Full text of "Patrologiæ cursus completus [Series Græca] : ... omnium ss. patrum, doctorum, scriptorumque ecclasiasticorum sive Latinorum sive Græcorum ..."

See other formats

Google 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 


Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 


Ἔ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 


* Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


* Maintain attribution The Google watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 


About Google Book Search 


Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 
a[nttp: //books . google. com/] 














ATROLOGLE 


CURSUS COMPLETUS, 


SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, 


VINIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORE 


SIVE LATINORUM, SIVE GR/ECORUM. 

QUI AB YO APOSTOLICO AD TEMPORA CONCILI! TRIDENTINI (ANNO 1515) PRO LATINIS 
ET CONCILII FLORENTINI (ANN. 1439) PRO GRECIS FLORUERUNT : 
RECUSIO CHRONOLOGICA 
OMNIUM QUAE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICAE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA 

ECCLESLE SAECULA ET AMPLIUS, 


INTER ΒΚ CUMQUE NOSNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, 





IUXTA EBHTYONES ACCURA THSTMG 
TER CASTIGATA ; 














MIS 5οῦ 18 DEBENTUR ABSOLUT. . 
IRTICULABINOS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TONOB, SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI 
BDS, DONATA ; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGU- 
RUM MABCINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTANQUE MATERIAM SIGNIFICAN- 
OPERIBUB CUM DUBIB, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE ΙΝ 
AD TRADITIONEM ECCI CAM POLLE! IPLIFICATA ; 

BUCESTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERCM, ALPIIADETICIS, CIIRONOLOGICIS, STATI- 
STVAS, STXTUETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICI, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM. DOGMATICUM, MORALE, LITUR- 
CICC, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE; SED PR/ESENTIM 
SCOSUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENENALIBUS, ALTERO SCILICET HERUM, Quo CONSULTO, QUIDQUID. 

KON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMISSO, 

IN QUODLIBET TUEMA SCRIPSERIT, Ὁ CONSPICIATUR ; ALTERO SÍ ΤΌΝ, 
SACR. ἘΣ QUO LECTON! COM E SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS. 
OPENUM $UORUM LOCIS SINCULOS SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTURA VEI 
PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT. 
EDITIO ACCOBATISSIMA, CATERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDa, $1 PERPENDANTUR CUARACTERUM NITIDITAS, 
CMANTA QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VANIETAR 
TCM NUMERUS, FOBMA YOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGIE DECURSU CONSTANTER 
SIMILIS, PRETI! EXICUITAS, PRESERTINQUE ISTA COLLECTIO UNA, METHODICA ET CIIRONOLOGICA, 
SKXLENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS WC ILLIC ORUM, 
PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPENIBUS ET MSS. AD OMNES 
KTATES, LOCOB, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS , COADUNATORUM. 


SERIES GRJECA PRIOR, 


ΙΝ QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESLE GRAECA 
A S. BARNABA AD PHOTIUM, 


ACCURANTE J.-P. MIGNE, 
Bibliothecese cli miveram, 
SIYE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORR. 

























































9 INSTAR IPSIUS ECCLESIA, IN DUAS PANTES DIVIDITUR, ALIA NEMPE LATINA, ALIA CRÁECO-LATINA. 
M PENITUS EXARATA, QUOAD PRIMAM SERIEM VIGINTI-QUINQUE ET DUCENTIS VOLUMINIBUS MOULE 5tA 
CTOS INDICES STABIT, AC QUINQUE-VIGINTI-CENTUM ET MILLE FRANCIS VENIT. GRACA 
MUPLICI EDITIONE TYPIS MANDATA EST. PRIOR GIUECUM TEXTUM UNA CUM VERSIONE LATINA LATERALIS AMPLE- 
CTITUR, ET AD NOVEM ET CENTUM VOLUMINA PERVENIT, 8ED SINE INDICIBUS ; POSTERIOR ADTEM HANC VERSIONEM 
TANTUM £XQIBET, IDEOQUE INTNA QUINQUE ET QUINQUAGINTA VOLUMINA RETINETUR. UTRAQUE VIGESIMA QUARTA 
ΜΕ DECENSRIS 1860 OMNINO APPARUERAT. UNUMQUODQUE VOLUMEN GILECO-LATINUM 0CTO. UNUMQUODQUE MERE 
LATINCM QUIXQUE. FAANCIS SOLUNMODO EMITUR : UTROBIQUE VERO, UT PAETI! HUJUS BENEFICIO FRUATUR EM. 
INTEGRAM, SIVE GRAECAM SIVE LATINAM, 520 VOLUMINIBUS PhO AMPLIORI EDITIONE ET 2732 
AMFQUE INDICIBUS CONSTANTEM, COMPARET NECESSE ERIT; SRCUS ENIM CUJUNQUE YOLUMINIS AMPLI- 
TUbIV ὌΝΟΝ ET DIFFICULTATES VARIA PMETIA ZQUABUNT. ATTAMEN, 8! QUIS EMAT INIEGDE ET SEORSIM 
COLLECTIONEM. GRECO-LATINAM, VEL EAMDEM EX GMECO LATINE. VERSAM, TUM QUODQUE VOLUMEN PRO NOVIA VEL 
θυ $FX FRANCIS OBTINEBIT. ISTA CONDITIONES SERIEBUS PATROLOGLE NONDUM EXCUSIS APPLICANTUR. 






























—— 


PATROLOGIE GRACAE TOMUS XCIV. 
S. JOANNES DAMASCENUS. 


—— —— 


EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE, EDITORE! 
ΙΝ VIA DICTA PANEOISE, OLIM PROPE l'ORTAM LUTETLE. PANISIOR UM VUL 0 
NOMINATAM, SEU PETI1-MONTROUGE, NUNC. VERO INTRA MOENIA PARISINA. 


186: 






FER 








io V M5 S.J 


f 
vit Ad ponmaNT. 


J'aprés une deslois providerntielles qui régissent le monde, rarement les «ruvres au-dessus de l'orainaire se font 
gans contradictions plas ou moins fortes eL nombreuses. Les Ateliers Catholiques ne Pouvalent guére échapper à ce 
eachet Jivin de leur utilitó. Tantót on a nié leur existence ou leur importance; (antót on a dit qu'ils étaient fermés 
ou qu'ils allaient l'étre. Cependant ils poursuivent leur carriére depuis 21 ans, et les productions qui en sortent 
deviennent de plus en pius graves et solgnées : aussi parait-il certain qu'à moins d'événements qu'aucune prudenco 
humaine ne saurait prévoir ni empécher, ces Ateliers ne se ferieront que quand la Bibliothéque du Clergé sera 
terminée en ses 2,000 volumes in-i*. Le passé parait un sür garant de l'avenir, pour ce qu'il y a à espérerou 5 
craindre. Cependant, pormi les catomnies auxquelles ils se sont trouvés en butte, il en est deux qui ont été conti- 
nuellement répétóes, parce qu'étant plus capitales, leur effet entrainait plus de eonséquences. De petits et ignares 
concurrents se sont donc acharnés, par leur correspondance ou leurs voyageurs, à répéter partout que nos Editions 
étaient mal corrigées et mal imprimées. Ne pouvant attaquer le fond des Ouvrages, qui, pour la plupart, ne sont 
que les chefs-d'oeuvre du Catholicisme reconnus pour tels dans tous]es temps et daus tous les pays, il allait bien 
se rejeter sur la forme dans ce qu'elle 8 de plus sérieux, la correction et l'impression; en effet, les chefs-d'aeuvre 
méme n'auraient qu'une demi-valeur, si le texte en était inexact ou illisible. 

]l est trés-vrai que, dans le principe, un succés inoui dans les fastes de Ja Typographie ayant forcé l'Editeur de 
recourir aux mécaniques, afin de marcher plus rapidement et de donner les ouvrages à moindre prix, quatre volumes 
du double Cours d'Ecriture sainte εἰ de T héologie furent tirós avec la correction insuflisante donnée dans les impri- 
meries à presque tout ce qui s'édile; il est vrai aussi qun certain nombre d'autres volumes , appartenant à diverses 
Publications, furent imprimés ou trop noir ou trop blanc. Mais, depuis ces temps éloignés, les mécaniques ont 
cédé le travail aux presses à bras, et l'impression qui en sort, sans étre du luxe, attendu que le luxe jurerait dans 
des ouvrages d'une telle nature, est parfaitement convenable sous tous les rapports. Quant à la correction, il est 
de fait qu'elle n'a jamais été portée si loin dans aucune édition ancienne ou contemporaine. Et comment en serait-il 
autrement , aprés toutes les peines et toutes les dépenses que nous subissons pour arriver à purger nos épreuves de 
toutes fautes? L'habitude, en typographie, méme dans les meilleures maisons, est de ne corriger que deux épreuves 
et d'en conférer une troisiéme avec la seconde, sans avoir préparé en rien le manuscrit de l'auteur. 

Daus les Ateliers Catholiques 18 différence est presque incoimmensurable. Au moyen de correcteurs blanchis sous 
Je harnais et dont le coup d'oanl typograplique est sans pitié pour les fautes, on commence par préparer la copie d'un 
bout à l'autre sans en excepler un seul mot. On lit ensuite en premiere épreuve avec la copie aiusi préparée. On lit 
en seconde de la méme mauiére, rnais en coliationnant avec la premiére. On fait la méme chose en tierce, en colla 
lionnant avec la seconde. On agil de méme en quarte, en collationnant avec la tierce. On renouvelle là méme opc 
ration en quinte, en collationnant avec la quarte. Ces collationnemenis ont pour but de voir si aucuue des faute 
signalées au bureau par MM. les correcteurs, sur la marge des épreuves, n'a échappé à MM. les corrigeurs sur ie 
marbre et le métal. Aprés ces cinq lectures entiérss contróülées l'une par l'autre, ei en dehors de la préparati n 
ci-dessus mentionnée, vient une révision, et souvent il en vient deux ou trois; puis l'on cliche. 1.6 clichage opéré, par 
conséquent ia pureté du texte se trouvant immobilisce, on fait, avec la copie, une nouvelle lecture d'un bout de l'é 
preuve à l'avtre, on se livre à une nouvelle révision, et le tirage n'arrive qu'aprés ces innombrables précautions. 

Aussi ya t il à Montrouge des correcteurs de toutes les nations et en plus grand nombre que dans vingt-cinq 
Imprimeries de Paris réunies ! Aussi eucore, la correction y coüte-t-elle autant que la composition, tandis qu'aiileurs 
elle ne coüte que le dixiéme | Acsi enfin, bien que l'assertion puisse paraitre téméraire, l'exactitude obtenue par 
laut de frais et de soins, fait-elle que la plupart des Editions des Ateliers Catholiques laissent bien loin derriére elles 
ceiles méme des célébres Bénédictins Mabillon et Montfaucon et des célébres Jésuites Petau et Sirmond. Que l'on 
compare, en effet, n'importe quelles feuilies de leurs éditions avec celles des nótres qui leur correspondent, en grec 
eomme en latin, on se convaincra que l'invraisemblable est une réalité. 

D'ailleurs, ces savants éminents, plus préoccupés du sens des textes que de la. partie typographique et n'étant 

int correcteurs de profession, lisaient, non ce que portaient les épreuves, mais ce qui devait s'v. trouver, leur 

aute intelligence suppléant aux fautes de l'édition. De plus les Dénédictius, comme les 9 65.165, opéraient presque 
toujours sur des manuscrits, cause perpétuelle de la rmaultip!icité des fautes, pendant que les Ateliers. Cathioliques, 
dont le propre est surtout de ressuscditer la Tradition, n'opéient le plus souvent que sur des imprimés. 

Le ἢ. P. De Buch, Jésuite Dollandiste de Bruxelles, nous ccrivait, il y a quelque temps, n'avoir pu trouver en 
dix-huit mois d'étude, te scule faute daus notre Patrologie [atine. M. Denzinger, professeur de Théologie à l'Uni. 
versité de Wurzbourg, et M. Reissmann, Vicaire Général de la méme ville, nous mandaient, à la date du 19juillet, 
n'avoir pu égalemen! surprendre tune seule (aute, soit dans le latin soit dans le grec de notre double Patrologie. Enfin, 
le savant P. Pitra, Bénédictin de Solesme, et M. Bonetty, directeur des Annales de philosophie chrétienne, mis au 
défi de nous convaincre d'une seule erreur !ypographique, ont été forcés d'avouer que nous n'avions pas trop 
présumé de notre parfaite correction. Dans le C:ergé se trouvent de bons latinistes et de bons he!lénistes, et, ce qui 
est plus rare, des hommes tr?s-positifs et ti és-pratiques, eh bien ! nous leur promettons une prime de 25 centimes 
pat chaque faute qu'iis découvriront daus n'importe lequel de ros volumes, surtout dans les grecs. . 

Malgré ce. qui précéde, l'Editeur des Cours complets, sentant de plus en plus l'importance et méme la nécessite 
C'une correction parfaite pour qu'un ouvrage soit véritablement utile et estimable, se livre depuis plus d'un an, et 
est résolu de se livrer jusqu'à la fin à une opération longue, pénible et coüteuse, savoir, la révision entiere ef 
universelle de ses innombrables clichés. Ainsi cliacun de ses volumes, au fur et à mesure qu'il les remet sous presse, 
est corrigé mot pour mot d'un bout à l'autre. Quarante hommes y sont ou y seront occupés pendant 10 ans, et une 
somme qui ne saurait étre moindre d'un demi million de francs est consacree à cet important contróle. De cette 
maniére, les l'ublications des Aleliers Catholiques, qui déjà se distinguaient entre toutes par la supériorité de leut 
correction, n'auront de rivales, sous ce rapport, dans aucun Lemps εἶ dans aucun pays; car quel est l'éditeur qui 
pourr»oit et voudrait se livrer APRES COUP ἃ des travaux si gigantesques et d'un prix si exorbitant ? 1} faut 
certes étre bien pénétré d'une vocation divine à cet ellet, pour ne reculer ut devant ia peine ni devant la dépense, 
surtout lorsque l'Europe savante yrociame que jamais vo:umes n'ont été édités avec tant d'exactitude que ceux de 
la Bibliotlióque umverselle du Clergé. Le présent volume est du nombre de ceux révisés, etl tous ceux qui le seront 
à l'avenir porteront cette note. En conséquence, pour juger les productions des Afeliers Catholiques sous le rapport 
de la correction, il ne faudra prendre que ceux qui porleront cn ite l'aiis ici tracé. Nous ne reconnaissons que cette 
édition et celles qui suivront sur nos planches de métal ainsi corrirées. On croyait autrefois que la stéréot pie 
immobilisait les fautes, attendu qu'un cliché de métal n'est point élastique; pasdu tout, il introduit 1a perfection, 
car on a trouvé le moyen de le corriger jusqu'à extinetion de fautes. L'Hebreu a été revu par M. Drach, le Grec 
par des Grecs, le Latin et le l'rancais par les premiers correcteurs de la capitale en ces langues. 

Nous avons la consolation de pouvoir (inir cet aris par les réflexious suivantes : Enfin, notre exemple a fini par 
ébranler les grandes publications en Italie, ew Allemague, en Delgique et eu France, par les Canons grecs de lVome, 
le Gerdil de Naples, le Suint Thomas de Parme , V Encyclopédie religieuse de Munich, le recueil des déclarations dcs 
riles de Bruxclles, les Bollandistes , le Suirez et le Spicilége de Paris. Jusqu'ici, on n'avait su reimmprimer que des 
ouvrages de courte haleine. Les 1n-4*, οὐ s'engloutissent les in-folio, faisaient peur, et on. t'osait y toucher, par 
crainte de se noyer dans ces abimes sans fond et sans rives; mais on a fini par se risquer à nous imiter. Bien plus, 
sous notre impulsion, d'autres Editeurs se préparent au. Bullaire universel, aux Décisions de toutes les Cor.grégations, 
ἃ une Biographie et à une Histoire générale, ete., et. Malheureusement, la plupart des éditions déjà faites ou qui se 
font, sont sans autorité, parce qu'elles sont sans exaclitude; la correction semble en avoir été faite par des aveugle, 
soit qu'on n'en ait pas senti la gravité, soit qu'on ait reculé devant les frais; mais patience! une reproduction 
correcte surgira hientüt, ne füt-ce qu'à la lumiére deg écoles qui se sont faites ou 'qui se feront encore 


TRADITIO CATHOLICA. 
SAECULUM VIII. ANNUS 7156. 


TOY EN AT'IOIZ ΠΑΤΡῸΣ HMON 


IOANNOY, 


TOY AAMAXKHNOTY, 
ΜΟΝΑΧΟΥ͂, ΚΑΙ IIPEXZBYTEPOY IEPOXOAYMON, 


ΤΑ EYPIZKOMENA IIANTA. 


SANCTI PATRIS NOSTRI 


JOANNIS DAMASCEMNI, 


MONAGHI, ET PRESBYTERI HIEROSOLYMITANI, 


OPERA OMNIA QUAE EXSTANT, 


ET EJUS NOMINE CIRCUMFERUNTUR, 


EX VARIUS EDITIOXIBLS, LT CODICIBUS MANU EXARATIS, GALLICIS, ITALICIS ET ANCLICIS, COLLECTA, BECENSITA, 
LATINE VERSA, ATQUE ANNOTATIONIBUS ILLUSTRATA, CUM PR.EVIIS DISSERTATIONIBUS ET COPIOSIS INDICIBUS , 





OPERA ET STUDIO 


P. MICHAELIS LEQUIEN, 


MORINO-BOLONIENSIS, ORDINIS FF. PRJEDIGQATORUM : 
variorum curis adaucta, nempe, 


ANDR. CALLANDII, ANG. MAII, WEGELINI : 


ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE, 


BIBLIOTHEC/EE CLERI UNIVERSE, 
SIVE 


CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTIC/E RAMOS EDITORE. 


— — — an 0000-0 c —— 
. TOMUS PRIMUS. 

᾿ ———— HE ERE , Στ: 

VRNEUNT 3 YOL. 95 FRANCIS GALLICIS. 


EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, 


IN VIA DICTA D'AMBOISE, OLIM PROPE PORTAM LUTETLE PARISIORUM VULGO D'kNFER 
NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE, NUNC VERO INTRA MOENIA PARISINA. 


1865 


TRADITIO CATHOLICA, 


SAECULUM VI1I. ANNUS 150. 


ELENGHUS 


OPERUM Οὐ Ὁ IN HOC ΤΟΙ͂Ο XCIV CONTINENTUR. 


S. JOANNES DAMASCENUS. 


Notitia. 

Prefationes. 

Prolegomena Leonis Allatii. 
Dissertationes Damascenice septem. 
Dialectica. 
De Ficeresibus liber. 

Expositio Fidei orthodoxe. 

Pro sacris Imaginibus Orationes tres. 
De recta Sententia liber. 

Tractatus contra Jacobitas. 

Dialogus contra Manicheeos. 
Disceptatio Christiani et Saraceni. 
Opusculi de Draconibus et Strygibus fragmentum. 





e . *5.5 5 
? 6 e. e es 9?, *" 
“Ὁ 9 o. 9 . e e e$? e e εδο "e? 
. . 9» e. 9 e 


Parisis. — Ex typis L. MIGNE. 


«Ἀ.0 8 5 cong 





(Fasnic.| Bibliotheca Greca, ed. Harless, tom. IX, p. 652)0ὺ — *— 2; 


Joannes Damascenus, presbyter et monachus, non confundendus est, ut multi fecerunt; ἢ 


^. "* 
. . . 
» LJ" 
e . e 
-. 9 e*.. 


fa) cum Joanne Mesue, Damasceno, medico (b), vel cum Joanne Damasceno, Serapionis F. 
itidem medico (c), nec cum Damasceno, episcopo Rhondinensi (d vel altero episcopo Da- 


masceno, sive Damasci urbis, qui seculo medio decimo sexto 


e animalibus scripsit ad Mi- 


chaelem Cantacuzenum (e), nec denique cum recentiore sceriotore Damasceno, monacho et 


hvpodiacono Studita, Thessalonicensi (f). 


(4) Quemadmodum homonymia Theodosii imp., 
qni ante Leonem Isaurum exstitit, Vincentio Bel- 
losacensi , Antonino Florentino, Andrez Dandolo, 
Joauni Nauclero, Trithemio aliisque fuit fraudi, ut 
Joannem Damascenum szxculo IV, sub Theodosio 
primo vixisse scriberent ; ita alios decepit simili- 
tudo nominis, ut Joannem Damascenum nostrum 

eonfunderew cum Joanne Damaaceno, medico. 

Vide Latini Latini. Bibl. sacram et profanam p. 79 

b. et 81 3; Petri Bxlii Lexicon historicum in Da- 
masceno, et Leon. Allatium apud Mich. Lequien 
in Prolegomenis ad Damascenum, ubi errores il- 
los refeliunt. Idem Allatius confutat etiam οἱ fabu- 
losa esse evincit, qua de Damasceno Raph. Vola- 
terranus. libro xvi. Commentar. urban. falso 
tradens, cum Judzis parentibus natum et ex Ju- 
daismo ad Christianismum conversum esse, et 
Constantinopolin venisse, captumque ἃ piratis 
Saracenis, postea a Theodosio redemptum magi- 
strumejus epistolarum fuisse, mox abscissam ei 
dexteram, quod in suspicionem proditionis venis- 
sel. Ne dicam de fabulis, quas addunt auctor ser- 
monis de Damasceni conversione, Vincentius 
Bellovacensis Speculi hist. XVII, 105; Petrus de 
Naulibus, episcopus Equilianus, in Historia san- 
corum, IV, 155; Jo. Nauclerus in Chron. aliique, 
restiintam ei manum beneficio Marie Virginis, 
reduvtum CPolin. etc. 

(bj Joannes Damascenus , medicus, cognomento 
Mesue, abnepos Abdall», Damasci regis, secta Mu- 
bam edanus, circa a. 1200 floruit et Arabice scri- 
psit. quz scripta ejus deinde ex Arabico in Grecam 
et F.atinau linguam conversa sunt. Ex illis aliqua 

S. Joanni Pamasceno, presbytero, male tribui notat 
VawVexws NY. p.118. 151.151. etc. FABR.—Mediolani 

n bibl. Agbros, teste Montfouc. in bibl. biblioth. 

ΜΑΣ, p. 459. — et p. 1099. C. περὶ φαρμάχων in 

δ). Guil. Pelliserii, — ib. p. 382. A. 284. B. 433. 

B. 4rherismi. — lidem cum commento Isidori, 
Lipsim in bibl. Paulina, teste Fellero in catal. codd. 
HiUs bibl. p. 277. .-- Aphorismorum liber : per 
Platon. de B-nedictis. Bonon. 1489. 4, — In cod. 
Czsareo XXV. n. 7, est inter collectanea medica 
Grrco-barbara , Jo. Damasceni remedium pur- 
gan cspitis et stomachi, inscriptum ποίημα com- 
positio Jo, Dainasceni. v. Lambec. comm. Vl. part. 
M. p. 269. — Male autem S. Jo. Damasceno in 
40:14. asseritur Joannis, filii Mesuz, s. Moysis, 
Dainasceni, medici Arabis, liber De simplicibus me- 
di-amentis purgantibus, in quinque sectiones divi- 
$us, in codd. Casareis XXIX. n. 4. XXX. n. i. et 
XXXI. n. 2. v. Lambec. Vl. pag. 297 sq. (qui eum 
tradit, duce Cour. Gesnero, vixisse circ. a. C. 
$155, et alia deeo notat : id si ita est, junior ille 
iaiclligendus est Joannes Mesues Damascenus. ) 
-— p. 299 sq. et 503. ed. Kollar. — De medicamen- 
tis, ad purgandum imprimis idoneis, in lll codd. 
Paris. bibi. publ. — De antiquiore Joanne Dama- 


ParRoL. Gg. XCIV. 


sceno, Mesu: filio, medico Syro Christiano, circ. 
a. C. 845. v. Hamberger Z. N. lll. p. 185 sqq. 
et de utroque plura infra in vol. XIll, in. elencho 
medicor. veterum p. 257 sq. (ubi suo tempore 

lura adnotabuntur, ) ibid. p. 259 sqq. et 275. ex 
o. Leonis, Africani, libell. de viris quibusdam íl- 
lustrib. apud Arabes, — Addatur Jo. Damasceni 
de sacra arte libell. versibus politicis, in cod. 
MMCCCXXVII, n. 57. Paris. bibl. publ. conf. Ban- 
din. cat. codd. Laurent. Ill, p. 357. et Fabr. B. 
Gr. XII pag. 774. Harl. 

(c) Joannes Damascenus, Serapionis F. itidem 
Muhammedanus, medicus, a Joanne Mesue lauda- 
tur. Fabr. V.infra, vol. XIII. pag, 299 sq. et su- 
pra in ἢ. vol. pag. 1506. Πατί. 

De Damascio Syro, Peripatetico philosopho, 
vide supra, vol. III. p. 483 sq. — De Damascio, 
ta epigrammatario, supra vol. IV, p. 470 sq. 


arl. 

(d) Leo Allatius in prolegomm. ad Jo. Damasce- 
num, ubi de variis hisce Damascenis disserit, me- 
morat MS. Δαμασχηνοῦ ἐπισχόπου Ῥονδίνης διάλο- 
γὸν μετὰ τοῦ ἡγουμένου τῆς ἁγίας ᾿Αναστασίας- ἧτοι 
ταλανισμὸν κατὰ τῶν νῦν τῆς Ἑλλάδος ἐπισχόπων" 
Damasceni, Rondinensis episcopi, dialogum cum 
abbate S. Anastasim, sive deplorationem episcoporum 
Grecie sua etate. epit : Προσαγορεύω. Fabr. In 
cod. Nanianis LXXXV. n. 5. et CLX. n. 9: 
Παραίνεσις πρὸς τοὺς θέλοντας σωθῆναι μοναχοὺς 
ὡς ἐν συνόπτῳ * τοῦ ἐπισχόπου λογιωτάτου Κυροῦ 
Aapacxnvou Λιτῆς καὶ "Pevblvnc* καὶ προέδρου Πο- 
λιανῆῇς * init. : ᾿Αδελφοὶ xal πατέρες, ἐπειδὴ 
σμον ἀφήσαμεν, εἰς. In codice posteriore n. 11, est 
quoque ejusdem λόγος πεζῇ φράσει εἰς τὴν δεχάλο- 
γον τοῦ Μωῦσέως * inc. : Δέχα παραγγελίαι εἶναι, 
v, cat. codd. Gr. Nanian. 175. οἱ 561. — In Mart. 
Crusii Turcogrzcia, libr. iv, inter auctores episto- 
larum LX, nominantur etiam Damascenus, Lit οἱ 
Rhendine atque Damascenus, Deimonici et Elas-- 
sonis. v. supra, vol. Vill, p. 94. Harl. 

(e) Damasceni, episcopi, librum, communi Grz- 
corum dialecto scriptum, De natura animalium, 
constantem XC capitibus, quem ex Aristotele , 
AEliano et Phile collegit, atque Michaeli Cantacu- 
zeno, magno domestico, trausmisit, legisse se ms. 
imperfectum tamen apud Petrum Vellian Romanum 
testatur Leo Allatius loco jam laudato ; incipit : 


. Συνήθειαν ἔχουσιν οἱ ἄνθρωποι ὅταν θέλουσι và 


ἰδοῦτί τινα μέγαν ἄρχοντα. Fabr.ln cod. Taurin. 
CCXLVIIL, fol. 55. est : Damasceni ἀρχιερέως Στου- 
δίτου συνάθροισις etc., episcopi Studitm — libellus. 
in quo collecia sunt ez veterum philosophorum li- 
bris, qu&cunque de avibus, et terrestribus alque 
marinis animantibus ab his dicia fuerunt et commu- 
nior interpretatio subditur. Atque auctor cantor 
codd. 

(f) Hie est Damascenus, cujus Thesaurus homi- 
liarum in. sanctos lingua Graca vulgari sepius 


τὸν xó- ᾿ 


Ἢ NOTITIA EX, BIBLÍOTHECA FABRICII. M 
Ilic Joannes ex nobili genere, (ex: ptria Damascenus, dignitate presbyter (b) et vite insti- 


tuto monachus, contumeliec eau 


tebaita (c) οἱ pro Mansure, Mamzer (d), ab aliis Arclas (e) 


et propter eloquentiam; Chrysorrhoas (f) cognominatus legitur. Damascenus a Cosma, mo- 
nacho docto ex talia, ca uvó illuc adducto, eruditus una cum Cosma, Hierosolymitano (qui 
melodi nomine déindé celebris et Majumensis episcopus exstitit). Hinc neglectis, quas Dania- 


sci satropa 


obat, mundialibus dignitatibus, Hierosolymas in Sabe monasterium conces- 


. Sit, $bique irf litterarum, sgcrarum presertim, meditatione consenuit et prope Sanctum Sa- 


'*eodd. Gr. Taurin. pag. 567, putat, hanc collectio- 
nem eamdem esse, quam Leo Allatius (a Fabricio 
etiam citatus) legisse se scribit ; eumdem tamen 
Allatium, addit, subdidisse, non sibi constare, 
num Damascenus, episcopus Studi!a, alius sit a 
Damasceno monacho, hypodiacono Studita, Thessa- 
lonicensi (cujus Thesaurum Fabr. (in not. f) me- 
morat) ; an vero prorsus idem, qui, postea in 
episcopatum assumptus, ingenium rebus historicis 
colligendis exercuerit. Tum observat confector 
catalogi, in cod. Taurin. capita numerari XCI, for- 
san quia librarius caput quoddam in 1] sectiones 
diviserit : denique idem auct. cat. adnotat, in 
cod. Taur. nullam operi premissam esse przfatio- 
nem ; sed irme capiti De aquila, tetrastichon Si- 
meonis, Hierodiaconi N^ Gr. cum versione 
Lat. evulgavit auct. cat.), praefixum, atque primum 
eaput incipere : Ὁ ἀετὸς εἶναι βασιλεὺς εἰς ὅλα τὰ 
πετόμενα, etc. Harl. 


prodiit Venetiis, ut 1605. 1618. 4. [ Venet. 1538. 
. Gr. v. bibl. Askew. Jj; 49. — Venet. 1098. 8. 
ap. Anton. Pinell. — Thesaurus monachi Dama- 
aceni, subdiaconi et Studite Thessalonicens. in quo 
sunt expositiones evangeliorum. Grzc. vulg. Venet. 
1043. 1. v. Pinelli cat. 1l. pag. 5. n. 2288. add. 
supra vol. VIII. p. 88. de libro 1. Turco-graciz 
Mart. Crusii, et infra, vol. X, P 5U1. vet. edit. 
— De Petro Damascenu, v. paulo post ad n. 26. 
Harl.] — Omitto dicere de aliis Damascenis, ut 
Nicolao Damasceno, Damascio Damasceno, et Da- 
masceno, cujus δρᾶμα Σωσανίδος laudatur ab Eu- 
stathio ad Dionysium Periegetem v. 976. Fabr. De 
Nicolao Damasceno, qui a U. 747. ante Ch. nat. 5, 
ab Herode orator missus est ad Octavianum Ce- 
sarem, οἱ num auctor fuerit dramatis, Σωσανὶς, v. 
supra vol. IIl, in. catalogo Peripateticorum, pay. 
500 sq. et in notitia μὰν CO: deperditorum pag. 
315 ; atque utroque loco Fabric. asseruit ei drama 
illud, quod alii male tribuerunt Joanni Damasceno, 
pag. autem 742. hzsitavit ; sed v. not. (sss. —) 
vol. [I. pag 179. — vol. I. pag. 726, in elencho scri- 
ptorum, collectioni gnomicoruim Frobenianz prz- 
misso. Scripsit quoque de Aristotelis philosophia 
et in quosdam illius libros, at Joanni Damasceuo 
tribuuntur scholia in Aristotelis χατηγορίας. (v. vol. 
M. p. 209.) ; — epitome organi Aristotelici (ib. 
rag. 220. ) add. infra, vol. IX. pag. 440 vet. ed. in 
cap. de Photio, Bruckeri llist. crit. δ "08. tom. 
Il. p. 469 sqq. Saxii Onom. l. pag. 200 sq. et quos 
iMe citat. δὲ Damascii Damasc. ἀπορίαις etc. v. 
Villoison. Anecd. Gr. 1l. pag. 255. etc. Harl. 

[ Michael Damascenus. Cretensis, scriba codicum, 
V. Montfaucon. Palieogr. Grzc. p. 104. inprimis pag. 
513. sq. ubi profitetur, se acta synodi Chalcedo- 
nensis exscripsisse a. Chr. 1525. Harl. |. 

(a) Patrem Damasceni Sergium τὸν τοῦ Μανσοὺρ, 
quaestorem generalem, γενιχὸν λογοθέτην  Abdol- 
ineleci Califa Saracenorum, ex Tueophane veri- 
similiter conjicit laudatus Lequien. Fabr. De 
Joaune Damasceno, homine quidem superstitione 
baud mediocri, et acerrimo imaginum defensore, 
viro tamen sui zevi eruditissimo, systematic theo- 
logi: conditore et. scholasticorum inter Grzcos 
peeceursore, conf. Heineccii Hist. eccles. Grec, 
part. 1. cap. 2. 8. vlt. — Cavei Hist. litt. SS. Eccl, 
£om, 4. p. 624 seq. — C. Oudin. comment. de SS, 

eccl. 1, pag. 1715 seq. qui pag. 1717 seq. monet 


et late disserit, Jo. Damasc. primum ex Grecis Pa- 
tribus exstitisse, qui Eucharistiam esse verum 
corpus et sanguinem Christi lib. 1v, De fide orthod. 
cap. 14, docuerit.— L. Ell. du Pin Nouv. Biblioth. 
tom. Vl. p. 101. — Brucker., Hist. crit. philos. 
Ii. pae 504 seq. et in appendice sive vol. 

. 554.— R. Ceillier. Hist. gen. des aut. eccl. tom. 

VIll. pag. 110 seq. — Hamberger zuverl. Nachr. 
part. ni, p. 938 864. Saxii Onom. 1]. p. 84 sq. et 
p. 549, atque alios, quos illi duumviri citant ; — 
Schroekh. Híst. eccl. Christ. tom. XIX, pag. 60 sq. 
Quasdam Jo. Damasceni sententias persequitur 
Moshem. in not. ad Cudworthi systema intellect. 
Lom. f. pag. 765. not. s. ed. Leid. 1773. 4. de Deo 
omnia permeante ; — pog. 921.de similitudinibus, 
quibus S. Trinitas depingitur ;tom. ll. pag. 475 De 
natura angelorum. Harl. 

b) Presbyterum fuisse, male negat Possevinus, 
ui constantibus veterum testimoniis refellitur. 
ide Jo. Hierosolymitanum in vita Damasceni 

p. xxi et ibi notas. 

(c) Apud Vincentium Bellov. XVII. 105. impera-- 
tor Theodosius ad Joannem : Sarabaita pessime. 
Nisi legendum  Sabaita, nam in S. Sabzx Laura 
Damascenum diu vixisse constat ; et. Sabaita di- 
citur Stephanus, ejus fratris filius. Ceterum Sara- 
baitze S. Hieronpimo epist. 22 Ad Eustoch. (edit. 
nova 18. tom. 1l, p. 43. ) Remoboth, monachorum 
genus delerrimum atque neglectum : hi bini, vel terni, 
nec multo plures simul habitant, suo arbitratu ac 
ditione viventes. De his viri docti ad Regulam S. 
Beuedicti c. 1. Cassianus collat. XVIII. 4 et 7. Pe- 
(rus. Crinitus lll. 15. de honesta disciplina, ubi 
hngustini locum illustrat de Sarabaitis sacerdo- 
tibus. 

(d) 'Y6pwtxüg, sive per contumeliam dictum 
esse Μανσοὺρ ab lconomachis, tradit synodus  se- 
tima Act. VI. tom. Ill edit. Binianz pag. 678, [4]- 
iturque Cangius, quando de alio, nescio quo, 
Joanne, hzretiíco /Egyptio, et hxc verba et acclama- 
tionem Iconomachorum p. 677. Μανσοὺρ τῷ xax- 
ωνύμῳ xal Σαραχηνέρονι ἀνάθεμα intelligendam esse 

utat, gloss. Graco in Mavcovp. » cod. Veneto 

arc. CXXX VIII. qui continet Parallela, Damasceno 
attributa, pro Μανσοῦ legitur Μασοῦ, teste cel. Mo- 
rellio in :bibl, MS, Cr. et Lat. pag. 85. Add. Jo. 
Fabr. flistor. bibl. Fabr. |. pag. 152. Harl. | As- 
sentior tamen Theophani, qui pag. 250. Jo. lDama- 
scenum dictum esse, ait, Mansur παππιχῷ ὀνόματ', 
quod avus ejus ita diceretur. Addit Theophanes, 
voce Μανσοὺρ significari λελυτρωμένον, redemptum. 
Pro quo Scylitz:e et Cedreni cod. monstrum habent 
vocabuli λέντραθον, sed λελυτρωμένον esse scriben- 
dum, recte idem Cangius adnotavit. Nonam itaque 
contumeliosum erat nomen ipsum Mausur, pluri- 
bus aliis commune, quam quod per contumeliam 
illud Coustantinus Copronymus corruperat in Μαμ- 
ζηρὸν, spurium, quemadmodum ex eodem Theo- 
phane Cedrenus et auctor Hist. miscellz testantur. 

(e) Ἰωάννου τοῦ ᾿Αρχλᾶ χανὼν διὰ στίχων ἰαμόι- 
χῶν εἰς τὴν ἀγίαν ΠΙεντηχοστὴν. [18 inscribitur 
Joannis Damasceni hymnus in Pentecosten, et 
agnoscit nomen ἀχλᾶν, quod arcularium signiticat 
Damasceno tributum Eustathius, Thessalomcensis, 
in commentario ad illum hymnum, apud Allatium 
de Georgiis p. 520. . 

(f) Yheophanes, Cedrenus lib. Auct. list. 
Miscelle XXI. 96. p. 1004. ct XXII. 6, p. 1015. 


13 NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. TI 


bam est sepultus (a). Certe tumulum Damasceni et Cosmie spectatum eo loco, Joannes Pho- 
cas (b) meminit. Disciplinis philosophiz egregie excultum et eruditione omnivaria ultra il- 
lius seculi exemplum ornatum omnes fatentur : hymnis dulcissimis, scriptisque quamplu- 
rimis, de quibus deinceps dicetur, celeberrimum. In his quod volsellis quandoque non gladiis 
ugnat, narrationesque parum credibiles ingerit, ubi pro imaginum cultu et precibus pro de-- 
functis descenditin certamen, eetati potius, qua vixit, quam ingenio ejus tribuendum existi- 
mo. Diem obiisse videtur non ante a. C. 756 le) Leonis Isauri et Constantini, Copronymi iras 
parum, quoad vixit, reveritus. Memoria ejus inter sanetos ab Ecclesia Latina colitur 6 Maii, 
a Graeca 29 Nov. et 4 Decembr. Vitam ejus, commentarios de illa, Arabice scriptos, nactus, 
tradidit atque ex illis, ut videtur, fabulam illam parum credibilem de manu Damasceni, per 
S. Mariam restituta, hausit Joannes Hierosolymitanus, post medium seculi decimi clerus (d). 
Eam Latine a Lipomanno tom. V, et Surio ad 6 Mai. Grece Rom. 1553, 8, cum oratt. de ima- 
inibus editam, cum Jacobi Billii versione dedere in Damasceni editione Basileenses an. 
515, fol., deinde Grece Papebrochius tom. II Act. Sanctor. Maii, pag. 723, ex codice ms. 
Mediceo, collato cum codice Regis Christianiss. et Latine, p. 1m; ex versione Antonii Fran- 
cisci Destieu, S. J. Incipit : τοῖς τετηρηχόσι τό. Idem Papebrochius Constantini Acropolite ser- 
monem de Joanne Damasceno, pag. 731, ex ms. Vaticano dedit Grece, una cum versione Jo. 
Francisci de Rubeis ICti. Incipit : τῷ Ἰωάννῃ τὸν λόγον, τῷ ἐκ Δαμασχοῦ τὰ ἐγχώμια. Nec non excer- 
ta e Graecorum Synaxario et θη 15, Datnascenum spectantia. Constantinus Acropolita ve- 
uti paraphrastes Joannis Hierosolymitani, in editione nova Operum Damasceni omissus, at 
Joannes. Hierosolymitanus, a Mich. Lequien Grece et Latine tomo primo premittitur no- 
ts evam Wustratus, quibus nonnulla illius hallucinationes castigantur. Hinc ibidem ex edi- 
tione Domasceni Latina Coloniensi et codice Regio Paris. Latino MMMCMLXVI. sequitur Nar- 
ralio ex Graeco, ut videtur, conversa, de S. Joannis Damasceni vita et conversatione, que in- 
cipit : Quemadmodum dulce philocosmis exsistit. Preeterea excerpta e Vincentio Bellovacensi, 
e Mensis, variaque variorum, veterum precipue, de Damasceno testimonia. Et preclara 
Leonis Allatii de Damasceni scriptis commentalio ex opere ejus inedito de libris apocry- 
his. , 
P Amicitia conjunctos (e) sibi habuit J. Darnascenus preter Cosmam, melodum, et, ἃ quo 
creatus est presbyter, Joannem, patriarcham Hierosol., Petrum Majumensem et Petrum Da- 
mascenum : discipulosque,Joannem Laodicenum, Theodorum Abucaram (Carorum episcopum), 
ei Stephanum , Eccles. Hierosol. presbyterum ac syncellum, Anastasiumque , monaste- 
rii S. Euthymii prepositum, auctorem libri contra Judeos, quem Latine ex Turriani versione 
H. Canisius tom. IIl Antiq. lect. p. 67, edidit. 


CODICES MSS. ET EDITIONES OPERUM JOAN. DAMASCENI. 


(Primum codd. mss. nonnullos paucis commemorabo. Cum autem magna codd. vis in va- 
riis restet bibliothecis, brevitati cum maxime inserviendum est. Adde de codd. Oudin. p. 1730 
sqq. Secundum catal. codd. Anglie, etc., modo plura, modo pauciora, modo singula Dama- 
sceni opp., aut etiam particule ac fragmenta servantur in codd. variarum bibliothecarum. No- 
minantur igitur in tomo I, in bibl. Bodlei., inter codd. Baroccianos, v. 5, excerpta; n. 10 
epistolae et bis de fide; n. 15 fragm. de epactis;n. 49 duo opusc., n. 85 de Deo uno ; n. 107 
de miraculo S. Michaelis; n. 196, duo fragmm.; n. i97, de passione Domini et alia : — 
inter eodd. Th. Roe, n. 251. narratio (f. fabula) de abscissa manu J. Damasceni et quomodo 
δύο Maria. sanata fuerit; — inter codd. Laudi n. 906, Quod panis et vinum consecrata 

non sini signum Dominici corporis, sed ipsum corpus et sanguis Christi ; n. 698. de 22 Lit- 
teris alphabeti (v. infra, n. 30; ; n. 1229, varia opera ; — inter codd. Bodl. n. 2817, de ima- 
ginibus, de eruce adoranda, de (ide , de sanctis, etc. — inter codd. Selden. n. 3216, libell. 
Kussicus, continens aliquid, ut videtur, ex Damasceno, vel de 60, — In tomi I. parte ir. Cat. 
Oxon. in coll. Merton. n. 612, quinque opuse, — in coll. Mar. Magdal. n. 2333. quedam 
opusc. Latine. — In toino II, inter codd. Cantabr. n. 279, de quibusdam sanctis, etc.— num. 
1992, opus in IV libros divisum : pr. Deum nemo umquam vidit. — n. 2117,sub indice vago 


Sigebertus Gemblacensis c. 75 De scriptoribus 


a. C. 830, pro 750. Libellus ejus adversus Conutan- 
eccles. 


tinum Copronymum scriptus est post synodum 


(o) Confer Lamhec. comm. VIII. p. 620 seq. ubi 
presertim longus locus de Jo.Dainasceni profectio- 
ne in urbem Hierosolymitanam et de subsequenti 
secessu jn monasterium S. Saba ex Damasceni Vita 
ἃ Joanne, patriarcha Hierosolym., conscripta, red- 
ditus legitur. Harl. 

(δ) Jo. Phocas, szculi xi scriptor, in descriptione 
Terre sancte p.28. in. Symwictis Allatii. Deinde 
CPolim adducias Jo. Damasceni reliquias, ex Pa- 
chymeris Andronico lib. 1. c. 15. observat Mich. 


quien. 
te) In Combefisii Bibl, concionatoria errore cala- 
mi, vel typographi, Damascenus traditur clarulsse 


Copronymianam, habitam a. 754, atque adversus 
illam synodum strinxisse calamum Damascenus 
etiam ex auctore Vite Stephani junioris martyris 
cognoscitur. 

(d) Vita a Jo. Puriarcha Hieros. composita in 
cod. Coislin. CXLVII. initio vitarum sanctorum m. 
Decembr. v. Montfauc. bibl. Coislin. p. 912. — 
Monachii in cod. XXXIX. ct XLI. v. cat. codd. Gr. 
Davar. pag.1l. οἱ 15. — Vindobonae in cod. (88. 
CCIV. n. v. Lambec. notamque Kollar. comm de 
bibl. Cas. V. p. i1. — Paris. in cod. MDLIX bibl, 

arl. 

(e) Vide notas ad Vitam Damasceni, pag. 29. 


15 NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. 16 


aut falso (conf. n. 26. dicta), liber, qui Mansur dicitur, de Greco in Latinum translatus. — In 
vol. II, in variis biblioth, n. 828, flores ex Damasceno aliisque a Mag. Thoma de Hibernia 
socio Sorbonre, collecti. — n. 1608, opera quedam : — 189, de vera traditione ; — n. 5958, 
5959, 9079, 9291, varia opp. — part. i, Dublini, etc., n. 507. narratio fabularum Saracenica 
dialecto per J. Damasc. — n. 1019, lectiones ex Damasc. — París. in bibl. publ. de variis 
modis quibus res una alteri conjungi dieitur, in cod. MIXV. — de sacris mysteriis, in tribus 
codd. — Jo. Damasc. excerpta e Chrysostomi homiliis in epp. Pauli, in Il. codd. (v. infra ad 
n. 4, scriptorum, qu& in ed. Lequien non exstant), — de hominis natura et animi partibus, 
in II eodd. — capp. de Dei incomprehensibilitate, in 1| codd. (nec non in cod. Naniano 
CCXCI, n. 6, sec. cat. codd. Gr. Nan. p. 488). — de corpore et sanguine Christi in. cod. 
MMCCCXV. — de libero arbitrio, in cod. MDCIII. — fragmentum de rebus geographicis, in 
cod. MMDCCCXLVII;et plurima Damasc. opera inserta sunt cod. ΜΟΥ͂, usque ad cod. 
MCXXIV ; nec pauci codd. Paris. deinceps laudabuntur. — Montfaucon, in biblioth. bibl. 
'Coislin. permultos variorum Damasc. opp. recenset codd. quorum magnam partem, quia jam 
consuluit Lequien, brevitatis studio ad paginas tantum bibliothece Coisl. ubiilla adducun- 
tur, provocabo ; pag. 143, multa Damasceni opera in cod. ΧΕΙ]. — pag. 271 bis, 274 bis, 306, 
404 — 401, 412 84. 981 aliquoties. — Venetiis in codd. Nanian. LXXXII, opera Damasc. 
cum ejus Vita, seu potius sermone de ejus laudibus. — et CCXCI, opus quoddam secundum 
illorum catal. pag. 170 et 488. — in bibl. Marc. permulta opp. in cod. CXXXIX. — περὶ τῶν 
θείων xal ἀχράντων μυστηρίων, in cod. CCCCXCVIII. — epist. ad imp. Constant. Copronymum ; 
explanatio XII capitulorum f. anathematismorum, atque ep.ad Theophil. imp. de imagini- - 
bus. v. cat. codd. Gr. Marc. pag. 79 sq. 261, 301 et 302. — Quaedam n codd. bibl. S. Cru- 
eis Florentie, teste Franc. Anton. Zacharia in Itinere litter. per Ital. p. 97, 98, 99. — Au- 
ctore Montfauc. in diario Ital, pag. 13 (etin bibl. bibl. mss. p. 499 €. b: 8c p. 528 D, intri- 
bus codd.) : plura opera Damasc. Mediolani in bibl. Ambros. — p. 62. opp. philosophica et 
rhetorica, Venetiis in bibl. Contarina ; — p. 216, et 217, et 337, varia opp. Rome in ccno- 
bio S. Basilii et in duobus codd. monasterii Cryptee Ferrate ; — p. 392, Fesuli in cenobio 
canonicor. regular. Damasceni quadam Latine ; — p. 408, Bononie in monast. S. Salvatoris, 
Damasceni τί ἐστι Θεός ; — p. 433, Venet. in bibl. Julii Justiniani, procurat. Damasceni canon 
et aliqua astronomise opuscula. — Ab eodem Montfauc. in bibl. biblioth. mss. permulti va- 
riarum bibliothecarum codd. qui Damasceni opera vel pauciora vel plura continent, enume- 
rantur. Hic mentionem faeiam plurium opp. Rome in bibl. Ottobon. (I, p. 184 A. 6.) in 
bibl. Sfortiana (I, p. 703 A. B, p. 705 B, et p. 106 C). — Venetiis in bibl. Meletii Typaldi, 
Damasc. parallela et alia (p. 478 C) ; — Verona in Museo Jo. Saibante, et Auguste Vindel. 
quedam Damasceni (p. 490 D, et p. 593 B). — Paris. in bibl. Coislin. opera, Slavice (pag. 
1042 B). — Varia opp; in codd. Bavar. v. cat. codd. Gr. Bavar. p. 10, 11, 12 sq. 18, ji et 
pluribus locis. — Bibl. Vindobon. Cesaream abundare codd. qui multa variaque Damasceni 
opp. continet, uno obtutu videbis in indice ad Nesselii catal. Cesar. p. 75 sq. Hic nonnul- 
los, precipue qui particulas aut fragmm. Damasc. continent, codd. duce Lambecio, doctius 
et copiosius eos recensente, indicabo. In vol. IJ1, cod. XIX fin. Damasceni preces sacre (pag. 
95); — in catenis in Lucam, Ep. ad Romanos et in precipua V. ac N. ;) in codd. XLIV, 
XLVI et XLVII. (Ita haud infrequens fit mentio Damasceni in catenis in libros sacros, supra 
in vol. VH, p.679, etc.) In vol. V. p. 245 sq. ; incod. CCXLVI, n. 12 (eujus lect. interdum 
discrepant ab ed. Paris. 1619, F. p. 931 sqg.) ; et vol. VII, p. 221 sq. in cod. LXIV, n. 3. ora- 
lio de incorruptibili corpore Christi, quod in sacra synaxi accipimus. — Wratislavie in bibl. 
Rehdinger. opp. v. Kranz Memor. illius bibl. pag. 83. — Mosque in bibl. synod. in cod. 
XIII, s. variis scriptis contra Latinos, fragmm. in specie in orat. εἰς τὴν θεόσωμον ταφήν V. 
Matthei notit. codd. Gr. Mosq. p. 21 et 22. — Excerpta sunt aut fragmm. in variis codd. 
Laurent., sicin cod. XX, n. 8 et 9, plut. 71 De figura terre et caput dialectieum De nomi- 
tibus, etc. v. Bandin. cat. codd. Laur. IIT, pag. 14. — conf. paulo post ad n. τ. — Citatur 
Damasc. a J. Cantacuzeno contra Palamam, in Opere anonymi adversus eumdem et in The- 
sauro orthodoxe fidei. Conf. Bandin. cat. cit. I, pag 254, 3598 et 433. — In quot codd. Es- 
coríal. multa variaque Damasceni opp. reperiantur, discimus ex Plueri Itinerar. per Hispan. 

. 115 sq. — De quibusdam codd. Damasc. memorabilia quaedam adnotavit Montlauc. in Pa- 
[eogr. Gr. p. 58, 65 sq., 303 sq. et p. 404; in diplomate quodam Greco nominatur Dama- 
sceni dialogus. — En nubem codd. ! et tamen deinceps variorum opp. eodd. haud paucos 
adhuc suis locis excitabimus. Harl.| 


Greco cditiones. 


Liber de fide orthodoxa, cum orat. de iis, qui in fide obierunt, prodiit Grec? auspiciis 

Jo. Matthei Giberti, Veronensis episcopi, cum prefat. Donati Veronensis ad Clementem VII, 
ontificem, Veronzs apud Stephanum et fratres Sabios, 1531, in-4, typis luculentis. Fabr. 
issime hujus edit. quam habeo, inscriptio est: Ἰωάννου τοῦ Δαμασχηνοῦ ἔχδοσις τῆς ὀρθοδόξου 
πίστεως. ToU αὐτοῦ, περὶ τῶν ἐν πίστει χεχοιμημένων. Joannis Damasceni editio οὐποάοας fidei. 
Ejusdem dc iis, qui tn fide dormierunt. Veron, MDXXXI, 4. Dedicationem Latinam sequitur 
Prevfatio Donati Veronensis, Greece scripta, in qua laudat et Damascenum et Joann. Mattheum 
Gibertum, episcopum Veronens., cujus jussu et impensis, se, fátetur, collatis exemplaribus, 
opus descripsisse et a mnendis purgatum dedisse, chelcographis typis exprimendurm. Add. 


11 NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. 18 


cel. Panzer. A. T. vol. VIII, p. 562. — lidem libri Grece, ex edit. Joan. Epnesini. 1n 
Moldavia 1715, 4. Harl. 

Δ et libri 1H de imaginibus, Rom. 1533. 8. Fabr. In Maittaire A. T. indic. pag. 384, 
hec est inscriptio: Jo. Damasceni orationes. tres, et Theodori de imaginum cultu, et Jo. 
Damasceni vita a Jo. patriarcha Hierosolymit. scripta Gr. (edente Nicolao Majorano,) Rome 
ap. Steph. Nicolin. Sabiens. chalcogr. apostolic. 1553, 8. Harl. 


Latino. 


Quandoquidem versio libri de fide orthodoxa a Burgundione, cive Pisano, Federici '/Eno- 
pe prefecto, sec. xit, composita et Thom: Aquinati pridem lecta non vidit lucem 
v. ad n. 3], 

Idem liber ex Jacobi Fabri, Stapulensis, interpretatione Paris. 1507 in-4, primum editus est 
ex officina H. Stephani, avi. Et cum commentariis Jodoci Clichtovei ad. Jac. Ambasium, 
episcopum Claromontanum, París. 1512 et 1519 (a), et sine commentariis Marpurg. 1602, in-& 

Cum brevioribus Fabri, interpretis, notis et Orat. de iis qui in fide dormierunt, per Jo. 
(Ecolampadium versa et historia Josaphat et Barlaam, Basil. 1535 et 1539 (b), premissa Vita 
Jo. Damasceni, scripta a Joanne, patriarcha Hierosol. 

Ex recensione Henrici Gravii, Noviomagensis ord. Predicator. Colon. 1546, apud Petrum 
Quentel ; in qua editione Latina accesserunt Damasceni Logica, et introductio elementaris 
ad Joannem, Laodicenum episc., nec non liber de duabus voluntatibus et operationibus, 
epistola ad Jordanem archimandritam, de hymno trisagio, liber de heresibus, fragmentum 
sententiarum de octo vitiis, altercationes cum Sarraceno, et de judicio, carminaque et can- 
tica varia, cum Cosme Majumensis et Theophanis ac Scholarii quibusdam. 

Yx versione meliore vel recensione Jacobi Billii, Pruneei abbatis, París, 1577, in-fol., in 
qued. preter plura, in edit. Greco-Lat. Basil. 1575 obvia, primum accesserunt Latine tantum 

rallela sacra, Physica, Vita S. Stephani junioris et octoechus : Greece vero et Latine Oratio 
de Christi transfiguratione, et de nativitate B. Marie orationes tres. Hec editio, de qua in 
Apparat sacro Possevinus, non sine auctario recusa est Paris 1603 (item 1615, ap. Oudin.], 
et 1619 (c). fol. curante Frontone Duc&o. 


Greco-Latino. 


Basileensis apud Henricum Petri, cum Marci Hopperi Prefatione a. 1548, fol., ubi ante 
J. Cassiani, Latini scriptoris, opera exhibetur Greece et Latine J. Damascenus De orthodoxa 
fde, cam commentariis J. Clichtovei, et liber De iis qui in fide obdormierunt. Latine autem 
tantummodo ceetera, quo in Coloniensi Gravii editione exstare jam dixi. Repetita est haeo 
editio Basil. 1559 in-fol. 

Basileensis tertia a. 1575 fol. prioribus duabus longe plenior, et itidem Cassianum habens 
&Jiunctum, atque utraque lingua exhibens preterea dialogum Damasceni contra Manicheeos, 
aliaque scripta complura. Cum ejusdem Hopperi Prefatione. 

Parisiensis denique, curante preclaro atque eruditissimo viro, Michaele Lequien, Morino- 
Boloniensi, ordinis FF. Predicatorum, qui provinciam, que ante ipsum 3. Auberto (d), Fran- 


Fabr. tom. I. pag. 150 sqq. de ed. Basil. 1548. 
ubi quoque de Damasceno ejusque interpretibus 
agitur. In illa ed. est etiam Damasc. sententia- 
rum aliquot fragm. Bilibaldo Pirekheimero inter- 
prete, a quo verse sunt et editz Nili sententia 
morales, e Greco in Latinum verse, et excerpta 


(e) Editio a. 1512. fol est in hibl. acad. Erlang. 
et iascripta : Ins hoc. opere contenta. Theologia Da- 
mesceni, quatuor libris explicata : et adjecto ad 
Wueram commentario elucidata : ᾿, de ineffabili 

$winitate. ll, Decreaturarum genesi, ordine Moseos. 


11}, De iis, qae ab incarnatione usque ad resut- 
rrcuomem Chrisii. IV, De iis, qux post resurre- 
chocem usque ad universalem resurrectionem. 
Hze Damasceni cum expositione prima emissio 
typis 3bsoluta est Parisiis, ex officina Hen. Ste- 
goani e regione scholz Decretorum. Anno MDXII 
onis Februarii. Judocus Clichtoveus, Neopor- 
isensis, in epistola nuncupatoria opinátur, Pe- 
irum Lombardum a Damasceni theologia, ut ar- 
chetypo, exemplum sui 
elucu di sumpsisse. De tribus hisce edit. Pa- 
risiens. v. quoque cel. Panzeri A. T. vol. Vll. pag. 
525 et 564 vol. VIII. p. 54. et X.p. 7. Harl. 


(b) V.Panzeri A. T. Vl. pag. 508 n. n. 1035. Harl. 


(c) χε editio, Dienior quam Basileensis, ab 
Hambergero Z. N. lil, pag. 551, ita. indicatur : 
Dam. Opera partim Gr. et Lat., partim Latine tan- 
tum, multo, quam antehac auctiora, ex edit. Jac. 
Billii. Paris. magna navis. 1619. fol. — Oudin. in 
comm. de script. eccl. L. cul. 1727 sqq. uberius 
recepset edd. Basil. 1548 et 1575. Paris. 15717. 
$005. 1615 et 1619. Add. Jo. Fabric. llistor bibl. 


operis (Sententiarum libri) ^ 


quad. ex Damasceno, Noribergae, Frid. Peypus 
impressit, s. a. in-á. Pirckheymeri tamen epistola 
ad sororem suam, Claram, apud divam Claram 
Nurenibergz:? monialein, data iv Kalend. Jauuar. 
M.D. XVI. est praefixa. v. Maitaire Δ. T. IL 
p. 278. Harl. 


| Aubertus post Cyrillum Alex., voluit etiam- 
J. Damasceni editionem curare ex decreto illustris 
cleri Gallicani a. 16356, 21 Jan. Sed dum Ephrai- 
mum Syrum edere prius instituit, neutrum per- 
fecit ; neque Combetisius potuit ab eo, vel ab ejus 
hzredibus impetrare, quz Leo Allatius ad Auber- 
tum Roma Lutetiam miserat, et quorum catalogum 
ex Allatii Συμμίκτοις p. 448 seq. laudatus Lequien 
in prolegomenis exhibet. Meminit et Allatius in 
epistola ad Aubertum, dissertationi ll. de libris 
ecclesiasticis Graecorum pramissa. Combefisius 
vero, cui cleri Gallicani judicio sparta hxc deinde 
ornanda fuit commissa, dolet periisse , inquit. in 
Bibl. concionatoria, tanta illa Allatiana, Auberte, 
Damasceni opcrum editionem pollicenti, missa. 


"- 


19 NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. 20 


cisco Combefisio et Philippo Labbeo (a) designata videbatur, occupavit cum summa laude (ὁ) 
atque egregie obivit, publicatis Grece et Latine J. Damasceni Operibus sic, ut non modo 
plura inedita ex mss. in lucem protulerit primus, aut Latine tantum vulgatis Greca addiderit : 
sed etiam, que utraque jm lingua exstabant, castigaverit reddideritque nova vel castigata 
versione illustriora, et doctis notis, premissisque preter priorum prefíationes editionum 
luculentis prolegomenis atque de doctrina Damasceni dissertationibus (c) explicuerit, Paris. 
1712, fol. II volum. Non me fugit, hoc opus certatim laudatum esse, et Jaudatum esse ex 
merito a Diariorum eruditorum scriptoribus, in Ephemeridibus Paris. a. 1712, mense Januar. 
in Actis erudit. que Latine eduntur a. 1713, p. 1, et que Germanice, tom. I, p. 311, 365, in 
Diario, quod sub Novi Musei titulo, itidem vernacula lingua Lipsie menstruis intervallis 
prodit (never Bücher-Saal) parte xxxiu, p. 600, etc. (d). Sed puto tamen ab illis mihi relictum 
esse locum obsequendi instituto meo, quod in aliis scriptoribus Grecis hactenus observavi, 
ut Damasceni scripta secundum ordinem editionis hujus optime lectori adnumerare, mihi 


liceat. 
TOMO I. 


In hoe familiam ducit IIHTH T'NOXEQX (e) sive opus tripartitum, quod titulo Fontis scientie 
Aide (f ipse commendavit, hoc est Dialectica, liber de haeresibus, et liber De orthodoxa 

e (f). 

1. Κεφάλαια φιλοσοφιχά. Capita philosophica, sive Dialectica, cum prefixa epistola ad 
Cosmoam, Majume jam episcopum, adeoque scripta post a. c. 743, p. 1-74. Hujus dialc- 
ctice, in qua Porphyrium de quinque vocibus et Aristotelis logica scripta secutus Damascenus 
est, compendium Latine prodierat in antiquis editionibus, ex versione fortassis Burgundionis, 
Pisani. [v. Bandin. cat. codd. Gr. Laur. I, p. 273.] Ac in editione Basil. 1575, Grecis fusio- 
ribus epitome Latina male accommodatur. Eamdem epitomen Interpretatio Arabica repra'- 
sentat teste Lequinio, que non est edita. Idem Greca integra ex P uribus codicibus regiis 
mss. et editione Basil. recensuit, novaque versione donavit. Fabr. [In bibl. Britannicis 
secundum cat. codd. Anglie, etc., in tom. I, in bibl. Bodlei. sunt n. 298, 702, 1882, opera n.'1 
et 3 (a Fabricio signata : — (eadem inter codd. bibl. Harleiane, n. 5649, et in cod. Bavar. 
CLXI, teste cat. Gr. codd. Bavar. p. 62.) — n. 2524, Damasceni. 1) Logica; sed, adnotante 
catalogi confectore, ordo capitum a 25 ad 32, non prorsus idem es?, qui in editis, uti codex 
hie ms., ita et alii pro uno eodemque opere habent, que in editis pro binis habentur, e. g. 
dialectica et de ortbodoxa fide. Et certe epistola ad Cosmam episc. plane evincit, non esse 
distincta opera : habentur in hoc cod. nonnunquam etiam scholia, sive note longiores, sed 
rarmores , ubi alicubi in summo margine legitur τοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου etc. 2) de orthodoxa fide. — 
n. 3614, de orthodoxa fide : logica; introductio dogmatum, ad 1. episcop. Laodicee, que 
multum differt ab edita; epist. de trisagio ad Jordanem, archimandritam, que non concordat 
eum excusa. — Inter codd. coll. Etonens. tom. II cat. n. 1823. Logica, elementarium, de 


(a) Labbeus, Paris, 1652, in-4, edidit conspectum οἱ de expositione fidei inter Justini, martyris, 


operum Damasceni, in quatuor partes tributorum, 
in quo non vult videri usus transmissis ab Alla- 
tio, sed de illis, velut necdum sibi visis, loquitur, 
licet Allatius in epistola ad Nihusium, qux Sym- 
mictis p. 446, inserta est, haud obscure plagium 
si eo nomine objiceret. Idem Labbeus toi. 1 libri 
scriptoribus ecclesiasticis, a. 1660 editi, p. 856, 
conspectum suum nove editionis Damasceni me- 
morens, quam (um demum, inquit, aggrediar, cum 
es aliis occupationibus liber emersero, et eruditos 
viros, quorum operam auriliumque etiamnum im- 
ploro, in subministrandis ad eam perficiendam sub- 
Peg, i756] re fuero expertus. [Conf. Oudin. 1. c. 
peg. . 
b) Couspectus operum Damasceni a Lequinio 
a. 1700 Parisiis separatim editus est, atque exstat 
preterea in Diario eruditorum Hanoverano J. Geor- 
gii Eccarti (Monathlichen Auszug) a. 1700, mense 
Augusto p. 526 seq. Vide et Memorias litterarias 
Trevoltinas 3709 mense Augusto, p. 1440 seq. et 
ἃ. 1715, p. 1 seq. Scripta, quie in duobus tomis 
Lequinii non exstant, et in conspectu, vel Lequi- 
niano, vel Labbeano, aut) Allatii catalogo, comme- 
morantur, referam infra post notitiam editionis 
Lequinianz. 
(c) Dissertationes Damascenicz, ab editore operi 
remiss, sunt septem. 1l, de processione Spiritus 
. ll, de auetoritatibus, quibus Eutychiani hzere- 
sin suam tuebantur. III, de cpistola, Chrysostomo 
tributa, ad Czsarium monachum, et aliis quibus- 
dam, a Damasceno primum laudatis scriptis. IV, de 
epistolis ad Petrum Fullonem de Trisagi! additione, 


opera. Y, de oratione Damasceni de iis, qui in fide 
obdormierunt et de purgatorio secundum orienta- 
lis Ecclesi: sensum. Vl, de azymis et postremo . 
Christi Paschate, et VII, de Christianis Nazarenis 
et eorum fide, nec non de Ebionitis. [In introduct. 
8. przf. recenset idem omnes versiones Lat. atque 
editt. tam Latinas, quam Grzcas, et Grzco-Lati- 
nas. ldem judicat de Damasceni libris et scribendi 
genere, et Baronii sententiam, in. multis Dama- 
sceni scriptis fidem vacillare et compluribus ipsum 
scatere mendaciis, contra Casaubonum et Gerh. 
Vossium defendere studet. Harl. 

(d) Add. censuras in : Baumgartenii Nachrichten 
von merkwürdigen Büchern, tom. VIII, p. 517—529 
in primis Oudin. l. c. pag. 1762 sqq. in cap. 6 ex 
Eccarto repetitus est conspectus opp. Damasc. a 
Lequinio separatim editus ; cum auctario dein in 
cap. 2 agitur de ipsa Mich. Lequien edit. iisque 
Damasceni scriptis, que in utroque vol. continen- 
tur ; tum pag. 1767 sqq. in cap. 8 de prerogativis 
atque defectibus illius editionis, et pag. 1774 sqq. 
in cap. 9 legitur discussio operum, αὐ tomo 1 
editionis illius continentur. — llla Mich. Lequien 
ed. recusa est Venetiis 1748 fol. et in fronte lau- 
datur : Editio novissima Veneta longe aliis accura- 
tior. Harl. . 

(e) Vide notas ad Vitam Damasceni , scriptam 
a Y Hierosol. pag. xix, et Allatium de Damasceno 

X 


(f! Hinc etiam illa tria opusc., precipue n. 4 
et ὅ memorata, in aliquot codd. junctim posita 
sunt. Harl. 


22 NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICIT. 91 


stat in cod. Cesar. CCIl, n. 3. v. Lambec: V, p. 5sq ibique not. Kollar. In eod. vol. p. 957, 
in cod. CCXLVII, n. 16, sunt capita falsorum logmatum heeresium Massalianorum , at , judice 
Kollario, hoc syntagma ex iisdem auctoribus eorumque similibus congestum esse videtur, 
e quibus Damasceni compendium de heresibus est collectum, quia codicis illius Ces. de 
Massalianis capita eadem, sed correctiora et pleniora, omnino sint cum iis, que Cotelerius in 
Eccles. Gr. Monument. tom. I, pag. 278, in lucem protulit. In eod. cod. CCXLVII, n. 25, est 
Damasc. liber contra hereses, at multo auctior. V. Lamb. V, pag. 266 sq. ibique Kollar. — 
Varia Damasceni fragmm. ex opere contra hereses exstant in cod. CCLI, sive anonymi cujus- 
dam locis communibus asceticis. Plura dabit Lambec. V, pag. 324. sqq. — Damascenus in 
lib. de haeresibus tom. I, p. 302, ed. Coteler. Collyridianorum s. Collyridianarum, mentionem 
facit : de quo loco et heresi Collyridian. quedam adnotat Kollar. ad Lamb. VIII, p. 303. 
Lambec. vero ipse late demonstratum it, errasse Collyridianos, qui, B. Mariam pro dea ha- 
bentes, morti eam non fuisse obnoxiam falso crediderint. add. Walch. Hist. heres. tom. IIl, 
p. 625 sqq. de secta illarum feminarum, et infra, n. 31 (a). — In Th. Gale cod. XX. s. cat. 
codd. Anglie, etc., [1, n. 5855. catalogus heereseon ex J. Damasceno. — In cod. Coislin. XXXIV, 
fol. 195, de quo v. supra, vol. VIIf, pag. 265. not. ee. — Vid. quoque Montfauc. in bibl. 
Coislin. p. 111 de cod. XXXVII, sive Niconis collectione locorum tam S. Scripture, quam 
Patrum, in his J. Damasceni amplissima. — París, in quatuor codd. bibl. publ. Add. Oudin. 
1. c..pag. 1738. de codd. Harl. 

9. Ἔχδοσι: ἀχριδῆῇς τῆς ὀρθοδόξου πίστεως. Orthodoze fidei accurata. expositio , pag. 123-304. 
Ceapitibus centum (a) , non quatuor libris hoc opus a Damasceno distributum est, ut ex Gree- 
corum codicum mss. inspectione Lambecius et Lequinius testantur (b). Addit hic vir 
doctissimus, nec in editione Greca Veronensi 1531, in-4, partitionem in libros quatuor exhi- 
beri: quod de contextu ipso verum est; sed in summis paginis per totum opus, quatuor 
librorum numeri notaeti comperiuntur. Nec illa divisio in vetustis priscte versionis Latine 
MStis occurrit, nisi forte secunda recentiorique manu et atramento in marginalibus quorum- 
dam oris adnotata. (In bibl. Tarvisiana Rubrice libri Jo. Damasceni, presbyteri, in. quo est 
Iraditio certa orthodoxe fidei, traducta de Greco in Latinum a Burgundione judice cive 
Pisano sub Eugenio 1II Pont. Max. apud Montfauconum p. 75 Diarii Italici, [et in bibl. bibl. 
Iss. I, p. 482 ΚΕ. Vestigia distinctionis in quatuorlibros jam deprehenduntur apud S. Thomam 
Aquinatem, et Vincentium Bellov. XXVII, 102, Speculi naturalis, qui versione Latina usi 
sunt. Quamobrem existimo, inquit Lequinius, ejusmodi partitionem a Latinis excogitatam 
introductamque fuisse ad instar quatuor liborum Petri Lombardi. Nam ut inter Latinos 
scholasticos Petrus hic, Magister sententiarum, tot aliis preivit (c); ita primus fuisse 
Damascenus inter Grecos Ecclesie doctores cognoscitur, qui plenius et σωματικώτερον sub- 
tiliusque universum theologie systema ordine fuit complexus, ipsis plerumque verbis, qui- 
bus divina mysteria edisserit, usus preclarorum Patrum (Basilii M.,Gregorii Nysseni, 
Nemesii, Athanasii, Epiphanii, Chrysostomi, Cyrilli Alex., personati Dionysii Areopag., 
Leonis M., Leontii Byz., Maximi confessoris, precipue vero Gregorii Nez.). Adnotationes 
Roberti Groshead, sive Capitonis, Lincolniensis episcopi, qui steculo XIII in Anglia elaruit, in 
librum Damasceni de orthodoxa fide, male e Greco interpretatum, memorat Jo. Lelandus, 
pag. 285, De scriptoribus Britannicis. Sed nec Burgundionis (d) interpretatio, nec Roberti 
adnotationes hactenus edite sunt. Item Robertusin libro de cessatione legalium pag. 92 
et 167, citat Joannem Dàmascenum in lib. Sententiarum, opus hoc innuens. Jac. Fabri, 
Stapulensis, versio cum Jodoci Clichtovei commentariis prodiit Paris. 1507 ; in-4; ac deinde 
sepius tum Grecis addita, tum sine illis, ut supra in editionibus operum Damasceni retuli. Post 
Fabrum vertit Jac. Billius, cujus interpretatio in editionibus Latinis Paris. a. 1577, 10603 et 
1659, fol. occurrit, et subinde indiget castigatione, ut Rich. Simoni etiam notatum tom. 1l 
Bibl. selecte p. 35. Sedebat animo , inquit Combefisius, Clichtovei hominis nihil Graci, 
commentariis remotis, quibus onerati potius libri de fide, quam serio illustrati, puriorem 
textum multiplicum codicum collatione, nova etiam seu interpolata (Billiij versione auctum 


(a) Uti in cod. Laurent. XVI. 2, v. Baudin. I. 
p. 255 sq. Harl. 
(b) Add. Bandin. l. c. tom. l. pay. 274, ubi cod. 


inquit, ejus exordium afferat Zanettus (l. c. ), 
atque illu et contulerim cum vetustissima edit, 
Veneta, a. 4514, qua ex versione Jacohi Fabri 


Laur. XXIII. habet. capp. CIII, uti alii : conf. ad. 
n. I. de codd. Harl, 

(c) Jac. Thomasius Diss. de doctoribus schola- 
sticis Latinis, J,ips. 1676. 

(d) Conf. Oudin. tom. Il. pag. 1296 sqq. — Ex- 
stat bxe interpretatio in aliquot mss. codd. Venet. 
in bibl. Marc. inter codd. Lat. in cod. LXXXIII. 
opus in centum capp. distributum est, sine ulla 
librorum divisione; cujus initium attulit Zanetti 
in cat. illorum codd. pag. 59, de quo cod. et Bur- 
gundionis versione disputat Jo. Domin. Mansi ad 
Fabricii Biblioth. Lat. med. et inf. zetatis, tom. 1. 
pag. 905 (ubi de Burgundione, s. Burgundio co- 
piosius agitur), et contra Fabricium, negantem 
versionem illius operis unquam paruisse, « cum, 


Stapulensis expressa legitur in titulo, una eadem- 
que cum illa mihi visa est. — Fortasse Faber in- 
terpretis Pisani versionem reformavit, atque hine 
inde interpolavit. » — In bibl. publ. Paris. intet 
codd. Lat. cat. vol. Hil, coj. MMCCCLXXV, el 
quatuor sequentibus, occurrit Burgundionis inter- 

ret. atque in cod. VIIMDCCX. m. 9. vol. IV. pag. 
bs. notante auctore catalogi. « Damasc. tráditio 
ortbodoxzx fidei, Guidone sive potius, Burgun- 
dione, judice Pisano, interprete. » In cod. MMCLV. 
est versio, nulla interpretis mentione. — Iu codd. 
Oxoniens. n. 607. 612 et 1609. catal. — Florent. 
in bibl. S. Crucis, bis. V. Zacharie lter litterar. 
per Ital. pag. 97 ei 98, etc. Harl. 


2 NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICIT. 26 


edere, atque ad fontes, Patres scilicet antiquiores, quostotos Damascenus loquitur, 4 se nili 
iribere professus ipse, reducere, Quod Combefisius aliis occupatus implere supersedit, magno 
sodio Lequinius exsecutus est, qui hoc Damasceni opus, servata utraque et capitum et libro- 
rum distinctione, ad Grecos codices mss. accurate recensitum cum nova versione sua et 
riis exhibet. Non omittendum, quod epitomen universe theologie ex hoc Damasceni opere 
emtextam vulgavit Christophorus Pelargus Francof. ad Viadrum 1605 in-4, qui cum in 
r»nnatorum partes trahendum illum scriptorem duxerit, ex nostratibus B. D. Balthasar 
kntzerus, avus, Giesse ἃ. 1614, edidit et respondente Jo. Sauberto Altdorfino publice 
ifensitavit delineationem brevissimam libri 111 Damasceni de orthodoxa fide, in qua qu& 
euctoris hujus de Christo Θεανθρώπῳ sententia fuerit et confessio, contra infelices nonnullos 
rerum theologicarum criticos ad oculum ostenditur. Constat etiam B. D. Eliam Vejelium, 
Ecclesiae Ulmensis antistitem meritissimum, a longo tempore id agitasse consilii, ut Dama- 
seni hoc opus ad mss. codices Augustana (a) et Cesaree bibl. recensitum Grece et Latine 
cum commentariis ederet ; sed preclaro proposito fatum viri presstantissimi intercessit. 
Duas interpolationes, lib. m c. ὃ et T. in codicibus aliquot mss. repertas et Damasceno ab 
aliena manu insertas, Grece et Latine dedit Lequinius, pag. 659-661. Que porro sub 
Crrilli, AJex., nomine Jo. Wegelinus edidit de SS. Trinitate, et Aubertus tomo ultimo operum 
ὕπ|}} exhibet, jam supra p. 571, notare me memini esse Damasceni, licet e Cyrilli scriptis 
magnam partem repetita. 

Á. Πρὸς τοὺς διαδάλλοντας τὰς &yloc eixóvac; Adversus eos qui sacras imagines calumniantur. 
Mr». &rolovrn-ixot tres pag. 307-390. ἐπιστολιμαίους λόγους vocat Jo. Hierosolymitanus in Da- 
masceni Vita cap. 14, meminitque eorum iterum cap. 33. Primus scriptus est post a. C. 727, 
leonis Isauri decimum, quo ille edictum adversus imagines promulgavit, sed ante quam καλὸς 
Me aat Mte Χριστοῦ ποίμνης, quibus verbis Germanum, patriarcham Constantinop. (b) 
Damascenus p. 308, intelligit, ἃ Leone depositus esset, quod accidit sub extremum anni 
729. Secundus post Germanum in exsilium pulsum, cujus meminit p. 336 : Καὶ νῦν ὁ μαχάριος 
FPspuzvi;, ó βέῳ xa λόγῳ ἑξαστράπτων, ἐῤῥαπίσθη, xai ἐξόριστος γέγονε, xal ἕτεροι πλεῖστοι ἐπίσχοποι 
xa! -ατίρες, ὧν οὐχ οἴδαμεν τὰ ὀνόματα. Tertius, quem Joanni Damasceno sine magna causa 
abjudicat Humfredus Hody prolegom. ad Chronicon Joannis Malale cap. 32, secundo est 
simillimus, et scriptus uterque adhuc ante anathema adversus Leonem pronuntiatum publice, 
hoc est ante annum ejus tertium decimum, Christi 730 (c). Prodierunt primum cum Vita, 
à Joanne Hierosol. scripta Grece, edente Nicolao Majorano, qui eos cardinali, Joanni 
Petro Caraffe dedicavit, Rom. 1553, in-8. Latine vertit Godfridus Tilmannus, Carthusie 
Parisiensis monachus, París. 1555 in-Á (e); Antwerp. 1556, in-12. Ante eum Petrus Franci- 
scus Zinus, Venet. 1554, in 8 (n), cujus versionem additis Grecis recusam in Basileensi, 
edit. 1575, etiam Jac. Biliius in Latina sua editione servavit, additis paucis castigationibus, 
Paris, 1571, 1603, 1619. Denique (ne de Gallica versione dicam vulgata Virduni 1573), 
lequinius ex utraque interpretatione Latina nova tertiam concinnare opere pretium 
(duxit, adhibitis etiam emendationibus Billii (f). Singulis hisce libris a Damasceno subjuncta 
sunt loca varia Patrum pro imaginibus, quorum indicem hoc loco subjiciam [v. Walch. Hist. 
ler., XI, p. 322 sq.] 


(a) De Augustanis codd. vide B. Antonii Reiseri 
catalogum mss. bibl. Augustanz, pag. 29. De Ce- 
sireis Lambecium lib. v. p. 1. elc. Fabr. Tum in 
cold. CCH, et tribus seqq. it. in cod. CCXCIII 

jusd. voL — In bibl. Taurin. codd. CCXV. et 

LXXXNYL vid. cat. codd, Gr. Taur. p. 308 et 
$3. — Paris. in bl. publ. codd. XXVII. add. ad 

n. 4. scripta. — Ex. cap. 15 libri iv. de orthod. 

fide recepta est particula in Liturgiis SS. Patrum, 
Paris, ap. Guil. Morell. 1560 fol. p. 125. Jo Da- 
masceei quod panis et vinum in S. Eucharistia non 
Mnt 1 , sed ipsum corpus el sanguis Christi. — 
In cod. Bodlei. XCIV. sive n. 2877. cat. codi. 
Angl. etc. Hac quoquereferri potestJo. Dam. opinio 
ja lib. 11 De orthod. fide, cap. 28, et in libro iv, 
cap. 14; atque similis argumenti oratio de incor- 
rapiibili corpore Christi, quod in sacra synazi acci- 
pimus, in edit. Paris. 1619. fol. pag. 951. Gr. ac 
Lat. — et in cod. Czssar. CCXLVI. n. 12, qui ali- 
quantum discrepare dicitur a Lambec. V. pag. 245 
sq. ibid. n. 15. p. 246. est Damasc. doctrina de 
unitate et differentia S. Trinitatis εἰ in cod. CCVII. 
n. 9. pag. 25. it. in cod. LIX. n. in ( v. Lamb. lil. 
"3 64.) fragm. de Trinitate — Taurini in cod. 

V de S. Trinitate, s. cap. 8 libri primi de fide, 
etc. εἰ cap. 12 libri primi, de divinis nominibus, 
nec non cap. 15 ejusd. libri, de loco Dei et quod 
solus Deus non circumscriptus sit. — in cod. Medic. 
Lawr. XXIL. n. 9. plut. 71. caput de nominibus 
eccuratius. v. cat. codd. Gr. Taur. pag. 157, et 


Bandin. l. c. vol. III. pag. 14. — Ex primo capite 
operis desumpta est pars orationis, quod Deus com- 
prehendi non potest, ἴῃ cod. Florent. Laurent. XH. 
n. 25. plut.6. v. Bandin. 1. c. I. p. 121. adde supra, 
in notitia generali codd. — et Walch histor. hz- 
res, tom. Vill, pag. 616. etc. 619, sqq. 652. 660. 
666 sq. Harl. “Ν 

(Ph) V. infra, vol. X. b 206 sqq. Walchii Hist. 
hzres. cit. tom. X. p. 152. 

XI. p. 270 sq. 377 sqq. 587 sq. 
sceni oratt. p. 288 si ac seq. not. Harl. 

(c) Excerpta ex his lI. orr. et summam illarum 
dedit Walch. 1. c. tom. Xl, pag. 502-525. Harl. 

(d) V Maittaire A. T. in indice, p. 524. H. 

(e) In 4. v. Pinelli cat. 1. p. 71. H. 

(f^ Jo. Damasceno tributa est narratio de ori- 
gine motuum Iconoclastar., ab aliis Joanni, mo- 
nacho Hierosol., assignata ; v. supra, vol. VII. pag. 
682. $ V, et nota c. de codd. — Dam. De sanctis 
imaginibus, in quinque codd. Gr. bibl. Parisiis. 
— Üxon. in cod. Bodlei. XCIV. sunt n. 55. Dam. 
De imaginibus, n. 41 de cruce, et quod ea sit 
adoranda, in qua etiam tractat. de fide ; n. 42 de 
sanctis eorumque reliquiarum veneratione et mi- 
raculis , 45. de SS. imaginibus ; n. 14 Damasceni 
et aliorum Patrum preces ante communionem ce- 
lebratam recitalze. v. cat. codd. Anglize, etc..]. pag. 
150. — Joach. Camerarius in Disput. de piis et 
catholicis atque orthodoxis prec bus et invocatione 
nominis divini, etc, Argentor. 1560. 8. Grace. 


3] NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. 


INDEX SCRIPTORUM 
quos in libris de imaginibus laudat Joannes Damascenus. 


Ambrosius , episc. Mediolanensis, ἐκ τῆς πρὸς 
κᾶσαν Ἰταλίαν ἐπιστολῆς, 544. ad Gratianum imp. 
περὶ τῆς ἐνσάρχου οἰχονομίας τοῦ Θεοῦ Λόγου, 


Anastasius Sinaila, τοῦ ἁγίου ὄρους Σινᾶ, 5218. 


In novam Dominicam οἱ apostolum, Thomam, 588. 

Anastasius , archiepisc. Theopolis (Antiochiz), 
et patriarcha περὶ Za66ázou xal πρὸς Συμεὼν, ἐπί- 
σχοποὸν Βόστρης, 344, 3806. 

Anastasius, imp. 311. 

Arcadius, archiep. Cypri, in Vita Symeonis, 
thaumaturgi, miraculo CAXXIT, 278. 

Athanasius, 319. 

Alexandrinus lib. IIT, κατὰ ᾿Αρειανῶν, $85. "Ex 
τῶν γραφέντων ἑχατὸν χεφαλαίων πρὸς ᾿Αντίοχον 
τὸν ἄρχοντα χατὰ πεῦσιν χαὶ ἀπόχρισιν, χεφάλαιον 
λη΄, ὅ0θ, 583. Ha quistiones junioris Athanasii 
sunt, quenr post a. C. 700, vixisse Lequinius non 
diffitetur. 

Basilius, 517, 562 : àx τῆς εἰς τὸν 'Hoatav ἐρμὴ- 
νείας, 5606, in Barlaamum, martyrem, 35920, 542, 
$65. In Gordium, martyrem, 322, 5492. Ad S. Fla- 
vianum de Samaritana muliere, 384. ᾿ 

Basilius ἐν εἰχοστῷ ἑδδόμῳ τῶν πρὸς ᾿Αμφιλόχιον 
περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τριάχοντα χεφαλαίων, 
318, 221, 542, 564. — In XL martyres, 323, 225, 
$42, 564, 381 

Chalcedonense concilium, 380. 

Clemens, Alexandrinus, τοῦ ἀρχαιοτάτου Κλή- 
μεντος πρὸς ᾿Αλέξανδρον, kx τοῦ ἑδδόμου βιδλίου 
τῶν Στρωματέων, 582. 

Constantinus, tmp. 510. 

Cyrillus Alex., ἐχ τοῦ προσφωνητιχοῦ πρὸς τὸν 
paca Θεοδόσιον, 961, ἐκ τῶν Θησαυρῶν, 9561, 

Χ τοῦ πονήματος, ὅτι διὰ πάσης τῆς Μωῦσέως γρα- 
φῇς τὸ τοῦ Χριστοῦ μυστήριον ἐνσημαίνεται, 567. 

Cyril , Hierosol. , &x τῆς δωδεχάτης χατηχή- 
σεως, 585. 

Dionysius, 554, Areopagita, ὁ πολὺς τὰ θεῖα, 555. 
Καὶ χατὰ Θεοῦ τὰ περὶ Θεοῦ διασχεψάμενος, 51. — 
Περὶ θείων ὀνομάτων, 520, 742. 

ionysius. περὶ ἐχχλησιαστικῆῇής ἱεραρχίας, 390, 
$42, 565. Epist. ad Tituin, 319, 542, ad Joannem, 
theologum, $63. 

Dioscorus, 580, 

Ephesina synodus λῃστριχή, 529. 

Epiphanii liber, e quo contra imagines produ- 
citur testimonium, τυχὸν παρεγγεγραμμένο; xal 
ἐπίπλαστος, 919. γνῶθι ὡς ἀπόπλαστος ὁ λόγος, 
$59. Ubi conferendz» not». Leontius, Cyprius, 
commodus verborum Epiphanii interpres, 226. 
s piphanii ecclesia in Cypro, imaginibus exornata, 

Eusebius Pamphili lib. V, τῶν ἐν Εὐαγγελίοις 
ἀποδείξεων, 567; lib. VII, Ecclesiastice historie, 
269 ; lib. IX, 370. Vita Constantini, 371, 579, 580. 

Euthymius, exarchus, Arianus, 516. 

Eutychianus, 511. 

Flavianus, martyr, in synodo. Ephesina λῃστρικῇ 
inlerfectus, 529. Alius Antiochenus, 881. 
Gennadius, archiep, Constantinopol. 386. 


p. 71 sqq. reddidit ex libello precationum, quo Grz- 
cx Ecclesi: utuntur, Jo. Damasceni οἱ aliorum 
Patrum eccl. Preces. — Num autem tres librt de 
imaginibus genuini sint, necne, copiose inquirit 
Oudin. l. c. pag. 1747 sqq. et contra Guil. Ca- 
veum sententiam Frid. Spanhemii atque El. Dupin. 
Damascenum nostrum non fuisse architectum trium 
illarum orationum , pluribus argumentis , przser- 
tim quod scriptores , Damasceni ztate longe infe- 
riores, citantur, corroborare, Humíredi autem 
Hody judicium., a Fabricio oppugnatum , defen- 


. Germanus, patriarcha Constantinopol. 508, missa 
in. exsilium, . 

Gregorius, ὁ θεὸ ῥήμων ( Nazianzenus ) , 312, 
5905; ὁ θεῖος, 516. ; ὁ θεολόγας, 319; ix τοῦ 
περὶ ΥἹοῦ, λόγου β’, $67 ; ἐχ τοῦ λόγου τοῦ xac 
Ἰουλιανοῦ τοῦ παραδάτου, 511 ; ἐχ τῶν ἑπῶν, 58!, 
982; εἰς τὸ βάπτισμα, 584. 

Gregorius Nyssenus, Basilii frater, 525.— ἀνα- 
πληρωματιχὸν (supplementum hexaemeri Dasiliani), 
περὶ χατασχευῆς ἀνθρώπου, 524, 542. — Oratio de 
divinitate Filii et Spiritus S. et de Abrahamo 324, 
942, 364. 

Helladius in Vita S. Basilii, 327, 365. 

Hieronymus, presbyter llierosol., $85, locus, 
qui affertur, est Hieronymi, Graci scriptoris, de 
quo supra. 

Ἰωάννου 
γραφία, 568. . 

Joannes Chrysost. de uno legislatore, 5345. 

Joannes Chrysostomus ἐχ τῆς ἑρμηνείας τοῦ 
δικαίου Ἰώδ, 971. "Ex τοῦ λόγου, τοῦ, Ἐπίγνωσαι, 
ὅτι ἐν μέσῳ παγίδων διαθαίνεις (XV, De statuis), 
579. In Machabzos, 584. Κατὰ Ἰουλιανοῦ tou ἀθέον 
&x τοῦ πρώτου λόγου, 984 ; εἰς τὸν vett pa, 584. — 
In Meletium, Antioch., incipit : Πανταχοῦ τῆς ἱερᾶς 
ταύτης, 943. In S. Flaviauum, Antioch. 581. In 
Colossenses. ἐχ τοῦ τρίτου λόγου, 367. 1n Epist. ad 
Timoth. χεφάλ. η΄’, 382. --- 'Ἑρμηνεία in Epist. ad 
llebrzos, 524, 542, 364, 267. In parabolam semi- 
nis, 543. De proditione Jude et in Pascha, 349. 
In psal. 111, de Davide et Absolone, 367. — Apud 
Eudoxiam delatus, ac si Origenis hzresin seque- 
retur, 3585. 

Joannes, diaconus, 511. 

Isidorus, diaconus. Ejus Χρονογραφία, 385. 

Julianus, ἀθεώτατος xal ἀποστάτης, 537, 565. 
Alius, 580. — Τὸ χατὰ Λέοντα Εὐαγγέλιον, ab ico- 
nomachis Evangelium Leonis Isauri scribi jubet 
per sarcasmum, 3358. ] 

Leontii, Neapolis in Cypro episcopi, &x τοῦ χατὰ 
Ἰουδαίων λόγον, 395, 526, 9429. 'Ex τοῦ ε' λόγον, 
919, 314, 315, 510. 

Macedonius, 3580. 

Magnus, presbyter, $76. 

Manichaei, $14 , $556. Αἰσχρὰ xoi μυσαρὰ xa 
ἀχάθαρτος γραφὴ Μανιχαίων τε καὶ Ἑλλήνων xoi 
τῶν λοιπῶν αἱρέσεων, 544, $50. Μανιχαῖοι συνέγρα- 
ψαν τὸ χατὰ Θωμᾶν Εὐαγγέλιον, 558. . 

Maximi, philosophi et confessoris, &x τῶν περὶ 
αὑτοῦ πεπραγμένων μεταξὺ αὐτοῦ τε καὶ Θεοδοσίον 
ἐπισχόπου, 54d, 39817. 

Mercurius, martyr, 365. . 

Methodii, Patarensis episcopi, περὶ ἀναστά- 
σεως, 989. 

Olympius, 510. 0. L 

Pantaleonis et Marini, martyrum, reliquie, 511. 

Polychronii ἑρμηνεία in Ezechielem, $72. 

Proclus (Constantinopol.), 528. - 

Severiani, Gabalorum epísc., εἰς τὰ ἐγχαίνια tou 
σταυροῦ, 327, 543, 365; &x τοῦ λόγον τετάρτου εἰς 
τὸν σταυρόν, 385. 


dere et firmare, denique concludere studuit, au- 
ctorem trium istarum oratt. non posse antiquio- 
rem esse vel fine szeculi x , vel initio sequentis xt. 
-— De Damasceno , precipuo cultus imaginum pa- 
trono, plura leges in Walchii Histor. heres. etc. 
tom. X , pag. 150 sqq. 156 sqq. 168 "4. 116.sqq. 
455 sqq. 599. 725 sqq. etc. et tom, XI, pag. 276 
$qq. ubi etiam contra Lequien. de tempore , quan- 
do 1l. λόγος scriptus sit, quzedam monet et tres 
orr. contra Oudinum, etc. vindicat Damasceno, nec 
Humfredi Hody probat judicium. Harl. 


᾿Αντιοχείας τοῦ xal Μαλάλα Xpovo- 


--— 


?9 NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. 


Magni Simeonis, τοῦ θαυμαστοῦ ὄρους, περὶ εἰ» 
χένων, . 

Socratis Historie eccles. Vib. 1, 570. 

Sophronii, Hierosol. archiepisc., λειμωνάριον, 
$3, 5344, 552. De martyribus, Cyro et Joanne et 
Twodoro hypodiacono, podagra laborante, 587. 
Qrrbani Bostreni contra Judaeos χεφάλαιον δ', 
3 . 


Symbolum, 309, 545. 

Synodus quinta, 386 ; quinisexta, 389. 

Theodoritus , episcopus Cyri, &x τῆς Φιλοθέου 
ἰστορίας, εἷς τὸν βίον τοῦ ἁγίου Συμεῶνος, Κιονί- 
«οὐ, 966. Περὶ Μακεδονίου ᾿Ασιανίτου, 580. Ἕρμη- 
φεία in Ezechielem, 379. 

Theodorus, /£liotes, abbas, 528, 544, 552. 

Theodorus, Mopsuestenus, 586. 

Theodori, lectoris Constantinopol. Historia ec- 


30 


clesiastica, 380, 586. "Ex τοῦ δ' τόμου, $16. 

Theodorus (S.), episcopus Pentapolis. Ejus nar- 
ratio parum credibilis de Dione, servum fugitivum 
martyris imagine efficta ad reditum cogente, 582 
seq. 

Θεολογιχῶς εἰπεῖν, ut cum theologo loquar. 510, 
949. Respiciuntur Nazianzeni loca. 

Thome evangelium a Manichzis suppositum, 


Timotheus, Constantinopol. 580. 

Vita S. Basilii, ab Helladio scripta, 527. Chry- 
sostomi , 528, 345, 365. Abbatis, Danielis, 588. 
Eupraxie, 328, 545, 589. Eustathii τοῦ xat [1λα- 
χίδα marlyrium, 372. Ματίς, /Egyptize, 528, 545, 


Simeonis, thaumaturgi, scripta ab Arcadio, 


δ. λίξελλος περὶ ὀρθοῦ προνοήματος. Libellus de recta sententia, sive confessio fidei, dictata a 
Damasceno et ab Elia episcopo, tradita Petro, Damasci metropolitee, p. 390-395. Incipit: Οὐ 

ἀμφοτέρωθεν φόδος. Primus edidit Lequinius e eodice Vaticano MCCLXII, et versionem 
addidit. In hoc libello comprobatur doctrina sex synodorum, rejiciunturque cum here- 
sibus omnibus a Simone Mago, μέχρι τὴν νῦν χινηθεῖσαν χατὰ τῆς ἁγίας τοῦ Χριστοῦ xai Θεοῦ ἡμῶν 
Ἐχχλταίας, hoc est usque ad Iconomachos, etiam Origenis ληρήματα, Petri Fullonis addita- 


. mentum ad Trissgium, Monothelita&e Sergius, Cyrus, Paulus, Petrus, Pyrrhus, Macarius et 


Seyhanus, eys discipulus, nec non Maronite. [ Conf. Walch. Hist. heres. VIII, p. 480 sq. 
ei notam 566. ad n. 6. Harl.] 

6. Τόμος, sire Libelluscontra Jacobitas, Monophysitas,sive Eutychianos ex Pefri, Damasceni 
episcopi, persona ad Tudaree,h. e. Dare (a), episcopum Jacobitam, p. 397-427.Incipit : Οὐδὲ 
«ὁ καλὸν ὅτε μὴ καλῶς. Ediderat Latine ex Francisci Turriani versione, sed mutilum, sub titulo 
Damasceni contra Acephalos, Henricus Canisius tom. IV, p. 173 Antiquar. lect. Ingolstadii 
1604, in-4. Integriorem et Grece primus vulgavit Lequinius e codice Vaticano, ac que huic 
etiam deerant, ea Lotine suppleta dedit ex versione Arabica, quam ms. servant Patres Ora- 
torii Parisiensis (δ). Quoniam huic libello loca plura doctorum Ecclesie Damascenus adnexuit, 


eorum quoque brevem elenchum hoc loco accipe. 


Ambrosius , Mediolanensis, Ex τοῦ περὶ ἀνθρω- 
πίσξως, ἔτοι χατὰ ᾿Απολιναρίου λόγου, 423. Ejusd. 
ad Gratianum, imp. 425. Quem locum laudavit 
Cyrillus ia. Epbesina 31nodo, ibid. àx τῆς ἑρμη- 
Wi; tou συμδόλου, 425. 
Apphilocbii, lconii episc., epistola ad Seleucum, 
Arisioteles, tertius decimus apostolorum, hzre- 
licis, 599. 
Arius, 396, 599. 
Athanasius, Alex. episc. 408, 409, £x τοῦ χατὰ 
a 420. Epist. 3d Epictetum, 422. 
iius , Czsareensis, &x τοῦ xa*' Εὐνομίου λό- 
το) X, 421. Ex τῇς διαλέξεως (C) πρὸς ᾿Αέτιον τὸν 
Ma A34. — Epist. ad Amphilochium. 598. 
fius, Alex. i96, 408, 409, 410, 411, 415. 
In Éphesina synodo, 425. 'Ex τοῦ προσφωνητιχοῦ 
ποῦ πρὸς ᾿Αλεξανδρεῖς, 424. "Ex τοῦ περὶ πίστεως 
AGy02, 425. — Epist. ad Joannem, Antiocbenum, 


(s) De quo loco v. Lequien. in Orient. Chri- 
$ian. tom. ll. p. 1427. Harl. 

(5) £x ed. Mich. Lequien. Cum libr. Gr. ac Lat. 
et integriorem exhibet Basnage in altera Canisii 
ed. s. Thesauro monimentor. eccles. Amstel. 1725. 
fel. tom. ll. pag. 29 sqq. - Inter codd. Th. Roe 
in bibl. Bodlei. n. 272. cat. Damasc. contra Εὐ- 
cben et Dioscorum , Arabice, conf. infra, vol. IX, 

£. 510. ed. vet. Chr. Guil. Franc. Walch. Histor. 

esium, etc. tom. VIII. par. 842 sqq. qui cum 
Oudino I. c. pag. 1756. illum libell. contra Eutycb. 


Gregorius, theol. 298, 410, 411, 4192, 418, 419. 
Epistola Il ad Cledonium , 4229. ᾿Απολογητιχός, 
422. — Sermo 1! de Filio, 422. 'Ex τῶν ἐπῶν, 423. 

Gregorius, Nyssenus, Epistola ad Philippum, 
monachum, 4294. 'Ex τοῦ χατὰ ᾿Απολιναρίου, ibid. 

lIrenzus, episcopus Lugd. ἐχ τῶν xatà Οὐαλεν- 
Hoa , 420. — Αἱ ἱστοριχαὶ διαγορεύουσι βίόδλοι, 

19. . 

Joannes Chrysostomus ix τοῦ εἰς τὸν Λάζαρον 
λόγου, 526. 'Ex τῆς πρὸς Καισάριον τὸν μονάζοντα 
Ἐπιστολῆς, 427. 

Justinus, philos. et martyr, ἐν τῇ ἐχθέσει τῇ 
περὶ τῆς ὀρθῆς ὁμολογίας, 410. "Ex τοῦ τρίτου Ln 
θλίου, τοῦ περὶ ἁγίας Τριάδος, χεφάλ. ιγ΄, 420. 
Κεφάλ. ιζ΄ ibid. Lequinius observat, per tertium de 
Trinitate intelligi expositionem fidei, qus inter 
S. Justini opera legitur, et subjuncta fuit duobus 
libellis adversus Judaeos et Grecos ad Fuphra- 
sium, sophistam, quz oinnia Justinum juniorem 
auctorem habent, illum fortasse, cujus epistola ad 
Petrum Fullonem exstat. 

Methodius, Patarensis episc. £x τοῦ λόγον εἰς 
τὴν ὑπαπαντήν, 421. 

Nestorius, anthropolatra, 598, 402. 

Petrus Fullo, 419. — Κατὰ τοὺς φυσιχούς, 405. 


et Dioscorum incertis aut supposititiis opp. Damasc. 
adnumerat. Insuper, Walch. dubitat num 2opusc.. 
de divinitate et incarnatla economia Domini nosirà 
Jesu Christi, contra exsecrandas Jacobitarum su- 
perstitiones, et opusc. a Damasc. dictatum, et ab. 
Elia episc. traditum Petro, a Caveo in Hist. litter. 
SS. Eccl. 1, pag. 626. inter inedita Jo. Dam. opp. 
memorata, sint genuina. Harl. 

(c) Severo, hzresiarcha, recentius scriptum , 
adeoque suppositum Dasilio M. nec hactenus edi- 
tum. Lequien. ' 


3l 


Proclus, patriarcha Constantinopol., Trisagium 
üymnum ab angelis edoctus, 449. 
Sabellius, Afer, 398. 


. NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. 


Severus, 398. 
Tueodorus Mopsuestenus, 598. 
Trisagio adjecta improbantur, 418 seq. 


7. Κατὰ Μανιχαίων διάλογος. Dialogus contra Manichaos, sive Paulicienos , pag. 429-465. 
Incipit: Ἐπειδὴ συνεληλύθαμεν. [In quibusdam codicibus preter rem referturadS. Anathasium (a). 
Damasceni esse dubitavit Billius eam tantum ob rationem, quod ignem, tortorem demo- 
num impiorumque hominum, exponit non de vero igne, sed de nequitie furiis ac peccati 
flagrante frustrataque libidine. Vide pag. $46, 448, 460, 463. Sed idem visum aliis Ecclesise 
doctoribus, etiam antiquioribus, notarunt Sirtus Senensis, lib. vr Bibliothece S. adnot. 40, 
et Benedictini ad Ambrosium tom. I, p. 1460. Primus hunc dialogum cum versione edidit 
Emanuel Margunius, Cretensis, Patav. 1572, 8. deinde utraque lingua recuderunt Basileenses 
in sua Damasceni editione a. 1575, fol. Cum alia versione sua Jo. Leunclavius adjunxit imp. 
Manuelis Comneni, legationi ad Armenios, Leonis M. epistole de fide, Leontioque et Constan- 
tino Harmenopulo de sectis, et Barmenopuli, Augustini atque Hilarii .confessionibus fidei, 
Dasil. 1518, in-8. Tertia Jac. Billii versio exstat in editionibus Damasceni Latinis Parisien- 
sibus a. 1577, 1603, 1619, fol. 

8. Διάλεξις Σαραχηνοῦ xai Χριστιανοῦ. Disceptatio Christiani et Saraceni, pag. 466-469. In- 
Cipit : τί λέγεις τὸν Χριστόν. Prodierat Latine ex veteri versione in prioribus editionibus. Neque 
Lequinio ad manus fuit Grecus codex, quem exstare in bibl. Cesarea testis Lambecius V, 
p.126 5); tamen Greca quedam fragmenta ascripsit ex Dialogis Theodori Abucare, ex quo 
etiam p. 470, Grece et Latine subjunxit brevem dialogum Christiani et Saraceni ἐχ τῶν πρὸς 
τοὺς Σαῤῥαχηνοὺς ἀντιῤῥήσεων διὰ φωνῆς Ἰωάννου Δαμασχηνοῦ. incipit : “εἰπέ μοι, ὦ ἐπίσχοπε, οὗ 
χατείδωλος ἣν ὁ χόσμος. [ Voy. Oudin. ]. c. pag. 1745, inter dubia opp. et p. 1760, et Fabric. 
De veritate relig. Christ. p. 119 et 122 sq. Harl.] 

9. Περὶ δρακόντων. De draconibus fragmentum p. 471, 473. Incipit : Ἐπειδὴ χαὶ δράχοντας 
ἀναπλάττουσι. Εἰ περὶ στρυγγῶν, de strygibus, pag. 413. Incipit : Θέλω δὲ fva μή. Heec duo fra- 
gmenta, quibus vulgi et hereticorum fabulas ridet Damascenus, antea inedita, Lequinius ac- 
cepit a Montfaucono. Pag. 472, laudatur Δίων ὁ Ῥωμαίοις συγγραψάμενος περὶ βασιλείσς xai περὶ 
«ἧς Δημοχρατίας Ῥώμης, xat διηγησάμενος περὶ τοῦ πολυθρυλλήτου πολέμου τοῦ Καρχηδονίου, quibus 
verbis non Dionis Chrysostomi περὶ βασιλείας λόγοι, sed alterius Dionis Cassii Historie 
Romane libri innuuntur. Fabr. Est in cod. Selden. XV, cat. bibl. Bodlei, s. codd. 
Anglie n. 3403. — in bibl. San-Germanens. V. Montfauc. Bibl. bibl. mss. p. 1157 A. 

arl. 

10. Περὶ ἁγίας Τριάδος. De S. Trinitate, per quaestiones et responsiones, P. ÁT&-AT1. Opuscu- 
lum pridem editum a Jo. Wegelino cum versione et notis, Auguste Vindel. 1611, in-8. Incipit : 
Ἡερὶ μὲν τῆς ἁγίας Τριάδος τῆς ὁμοουσίου. Fabr. Exstat Paris. in bibl. publ. codd. CD et 
MCCLXVII. — Vindob. in cod. Cesar. CXLVII, n. 10. V. Lambec. IV, pag 968. 
^ eod. CCXLVI, n. 13. V. Lamb. V, pag. 246, et supra ad n. 6. Add. Oudin. p. 1764, n. 8. 

arl. 

44. Περὶ τοῦ Τρισαγίου ὕμνου. De hymno Triísagio, ad Jordariem Archimandritam, adversus 
eorum sententiam, qui hymnum illum non ad SS. Trinitatem, sed ad solum Christum refe- 
rebant, et adversus Petri Fullonis additamentum, Jacobitis et Maronitis (vide pag. 485), pro- 
batum, p. 480-497. Prodierat hac epistola Greece et Latine nescio quo interprete, in editione 
Damasceni Basil. 1575, sed a Lequinio longe castigatior et cum nova versione exhibetur ad 
quatuor codd. mss. Incipit : Τοῦ πρὸς σέ μοι πόθου (c). Loca Patrum, quee vindicare ad calcem 
hujus scripti instituit Damascenus, pag. 488 seq. hec sunt : 


Athanasii ἕν τῷ περὶ σαρχώσεως καὶ Τριάδος 
λόγῳ p. 448, οὗ ἡ px * Οἱ χαχοτέχνως i 493. 

basti ix τοῦ τετάρτου λόγου τοῦ xav' Εὐνομίου, 
οὗ ἡ ἀρχή * Εἰ φύσει Θεὸς ὁ Υἱός, 495. Ἐχ τοῦ πρὸς 
᾿Αμφιλόχιον περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος p. 495, 
Chrysostomi εἰς τὸ εὐλογημένος, οὗ ἡ ἀρχὴ * "Ex 
τῶν θαυμάτων εἰς θαύματα (tom. V Savil. p. 882) 


σεως, p. 490. "Ex τοῦ πρὸς Ἑρμείαν δ' λόγου, οὗ 1 
ἀρχὴ ᾿ Τὸν δὲ Θεὸν ἐκ Θεοῦ, p. 491. ᾿Απὸ τοῦ 
πέμπτου λόγου τοῦ πρὸς Ἔρμείαν, οὗ ἡ ἀρχή Elcv 
ix παντὸς ἡμῖν, p. 492. Ἐν τῷ περὶ Πνεύματος 
λόγῳ πρὸς Ἑρμείαν, οὗ ἡ ἀρχή Πόνον ἀγαθῶν, 494. 


Epiphanii ἐκ τοῦ εἰς τὴν ἁγίαν Θεοτόχον λόγου 


— ᾿Απὸ 0 λόγου περὶ τῆς ἐν πνεύματι προσχυνή-᾿ 


P" Cyrilli, Alex, ἀπὸ ἔχτου λόγου τοῦ περὶ τῆς ἁγίας 
Τριάδος, οὗ ἡ &pyfj* Ἰσότητος μὲν οὖν, pag. 490. 


(a) Damasceno ascribitur in cod. Vindohon. 
Cxs. CCL. n. 2, v. Lambec. comm. V, pag. $07. 
— Monachii in bibl. elect. cod. CXIV, v. cat. 
codd. Gr. Bavar. pag. 44. — Florentie in codd. 
Laurent. Medic. XIl, n. 22, plut. 4, v. Bandin. 
cat. codd. Gr. 1, paf. 535.— Paris, in bibl. publ. 
codd. MCXI et MCCCXXVII. add. supra, vol. VIL, 

ag. 526. Inter incerta vel supposititia refert Oudin. 
: c. pag. 1745, n. 3. Harl. 

9) Pag. 267, ed. Kollar. de cod. CCXLVII, 
n. 20, sed in cod. Caos. ordinem longe alium esse, 
ac in ed. Lat. Billiana. París. ; observat Lambec.— 


p. 498: Ὁ ἅγιος xai θαυμαστὸς ᾿Επιφάνιος ἐν τῷ 
ἐπιγεγραμμένῳ ᾿Αγχυρωτῷ λόγῳ, 494. 


ex cod. Taurin. CC, n. 17. suppleri posse edit. 
notat confector cat. codd. Taur. pag. 298. Harl. 

(c) Reperitur in cod. Cxsar. CCXLVI , n. 11. 
V. Lambec. V, pag. 244 sqq. — In cat. codd. Àn- 
gliz, etc. tom. I in bibl. Bodl. n. 5614, ct confe- 
ctor cat. adnotat, cod. non concordare cum im- 
presso. Ozon. n. 612, inter codd. collegii Merto- 
nens.— Paris, in quatuor codd. bibl. publicae. — 
Florentie, in codd. Laurent. ΧΙ, n. 21, plut. 4, 
teste Bandin. cat. codd. Gr. Laur. 1, pag. 555, 
add. Oudin. 1. c. pag. 4740, et Walch. Hist. hares. 
tom. IX, pag. 480 sqq. de Maronitis. Harl, 


Ld 


5 NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. 94 


Gregorii, Nysseni, ἐς τοῦ χατ᾽ Εὐνομίου πρώτου. Procli, Constantinopol., x τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὴν 
λόνου, Ρ. 494. ἀγίαν Θεοτόχον, p. 499. "Ex τοῦ ἐγχωμίονυ εἰς d. 

Theoloyi (Gregor. Nazianzeni), &x τοῦ λόγου εἰς ἁγίαν Θεοτόχον, οὗ ἡ ἀρχή " Πᾶσαι μὲν αἱ μαρτυρίαι 
τὸ γενέθλια p. 495 seq, - καὶ πανηγύρεις, ibid. 


Loca hac produxerat Anastasius, abbas S. Euthymii, sed ab heresi Eutychiana alienus, 
cujus cum laude facit Damascenus mentionem, pag. 481 et 495, ut evinceret, ad Filium eos 
Trisagium retulisse, quod Joanni, patriarche Hierosol., nullo modo committendum visum. 

Denique ex solemni formula celebrationis mysteriorum Damascenus Trisagiuri probat de 
SS. Trinitate utique, non de solo Filio accipiendum esse, p. 496. Quem locum ex liturgia, 
quae sub Jacobi apostoli fertur nomine repetitum esse, Lequinius adnotavit. 

I2Ilept τῶν ἁγίων νηστειῶν. De sanctis jejuniis, epistola ad Cometam, monachum, τῷ εὐλογημένῳ 
καὶ γνησίῳ δούλῳ Χριστοῦ, χύρῳ Κομητᾷ πνευματιχῷ ἀδελφῷ, Ἰωάννης ἐλάχιστος, pag. 499-505. Hanc 
primus Lequinius edidit e mss. Mediceo (a)et Barocciano, quorum apographa cum eo 
communicerunt Jo. Ernestus Grabe et Anselmus Bandurius, cum fragmenta pridem ex illa 
uxisset Turrianus in Apologia pro epistolis pontificum et notis ad Constitutiones aposto- 
ias. Rejicit in hac epistola Damascenus morem Severianorum, qui jejunium observabant per 
bebdomadas octo, a septuagesima usque ad Pascha. Loca, que ad calcem subjiciuntur, sunt 
tam διάταξι: apostolica, cujus et apud Epiphanium LXX, 12, mentio, doctorumque Ecclesie, 
S. Basilii ix τοῦ κατὰ μεθυόντων λόγου, Chrysostomi &x τοῦ πρὸς τῷ τέλει τῆς νηστείας λόγου, Anastasii 
patriarche Constantinopol. ex encyclica epistola, Epiphanii, C y pri, £x τοῦ εἰς μοναχοὺς ( inter- 
pres : ex epistola ad monachos ), Joannis, episcopi Athenarum, Anastasii , patriarche Hiero- 
τοι. um Were&corum, Severi, Acephali, archiep. Antiocheni, ex sermonibus ἐνθρονιαστικαῖς, 
Sermone εἰς τὴν τῶν νηστειῶν τεσσαραχοστὴν, dicto jn Cassiani Ecclesia, qui incipit : Νόμος ἐστὶ 
καὶ ἐπὶ τῶν σωματιχῶν παλαισμάτων, et ex. libro τῶν ὑποσημειωθέντων ἰδιοχείρως διαφόρων χεφαλαίων, 
nec non Benjaminis, Severiani, pseudoepiscopi Alexandrini, ex quarto libro τῶν ἑορταστιχῶν 
P, ψευδεορταστιχῇ τριακοστῇ, ἧς ἀρχή " Φαιδρὰ καὶ ἀξιάγαστος * ψευδεορταστιχῇ τριαχοστῇ πέμπτῃ, ἧς 

ἀρχὴ - Καὶ vuv ἀχούειν δοχῶ. 

13. Περὶ τῶν ὀχτὼ τῆς πονηρίας πνευμάτων. De octo spiritibus nequitie, de quibus ante Dama- 
scenum Évagrius, Nilus, Cassianus, etc., ad monachum quemdam, p. 506-508, Greca primus 
e ms. Abrahami Selleri dedit Lequinius. Latine verterat Bilibaldus Pirckeimerus, cujus versio 
ex diverso in multis Greco codice composita p. 508 separatim subjicitur. Incipit : Γίνωσχε, 
ἀδελφὲ, ὅτι ὀχτώ εἶσιν. Sequitur deinde περὶ ἀρετῶν καὶ χαχιῶν, ψυχικῶν καὶ σωματιχῶν Εἴ περὶ τοῦ τριμε- 
ροῦς τῆς ψυχῆς De virtutibus et vitiis anima, corporisque et de triplici parte. anime. Grtece e 
codice Regio cum versione Leonis Allatii p. 509-514. Incipit : Ἰστέον οὖν ὅτι διπλοῦς ὧν ὃ 
ἄνθ .De ms. Cesareo vide Lambecium, IV, ag IST. Fabr. S. pag. 434, ed. Kollar. in cod. 

V,n. 3. — In cod. Coislin. CCCLXXIV. l. 343, teste Montfaucon. in bibl. Coisl. 

p. 564. — Venetiis, in cod. Marc. CCCCXCVIII. V. cat. codd.Mare. p. 261. sq. Harl. 
4) Εἰσαγωγὴ δογμάτων στοιχειώδῃς. Institutio elementaris ad dogmata, adversus Acephalos, seu 
Monophysitas, Monothelitas, et Nestorianos, ad Joannem Laodicene urbis episcopum. pag. 
55-531. Incipit : Ἐν ὀνόματι τοὺ Πατρὸς καὶ τοῦ ΥἹοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Verterat ἃ. Ἢ 4 
Joachimus Perionius. Grece et Latine prodierat in editione Basil. 1575. Fabr. V. Oudin. 
|. c. pag. 1743. Exstat in Bibl. Bodlei.n. 3614, atque cod. multum differre ab impresso, 
scribit auctor cat. codd. Anglie, etc. I, p. 173. — Oxon. in cod. CXLV collegii Mertonensis, 
$. n. 612 Cat. citati. —In cod. Taurin. CCCLXI. V. catal, codd. Gr. Taur. p.485. — Floren- 
tig in cod. Medic. XXIX, n. 5. plut. 8, et cod. XX (in quo multa sunt Damasceni opp. ), 
n. 3, yw. l4, V. Bandin. Cat. codd. Gr. Laurent. II, p. 272 ; et tom. HI, p. 13. — Paris, in 
bibl. publ. cod. MCXXII, in quo etiam sunt, que mox a Fabr. memorantur, n. 15, 16, et 17. 


δι Περὶ συνθέτου φύσεως, xac ᾿Αχεφάλων. De natura composita , Contra Acephalos pag. 521- 
5271. Etiam hec diatriba lucem viderat Grece et Latine in im dicta Basileensi. Fabr. Oxoniae 
in cod. antea laudato collegii Merton. — Paris, in cod. MCXIX, n. 3. — Florent. in cod. 
Laurent. XX. n. 4. tum sequuntur ea duo opuscc. que ἃ Fabr. n. 16 et 17 recensentur. 
V. Bandin. 1. c. III, pag. 13 ; et Oudin. l. c; pag. 1739 sq. Harl. 

16. Περὶ τῶν tv τῷ Χριστῷ δύο θελημάτων xal ἐνεργειῶν xal λοιπῶν φυσιχῶν ἰδιωμάτων. De duabus 
ἐπ Christo voluntatibus et operationibus, et de naturalibus reliquis proprietatibus. p. 529- 
955. Incipit : Οἱ δύο φύσεις καὶ μίαν ὑπόστασιν. Exstat Greece et Latine cum Perionii versione in 
edit. Damasceni Basileensi anno 1575. Perionium subinde in Parisiensibus Latinis castigat 
Billius. Sed Franciscus Combefisius cum nova versione notisque edidit in historia Monotheli- 
tarum, sive tom. II Auctarii novi, p. 466. Combefisii versionem Lequinius servavit, notas 
omisit. Fabr. Exstat in cod. Taurin. ad n. 14 citato, et in sex codd. Paris, bibl. publ. v. 
etiam ad n. 14 et 15 ; et conf. Walchii Hist. heres. tom IX (de controversiis cum Monotheletis, 
quos Damascenus in hoc libro oppugnavit ) , p. 498 sq. cum primis p. 540 — 906 ; ubi longiora 
ex illo libro dedit excerpta. Add. Oudin. p. 1738 sq. qui adnotat, in edd. Basil. 1548 et 1575, 
subnecti libell. de duabus J. C. naturis, qui vero non pertineat ad Damasc., sed ad S. Mazi- 


mum monach. Harl. 


(e) V. Bandin. Cat. codd. Gr. Laur. Medic. tom. III, p. 294 seq. Hast. 


f 


| 
NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. Me 

41. "Exo; ἀχριδέστατον κατὰ θεοστυγοῦς αἱρέσεως τῶν Nectoptaviov. Dissertatio accuratiss. adver-'4i 
sus exosam Deo Nestorianorum  heresin , Ph 995-571. Incipit : πρὸς τοὺς Nsoxo ἰου 
ὁμόφρονας, Greca primus e codice Regio ΜΜΟΜΧΑΥΙ. profert Lequinius, addita Francisci Tur- 4' 
riani versione, quam vulgaverat Henr. Canisius tom. IV Antiquar. lectionum, p. 212, Ingolstad, ", 
1603, ἰη-4 (α). Etiam Arabicam hujus libri interpretationem ms. servari in Bibliotheca Patrum e 
Oratorii Paris. eodem Lequinio adpotante didici. Prodiit et Turriani versio cum Marci Beum- $$ 
leri notis Tiguri, 1606, in-8, sub titulo tractatiunculee de duabus in Christo naturis. y 

18. Fragmenta varia, .in antiquiss. codd. reperta. [ Varia fragmenta in notitia codd. gene- 
rali et passim citavimus. uu 

a ) Ἐπίλυσις responsio ad eos, qui dicunt, si due nature constituunt hominem, necesse 
est, ut in Christo naturas tres, totidemque dicamus actiones ( b), ut objecit Severus. pag. 572 
seq. incipit : Ὁ γὰρ ἄθλιος οὗτος Σεδῆρος. In fine legitur : Τέλος εἴληφε ἡ βίδλος τοῦ ἁγίου xai μακα- 

(ou Ἰωάννου τοῦ Μανσοὺρ τοῦ Δαμασχηνοῦ, ἢ λεγομένη Πάνδεχτος. Testatur sepe laudatus mihi 

ontfauconus, pag. 62. Diarii Italici, Venetiis apud nobiliss. Contarinum exstare codicem xu 
seculi membranaceum , in quo Joannis Damasceni philosophica et rhetorica, in cujus itidem 
fine legitur: Τέλος τῶν ἐμπονημάτων Ἰωάννου τοῦ Mavcobp, τῆς Πανδέχτης λεγομένης βίδλου. 

b ) Περὶ θεολογίας, πῶς εἰχονίζει τὸ Θεῖον ἄνθρωπος, de theologia, qua ratione;imaginem Dei 
homo referat. Incipit : Τὸ κατ᾽ εἰχόνα xat ὁμοίωσιν, p. 973, 514. 

c ) De anime partibus tribus, virtutibus quatuor, facultatibus quinque. Incipit : Τῆς δὲ 
ψυχῆς μέρη γ' p. 914 564. u u 

Περὶ ἑνώσεως de unione, varie definitiones. Incipit : “Ενωσίς ἐστι διεστώτων pag. 575. Con- 
fer S. Maximi Opera tom. II, p. 115. Fabr. In cod. Cesar. CCL, n. 29, est ex Damasceni Lo- 
gica p. 651 sq. ed. Paris. 1619) excerptum Je differentia unionis. V. Lambec. V. p. 323 
sq. Harl. 

T, ) Fragmentum breve Damasceni, servatum ἃ Niceta Choniata lib. XXIII Thesauri, ubi 
disputat contra Sotericum Panteugenum, qui sacrificium Patri soli offerri a Filio docebat. 
Incipit : Ὁ «àv ὅλων θεὸς pag. 510. Ediderat Allatius in Vindiciis synodi Ephesinsz, pag 596. 

f ) Aljaduo fragmenta ex catena regia ms. ad Luce ur 13, p. 576. Incipit : Καὶ ἐπὶ τοὺς 
ἀποστόλους. Εἰ : Ἐπειδὴ πολλαχῶς. [ V. general. codd. notit. (supra col. 14).] 

g) De mensibus Macedonicis, Romanis, Judaicis, Grecis et /Egypliis, pag. 577, 578. Incip.: 
Φασὶ γὰρ οἱ Ἕλληνες εἶναι. Fabr. In cod. Coislin. CXX, fol. 214, verso περὶ τῶν Μακεδόνων ix 
᾿τῆς ἐχχλησιαστιχῆς ἐχδόσεως. V. Montfaucon. Bibl. Coisl. pag. 193. — Idem fragm. Florent. in 
cod. Med. VI, n. 7. plut. 4. (v. Bandini cat. cit. I, p. 525.) et in cod. CVII Thom. Gale, (Vid. 
cat. codd. Anglie, II, n. 5941) nec non Venetiisin Bibl Marc. DXXI, sed integrum opusc. duo- 
decim mensium nomine, et quomodo vocentur ZEgyptiorum lingua ex ecclesiastica traditione, 
in cod. Marc. CCCXXXV (V. cat. codd. Gr. Marc. pag. 280 et 154); et in cod. Coislin. CCLVIII. 
(v. Montfauc. 1l. c. pag. 304.) Harl. 

19 ) Πασχάλιον, sive canon paschalis p. 580, 491, ex Isaaci Argyri, monachi, computo cap. 
10, qui circa a C. 1373 scripsit. Ceterum, Lequinio notante, Jóannes, Hierosolymitanus, Da- 
mascenum astronomie peritissimum fuisse refert in ejus Vita ( cap. 11) , idgue colligi posse 
ait ex paucis illis, que ad rudiorum eruditionem scripsit : in quibus utique fuerit hic. canon 
paschalis. Hujus porro condendi sive potius describendi occasionem fortasse Damasceno πο- 
stro dederit dissensio hereticorum a Catholicis,guam Theophanes a. X X. Copronymi accidisse 
refert, ut Catholici die VI Aprilis Pascha celebrarint, heretici die XI1I, quod tamen doctiss. 
Antonius Pagi in annum X1X ejusdem Copronymi et Christi 159 rejiciendum observat. De 
1saaci Argyri, monachi, computo, quem post Jac. Christimannum, Heidelb. 1611, 4, edidit 
Petavius in Uranolog. Paris, 1630, tol. Amst. 1703, fol. dixi lib. HI, cap. 5, p. 96 [ in nostra 
ed. cap. 18, vol. IV, p. 29 not. ff, [f. | . 

20. ) Epistola, missa ad nescio quem, sed majore parte manca, De natura hominis, p. 582. 
Incipit: Ὁ ἄνθρωπός ἐστι ζῶον λογιχὸν θνητόν. Primus edidit Lequinius e codice Barocciano. 

91, Περὶ τῶν ἐν πίστει χεχοιμημένων, ὅπως αἱ ὑπὲρ αὐτῶν γινόμεναι λειτουργίαι xal εὐποιίαι τούτους 
ὀνίνησιν. De iis, qui in fide obdormierunt, quomodo missis et eleemosynis, que pro illis fiunt, 
adjuventur. In codicibus mss. et a recentioribus Grecis magno consensu Jo. Damasceno 
tribuitur. Legitur et in ecclesiis Graecorum quotannis Sabbato «s; ᾿Απόχρεω, sive Carnisprivii, 


35 


—o-c CNW WA 


(a) Graece autem ex cod. Regio, n. 2926, et La- 
tine a Jac. Basnagio in nova edit. Antiq. lectionum 
Canisii, Amstel. 1795, tom. Il. p. 66. Add. Walchii 
Hist. heres. tom. V. pag. 755 sq. ubi is negat, 
Damascium, qui de Nestorianis, non, de Nestorio, 
et eo. quidem tempore, quo nulli genuini adhue 
fuissent Nestorii assecle, loquatur, testem esse 
locupletem. Exstat illa dissert. Vindobona in cod. 
Css. LVII. n. 108. V. Lambec. lll. p. 250, ibique 
Kollarii not. De cod, Medic. vide ad n. 15. Harl. 

(b) Conf. Damasc. De duabus voluntat. cap. IX. 
tom. I Opp. P 534; et contra Nestorian. tom. Ι. 
Opy. pag. 559, ac Walch. Hist. heres. l. pag. 776 H. 

t Damasc. Canon Paschalis in cat. bibi. Bodlei. 


8. tom. Il. codd. Anglie, n. 297. Huc quoque re- 
ferrelicebit Damasc. fragmentum De VII planetis, 
Florent. in cod. Laureut. XXVII. n. 5. plut. 28 
et ejusdem fragm. De luce: in cujus fine attingun- 
tur nonnulla de zodiaco, sole, luna, aliisque pla- 
netis, etc. ibid. in cod. XXXVII. n. 16, plut. 51 
(Bandin. Catal. cit. tom. Ill, pag. 55 et 118). Et 
sub nomineejus opusc. alias non memoratum De 
revolutionibus celi et terre ; in cod. Taurin. CCLI, 
in eoque opusc. multas tradi rationes cyclici lunaris 
et solaris, multosque canones inveniendi diem Pa- 
schalis tradit auctor catal. codd. Gr. Taurin. pag. 
908 sq. Harl. 


$7 NOTITIA EX- BIBLIOTHECA FABRICIT. 48 


fidelium defunctorum commemorationi dicarunt. Tamen Damasceno abjudicandum 

esse contendunt Jo. Lenseeus De limbo Patrum, IIl, 12; Franciscus Suarez. in 3 Thome, 
.92, art. 8, disp. 45, sect. 3; et Rob. Bellarminus, II, 8 De purgatorio,quorum loca jam attulit 
lb. Cocus in Censura scriptorum, p. 427 seq. Post illosPetrus Arcudius contra Barlaamum Do 
purgatorio,p- 396 et 402 ; Allatius, De libris ecclesiasticis Greecor. 270 seq. et in Diatriba de Da- 
masceno p. 21, ac novissime Lequinius in dissertatione quinta Damascenica (a). Ac fateor, non 
contemnendas esse rationes dubitantium οἱ Damasceno hoc scriptum eripientium. Quando 
tamen comparo, que pro imaginibus idem Damascenus scripsit: magisinclino in eam sen- 
tentiam, Combefisio in Bibl. concionatoria etiam probatam, ut ascenum auctorem esse mihi 
rsuadeam. Veterem translationem Latinam, inquit Lequinius, quam sanctus Thomas consu- 
fnerat, reperire nusquam potui. Aliam adornavit Jo. OEcolampadius et Conrado Peutingeto 
acit a. 1520 in-Á, adhuc monachus Brigittanus. Alteram postea Ludovicus Nogarola con- 

didit. Verone, 1532,. Quartam Jacobus Billius, quam Combefisius hinc inde passim mutandam 
censuit castigata dictione Graeca ad mss. codices aliquot : quorum labori manum iterato addere 
gro more on dubitavi. (Ecolampadii versio in Basileensibus, Billii in Parisiensibus Dama- 
«eni editionibus sepius recusa et apud Surium ad 2 Novembr. Nogarola suam Clementi V1f 
iscripsit, ediditque Verone 1532, in & ; recusam Venet. 1541, in 8, cum Greeco textu, quod 
freue jam ad calcem libri de orthodoxa fide prodierat 1531, in-A. Citantur in hoc scripto : 


salute íntercedens et exauditus, p. 591. 
Gregorius, Naz., orat. in funere Czsarii, fratris, 
p. . 
Gregorius, Nyssenus, p. 586. . 
Jo. Chrysostomus enarrat in epist. ad Phillp- 
penses et Galatas, p. 586, 593, 695. 
Joannis, τοῦ ἐλεήμονος, Vita, p. 595. 
Machabzorum libri ἡ θεία Γραφή, ^ 985. 
Palladii, πρὸς Λαῦσον lovopuxh βίδλος, ex illo 
fabula de cranio loquente cum Macario, p. 587. 
Sibpllarum de Christo vaticinia videtur tangere, 
D. Φ 


Mhanasius, ὁ πάνυ kv τῷ εἰς χοιμηθέντας αὐτοῦ 
z1vapuovito λόγῳ. p. 591, 597. . 


Vua was , ἂν τῇ περὶ τῶν χεχοιμημένων uu. 
ε. 7 


S. ἔριγξα, ὁ τῆς τοῦ Χριστοῦ δευτέρας παρ- 
ἀχριδέστατος μύστης Ἑφραὶμ ὁ μαχάριος, 
Ρ 596. 597. 
De Paiconilla, precibus S. Theclz saluti resti- 
tata p. 535, 591 ; ex Actis Thecla. 


Gregorius, ὁ Διάλογος, p. 591, pro Trajani, imp., 


92. Epistola ad quemdam, qui ad auctorem scripserat περὶ ἐξομολογήσεως, de. confessione 
et quinam ii sint, qui potestatem ligandi et solvenci acceperint, p. 601—610. Incipit: 'Ez- 
ἐταξες τῇ εὐτελείᾳ ἡμῶν, πάτερ xat ἀδελφέ. Hanc epistolam, qua monachos etiam, licet sacerdotes 
non sint, potestate gaudere confessiones Christianorum excipiendi, auctor, quisquis est, 
disputat primus cum versione Thome Galei, decani Eboracensis [ex cod. XCIII Gale, s. 
n». 3921 Cat. codd. Anglie, eic.], a quo edendam accepit, in lucem protulit Lequinius, sed, 
qui t, auctorem esse vel Damascenum nostrum vel alium Syrum Palesünumve, sed 
potius alterius regionis, que patriarchae Constantinopolitano subesset. 

33. Λόγος ἀποδειχτιχὸς περὶ τῶν ἁγίων xal σεπτῶν εἰχόνων. Oratio sive epistola demonstcativa de 
sacris et venerandis imaginibus ad Christianos omnes, adversusque imperatorem, Constan- 
ünum τὸν xa6aXtvov. Cabalinum, ac hereticos universos, p. 613-638. Incipit : Ἐπειδήπερ 
fuo ἐτεχείρησαν. Ediderat cum versione sua Combefisius in tom. II Auctarii novi p. 663, 
Paris, 1648 1ol., testatus in alio codice regio [qui est CM. secund. cat. codd. Paris. reg. 
tom. I, p. 175], exstare sub titulo epistole Joannis Hierosolymitani, ad Constantinum, 
Cabalinum. Certe scripta est post synodum Copronymianam habitam a. C. 754, imo post 
$áeyos onem Constantini, patriarche, factam a. 766. Fabr. Ideo negavit etiam Oudin. 1. c. 

e. YiM9 3 auctorem fuisse Jo. Damascenum, cui tamen attribuitur in cod. Vindob. Cos. 
Exi. n. 2i. V. Lambec. Comment. IV, p. 235.— in Cat. codd. Anglia,etc.,tom. I, n. 274 Bibl. 
Bodlei ibter codd. Thom. Roe. — Lequien. suspicatur, pag. 611, tom. I, auctorem fuisse 
Joan. episc. Euboese.. Conf. Walch. (qui etiam Jo. Damasc. non agnoscit auctorem, in Hfst. 

heres, tom. X, p. 151 sq. tom. XI, p. 279, 288 sq. 363 — 367. Harl. 

2$. Epistola ad Theophilum imp., Michaelis Balbi F. de imaginibus, scripta virea a. 845, 
adeoquc auctore non J. Damasceno, cui in codice Mazarino [οἱ Veneto Marc. DLXXV v. cat. 


et vol. V. p. 580, cum Kollar. nota, — in cod. 
Coislin. CCXXXIII et CCL XXXV, teste Montfauc. 
in bibl. Coislin. p. 295 ac 401, eodem indice in 


Bv. Ovwdinus quoque l. c. pag. 1719, subscribit 
judicio Natalis Alexandri et condemnationi propter 
enorues fabulas de liberatione anime Trajani 


imperat. ΔῈ inferis, Gregorii, pape, precibus , 
εἰ Valconillz, mulieris, precibus Thecle , prime 
martyris, enarratas, refertque judicia Baronii et 
G. I. Vossii De historieis Gr. lib. i1 , cap. 24. add. 
Oudin, p. 1744 sq. inter dubia Damasceni 9 
Damasceno tamen ascribitur in cod. Naniano LXXY, 


n. 75, v. cst. eodd. Gr. Nan. p. 156. — in codd. 


Tanrin. LXX, CCXV et CCCXX. v. cat. codd. Gr. 
Taur. pag. 164, 508 et 402. — in cod. Medic. se- 
cundum indie. cat. Bandin. — Vindobone, in cod. 
CALVI. n. 22. cod. CXLIV. n. 42 ei CCCXV. n. 4. 
v. Lambec. 1V. p. 261 et 24t. cum not. Kollarii , 


Bibl. biblioth, mss. 1, pag. 196 B.et in Diario 
Ital.:*pag. 215. Rome inter codd. monast. Paurum 
S. Basilii.— Leide in bibl. publ. inter codd. Vos- 
sjan. V. cat. bibl. Leid. p. 401. n. 4, cum titu- 
lis XIV conira Nestorianos. — Monachii, in cod. 
Bavar. LXIII. v. cat. pag. 18. — Mosque , in bibl. 
synod. cod. XXVI. a manu antiqua Ἰωάννου τα- 
πεινοῦ μοναχοῦ xal a manu autem recentiore τοῦ 
ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν ᾿Ιωάννον τοῦ Δαμασχηνοῦ 
λόγος notante cl. Mattliei in. Notit. codd. Gr. Mo 
pag. 97. Paris. exstat iile sermo inquindecim c 

in bibl. publica. Hari. 


49 NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. 40 


codd. Gr. p. 302], tribuitur, sed, ab alio, nescio quo, diu post illius obitum, trium Orientis 
patriarcharum nomine, Christophori Alex., Jobi Antiocheni et Basilii Hierosol. aliorumque 
episcoporum (a). Incipit: Ἐπεὶ τοιγαροῦν xav τὴν θεόλεχτον, p. 629 —647. Primus edidit Com- 
befisius in Manipulo originum rerum Constantinopol. Paris, 1664, 4, ut dixi volumine 
octavo hujus Bibl. pag. 83. — 

25. Περὶ τῶν ἀζξύμων. De azymis, opusculum duplex, prius incipit: Ἰστέον, ὅτι οἱ τὰ ἄξυμα 
προσχομίζοντες, pag. 674. Alterum inscribitur: "Exrm αἵρεσις ᾿Αρμενίων, et. incipit: Τὸ ἄξυμον 
τὴν νεχρὰν θυσίαν,  Hóstiam sine fermento mortuam impudenti fronte offerunt. secundum tradi- 
tionem Hebraeorum, p. 648-651. Auctor non ἢ. Damascenus est, sed (posterioris saltem), 
Miletius quidam, qui p. 648 E, vocatur θεοφόρος ἀνὴο xai τῶν Γραφῶν àxpi6h; ἐξεταστής. Eliam 
Damasceno neutram lucubrationem tribuendam pluribus declarat Lequinius. dissertatione 
sexta Damascenica, ostenditque sanctum illum doctorem suffragatum communi Patrum 
traditioni, et statuisse, quod Christus ipso pridie, quam pateretur, Pascha Judaicum cum 
discipulis comederit. Id vero in utroque hoc opusculo negatur. Posterius laudat Combefisius, 
tom. II Auctar. novi, pag. 427. Fabr. Montfauc. in Bibl. Coislin. p. 585, notat in cod. CCCLXXVIII, 
fol. 180, occurrére quidem J. Damasceni De azymis, sed esse Joannis Philoponi librum, 
editum a Balthasare Corderio cum ejusd. Philoponi Opere in Hexaemeron, et incipere, 
Ἐζήτηται περὶ τοῦ δείπνου τοῦ Δεσποτιχοῦ πολλοῖς .--- París, in cod. bibl. publ. ΜΟΟΧΟΥ͂,η. 18, inesse 
dicitur J. Damasceni opuscul. De azymis, in cod. autem MCCCXV n. 2, Leonis Acrideni, 
Bulgarie archiepiscopi, De azymis et Sabbatis epistola, et n. ὃ aliud opusc. De azymis, nomine 
auctoris non addito: inc.: Τὰ ἄζυμα οὐχ ἄρτος. Har]. 

26. Epistola Petri Mansur ad Zachariam, episcopum Δοάρων, Doarorum, incipit: ΕἸ καὶ 
διιστώμεθα τοῖς σώμασιν pag. 655. Subjicitur ejusdem χεφάλαιον περὶ τοῦ ἀχράντου σώματος οὗ 
μεταλαμδάνομεν, de immaculato corpore (b) , cujus participes reddimur. Incipit: Τὸ τοῦ Κυρίου 
xal Θεοῦ ἡμῶν σώματος, p. 696 — 659. Sub J. Damasceni nomine laudat Mich. Glycas, 
Sicydita, epist. ad Nectarium et Joannicium ; et sub J. Damasceni nomine ediderat Petrus 
Pantinus, Antwerp. 1601, in 8; cum homilia de Sabbato sancto, inde Fronto Duceeus in edi- 
tionibus Damasceni, Paris. 1603, 1619, fol. Petrum illum Mansur, J. Damasceni consangui- 
neum: non puto (inquit Lequinius) fuisse Petrum, Damasci metropolitam, cujus nomine 
Damascenum nostrum opuscula quedam condidisse certum est, quique sub Chalipha Walid, 
abscissa lingua missus in exsilium fuit, quia Arabum et Manicheorum errores scriptis redar- 
guerat. Theophanes insuper martyrium recitat Petri Majumensis, quem a Damasceno nostro 
panegyrica oratione laudatum norrat cum pro fide a Mahomedanis occisus esset. Fuit alter 
Petrus Damascenus, cujus ascetica opera in bibliothecis asservantur nondum edita (c): qui 
vero simplez monachus erat, et inter (rracos Byzantinós morabatur. Vivebat anno mundi 6695, 
seu Christi 1157, ut ipse testatur. in. fine. libri tertii his verbis, que excerpsi ex regio cod. 
- MMCMXIV, fol. 192 : Ὃ γὰρ νικήσας χάριτι Χριστοῦ τὰ ὀχτὼ πάθη ταῦτα, φησὶν, ἐνίχησε xal τὰ λοιπὰ 

πάντα ἅτινα προεγράφησαν ἐν τῷ πρώτῳ (6A ὑπὸ τοῦ συγγράψαντος αὐτὸν Πέτρου ταπεινοῦ μοναχοῦ 
τοῦ Δαμασχηνοῦ xa7' αὐτὸ ςχίμε’ ἕτος, v6, ε΄. ᾿ 

27. Expositio et declaratio fidei ex Arabico versa Latine et ἃ Lequinio primum edita, pag. 
663 — 670 Incipit. Quis sapiens est, ut intelligat ? Subjungit idem partem orationis contra 


(a) Contra Combefisium graviter dimicat Oudin. 
1. c. pag. 1753 sqq. et ostendit copiose, id opuse. 
scribi non potuisse a J. Damasceno, idemque anim- 
advertit, Ducang. in Catal. scriptorum Grecor. 
quem subjunxit Glossario Graeco , col. 28, id attri- 
buere Joanni, archiepiscopo Hierosolym , tum 
col. 52. Joanni monacho. Add. Walch. in Hist. 
her. tom. X, p. 155 sqq. (ubi auctorem opusc. 
esse iguotuim et vixisse szculo nono scribit) p. 723 
$qq. (ubi copiosius agit de auctore, s. auctoribus 
atque argumento liujus epistolie , antique quidem, 
sed supposititise  , toi. Xl, p. 288 sq. et 368 
sq. Hari. — . 

(b) Post resurrectionem corpus Christi sangui- 
nis expers esse affirmat hic scriptor contra Dama- 
sSceni οἱ Patrum, Gracorum praecipue, senten- 
tiam. Vide Jac. Boilavii disquisitionem theologi- 
cam, oppositam Petri Allixii dissertationi de san- 
gnine Jesu Christi post resurrectionem , ad episto- 
lam Augustini CXLVI, Paris, 1681. in-8. [Matriti 
in cod. regio LXXVII. fol. 530. v. Iriart. Cat. codd. 
matr. p. 286. de litteris adpictis, γράμμασι xaza- 
σύγλοις, et vera ultimi voc. lectione atque inter- 
preiotioue, Harl. 

c) Paris , in Bibl. publ. cod. secund. catal. 
codd. . Paris. tom. Il. in cod. MCXXXIVY Petri Da- 
masceni, 1) commonitio ad suam ipsius animam , 
quz etiam est in cod. MCXXXV. 2) de Christi 

mini mandatis, 5), explicatio dicti S. Chryso- 
&lomi de vita monastica, 4) ascelica , quie ctiam 


exstant in codd. MCXXXVII et MCLXXX VIII. In 
hoc cod. 'przterea reperiuntur ejusd. de certamine 
el bello spirituali , de nullo periculo pro veritatis 
defensione recusando; item de vitando peccato 
etlexpositio regule Jo. eremike : in cod. MUXXX V 
alphabetum ; in cod. MUXXXVI Συνοπτιχόν. — In 
bibl. Bodlei. in cod. Barocc. XIII. Petrus Damasc. 
de discretione; in cod. CXXXIII quatuor opusc. 
8. eclog?; e variis scriptoribus , 1j miscellanea , 
2) excerpta ex Jo. Chrysostomo de humilitate, etc., 
9) de mandatis divinis, 4) de tribus facultatibus 
animi, — In cod. CXCVII. ex libro Petri Damasc. 
ἀρχὴ bv παντὸ; ἀγαθον. — Eadem excerpta ex 
libro Petri Dam. ascetica sunt Vindobon. in cod. 
Caesar. CCLXXXIX. n. 20 sec. Nesselii Cat. codd. 
Cas. part. l. p. 397. — in cod. Barocc. CUXIII. de 
septem operattonibus , quibus mens ad Deum ele- 
vatur.—in cod. Casar. Cc. n. 2 ap. Nessel. J. 6, 
p. 293 et ap. Lambec. vol. IV. p. 441. in cod. 
CLXXX VII ex libro P. Dam. sermones animo utiles. 
inc. Τρίτη ἐστὶν ἀγρυπνία σύμμετρος --- In cod. Na- 
niano CCXXIX. (in. opusc. de virtutibus et vitiis. 
v. cat. codd. Gr. Nan. Venet. p. 425. — Matriti in 
cod. XIV. $5. Damasc. excerptum de modo , quo 
quis debeat ad S. synaxim accedere , et n. 92 sqq. 
quatuor Capp: ascetica. v. lriart. Cat. codd. Gr. 
Matrit. p. 96. 97 sq. — Petri Dainasc. liber de 
laudibus ac festis Virginis Marie, alias Marionale 
dictus , 8. 1. eta. fol. Panzer. A. T. IX. p. 170, ex 
Thott. cat. Vll. p. 55. Harl. 


4 NOTITIA EX DIBLIOTIECA FADRICII. 42 


wmagg. similiter ex Arabico versam, in qua citatur locus ex Chrysostomi honiilia in Lazarum, 
quee incipit: Omnis scientia a Deo est. Fallitur autem vir doctus, qui homiliam illam 
nondum prodiisse putat : exstat enim tom. VII Savilianee edit. p. 524, et non procul ab initio 


lius leguntur verba, ἃ Damasceno ex eadem citate : Ὁ γὰρ 
φιλάνθρωπος γὰρ ὧν εἴωθεν ἀεὶ τὰς ὑπὲρ ἐχεένων οἰχειφῦτθαι τιμάς. 


παραπέμπει τὸ δῶρον" 


τοὺς ἐκείνου φίλονς τιμῶν εἰς ἐκεῖνο, . 


28. Carmina tambica, εἰς τὴν θεογονίαν, p. 613, εἰς θεοφάνια (e), p. 016, εἰς τὴν ΠΠεντηχοστί"), 
p. 619, cum versione prosaria Aldi Manutii. Hic. Venetis primum ediderat Graece οἱ Latine 
cum nonnullis aliorum melodorum Grecorum, Cosme Hierosol., Marci Hydruntini, Theo- 
phanis et Scholarii a. 1501 , & (f) : unde Latine deinde in editionibus Damasceni, at in. Ba- 
sileensi a. 1575, quemadmodum et in poetis Grecis Christianis, Paris. 1709, in-8, utraque 
linzua iterum prodierunt. Verum in editionibus Damasceni, Paris. 1577, 1603. 1619, le- 
guntur Latine ex metaphrasi poetica Jacobi Billii, quam p. 681 seq. Lequinius itidem cxhi- 
bet. Apud hunc Grece οἱ Latino deinceps sequuntur odre El; τὴν Κυριακὴν τοῦ 1143/2, p. 684; 
Ei; τὴν ἀνάληψιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, p. 686; Εἰς τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ 


Χριστοῦ (g) P. 


688; Εἰς τὸν εὐαγγελιτμὸὴὸν τῆς ὑπεραγίας θεογεννήτου, p. 690. "Tomum claudit 


:?44, Sive precatio versibus Anacreontieis, eum metaphrasi Jacobi Billii, p. 691 — 693. Qua- 


4" 


cum etiam in poetis Grecis Christianis, Paris. 1609, in-8, legitur, p. 202. 1n Grecorum li- 
bris ecclesiasticis exstat in officio sancLee communionis £x τῶν θείων 3 uwzfjsstov τῆ; ἁγίας gerat paw; 


$41süy) τοῦ νέηυ θεολόγου. Fabr. Damasceni hymni, Paris. in quatuor codd. bibl. 


ubl. iamhi 1u 


Natalem Domini, in cod. elect. Bavar. CCXLV ; v. Cat. eodd. Gr. p. 83. — Add. inira. inter 
«eripta Damasceni inedita, n. 9. Hie quoque commemorare juvat J. Damaseeni ex Dioptra 
versus politicos XVI, in cod. Florent. Medic. XVI, n. 47, plut. 86, quos integros dedit Fa- 
brc. infra in vol. XTI de collect. mss. chemicorum Grecorum : item in collect. similis argu- 
wen, codd. París. bibl. pabl. MMCCCXXVII et MMCCCXXIX. J. Damasc. De sacra arte li- 


ber, veczibus politicis. Harl. 


Tomo 1]. 


99. Ἔχ -ττς x304)o0 ἕρμενείας Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου ἐχλογαὶ ἐν ἐπιτομῇ ἐχλεγεῖσα: - 


Ex uni- 


versa. interpretatione Joannis Chrysostomi excerpta compendiaria in XIV epistolas S. l'auli, 
antea inedita et nunc primum e codice Regio MMCCCXXXI, ἃ Lequinio prolata in lucem et 


Latina versione donata, p. 1—274. 


Oportet Damascenum aliis preterea comimnentariis Epi- 


stolas Pauli, vel Epistolam saltem ad Hebreos, aut ejus partem, illustrasse, ad quos respicit 
Petrus Blesensis libro contra depravatorem operum suorum tom. XXIV, Bibl. Patruin edit. 


im 


tem. Deus enáém charitas est, charitas autem timoris consortium non 


. 1187. H. « Joannes enim Damascenus super verbo illo in Epistola ad Hebreos (v, 7): 
fus est pro sua reverentia, intellige, inquit, hanc reverentiam totius timoris exper- 


admittit. » Hec in 


commentario illo incassum queesivi. (v. Oudin. judicium ad n. 30.) 


30. Ἵερα x 
et priorum 1 
initio in tres distributum libros, quorum 


5a. Secra pursaliela, sive locorum communium opus ex dictis S. Scripturm 
clesia» doctorum sub certis titulis magno digestum studio, auque ab auctore 
imo de Deo et rebus divinis; secundo de re- 


rum humanarum statu ac conditione; tertio de virtutibus et vitiis tractandum susceperat 
Sed postea existimavit, lectorum usibus accommodeatius fore, si titulos universos ordine dis- 
poneret alphabetico, qui in littera alpha, sunt unus et quinquaginta ; in beta XIII; in gam- 


ma XV; 


e ita in ceteris. Hoc opus preclarum, et quo multorum 


iorum senpto- 


rum, qua» pridem intercidere, fragmenta servantur, Latine tantum ex Jac. Billii versione 


(e) ia VAS. eodice chartaceo , habeo scho- 
We qreca Wesratum, inscribiur Eig τὰ ἅγι2 
ia suat , interiinearis et ala, 


ter. nd causa deo disticha priora cum 
airisque seholiss ascribam. 
Σήμορον ἀχράντοιο Baer θεο;εγγέϊ xvpco 
Πνεύμαεος ἀνϑάπκτει v "m laxe. 
Φλέξας παμμοδέοντες Ec xálc, ἡκιόων δὲ 
Ὕμνηεκεαις μειλδων τῶνδε δίϑωσι χάριν. 


ἐαυνῷ τοὺ Dale, πύμπατως, τὰς c2 Ἰρ»δάνο. νά- 
par tA χατατλέξχ- τοῦτε ers $25 


τῆς χεραυνώξεως. Τοῖς 242z2:; δὲ τῶν πρευτάτων 


ParROL. Gg. XCIV. 


sceni aliorumque melodorum Cr. collectionem ube- 
rius recensuit Fabric. iufra vol. X, pag. 352 sqq. 
et auctor libelli : Serie delle edizioni Aldine, ed 1’, 
Patav. 1790 12. p. 12 1q. Hymnus in Theogonism, 
Gr. Paris. ap. Guil. Morell. (551. 8. — idem hymueus 
acrostichus, cum Synesii, Cyrenes episcopi, liymni« 
decem, et Gregorii Nazianzeni odis quatuor; Gr. 
aC Lat Paris. ap. Jo. Denenatum 1510. 8. — ln 
corpore poelar. Gracor. tragicorum, eomíicorum, 
jrieorem etc. Gr. ae Lat. GCezece, 1604. fol. tom. 

. p. 189, et 757. ἢ. in Theogon. p. 739. H. εἰς 
τὰ 8sog&vwia- p. 540. H. im. Pentecost. et precatio 
versibus Anscreomücis, pag. 745. — Dandini in 
Cat. codd. Gr. Laar. Medic. Loin. ll, p. 304. recen- 
suil edit. Hyinerum quorumdam sseulo XY $.2. 
etl acta ia d asap! vero quosdam Co- 
$m ym. rci episcopi, εἰ Theopbanis 
hbvmnos, Damasceni bymni εἰς ἀευτονίαν, εἰς φε»- 
va ze, εἰς Te yo fo, i; τὴν Ke:zxbv τοῦ [14- 
2/21, t; τῆν ik enys τῶ Σωτῆρης fuss Ch 

9:2:7,, εἰς τὴν πεταμέρτωσιν τοῦ Κυρίυω $e: 
Ἵν 390 Χρισον). Herl. 

(φ) Εχυιϊδε εἰ δά calcem bomiliz Damasceni 
it. a, p- 6». 


φΦ 
» 


43 NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. { 


exhibuerant editiones Damasceni Parisienses a. 1511, 1603, 1629. Magne itaque gratie Le. 
quinio debentur, qui Greca primus dedit e codice Vaticano, versionemque recensuit, in qua 
illius dicta S. Scripture ex Vulgata Latina haud probando Caraffre consilio addiderat, etiam 
ubi Damasceni Greca aliud tinniunt. Idem Lequinius post Parallela, pag. 278-730, ex co- 
dice Vaticano repreesentata, exhibet deinde, D 191-190, excerpta cum indice eorumdem ex 
altero preclaro et in multis diverso Parallelorum codice , quem Claromontano Jesuitarum 
Parisiensium collegio donavit Rupefucaldus, cardinalis, et quem ex auctore antiquiore, qui 
sub Heraclio vixerit, interpolatum adnotarunt viri docti. In hoc plura etiam et prestantis- 
simorum et antiquissimorum scriptorum fragmenta conservata leguntur, quemadmodum 
melius jam coBstabit ex indice, quem hic per otium confectum a me subjiciam, cum prius 
monuero, eximium horum Parallelorum codicem ms., qui fuit abbatis Gerasini Blacchi, jam 
exstare in bibliotheca Medicea. Fabr. — in bibl. Medic. cod. XXII, plut. 8, sunt Damasceni 
Sacra Parallela, quem cod. uberrime recenset Bandin. in Cat. codd. Gr. Laur. I, p. 367 seq. : 
et primum adnotat indicem omnium titulorum, sub unaquaque alphabeti littera contento- 
rum, at initio mutilum, fere convenire cum cod. Rupefucaldino, quem Lequien, in sua ed. II, 
p. 731, retulit integrum; attamen in multis, a Bandinio late curateque expositis, discre- 
pare; tum observat duo alios occurrere indices : dein tradit, in tres partes divisa esse hu- 
Jus codicis Parallela, quee quomodo cum cod. aut. Rupefucaldino aut Vaticano conveniant 
aut ab uno alterove discedant, copiose onimadrertit, comparata edit. Lequien., quem inter- 
dum castigat. Denique supplet indicem scriptorum a Fabricio contextum : cujus supplementa 
posten repetemus. Oudinus, p. 1773 sq. Joanni Damasceno juniori, qui modo a loco nata- 
ium J. Damascenus, modo ἃ sede patriarchali, quam per plures annos occupabat, J. An- 
tiochenus in codd. dicitur, eruditione et sanctitato praeclaro, circ. a 1090 et seqq. annis ad 
an. circ. 1120 florenti, attribuenda censet, preeter libros De imaginibus, omnia opuscula, 
quee Mich. Lequien. tomo II sue edit. Greco-Lat. Damasceno, monacho et seniori, ascripsit : 
n. 1) Epitomen commentariorum ἢ. Chrysostomi in Epp. Pauli; 2) Parallela moralia; 
3) Eclogarum lihros II ejusdem methodi ; 4) Oratt. tredecim de variis argumentis, in celebrio- 
ribus Eeclesie solemnitatibus vel sanctorum festis pronuntiatas. Tum Oudin., p. 1775 sqq., 
contra Lequien. pugnans, sententiam saam de memoratis libris uberius explicuit et copio- 
sius demonstratum ivit, J. Damascenum seniorem non potuisse illorum auctorem esse : in 
primis evincere studuit, Parallela sacra non potuisse scribi a Damasceno seniore, sed a Da- 
masceno juniore, sive Antiocheno, esse congesta; et Excerpta in cod. Vindob. Casareo (ἢ) 
diserte tribui J. Damasc. juniori, patriarche) Antiocheno, atque in illo cod citari Andream, 
Cmsaree in Cappadocia archiepiscopum circ. a. 850; Theodorum Studitam, sec. tx, aliosque 
recentiores; nec codicem Eclogarum Claromontanum, codice Caesareo recentiorem, cum Le- 
quien. adeo vetustum esse censendum. Sed ipsum consules Oudinum, plurihus suum ]udi- 
cium conürmantem. — Pariter in cod. Coislin. CCXCIV, sunt Eclogee, séu excerpta Scriptu- 
re, Patrum et aliorum, in varia. . et argumepta ordine alphabetico digesta, qute ta- 
men, quia non semel laudetur in iis J. Damascenus, dilferre a Parallelis J. Damasceni, adhotat 
Montfauc. in Bibl. Coislin. p. 432. — Venetiis in cod. Naniano, CCXXTIX, n. 37, 1. Damasceni 
Parallela, quem (Mincarel.) in eat. codd. Gr. Nan. p. 422 sq. putat illum esse codicem, de 
o Lequien. p. 217 edit. Dam. Opp. Venete, 1748, tom. Il, et quem hic dixit esse biblio- 
ece illustr. archiepiscopi Philadelphiensis M atque, postquam alia notavit, utiloio Tore 
existimat laborem, si quis Lequieni edit. cum hoc codice conterat. — Ibid. in cod. CXXXYIII 
bibl. Marc. exstant Parallela. V. Cat. codd. Gr. Marc. p. 79, sed cum primis cel. Morell. in 
Bibl. Gr. et Lat. mss., tom. J, p. 83 sqq., qui docte illum cod. recensendo comparat eum 
eum codd. Rupefucald. Laurenlianó et Vaticano; tum adnotét lbràríos in Shuscemedi po- 
tissimum scriptis ausos fuisse haud pauca demere, adficere, sut timmfütare. Hine, id quod 
Oudini judicium aliquantisper infirmare videtur, animadvertit, süb lera a inesse quidem 
seholion de cruce Christi, Heraclii. inp. tempore a Chroeroe in Persia, ablata, a Lequien. 
. 915 editum; at nulla Andree Ceesariensis, Theodori Studite, Antonii Melisse, Michael. 
li, aliorumque recentiorum fregmenta, quibus adductus Oudinus illam collectionem 
(cujus tamen auctor neque omnino certus esse videtur, neque, num cod. Marcianus eam, 
quàlis primum a J. Damasc. sen. prodiit, collectionem, an delectum ex opere wuberíore 
eontineat, cognitum omnino est exploratumque), adjudícabat J. Damasceno, pétriarche 
Antiocheno. Denique docet humanissimus Morell. Joannis etiam Demasceni nonnihil ifli cod. 
fuisse immistum, et preeter Pythagoram in carminibus aureis ac Democritum, qui semel af- 
feruntur, Librorum sacrorum loca et ecclesiasticorum scriptoram, quos nominat Morell. 
fragimnenta tantummodo inserta legi. Quae cum ita. sint, J. Damaso. sen. videtur aut pulta- 
. batur olim, ejusmodi collectionem inchoasse; quam alii deinceps vel interpolarunt, vel alio- 
rum scriptorum, etiam ipsius J. illius Damasceni, atque, ut in. tertia Parallelerum parte in 
eod. Laurent. potissimum factum est, "profanorum scriptorum locis "c sententiis amplifice- 
runt : et tamen codicibus nomen J. Dam., utpote cel tis suctoris, ἃ librariis fuerit pre- 
fixum (quod euam Hesiodi alioramque scriptis evenisse constat); denique J. Dum. petriar- 
cha Antiochen. videtur vel similem compilasse collectionem, quamplurimis ex superiore 
repetitis, vel antiquiorem auxisse ac persecisse. Hine fieri potuit ut a librariis ejusmodi T'a- 
rallela Joanni modo seniori, Damasceno, modo juniori, Antiocheno, ascribereniur. Horl. 


(4) Cod. CCALI, n. 1. V. Lambec. V. pag.231 sqq. (i) V. Montfauc. Diar. Ital. pag. 46, de illius codd. 


INDEX 


NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. &6 
SCRIPTORUM 


I^ S. Joannis Damasceni Parallelis sacris laudaterwm, 
Ad paginas editionis Michaelis Lequien, tomo 1]. Excerpta ex codice Rupe|ucaldino incipiunt α pag. 51. 


bneerui nomina, a 


Α 
. 121 5. 
A£lianus , 'h. 97 b. 104. 106. 109 b. 112 b. 
123. 18. b. 444. 446. 


Aschines, p. 101 b. 478. 
Asehylos, p. 79. 98 b. €17. 177 b. 
JA£sopus, p. 175. 


x, p. 188. 
Alexis, p- 18 b. f43 b. 173 5. 
Ambresms, WiRemsinngus, περὶ eapxecgsuc xal 
πίστεως . 
s leoniensis, 785. 


. episco οι, 785. àv ριώνους x WW. 154. 
pa- 
τε΄. 192 208. ἐν vxepa δίῳ 


Amiteee 448. 
P. 486. a. 06 5. P5 154. 473. 


Arcesilaus, p. 1 


Archytas, p. 149. 

Aristarchus, p. ἴδε p. 168 b. 
ristippus, 

Aristo, p. din b. 147. a. 447 b. 

Aristombrotus, περὶ ὄψεως, p-1u b. 


hriston P» 
4066, ^ A b. 145 b. 


Aristopbon, p 
ἘΣ d [TE 146. a. 146 b. £54. 


dia. Et, D 619. 674. 681. 


ui b. 
ΑἹ sed, MI. κεῖ. 515. 285. 
45] seq. 448. 

. 501. 521. 593. 557. 560. 569. 5 
579. 599. 608. 614. 615. 697. 635. 
9 bis.680. 682. 685. 687. 694. 696. 
"105. θυ. 718. 116. — fn Hezaeme- 
Vm 948. 519. 229, 557. EA 505. 389. 
2 2 ss S85 seq. ad 550. 
. 070. 685. 689. 
— ln Psalmos, 
. 896 seq. 560 seq. 5/0. 572. 

. 454. 860. 65. 494. 535. den 
Hel 
" m Proverbiorum, 

31. 445 530. 555. 560. 058. 

In "ra 501 357 seq. 404. 524. 
e Spiritu 5. 309 . 423. 049. 127. — Epi- 
349. 390. 354. 302. 519. 564. 611. 011, 
. 694.— Ad Pairophilum, 448.—Ad Simpti- 
᾿ hereticum, 532. — ἱκανονικαὶ Φιωτεάθεις. 
seq. 305. 576 seq. 911.904.517. 580, 045. — 


"negent 
ὙΠ ΒΒ 
ἐξ 15 A s 
s. dri 


TII 
sh 


ὃ 
d 


Bandisio ez cod. Laur., wi supra jam monui, subjecta. HARL. 


Regule breviores, 306. 348.658.— ar [eris dis» 
patate, A03. 558. 564. 614. 646. De 
e, 998. 502 b. — Ezhoriatio ad baptismum, 556. 
$e«. 587 seq. 4S0. $45. GD6. 719. 739. — A4 
adolescentes, $19. 565. — In iliud, Attende UB ipsi, 
241. 519 seq. 857. 400 seg; 390. 001. 656. 645. 
655. 560. — De avaritia, seq. 492. 575 aeq. — 
Kio τὸν Katv, 336. — De Daside st Saule, 509. — 
In illud, Destruam horrea mea, 475 seq. 485. — 
Quod Deus mon est auctor malorum, 508. 311. 315. 
491. 024. 541. 675. 690 seq. — Ad divites, 364. 
411. 476. 485 scq. 495. 788. — Ad ebriosos, 345. 
411 seq. 602. seq. 603 seq. 629. 058. — Inm fame εἰ 
siccitate, 491 seq. 574. 660. — Ad [eneratores, 
451 seq. 434, 471. 060. — In. Gordium martgreu, 
299. 656. 705. 719. — De Gratiarum. nctione, 542. 
545. 640. — 24 habitantes in. Lasic. 445. 653. 653. 
120. — De jejunio, 565. 404. 417. 580. 602. 605 
seq. 605. 618 seq. 622.-651. 076.1699 seq. - Je 
à s. 0 411, — De incidia, $49 seq. 450. 416 seq. 
90. 71 seq. — De ira, 654 seq. 658. 
H5 μα — ]a 8. dutem moriynem, 559. 
n geq. seq. 548. 680. — De legendis gentium 
libris, 564, M'1. 6412. 681, 727. — In Mamantem , 
302. — AQ monachum lapsum, 580 seq, — Iu pa- 
rabolam decies mille talentorum, 600. — Iu quadra- 
ginla martyres, 510. 
Bassus, ἐρμηνεύς, p. 154 b. 


C 


Caisnus, p. 168 b. 

X€aius Cesar, p. To. 

Callicles, p. 408. 

Cassianus, albas, ἐκ ποῦ παρὶ ὁκτὼ λονεσμῶν. 
500 seq. 540. 

Chrysippus, p. 94. [08 b. 110. 164 b. 166. 

Xeanthes, n. 108 b. 146 b. 172. 2. 

Clemens, 875. 395. 598. 409. 490. 455. 458. 520. 
851. ὅδ. 558. 570. 594. 095. 040. 702. 740. 744. 
— Alexsndrinus, S S07. 657. àx τοῦ a' τοῦ Παθβαγω- 
γοῦ. 994. ix τοῦ β΄. 539. 379. 564. 725. — δίγο- 
wata, 480. 658. καὶ S 570. 515. 408. M4, 
Ht, 458, ΙΝ. 356. 480. V, 309. D72. Y, δέ. 689- 
657. VH, $99. 648. 

Clementis liber Vii, 643. 751. 153. 134 : Quis 
dives salvetur. 515. 542. 572. 598. ἐδ 480. 589. 
506. 394. 684. 713. ex Eclagis, p. 

Clemens, Romanus, 758. fpi. ἧξ m 1l οὐ Cp- 
rimihios, Ἴδα. 181. 

Clitorebus , ^ 4n b. 

Crauor, p. 146. 

Crates, gramataticus, 
μι prianus, Epistola 


. 18 b. 194. 
Fidum (πρὸς τὸν Φίδωνα), 


Gyrilas, Alex., 3508. 448. 422. 458. 446. 147. 
70. 478. 303.508. 535. 556. 558 b. 564. 069. 600 
eeq. 612. 699. D ix τῶν χατὰ Ἰουλιανοῦ. 409. 
liber 1, 559. 754. N. ΤΊ. 118. X. 657. XH. 5.95. 
XV. 755. XVI. 602. XVI. 515. 780. 782 seq. 
XVHI. 654. T82. ΤΊΒ. — ἐχ τοῦ ιε΄ τῶν ἐν πνεύματι 


λατρείας. 964. « we. περὶ τῆς ^. À.) 
ze" caput xix Joannis , 408. — Εἰς παρθενίαν. 
D 
Demades, p. 154 b. 
Bemoorates, p. 146 b 


Desoeritus, p. 79- 94. 100. a 100 b. 104 Ὁ. 105. 


4] NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICIT. 18 


110. HT b. 122. 147. 161 b. 164. 165. 171 b. 

Demonax, p. 154. 168 b. 

Dewosthenes, p. 100. a 100 b. 108. 122. 146. ἃ 
446 b. 102 b. | 

S. Diadochus, 751. 759. — 

Didymus. 201. 304. 309. 405. 425. 458. 4D3. 
481, 515. 520. 557. 562. 510. 515 seq. 594. 630. 
651. 645. 654. 675. 677. 678. 684. 687. 695. 699. 
440. 721. 727. 7817. p. 169. — In Ecclesiasten, 
685. — in lsaiam, 507. 545. 671. 791. 781. — 
Ia Oseam, 718, — In Mattheum, 676, — In Evan- 
goium Joannis, 164. — ]n Epist. ad Corinthios, 

.- Περὶ ἀσωμάτου, 780.— 'Ex τοῦ λόγου τοῦ εἰς 
τὸν Ἰώδ, 789. — Εἰς τὸν Λὼτ xai τὸν Δαδίδ, 180. 

Didymus, Πρὸς φιλόσοτον, 643. --- Κατὰ Νίανι- 
χαίων, 507, 

Dio, Romanus, p. 75. 99 b. 122. 147. a 147. b. 

Diogenes, p. 78 b. 100 b. 118. 122. 116 b. 147. 
166 b. 472 b. 175. 179 h. 

Dionysius, 359, 074. 679. Alexandrinus, 239. 
480. 654. 780. 784. 788 bis. 

Dionysius, Alexandrinus, Περὶ φύτεως, 752. — 
Epistola | V ἑορταστιχῇ, 755. 

2 Qronysius, Areopagita, De divinis nominibus, 549. 


Diphilus, p. 162 b. * 

Dorotheus, p 750. laudatur inter eos, e qnibus 
Damascenus Paraliela sua congessit , licet nomen 
ejus in opere ipso nusquam memoratum repererim. 


Eleutherius, 315. 

Empedocles, p. 90 b. 110 111 b. 145. 154 b. 
164. 165 b. 166 b. 
^. Epaminondas, p. 118 b. 

Epicharmus, p. 99 b. 

Epictetus, p. 100. 105 b. 107 b. 117. 172 b. 174. 

Ephraimus, archiepiscopus Antiochis, 'Ex τοῦ 
εἰς τὸν Katy, 755. — 'Ex τοῦ γ' χεφαλαίου τοῦ περὶ 
τοῦ γραμματιχοῦ Ἰωάννου xat Συνόδου, 755. 

Epicurus, 759. 90 b. 410. 154 b. 164. a. 164 b. 

Epiphanius, Cyprius, in Áncorato. 299. 

Esaise, abbas, 677, 698. 721. 

Evagrius, $07, 331. 341. . 063. 865. 515. 
597. . 404. 49. 437. 421. 448. 406. 481. 
515. 518. 565. 570. 015. 0329. 650. 650. 654. 661. 
404. 197, 715. 714. 7321. T35. — In Proverbia, 509. 

Euclides, p. 146 b. 156 b. 174. 

Euripides, p. TA b. 79. 95 b. 10ὲ b. 108. 116 b. 
194 b. 144,145. 2. 145 b. 146. 156 b. 101 b. 163 b. 
168 b. 172. 477 b. 

Ensebii Preeparatio evangelica. 657. 188 b. 175. 


4. 

Eusebius, episcopus Alex. Vide notas Lequinti 
ad pat. 666 seq. 516. 534 v 991. 395, 432. 495. 
455. 410. 472. 561. 576. 597 seq. 1629. 657. 065 

. 666-668. 671. 675. 697. 104. 177. 783. 
. Eustathius, 788. episcopus Antiochemas, 752. 
— Contra Arianos, $14. -- Περὶ ψυχῆς, 152. 
G 


Γέροντας, 862. "Ex τοῦ ἁγίου Γέροντος, 455. 
&x τοῦ γερόντων, 646. Intelligitur Geronticum, sive 
liber, quo apophthegmata οἱ narrationes de piis 
Patribus et monachis continentur. 

Gregorius Nazianzenus, theologus, 329. 257. 
$59. 901. 318. 397. 405. 425. &55. 438. 440. 444. 
. 465. 495. 506. 508. 517. 539. 356. 558. 560. 
. 566. 567. 511. 653. 6354. 640. 662. 664. 674: 
. 409. 720. — Oratio 1. 506, 35129. 393. 402. 
. 438 seq. 512. 517. 525. 629. 685. 6806. 687. 
691. ὁ μέγας ἀπολογετιχός, 990. Oratio ll, 303. 
. 991. 421. 5350. lil, 363. 6148, 688. 1V, 330. 
A48. 1X, 2419. X, 220. 585. 429, 548. X1, 299. 588. 
XII, 55à. 448. δι. Xlll, 298. 539. 402. XV, 512. 
$51, 477. 494. 574. 581. 656. 674. sq. 083. 685. 


XVI, 320. 529. 585. 560. 674. 679 sq. XVII, 359- 
505. XVIII, 372. 521. XX, 552. 372. 540. 574. 
669. 6741. 683. XXI, 299. 565. 729. XXIII, 3503. 
656. XXV, 320. 565. 375. 396. 418. 615. XXVI, 
$03. 312. 348. 420. 552. 679 seq. XXVII, 41g. 
497. XXVIIt, 729. XXXII, 581. XXXIMH, 570. 
535. XXXIV. 319. XXXV, $59. XXXVII, 418. 
XXXIX, 998. 305. 285. 581. XL, 9298. 588. 503. 
567. 581. 661. 662. 701 seq. XLI, $135. XLIII, 
396. 655. XLIV, 635. — In S. Babylam, — 114. 
— Epistole, — 415. — Ἔχ τῶν ἐπῶν iambi, 920. 
321. 650. 655 661. 689. 790; hexametri, 623. — 
Gnome, 3564. Monosticha, 505 seq. 707. 730. Te- 
trasticha, 529. 350. 516. 319. $96. 402. 408. 454. 
431. 444. 441. 458. 478. 494. 505. 517. 564. 670. 
608. 615. 617. 627. seq. 628. 646. 657. 661. 682. 
691. 729. soluto passim sermone reddita exhiben- 
tur. Vide notas Lequinii pag. 630. — Poema he. 
roicum de rebus suis, 101. De .secessione sua. 612. 
— Lamentatio ad Christum, 627 seq. — Carmen ad 
Olymp. 611. — Praecepta ad virgines, 642. 

er orius Nyssenus, 315, 321. 373. 585. 401. 
4*8. 458. 465. 504. 515. 568. 570. 615. 657. 674: 
102. 109. — De opificio hominis, 100. — In Canti- 
cum canticor. 559. 458. — In illud : Hic est Filius 
meus dilectus, 773. — In .octo beatitudines, 312. 
Homilia I, 458. IIl. 505. 636. 1V. 418. VII, 551. 
979. — In orationem Dominicam, 539. $12. Homi- 
lia 1, 465. 478. lii, 565. 581. 465 seq. IV, 486. 
V, 381 b. 418. 750. VI, 495. VII, 289 seq. — ἐκ 
τοῦ κατηχητικοῦ, 65.--- Πέρὶ τελειότητος βίου, 539. 
Περὶ τῆς ν Κωνσταντίνου πόλει χαταστάσεως τοῦ 
ἁγίον Γρηγορίον, 775. in alio codice : Εἰς τὴν &av- 
τοῦ χειροτονίαν. -— In S. Romanum. 161 

Gregorii, thaumaturgi, capitula, 751. — Grefe: 
rius, thaumaturgus, laudibus Origenis, . 
4T]. 554 seq. — 'Ex τοῦ ὅτι οὐδὲν εἴδωλον ἐν τῷ 
χόσμῳ. θ55. 678. 


Η 


IHleraclides, p. 164. b. 171. 
Heraclitus, p. 106 b. 


Hermippus, p. 118. 
Herodorus, p. 85 b. 407 b. 408 bh. 162. b. 
19 


Hesiodus, p. 108. 161 b. 168. 

Hesychius, 525. 

Hierax, p. 1183. 

llierocles, p. 102 b 156 b. 

Hieronymus, p. 149] b. 

Hippocrates, 914. 122. 

Hippolytus, episcopus Rom:e, 787. — Περὶ Χρι- 
στοῦ καὶ τοῦ ᾿Αντιχρίσταου 781. 

Homerus, 158. 161 b. 162 b. 177 b. 

Hyperides, p. 147. - 

Hypseus ἐκ τῶν ὑποθηχκῶν περὶ τοῦ εὐεργετεῖν, 
p. 144. 

I 


vu ambliches , p. 116 b. 18. 144. 146. 1419. 


ignatius Tbeophorus, $58. 702. 777. — Epistela 
ad Anliochenes 642. adde notas, — «d Ephesios, 
687. 550. 719. 715, 117. 718. TI9. 185. — Inter- 
polata, 954. — Ad M nesios, T19. 185. 789. -— 
Ad Philadelphienses, 115. 180. — Ad Polgcar 
515. 043. {5466 notas) 724. 719 seq.788. Ad 
nenses, 514. 5414. 747. 1719. — Ad Trallenses. 
719. 180. — Interpolata, 523. 

Incertus, 302. 313. 567. 285 seq. (fortasse Nilus, 
vel Serapio), 499. 454. 566. 617. 651. 655. (forsau 
Nazianzenus) 688. 707 seq. (forsau Chrysosto- 
mus). . 

iphierstes, p. 4154. 

lrenzus, 501. 296. 495. 630. 627. 724. 769. 788. 
189. 


myr- 


£9 NOTITIA EX BISLIOTHECA FABRICII. - 9g 


lrenan Davyw« καὶ ἀἄνατ-ροκὴ "E. 
τυώτεως, 747. 153. 755. 53. 7:5. ea^ 
181. — Κατὰ 3i rm. ST. TI. δ. ΤΙ. — ἜΣ 
«ὧν Uca] Epistola ad Victorem, 480. 

issdoru:s, Pelusieta.- Vide supra in . 

Isocrates, p. 146 b. 147. 149. 

J 

Joannes Chrysostomus, 515. 515. 350. 548 
Beq. $57. 358 968. 381. 586. 393. 393: 493 
ry 405. 414 Ais. us. 431 e a, s or 427. 

438. δι. 417. 456. 

586. 508. 509. 515. 517 56. 


1 585. 694. 293 τ 


. S39. 517. 


, 402. — "Ex τῆς εἰς τὸν 
Mà. — jn Consiantinum imp. 590. 
prn Homil. 111, de eleemosyna. 496. 
— Aé»ersus » 924 seq. 657. (qui locus 
ja editis LL - I" ce granen iLuv. de 
Entyspeo, 462 .- aliarum actione, 
545. ma Tile. de X seq — Ho- 
mi. JXIVIIJ. (em. M Savil.) 684.— De jjerie 
€. ΘΕ — Homil. 111, de incomprehensibili, 3594 
— lilii. LXX VII, E Joannem, 299. — El; τὴν 


C6 (locus dee» im editis 
(det im editis). Hom. XIV, in Mauhaum, 575. 
COBDGTSÍOBE — Περὶ 


νίαν 648. 657. 1. In psalm. xxxvin 
34. 392 τος. 491. 498. — In psalm. ιτ.. 515 "el 
302-590. — In S. Homanam martyrem, 5 


c9 "ard Σταγεῖριον 560. — De statuis, 516. Ei; 
ἐπξιτχόκων, lil. 354. 514. XV. 306 
a S. Stephanum 304. — El; τοὺς ἔχοντας 
συιτάνττως, S30. — In parabolam decies mille ta- 
latorum, S54 seq. 518. 710.— Ὅτι ἐπισφαλὲς 
τὸ εἰς ϑέστρα reir pe. 930. 555. — Ad Theodo- 
ram lapse, 569. 58 ἃ seq. 600. — 1n 1 ed Thes- 
sal. 9A νει. — Homil. in Turturem (tom. VII 
Sav. ), $92. — In viduam, que duo minua obinlit, 
661. Ἔχ τ; zw ἐπιστολῆς, 712 (nec im editis, 
Regoe ip ms. calice. ao inei] sententiam illam 
Chrrsosiemi ia epist. 
Chmaems. Vide su rA in Dorotbeo. 
Jescphas , 348. 280. 559. iL . 458. 502. 506. 
5.3. 545. 556. 649. 665 bis. 699. — Ex “ἧς Ἴου- 
dnixr; ἱστορίας. 6609. — De bello Judaico, 515. -- 
De imperio rationis, 519. -- "Ex τοῦ λόγου τοῦ ἀνα- 
γεγρεμ πόνου κατὰ Ἰξλάτωνο:, 789, et fortasse, 663. 
julius, episcopus Bomaaus ( sive Apolliwaris pr 
lius, si credimus Michaeli "n ), Epistola ad 


Die . 

Justinus , 359. 351. 498. Philosophus et 
martyr. 915. 600. — τ Ι, M46. — "Ex 
του ρος τὴς [a; αὐτοῦ͵, 981. — Ἐχ 
“ου € Q7, 194. — ᾿Αντωἵζνον a0sox X: 

99. — "Ex τοῦ πρὸς Tir A p λόγου. τ 
— 4 ν. 1556. 756 . ad 765. — 
πρὸς ἢνας καραινετιχός, 58. "548. 


L 
cippus, p. 110. 164. 
ycius, p. b. 


Lyvcon, p. 154 b. 
Lycergus, p. 107 b. 


-p. 74. 79. 99 b. 100. 404 b. 116 b. 
. 136 b. 161 b. 162 b. 168 b. (74b 


117. 

Methodius, : . 991. 458, episcopus Patareusis,. 
165. Τοῦ ἁγίου ἱερομάτυ ρος Μεθοδίου Πατάρων, 654. 
— 'Ex τοῦ περὶ ἀγνείας 3v; τοσίου, 615. — Contra 
P , 78i. 185. — De FCSBIT ect icne, 
$10. seq. 

Metrodorus, p. 90 b. 146 b. 164. 

Miletus, p. 168 b. 

Monimus, p. 157. 

Moschion, p. 171 b. 

Musonius , P. 102. 117 b. 150. 151. ἃ 151 b. 
157 b. 161 b. 172 b. 

iMyson, p. 1c9.) 


Nicostratus, p. 131 b 
ilus, 516 Ey 341, ( ubi plora Nili, ad- 
seriptis mmeris Cis seotentiarum, 9, vel 
PUE ad qwatermillesimum fere), 365. 576. 
. 992. 404. 418. 419. 430. 455. 
i60, 461: 411. 472. 481. 495. 502. 506. 507. 508 
ed. 922. 549. 560 seq. 565. 569. 512. 576. 594. 
690. 606. 612. 629. 631. 638. (p]648. 661. 681. 
687. 691. 704.705. 706. Monacbus, 597. 400. Asce- 
ta, ὅδδ. in. epistelis, 335. "Ex τοῦ πατρός A55. Vide 
supra Γέρων. — Ἔχ τῆς διδασχαλία: Πέτρου, 475. 

O0 


Olysnpiades, p. 177 b. ! 


Παμδλίων (Sic), Μακεδονίῳ πε ὁ ας, p. 104 
Parmenides des. Doa b mi b. 164.2 ἰδ n 
Phalaris, p. 
Pbilemos, Β p. 99 ν᾽ 121 b. 145 b. 173. 
Philetas, p. 144 b. 
Philistiop, p. ead. 
Pbilo, Judaeus, 278. 280. 301. 504.396. 541. 5.5. 
$59 b. 367. 370. 572. 516. 518. 519. 
587. 5892. 405. 497 458. 435. A36. 458. 448 b. 
481. 502. 520. 551.555. 556. 565. 567. 615 b. 
630. 665. 675. 681. 685. 692. 705. 710. 111. 115. 
730. TIG b. — De opificio mundi 814. 401. — De 
Abrahamo, 695. &x τοῦ βιοσόφου. Aoi. — De wia 
Moysis. 365. - - Πε ὶ κῶν ἐν Γενέσει ζ των. i 962. 
(ubi vide notas), $65. 396. 658. 7i 1 a i90 b. 
 T$4. 754. ΤΊ. i4. TIS. T16. Til. 782. 3184. 
187. 788. — Περὶ τῶν ἐν ᾿Εξόδῳ ζητημάτων, 148. 148. 
seq. 751. 792. 191. 112. TR hh. 1 
tio ad Caium. 564. 
biloxenus, p. 121 b. 147. 
Phocylides, p. 99 b. 
Pbonicides, p. 172 b. 
Phoiinus, p. 156 b. 
Pittacus, p. 125 b. 147 JU 
Plato, 315, 759, 163, 7 
Plutarchus, p. 85 b. 94. 15s b. 157 b. 162. 71. 
173. 177. b. 
Polyznus, P- τ » 
o us, p . 
Posidcaius, p. P 


Pythagoras, [^98 


[Sicoatraas 84. 117. 135 b.] 


5 
Seleucus, p. 181. 
Serinus , p. 85 b. 117 b. 132 b. 149. 171 .. 


δί NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. 52 
Serapion, 3539. Τοῦ ἁγίου Σεραπίωνος, 612, — Theophilus, 559, epi l i 

kpistola XX1V, 174. LV, $15. 754. 784. 781, Ν episcopus. Alexandrinus, 001, 
Severianus, Gabalorum episcopus, 789. — "Ex Theophilus, /ibro 1 ad Autolycum, 564. 

“οὐ κατὰ τῶν αἱρετιχῶν, 385 seq. 755. Theophrastus, p. 85 b.100. do. 1851. 156 b. 161 b. 
Sextus, Cytager cus philos.), 414. 420. 440. 650. Theotimus, 640. 675. 694. 785. episcopus Scythe- 


Simenites, p. b. poleos, $81. (an Scythie, ut suspicatur Mich. Le 
Sixtus. Romanus, , 93. PM rue pron ul b quien. a Sozom. M 25. — Εἰς τὴν Γένεσιν 673. 
8, Pp. . . . . .. — Πε στεία 9. — Ἐχ τοῦ, Ἐὰν x 

4171 b. 174 b. 175. 177 b. τὸ Bv aou, 581. ἡ προσφέρῃς 
Solen, p. 429. 147 b. 154 b. 174 b. Thucydides, p. 117. £46 b. 162 b. 

Sophilus, p. 107 b. 191. Timazus, p. ibt. 
Sophocles, p. 79. 99 b. 100. 108. 116 b. 144. Timagoras, p. 110. 

445 b. 168. b. 173. 177 b. Titus, Bostrensis, 747, 785. — Ἐχ τοῦ περὶ 
Sostratus, p. 156 b. προνοίας 785. 188 seq.— "Ex τοῦ χατὰ Μανιχαίων 
Stoici, 759. λόγου α’ 769. — Ἐχ τοῦ ὃ' λόγου, 765. 

S)nesius, 533. θὲ, ME 
ynesus, ve Xenocrates, p. 116 b. 149. 
r Xenophanes, p. 90. 16. 

. enpophanes, p. . 
Themistocles, p. 144. Xenophon, p. 105. 117 b. 144. 154, 455 b. 157. 
Theocritus, p. ead. b. θὰ», $69. 

Tlieodectes, p. 169, 
Theodoritus. Vide supra in Dorotheo. 2 . 
Theodorus, 'Ex τοῦ αὐτοῦ τῶν Τέλητος ἐπιτομῆς Zaleucus, p. 79 b. cujus fragmentum satis lon- 
φερὶ τοῦ δοχεῖν, xal τοῦ εἶναι, pag. 101. gun est. 
heognis, 364. Lenon, p. 147. 


81. Howilia i& μεταμόρφωσιν, transfigurationem | Christi, p. 791-804. Inolpit : Δεῦτε 
πανηγυρίσωμεν. Hanc Billius cum versione sua primus ediderat, a. 1577, in Damasceno suo, 
recuso a. 1603. 1619. Emendatiorem ex eodice Augustano vulgavit Greece et Latine cum no- 
tis David Heschelius, Augusta Vindel., 1588, in 8; subjuricta insigni observationum Appen- 
dice, quibus plura Philonis, Besilii Magni, Nazianzeni, Athenei et aliorum scriptorum loc& 
ex mss. emendantur. Combefisius, tom. VII Bibl. copcionatoris banc homiliam, que in cod. 
Seguieriano perperam ad Joannem Antiochenum refertur, contulit cum ms. uieriano, 
sed el Nepis duobus MMXXIX vetustissimo et MMXXVI. Lequinius etiam cum Colbertino 
CMLXXVII. Fabr. Exstat Paris. in quinque codd. bibl. pans. — Sed juvat, ne nimia catalogo- 
rum repetitio taedium ereet, sccundum numeros, a, 5, etc. a Fabricio notatos, Homiliarum 
indices h.l. simul citare. In cod. Coislin. CCLXXXI. sunt quatuot J. Damasceni sermones 
ascetici, necnon capita octo in quaedam S. S. loca {15 putat Mich. Lequien. esse J. Dema- 
sceni. V. Montfaucon. Bibl. Coislin., p. 393, et p. 182 ac 183, n. a. et ἐ; in cod. CVII, it. p. 
388 sq. n.g. ἢ. e, actres n. i. tum pag. 425 sq. n.a. ei tres n. i. — Monachii, in cod. elect. 
LXIII, sunt homil. a Fabricio designate, n. a. et &. — in cod. LXXVIIL, et eod. CIV, varii ser- 
mones.— in cod. LXXX, n. 4.— in cod. CXIV, n. k.— Vindobos. in cod. Cesar. XXXV, Orat. 
n. k. — Orat. n. A. et n. 5. V. Kollar. Suppl. p. 262 sqq. — n. ἃ. in cod. CXL, 7, Lambeos. 
]V, pag. 205. — n. d. in cod. CCXLIX, 14, Lambec. V, pag. 305. ubi v. -Kollar. not. — Sec. 
cat. codd. Anglia, etc. sunt varii Damasceni Serrnones, tom. T, in Bibl. Bodlei. n. 148, 196, 
199. quinque, n. 234. 274. bis. 283. 290. 688. 726. 2500. 3383. 5824.— Oxon. n. 211, in tom.II, 
n. 5865 et 5950. — Taurini, n.a. et f. in codd. LXX et CXLVIII; v. cat. codd. Gr. Taur. pag. 
166 et 239. — Pag. autem 398, in cod. CCCXX, fol. 12, tribuitur J. Damasceno Encomium 
archangelorum et angelorum, cujus initium «bv μὲν λόγον ἡ ζροθυμία κινεῖ, In primo tamen to- 
mo Auctarii novi Combefisiani, pag. 2525, exstat Gr. ac Lat. sub nomine Michaelis Syncelli. 
-— jn eodem eod. fol. 398, J. Damasceno ascribitur sermo in receptionem manus J. Baptiste, 
eujus tamen auctorem Allatius in diatriba de Symeonum scriptis, p. 90, facit Theodorum 
Daphnopatam, sub cujus nomine legitur etiam in cod. CCLXXIX Cesar., part. r, Catal. bibl. 
Vindob. V. Cat. codd. Gr. Taurin., P 400, sine auctoris nomine Latine ap. Surium et Lipo- 
mannum. V. infra vol. IX, p. 101 ed. vet. — Florentie, in cod. Laurent. Medic. XXXIII, 28, 
plut. 9., n. a, et tresserm. Damasceni in Dormitionem Marie ; iterum n. a. in cod. 

19, plut. 10. V. Bandini cat. ], p. 456 et 496. — Venetiis, in tod Naniano LXXIII, 18, Orat. 
n. g. — In cod. CXXVI, 16, n. i. V. Cat. codd. Gr. Nan., p. 149 et 348. — Neopoli, in. cod. 
ἬΝ J. de Corbonaria, etc. Homilie quedam, teste Montfauc., in Diario Hal., p. 309. — Lei- 
de, inter codd. Vossian. Ilomil., n. a. et hom. in sepulturam Domini nostri, et eas, E pen f*- 
rebant unguentum. V. Cat. bibl. Leid. p.408, 29. — Matriti, incod. Regio LXVII, Hom. n. 
d. V. Iriárt. Cat. codd. Gr. Matrit., 88. 280. — Oudinus, l. c., pag. 1780 sqq., omnes, quee 
in edit. Lequien., tom. II, p. 791-910, sub Damasceni nómine continentur, judicat uberius- 

ue ostendere studet; incertasesse, vel J. Damasceno suppositas ac junioris scriptoris. 


arl. 

b) In ficum arefactam et ἐπ parabolam vinea, pag. 804-810. Incipit : κινεῖ με πρὸς τὸ 
λέγειν. Prodiit ex duobus codicibus Colbertinis et tertio Thomee Galei. ln. inscriptione hujus 
homilie Damascenus dicitur monachus et presbyter τῆς ἁγίας Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ pav ἀναστά- 
σεως, Ecclesie sancte Christi Dei nostri resurrectionis (Fabr.) Exstat Paríis., in bibl. publ. 
codd. DCCCCLXXXVI et MCDLXXVI. Harl. 


Ὁ: NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. δὲ 


c) In S. Parasceve εἰ τι crucem pag. 810 - 815. Incipit. Πεπλήρωται ἡμῶν λοιπόν. Primus 
sub Chrysostomi nomine edidit Greece Hoschelius Auguste Vindel. 1587, in 8, (5) inter va- 
rias Patrum homilias, p. 490. Exstat et in Chrysostomo- Savilii, tom. V, à 906, et in. Greeco- 
latina edit. cum Frontonis Duceei versione, tom. VI, pag. 336. Et sub Chrysostemi nomine 
orece et Laüne est apud Jac. Gretserum, tom. lI, De cruce, p. 460. Sed Damasceno resti- 
tuit Lequinius ex codice Regio MMCCCCXLIII, et altero Remensi, qui itidem transiit in Re- 
pum b thecam. Fabr. In codd. Paris. bibl. publ. DXX et MDXCV, Catal. codd., tom. 11. 


d) In Sabbatum sanctuwn, p. 815 — 833. Incipit : Τίς λαλήσε!: τὰς δυναστείας τοῦ Κυρίου ; Pri- 
mus ediderat Greece cum versione Petrus Pantinus, Antwerp. 1601, in 8, ex bibl. Antonii Co- 
varruvisze, inter homilias varias S. Chrysostomi, Antiochi et Germani (Kk. Inde repetiit Duceeus 
in editionibus duabus Damasceni, a. 1603 et 1619. Pantini versionem in Bibl. concionatoria 
emendatiorem dedit Combefisius. Lequinius Greca contulit etiam cure mss. Regio MMCMLIII 
εἰ Colbertino MMCDXLII. Fabr. Sec. Cat codd. Paris., vol. H, in codd. MCLXXVY et MCCXCII ; 
Vindob., in cod. Cesar. XXXV, n. 36. V. Kollar. Supplem. ad Lamb. comm. pag. 264; 
add. Oudin., pag. 1740 sq. 

e) In A nnuntiationem, pag. 833- 835. Latine tantum ex Arabico. Incipit: Jam tempus est, 
fratres dilectissimi. Nom antea edita. 


f) In Anmnuntiationem homilia altera, p. 835-841, Grece primum vulgata a Lequinio e co- 
dice ieriano, addita Latina versione. Incipit : Νῦν ἡ τῆς βασιλίδος βασιλικῇ. Fabr. Ex initio 
orationts ( est in duobus eodd. bibl. publ. París.) colligit Oudin. ]. c., illam esse habi- 
tam in fesuvitate celebri memorati mysterii, quee seculo 1x1, annis centum post J. Dama- 
wew sen. wulem, instituta fuisset. In eod. París. bibl. puhl. MCLXXIX, 3, est Joan. mona- 

«bi ei presbrier Euboee Homilia in Conceptionem D. Virginis. Harl. 


E) In Natalem S. Marie, p. 841-849. Ineipit : Δεῦτε, πάντα ἔθνη. Primus edidit cum versione 
sua Jac. Billius, in. editione Darnasceni , Paris. 1511 (recusa ann. 1603, 1615 et 1619). Casti- 
gationes Petri Pantini (qui ex duobus mss. vetustis et probe» note eam (l) vertisse se testa- 
tur) leguntur inter variás Patrum homilias, p 0 seq. Suecesserunt deinde nove cure 
Combefisii in Bibl. coneionatoria e eodice Mazariniano, ei Lequinii e ms. illustris Passio- 
nei. 

h) Π. In Natalem B. Moric, P 849-857. Incipit: Λαμκρῶς πανηγυρίζει ἡ κτίσις 
ον. Primus edidit Lequinius e codice Reg. MMCCCL, collato cum versione inedita Leonis. 
Aliatü, sed qui hanc homiliam Theodoro juniori Studite tribuit in libro De Simeonibus 
Febr. Duee lie tribuuntur Joanni Damasc., in cod. Coislin. CCLXXIV. V. Montfauc. in 
Bibl. Coisl. p. 388, et in eod. cod. ibid., p. 389. Homilie n. f. et tres n. i, signate, p. 421 ; 
homil. n. g., in cod. CCCVI. — Hom. in Natalem Marie Virginis est in octo codd. Paris., 
bibl. publ. — In cod. etiam. Ceesar. XXXV, n. 34, asseritur illa J. Damasceno, nec dissentit 
Xollar. in Supp!. ad Lambec. comin., p. 262 sq. At, monente Oudin.. l. c., etate Damasceni 
nosri nondum institutum erat festum Nativitatis Mario Virginis, quod seculo demum nono, 
rel medio, vel labente, post Theophili imperatoris mortem factum est. — Sub Theodori 
Studiue nomine infra in vol. IX, p. 112, add. ibid. p. 246 ed. vet.— In cod. Cesareo Vindob. 
, quo continentur Excerpta miscellanea ex diversis variorum auctorum scriptis, sunt 
etiam Excerpta ex J. Damasc. orat. in Nativitatem B. Mari», ex. opusc. De voluntate Christ, 
et de duabus Christi Baturis, ex eodem περὶ τοῦ μνημονευτιχοῦ, ex ejus orat. in obitum et as- 
sumptionem B. Maris, denique fragm. Περὶ πάθους xat ἐνεργείας. Harl. 


Y) €5 m χάμησιν, ἐπ Dormitionem B. Marie, homilie tres. Prima incipit : Μνήμη δικαίων 

" ἐγχωρίων γίνεται, pag. 857-868. Secunda incipit : ἔστι μὲν ἀνθρώπων οὐδείς, pag. 868-882. 
eria Incipit : “Ἔθος ἐστὶ τοῖς ἐρωτιχῶς, pag. 882-886. Has tres homilias primus ex mss. Regiis. 

et MMXXVI; Colbertino CMLXXVITI; Seguieriano et ms. Sangermanensi Paris. 

Greece vulgavit Lequinius. Duas priores ex Raph. Volaterrani versione (m) habet editio Basil. 


[ἢ Nersie Pantini lucem non vidit. 
. Ur Tualus collectionis Ilcscheliang est: Ὁμι- 
λέαι τινῶν Πατέρων. Integrum libro vi, 
cap. 10 recenseo. [infra, vol. XIII. pag 534 sqq. 

(4) V. infra, vel. Xlll, p. 750 aq. b. 
, (fs) Prius prodiit Lat. versio Raph. Volaterrani, 
in hujus inscripto : Be tnsWitutione Chri- 
stiena ; i. De prima sophia. Joannes Damasce- 
nus De dormitione Mariz, abeodem Latine versus. 
ecxeremonim Ecelesim, jussu Leonis X edits, 
Venetiis, 1516, fol. V. Cat. bibl. Leidens. pag, 97. 
— lo bibl. Sfortianz cod. est J. Damasc. Bermo 
i» obitum Maris virg. teste Montfauc. in bibl. bi- 
blieth. mss. |. p. 700 D. — Vindebone, in. cod. 
Cesar. XIV, n. 56-58. sunt tres Orat. in. Dormi- 
Uonerm, εἰς. Marie, de quibus copiosus cst Lambcc. 


Vil. p. 280 sqq. ed. Kollar. qui notas subjecit 
plures.Lambec. adjunxit Dissertat. de dormitione, 
s. assumptione B. Marie Virg. in celum mire lon- 
gam et a consilio commmentar. de bibl. Ces. alic- 
nam (ut ipse Kollar. pag. 285. not. A. baud dillite- 
tur), quam olim Diarie sacri itineris Cellensis , 
Vindob. 1666, 4, inseruerat, pag. 67-203; in com- 
ment. vero de bibl. Ces. 1. c. p. 283-410, reco- 
gnitam.et nonnullis locis aliquantulum mutatam, 
jterum exhibuit. Kollar. in nota primum miratur, 
δ. Alb. Fabric. qui Lambecii Prodromum Ilisto- 
rig litterarie ung cum Diario saeri. itineris Cel- 
lensis, Lips. 1720, ful. sub prelum revocavit, nul- 
lam harum Lambecii posteriorum curarum fecisse 
mentiorem : tum adnotat, ab hac altera etiam 
Lambecii lima multa adhuc Jimanda supcressce, et 


55 τ NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. 56 


1515 ; et Parisienses, an. 1577, 1603 et 1619, ex interpretatione Jae. Billii. Inde Combefisius 
Billianee illarum versioni castigetee homiliam tertiam ex Leonis Allatii versione addidit in 
Bibl. concionatoria. Lequinius ad homiliam secundam memorat quoque liberiorem Lipo- 
manni interpretationem, qua exstat in ejus Vitis sanetor., tom. VI, et apud Surium ad 15 
Augusti. Fallitur Caveus, qui eam homiliam ideo manifesto spuriam pronuntiat, quod ig 
illa citetur Euthymius, qui sub Alexio imp. vixerit: nam per εὐθυμιαχήν ἱστορίαν, pag. 879, 
respicitur ad alium Euthymium, longe vetustiorem, abbatem, qui defunctus a. C. 473. Fabr. 
At tamen Labbeus in Nova Biblioth. mss. etc., part. n, p. 81, et Oudin., 1. c., pag. 1746 sq., 
ubi quoque de codd. agit, in quibus ille supersunt,in primis pag. 1721 sqq. et 1781 sq., ideo 
quod festus dies Assumptionis Marise annis centum post J. Damasceni obitum fuerit insti- 
tutus, contendunt, homilias illas nullatenus posse ad Damasc. referri. Oudin. preeterea 
animadvertit alias inesse opiniones, Damasceno indignas, etin mss. codd. illas modo 
attribui Andrem , Crmsaree Cappadocum archiepiscopo , seculi rx — scriptori , modo 
Germano Ji CPolitano archiepiscopo, sec. xiu, ἰδ ut auctor illarum sit plane incertus. 
arl. 


k) In S. Joannem Chrysostomum, p. 886-895. Incipit : Ἔδει μὲν, ὦ Ἰωάννη. Primus ediait 
Lequinius ex ms. Mauritii Le Tellier, archiepiscopi Reinensis, Latinaque versione donavit. 
Fabr. Etiam hanc laudationem esse Damasceni, dubitat Oudin., pag. 1155, n. 12 , citatque 

osdam mss. in quibus illa reperitur. Adde supra, val. VIII, . 459 et Lambec. 
comm. VIII, p. 639 sqq. — Exstat vero Paris. in bibl. publ. cod. VI. — In cod. 
bibl. Sfortiane teste Montfaucon. Bibl. biblioth. ms., I, pag. 702. 4. — Véndobone, in cod. 
Cos. XXXV, n. 33. V. Kollar. in Suppl. ad Lamb. comm., p. 262, qui adnotat, illam ex edit. 
Lequion. à ΠΆΝΩ depremptam et in actis Chrysostomi mens. Sept. tom. IV, p. 700, esse 
vulgatam. Hari. 


]) In S. Barbaram virginem, martyrem, m sub Maximiano, p. 895-920.Incipit : Ὑπέρ- 
χεῖται μὲν ὁμολογουμένως. Latine dederat Combefisius in Bibl. eoncionatoria ad ὁ Dec. Grecam 
primus Lequinius e cod. Regio MDCCCXXXI. Fabr. Sive secund. catal. codd. Paris. tom. 11, 
1n cod. MCLXXX, 13. — δα. in cod. MCDXCI, n. 16, memoratur J. Damasceni Orat. in 
laudem S. Anastasie ; atque in Indice tribuitur S. J. Damasceno ; sed in cod. MCLXXIX, 8, 
ubi eadem occurrit, additur nomini episcopi Eubce. Barbare tamen laudationem Combefi- 
Nius Nicetae potius vindicandam putat (v. supra, vol. VII, p. 749); contra Oudinus, P. 1753 , 
Georgio, Nicomediensi episcopo, cui tribuitur in cod: Eusebii Renaudoti, et pag. 1725, judi- 
cat, eam propter fabulosas omnemque fidem perdentes prodigiorum narrationes Damasceno, 
cui quidem Allatius et Bollandini in Vitis sanctorum in prolegomenis ad Vitam J. Dam. ad 
diem vi Maii, n. 16 fol. ur, eam assercre malint, omnino esse indignam. Conf. infra, vol. IX, 
p. 60. ed. vet. Harl. 


Claudunt volumen, post fragmentum ex sermone Damasceni in B. Virginem ex Ca- 
tena regia in Lucte 1, 35. eod. Reg. MMCDXL., incipiens : Ὁ τῶν οὐρανῶν δημιουργός τε 
xai συνοχεύς, p. 910. Precationes tres in horologio Grecorum  obvie. I incipit: 
Δέσποτα Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, IL: Πρὸ τῶν θυρῶν τοῦ ναοῦ σου, et Ill : Τετρωμένος καρδίαν εἰμὶ 
ἐγώ, p. 911, 912. 

Scripta edita Damasceni, vel Damasceno (ributa, que in editione Lequiniana 
"on erxsíant. 


1]. Historia Judaica de Barlaamo eremita, et Josaphat, sive potius Josapho, rege Indie, 
que ex veteri Latina versione exstet in antiquis editionibus Damasceni et in. Vitis Patrum 
ex Coloniensi editione, et apud Lipomanuurm tomo V. Auctorne versionis fuerit. Anastasius 
Bibliothecarius, ut persuasum Caspari Barthio in notis ad Herma Pastorem, p. 910, viderint 
alii : cerle falluntur qui Georgio Trapezuntio illam iuterpretationem tribuunt, cum lecta jam ᾿ 
sit Vinceptio Bellovacensi xv, 64, Speculi historial., Jacobo de Voragino, Hist. Lombardice 
e. 175, et Petro de Natalibus x, 114. Vide Allatium De Georgiis, p. 376. Ex alia versione 
sua hanc historiam in suo Damasceno Billius dedit, et ex Billii versione Surius ad 27 Nov., 
et Rosweidus in Vitis Patrum, pag. 186. Greece necdum prodit ( 2d; licet obvia in variis bi- 
bliothecis. De Ceesareis mss. vide Lambecium VIII, p. 289, 293, 294 (n). Incipit : Ὅσοι Πνεύ- 
ματι Θεοῦ ἄγονται. Damasceno. plurimi codices tribuunt, et Martyrologium Romanum 27 No- 


codd. 


mss. bibl. publ. exstant ille homil. εἰ Florence 
in cod. Laurent. XXXIII, 23-36, plut. 9. V. Ban- 
dini Cat. codd. Gr. Laur. Il. p. 456.Harl. 

(n) Pag. 614-625. De codd. XXI, ν". 40. XXII. 
XXIll. XXIV et XXV. n. 1, nec tamen Kollar. psg. 


alios, praesertim Lambertinuum, postea Benedictum 
XIV. P. M. id argumentum multo felicius tractasse. 
]|dem Koll. quosdam castigat l.ambecii errores. 
Multa bene disputat Lamb. contra Collyridianos, 
Mari:z? divinam naturam attribuentes alque soui- 


niantes, Mariam mortis prorsus fuisse expertem, 
add. supra ad n. $,de orthodoxa (ide. Sed, cui 
volupe crit, is legat diss. doctrina atque erudi- 
lione non minus quam opinionibus :animo pre- 
conceplis abundantem. — París. in. decem codd. 


619. in not. cum credulo Lambecio, eam, videlur 
J. Damasc. assignare. - - Eadem historia, mec ta- 
men integra, occurrit in codd. Cxs. CXLV. i. 20. 
et tribuitur Joanni, monacho μονὴ τοῦ ἁγίου Zá6o 
V. Lamb. IV, p. 254 sq. — In catal. codd. Bavar. 


(1) Exstat Graece et Latine in hac novissima Damasceni editione ex Anecdotis Boissonadii. Epir. 


51 NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. 38 
vembr., οἱ recentiores. Greci, ut Gennadius pro concilio Florentino, c. 5. 


ἧττον δὲ καὶ ὁ Ἰωάννης ὁ μέγας τῆς Aanasxou ὀφθαλμὸς tv - 
apud Allatium. 


μαρτυρεῖ. Omitto alia argumenta, 


Βαρλαὰμ xai Ἰωσάφαι τῶν Ies 
seqq. Diatribee de Damasceni 


seriptis possunt videri, ex quibus Joannem Climacum, vel Sinaitam, non esse illius Histories 


auctorem, colligitur. 


edidit 
sicam Blemmyde 
Vindel., 1606, in 


3. Vita S. Stephani peetoris, 
lem perpessus est an. 766, Latine 


2. Physices compendiwn, quod sub Damasceni nomine re 
Bos. auctorem habel Nicephorum Blemmydem. Yi 
quam e codicibus duobus Augustlanis Greece integriorem 


rit et ex Greco versum Latine 


e J. Wegelinum, pref. ad Phy- 
edidit ii, Augusta 


li scripsit, , ut Allatius in Diatriba de Damasceni scriptis, . evincit, Simeonem 
etaphrastem. jpit : 6«ióv« Spa ἡ ἀρετῇ, Grece ms. in. bibl. Cesarea. Vide Lam- 
becium, VIII, pag. 376 (o). Altera autem Vita ejusdem Stephani, que incipit : 'Ayati» 
καὶ δίκαιον καὶ πᾶσι τοῖς δέσιν προαιρουμένοις ἀποδεχτὸν χατὰ τὴν τοῦ μεγβλοκῆρυνος 
Παύλου, auctorem habet Stephanum quemdam Byzantinum, qui jussu Epiphanii, abbatis, 
i post illius, cujus Vitam tradit, obitum scripsisse se testatur. 


ragesimo 
ide laudatam Allatii Diatribam, & LXII, et de Simeonibus, p. 84, et contra Creyghtonum, 


p. 336. 


ἃ. Octeechue, sive liber per octo genera tonorum, quibus utuntur Gresci, dispositos con- 


tinens canones 


et troparia, hoc est hymnos saetos et cantiones, quie ἃ primis vesperis 


Dominice ad Gnem usque Misste canuntur. Vide Allatium, De libris ecclesiasticis Grecorum, 
. 6. seq. Licet autem Damesceno hic liber tribuatur, cujus imaginem etiam editiones 


recs Venetus prefixam babent rudi delineatione ligno ex 


; umen non 


Demascenus auctor Octoechi in multis μ m ab antiquo dissidentis, totius est, licet canones. 
q 


multi prosa oratione, qui in eo, 


modum et in Paracletice, et in aliis Grecorum libris 
ecclesiasticis continentur, Damascenum auctorem habeent, 
quod Damasceno tribuit Galatinus, VII, 51 De arcanis catholice 


Menologii Grecorum, 
ei, vol typicum, quod ἃ 


masceno restauratum fuisse scripsit Simeon Thessalonicensis. Vide Allatium, Diatriba de 
Damasceni scriptis, $ LXIX (p). Prodiit Ὀχτώηχος Grece, Venetiis, 1523, 1543, 1584, 1602, 


Seripta Damasceni adhuc inedita (q) 
1. Homilie quatuor ascetioe quas e bibl. Coislinians codice editurum se preestantissimus 


1610, 1621, in-8. 


p. 5. de cod. XVII, sie citatur : « Narratio utilis 
ex interiore Athiopum regione, quz India dicitur, 
ad sanctam civitatem perlata per Joammem archi- 
mandritam monasterii S. Saba. Liber hic inscribitur 
Barlaam, et est illa ipsa historia qua Damasceno 
vulgo tribuitur. » Plura jam adnotata sunt supra 
vol. Vlil, . M4 seq. — Ab otioso monaco il- 
lam historiam esse conscriptam, censet Oudin. p. 
1724, eamque p. 1729, vocat opus fabulosum; 
pag. autem 1755 et. 1755 excitat quosdam codd. 
mss.; p. denique 1750 seq. copiosius disserit de 
Wa »tque de codd. et diversa variorum VV. DD. 
judicia recitat. Harl. 

(o) S. pag. 479. ed. Kollar. de cod. Cesar. 
XV. n. 14. ubi Lambec. de auctore Vitze assenti- 
tur Allatio. Add. Oudin. pag. 1752 sq. ubi, « dum 
scribo, ait, isia, opusculum istud Gr. et Lat. ex 
mss. codd. Regiis Gallicis excuditur in 4, hoc a. 
1688, Paris, cum Miscellaneis aliis, apud J. Bou- 
dot, cera εἰ studio monachorum Benedictinor. 
coBgregat. S, Mauri in Gallia, atque illud attribu- 
tum hano, Censtantinopolitans Ecclesiz dia- 
cono, ad quem pertinet, non, ad S. Joannem Da- 
mascenum. » Atque supra, vol Vill, p. 549, vitam 
Stephani junioris a Stephano, diacono Constanti- 
nopolit. esse conscriptam, et a monachis Benedicti- 
nis, Paris. 1692. 4, editam, scripserat Fabricius. 
Forsan scribendum fuit, 4689. Nam infra, vol Xii. 
p. 855 sq. recensentur Montfaucon. Analecta 
Greca, sive voria. opuscula Greca hactenus non 
edita, París. 1682, &; in quibus ultimam locum 
occupat Vita S. Stephani junioris, Stylitze, auctore 
Stephano, diacono Ecclesi: Constantinopol. eum 
versione Jac. Lopini, p. 596-551. Utraque Stc- 
phani Vita, iufra, in vol. IX, p. 144 ct 145 ed. vet. 

inter elogia. Vitasque. SS... commemoratur. Harl. 


(p) Gonf. Oudin. 1. c. p. 1741 «4. in primis pag. 
4714 sq. — Ocioechus cum amplissimo J. Zonmarse 
commentario exstat Vindobong in cod. Csesar. 
CCVI. V. Lambec. comment. V. p. 17 sq. ubi Kol- 
larius in nota ex Lambecii additamento refert, su- 
[eresse in hoc cod. recentiorem hanc manu Marci 

amunzs, Cretensis, inscriptionem Ἰωάννον Aapa- 
σχηνοῦ $ im yoec, ἤγουν Ὕμνοι εἰς τὴν ἀνάστα- 
σιν, xat ἐξήγησις εἰς αὐτὴν πάνυ ὡραία" h. e. J. 
Damasceni Octoechus, sive hymni in resurrectiio- 
nem Christi, cum expositione valde pulchra. — 
Ibid. in codd. CCCV1, CCCVII, e& inter alia in cod. 
CCCIX, CCCXXIll, continetar liber ecclesiasticus 
cum antiquis notis musicis, Octoeckws inscriptus, 
et maximam partem a S. ὁ. Damasceno composi- 
tus. V. Lambec. V. p. 571. 572 et 574 sq. — Ibid. 

. 605., de cod. CCUXXV, in quoest Hirmilogium 

r&corum continens omnes Octoechi Hirmos, sive 
cantas initiales. — Leide, inter codd. Vossianos, 
Üctoechus, cum J'rolegomenis , et eommentariis 
Cyri Theodori et J. Zonarsz, quse agunt. de incar- 
natione, passione et resurrectione Domini Latinc. 
V. Cat. bibl. Leid. pag. 396. n. 27. — In aliquot 
codd. Vatican. bibl. Petavii, Grece, et in uno La. 
tine. — Mediolani, in bibl. Ambros. in duobus 
codd. et in aliis, Damasceni opp. ejusdemque opp. 
musica cum musicis notis, teste Montfauc. Bibl. 
bibl: mss. 1l. p. 66, 78 et 528 D. Sed de supposi- 
titiis aliisque seriptis abunde disputavit Oudinus. 
Sub nomine Desmasceni cireumleruntur quoque» 
scholia in Epp. Pauli; atenim et desunt illa in 
codd. antiquioribus et ejus nomine indigna cen- 
sentur. De quibusdam aliis, v. supra in Catal. gc- 
nerali codd. et supra n. 6. Harl. 

(4) Add. Caveum l. c. pag. 620. H. 


59 NQTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. 60 


Lequinius recepit in Appendice, quàm daturus erát, Damasceni operum. Vide ejus notas ad 
Bemasceni Vitam, a J, Hierosolymitano scriptam, p. xv. | 


. 9. De f opusculum, quod Allatius ad Auberium miserat (diversum ab odito, tom. ἢ 

. 990.) et de quo videndusin Diatriba de scriptis Damasceni, $ LXVIIL. Fabr. — In cal. 
co d. Anglis, etc. I, n. 1882, citatur 3, Damasc. De fide; sed quodnam sit opuscul. noU 
adnotatur. Hari. 


3. Lericon ctymologican. Δεξιχὸν παρὰ τοῦ ἁγιωτάτου χαὶ σοφωτάτου χυροῦ Ἰψάνων πρει 
σδυτέρολ τοῦ Δαμασχηνοῦ διορθωθὲν, καὶ ἀπὸ διαφόρων βιδλίων τὰς λέξεις εἰς ἐτυμολογίᾳν ἐρμηνεύσαντος, 
Incipit : *A, ἐπίῤ pa ἔσψιν ἔπιπληχτιχόν. *Aatoz 6 ἀδλαδὴς, ἄτη γὰρὴ βλάδη. Opus ingéns , inquit 
in Συμμίχτοις, p. 451. Allatius, copiosum et singulare (Fabr.). — Plura de hoc Lexico jam sunt 
disputata supra, vol. Vp 602 sq. Curetius tamen egit cel. Morelli in Bibl. Gr. et Lat. ms. I, 
p. 85 sqq., ub non sólum plures codices diversasque VV. DD. de ejus auctore sententias 
recenset ? sed etiam evincit, auetorem illius esse Joann. Zonaram, et doeet eontra Bandin. 
( qui me ad hesitandum adduxeret supra Vf, p. 633 sq.) Lexicon, quod Maximo ascri- 
Aur, diver sum esse a lexico J. Zenare, de quo ibid. p. 634, quedam sunt adnotata. 
at. UO. “ 


4. El, τὴν ὁπαπαντὴν τοῦ Κυρίον ἡμῶν Ἰησοῦ Χρίχτην. — Homilia in occursum Domini. Incipit ; 
Εἶχε μὲν ἡ τῶν γενεθλίων πανήγυρις, Miserat οὐκὶ versione sua ad Au ertum Leo Allatius, 
Fübr'— Est Vindobong in cod. Cesar. XXXV, p. 35. Sed Kollario i suppl. 
Lamb. comm. p. 263, dubiüm est, rlum ea oratio revers sit Jo. Damasceni , necne. Harl. 

5. Εἰς xà γενέθλιον Κυρίου λόγος ἱστοριχός. In Natalem Christi sermo historicus. Incipit : 'Qrózav 
«τὸ fap ἀπέλθῃ. ( Fabr.) Tawrini, $t. cod. quondam Regio CLXVI (Cat. codd. 6r. Taur. 

. 253. ) — Venetiis, iti cod. Namen. CLIV, n. 9; atque Mingarell. ia Cat. codd. Nan., peg. 

41. Nonnulla ín hac homilia legi fhbulose, eut ex apoeryphis monumentis: desumpta. — 
Florentia, in cod. Laurent. XVII,' n. δ; at Dandin. cat. I, pag. 416, tradit, iit calce p. 15, 
Grecculum adnotasse , huno sermonem mon esse 1. Damasceni, sed ἄλλου τινὸς χονδ 
ἀνθρώπου καὶ ἀμαθοῦς. Atqui Fabrie. infra vol. IX, P. δὸ vet. ed. eum esse Jonnnis, episco 
Euboo, sine ula heesitatione soripsK :: et ín . eodd. Paris. tom. 1, p. 235, ex cod. 
MOLXXIX, citatur n. 14, Jóapnnis, Eubeo episeopi, Oratio historica n nativitatem Domini. 

ar . - ! . o7 . 

8. Λόγος περὶ τῆς ἁγίας συν τῦς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου περὶ τοῦ “ἢ Χρίγειν μηδὲ μνησιχαχεῖνς 
. Incipit : ᾿Αεὶ μὲν ἢ τοῦ ἁγίου νεύματος χάρις διὰ πάσης τῆς τοῦ Ceo δορὰ Eadem fere , sed 

paulo uberior, homilia sub Anastasii, Antiocheni, nomine edita Grece et Latine in tom. III 
Ántiquarum lect. Canisii (r). Sed heec, quee in ms. Palatino ad Damascenum refertur, multis 
detractis deprossior est. Et forte Anastasii est, inquit Allatius Diatriba de Demasoeni scri- 
ptis, $ LXXIV, a Joanne tamen  Damasceno in eam formam contracta : ex Anastasio 
namque mulla in swa commentaria tranafudisse, demptis, que sili widebaMur, deprchen- 

itur. 


7. Διήγησις περὶ τοῦ μεγάλου ᾿Αρτεμίου Ex τῶν Φιλοστοργίου. Incipit : ἘΣ τοῦ μεγάλου xe ἐνδόξου 
μάρτυρος ἸΑρτεμίου διηγεῖσθαι μέλλων ἀνδραγαθήματα. β 
8. l'aracletice in B. Vicginem, secundum octo tonos Grecorum distinota ; opus magnum 


et rarum, et Allatio:judice, φιλοπαρθένοις futurum gratissimum. Hanc Lequinius in Operum 
Damasconi A Conf. 


cl. Morell. Bibl. Gr. et Lat. mss. I, p. 29 


9. Canones (s) varii in sanctorum solemnitates. 

Εἰς τοὺς ἀσωμάτονς. In angelos, incipit : Πάνεες 
ἀνυμνήσωμεν «πιστοί. 

Εἰς τὸν μάρτυρα Κόνωνα. Incipit : Ὃ χαλλένικος 
νῦν μάρτυς ὑμνεί 

Εἰς τὸν Λάζαρον. Incipit : Ὃ πρὶν ἐχ μὴ ὄνφων 


παρεγαγών. 
Sie Ἰωάννην τὸν εὐαγγελιστὴν καὶ εἰς τὸν ἅγιον 
'Αρπένιον. incipit : Ὁ καθαρὸς ἡγασημένος. 
ς νὸν ἅγιαν ἥρωνα. Indpit : 
Θεοῦ σε, Θεύξωρε, ἀχροσειχίς. Θεοῦ, δε μέλαω, 
ὧν ἐπώνυμε. 
Eie Ἐπιφάνιον Κύπρον. lncipit : Ἐν oip τοῦ 6«- 
ράποννος πιστῶς. 


(r) Pag. 07. ex eod. Bavar. aut in ed. neva 
Dasnagii, sive Thesaur. weonimentor. eccles. tom. Ill, 
m 465, ex ed. Combefisiaua, recensita ad codd. 

ill. Paris. Harl. 

(s) Obhymnorum ascrorum multitudinem et suavi- 
tatem, quos prosa et earmine composuit Damasce- 
nus, inter przcipuos Grace Ecclesie meludos cum 
Cosma jam pridem celebratur. Vide J. lHierosoly- 


endice dare voluit cum versione Ludovici Maraccii, elerici regularis. 


Εἰς ᾿Αρτέμωνα τὸν μάρτυρα , κατὰ ἀλφάθδητον. 
Incipit : ᾿Ανοίγω τῆς γνώσεως θησαυρούς. 
Εἰς τὸν μάρτυρα Θεόφιλον. Ineipit : 'Apyh χρη; 


ἰσας. 
Εἰς Εὐφημίαν τὴν μάρτυρα. Ineipit : "Kixec πρὸς 
ὁμνῳδία ἀχροστιχίς. Ἐγκωμιάζω τὴν πανεῦ- 


ν 
v xópnv. 

» τὴν wol ησιν τῆς Θεοτόχου. Incipit : Πεποιν 
χιλμένη «à θείᾳ δόξῃ, ἀχροσειχίς. Πανηγυριζένω- 
σαν οἱ θεόφρονες. [V. ad n. 10 Gregorii Pardi. 

Εἰς τὴν αὐτὴν χοίμησιν τῆς Θεοτόχου. Incipit : 
Παρθένοι γεάνιδες. ΝΞ 

Εἰς τὸ γενέθλιον τοῦ προδρόμου. [πεἰρὶϊ : Ὡς 
ὄρθρος εὐπρεπής. 


manum τῇ qUamatcon? es 1 if εἰ δὸ ; Snidam 
in Ἰωάννης. ὃ ac de re pluribus, nos, υἱ sper 
i docebit Rev, Urbanus Godíridus Sibe- 
rus, Ecclesie et 2cademis Lipsiensis doctor egre- 
gius, in melodorum quam parat Grecorum Ilisteria. 
uagiuu equidem cio, lucem tantum viderunt 
rolegomens ad Historiam melodorum Gracerum, 
Lips. 171 & Iu Joccheri tamen Lexico eruditorum. 





el NOTITIA EX BIBLIOTBECA FABRICITI. 


El; τὴν ἵνξδιχτον, Incipit : "Acupsv, πάντες λαοί. 
. [V. ad m. 10 Gregorii Pardi eic.] 
Elc δ εοδόσιον dw χοινοδιάρχην. Incipit : Ὡς 
eps Ξαξἔαρχος. 
s Ἰωάννην τὸν χαλυδίτην. Incipit : λουτισθε 
«εἰς θεῖΐαις. Ἧ d * 
Εἰς Ἰωάννην τὸν πρόδρομον. Incipit : Δεῦτε, 


if τῇ γλώττῃ. 
"E a. lacipit : Tbv χαρτεριχὸν ἀδέματα, 
Bu ὯΝ προφήτην Ἡσαῖαν. lncipit : Φώτισον με, 
ριε (ἢ. 
10. Troparia, prope innumera, in varias festi- 
vitates (s). 
Georgii Chioniada, Γεωργίου τοῦ Χιονιάδον σχό- 


part. 'ν, p. 5653, inter scripta Siberi, sed sine die 
αἱ consule, pmemoraLer Histdrie meludorum Eccte- 
sie Gr. 


Gr. nen no mimátur. Neri. 

(Ὁ) Peris. in. bibl. ru eed. CCEXLIM, n. 9, 
Cosme, melodi, e$ ὁ. Dsmasc. Hymni : aceedit 
commentarios in cod. MCLIV, A ea Dam. e 
meses, sive bymumi, sequitur typicum, sive ordo 
dum δεῖς m Greeeorum ecdesils yecitandi : — 
ia cod. WUOKTZZAA, a. 11, Canones. s. Cantes eccle: 

siastiri acrosticbi iV. Primi et tertii anetor Cosmas 

monachus, secundi et quarti Jean. Damascenus; bee 
omsi3 cam Gregorii , Corinthi arehiepiscopi, Inter- 
pretatione s. commentario.—1n cod. MMDCCCLIII, 
2. 7, canon lambicus in festum Penteeostes : pas- 
sim inter lineas glossae, conjecta vero ad marginem 
scholia. — praterea in duobus codd. lambi de 
awima. — Matriti in bibl. reg. cod. CV, fol. 46, 
J. Damasc. Hymnus in nativitatem Christi, versibus 
lambicis, et fol. 49, In sancta lumina acrostichis, 
heroico elegiacum tetrastichon : qui duo hymni in 
»orem odas, tribus tropariis pentastichis distin- 
ct33, sant distributi ; fol. b2 b, Canon in sacram 
resarrectionem, in excusis, in Dominicam Pascha : 
hymnus prosaicus, qui eiiam dividitur in 1x odas ; 
:*d modo tribus, modo quatuor tropariis constantes; 
f91.55, canon in S. Pentecosten, versibus iambicis,ia 
1 odas pariter tributus, et nunc tribus, nunc quatuor 
rreperiss coustans, fol. 58. iterum Canonis in S. re- 
sarrectionem troparia priora; fol. 59. Canon in dor- 
miionem Dei genitricis, prosaicus, itidem distributus 
in odas x, tropariis modo tribus, modo quator distin- 
ctas. Hunc bymnum, cujus initium : ἀνοίξω τὸ στό- 
μὰ ete., et nulla 6t mentioin ed. Lequiniana, lriarte, 
qui reliquos eliam hymnos, ex hoc codice memo- 
Tai0$ $awlo t*berius persequitur, p. 418 sqq., 

Grace cum wrüoue Latina in lucem protulit (add. 

p:ulo post ad a, 10. Gregorii Pardi etc., de cod. 

Viubov.: idem ex Cangii Glossario Greco, voc. 

Kar», refert verba : Canones dividuntur in norem 
edas, ialer quas tamen secunda nullibi apparet (nec 
ia codd. Matritens.), sed componentis in pectore re- 
ππαπρί. — Vindobone, in cod. Csesar. CXLVII, n.9, 
J. Damase. canones s. carmina tria iambica penta- 
stichs, n. in festum Pentecostes; in Nativitatem 
Christi, et in festum Baptismatis Christi, eum pa- 
raphrasi Grzca Theodori Prodromi. V. Lambec. 
comm. IV, p. 267 sq. — in cod. CCCIX, Canones 
anastasimi, s. de resurrectione Christi cum expo- 
sitjone amylissima, Lamb. V. p. 586 sq. — Cano- 

nes in diversis festis diebus in cod. Barocc. LIX, et 
n. 2906, s. cod. Bodlei. CXXilI. Harl. 

(n) Vindobone in cod. Csesar. CCCIV, n. 2, sunt 
Στιχηρὰ, s. Centice cum antiquis notis musicis a 
Dominica Publicani et Phariszi usque ad festum 
Omnium SS. Subjuneta iisdem sunt alia varia 
eamtca ecclesiastica, inter quz Troparium S. J. 
Damasceni. v. Lambec. V, p. 569 seq.; add. cod. 
Nanian. CLXXVII,et caj. Gr. codd. Nan, p. 585. Harl. 

(e)Conf. not. ad n. 9. Vindobone,in codd. CCCX V, 1, 


eorumque iea e mensis Il 
BMturgieis ; At Prelequmen. ad Hist. "mel. 


" 

λια εἰς τὴν πηγὴν τῆς γνώσεως Ἰωάννου τοῦ Δα 

σχηνοῦ. Ómeipit : Τὰ εἰωθότα ζητεῖσθαι χεράλαια, 
Gregorii Pardi, Γρηγορίου Πάρδου, μητροπολίτου 


Κορίνθου ἐχ τῶν ἐξηγήσεων εἰς τοὺς χανόνας τῶν 
Δεσποτιχῶν ἑορτῶν, ἐξ γήαεις εἰς τοὺς κανόνας τῶν 
αὑτῶν ἑορτῶν Ἰωάννον τοῦ Δαμασχῃενοῦ. Incipit : 
Ὁ παρὼν οὗτος κανών (t). 
Theodori Prodromi, Θεοδώρου τοῦ Π υ 
ἐξήγησις εἰς τοὺς ἐν ταῖς ἱεραῖς Aemostralt bride 
ἐκτεθέντας κανόνας παρὰ τῶν ἁγίων xal σοφῶν 
ποιητῶν Κοσμᾶ xai ᾿Ιωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ. In- 
cipit : “ἔοικας, ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, πρὸς τὴν τῶν 
ἐν ταῖς Δδσποϊτιχαῖς καὶ δημοτελέσιν ἑορταῖς (2). 


et CCCXVIL, expositio ia SS. Patrum Cosma, 
episcopi Majumensis, eL J. Damasceni Canogas, $. 
Cantica ecclesiastica, in praecipuis sacris solempita- 
ibis cantari solits. Lambecius quidem comp. V. 
p. 578 ; lterumque, p. 585, epigraphe Graeca, arecem- 
tfore manu scripta, deceptus, tribuit illam expositio- 
nem[Thepdoró Prodromo, Verum Kollar.in notis ad 
utrumqtre locum docet eam csse Georgii, aut Gre- 
garii Pardi, metropolita Corinthi, uti codd, Vati- 
cani babent, ab Allauo in Diatriba de Georgiis et 
eoram se ; p. 448 et 419, laudati; et codex 
C»'sur. XX, mox pmemorandus diserte testatur. 
ldem Kolfar. ad priorem cod. animadvertit, tres 
Capanes, s. Cantíca in isto codice occurrere, quae 
in edit. Aldina aliisque non inveniuntur, nimirum, 
ut verbis utar Kollarii, codicis fol. 105, p. 1, in 
Dominicam τοῦ ἀντίπασχα, cujus initium : "Asopev, 
πάντες Àa»í * qui canon, alias Damasceno tributus, 
inscribitur : Εἰς τὴν ἵνδιχτον * deinde fol. 160, p. 2, 
Cosme Hierosolymitani in obdormitionem B. V. 
Maris, cujus initium : Πεποικιλμένη τῇ θείᾳ δόξῃ. 
ln aliis mss. canon iste Damasceno ascribitur : de- 
nique in eamdem obdormitionem Damasceni , ut 
videtur, cujus initium : ᾿Ανοίξω τὸ στόμα μον. 
Hunc hymnug ab lriarto sub Damasceni nomine iu 
cat. codd. Gt. Grece publici Iris factum esse, 
aulo ante observavimus. — lin cdd. CCCXIX, 
. Dam. Canones anastasimi, s. de resurrectione 
Christi cum expositione amplissima. Lamb. in 
P 586 sq. — Iu cod. CCCXX, Gregorii, archiep. 
orinthi, exposilio in canones, 8. cantica ecclesia- 
stica festorum Domihicorum totius anni, ul et in 
Triodia et canones magnsa hebdomadis et festorum 
B. Virginis Deiparse. Lamh. ib. p. 587. — Paris. in 
bibl. publ. cod. MDCCXX, n. 11, canones acrosti- 
chi quatuor : primi et tertii auctor Cosmas, mo- 
nachus, secundi et quarti J. Damascenus ; hec 
omhia cum Gregorii, Corinthi archiep. commenta- 
rio. — Florentie , in cod. Laur. Mediceo XLVIII, 
n. 4, plut. 57, Gregorii Cor. Expositio in Domini- 
cos canones featorurm, etc,, Sunt vero tredecim ca- 
nones partim J. Damasceni, partim Cosma, mona- 
chi ; singulorum canonum tituli atque expositionum 
initia concordant cum narratione Allatii de Georgio, 
Corinth. metropol., ejusque canonum expositione 
(infra in vol. X, p. de sqq. vet. ed.) canonum 
tamen series cum eod. Palatin. CCCI.V fib. paf. 
804), auctore Bandino in cat. codd. Gr. Laur. 
p. 428 sq. Harl. 

z) Vindobone, in cod. Casar. CXLVIM, n. 9, 
J. Damasc. canones, s. carmina tria iambica pen- 
tasticha, cum paraphrasi Grzca Theodori Prodromi. 
v. Lambec. comin. JV, p. 267 34. — in codd. 
CCCXVI et CCCXVIIHI. Theodori expositio in Co— 
sma atque J. Damasceni canones, etc. Lamb. V, 

. 584 sqq., cum nota Kollarii. — Eadem in cod. 
raurin. quondam Regio CCLII, v. Cat. codd. Gr. 
Taur. p. 369. — In cod. Barocc. bibl. Dodlei. cod. 
CX, Theod. Prodroini Expositio Octoechi Cosma ae 
Damasceni ; ejusdem Expositio hymnorum Cosma 
ac Damasc. qui in festus canuntur; J. Damasc. 


63 | NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. δὲ 


Eustathii , episcep: Thessalonicensis , commen. 
tarius satis longus et doctus in canenem Jo. Da- 
ins8coni in Pentecosten (y). 

Joannis Zonara in Octoechum. Joannis Dama- 
seeni expositio pulcherrigaa (1). 

Marci Eugenicl ,-in «quosdam canones Dama- 
sceni expositio (s*). 

(Ab eodem Allatjo prster ea, que Lequinius 
exhibet de Damasceno, missa fuere ad Aubertum : 
4) Constantini Acropolitcee Oratio , τοῦ σοφωτάτον 
κυροῦ Κωνσταντίγου Λογοθέτου τοῦ 'Àx («o 
λόγος εἰς τὸν ἅγιον Ἰωάννην Δαμασχηνόν. Incipit : 
Τῷ Ἰωάννῃ τὸν λόγον, τῷ ἐκ Δαμασχοῦ τὰ ἐγχώ- 
μια. 3) eodem Damaseene ex Matario Ancy- 
rano. Incipit . Ἢ τοίνυν ῥηθεῖσα ἁγία xaX olxou- 


varii hywani exposlti, conf. supra, vof. VIII, p. 14i 
seq. een. T. — [n cod. Colslin. CCXIX, Theod. 
Prodromi Enarratio in. canones, etc. Explicantur 
caática et troparis, s. versiculi, qua in singu 
sotemditatum officiis eccurrunt. V. Montfauc. Bibl. 
Coisl. p. 275. — Venet. in cod. Naniano CLAIV. 
v. Cat. codd. gr. Nan. p. 584 sq. et p. 586 de cod. 
CLXXVIll. Herl. 


(y) Exstat Vindobone in cod. Czsear. CCXCVIIL, 


de quo late disserit Lambec. V, p. 556 seq. Harl. 
(sy Conf. infra, vol. X, p. 245, 6 ed. vet., supra 
ad n. & scríptor. quz fn ed. 
petientur. — Exstat vero Vind 
sar. XXV, n. &. — cod. CC 


uin. nopdum re- 
πα in cod. Cz- 
v1. — codd. CCCXIU 


μενιχή. 5) ᾿Αχολουθία εἰς τὸν ὅσιον Πατέρα ἡμῶν 
Ἰωάννην τὸν Δαμασχηνόν. Incipit : Ποίοις 3 ὧν 
ᾷἄσμασι τοῦ χανόνος. Al. τὸν μουσιχὸν τῆς Ἔχχλη- 
σίας τέττιγα. 4) ᾿Αχολουθέία ἄλλη εἰς τὸν αὐτόν. 
Jacípit : Χαίροις, Ἐχχλησίας ὄργανον. Τοῦ χανόνος 
ἡ ἀχροστιχὶς χατὰ ἀλφάδητον, xai ἐν τοῖς θεοτο- 
χίοις φιλοθέου. Al. ᾿Αδωνάϊ σοι τὴν ἄδουσαν σεπτὴν 
xal. 4) ᾿Αθανασίου τοῦ χατζύχη μεγαλυνάρια εἰς 
Ἰωάννην τὸν Δαμασχηνόν. Incipit : Μαχαρίζωμέν 
σε, Ἰωάννη σοφὲ, ὡς χαρίτων λογιχῶν. (6) Βίος χαὶ 
πολιτεία καὶ μεριχὴ θαυμάτων διήγησις τοῦ ἐν ἁγίοις 
Πατρὸς ἡμῶν Κοσμᾶ τοῦ ποιητοῦ. incipit : Τιμᾷν 
ἐστιν ἄξιον τοὺς ἐφενρηχότας τὰ xál)uaga. Scriptor 
profitetur, se narrare de Joanne Damasceno, qua 
praeteriit Joannes Hierosolymitanus in ejus Vita. 


et CCCXIV. v. Lambee. comm. vol. lll, p. 104. — 
vol. V, p. 17 sqq. ibique Kellar. quem etiam con- 
feres ad vol. Mi 85 $q.— vol. V, p. 571 et 578; in 
cod. Coislin. CCIX. v. Monfauc. Bibl. Coisl. p. 
975 sq. in cod. Naniano CLXXV. — J. Damasc. 
fraymm. sunt Mosquie in eod. Syn. v. Matthiei No- 
tit. codd. etc. p. 21 sq. Harl. 

᾿ () Marci Eugenici, episcopl Ephesini, Triadici; 
8. de S. Trinitste οἱ ocio canones, e. cantica in B. 
Mariam sunt Vindob. in cod. Csesar. CLXXX VII, 
teste Neseelio in Cat. codd. Caesar. .& p. 275, 
aut secundum Lambec. vol. V, p. sq. ia cod. 
GC Xiv. Conl. infra vol. X, psg. 551 edit. vet. 

er 





Ξ::-ΣΞΒ6--5-::::.5:5:3:...Ξ3-...--- 


SANCTI JOANNIS 
DAMASCENI 


OPERA OMNIA QUAE EXSTANT 


CURA ET STUDIO 
P. MICH. LEQUIEN 


ORDINIS FRATRUM PRJEDICATORCM 


(Parisus apod Joennem Baptistam Delespine, via Jacobsa, ad insigne divi Pauli, prope fontem S. Severini MDCCXII 
cum privilegio Regis. 2 vol. (ol). . 


* 


ὁς:. αὶ 
"2n P. 
» . 


VIRO ILLUSTRISSIMO D. D. JOANNI-PAULO 
BIGNON 


ABBATI 6$. QUINTINI, REGALIS ET COLLEGIATJE 8. CGERMANI ANTISSIODORENSIS DECANO 


COMITI CONSISTORIANO, 


UTRIUSQUP ACADEMLEE LNSCEBIPTIONUM ET SCIERCOARUM PRASUDI, ETC. 


Ktsi patrocinii jure (ua, VIR PRESTANTISSIME, censeri debent quotquot litterati mostri 
in lucem emittunt, propter incredibile illud studium quo, iniquissimis etiam temporibus, 
ilustrissimi avunculi tut, Francie cancellarii integerrimi, providis consiliis, iw litteris 
jucandis promovendisque obsecundas : eam gloriam hec sibi pra cateris vindicat, quam pu- 
blici juris facio, scriptorum S. Joannis Damasceni collectio. 1d siquidem operis, quod 
summi omnium ordinum ciri, ac (um ecclesiasticis infulis, tum singulari doctrina specta- 
tissimi, diu assiduisque votis expetierant, quodque propter graviorem molem eruditi alii 
deserueraM, audacior ego sum aggressus, ea animatus spe, te miki. laboranti εἰ ceontendenti 
(autorem, offciosissimumque Meconatem adfuturwm. Nec. me fefellit exepectatio. Vir. enim 
ülwd prelo perori accepisti, cum twum mihi patrociniwn subsidiumque propensissima benevo- 
lentóa spopondisti. Quis etea qua ἐπ rem litterariam auctoritate vales, expeditam facilemque 
edem aperuisti, quo id tandem typis excuderetur, Unde meorum | iste laborum partus, te, 
sen cuspicem solum habuit, uti sexcenti libri alii quiapud nos prostant, sed et obstetricantem 
benignam manum tuam expertus est. Quinam vere alioqui feri poterat, ut nove praecipui 
Órientalis Ecclesie doctoris lucubrationum editioni, i& qua innumera εἰ diversissimo res 
ezpenduntur- nc discutiuntur, protectorem eléuwn ambirem, niei te, DOCTISSIME atque HU- 
MANISSIM E virorun, quom, prater raram εἰ paucis communem in. negotiis expediendis 
selertiam faciluatemque, immensa pene omnium scientiarum peritia preditum | esse explora- 
£iseimwm cst ? Hanc mostrates faustis vocibus prosequuntur, sibique de te gratulantur οἷ ap- 
plaudunt, sive te e sacro pulpito Christiane fidei capita aut regulas morum pro innata twa 
sSocendisque animir-aptissima facundia edisserentem audiant, sieein. Scientiarum et Inacri- 
ptionum veterum Academiis, quibus a Ludovice Magno prafci meritus es, singula dé quibus 
selectsoris eruditionis viri copiose accurategue e schedis. suis dixerunt, ex tempore retra- 
c(amtem, novis animadversionibus illustrantem, ac si eadem ipse argumenta deditiore 
opera elucidanda suscepisses. Sed et quotquot exterarum gettium. Aomines eruditi Lutetiam 
undique adceniunt, te pretiosissimum Galliarum nostrarum thesaurum. et ornamentum mobís 
pene tnoident, rem miraculo similem apud nosvideri dictitantes, prestantiseimum abbatem 
Joannem Paulum Bignonium, in quo eximie dotes omnes facto velut. agmise concurrerint. 
Non solum enim exquisitissimam illam eruditionem tuam, prudentiam, equilatem, εἰ alias 
quas dizi virtutes mirabundi omnes suspiciunt; sed et, quod. illas eleganti decore. exornal, 


67 PIUEFATIO GENERALIS. 63 


sinceram pietatem, religionem, modestiam, ac tandem ingenuum illum animi candorem, cuJws 
ipsa tua [rons certissimus illis qui te conveniunt, nuntius, testis, ac sponsor est. Sic porro, 
vir illustrissime, &hil ab avita paternnque gloria, mihl «b oorum. éncomparabili tum probi- 
tate, tum prefandiore ac μὴ ofe lütetatura descissens; aul degeterans, nes nudam magni 
ipsorum nonmunés ambram fraers, sed vivam exactisikmathque representas imaginem. Viva, 

inquam, et germana, nec fucata] prorsus imago es, prestantissimorum virorum, Hieronymi 
utriusque Bignonii, parentis etavi tui (ut non atavos longiori ordine recenseam ), quorum 
dignissimas laudes, quas ob pracdiero saa de σεβυύδισα et litteris merita sibi conciltarunt, 
nulle in posterum etates τοί ον: Idque τῷ rediius quad universa illa nature animique 
praesidia quibus ambo profulsere, in Ie ipse hereditario ciui jure cumulatissime concluseris ; 
«t qui ez insigni ari. Qua eit vestra nascituri sunt, te perinde in exemplum sint habituri, 
quod debeant imitari. lc mundus stabit ; 4e vero. interim. litterato 
orbi longos annos ram dere Toncedaf, Volo sie igitur, bir ilustrissime, et thiinusculum littera- 
rium quod mec observantie gratique animi pignus erit, si qua se utilitate tuetur, ea qua 
cepisti cura atque humanitate complectere. 


Offerebat 


Obsequentissiiius wddh ta iiequs Fr. MICHAEL LEDUIEN, 
Ordinis FF. Predicatorum. 





PR/EFATIO GENERALIS 


IN NOVAM OPERUM S. JOANNIS DAMASCENI EDITIONEM. 


— 


I. Joannis Damasceni opera diu ávide expetita. — Joannem Danmascenum inter preestantis- 
simos doctores suos censet Ecelesia Qrientelis,-ac prescipuo semper honore coluit, cum pro- 
pter elegantissima cantica plurima, que vir sanctus edidit, et quibus magna pars Officii eccle- 
siastici Grecorum constat, propter qute dtiám Ἰσᾶννης ποιητής, Jeunnes poeta nuncupatus 
est, tum in primis propter ingentem rerum presertim divinarum scientiam atque eruditio- 
nem, qua omnia fere el singula Christiane fidei mysteria eximia perspicuitate, aut Catholicis 
disseruit, aut adversas heereticos propugnavit. Quod in eausa fuit, ut Xpoueb/sec eopmómi- 
natus sit, sumpto vocabulo tum ab aureis dectrinre fluentis, guibus affluit, tum etiam ob in- ἢ: 
men Chrysorehoam quo Damasgeus civitas ejus patria alluitur. Quamobrem ex omnibus Eccle- 
site Patribus vix ullius cpera ἃ theologis avidius expetita sunt, quam quee Joannes Damascengs 
posteritati consignavit.- Graecos omitto, qüàibus ceeteroram instar ipse semper unus fuit. Αἱ 
magnam quoque | existitnaüonem i in'Octidente habuit, ex quo ejus librl Latine reddi cceperunt. 

H. Trunslata primum Latine a. Burgundione Pisano. — $veculo Ecolesie duodecimo, Eq- 
genio Ili Remuemes-Ecclesim pontificatum gerente, liber ejus De fide orthodoxa, qui ceterorum 
preecipuus 'est, sb Bargemndione judice, ebre Pisano, Fraderioi /nobarbi praefecto, in Latinam 
linguam tura primum rédditus futt, ed bgibate prorsus e imloete; quippe quem isterpees 
iste, ut Joannis Cononis, Narhbergeusis lyominicani, verha usuipeth, Yersione sua; no ΙΝ ΟΝ 
inversiene, verbum e verbo reddens, de saore suo fadexit, Graeca bona.et lepidissiml. ἔρε- 
didis Latinis *mergená.-Hos vit4 apprime deeti-judicium δαὶ, de vanis Ῥδίριιδο tesmelalio- 
nibus, quas Burgundio Wttertiviti ojus autem 'Bürguridiotfis moenttenem Hrbensus in εὐέυσδο 
Anselmi Havelbergobsis episcapi diálogo, qui 'féstatur eum Constahtinopoli interfuisse vollhir- 
Genibus suis quas babuit.cum Nágeta Nicomediensi sub Qalo-IJoanne Comneno Impésátore, 
cum illic Lotharii Getmanise imperetoris orstec ageret. 4derent, inquit, Aon pauci Letini, 
interquos tres fuerum. viri sapientes, in wéraque πα periti, ot litterarum doctissimi, Ja- 
cobus nomitte, Veneticis natioRe ? Durgundio nomine, Pisamrs natione; tertius inter alios pre- 
cipuus, Graecarum οἱ Latínarum litterarum doctrina inter ulIramque gentem clarissimus, Wfoy- 
40s nomine, Italus natione, «x oivitate Pergamo. ides voro Burgundioni ascribendam cen- 
seo aliorum quorumdam Damasceni Joannis trectatuum translationem, quam in eodice:Regio 
5906 reperi, quamque Pfenrieus noster Gravius in sue euctoris ejusdem colloctione, -de:qua 
paulo post dicemus, edidit. "Eatndem enim ubique inüicetam et rudenedictionem extiibet. 

ΠῚ. Atqui translatione illa libri De fide orthodoxa, quam Burgundio elaboraverst, Petrus 


m PR EFATIO GENERALIS Ὃ 
Lombarlus Wizister sentent onim. ἐφ τις Thomss, Ἀν τοι decimi tertii el sequions 
evi de schola doetores. wa samt. Cons voro Temasceni dissertationes. prster Bam in qua 
de precibus pro his qui decceser rnt hebend:s Jispntstur. nequrqusm viderunt. rec usquam 
«altem ab eis citati reperrantur. P*sne S. Thomss, qui Joanmmem Damascenum eaméóem., quam 
T^eodoretus, opimopeem erronesm ie Spiritus saecti processione tenuisse asseruit, ab bac 
crumimatione tempe-a2sset, 9$ in fino εἰ πλεδα de hvmpo trisagto, legisset. Sperifum. sumctum 
ez Potre per Putum procedere ; 10603 eam Yheodoretus necabat. nec recte fidei sensui us- 

- » repugnet, cuomsimoium ss ws 3» me demonstratum est. 

IV Jacobi Fabri Stapuleesis transl.-tio briDe tide orthodoxa. Fjus prima editie. secwnda, 
ἑσίω. — A;tera nog produ: Damsse«mi übrorum Latina rrensiatio, usque ad seculi decimi 
ScXu initium. quo Jacobus Faber Stapulensis librum De fide orthodoxa ammo 1506 inter au- 
πῶς. ut ait, τωρ μες magore Bde quam elegantis convertit. ejusque interpretatio Pariais ex- 
cusa est in 4', apad Henncum Stephasum anno 1507. Anno subinde 1512 liber idem Latine 
erum ediias est, opera Jadé«i Chetovet, eui episiolsm δὰ Jacobum Ambasianum episcopem 
GClaromogtanum prefix , suaque commaentaria, quae ad Fabri versionem aecommodaverat , 
*nzulis capitibus imterjecit. Quam editionem Parieonss ΜΘ. similis secota est amno 1519. 

Editie Greca Veronensis. — Cum autem nullum Damasceni Joannis opus l'acem hactenus 
Grace v2iiset. 8280 Domini 1531 Donatus Veronensis librum integzrum De fide orihodese 
nauva ics-25 inzua Greca, prima τοὺ excudit eum sermone De iis qui in Áde dormierun, 

c5 neer2: eam Clementi septimo ponuflici Romano nuneupavit, Joanne Mstthieo Giberto 

episecpe V27c2nsi ita fieri consulente. Qui quidem presui koc preterea eiiam atque etiam 
cong dersndum durerat, inquit, nulli aptius opus de orthodoxa Áde dicari potuisse, quam ipsi, 
cn 2dcerrus aocos desertores ceritatis, qui Lutfherani vocentur, certamen assiduum esset. Ad- 
dit: Hanc Damascenum habebis quasi telum acutissimum , quo si non priores illos, saltem 
hos posteriores confodias. Cujus quidem scriptoris laudes hoc in loco effusius prevdicarem, 
quaniique semper nominis. non modo apud theologos, sed etiam apud philosophos et medicos 
fuerit. exponerem, si vel epistole brevitas pateretur, cel hoc ita obscurum esset. Hiec Donatus 
Poatiüri Maximo, quibas siwniflicat quantum utititatis Ecclesia omuis acceptura esset ex epe- 
ribus «sancti Joennis Damarseeni. 

V. A ditiones ele Latine. — Atmo 1535 et 1539 editiones alise libri De fde orthoduvra cum 
brevioribus annotstiomibus Jaeobi Fabri Stspulensis Basileensbus tspis evulzate. sunt, nec 
men orationis De iis qui in fide durmierunt, cujas translationem adornaverat Joannes (£colam- 
pedius, antequam ab Eeclesià catholica deficeret ; itemque Historie Josaphat et Barlaem, quee 
Damasceno nostro vnigo attributa erat, pr:missa insuper ejusdem Jcannis Damasceni Vila a 
Josnme Hierosol vmitano patriarcha censcripta, quam idem (Ecolampadius in Latinam linguaui 
perinde transtulerat. Que omnia Latine duhtaxat prostiterunt. 

V1. Coloniensis editio. — Post septennium, anno utique 15416, Wenricus Gravius Novioma- 
geusis, erdims Praedicatorum, vir doctissimus, ac multiplici nomine, tum de Ecclesia, tum 16 
τε terafia bene meritus, collectionem novam publicavit operum sancti Joannis Damaseeni, 

que Colonie prodiit ex officina Petri Quentel ; in qua preter libros qui in anterioribus ex- 
stabant, sermonem adjecit De corversatione S. Joannis Damasceni, ejus Logicam, IntroJu- 
ctionem elementarem ad Joannem Laodicesz episcopum, tractatum de duabus voluntatibus et 
operationibus, Epistolam ad Jordanem archimandritam de hymno trisagio, Librum de hiere- 
sibus, Prazmentum sentenüarum de octo passionibus, Altercationes cum Saraceno, de judi- 
cio, carmipa denique et eantiea ejus varia , necnon Cosme Majtttmensis, Theophanis et Scho. 
lara. 

VII. ditio Greco-Latina Beeileensis prima, secunda, tertia. — Rarsum anno 1548 isthest 
eadem opere denuo excusa sunt Basile a Matthiro Hoppero, adjecto € regione Greco con- 
exitu libri De de orthodoxa, et sermonis De iis qui in Kde dormieremt, prout Verona ante- 
hac edites fuerat. Quim etiam atmo 1559 consimilis editio Basilee iterum prodiit, ejusque cu- 
ram gessit idem WHepperus. Tendem anno 1575 editio altera ibidem ejusdem Matthei Hoppert 
curis elaborata est, ezteris omnibus longe auctior, adjecto insoper ad omnes fere tractatus 
Greeco auctoris contextu. 

VHI. Editiones Parisienses Latina, interprete Jacobo Billio. — Quia vero in amnibus illis 
editionibus, singulorem liprorwm transitiones variis mendis scatebant, harumque non 
peucs barbera prorsus dictione hirsute eret, nec intellecto, imo nec lectu faciles; vir 


" PRAEFATIO GENERALIS 19 


doctissimus Jacobus Billius Pruneus, S. Micna3lis in Eremo cenobiarcha, operam posuit 
suam in nova versione omnium fere lueubrationum qu& in Dosilcensi postrema editione 
exstarent, adornanda, collato primum atque emendato textu ad codices aliquot manu 
exaratos. Translationem iosuper adjecit libri Parallelorum, aliarumque lucubrationum, que 
vef Joannis Damasceni, nomen prevferrent, vel ipsum quomodocunque concernerent. Hoc 
porro Jacobi Billii interpretatio publici juris facta est Parisiis anno 1577, at sine Graeca 
phrasi, nisi qualuor homiliarum, de Transfiguretione, et de Nativitate D. Marie Virginis. 
Rursumque annis 1603 et 1619 posteriores due editiones aliorum operum, que in priori 
deerant, accessione locupletate sunt a R. P. Frontone Duceo Soc. Jesu. 


IX. Cleri Gallicani praeceptum de edendis Grece et Latine operibus sancti Joannis Da- 
masceni. — Sed quia editiones ists ultimae suis numeris absolute non erant, atque in eis 
Grieca desiderabantur, idcireo in comitiis cleri Gallioeni generalibus que Parisiis anno 1635, 
subindeque 1636, celebrata sunt, decretum fuit, ut Joannis Damasceni opera typis denuo 
Grece Latineque accuratius et auctius quam antea ederentur. Quin et editionis adornandw 
cura viro utriusque lingue periüssimo Joanni Auberto , theologo Parisiensi , et collegii 
quod Laudunense dicitur, in urbe prefecto, qui Cyrilli Alexandrini libros nuper Oramce et 
Latine publicaverat, demandata fuit. Decretum Gallicane Ecclesie presulum exstat in co- 
mitiorum illorum Actis sd diem xxi Januarii anni 1636. 


Du Lundi vingt-uniéme Janvier d huil heures du matin, Monseigneur l'Archevéque d'Arles 
Président. 


Monseigneur l'Archevéque de Tholoze a rapporté, et dit, que luy et Monseigneur de Seez 
avoicnt, selon l'intention de l'Assemblée, conferé ensemble, et pris l'avis de quelques Docteurs, 
du choix des Livres des Peres. Grecs qu'il seroit plus à propos de faire imprimer. Qu'ils 
avoicnt jugé que les ΟΕ μενος de saint Jean Damascene, d'Origene, de Maximus, et d'Ephrem 
Syrus, eatoiew les plus necessaires, entre celles de tous les anciens, pour servir à la décision 
des contreverses de la Religion, lesquelles néanmoins &'avoient paa esté imprimées jusques icy 
en leur langue originelle ; voire que ja pluspart de lewa ouvrages wont point esté imprimez 
pour tout, lesquels se peuvent trouver en. diverses Bibliotheques, et que pour cela. il faudroit 
Choisir quelque personne bien entendu en. la lahgue Grecque qui prist cesoin : à quoy Monsci- 
gneur de Seez a ajoté, Que l'on poweoit prier Monseigneur de Theloze de prendre le Sieur 
Aubert Docteur de Sorbonne, pour l'un. des deuz, que la. Compagnie l'a cy-devant prié de 
choisir pour travailler sur is Droit Canon, ei sur l'Histoire Ecclesiastique , et luy donner 
le soin de cette impression, pour ne charger pas l'estat de plus grande dépense. 

Ledit rapport concerté et agité, Mesdits Seigneurs de Tholoze εἰ de Seez ont esté priez de 
traiter aeec quelques. Imprimeurs qui feront la condition la plus avantageuse, et en leur 
prestast la somme de huit mil livres, qui est entre lea mains de Cramoisy, les obliger à l'im- 
pression. desdits Autheurs, et aux autres qu'ils jugeront secessaires ; auquel traité ils feront 
entrer par préference le Sieur Vitré, Imprimeur du Clergé : Et en outre la Compagnie a 
desiré, que ledit Sieur Aubert fust employé au soin de ladite impression; et pour ce, a or- 
donné, qu'il sera couché swr l'estat des gratifications, avec l'autre que Monseigneur de Tho- 
loxe xomimnera pour le Droit Canon. 


Comitiorum porro preses erat illustrissimus archiepiscopus Areletensis Joannes Jouber 
de Barrault; archiepiscopus vero Tolosanus, qui in deoreto nominatur, Carolus de 
Monchal, vir eximie eruditionis, et rei lilterarie studiosissimus; Sagiensis demum 
episcopus Jacobus Camus de Pontcarré, vir itidem politiore litteratura excultissimus. 
Yerum Aubertus, dum omisso Damasceno Ephrem Syrum .edere primum proponeret, 
neutrum perfecit. Quamobrem illustrissimus dominus Carolus de Monchel, archi- 
episcopus Tolosanus, necnon illustrissimi DD. Dominicus Seguier Meldensis, Antonius Go- 
deau Yenciensis, et Franciscus Bosquet Monspeliensis, episcopi, clarisaimique abbates de 
Bancé, et de Ligny, qui posthac Meldensis itidem antistes fuit, eodem Auberto annuente, 
spartam hanc adornandam R. P. Francisco Combefis, τῷ μαχαρίτῃ, ordinis Predicatorum, 
commiserunt. Combefisium, tum presules illi quos nominavi, tum illustrissimus dooctissi- 
musque Suaresius, Vasionensium episcopus, tum eUam Dominicani ordinis magistri gene- 
rales Thomas Turcus et Joannes Baptista de Marinis, tum denique, ut alios taceam, vir toto 
orbe celeberrimus, ac de Ecclesia optime meritus, Leo Allatius, ad id operis exsequendum 


713 |. PRAEFATIO GENERALIS. 74 


summis studiis excitarunt. Id testantur frequentes ipsorum ea de re ad eumdem epistole 
quas hodie penes me habeo. IHe vero injunetum sibi pensum adorsus, dum Aubertum ex- 
orare non potest, ut ea secum communicet opuscula, qua Allatius illi Roma miseret, ad 
alios Orientalis Ecclesise Patres illustrandos et edendos animum appellere cogitur. 


X. Conspectum. operum sancti Joannis Damasceni Philippus Labbe evulgat. — Interim 
annGo 1652 R. P. Philippus Labbe, Societatis Jesu presbyter, Conspectum nove editionis 
omnium operum S. Joannis Damasceni monathi et presbyteri, quam animo conceperat in 
vulgus emisit, nec vero meditatum opus perfecit. Cuncta Damasceni opera in quatuor tomos 
distribuebat, cum tamen singula accurate nondum legisset, aut recensuisset. Hinc est quod 
eorum distributio non satis consulla et apposita videatür. Ceterum ingratus essem, nisi 
viro doctissimo me multum debere testificarer, quod multas auctoris mei lucubrationes iu- 
dicaverit, qua me forsitan alias fugissent, multos insüper manusctiptos codices, quorum 
euxilio editio mea admodum aucta illustrataque fuit. Sperabat fore ut ea opuscula que Leo 
Allatius Auberto miserat, aliquando tandem nancisceretur, sed spe sua cecidit, frustraque 
ac perperam Goarius noster suspicatus est omnia ad ejus manus pervenisse. Auberto siqui- 
dem vita functo omnes ejus charte in totum interiere. 

ΧΙ. In indice librorum mánuscriptorüm Bibliothec& Augustant,, que ànno 1675 editus 
est, ad codicem 29 secundi subsellii, in quo habentur Logica Damasceni et liber De fide 
orthodoxa, obiter monemur pag. 29 : Utriusque codicis ope opus hoc Damasceni de ortho- 
ἄοαα fide editurum esse proxime cum versione et notis D. Veielium Ecclesie Ulmensis non 

solum, sed tum universe ornamentum singulare. Quod an a Veielio tandem preestitum sit, 

a nemine hactenus discere potui, 

XII. Cum perro Combefisii nostri schedàs el adversaria perlustrarem, in eam quami iti» 
choaverat Joannis Damasceni librorum collectionem incidi, quorum quinque duntaxat Latine 
reddiderat, nimirum Dialecticam, librum De heresibus, librum De fide orthodoxü, partem 
dialogi contra Manicha&os, et opusculum componendis moribus perutilem, curn preterea 
t. Hl Auctarii Bibliothece PP. tractatum de duabus voluntatibus atque operationibus Christi 
Greece Latineque jam edidisset, variasque itidem homilias Latine in Bibliotheca Patrum cot 
cionatoria. Quocirca prioribus hisce viri doctissimi curis posteriores meas adjeci, adhibito- 
que complurium manu exáratorum codicum subsidio, universum auctoris textum recensul, 
Billique ac Combefisii translationes qua potui diligentia castigavi, atque adnotationibus il« 
lustrare conatus sum. Multis insuper lucubrationibus eximii Doctoris, que nondum vel 
Graece saltem prodierant, repertis, universum opus ad tria fere volumina sensim succrevit. 
Quorum primum tractatus ad dogmata fidei pertinentes complectitur ; secundum vero come 
mentarios in Epistolas Pauli, Parallela sacra et homilias : tertium denique sermones aliquot 
asceticos, cum subjectitiis operibus variis, que ejus nomine inscripta sant, exhibebit. 

XUI. De Latina translatione Jacobi Billii. — Neminem mihi vitio versurum spero, 
quod Billii translationem multis identidem in locis immutaverim. Jacobum quippe 
Bülum omnes inter prestantissimos auctorum Grecorum.interpretes habent : ac merito 
vane. Cmterum Combefisius, vir Grece peritissimus, mihi prteivit (a), atque Billium in 

Joanne Damaseeno vertendo tirocinium posuisse, aliquando palam affirmavit, ac in sua 

quam adnotationibus suis premittendam paraverat, prefatione animadvertisse se aiebat, 
excidisse Billio complura minus accurata, « nec satis ad amussim philosophicam et theoló- 
gicam, in qua precipuus ac princeps fuit Damascenus, exacía : idque sibi pridem primi 
ordinis Patres atque viros doctissimos inter fabulandum dictitasse. Ita nimirum arduam rem 
esse absoluti philosophi ac theologi Greci in Letinum sermonem absolutam omnino versio» 
nem et expositionem condere. » Quanquam hoc etiam in clarissimi ihterpretis excusationem 
addendum puto, eum in Joannis Damasceni translatione operam posuisse, cum infirma vale- 
tudine uteretur, quemadmodum ipse declarat in nuncupatoria ad serenissimum principem 
Carolum Borbonium Rothomagensem archiepiscopum. Quinimo cum ejus versionem recen- 
serem, et cum Grecis auctoris verbis compararem, duntaxat observavi in hoc tentum virum 
eruditum peccasse, quod periphresibus et cireumlocutionibus nimium indulgehdo, aceuratis- 
simarum ac simplicium vocum quas Damascenus Joannes usurpaverat, vim quadamtenus 
elevaverit, ac varias neqiaquam proprias, nec theologis satis familiares adhibuerit, pro aliis 


(a) Combefis. Bibl. Concion. tom. VIII, c. 457, 
ParnaoL. ἀκ. XCIV, 8 


wo PRUEFATIO GENERALIS. κω 


usitatissimis, quas purus sermo Latinus non sic respueret. In his enim specimen eloquen- 
ti minime querendum est, ubi sane fidei dogmata, nulla verborum ambage, nullo fuco 
declaranda atque exprimenda sunt. 

XIV. De subjectis textui auctoris annotationibus — Ex annotationibus quas doctissimus 
noster Combefisius in Damasceni Dialecticam et priora libri De orthodoxa fide capita reliquit, 
paucas excerpsi, cum cetere nihil nisi animadversiones essent in Billii translationem, nec 
Grecorum Patrum doctrinam, placita ac locutiones satis enarrarent. Id quod tamen ut ipse 
prestarem, viris eruditis consulentibus, aut annuentibus, operam presertim posui, uti lector 
benevolus ex annotationibus meis facile comperiet. Quocirca non ex editis solummodo libris 
priscorum doctorum sententias eruere curavi, verum et ex compluribus aliis que lucem 
nondum viderunt, quorum proinde prolixa fragmenta recitare non dubitavi, ex qui- 
bus Ecclesie veteris Orientalis, tum dogmata, tum mores, tum etiam res geste tantil- 
jum lucis accipient. Ad hac, in illis notis de variis variorum auctorum ac Patrum nomine 
inscriptis lucubrationibus, quas aucter, vel ab hereticis objectas tanquam sinceras admisit, ac 
recto sensu interpretatus est, vel deceptus ipse allegavit, criticorum morejudicium tuli, ut eas 
quoad per me licebat germanis parentibus suis redderem. Ceeterum quia propter amplissimam 
dicendi segetem de multis doctrine Damasceni capitibus, deque spuriis illis voluminibus 
longe plura mihi explicanda supererant et occurrebant, opere pretium me facturum existi- 
mavi, si momenta omnia in dissertationibus quibusdam, quas idcirco Damascenicas nuncu- 
pavi, ex ordine congererem. Quod utrum feliciter patraverim, judicio suo sancient periti. 
Quocirca, cum multa opera, qu& sanctissimis Ecclesie magistris ascripta fuerant, non nisi 
&b hereticis Apollinaristis, Monophysitis, et Nestorianis edita esse contenderim, quecunque 
eam in rem a me dicta sunt, eruditorum theologorum censure permitto, qui tempus saltem 
aliquod contriverint in rimandis genuinis sectariorum qui Orientalem Ecclesiam infece- 
runt, placitis et loquelis, quibus errores suos exponebant tuebanturque, aut quandoque dis- 
simulabant. 

XV. Numerus librorum Joannis Damasceni incertus.— Numerus librorum aut opusculo- 
rum omnis generis que Joannes noster reliquit, ex nullo certo ejus equali aut suppari au- 
clore accipi potest. Eo quippe seculo, atque in ea presertim regione omnem vite etatem 
egit, in qua propter durissimum Saracenorum jugum ac ferocissimam barbariem, paucissimi 
inter Christianos erant qui litteras sacras aut ecclesiasticas colerent, aut res apud se gestas 
scriptis consignarenl. Ex sola igitur diligenti germanorum quorumdam ejus operum inspe- 
ctione et assidua meditatione ad alia dignoscenda, atque a spuriis secernenda provectus fui : 
ad quod etiam admodum contulit remotior codicum aliquot manu exaratorum antiquitas 
seu vicinior auctori etas. Caeterum, cum multa genuina ac sincera collegerim, multa tamen 
interiisse, autin bibliothecis orbis latere pro certo habeo. Ac sane quidem, in Vita S. Ste- 
phani junioris martyris legimus Joannem Damascenum, quicum Stephanus arctissima necessi- 
tudine conjunctus fuerat, tractatus varios pro imaginibus sacris adversus Constantinum Co- 
pronymum scripsisse, qui minime supersunt hodie. Theophanes quoque ad annum impera- 
toris hujus tertium testis est, illum in laudem Petri, Majumensis episcopi, qui pro Christi fide 
marliyr nuper occubuerat orationem pronuntiasse , que nusquam comparet. Atqui quoscun- 
que ejus libros, tractatusve, ac sermones , aut homilias edidi, in premonitionibus quas uni- 
cuique passim premisi, vel in annotationibus secundum aceuratiores critice artis regulas 
disputavi ac definivi quinam germani esse mihi viderentur, et sinceri, ac qui vicissim subje- 
ctitii, aut subleste ac dubie fidei. 

XVI. De stylo auctoris. — Auctoris nostri dictio, seu dicendi scribendive ratio, ubi dog- 
mata fidei edisserit, aut tuetur, simplex est et perspicua. Totus est in re quam agit 
vocibus propriis et usitatis explicanda. Quamobrem in libro presertim De fide orthodoxa, 
non tam suis, quam anteriorum se Ecclesie doctorum verbis identidem utitur. In 
orationibus vero ac homiliis simplex quidem est, nec eomptus admodum et laconicus, uti 
nec ojus eetas et patria tunc ferebant, Asiaticain vero eloquentiam nonnibil redolet. In longis- 
simas periodos quandoque effunditur, quarum confertim congesta sibique succedentia mem- 
bra acerrimum ardentisimumque ejus ingenium spirant, acceptisque ut plurimum e 
Scriptura locutionibus atque sententiis constant. In versibus et canticis sacris ipse, uti Cosmas 
Majumensis, suus quondam studiorum atque educationis institutionisque socius, neminein e 
Graocis superiorem habuit, non parem alterum, ipso fatente Suida. Ceterum multa elia opera 


T7 PRAEFATIO GENERALIS. 78 
ex consarcinatis, atque ad certa capita concinnatis divine Scripture et sánctorüm Patrum 
excerptionibus composuit, in quibus nihil nisi pauca quedam hinc inde scholia adjecit, cu- 
jusmodi est Sacrorum Parallelorum liber. | 

XVH. De spuriis historiis quibusdam queo in Damasceni libris occurrunt. — Multi Joanni 
nostro vulgo crimiti dant, quod lubens fabulas nullo discrimine admiserit : inler quos Casau- 
bonus heterodoxus in suis in Baronii Annales annotationibus doctissimo cardinali in hoc sal- 
tem gratulatur et applaudit, qued ad annum Christi 31, n. ἴδ, scripserit de Joanne Dama- 
sceno, in multis ejus scriptis fidem vaciltare, et compluribus ipsum scatere mendaciis. Qua 
verba avide exceperunt alii Protestantes, quibus Joannis Damasceni nomen et doctrina mul- 
tiplici de eausa ac titulo displicent, pata Joannes Gerardus Vossius, vir alioqui modestissi- 
mus, et Guillelmus Cave. Quam vero sublesia fide illustrissimi cardinalis verbis abusi illi sint, 
legenti cuivis manifestam fiet. Celeberrii&us quidem iste Annalium ecclesiasticorum parens, 
postquam recitavit illum Eusebii locum ex lib. vmi Historie ecclesiastice, quo narratur Pa- 
neade in Palestina erectam Domino statuam fuisse a muliere cujus sanguinis fluxum cura- 
verat, subjungit, ad calcem orationis tertie S. Joannis Damasceni recenseri ex Chronico Joan- 
nis Malale Antiocheni supplicem libellum ab illa oblatum esse Philippo tetrarche» Trachoni- 
tidis regionis, ut de beneficio quod acceperat, liceret in perpetuum ejus rei monumentum 
erigere statuas. Tum deinde ait : Sed cum in multis ejus scripti fides vacillet , et compluribus 
scatere mendaciis cognoscatur, indignum putavimus his nostris chartis inserere. Ubi sincerum 
cawdidumque lectorem appello, num Joannis ipsius Damasceni fidem in ejus scriptis vacillare 

West Baronius, ejusque scripta compluribus scatere mendaciis : annon potius, solius scripti 
illius ac narrationis Joannis Malelee de statue Paneadensis erectione, quam indignam putaret 
his suis chartis ad longum intexere. 

Veruin, inquiet forsan aliquis, saltem spurium hune libellum supplicem ex Joannis Ma- 
lale Chronico protulit recitevitque Damascenus inter auctoritates et testimonia veterum de 
imaginibus erigendis, adeoque putidissimas illas fabulas quibus iste libellus scatet, appro- 
bavit. Quasi vero certo affirmare quis possit omnes et singulas auctoritates que ad calcem 
orationis presertim tertie de imaginibus sacris leguntur, Joannem ipsummet nostrum colle- 
gisse, ae non quasdam a librariis, uti sepe alias contigit, insertas fuisse. Plane inter illa ex- 
cerpta habetur canon $82 synodi Trullanes, seu, ut vulgo vocant, Quinisexte, quem Joanni 
Damasceno, Eccleeie Hierosolymitano hieromonacho, ignotum tunc fuisse ex eo infero, quod 
Anastasius Bibliothecarius in prefatione translationis sue Latine actorum octave synodi ad 
Joannem VIII papam testificatus sit regulas istas, cum omnes ex toto maneant apud Latinos 
incognita, quia nec interpretata, ita nec in ceterarum patriarchalium sedium , licet Greca 
utantur lingua, reperiri archivis. Nimirum quia nulla earum, cum ederentur, aut promulgans, 
aut consentiens, aut. saltem prasens inventa est. Quanquam eosdem Patres illas promulgasse 
perhibeant, qui sexta synodo suat inventi. Ubi tres Orientis patriarchatus, Alexandrinum, 
Antiochenum, et Hierosolymitanum Trullanos canones ignorasse prorsus diserle declarat 
Anastasius : non ergo potuit Joannes Damascenus octogesimum secundum tertie orationi? 
sure subicere. ' 

Quanto minus vero Joannes noster excerptum ex Malale Chronico proferre potuerit, sí 

Joannes Malalas Damaseeno posterior recentiorque sit, id quod quidem viri pereruditi in- 
nui asseverant his Joannis Tzetze versibus, ubi de Cleopatra et Pharo. 


Μέμνηται μὲν Βιργίλιος ταύτης τῆς Κλεοπάτρας, 
Λονχιανὸς, xaX Γαληνὸς, καὶ Πλούταρχος σὺν τούτοις, 
Διόδωρος, Γεώργιος ὁ χρονιχὸς σὺν ἄλλοις, 

Καὶ Ἰωάννης μετ᾽ αὐτους ᾿Αντιοχεὺς ὑστέρως. 


Meminit enim Virgilius istius Οἰεοραίτα, 
Lucianus , et Galenus, εἰ Plutarchus cum eis, 
Diodorus, Georgius Ghronographus cum aliis, 
Et Joannes posteos. Antiochenus postremum. 


Qued si Georgius iste chronographus syncellus est Tarasii patriarchs Constantinopoli- 
tani, extra dubium est Tzetzem censuisse Joannem Antiochenum, qui vix alius esse a Ma- 
la!a putabitur, Joanne Damasceno longe recentiorem fuisse. Quidquid id est, esto Joannis 
Tzetzsz testimonium hoc irrefragabile non sit (boc enim lubens admiserim, néc a vero ah- 
horrere concesserim), ut egre suspicari quis possit, nono Ecclesise seculo, cum Oriens om- 
nis sub tristi Saracenorum jugo afflictus ac desolatus gemeret, exstitisse ullum Antiocbie 


T9 PRJE£FATIO GENERALIS. 86 


scriptorem, qui ut Romanas, sic et presertim Antiochenas res colligeret, ac Grecis litteris 
consignaret, mihi alioqui verisimile non est, Damascenum Joannem rem eamdem, puta histo- 
riam erecte Christi statue Paneadensis, testimoniis duobus confirmare voluisse, ad cujus 
fidem faciendam luculenta Eusebii Cesariensis narratio potior esset, quam obscuri illius ac 
nuperi chronographi Joannis Malale. Nemo est qui ejusmodi auctoritatum collectiones quas- 
cunque, quales in Catenis, Parallelis, et Pandeclis variis visuntur, pro codicum varietate, si 
eos accurate recensuerit, modo stictiores ac modo ampliores esse non repererit. 

XVIII. Cur falsis narrationibus Damascenus fidem adhibuerit. — Ceterum non eo inficias 
auctorem nostrum, falsas, imo spurias quandoque narrationes admisisse : at hoc viro alio- 
qui doctissimo indulgendum est, qui ea setate vixerit, cum nulla critice artis cura habere- 
tur, cujus etiam maxima pars Patrum incuriosi semper fuerunt. Plane si Damascenus meus 
eam ob rem condemnandus veniret, pari jure prestantissimorum Ecclesie doctorum ac 
scriptorum fame et nomini detrahi posset, quorum libri ab ejusmodi fabulis confictisque 
traditiunculis immunes prorsus non sunt. Ut enim .posteriorum seculorum doctores scho- 
᾿ lasticos omittam, quid Justinum Martyrem, Clementem Alexandrinum, Origenem, -Epipha- 
nium referam? Horum libri adulterinorum librorum citationibus ac laciniis scatent. Quot 
Eusebius supposititios tractatus allegavit in libris De preparatione evangelica, et in Historia 
ecclesiastica? Quid epistolis Abgari ad Christum, et Christi ad Abgarum nugacius? quid He- 
gesippi de Jacobo Domini fratre narratione, quam serio retulit Eusebius, a vero magis ab- 
horrens? Annon Nazianzenue, Hieronymus et Chrysostomus spuriis historiis fidem aliquan- 
lum adhibuerunt? Quin nec libri Theodereti ab hoc n&vo liberi sunt. Palladium, Sophro- 
nium et alios sequioris &vi viros, alioqui non prorsus indoctos, sileo, quibus propter morum 
simplicitatem et animum ἃ mendacio alienissimum imponi facile potuit. Unus.ad .exem- 
plum sufficiat Photius, celebratissimus ille criticus, maxime apud heterodoxos; nonne in 
sua selectorum codicum Bibliotheca commentitia opera tanquam sincera posteritati consigna- 
vit ac commendavit? Puta Niceni concilii acta Gelasii Cyziceni nomine inscripta, ampla itidem 
excerpta ex actis SS. Alexandri Alexandrini, Metrophanis Constantinopolitani, Athanasii, septem 
martyrum, quos Dormientes appellant, praeter sexcenta. hinc inde errata, qu& hominem critica 
artis parum peritum produnt, ut ea vix ultra grammatice sphaeram vix extenderetur : quin 
comparatione styli et doctrine sincera auctorum scripta a falsis raro secernit. Hi omnes 
aliique quos hic recensere non vacat, haud secus atque Damascenus, non fabulas modo, 
quin et subjectia sanctorum Ecclesie doctorum nominibus inscripta opera, quorum non 
&lii ut plurimum nisi heretici parentes erant, bona fide, nulla latentis veneni suspicione in- 
cunctanter admiserunt : cum utique nihil in eis deprehenderent, quod vel sanam doctrinam 
recte ferire videretur, aut propter preclara nomina quibus insigniebantur, si quid in eis 
erroneum appareret, ab hereticis intrusum existimarent. De spüriis ejusmodi lucubrationi- 
bus compluribus fuse disputavi in dissertationibus quas Damascenicas nuncupavi, ac pre- 
sertim in secunda, tertia et quarta. Quod si summorum virorum illorum nomini atque aucto- 
ritati nihil propter ejusmodi lapsus derogatum est, quia Ecclesie catholice causam feliciter 
alias gesserunt, eccur Joanni nostro idcirco detrahatur, qui propter egregia opera, quibus 
singula Christiane fidei mysteria felicissime, ac plusquam ceeteri, enarravit, tuitusque est, et 
propter utilissimos tractatus moribusque componendis aptissimos quos edidit, de Ecclesia 
optime meritus fuit? 

XIX. Cur Dialectice regulas adhibuerit. — Sunt, qui sanctissimum Doctorem culpare eo 
iterum nomine audeant, quod dialecticis tricis nimium indulserit. At ne illi quidem ejus 
eetatis rationem et conditionem norurtt. Eo quo Damascenus in Palestina floruit seculo, Oriens 
totus multiplici hereticorum lue obsitus erat, in primis vero Jacobitarum seu Acephalorum, 
Monophysitarumve, qui, Severo Antiocheno presertim auctore, a tribus jam ssculis, Eccle- 
sie Catholicee alumnos variis sophismatibus dementare contenderent, sumptis precipue vi- 
tilitigandi argumentis ex Aristotelis Categoriis. Ingruebant pariter Incorrupticole, Agnoete, 
Monotheletee, Tritheitee, ac Nestoriani dialecticis artibus ac cavillis, iisque solis, perinde in- 
Structissimi. Hinc opere pretium fuit illis qui sane fidei causam agebant, ut dialecticae leges 
de&initionesque ad illos refellendos adhiberent, quas tamen ad tritam probatorum Ecclesia 
magistrorum doctrinam tanquam ad certam regulam normaimnque exigerent. Sic vero ante Da- 
mascenum Maximus confessor contra Severianos 86 Monotheletas eorum sobolem pugnave- 
gat ; sic Leontius Byzantinus, non ignobilis sexti seculi scriptor, eosdem Severianos refellit; 


8t PRJEFATIO GENERALIS. 8: 


sic Eulogius Alexandrinus, sic Ephremius et Anastasius Antiocheni, sic Rusticus diaconus, 
Fulgentius, Boetius, Gelasius papa, aliique, quorum volumina integra aut voluminum fra- 
gmenta hodieque supersunt. Quin imo sic Gregorii ambo, Nazianzenus et Nyssenus; sic in 
primis Basilius Aetium et Eunomium Arianorum versutissimos sopliistas egregie confutave- 
runt. Plane Dionysius Petavius, vir priscorum Ecclesie Patrum theologie studiosus quam 
qui maxime, non tam morosum se prebuit erga doctores de schola, qui philosoplfico more 
de rebus divinis dissererent, quin potius horum patrocinium. suscipere non dubitavit-in Pro- 
legomenis in opus Theologicorum dogmatum, cap. 4 et 5, allata presertim Damasceni ipsius 
auctoritate. « Nihil theologum impedire potest, inquit, quominus sincere 86 germanae phi- 
losophie et dialectic: presidiis munitiorem et ornatiorem habeat divinam :seientiam. Sed 
nec ἐριστιχὴν illam. et σοφιστικὴν funditus aspernabitur : non ut ea sic utatur, quomodo here- 
tici ac reliqui hostes Ecclesie ad oppugnandam veritatem; sed ad propugnandam potius, et 
ad illorum perplexos nodos el laqueos ejusdem, unde implicati sunt, artis ope solvendos, 
Omnis artifex, ait egregie Damascenus (a), aliquibus instrumentis opus habet ad operum suo» 
rum affectionem. Porro reginam decet ancillarum quarumdam uti ministerio. Accipiamus 
igitur doctrinas istas, tanquam veritatis famulas, et impietatem qus tyrannico dominatu sibí 
eas usurpaverat, procul amandemus : neque bono male utamur, nec ad circumveniendos 
simphoores convertamus artem illam disputandi ; tametsi neutiquam variis istis sophisticis 
inventis verlas opus habeat, nihilominus ad evertendos malos illos pugnatores, et ad false 
nomine appellatam istam refellendam scientiam, illis utemur. » Capite sequenti argumen- 
tum idem persequitur vir doctissimus, asseritque, tam illas quaestiones quas Erasmus deri» 
serat, quam multas ceterarum, quas omitteret, a Patribus ipsis, Athanasio, Basilio, Epipha- 
nio, Gregoriis duobus, Naaianzeno et Nysseno, Cyrillo, Theodoreto, Maximo Martyre, Ne- 
mesio, Hilario, Augustino, Ambrosio, Hieronymo, Fulgentio, et czteris Nicena synodo po- 
sterioribus pertractstas reperiri, et multo quam in scholis subtilius ac diffusius. At vero vix 
ullus Patrum Joanne Damasceno felicius catholicam fidem adversus errores quoscunque 
traditionis ope ac sanctorum Patrum auctoritate propugnavit et explicavit; quippe cujus 
opera non nisi ex contextis Scripture et anteriorum ipso doctorum dictis, sententiis et ar- 
gumentationibus constent. Id quod in primis prestitit in libro De fide orthodoxa, quemad- 
modum in ejus marginibus indicare curavi, fusius autem in annotationibus ad eumdem li- 
brum, et ad quosdam alios, in quibus Ecclesie doctrinam edisseruit. 
XX. Nonnulle supplentur qu& hinc inde in utroque tomo exciderunt *. — Quia vero tum in 
annotationibus, tum in dissertationibus Damascenicis, dum de compluribus cum doctrine, 
tum historie ac discipline ecclesiastice eapitibus mihi tractandum fuit, nonnulla a me dicta 
assertaque animadverti, qua satis accurata non essent, adeoque aut reteactatione, aut. emen- 
datione opus baberent, hos defectus suppleri debere puto in hacce de universo opere pree- 
fatione. 
Joonnc εἰ Cyrus /Egeate a Joanne Germanicie et Cyro Lesbensi diversi. — Dissertatio- 
ne terlia pag. 1.11, col. 2, ubi eontra doctissimum Garnerium ostendo Cyrum et Joannem, 
quorum monachi Palestine in epistola ad Alcisonem, et Victor Tununensis in Chronico, 
meminere, non esse Cyrum Lesbi insule monachum, et Joannem Germanicie, ad quos ex- 
stant Theodoreti epistole ; ad heec verba quae habentur lin. 14: Imo neque ex 135, qua sola 
est ad Joannem Germanicie, pretensum istud patrocinium inferre quis possit, hoc lectorem 
admonitum velim, postquam .haec prelo expressa erant,me incidisse in alteram Theodoreti 
epistolam ad Joannem. Germanici, que seorsim edita fuit t. IV operum illius, pag. 702, 
quasi centesima vicesima quinta censenda esset inter ejus epistolas. In hac paucis narrat, 
qu:e a Dioscoro Alexandrino in Latrocinio Ephesino .perpetrata fuerant, Domnum Antioche- 
num depositum esse, quia Cyrilli capitula noluisset admittere, aliaque contra leges admissa 
facinora : demum Joannem adhortatur, ne se decipi patiatur, et ut impietatis communionem 
devitet. Qua omnia solummodo arguunt, Joannem Germanicis amicitia fuisse cum Theodo- 
reto conjunctum, non autem Nestoriani erroris patrocinium propalam suscepisse. Nam alio- 
qui indicta causa admissus non fuisset a concilio Chalcedonensi, cujus actis omnibus subscri- 


(a) Dialect. c. 1. 


(^) Unicuique loco hic retraclato notam apposuimus que lectorem ad bune Prestiouis foregrphom revocet 
ir. l'Ara. 


83 PIUEFATIO GENERALIS. 84 


psisse legitur, non velut Ibas et Theodaretus, pronuntiato prius contra Nestorium anathema- 
te. Ex quo evincitur magis Joannem Germanicis diversum fuissea Joanne /Egeate, quem 
adversus synodum Chalcedonensem calamum strinxisse posthac ostendo, quemque vix dubi- 
tavero quin ex illis Nestowanis unus exstiterit, quos Evagrius lib. i1 Hist. cap. 2, refert 
Chalcedonem venisse, et contra concilium conclamasse, quod viris sanctis, Nestorio: scilicet 
ac Theodoro Mopsuesteno, anathema diceretur. 


Vita bzevior S. Gregorii M. Paulo Biacono abjudicatur. — Dissertatione quinta p. riv, 
col. 1, observandum monui, Joannem Diaconum lib. n Vite. Gregorii Magni, cap. 44, non- 
nisi ex Anglorum et Saxonum traditione perhibuisse, sanctum Pontificem, dum publiee pro- 
cederet, fusis ad Deum precibus impetrasse, ut Trajani imperatoris anima ab inferni suppli- 
ciis eriperetur, adeoque Joannis wtate nulla alia Romzeaut apud Italos inonumenta exstitisse, 
quibus ea liberatio astrueretur. Quocirca in dubium verti possit num Vita altera Gregorii 
brevior, in qua perinde liberati Trajani mentio fit, Paulo Diacono et monacho Cassinensi 
tribui debeat ; cum certum sit Joannem Diaconum adornatam a Paulo Gregorii Vilam pre 
manibus dum historiam suam scriberet, habuisse ac consuluisse. Scrupulum auget, quod 
Paulus Diaconus quedam in Historia Langobardorum accuratius referat, quam reperiantur 
in illa Vita que ipsius nemen in codicibus quibusdam prefert : puta septiformis Litanie oer- 
dinem ; quid apud Theodelindam Langobardorum reginam egerit, unde pax Ecclesie catho- 
lice nec non urbi Romane coneiliaretur. 


Petavius pristinam de ultimo Christi paschate sententiam non. deseruit. — Curg disserta- 
tione vt, in qua de azymis, nec non de postremo D. N. Jesu Christi paschate disputavi, Dio- 
nysii Petavii ex ejus in Epiphanium annotationibus locum attulerim, quo affirmare non du- 
bitavit, verisimile omnino esse, perturbationem exstitisse apud Judeos eo quo Christus pas- 
Sus est aruio, ut alii diverso.a ceeteris die Pascha celebrarint, huncque in modum explicatam 
defensamque communem senteptiam multo probabiliorem videri, propter diserta et expressa 
Joannis testimonia , que nulla cavillatio possit eludere ; opere pretium fore duxi, si lecto- 
rem iterum monerem, virum eruditissimum sententiam hanc suam nunquam retractasse, sed 
eam insuper uti certiorem commendasse libro xu De doctrina temporum, cap. 18, et Rationa- 
rii temporum part. τι, lib. 1v, 6 4. 

Sadducei in Karaitas mutati ; quo tempore.— Quod in. eadem dissertatione pag. Lxxxu, 
col. 2, dictum est sectarios. illos Judeos, quos Kareos vel Karaitas vocant, successores ac 
nepotes esse Sadduceorum, hoc quidem Rabbinistarum commune assertum est : ceterum 
colligi posse yidetur ex Authentica Justiniani imp., tit. 29, nov. 146, De Hebrais, qua natam 
, inter eos liter, diremit, cum alii, preeter Hebream seripturam, translationem Grecam in sy- 
nagogis legi vellent, alii recusarent : alii rursum traditiones majorum, seu δευτερώσεις quta 
libro. Misnico continentur, statuere vellent, alji nollent admittere. Tumultum ut compesce- 
ret imperator, hac lege sanxit quidem oportere omnino preter Hebreum Scripture textum 
translationem Grecamin synagogisrecitari,tum illam que Septuaginta esse interpretum fereba- 
tur, tum illam quoque quam Aquila proselytus adornaverat : Thaliudistarum vero δευτερώ- 
σεις recipiendas non esse, ut que in libris sacris non contineantur, nec sint ab prophetis 
tradite. Deinde subjungit cap. 2 : Ei δέ τινες παρ᾽ αὐτοῖς χενοφωνίας ἀθέους ἐπάγειν ἐγχειρήσαιεν, 
ἣ ἀνάστασιν, ἣ χρίσιν ἀρνωύμενοι, ἣ τὸ ποίημα τοῦ Θεοῦ xal χτίσμα τοὺς ἀγγέλους ὑπάρχειν, τούτους 
καὶ ἀπελαύνεσθαι βουλόμεθα τόπου παντὸς, καὶ μὴ ἀφιέναι φωνὴν βλασφήμου οὕτω καὶ αὐτῆς τῆς περὶ 
Θεοῦ χαθάπαξ ἐξολισθήσασαν. γνώσεως. Ἐγχειροῦντας γὰρ αὐτοὺς παραφθέγγεσθαί τι τοιοῦτον, ταῖς 
πασῶν ἐσχάταις ὑποδάλλομεν τιμωρίαις, τῆς ἐπεισαγομένης πλάνης Ex τούτου τὸ τῶν 'EGpalov πε- 
ριχαθαίροντες ἔθνος. Si quidam vero apud eos impia vane vocis eloquia inferre presumpserint, 
aut. resurrectionem et judicium negantes, nec non angelos Dei facturam et creaturam | esse, 
hos et expelli volumus loco omni, et non relinqui vocem blasphemie que & Dei notitia exci- 
derit. Qui enim ejusmodi. aliquid effari presumunt, ultimis subdimus suppliciis, ab illato 
exinde errore Hebraeorum gentem expurgantes. Ex hujus legis inspectione apparet illos ex 
Jadeeis qui Misnicas traditiones admittere recusabant, Sadduceorum heresim secíatos esse 
ut qui resurrectionem atque angelorum qui substantise spirituales create essent, exstantiam 
abnegarent.Quocirca distrieümjubetimperator,ut he Sadducaismireliquie proscribantur,extre- 
misque suppliciis addicantur, qui impium illum errorem sectari reperirentur. Quo factum est, 
ut qui supererant ex Sadducéorum factione, wutali sint in Karaitas, qui, rejectis traditio- 

ibus humanis cum priscis ercoribus, Scripture sacre sola nativa sensa curarent. Noveila 


ὅυ PR.EFATIO GENERALIS. £5 


ista data est anno Justiniani xxv, post Dasilii V. C. consulatum anno xm, Christi nimirum 548, 
ἃ quo proinde repetenda sunt puri puti Karaismi initia. 

Epistole Theoriani ad sacerdotes exordium. — n eadem dissertatione sexía pag. 
LxX x viri, col. 2, Grece Latineque fragmentum edidi epistole Theoriani pbilosophi ad sacer- 
dotes in montibus degentes, qucd ad epilogum ejus forsan pertinere mihi videbatur. Posthae 
vero R. P. Jacobus Echart, vir accuratissime eruditionis, quicum identidem de multiplici 
nostrorum Predicatorum cum Grecis concertatione contuleram , initium ejusdem epistole 
mihi suppeditavit, ut ab ipso repertum est in codicibus mss. Latinis ad calcem tractatus 
Constantinopoli contra Grecos habiti, qui a Stevartio excusus fuit; unde comperi excerp- 
tum illud epistole exordio proxime succedere. Sic enim habet : fnitium epistole Theoriani 
philosophi ad sacerdotes. Innotuit. nobis, edocti digni sacerdotes, a quodam milite, quoniam 
contentiones inter cos sunt, et de quibusdam quaestionibus ecclesiasticis : dico autem de 
jejunio Sabbati, de sacra communione, et conjugio matrimoniali sacerdotum , et rasura bar- 
barum, eorum scilicet qui in sacris ordinibus sunt constituti. Narrabat insuper idem miles. 
nobis multas contentiones alias inter vos et Latinos factas, rogabatque obnixe nos aliquid 
seribere vobis super iis. Nos autem propter charitatem Christi, et cestram utilitatem consen- 
simus amicabili postulationi viri Deo devoti. Ecce scribimus, et primum rogamus vos ut 
contentiones non recipiatis, xaX --ρῶτον παραχαλοῦμεν ὑμᾶς φιλονειχείας μὴ καταδέχεσθαι, etc. , ut 
Ὁ editis ex Allatio, usque ad τχάνδαλόν τε xai πρόσχομμα, scandalum et offendiculum. 

De additamento ad synodi Sardicensis epistolam spuriam. — Pag. 51 operum sancti. 
Joannis Damasceni, in annotatione 4 ad cap. 30 Dialectiee , col. 1, ubi ostendo Patres Ni- 
cenos in appendice ad Symbolum ὑποστάσεως vocabulo, non subsistentem in se et per se 
[ersonam, sed naturam, essentiam, substantiam significasse, hoc confirmari posse putavi. 
auctoritate epistole concilii Sardicensis, in qua, ut apud Theodoretum lib. n Hist., cap. 8, le- 
gitur, eade; Patri, Filio et Spiritui sancto hypostasis atque adeo essentia tribuitur. Verum re 
me-lius atque attentius considerata , hanc annotationis partem demendam censeo, doctissi- 
misque . criticis assentior, qui ex Athanasii ad Antiochenos epistola intulerunt, postremam 
hanc synodice partem merum assumentum esse, quod concilium non probaverit, quin po- 
tus cum a quibusdam insulse obstrusum esset, rejecerit : ut nempe sola fidei expositio quae 
Niceeze condita erat, velut ampla satis, integra et perspicua, ab omnibus teneretut. Quocirca 
sufficiat nobis, Athanasium qui Niczni concilii magna pars fuerat, communiore suo usu, 
hvpostasim, non pro persona, sed pro natura, essentia ac substantia prisco more accepisse , 
ut inde inferam, prime illius synodi Patres altero sensu vocabulum istud non usurpasse. Cze- 
terum prolixa illa appendix nequaquam habenda foret uti formula fidei altera a Nicena, sed 
tanquam ejus enarratio diffusior: sicut nee formule fidei speciem aut formam praeferunt heec 
sincerze epistole verba, qua Patres catholicam fidem sic edisserunt : Nam qui Filium a Patris 
sebstantia et dicinitate separant. qui Verbum alienum a Patre arbitrantur, hi omnino 
exeladendi sunt αὖ Ecclesia catholica et Christianorum nomine pricandi. Que quidem licet 

*195ant appendici symboli Niezni, non tamen velut expositio fidei altera a Sardicensibus 

Patribus habita sunt. Quanquam mirari subit Theodoretum, Antiochene sedis obnoxium 
pr&ilem. et Meletii Antiocheni cultorem, assumentum illud approbasse, non modo adversus 
certissimum Athanasii testimonium , quo reprobatum hoc fuisse a concilio constat, verum 
etiam cum eo posthaberetur Orientalium atque Antiochenorum usus, qui a Meletii temporibus 
centra Paulini ejusque sequacium morem invaluerat, οὐσίαν et ὑπόστασιν non eodem sensu. 
accipsendi. 

Florinus Valentinianus fuit, non Marcionita. — Pag. 88, in annotatione ad heresim Quarto- 
deeimanorum, Florinum, centra quem Irenzeus Lugdunensis librum scripsit, quo Deum mala 
non patrare ostenderet, Marcionitam fuisse dixi, qui tamen, Eusebio teste , Valentini potius 
erroribus implicatus fuit. Plane siquidem in Deum mundi conditorem Valentiniani perinde 
atque Marcionit? mala refundebant. Nec opus fuisset Irenszeo adversus Florinum de Ogdoade, 
seu octo primis JEonibus disputare, quam Marcion nibil curaret, sed Valentinus. Quocirca 
pag. 173, in annotatione, circa finem, erratum meum aliud emendandum venit, ubi ex Hiero- 
nymo dixi lreneum de οείατα scripsisse, quasi de septem primis conditi orbis diebus, et 
oelava qua eos secula est die tractaverit, cum octava illa nihil aliud esset nisi ὀγδοάς scu 
octo primi .Eones Valentiniancrum. 


Macedoniani Semiarianorum errorem non reliquerunt. — Pag. 93, in annotatione ad hare- 


e PREJEFATIO GENERALIS. 88 
sim 14, quee eet Pneumatomachorum seu Macedonianorum, hoc memoria excidit, quod ob- 
servatione dignum olim sstimaveram, Macedonii partium presules erroris sui formulam 
preesertig edidisse in; concijio €yziceno, qua, uti Basilius, narrat epist. 82, τὸ ὁμοούσιον xaza- 
σιγήσαᾳντες, τὸ xav' οὐσίαν ὅμοιον ἐπιφέρουσι, xat τὰς εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμᾳ βλασφημίας μετὰ Εὐνομίου 
συγγράφουσι" consubstantialis vocem silentio. prementes, similem.secundum substantiam Filium 
exprimerent et Eunomii im Spiritum sanctum blasphemias conscriberent : adeoque ab ipsius 
Macedonii semiariani perverso sensu. nulla adhuc parte illi discrepabant. 

Quando primum usurpata qox. μετουσίωρις ad transsubstantiationem eucharisticam signifi- 
candam. — Cum ad caput 13 libri rv De fid. orthod., pag. 270, nonnulla de panis et vini in 
Christi corpus et sanguinem transsubstantiatione dixerim, quam olim Greci vocibus variis 
e fferebant, posthac autem μετονσίωσιν diserte pominare non "dubitarunt, nec dubitapt, hic ab 
Te non erit lectorem eruditum admonere, quid de vocis hujus auctoribus compererim. Nullos 
plane alios fuisse puto preeter Latinos.qui de Ecclesiarum unione apud Byzantinos impera- 
tores et patriarchas egerunt, eosque vel ex Preedicatorum ordine vel. ex Minerum. Exstant 
inter acta concilii Lugdunensis n littere Michaelis Paleologi imperatoris ad Gregorium X, 
in quibus inter alia Humane fidei capita, et hoc quoque.se admittere profitetur de pane 
non fermentato perinde ac fermentato, ὅτι ἐν αὐτῇ ἢ ἱεροτελεστίᾳ ὁ ἄρτος ἀληθῶς μετουσιοῦται εἰς 
σῶμα, xat ὁ οἶνος εἰς αἷμᾳ τοῦ Κυρίον Χριστοῦ. Panem in ipso sacramento vere transsubstantiari in 
corpus, εἰ vinum in sanguinem Domini Jesu Christi. Harum litterarum. conditores fuisse 
Fratres illos Minores qui in earumdem principio nominantur , pro certo teneo. In illis enim 
non Grece lingue dictionem et phrasim animadvertere est, sed Latine potius indolem. 
Odericus vero Raynaldus ad, annum Christi 12977 synodicas litteras Joannis Becci, patriarche 
Coustantipopolitani et synodi Orientalis Latine edidit (utinam et Grece!) in quibus perinde 
testiflcabantur secerta fide credere, azymum. panem, ut et fermentatum, vere transsubstantiari 
in corpus Domini nostri Jesu Christi, et vinum in, sanguinom ejus, per sanctissimi Spiritus 
virtutem et, operationem ; ubi dubio procul verbum μετουσιοῦσθαι. adhibuerunt, ut jacet in lit- 
teris imperatoris, quas ad.amussim imitabantur, ac pene exscribebant. Quinimo dum Grecos 
bibljothece Colberting mss. perlustrarem, incidi ip cod. 3285 qui colleetionem Latino-Gre- 
cam continet variarum laciniarum ex Patrum scriptorumve ecclesiasticorum , ac. presertim 
Grecorum, operibus congestarum, quas Bonacursius, ordinis Predicatorum alumnus, 58 - 
culo xp medio ex idiomate Latino in Graecum transtulerat, ut nostris usui essent adversus 
$chismaticos, In ista autem collectione fragmentum reperi illius epistole , cujus exordium 
&nte retuli, Theoriani philosophi ad sacerdotes et monachos, sed Joannis -Chrysostomi 
nomine inscriptuyo, et quale visitur in collatione Constantinopoli cum Grecis habita quam 
Stevartius edidit : iu quo pro his verbis que Latina translatio habet, transmutatur autem 
divina virtutea Spiritu sancto in corpus et sanguinem Jesu Christi, Latinus interpres Grace 
posuit μετουσιοῦται δὲ τὰ θεῖα δῶρα, παρὰ τρῦ Πνεύματος ἁγίου εἰς τὸ σῶμα xoi αἷμα τοῦ Κυρίον, ἡμῶν 
Ἰησοῦ. Χριστοῦ." Transsubstantiantur autem divina dona a Spiritu sancto in corpus et sangui- 
uem Domini nostri Jesu Christi. Hanc porro collectionem eamdem esse quam Urbanus IV 
sancto Thome suppeditavit, ut opusculum ederet contra errores Grecorum, nullus dubito ; 
eo. maxime quod in ea occurrant loca illa tanquam, ex Cyrilli Alexandrini Thesauro excerpta, 
quibus Romani pontificis auctorites admodum commendatur. Jam vero cum reconciliationem 
à Michaele Palieologo initam pátratamque Greci schismatici deinceps nullis non modis de- 
testati sint, atque idcirco imperatorem istum, Joanpemque Beccum acerbissimis quibusvis 
conviciis prosciderint, et hodieque proscindere non desinant *: cum adversus varia confes- 
sionis illius ad Gregorium X papam, misse , necnon synodicarum Beeci litterarum capita, 
imprimisque adversus. quatuor illa precipua que Ecclesiarum unioni pre ceteris obesse 
aiunt, puta Spiritum sanctum ex Patre Filioque procedere, animas defunctorum purgatorio 
igne expiari, azymum panem legitimam esse Eucharistie materiam, Romanum pontificem 
primariam, auctoritatem in Ecclesia habere; quinimo adversus peculiaria qu&ccuuque Lati- 
norum nostrorum placita ac ritus virulento estu deblateraverint : nihilominus tantum abest, 
ut transsubstantigtionis, μετουσιώτεως, Vocem exhorruerint, nedum, ipsummet fidei caput 
quod ea significatur , ut eamdem ipsi deinceps schismatici labentissime usurpaverint , velut 
ex Georgii Scholarii, seu Gennadii, duplici de Eucharistie sacramento oralione constat. Ce- 
terum tametsi Bonacursius Latinam vocem, transmutatur, novo verbo Graeco μετουσιυῦται 
(ranssubstantiatur pro communiore μεταθάλλεται,͵ reddiderit, nequaquam germanum auctoris 


89 PEJEFATIO GENERALIS. 0 


sui sensum, aut Iabefactasse, aut immutasse censendus est : quandoquidem ipsemet Theo- 
rianus substantialem prorsus esse panis et vini in Christi corpus etsanguinem conversionem 
disertissime ibidem docuerit, his nempe verbis : Ὁ θεῖος ἄρτος πρὸ μὲν τοῦ ἀγιασθῆναι, εἴτ᾽ ἄζυμος, 
εἴτ᾽ ἔνζυμος ἣν ἀδιαφόρως ἄρτος ἔστετε καὶ λέγεται ὑπὸ τῶν θείων Λογίων, ὡς ὕττερον δείξομεν" μετὰ δὲ τὸ 
ἁγιασθῆναι, οὔτε Ev; uoc, οὔτε ἄζυμος, ἀλλὰ σῶμα χαὶ Κυρίου ἡ αὐτή ἐστιν, οὔτ᾽ ἄλλη ἀντ᾽ ἄλλης. Divinuspanis 
antequam consecretur, sive fermenti expers, sive fermentatus sit, indiscriminatim pereque 
panis est ac dicitur a divinis Scripturis, ut subinde ostendemus. Ubi cero consecratus est, ne- 
que axymus est, neque fermentatus, sed corpus et caro ipsamet Domini, non alia pro alia. 
Plane qui panem quemcunque consecratiore sio mutari in Christi carnem credit, ut neque 
jam azymus sit, neque fermentatus, is profécto im ea opinione non est, substantiam panis 
post consecrationem remanere : adeoque Theorianus catholicum.dogma quod transsubstan- 
fiationis vocabulo eífertur, hac in epistola confessus est : quin et illud ceu tritum Greecis 
ratumque adhibuit, ex quo validum et efficax argumentum- assumeret , ad sacerdotibus et 
monachis schismaticis persuadendum ut concordiam cum Ecclesia Romana non detrectarent. 
Eum porro Theoriani epistole locum quem modo retuli, Bonacursius ex Latina interpreta- 
tione ita Grece transtulit : Ὁ θεῖός γε ἄρτος πρὸ τοῦ ἱερουργεῖσθαι καὶ χατασχευάζεσθαι, εἴτε ἄζυ- 
μος, εἴτε ζυμωτὸς, ἀδιαφόρως ἄρτος ἐστὶ xal λέγεται ὑπὸ τῶν ἱερῶν. Aoyltoy , χαθὼς ὕστερον ἀποδείξομεν. 
Μετὰ δὲ τὸ ἱερουνργεῖσθαι xai χαθιεροῦσθαι, οὔτε ἄζυμος, οὔτε ζυμωτὸς λέγεται, οὔτε ὑπάρχει, ἀλλὰ σῶμα 
πὸ σὰρξ τοῦ Κυρίου ἡ αὐτὴ, ἧτις ἀπὸ τῆς ἀφθάρτου Παρθένου καὶ Θεοτόχου ὑπὸ τοῦ Θεοῦ Λόγου ληφθεῖσα, 
zii ly τῇ δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς συνεδριάζουσα, ἀφ᾽ ἡμῶν τῶν ὀρθοδόξων μυατιχῶς λαμδάνεται. | 
Orientalis Ecclesie de libris cawonicis ἀεογεία. — Pag. 283, in annotatione, ubi scripsi 
Dionysium Constantinopolitanum patriarcham cum multis suee diocesis episcopis suffraga- 
tum esse sanctioni Bethleemitice seu Hierosolymitane synodi de libris Scripture canonicis 
adversus Cyrillum Lucarim, id a me non satis accurate dictum moneo. Nam Constantino- 
politanum decretum datum est, auno quidem 1672, mense vero Januario, ἕτει αχοβ’, μηνὶ 
Ἰανουαρίῳ, Ἰνδιχτιῶνος V. At synodus Hierosolymitana non nisi mense Martio ejusdem anni 
celebrata fuit, ἐν ἔτει σωτηρίῳ αχοβ’, μηνὶ Μαρτίῳ ις’, anno salutis 612, decima sexta. Martii : 
adeoque decretum Constantinopolitanum Hierosolymitano concilio anterius fuit. Cum vero 
Palestini episcopi in sua synodo preeter libros canone Laodiceno contentos, illos etiam 
quos Latina consuetudo recipit, puta Sapientiam Salomonis, Tobiam, Juditb, Draconis et 
Susaane historias, Machabeos, et Sapientiam Syrach seu Ecclesiasticum, tanduam germanas 
Scripturee partes habuerint, καὶ ταῦτα τῆς Γραφῆς μέρη χρίνομεν, quemadmodum etiam ab ip- 
somet Lucari variis in homiliis seeundum Orientalis Ecclesie normam laudati erant ; in Con- 
stantinopolitano decreto hoc solummodo sancitur, minime rejiciendos illos esse, quin potius 
uti bonos et preclaros commendari , ἀλλὰ χαλὰ καὶ ἐνάρετα προσαγορεύεται. Caeterum non Lao- 
dicenum duntaxat librorum sacrorum catalogum isti commemorant, uti Paleestini preesules, 
sed et illum in primis qui ultimo seu octogesimo quinto canone apostolorum habetur , nec 
won εἰ Carthaginensem, in quorum priore preter libros Veteris Testamenti, quibus Hebreei 
tanquam divinis utuntur, libri Machabeorum tres et Ecclesiasticus numerantur, in posteriore 
vero illi omnes quos Hierosolymitana synodus perinde admisit. Cum autem Damascenus c8- 
nones illos qui Apostolorum dicti sunt, divinis Scripturis Novi Testamenti acecensere non du- 
bitaverit, inde colligere quis posset eum uti divinos habuisse libros Machabeorum tres, ut 
et Ecclesiasticum. Illorum vero nusquam meminisse reperitur capite illo 17 libri 1v De fide 
orthodoxa. Quin imo in Parallelis sacris, tàm Rupefucaldinis quam Vaticanis, excerpta nulla 
occurrunt ex ullo libro Machabeorum. Id quod argumento esse possit familiares illos ali- 
quando non fuisse Christianis de Palestina. Ut autem Joannes Damascenus canones aposto- 
licos Novi Testamenti libris annumeraret, vix canonem Trullanum secundum contulisse as- 
severavero, quem ipse forsan nullatenus legerat. Quo proinde auctore hoc scripserit, me pror- 
sus nescire confiteor. Quanquam in promptu illi erat, ut ez regule, quas Orientis Ecclesie 
velut ab apostolis editas venerabantur, inter divinas Scripturas recenseret. 


De inscriptione tractatus contra Jacobitas.— Pag. 396, in admonitione ad tractatum con- 
tra Jacobitas, ubi de voce τοῦ Δαραίας, αυῷ in operis inscriptione legitur, inquiro num 
τοῦ articulus sit, an pars nominis civitatis, cujus episcopus Jacobitice heresi ad- 
dictus tunc fuerit, hoc. addendum nec omittendum puto, articulum τοῦ vulgo preemitti 
nomini urbis Δαρὰ;, Daras, que in Mesopotamia sita erat: unde colligere liceat eumdem 
emnino prefigendum videri nomini oppidi, quod Daras vel Dara vocabatur , nec procu 


91 PRJEFATIuU GENERALI 92 
Demasco distfbai, quodque rerum Orientalium periti auctores relebre satis fuisse pro- 
dunt. Quamobrem in titulo legendum videtur, Πρὸς &xísxoxov τοῦ Δαραίας Ἰαχωδίτην, ad episco- 
pum Darece Jacobitam, 

Parallela Rupefucaldina ab auctore seculi septimi ineuntis consarcinata. — Tom. II, 
pag. 730, in annotatione confirmare opus fuit, quod in premonitione ad sacra Parallela Va- 
ticana. dixeram, nimirum Parallela Rupefucaldina, seu que in bibliotheca collegii Pari- 
siensis Soc. Jesu ex eminentissimi cardinalis Rupefucaldini dono asservantur, cum a Vatica- 
nis, Venetis aliisque diversissima sint, roncinnata fuisse ante Joannis Damesceni eeta- 
iem, tempore ΒΘ} Persici, quo Cosrhoes Persarum rex crucem Domini Hierosolymis 
ablatam in Persidem transportaverat : non enim Christianis eam ademptam fuisse a Saracenis 
Mohammedanis, postquam urbe sancta sub Omaro calipha potiti supt. Imo tametsi Theo- 
phanes narret Heraclium postremo suo in Palestinam itinere, quando Saraceni Hierosoly- 
morum obsidionem moliebantur, ligna sancta secum Constantinopolim advexisse ; insignem 
saltem Dominice crucis partem illic reliquisse multis argumentis comprobavi : in primis ni- 
mirum ex sermone S. Sophronii, qui eo tempore pronuntiatus fuit , quo civitas sancta obsi- 
deri a Saracenis ccpit, dudum postquam Heraclius Palestine totique Syrie valedixerat; nec 
non ex quibusdam Joannis Damasceni operum loeis, quibus constat, ejus &tale pretiosum 
erucis lignum Hierosolymis adorari solitum fuisse. Tandem testimonium adjeci Guillelmi Tyrii, 
qui lib. ix De bello sacro, cap. 4, hoc a Christiano quodam apud quem reconditum fuerat, 
Francis nostris statim atque urbem recuperaverunt, restitutum perhibet. Hujus porro portio- 
nem quamdam insignem paulo post obtinuit Ansellus, canonicus quondam Parisiensis, atque 
expugnata urbe sancta Hierosolymitans Ecclesie precentor, hancque Parisios mittendam 
euravit. Cujus susceptionis recordationem annuam Parisiensis Eeclesia recolit Dominica 
prima post festum S. Petri ad Vincula. Certissimis argumentis istis alterum hoc aliud ad- 
dam, nimirum ipsa Joannis Damasceni setate ac deinceps, toto saltem seculo octavo, fideles 
undique, quoad per barbaros Palestinsm dominos licebat, de more quotannis Hierosolyma 
convenisse ad exaltationem ostensionemve crucis Dominice, perinde atque olim sub Ro- 
manis ac Christianis imperatoribus fieri consueverat. [4 testatur scriptor Vite et certaminis 
S. Bacohi junioris, qui seculo octavo labente martyrium obiit in Palestina sub Elia patriar- 
cha. Narrat enim auctor, rerum gestarum equalis, matrem illius aliquando demum ad urbem 
sanctam perrexisse propter exaltationem sive ostensionem pretioss crucis, εἰς Ἱεροσόλυμα 
ἀφίκετο τῆς ὑψώσεω: ἕνεκεν τοῦ τιμίου σταυροῦ. HKemque in Vita Stephani Sabaite, qui filius fuit 
fratris S. Josnnis Damasceni, ille presbyter ordinatus fuisse fertur in illis diebus quibus crux 
9 suggestu populis ostendebatur (hoc quippe est, quod voce Ezaltationis pretiose crucis 
significabatur) ἐν «at; ἡμέραις δὴ τῆς ὑψώσεως τοῦ τιμίου σταυροῦ. Denique Typicon Hierosolymi- 
tanum, quod ἃ Sophronio patriarcha primum, ac subinde a Joanne Damasceno nostro, vel 
adornatum, vel restitutum , vel auctum fuit, ostensionis hujus ritum, el ea que diebus istis 
canenda aut recitanda essent, enarrat. Ex quibus certissime evincitur, diu post Heraclii tem- 
pora servatum adhuc Hierosolymis fuisse pretiosum crucis Christi lignum, quod fideles sta- 
tis anni temporibus adoratum venirent. 

XXI. Hec porro sunt que pree ceeteris in utroque volumine operum S. Joannis Dama- 
sceni, tum in dissertationibus, tum in premonitionibus, tum demum in annotationibus, vcl 
emendanda, vel illustranda mihi visa sunt. De singulis sancti Doctoris tractatibus, quos 
utrumque volumen complectitur in hac preefatione generali singulatim dicere non lubet, nec 
juvat. Que enim de unoquoque dicenda essent, vel doctissimus vir Leo Allatius in Diatriba 
sua de Joanne Damasceno et ejus operibus enarravit, vel in admonitionibus meis quas uni- 
cuique libro ac lucubrationi preposui, legi possunt. Ceterum operte pretium est lectorem 
hic premonere, me primo volumine conclusisse quecunque Joannis Damasceni insignita 
nomine opera exstarent, in quibus de fidei dogmatibus ageretur, sive ea genuina ac sincera 
essent, sive dubie auctoritatis, aut spuria ac subjectitia. Secundo continentur que de variis 
pietatis argumentis tractavit, collegit, ac peroravit. 

Que appendici operum Joannis Damasceni reservata sint. In. editione postrema Basileensi 
etin Parisiensibus lueubrationes alie sunt, Joannis Damasceni nomine falso insignitee, quee 
in appendice seu tertio volumine operum ejus quod paro (a), suum perinde locum obtinebunt 
eum genuinis illius aliquot sermonibus asceticis, quos nuper reperi in codice manu exarato 


(ec) Lucem non vidit. 


LE PRJEFATIO GENERALIS. 96 


bibiothece illustrissimi ducis episcopi Metensis. Quibus aliorum quorumdam auctorum 
tractatus ineditos adjungam, quos viri eruditi prelo dignissimos existimarunt. In primis vero 
buic appendici destinabam Leontii Byzantini lucubrationes quee inveniri potuerint, ex quibus 
aiquot qu: Grace nondum prodjerunt, apud me habeo ; reliquas vero magnis sumptibus 
ex codice Vaticano erui curat reverendissimus ordinis nostri magister Generalis Antoninus 
Cloche, ut ipse nuper suis ad me litteris benignissime significavit. Quanquam vereor ne 
propter nimiam tractatuum amplitudinem et prolixilatem haec Leontii opera singulari seorsim 
volumine edere oporteat. 

Doctissimorum aliquot virorum enumeratio qui operam in. Damasceni libris adornandis 
posuerunt. — In Joannis Damasceni commendationem admodum cedit, quod in ejus operi- 
bus vertendis, recensendis, illustrandis et edendis viri doctissimi operam impenderint suain, 
quorum egregios labores maximo mihi adjumento fuisse lubentissime fateor. Jam Burgundio- 
mem judicem civemque Pisanum, Frederiei /Enobarbi praefectum, antea nominavi, cujus 
translationes tametsi Joannes Cono horrisonas et incomptas esse clamaverit, theologis tamen 
diu sumgheque utiles fuisse agnovit ipse, testatusque est. Jacobum insuper Fabrum Stapu- 
lnsem memoravi, a quo Paulus Jovius in elogiis n. 121 scribit, totius Gallie juventutem ad 
cdtarum litterarum studia excitatam esse, cum in omni fere doctrine genere ad docendum 
eptissimus haberetur. Utinam non in Lutherane heresis suspicione senex mortuus esset. 
Ya Xxlesiee castris monachus Brigittanus agebat adhuc Joannes (Ecolampadius, quando vitam 

Joasms Damasceni et orationem De iis qui in fide dormierunt Latine est interpretatus. Jodo- 
eum Clictoveum Neoportuensem , Carnutensem canonicum, de litteris et religione optime 
meritum esse omnes norunt. Cujus commentarios in librum De fide orthodoxa curin hacce mea 
editione omiserim, causas attuli in premonitione ad precipuum istud Joannis Damasceni 
epus. 

Hos sequuntur Petrus FranciscusZinus Veronensis, vir utriusque lingue, Latine et Grece 
callentissimus, qui non paucas Ecclesi: Greece Patrum lucubrationes Latinas fecit; Henricus 
Hem Gravius, ordinis Preedicatorum, cujus insignem sacrarum humaniorumque litterarum 
peritiam contestantur eruditissimee , quas scripsit annotationes in S. Hieronymi epistolas 
centum ; Joachimus Perienius, Cormeriacensis, ordinis S. Benedicti congregationis Clunia- 
eensis. monachus, multiplici Grecorum auctorum versione clarissimus; Godefridus Til- 
mannus, Carthusie Parisiensis monachus, Greece et Latine doctus, qui summam sibi ex 
ececlesiasticse antiquitatis investigatione laudem promeruit. Quibus addam Bilibaldum Pirchey- 
serum, Mattheum Hopperum, Aldum Manutium, Petrum Pantinum Tiletanum, Bruxellensetmn 
decanum, Frontonem Duceum, Philippum Labbeum. 

Omnibus vero istis praeit Jacobus Billius Pruneus, S. Michaelis in Eremo in Britannia 
minori abbas, qui ob singularem lingue Grecs peritiam doctorum virorum venerationem 
maximam sibi comparavit. Prioribus ejus in Damasceni libros Latine reddendo curis secundas 
suas Franciscus noster Combefisius adjecit, cujus etiam non exigua laus est apud eruditos 

9o wxuta 1a qua edidit volumina, quibus res litteraria admodum locupletata est. Nec vero 

minores il omnibus in nostro auctore illustrando partes sustinuit Dionysius Petavius, 
fulgentissimum saeculi nuper elapsi lumen, cujus quinque De dogmatibus theologicis tomi, 
Joannis praesertim Damasceni dictis sententiisque confertissimi sunt ; quibus proinde eximiam 
ssncti Doetoris in rebus divinis enarrandis et definiendis auctoritatem summe commendat. 
Alios inferioris subsellii scriptores omitto, ne prolixitate nimia tredium iis qui praefationem 
bancce meam legerint, afferam. 

Qvi ad hanc «ditionem in primis contulerint — Modo superest, ut illorum, quorum opera, 
consiliis ac monitis in hbacce mea editione elaboranda usus sum, singularem ad mea studia 
promovenda benevoientiam testatam omnibus faciam, atque in primis eorum qui codicum. 
manuscriptorum penes se erant, mihi per se aut per amicos copiam fecerunt. In primis 
quantum illustrissimo D. abbati De Louvois, bibliothecario regio, debeam digne satis a me 
significari non potest, quo, pro congenita sibi humanitate, benigze favente et annuente, 
libros quosvis regios, seu manu exaratos, seu excusos adeundi, consulendi, legendi ac 
domum asportandi perampla mihi liberrimaque facultas fuit. Nec vero defuerunt virorum 
Bnotissimz orbi litterario eruditionis atque humanitatis, qui penu illud vere regium dignissime 
curant, clarissimorum DD. Nicolai Clement et Joannis Boivin propensissima officia, quibus 
&d susceptum opus persequenduni incitatus fui. Idem preestitere doctissimi viri DD. Ste- 


95 PRAEFATIO GENBRALIS. 9j 


phanus Baluzius et Carolus Duchesne, qui alius post alium confertissime bibliotheca Col- 
bertine& prefecti fuerunt. 

Nondum volumen secundum absolveram, cum illustrissimi nobilissimique episcopi Metensis, 
D. Henrici Caroli du Cambout, ducis de Coislin, et paris Francie, singularem humanitatem 
sum expertus, qua in bibliothecam suam, quam Seguerianam olim vocabant, exquisitissimis 
manuscriptis locupletem, facilem aditum mihi paterejussit. Id quod peramanter pro more 
Suo exsecutus est cl. D. Nicolaus Blanchard, sacre facultatis Parisiensis in theologia doctor, 
hujusque bibliothece prefectus meritissimus. 

Magnas itidem suppetias attulerunt preestantissimi codices collegii Parisiensis Soc. Jesu, 
quos mihi ad usum prebuit vir eximie doctus, Rev. admodum P. Joannes Harduinus, 
cujus perennis erga me amoris et benevolentia nunquam non recordabor. 

Quid vero dicam de reverendissimo ordinis nostri magistro generali, Antonino Cloche, qui, 
decessorum suorum vestigia premens, nullis non modisegit, ut absolutam numerissuis Joannis 
Damasceni editionem darem ? Quocirca pro incredibili suo inlitteris apud nos adjuvandis 
promovendisque studio, ingentibus. non pepercit expensis, quo ex Vaticana presertim 
bibliotheca auctoris nostri que desiderabam volumina, ac presertim amplissimum Paralle- 
lorum opus, proferrentur, mihique quantocius transmitterentur. Jam ante retuli quid 
etiamnum hodieque prestet, quantosque sumptus effundat, ut Leontii monachi, doctissimi 
accuratissimique, ac de Ecclesia adversus hereses Nestorianorum ac Monophysitarum 
optime meriti scriptoris, librorum compos fiam. Votis suis ac curis ultro atque 
humanissime faventes nactus est doctissimos bibliothecae Vaticanae prefectos Laurentium 
Zacagnium, et D. abbatem Joannem Baptistam de Miro, viros, ut eruditione, ita et propenso 
in rem litterariam animo celeberrimos. 

Ad hec me illustrissimo abbati Julio Imperiali, summi pontificis nuper vicelegato Ferraris, 
post vero sedis apostolice ad supremum Melitensis ordinis magistrum nuntio designato, 
multiplici nomine obstrictissimum debitorem profiteor, qui propensa erga me benevolentia, 
cui digne satis celebrande me imparem sentio, obicibus remotis qui insuperabiles videban- 
tur, larga ac benefica manu tractatus aliquot Damasceni mihi procuravit, sine quibus fieri 
nullo modo. poterat, ut hanc quam parabam editionem, in publicum efferrem. Ejus porro 
hoc in negotio consiliorum exsecutorem se summa alacritate prebuit Cl. Justus Julius Fonta- 
ninus, Inperialice bibliothece custos, quem ob singularem eruditionem, atque in Romane 
Ecclesie juribus vindicandis egregie navatam operam summus Pontifex Clemens XI hono- 
rarium camerarium suum fecit. 

Nec me rursum ingratum prebebo viris apud Anglos clarissimis ac rei litterarie studiosis 
quam qui maxime, Petro Allixio, Joanni Hudsono, et Joanni Ernesto Grabio, qui, reseratis 
Magne Britannie museis ac bibliothecis, quacunque Joannis Damasceni scripta, que 
nondum excusa essent, apud se latere compererunt, prompta et alacri sollicitudine ad me 
transmiserunt. 


Insuper consiliis ac documentis suis precipuo mihi adjumento fuerunt prestantissimi duo 


&* —* 


viri ac toto orbe notissimi, D. abbas Ludovicus du Four de Longuerue, et D. Eusebius Re- . 


naudot, quorum eximiam eruditionem, maxime quod ad res Orientalium attinet, indigenee 
atque exteri omnes suspiciunt : sed et ambo in opusculis quibusdam ex Arabico idiomate 
vertendis et recensendis operam suam humanissime posuerunt. 


Inter tot illustres viros, qui studiorum laborumque meorum fautores sese preebuerunt, : 


posteriorem non tenet locum doctissimus meique amantissimus, R. P. admodum P. D. Ber- 
. nardus de Montefalconis, qui, cum ipse rei ecclesiastice et litteraria, praeclaris operibus et 
priscorum monumentorum evulgatione locupletande se totum impendat, nihil nostri imme- 
mor, quidquid hinc inde ad Joannis Damasceni editionem illustrandam et augendam aptum 
et idoneum reperit, hoc mecum communigare intenta sollicitudine studuit. Nec minus etiam 
prolixe rem meam egit R. P. D. Anselmus Banduri, Ragusinus, ejusdem instituti alumnus, toti 
jam orbi singulari sua eruditione clarissimus, cujus opera, ex quo Parisios appulit, quidquid 
auctoris mei tractatuum in variis Italice locis ac Florentie presertim et Venetiis delitesceret, 
consecutus sum, ejus desideriis ac petitionibus morem ultro gerentibus illustrissimo D. Me- 
letio Typaldo, Philadelphiensi metropolita, nec non viris clarissimis doctissimisque B. P. D. 
Angelo Maria Quirino, ordinis S. Benedicti alumno, et Antonio Maria Salvino. 


P 


e SELECT/R PRJEPATIONES. — '?8 


L dii πὦῦϑ —Dmdil ene EN σπῖτι» AED AINT EP τπια.....»...-ὦ.--» «ἀποίσει ν qp EE RR ὦ “---- —— Pa€— — 





Lame uud 





SELECT/E PRJEFATIONES 


AUT 


NUNCUPATORLE EPISTOLJE 


QUX ANTERIORIBUS OPERUM S. JOANNIS DAMASCENI ÉDITIONIBUS PRAEFIXJE. SUNT. 


JACOBI FABRI STAPULENSIS 
Yyatola ad /Egidium Delfo doctorem theologum , de sua libri De fide orthodoxa translatione Latina. 


Jacobus Faber /Egidio Delfo doctori theologo. 

Parisiorum Academiam , communem studiorum nostrorum parentem , cum fido rumore repetiisse te 
esgnovi : mihine, an tibi magis gratulatus fuerim, incertus sum. Quis enim. alius insignior locus ? Quis 
meribus tuis tuoque accommodatior ingenio ? Solent enim pretiosiores plante in solo naturz sua con- 
sestaneo , non modo ornamento esse, sed et pretiosum non minus afferre fructum. Locum de me con- 
wuientem (?), neque ornamento luerint, neque quos debent proferent fructus. Non secus autem arbi- 
trer te locum illum fovendis bonis omnibus cui litteris, tum ingeniis aptissimum recepisse. Verum 
quia wnus inter plurimos veteris consuetudinis amicos te festive quasi ex longinquissima peregrina - 
lose revertentem suscipientes , esse non potui : hoc ad te munusculo ineam testor absens benevolen- 
tiam : opusculo , inquam, beati Patris Joannis Damasceni , quod superioribus diebus inter aulicos tu- 
maltus e Grzxco Latinum feci : non ea, fateor, qua deceret dignitate, non elegantia: sed in angulo 
paulisper semotus , miserias curialium declinans, qua valui fidelitate lectoribus auctoris mentem per- 
viam faciens. Tuz igitur partes erunt et Clichtovei , qui, te adjutore ( pauci fluxere dies ), sacro docto- 
rum ceetui insertus est, agnoscere, an opus forte tale sit , quod usui , celeberrimo illi studio esse possit. 
Cum ipsum maxime theologiz probetur studiosum , et ab Atheniensi defluxisse. Quod utrumque videtur 
pzsens Damasceni opusculum praeferre. Neque enim in Grecorum gymnasiis alio in opere , ad sacrain 
&eologize palastram solebant initiari. Vale. Apud Bituriges, Idibus Februariis. 


BEAT! RHENANI ALSATICI 


Carmen ad Robertum Fortunatum Macloviensem. 


Y^e wegrior radius qui surgit ab axe, Tradit enim fidei prima incunabula recte, 
We Phoabza luce nitoris habet. Ac puras mentes mystica sacra docet. 
Haud aliter perdocta magis suscepit ab alto Utque salutis iter,teneat, loca devia vitans: 
Prima cohors, populo posteriore, Patrum. incera quemvis traditione monet. 
(Qualia sunt magni celeberrima dogmata Pauli , llac felix semper jactet se Grecia prole , 
Que novus in toto legifer orbe tulit : Qua quondam claros edidit alma viros. 
Talis Joannis sublimi pagina sensu Ergo pias sectans leges ac jura Tonanüs , 
Cata Damasceni, fundit ut astra jubar. Hoc opus exacta sedulitate legat. 


JUDOCI CLICTOVEI 


Épistola ad Jacobum Claromontanum episcopum, de suis in librum De fide orthodoxa observationibus. 


Reverendo in Christo Patri ac Domino D. Jacobo Ambasiano , episcopo Claromontano dignissimo , 
Judocus Clictoveus Neoportuensis. 

Una omnium qui recte sapiunt, et vera est sapientia , sacratissime presul, nihil certius aut firmius 
3nitbis nostris esse debere, quam catholice fidei documenta , regulas et articulos, quibus sine hazsita- 
tíene aut orationis efflagitatione assentiri debent omnes , quod divina irradiatione a calo in homines 
defluxerunt. Si enim tanti fuit apud discipulos Pythagora auctoritas, ut interpellati ad reddendam 
eorum quz asserebant causam, aliud nihil approbationis attulerint , quam magistrum ita dixisse , nefas- 
que putarent , qua ab ipso acceperant, in disceptationem aut controversiam deducere : si-rursum tanti 
apud Athenienses momenti fuil assertorius Xenocratis sermo , ut cuin semel in judicio manum esset aris 


09 SELECTAE pa rouge. | Qo p 


admoturus , quo de more juramentum praestaret , 0b SPeetatam ipsius integritatem et gravitatem ei ju- Γι 


dices jusjurandum remitterent, verborum suorum 5018 a(firmatione contenti ; nonne majoris apud ho- 
mines ponderis erit divina et summa veritas, quise nec falli, nec fallere novit ? Est Deus, ut ait Apostolus, 
veraz : omnis autem homo mendaz *. Quis igitur addubilaverit , aut ancipiti agitaverit animo, quz a Deo 


revelata sunt, sacrosancte fidei niysteria , presertim cum tam solida basi nixa sint et fundata supra fir». : 


mam petram ? Nihilosecius haud absurdum [uerit illa interdum rationali vía modeque fulciri , et salva reli- 

ionis pietate persuasoriis approbari rationibus , ad meutis nostes juvandam imbecillitatem , 4088 tum 
acile ad ipsa credenda subvehitur, cum ea perspexerit a ratione non esse aliena. Quocirca summo stu- 
dio versandi sunt libri , qui altissima nostre fidei sacramenta detegunt , atque ad ea clarius intelligenda 
praestant adjumentum : prasertim si ab antiquis , probatis, doctrina οἱ sanctitate praeclaris auctoribus, 
elaborata sint. Non enim potest rivus sui fontis non sapere.naturam ; neque fructus ab arbore sua dis- 
crepare. Plone inter illos et hoc quadri(üidum eximii Patris Joannis Damasceni opus baud immerito an- 
numerandum est, quod Je orthodoxa fide 4nscripsit , copiosum sane, fecundum et utile, nibil eorum 
quz ad fidei elucidationem pertinent, omittens. Exorsus enim a*primo rerum omnium principio , per 
mundi genesim , et nostri lapsus reparationem , in mundi consummationem , suam editionem perpetuo 
deducit ordine, completoque conditionis humana orbe et circulo , nos in eam reducit finem per beati» 
tudinis participationem , a quo primzvam (sicut et res omnes) sumpsimus origirem : ipsum videlicet, 
qui est Alpha et omega , principium et finis, primus et novissimus. Enimvero presentem editionem , hi 
Damasceni Theologiam , illi librum Sententiarum ejus , et utríque recte quidem, appellarunt. ἃ quo ut 
archetypo crediderim , nisi me fallat conjectura, doctrina celebrem virum Petrum Lombardum sumpsisse 
exemplum sui operig elucubrandi , qui Sententiarum liber vulgo nuncupatur. ldem enim utriusque est 
librorum numerus et ordo eademque materia. llic autem illo longe posterior. Caeterum ut boc przeclarum 
Damasceni opus uiagis pervium esset legentibus, adjeci facilem ad litteram commentarium , quse obscura 
se offerunt, planiore declaratione dilucidantem, et si qua occurrunt discussiónem exposcentia, doctri» 
nali disceptatione agitantem. Verum hasce annotationes adjunxi potius ad recentiorem Danasceni edi- 
tionem , quod nitidiori Latini sermonis elegantia exornetur quam vetustior, et fidelius veriusque mentem 
ipsius auctoris exprimat, sitque multo apertior atque accuratior. Siquidem antiquior ejusdem e Graeco in 
Latinum traductio plerisque in locis mutilata videtur et manca , rudiore contextu, nec non usque adec 
ob sermonis obscuritatem iaterdum abetrusa et intellectu difficilis, ut sepius vel OEdipo conjectore, aut 
Sibylla interprete foret opus ad sensum litterz percipiendum. Porro adjuncti ad inferiorem margioemn 
numeri laterales , qui et litteram auctoris, et commentarium illius ordinem continuata fere serie a ca- 
pite ad calcem usque propemodum sequentem , consimiliter in partes minutiores digerunt, et cui lit- 
terz parti unaquzque cummentationis pars respondeat, ex eorumdem numerorum admotione clarius 
indicant. Demum hanc nostram quantulamcunque explanationem tui amplissimi nominis patrocinio et 
nuncupatione in lucem prodire volui, gravissime antistes : ut si quam sacrarum Litterarum studiosi utili- 
tateni (quod vel maxime velim) ex ea hauserint, eam totam tus eximiis paternitati acceptam referant, 
cui me fateor in primis obnoxium et perpetuo obsequio devinctum. Vale, litterarum el virtutis amator et 
cultor. Parisiis pridie Kalendas Septembres MDXII. 


DONATI VERONENSIS 


Epistola nuncupatoria editioni Grece libri S. Joannis Damasceni De orthodoxa fide, et orationis Dc iis 
qui in fide dormierunt, premissa, cum pro[atiuncula Grace ad lingue Grece studiosos. 


Sanctissimo ac beatissimo Patri nostro Clementi septimo, Pontifici Maximo , Donatus Veronensis. 

Nisi Graeca lingua, S. P. Clem. Sept. , non modo olim cum in Siciliam atque Italiam , ac potius in 
orbem terrarum frequentes colonias mittebat , sed ipsis quoque Romanis temporibus , cum jam eorum 
imperio omuia tenerentur, omni alia lingua latius patuisset; nunquam Paulus scribens ad Romanos, 
hac ipsa usus esset potius, quam qus illorum propria erat Latina. Preterea non modo hunc ipsum 
quem dico, Psulum, verum et reliquos illos, qui primi ab ipso Christo, dum in humanis degeret, 
instituti sunt , et quibus auctoribus Christiana resp. , quz Ecclesia dicitur, primum initium accepit, 
non alia iu scribendo lingua delectatos quam Grsca, ita praecipue compertum est ut dubitari noa 
possit. Quocirca ne illud quidem relinquitur dubitandum, tantam fuisse Grzecz linguze amplitudinem , 
ut una ex omnibus merito visa sit, cui polissimum medilata sua omnia , qua posteris nota esse vel- 
lent , divini illi viri committerent. Nam quod idem Paulus Epistolam ad Hebreos , et Matthzus Evan- 
gelium suum Hebraica lingua conscripserint, quanti tandem putandum est , si reliquis partibus com- 
paretur? cum praesertim illud constat , eamdem Epistolam idemque Evangelium a viris ejusdem zetatis 
sanctissimis illico ex Hebraeo in Graecum fuisse conversa, nec pervenire ad posteros initiove latius 
propagari aut disseminari alia demum lingua [otuisse. Secuti sunt plures alii scriptores quasi priorum 
Interpretes , usque ad Origeneu, Basilium , Chrysostomum, aliosqué ejusdem setatis ; quos deinceps 
nostri partim imitari cceperunt, partim convertere : nec postea defuerunt, qui in utraque lingua prio- 
rum scripta imitantes , semper aliquid novi in medium proferrent. Atque hic ego quidem , utri prz- 
stantius, Grzecine an Latini in doctrina sacra suum munus absolverint , judicaturus non sum , ut sive 
hos , sive illos , alteris anteponam , alteros non offendam. lllud quidem plane affirmare non dubito , 
ea quz de Graco conversa sunt, apud ipsos Grecos multo baberi puriora, multoque integriora, quam 
apud Latinos. Omnis quippe doctrina vino quam simillima esse consuevit , litterisque quasi vase con- 
lineri. Vinum si de hoc vase in illud transferas , vim suam et robur amittat necessc est; eoque magis 
si de sua in alienam regionem transvectum fuerit. Sic doctrina , si de suis in quibus edita est , litteris 
in diversas traducatur, quin deterior multo ac sordidior evadat fieri non potest. Merito ergo hic aluu- 
nus tuus , beatissime Pater, qui tibi quidquid apud seipsum boni agnoscit , acceptum refert , Joannes 
Matthieus Gibertus, episcopus Veronensis, Joonnem hunc Damascenum ea ipsa qua scripsit lingua, 
hoc est Grazca , cuin anteliac in. nostram duntaxat conversus legeretur, apud nos pablicari nunc pri- 
" mum voluit, tibique omnis nostr: religionis , totiusque Christian: reip. principi dicanduimn curavit : 

ut tuis ipse videlicet quasi egregius artifex praeclaris operibus letarere : et quod nuper in Chrysostoun 
Grzca in Pauli Epistolas editione, ae deinceps in Eutbymio psalmorum interprete, quem Latinum 


! Rom. in, 4. 


^ 
$ 
4 
' 
4 


10] SELECT PRUÉFATIONES. 1» 


facrum accepisti , expertus es, nunc item in Damasceno 808 lingua loquente , eta nobis in eo pro viribus 
emendato , collatisque pluribus exemplaribus suz integritati restituto, experirere. lllud preterea vir 
tibi addictissimus Gibertus sibi etiam atque etiam considerandum duxit , nulli aptius opus de ortho- 
doxa fide dicari potuisse, quam tibi; cui non solum adversus barbaras nationes , quze hoc tempore 
armis illam nunquam oppugnare desistunt, semper autem conantur evertere, sed etiam adversus novos 
desertores veritatisy qui Lutherani vocantur, certamen assiduum est : quorum utrisque íta omni dili- 
gentia omnique vigilantia resistis, ut aperte pronuntiare non verear, nullo nobis esse lxetandum vehe- 
mentius , quod navis ista qua omnis nunc Christianus popnlus vehitur, talem gubernatorem sortita sit, 
quam dolendum, quod in tam adversas tempestates, tantosque procellarum inipetus inciderit , quantos 
ex quo imperium accepit, nunquam experta est. Hunc igitur Damascenum habebis quasi telum acutis- 
simum, quo si non priores illos, saltem hos posteriores hostes confodias, Cujus quidem scriptoris laudes 
bec in loco fusius przdicarem, quantique semper nominis , non modo apud theologos , sed eliam apud 
philosophos et medicus fuerit, exponerem, si vel epistole brevitas pateretur, vel hoc ita obscurum esset , 
ut ex pesitionis indigere videretur. Jam enim quicunque vel mediocriter sacris legendis auctoribus in- 
sueveril, ignorare non polest, hunc a Latinis tanti semper zstimalum fuisse, ut non solum conversum 
babere voluerint, sed etiam longis commentaüionibus explanatum : quod paucissimis Grecorum , przeter 


apostolos, contigit. Hic ergo sit hujus epistolze finis : mihique, cum tue sanctitatis pedes animo et cogi« 


tatione fuero oculatus, liceat dicere : Vale. 


Ὁ αὐτὸς toic Φιλέλλησιν. 


Ὅπερ ἤδη πρόσθεν ἐπὶ τῆς ἄλλης τῶν ᾿Ελλήνων 
φαιδείας ἐποιήσατε, ὦ φιλέλληνες, xat νῦν ἐπὶ σεμνο-- 
«ρας ταύτης, τουτέστιν ἀληθεστέρας ποιήσασθε. 
Δεξάμενοι γὰρ πρὸ τούτου τὰ τῶν ῥητόρων, χαὶ φιλο- 
αἰζων, xai ποιητῶν γράμματα, μηδὲ τὰ τῶν θαυμὰ- 
σὰν τούτων, χαὶ θείων ἀνδρὼν ἀποδάλλετε, ἀλλὰ 

Un μᾶλλου xal ἀγαπᾶτε, χαὶ οἰχειοῦτε, ὅσῳ τὰ 

"rii ἐανθρωχίνων τιμιώτερα. Καὶ μὴ ὁμοιοῦσθε 

dl r9; ἀνοήτοις, οἵτινες χρυσίον ἣ ἀργύριον, f) τῶν 
σιούτων Χτη μάτων τι ἀνευρόντες χαὶ ἀναχτησάμε- 
wt, σφόδρα χαίρουσι καὶ εὐφραίνονται, φρόνησιν δὲ 
χεὶ ἐπιστήμην, xat τὸ τῆς δόζης ὀρθὸν, καὶ τὴν τοι- 
αὐτὴν πᾶσαν χοσμιότητα, xat, τὸ τελευταῖον, βασι- 
azizy ἐν τῷ οὐρανῷ ἀΐδιον δυνάμενοι ὀλίγου περιποιή- 
σασθαι, ὀχνοῦντες διατελοῦσι, xaX μηδ᾽ ὄναρ ἀξιοῦσι 
τὰ τοιαῦτα ζητεῖν. Ἰδοὺ γοῦν ὑμῖν τοῦτον τὸν περὶ 


τάπης εὐσεθείας τῆς xa0' ἡμᾶς μάλα σαφῶς διαλε- 


τόμενον χαριζόμεθα Δαμασχηνόν " ὃς μόνος ἐχεῖνο τὸ 
ὑπὸ πάντων τῶν σπουδαίων ἀεὶ ζητούμενον χάλλιστά 
*: xai εὐδαιμονέστατα, χἂν ἐν τῇ ἡμετέρχ παιδείᾳ 
ἐξειργάσατο. li δὲ τοῦτο ; Τὸ χατὰ πᾶσαν πραγμα- 
vay ἔχειν τι ἐγχειρίδιον πάντων τῶν ἐν αὐτῇ ἀναγ- 
χχιοτάτων χαὶ χαλεπωτάτων μνημόσυνον. Ὅπερ ὁ 
Δλμαπσχτ, νὸς, οὕτω μὲν caqu; απετέλεσεν, ὥστε xal 
«ὡς yuvaUxa;, ὡς εἰπεῖν, ἤδη, xat τοὺς ἀγραμμά- 
τοὺς τῶν ἀνδρῶν, εἴ γε μὴ πάνυ τῆς ᾿Ελλάδο: φωνῆς 
ἀγέχοοι ὄντες ἐτύγχανον, τὸ πᾶν μὴ χαταλαδεῖν 
ἀχριξῶς οὕτω δὲ συντόμως χαὶ συνοπτιχῶς, ὥστε 
Twv ὡρῶν ἀναγνώσει ἐπεξελθεῖν. Καὶ γὰρ οὗτος 
«ἃ ὑπὸ τῶν ἄλλων θεολόγων, xal τῆς Χριστιανιχῆς 
ξεως διδασχάλων ἐν πολλοῖς καὶ ἀναριθμήτοις 
vin περιληφθέντα, GAtylavotz xat βραχυλογωτά- 
"nz τερφαλαίοις ἐξηγήσατο᾽ μᾶλλον δὲ, τό γε ἐμοὶ 
Mur. εἰξεῖν, τὰ ὑπὸ τῶν λοιπῶν ἀπάντων οὑτοσὶ 
ἀτάχτως xà ἀτέχνως περὶ Χριστιανισμοῦ συντεθέν- 
-2, οὔτω σοφῶς χαὶ διδασχαλιχῶς εἰς ἰδίαν τάξιν τε 
χαὶ τέχντν ἀνήγαγεν, ὥστε πάντας ἑνὶ τούτῳ μόνον 
ἐντυζχανηντας, ἐπιστημονιχῶς ἤδη ἀπὸ τούτου xal 
τεχνικως περὶ τῶν θείων ἁπάντων διαλέγεσθαι. Τί 
ὧν Ext ὀχυεῖτε, μὴ οἰχειοποιησάμενοι τὸν τοσοῦτον 
ϑηξαυρόν; Δράξασθς ἤδη, δράξασθε παιδείας, xai 
μηχέτι βραδύνατε ἀναστρεφόμενοι ἐν ταῖς ὑμετέραις 
tei μήποτε ὀργισθῇ Koptog, xa ἀπολεῖσθε ἐξ 
Ὁ διχαίας. Ὁ μὲν γὰρ βίος οὗτος fee ὦ βέλ- 


«ἰστοιῖ τὰ Ob μετὰ τοῦτον ἀγαθὰ ἣ χαχὰ, ἀΐδια. 


Πολλὴν μέντοι χάριν ἔχετε τοῦ πόνον τούτου, οὐ μό- 


νὸν τοῖς κάλαι συγγράψασι τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ χαὶ τοῖς 
vo» ἐ πανορθώσασιν, οὐχ ἤχιστα δὲ xal τῷ τῆς τοιαύ- 
τῆς δαπάνης χορηγῷ χαὶ χυρίῳ Ἰωάννῃ Ματθαίῳ 
τῷ Γιδέρτῳ, τῷ εὐλαδεστάτῳ xol μεγαλοπρεπεστά- 
τῷ θυηρώνης ἐπισχόπῳ. Οὗτος μὲν γὰρ τῷ χα- 
ρ᾽ωτάτῳ Πατρὶ, χαὶ ἄχρῳ ἀρχιερεῖ ἧμων λέμι vtt 
&£6uip χαρισάμενος, xal ὑμῖν δηλαδὴ οὐχ ἧττον 
ἐχαρίσατο. Καὶ ἡμεῖς δὲ τοῦ αὐτοῦ Γιθέρτου δαπα- 
Ὑήσαντος xai χελεύσαντος, πολλὰ ἀντίγραφα, xat 


Idem lingue Grece amatoribus. 


Quod jam aute in aliis Grascorum disciplinis prz- 
stistis, o Grece linguz amatores, id nunc in 
liac etiam augustiori, ut pote veraciori , praestate. 
Cum enim ante hac rhetorum , pbilosophorumque 
ac poelarum scripta susceperilis : nec ea pro- 
inde qua ab istis admiratione dignissimis ac vere 
divinis viris exarata sunt, rejicitle : quin tanto 
mayis diligite atque amplectinmini, quanto divina 
humanis excellentiora sunt. Nec vero similes vos 
insipientibus illis praebeatis , qui, auro, aut ar- 
genio, aut quavis re alia reperta et comparata, ad- 
modum gestiunt οἱ ]ztantur : eum vero pruden- 
liam, ac scientiam, sanamque sententiam , et om- 
nem ejusmodi ornatum, ac tandem zternum in 
coelo regnum exiguo pretio acquirere valeant, de- 
sidia torpent, nec per somnium talia cogitant. En 
igitur hunc Damascenum vobis elargimur, qui de 
omni Christiana religione explicatissime disserit: 
qui solus illud quod studiosi omnes optimo felici- 
que conatu semper quzrunt , in nostra disciplina 
exsecutus est. Ecquodnam vero istuc? ut plane in 
ouni arte enchiridion aliquod habeatur,quod eorum 
quz in illa valde necessaria ac difficillima sunt, me- 
moriam refricet. H:ec porro Damascenus ea quidem 
perspicuitate contexuit, ut jam mulieres, si ita 
loqui fas sit, et homines litterarum rudes , modo 
Greci idiomatis prorsus expertes non siut, uni- 
versa accurate percipiant : ea vero brevitate ac 
compendio, ut paucarum horarum spatio eadem 
legendo perlustrent. Enimvero aliorum theologo- 
ruin ac Christiane doctrine magistrorum senten- 
tias, qua multis innumerabilibusque libris conti- 
nentur, perpaucis brevissimisque capitibus enar- 
ravit; quinimo, ut mihi videtur, quzecunque caeteri 
omnes nullo ordine, nulla arte de Cbristiana fide 
scripserunt, ea sapientia ac doctrine methodo, 
ad suum ordinein artemque revocavit, ut omnes 
qui hoc solummodo volumen legerint, erudite 

einceps et accurate de rébus divinis omnibus 
disputare possint. Eccur ergo lantum (hesau- 
rum iu usuin vestrum converlere cunclamini ? 
Apprehendite modo , apprehendite disciplinam, nec 
moras in vestris voluptatibus versantes trahatis, 
ne forte irascatur Dominus, et pereatis de via 
justa. Vita quippe prasens brevis est, ὦ amicil 
qua vero eam sequuntur, sive bona, sive mala, 
sempiterna sunt. Atqui propter hunc laborem ad- 
modum vos debetis , nonillis solum qui hac olim 
conscripserunt , sed et iis qui nunc eadem resti- 
tuerunt ; in primis vero Dumino Joanni Matthzo 
Giberto , religiosissimo illustrissimoque Veronen- 
sium episcopo, qui tot ac tantas expensas tulit 
Ipse enim quod beatissimo Patri Suinmoque Pon- 
titici nostro Clementi septimo praestitit concessit- 
que , id quoque vobis nihilo secius elargitur. Nos 


102 


vero ejusdem etiam Giberti expensis ac nutu exem- 
plaria varía ac vetusta recensentes el conferentes , 
!(0Cc unum descripsimus expurgavimusque, ac 


SELECTJ£ PRJEFATIONES. 


1M 
παλαιὰ συγχρίναντες xai παραδάλλοντες. ὃν τοῦτο 
διεγράψαμεν, καὶ τῶν σφαλμάτων ἐχχαθήραμεν, 
εἶτα τοῖς νῦν λεγομένοις χαλχογράφοις ἐξεδώχαμεν, 


tandem iis qui hodie chalcographi dicuntur, tra- 
didimus; adeo ut nec Damascenum prorsus 
doluerit nostri laboris et restitutionis. Quod si lizec 
modo hilari atque alacri animo exceperitis , plura 
subinde alia a nobis posthac eo lubentius edenda 
sperate. 


ὥστε μηδὲ τὸν Δαμασχηνὸν αὐτὸν τοῦ πόνου xal τῆς 
διορθώσεως λυπήσεσθαι. "Av δὲ ταῦτα Ev τῷ παρόντι 
ἡδέως χαὶ προθύμως ἐχχομίσησθε, χαὶ πλεῖστα ἕτερα 
ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα καιροῖς xal αὐτοὺς προθυμότε- 
ρον ἐχδωδομένους ἐλπίζετε. 


HENRICI GRAVI] NOVIOMAGENSIS, ORDINIS FF. PIUEDICATORUM,  . 
De sua operum S. Joannis Damasceni editione, Colonie 1545. 


Illustri principi δὲ domino D. Osvaldo comiti Montensi, domino in Bilant, Hedel, llómoet, Wisch, 
Boxmer, Haeps, etc., F. llenricus Gravius, Doniinicanus, S. D. 

Cum toties et tam diversis ac gravibus fidei naufragiis, Apostolorum naviculain Jam inde ab Ecclesia 
nascentis initio periclitatam revolvimus, haud immerito Dei Opt. Maz. vigilantiam non solum admi- 
randam, sed et adorandaim censemus, cum ille tanquam nauclerus attentissimus, eam licet tot tempesta» 
tibus agitatam, tot procellis commissam, tot scopulis illisam, non modo mergi minime passus sit, verum 
etiam ad exitium usque laborantem, desiderata diu multumque tranquillitate reducta, ad tutum salutis 
portum traduxerit, Quamvis enim optimus ille navarcha aliquando consulto, aut conquiescat, aut dor- 
iiat, ut tentet et exploret, nunquam tamen vel dormitabit, vel dormiet custos Israelis, ut perdat vel 
perire sinat. Cujus rei plurima in sacris historiis passim obvia sunt exempla. Quoties enim afflictum 

pulum, cum Judaicum, tum Christianum, de adversariis suis vindicavit * Nonne contra Pharaonem, 

hananzos, Philistzos et alios hzereditatis suze impugnatores el devastatores, Mosen, Josue, reliquosque 
judices et reges, vindices excitavit : quibus ceu brachtis usus, impetum impietatemque hostium attrivit 
et contudit? Annon et contra Arium, Sabellium, Eunomium, Macedonium, Photinum, Apollinarem, 
aliosque innumeros Ecclesie insidiatores et praedones, e Grzcis Athanasium, Didymum, Epiphanium, 
Basilium Magnum, Nazianzenum οἱ Nyssenum Gregorios, et Chrysostomum ; e Latinisautem, Hilarium, 
Victorinum , Ambrosium, Augustinum , Hieronymum, et plures alios orthodoxos armavit : quorum 
eruditione pariter el vitz& exeinplo, bzresiarcharum versutias, iusanias et blasphemias detexit ac pro- 
trivit? Deinde cum, pace aliquandiu Ecclesiz restituta, omnium zizauiorum seminarium infelix genius, 

ie credentium saluti rursum invidisset, ac Nestorium, Eutychium, Monophysitas, lconomachus, ac plura 
1d genus portenta, ad concitandam et convellendam (idei catholice cymbam excitasset, eorumdenique 
ope et opera totum ferme Orientem conturbasset, mox supremus ille naviculator, sui muneris nequaquam 
oblitus, spectatissimum illum theologum Joannem, a metropoli Syriz Damasco cognomento Damasce- 
nuin, orbi exhibuit, quem velut llerculeum quemdam fidei nostre ὑπερασπιστὴν, tot. hzeresiarcharum 
monstris objecit, virum, ut Suidz testimonio utar, ἐλλογιμώτατον, οὐδενὸς δεύτερον τῶν xav' αὐτὸν ἐν 
παιδείᾳ λαμψάντων. Fuit enim ille incredibili dicendi vi et festiva varietate mirabilis, vere χρυσώνυμος, 
aec inira nomen suum χρυσόῤῥους, ut pote cujus ex ore aurea quzdam scaturigo assidue proflueret, qui 
κατὰ τὴν μέλιτταν latissima predecessorum suorum volumina theologorum tanquain prata ἀπανθισάμενος 
ex elegantissimis passim lectis flosculis ἀνθολογίαν quamdam concinnavit, mira cum industria, tum arte, 
adversus omues retiro saculorum h:ereses depugnans. Ad quam sane palaestram non ἄνοπλος, ut modo 
inulti, sed exquisita plane sacrarum Litterarum , orthodoxarumque sententiarum πανοπλίᾳ instructus 
accessit. Cujus rei specimen abunde prebere potest vel unicum *Exóozt τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, in quo 
universa fere Christiano vel theologo necessaria, ita pro rerum pondere et dignitate pertractat, ut inge» 
niine acumen, an lingue facuudiam plus admirere, prorsus addubites. Quanquam illud non tam clare ex 
Latina traductione, quam ex Graco opere emicat, quod nuper divino beneficio ad studiosorum inanus 
pervenisse, magnopere gaudemus. 

Cuin autem superioribus annis in alia quzdam hujus viri opuscula, eademque Latina facta, incidissem, 
quorum lectione mire delectatus, aliquem oriturum exspectarem, qui de posteritate bene meriturus, has 
e tenebris situque vindicandas assereret, neque talem reperirem vindicem : ego tandetn indignum, imo 

raude nefas ratus, quz inexhausto labore hinc inde eruta paraveram, cum magna religionis nostrze 
jactura supprimi, nolui diutius lucernam hanc sub modio occultari, ut vel hinc, quantus quantus sit ille 
veritatis splendor, omnibus, prazsertim theologizxz candidatis, statim alffulgeret. Neque deerat hic adliore 
tator perurgens Pelrus Quentclius, mira hodie diligentia typographus, in provehendis bonis auctoribus 
neque labores detrectans, neque sumptui parcens, ut preclari hujus auctoris libros, quos a studiosis 
passim flagitari animadverterat, suis prelis excudendos proferrem. Hxc autem mihi subinde tacita mente 
reputanti, jamque de patrono, cujus auspiciis bzec doctissima vetustatis monumenta in lucem prodirent, 
circumspectanti, tu, illustris admodum princeps, unus e inultis occurristi, cujus celsitudini Damascenus 
hic noster totus liaud incongrue dicaretur. Idque vel eam maximeob causam, ut bac qualicunque acces» 
sione, singularem animi tui propensionem erga pietatem ac sacras litteras proveheres : hoc est, ut 
lectione tanti doctoris, citra controversiam in Ecclesia celebratissimi, non modo mentem eruditau) et 
ingenium mire dextrum, quibus utrisque feliciter preiniues, felicius et acueres et oblectares, verum etiam 
religiosum pectus tuum in catholica fide confirmares. Equidem hic referre possem vetustissimam generis 
tui nobilitatem, clarissiia majorum stemmata, ditionis amplitudinem, ornamenta ea, illasque dotes, quz 
eximium facile principem testantur ; nisi me admirari magis deceret, tametsi praedicare jam commode 
non liceat, przcipuum hoc pietatis studium, quod sic apud te viget, sic floret apud integruin reip. prin- 
cipem, ut hac omnium turbulentissima tempestate inter raros principes ipse fidei catholicz fortissimus 
propugnator tot jam annis perseyeres emineasque : nimirum qui, omissa bellorum rabie, nihil priua, 
nihil sublimius habes, atque id quod ad Ecclesiz catholice dignitatem et concordiam juvaudani tueudam - 
que spectat, ut vel lioc nomine Damascenum quemdam referre nobis videare. Quanquam liec alias fortasse 
tempestivius referentur, et, ut arbitror, aliis rectius quam tibi. Nunc ut de nostro tecum Damasceno 
solum agamus, tradunt annales hunc circa Gregorii il pape et Leonis illius Elxovopgáyou imperatoris 
tempora floruisse, a cujus filio Constantino 700x0tpórou παρδάλεως vir tantus una cum Germano 


155 SELECT;E PRJEFATIONES. 108 


piriareha et Gregorio Cvprio, viris itidem omni sanctitate reverentiaque conspicuis, palam anathemati 
it addictus, cacodoxis interim ad. innocentissimi viri condemnationem supra modum. applaudentibus 
omnibus. Damnationis causa nihilo justior apparuit, nisi quod sincerissimus religionis assertor Damasce- 
nus, ecclesiasticam fidem damnare totis ipse nervis ac viribus recusaret. Quo quidem nomine et a 
perfido imperatore felicein pro Christo contumeliam illam sibi reportavit, ut ignominiose Manseron 
appellaretur, qui pro avito nomine Mansur dici solitus erat, id est fRiedemptus, apud Latinos. Et in bunc 
ipsum Leonem, leonina certe ferocia insignem, aiunt Damascenum tres conscripsisse libros , quorum 
mihi nullum hactenus invenire licuit. Ceterum illos nequaquam audiendos puto, qui, magno ducti errore, 
amt hunc scriptorem ziate Theodosii Senioris vixisse aflirmant, aut qui, cum Joanne Trithemio, abbate 
Spsnbeimensi, duos Joannes Damascenos exstitisse somniant. Etenim przterquam quod operibus ipsis, 
qua adbnc nobis exstant, error ejusmodi palam convincitur, sane constat ex probatissimorum quorum- 
cunque historiographorum fide, unum et eumdem auctorem esse hunc Damascenum, qui sub Leone lil 
lsaurico v«Iut quoddam Ecclesi lumen. praecipuum effulsit, circa annum restitutz salutis 750 jam tum 
orhi notissimus, ac sermone omnium frequenti usque adeo celebratus, ut in Ecclesia Orientali non minus 
quam Occidentali, postea semper spectatissimis lesi; doctoribus pro suo merito sit annumeratus. 
Sed et idem error plures ex uno Daimascenos flngentium, partim ex Vita ipsius, quam F. Joanne OEco- 
lampadio ( per id tempus nondum hzretico ) interprete legimus, prsesertim ex cujusdam scriptoris 
ἀνωνύμου, sed Grxci, sermone, cui De Philocosmis εἰ Philotheis titulus est, omnino perspicuus esse 
est : in cujus serinonis fine (quisquis tandem ejus interpres fuit, qui polito minus stylo usus, nihilo 
licius verterit) prater incredibilem Damasceni vitz integritatem, mire commendata ejusdem recitantur 
menumenia. Quorum omnium Logices opus primum est, primum etiam, ut apparet, ingenii auctoris 
éscamentum, idque non vulgare, ut in quo genuinam illam disserendi rationem, nullis sophistarum 
argatiis offuscatam, compendio quodam tradit, quatenus eam theologize satis futuram pravidit χειραγωγὸς 
itissimus, πρὸς τὴν τῶν δογμάτων τῆς εὐσεδείας εἰσαγωγῆν, dedicans id opus Cosnme sanctissimo 
em episcopo. Logice subditur Εἰσαγωγὴ ἀξιωμάτων, ad Joannem beatissimum Laodicez episcopum. 
Wax sequitur celebratum illud opus, De duabus in Christo voluntatibus et operationibus, reliquisque 
wanlibus proprietatibus ac duabus naturis et una hypostasi, quo libro adversum lizreses tunc recens 
emis, invictus ille Cbristi pugil fortissime depugnat. Succedunt quatuor illi nunquam satis laudati, 
Ktorthodoxa fide libri, in quibus l'amascenus ratione mirabili omnia 41:8 Christiano vel pie credenda, 
wi scitu necessaria sunt, succincte pertractat. Nec abs re visum est adjungere pererudita Jacobi 
nsis scholia, qui ct eosdem De orthodoxa fide libros Latinitate donavit. Nam quod nos alicubi 
ves annotationes inseruimus, vel per eruditum quemdam ac theologiz studiosum inseri voluimus, 
kereticorum id causa factum est, potissimum ubi doctrinam Ecclesi: per Damascenum assertam ipsi 
aequiter convellunt. Tametsi quid illi hodie, quantumvis catholicum ac pium, non calumniantur, pro sua 
Bbidine (qui mos hzreticis semper fuit) przíractis animis improbantcs, traducentes, despicientes, 
ridegtes, exsibilantes, abominantes, evertentes quidquid in Ecclesia vel sincere docetur, vel pie servatur, 
vel decenter exigitur, inodo ipsorum sensui, quo cuncta vellent innovata, imo potius inversa, non 
respondere satis videatur ? Scd bacc obiter dicta sint. Neque enim omnia, quamvis opportuna, epistolaris 
3agistia dici sinit. Cohzret quatuor Orthodoze fidei libris opusculum siveepistola De Trisagio, scriptum 
pe.uliariter adversus Petri (παρ οὶ pestilentem errorem, quo ex Trinitate quáaternitatem reddere 
eonabatur : eujus mentionem facit et tertio Orthodoxe fidei libro, capite 10. Trisagio succedit rarum 
iind opus, at nunc primum in lucem emergens, De centum heresibus inscriptum : in quo ad imitationem 
Epiphanii, Salaminz in Cypro episcopi, cunctas fere hzreses ad suam us'tye selatem  succinclim 
perstringit. lunc de hzresibus librum, sequitur fragmentum sententiarum ex. Damasceni sermonibus, 
pusillum quidem illud, sed indignum tamen clarissimo illi viro Bilibaldo Pircheymero neutiquam visum, 
quin $ua ipsum interpretatione Latinis auribus publicaret, haud dubie pre se ferens ingentem aliquem 
lacsaurum repertum iri, δὶ sermones ii unde sententiz ille sunt. excerpta, alicubi tandem reperiri 
psseat. Post fragmentum istud subjecta est confutatio Saracenismi, inscripta Altercatio Christiani et 
Sarcceni ; in qua. fortissima veritatis fortis athleta, ineptissimas Agarenorum ineptias simul et impu- 
éeutissimas blaspheimias rationibus validissimis pessumdat. Altercationi subditur insignis ille ac pius 
*ermo, asserens eos qui in fide binc migrarunt, sacris operationibus ac vivorum beneficiis multum juvari. 
Yan sermoncm doctissime Latinum reddidit F. Joannes OEcolampadius, Birgittani ordinis professor, 
Wwt*uwmpus nondum hzresi u!li rejecto cucullo addictus, alioqui talem sermonem nunquam contra se 
ἃς ws versurus. lluic sermoni proxime succedit mirabilis illa ac pia de Berlaam et Josaph:t historia, 
jesis ariter ct szcularibus adeo utilis, adco jucunda, ut baud facile invenias quidquam supra. 
liuorze saudidiimus postremo loco Εὐχατάνυχτα Damasceni et aliorum quorumdam Damasceno parium 
Grp), per Aldum Manutium Latinitate donata : ne quid nostri. Damasceni, quod uspiam prostaret, 
kic desideraretur. lllud ingenue fateri cogor, quaedam hic χαχοζέλως e Grzcis bonis, ut ille ait, Latina 
facia non bona, neque adeo pure in nostram linguam transfusa, dum religiosus nimium interpres, contra 
gravissimi Sat yrici praeceptum, verbum verbo reddere curat, nec se consuetudini bene interpretandi 
luam accommodat. Verum nibil hic teinere corrigere, mutare aut expungere decretum erat, citra Gr:e- 
corum exemplarium praesidium, qua fortasse aut rara, aut. nulla bodie exstant. Quod si qui ea domi 
habet inclusa, aut alicubi asservari novit, is, obsecro, castigatiora proferat, mecutique idem, hoc est, 
communem et przsertim theologi studiosorum frugem, spectet. lta nec ipse sua apud homines gloria, 
bec apud eum qui judicaturus est vivos et mortuos, przemio fraudabitur. Mihi potissimum curze fuit, ut 
quidquid ex omnibus Damasceni operibus undecunque conquirere possem, variis ob id bibliophylaciis a 
tue perlusiratis, in publicum Ecclesize commodum proferrein, tantumque doctorem ; theologorum lumen, 
orbi Christiano recens inferrem, studiosis omnibus elargirer, tuo demum nomini, princeps illustris, 
μας patrone singularis, inscriberem, et, quod facio, nuncupatim dedicarem. Bene vale, princeps 
optime, nostrum dedicationis hujus et editionis stadium boni consulturus. Dominationem tuam onmni- 
potens et misericors Deus, restaurandze Christianze fidei reparandzeque concordiz incolumem diu corr- 
servet. Noviinagii Gelriz, anno Jesu Christi nati MDXLV, quarto Nonas Deccinb. 


MARCI HOPPERI BASILIENSIS 


De editione Graco-Latina operum S. Joannis Damasceni, Dasilee 1515. 
Reverendo Patri ac domino, domino Thom a Planta, episcopo Curiensi, seu Rhztixz alt», Mareus 
llopperus Basiliensis. S. P. D. 


Paraor. Ges. XCIV. 4 


101 SELECTJE£ PRAEFATIONES. 108 


Si eorum minime negligenda auctorum lectio est, amplissime pr:zesul, qui et. bene vivendi pracepia 
iraduut, et abstrusiora verz religionis dogmata explicant, explicandique ea viam monstrant : cur viri 
hujus sancti, Bamasceni, inquam, nostri pia. simul et docta volumina e manibus abjiciamus? In quibus, 
qua dixi jaw, prope emnia haud mediocri. fide pezstita sunt. Qua de causa repetere eorum editionem 
recudereque pii sit officii oportet. Quia autein superiorem ejusdem auctoris editionem tuo in episcopatus 
dignitate antecessori, dunino felicis recordationis Lucio Ytiero jam aliquando dedicavi, haud παρὰ τὸ 
πρέπον facturum me existimavi, si Tu» Amplitudiri tanquam ejusdem Ecclesie antistiti eumdem 
auctorem iterum consecrarem. Quod quidem iustitutum meum, pios przedecessoris tui manes adeo nou 
egre laturos confido, ut etiam quam maxime approbaturos eos non dubitem. Quomodo enim, quem in 
dignitatis fastigio successorem habere voluerunt, non etiam eidem patrocinia a defuncto relicta commit- 
. tant? Verum ne aliqui invidiose mibi ebtrectent, quasi de una fidelia (quod in proverbio est) duos deal- 
bare parietes velim, sciant illi eumdem quidem ime offerre auctorem, at non solum eum, ut. antea, sed 
Cassiano symmysta suo comitatum ante ora venire tua, ut jam nova hzc editio novi operis esse videri 
queat. Ad cujus lectionem, quo instructior majorequo voluptate Tua Amplitudo accedat, singulorui 
argumenta librorum, qua potero brevitate, hic perstingam. Damasceni itaque primum et maximum 
quidem opus est. "Ex&ocic τῆς ὀρθοδόξου πίστεως inscriptum, quod Latinus interpres in quatuor libros 
distinxit, qui tamen in Graco contextu unicus et continuatus est : unde etiam fit ut Latinus capituin 
numerus in tribus posterioribus libris minime Grzco respondeat. In hoc vero, pius antistes, volumine, 
et nominatim quidem libro primo disserit de Creatore ipso, Deo unitrino, Patre, Filio, et Spiritu sancto, 
varia de supersancta Trinitate mysterio explicans qua (ide quemlibet hominem Christianum apprehendere 
menteque Lenere oportet : veluti de Dei incomprelenusibili essentia, de tribus hypostasibus in una natura, 
et earumdem a sesediscretione, nec nen ejosdem generis alia. In secundo autem poet Creatorem de creaturis, 
szeculo angelis, daemonibus, coelo, terra et reliquis mundi elementis, paradiso, bomine, et quz in ipsum 
eadunt, cum perturbationibus, tum virtutibus. In tertio redit ad Verbum Dei incarnatum, disserens de ejus 
conceptione, utriusque natura in una hypostasi conjunctione, de actionibus in Salvatore nostro, de passione 
ejusdem, manente inseparabili ac impassibili ejus divinitate, et aliis nujus generis pluribus. In quarto denique 
pergit deduabus in Christo Domino naturis post resurrectionem ad dextram Patris sedente varias refellere 
objectiones ; item de fide in Jesum Christum, de baptismate, de adoratione, de crucc, de Scriptura, de 
lege Dei et peccati, de Antichristo, de resurrectione, et aliis bujus argumenti rebus. Hactenus de Or- 
thodox:e fidei opere; cui subjicitur Περὶ τῶν ἐν πίστει xsxoumpérov, hoc est, De his qui in fide ob- 
dormierunt, oratio, qua disputandum sibi sumit, an pize viventium preces juvent aliquid eos qui ex vita 
hac fideles migrarunt. Tertium locum tenent orationes duz De obdormitione sancte Dei Genitricis, in qui- 
bus encomion et laudes ejusdem celebrantur. His annectitur sermo de Die extremi judicii, ubi cuncti 
homines ad piam et religiosam vitam coliortantur. Quartum in ordine opusculum est ad. Laodicensium 
episcopum ᾿Αξιωμάξεων slcaporh inscriptum, quod metaphrastes, De decretis et placitis primas Institu- 
tiones vertit : quod in eo prine theologie. institutiones, qua ex parte divinam naturam et hypostasim 
eonsideramus, contineantur. Quintum Deduabus Christi voluntatibus, reliquisque ejus actionibus et pro- 
prietatibus inscribitur, quo, quid inter naturam et personam intersit, quz vel naturam personam proprie- 
tates efficiant, sintne ea, que in Domino nostro Jesu Christo insunt, duplicia, an simplicia : siutne, ut 
dux nature, ita dux quoque voluntatea in Christo, et quid humana a divina voluntate differat, et alia, 
bujus materiz plurima edocemur. llunc sequitur tractatus, qua ratione ad imaginem Dei (acti simus, 
antecedentium quasi repetitio et explanatio. Cui annexa est quoque ejusdem argumenti oratio D. Mazi- 
mi, nempe de duabus in Christo Domino naturis e Greco in Latinum conversa. In sextum est rejectus 
locum Περὶ τοῦ Τρισατγίου, hoc est, De terna sancti repetitione composito hymno libellus, φυοΤρισάγιον 
illud certissimum sacrosanct:ze Trinitatis, id est triuin. hypostaseon in una natura symbolum esse ad- 
versus Petrum Cnapheum, et lieretici hujus asseclas ostendit, qui quartam Divinitati personam insano 
errore affingere non verebantur, de quo etiam habetur caput 10 libri ii... Ὀρθοδόξου πίστεως. Septi- 
mum tenet locum Orthodoxi ἐξ Manichaei Dialogus, in quo Manichzorum de duobus rerum principiis et 
materia, quam vilem et malam statuebant, deliria recensentur, atque argumentis evidentissimia refu- 
tantur. Octavum locum aibi vindicat sermo De natura composita conira Acephalos. Nonum occupat locum 
De haeresibus liber, quo sectas οἱ haereses, qua post lioines natos ad suam usque aetatem exstiterunt, 
breviter quidem, at perspicue deseribit. Decimum obtinet locum Cbristiani et Saraceni de Verbi Dei in- 
catrnoatione, passione, morte, de libero bominis arbitrio, de causa boni et mali, de hominis in utero 
formatione, et aliis bujus generis rebus colloquium : quo eliam monstrosi aliquot ÀAgarenorum errores 
confutautur. Undecimum est sententiarum quoddam fragmentum : quo adversus octo principalium vl- 
"tioruin genere. quz etiam sànctos ut plurimum infestare solent, armamur. Duodecimum sunt. sortita 
locum Εὐχατάνυχτα inscripta carmina, quibus Christi Domini nostri nativitas, transfiguratio, resur- 
rectio, Spiritus sancli inissio, et alia hujus generis divina mysteria celebrantur. Decimum tertium 
opusculum est De arte disserendi, quo quantum theologie candidato satis fore existimavit, ejus artis 
pracepta tradit. Decimo quarto loco ponitur, sancti Patris et confessoris Theodori, studiorum pr:efecti, 
oratio dogmatica de bonore aique adoratione sanctarum imaginum. Decimo quinto loco describitur 
beati Joannis Damasceni Vita, per Joanneu) patriarcham llierosolymitanum conscripta. Penultimum 
locum sortitz sunt orationes tres de sanctis imaginibus colendis, in quibus h:zec summatim tractantur : 
primum quid sit imago, quamobrem sit constituta; Scriptura: et Patrum testimonia de usu imaginum ; 

tem quot imaginum sint genera, quz» possint, quaeve non possint imaginibus exprimi : postrenio quis 
imaginum auctor exstiterit. Itidem de adoratione,quid sit adoratio : quot sint adorationis genera: postea 
quam multa sint qua in Scriptura invenimus adorata : ad hac omnem adorationem propter illum, qui 
natura Deus est, esse constitutam : postremo autem honorem qui habetur imaginibus, ad ipsum exemplar 
pervenire. Ultimum sibi locum elegit historia duorum Christi martyrum : quanquam de auctore non- 
nulli dubitent; quia tamen digna cst visa Trapezuntio, quam a se conversam Latinis legendam exhibe- 
ret, reliquis hujus auctoris operibus subjiciendam duximus. Hactenus de Damasceno. CassiaM vero 
cjusdem, aut saltem a superiore non prorsus alieni argumenti opera sunt, veluti duodecim illi libri 
quos in prima acie hic collocatos T. Α. videt, quorum quator priores de ccenobiorum institatis cou- 
£cripti sunt, reliqui autem octo absolutam nobis perfectauique de octo principalibus vitiis disputationem 
reddunt, quam vix inclioatam in przdicto sententiarum Íragniento Damasceni legimus. Sequuntur eos 
viginti quatuor Patrum Collationes, sive disputationes in huuc quoque finem omnes institute, ul a viliis 
ad virtutes, a vite hujus illecebris ad sanctitatem, a seculi hujus vanitatibus ad divinarum et ceeie- 


109 SELECT.E PIUEFATIONES. 110 


etium rerum comtemplationem et studium nos pertrabant: et ut nosmetipsos abaegsntes, Christum 
Dominum ducem sequamur, cx ejus przceptis vitam nostram componamus. Post illas legendum sese 
ellert pietate et celestis sapientie profunditate insigne de Domini nostri Jesu Christi incarnatione opus 
septem hormiliis, sive libris distinctum : quo pius ille antistes fortissimis rationibus, apertissimis pro- 
pbetarum, apostolerum et evangelistarum testimoniis comprobatis, impiam illamqNestorii bzeretici opi- 
mienem magno zelo impugnat, volentis una cum Pelsgianis, Mariam Virginem, non Θεοτόχον, sed tan- 
tem Χριστοτόχον appellandam esse, boc est, Christum Dominum, non Deum, sed hominen tantammodo 
solitarium ex Virgine patum esse; qui, ut verbis utar auctoris, postea demum virtutis via pie religio- 
seque vivendo obtinuerit, ut dignus per banc vitz sanctimoniam feret, cui se majestas divina sociaret : 
αἱ sic exclusa ab eo penitus sacra originis dignitate, sola ei tautummodo meritorum relinqueretut 
electio : qua vix major in Salvatorem nostrum dici blasphemia potuit. Habet nunc T. A. onininm vo- 
ljuminis bujus operum periochas, quibus ad lectionem eorum aditum et viam faciliorem parare volui : 
qum, nom fastidienti sinceroque animo legenti, et fidem, et eruditionem, vitzeque probitatem augere 

mt Tua . P. izto hec asBimo suscipere bonique consulere velit. Omnipotens et misericors Deus 
Drgiatur tibi, ut ad sui nominis gloriam εἰ Ecelesize salutem pater οἱ pastor bonus diu praeesse valeas. 

Kalend. Augusti, anno restitutze saletis 1575. 


JACOBI BILLII S. MICHAELIS JN EBENO COENORIARCILE 


De sua operum S. Joannis Damasceni translatione Latina. 


Beverendissimo cardinali, atque illustrissimo principi, Carolo Borbonio, Rothomagensi archiepiscopo, 
lecobuas Bilius, S. Michaelis in eremo cenobiarchba S. D. 
leter plurimas notas, qux orthodoxos ab bzreticis dirimunt, hanc vel in primis numerandam imme- 
nie quispiam censuerit, quod illi veleres theologos, tanquam parentes, colunt ac suspiciunt, eorum ve- 
wigüs haerent, in eorum lucubrationibus ingeniique monumentis libenter versantur, ab eorum placitis 
wi vansversun unguem sibi minime discedendum pulant : hi contra eeleberrimos etiam quosque Patres, 
wwe iur? doctrina, tum admirabili vits? sabctitate ac pietate priseditos, inaudito quodam supercilio 
ntur, ac velut de ponte dejiciunt, eos nunc probris et maledictis incessunt, nunc sannis ac dicte- 
εἴς impetunt, eorumque, non verenda, ut degener ille Cham, sed multo quam ille sceleratius, honestissi- 
mes corporis partes, hoc est gravissima et sanctissima dogmata risui ac [udibrio habent : id deniqne 
emsibus :nodis agunt, ut eos quos errorum suorum laqueis implicitos tenent, ἃ przestantissimorum 
sacterum lectione dehortentur. Dicerem id ipsis ab intolerando quodam fastu ac caeco gui amore proficisci, 
modum eliam revera proliciscitur. Qui enim his vitiis laborat. (laborant autem omnes, qui ab 
iz €ortu nefarie se praeciderunt) minime sane mirum est, si reliquos ownes prz se despiciat, ae 
cerebri sui coinmenta quamlibet eruditis ac piis aliorum commentariis anteponat. ded alia insuper liu- 
jesee rei, et quidem longe gravioris momenti causa est. ld enim perspicue vident homines callidissimi, 
s priscorum Ecclesie Patrum arbitrio. religionis causa disceptetur, exploratam nobis ac tanquam in 
fne conditam victoriam esse. Quos enim errores hac miserrima tempestate ab orco revocarunt, hos a 
veteribus is jampridem con[ossos et jugulatos esse minime ignorant: ut jam non tani hzresum 
isveatores (quod iis, qui gloriam in confusione quaerunt, nominis aliquid afferre posset) quam itarum 
ellessores dici possint. Cum igitur in sanctissimorum virorum scriptis nobis eertissimum prasesidium con- 
stitatum, Sibi crucem defixam, paratamque ruinam esse perspiciant, ideirco eos tanquam firmissimoe ca- 
tslicae Sdei propugnatores infeasissimo animo aversantur, ac de omnium manibus sublatos cupiunt. 
Testis est bac in re locupletissiinus fideque dignissimus ille hzreticorum nostri remporis signifer Luthe- 
res, qui cum Vicelium (sic enim doctissimus episcopus Noviodunensis nuper extremo vitz die perfun- 
dus, se aliquando ab ipsomet Vicelio accepisse non semel mihi narravit) adhuc in castris suis veraantem, 
i gm doctorum lectione impensius quam vellet, delectari perspiceret, injectus statim ipsi metus 
est, ne 8 partibus suis ille descisceret. Cumque ei magnopere, sed frustra tamen, ut hujusmodi libros e 
manibes excuteret, auctor fuisset ; tum denique de eo plane diflildere cepit, svymmystisque suis aperte 
ixi, euan ad papisticum coetum (sic enim eos, qui de religione recte sentiebant, per contumeliam 
weerus apostata vocabat) brevi rediturum. In quo etiam falaus vates minime fuit. Nam hsec sagena in- 
ülum piscem ex ccnoso haeresis Lutheranse gurgite in altum traxit, ac velut alterum Mosem 
» Pharaonis filia educatum, ac pestifera AEgypti doctrina infeclum, ad vera matris gremium reduiit. 
Wee veze τος Vicelio solum usuvenit, sed plerisque aliis, qui ejusdem fili adjumento ex prodigiosorum 
errorum labyrintho Dei benignitate tandem emerserunt : quemadinodum eontra. innumeris bominibus 
vias anüquas, ut Scripturz verbo utar *, neglexisse, ac profanis vocum novitatibus animum adjecisse, 
| (raudi fuit. διὰ enim ipsum etiam Augustinum impulit, ut de Christianse pietatis curriculo 
ac diuturno tempore Manicheorum, non tam decreta, quam portenta sequeretur, nisi quod, 
οἱ igsemet confiteretur, in lidei salutisque negotio consulendos sibi potius hereticos quam orthodoxos 
ceneuisset. Quocirca, cuin ii, qui evellunt ac deatruunt, Christique tunicam in sexcentas partes lacerant, 
suos, quam maxime possunt, a veterum lectione avocent, ac Palastinorum in morem salutares puteos 
nobis obstruere conentur ὅ, an non illi, qui plantare, et zdificare, atque eum, qui filios Dei dispersos 
ja anus congregavit *, imitari student, binc apertissime intelligent, quam Ecclesiz utile ac fructuosum, 
imo quam necessarium sit, quod illi, ub suz' causse detrimentum ac perniciem allaturum , fugiunt, id 
sequi aique amplecti, piosque Patres, ac de tota posteritate optime meritos, nocturna versare manu, 
ersare diuturna? Hoc clypeo, ut etiam olim Sisinnius (a) animadvertit, hereticorum mucrones retundi, 
amt, si veterum aucioritatem aperte rejiciunt (ut perfidos bomines facere non pudet) singularis eortim 
audacia coargul liquidu potest. lllud quidem sine controversia est, Catholicos omnes, nisi quos, ut mare 
cadavera, sic improbissima vila e piorum coetu ejicit, hac maxime ratione in orthodoxa religione reti- 
neri Eoque nomine non parvam eos Ecclesiz utilitatem afferre judicio, qui veterum libris emca- 
dandis εἰ ei is, auL etiam de Grzeco in. Latinum converwndis, ac. novis accessionibus ampliá- 
candis, ium suum alque operam impendunt, theologisque materiam subeinistrant, qua, tum ad 


*1 Tun. vn. * Gen. xxvi. * Joan. xi. 


(s) Lib. v Hist. eccl. cap. 10. 


i SELECT/E PRJEFATIONES. 112 


propellendos advergariorum impetus, tum ad plebem optimis moribus institaendam, uti possint. Quo in 
enere cum multorum industriam elucere perspicerem, egoque etiam aliquid jam, quod a piis quibus- 
am αἱ eruditis viris non illibenter exceptum fuisset, in lucem edidissem, ingens hinc milii calcar ad 
idem studii genus prosequendum additum videbatur. Sed partim fortunz: mes, parum ex animi sententia 
constitute, partim ἀλλεπάλληλα bella, partim variis morbis attrita et pene profligata valetudo, curren- 
tem, tanquam injecta manu, represserunt, ac ne me alto committerem, verum extremam littoris oram 
legerem : boc est ne quid longioris operz aggrederer, sed in iis, qua minori labore ac breviori temporis 
spatio absolvi possent, animum exercerem, admoverunt. Nec tamen corporis iimbecillitati tantum in me 
juris esse potuit, quin in divo Joanne Damasceno ultra constitutum  progrederer , ultraque septa, ut 
proverbio dici consuevit, prosilirem. Quod tamen easu potius quam eounsulto et meditato contigit. Nam 
cum libros duntaxat Orthodoxa fide, quos non satis perspicue, nec interdum ad Grieci codicis fidem 
satis recte atque integre conversos esse nonnulli querebantur, Latinos rursum facere decrevissem, per- 
inde mibi ut fastidiosis zegrotis accidit, qui, si multos ipsis confertim cibos ingeras, universos respuunt, 
si autem deinceps eosdem adhibeas, omnes plerumque admittunt. Eodem cnim modo cum, libris illis ad 
umbilicum jam perductis, opuscula qusedam ab eruditissimo cardinali Sirleto accepissem, iisque item 
absolutis, Parallelorum opus singulari cardinalis Carafa nobilissimi ac doctissimi viri beneficio et hu- 
manitate nactus essem, atque his rursum Latinitate donatis, alia quadam a preestantissimo juris pro- 
fessore Jacobo Cujacio, ac postremo Barlaami historiam a clarissimo viro Joanne Sanctandrea mutuatus 
essem, ita factum est, ut et dum mihi in singulis opusculis laboris finem proponerem, tadium nunquam 
subrepscerit, et opus tandem in justum volumen excreverit. De Damasceno autem, ipsiusque eruditione, 
quid longam orationem comparare attinet, eum et quantus philosophus fuerit, et quanta theologiz laude 
excelluerit, et quam studiose in auctorum qui ante ipsum floruerunt lectione versatus sit abunde ipsius 
scripta testantur? lllud quidem neyari non potest, eum primum exstitisse, qui ea, qui prius fuse ac 
libere disputari $olehant, in unum corpus coegerit, remque theologicam via et ratione, longeque commo- 
diori ordine tradiderit. Hoc enim ipse apud Grzcos primus przstitit, quod inulto post apud Latinos Pe- 
trus Lombardus caterique scholastici. Hunc igitur auctorem, etsi minus amplum quam cuperem (multa 
euim ipsius etiamnum apud Gracos exstare audio, etiamsi temporis injuria multa interciderint), haud 
paulo tamen quam anteliac unquam ampliorem, maximaque ex parte a me translatum, atque in iis etiam 
qua ἃ P'erionio et Zino conversa sunt, non negligenter recognitum et castigatum, cum in lucem emit- 
tere pararein, sub cujus auspiciis prodiret, non mihi diu fuit cogitandum. Nam cum me imultis magnis- 
que bene(iciis tibi jampridem obstrinxeris, multoque etiam plura mea causa cupere prze te semper tu- 
leris, mortalium omnium ingratissimus essem, si, cum mihi per. corporis infirmitatem nec in tuo comi- 
tatu esse, nec ulla tibi officia prestare liceat, qua una in re possum, grati erga te animi significationem 
haudquaquam exhiberem. ld autem unum possum, quod litterarium otium suppeditat. Plura autem 
fortasse suppeditasset, si mihi in Michaelino nostro angulo, aut in ltegia insula, hoc est. μαχάρων 
vfsot;, ut prius solebam, delitescere, atque inter fluctus et nemora philosophari, contigisset. Sed mihi 
truculenti apri vinez nostre pervastatores et. inflammatores bujusmodi felicitatem inviderunt. Quamob- 
rem , ut divi Petri verbis utar * quod habeo, hoc tibi do, nempe Joannem Damascenum, clarissimum 
Gracie lumen, qui cum maximis in patria sua muneribus dignitatibusque aliquandiu perfunctus, dextra- 
que manu religionis causa multatus fuisset, eamque postea divino munere recepisset, sempiternarum 
rerum desiderio incensus, non honores duntaxat ac vitte ornamenta, sed opes etiam aec facultates, ami- 
cos, parentes, ipsam denique patriam reliquit, nt meliorei patriam qu*ereret, eique totum se consecra- 
ret, iu quo quidquid ipsius causa hic relinquitur, multo certius auctiusque invenitur.Quo etiam nomine, 
quamvis me officii mei ratio ad id minime impelleret, merito sane atque optimo jure ipsius opera lilu- 
strissim tuz Dominationi nuncupare deberem. Multa enim in te pii omnes &nimadvertunt, in quibus 
ad prieclarissiimi viri similitudinem et laudem proxime accedas. Quid enim? An non ipse quoque dextram 
tuam manum, qua tibi scandalum afferebat, abscidisti, atque a te projecisti; cum scilicet iis, quorum . 
tibi ardentissimum amorem ipsa quoque natura in intimis visceribus ae medullis infixerat, quam Deo 
carere maluisti, nec committendum putasti, ut carni et sanguini plus apud te virium esset, quam ei, qui 
non modo supra carnem et sanguinem, sed supra etiam animam amandus et expetendus est ? Annon In 
illo memorabili superioris anni facinore oculum etiam tibi ipsi eruisti, cum Rothomagi , te prsesente, 
lupus funestissimi edicti fiducia fretus, in tuum, imo in Domini tui, ovile libere grassaretur, ac tibi 
regis indignatio, quam mortis nuntium esse Sapiens pronuntiat*, 4anquam fortis armatus occurreret . 
Fortem enim illum superveniens fortior alligavit, zelus nimirum domus Dei, quo tum animus tuus ita 
repente confagravit, ut, omni offensienis regie metu Jropuisato statim in latibulum illud, in quo 
iuimanis illa fera pra«das agebat, te conferres, illicque ad errantes oviculas eam ex tempore orationem 
baberes, quas, doctissimorum hominum, qui tecum aderant, judicio, non tam ex te manare quam ἃ 
Spiritus illius vehementis, quo petra conteruntur, aíflatu atque instinctu proficisci videretur. Quod si 
Damasceno summa laudi ducendum est, publicorum negotiorum curam et administrationem abjecisse, 
ut divinarum rerum contemplationi se totumn addiceret, non multo inferiorem laudem is meretur qui, in 
altissimo dignitatis gradu collocatus, inter negotia otium sibi facit, nihilque magis in votis habet, 
quam ut ex aulicorum tumultuum uudis, si Ecclesise utilitas ita postulet, in tranquillitatis portum sese 
asserat. Neque enim gratia et auctoritate in aula florere, summam felicitatem, ut multi solent, sed vin- 
cula, a&ed coinpedes ac speciosum carcerem esse arbitraris. Quid quod ita in aula degis, ut tamen nihil 
aulicum, hoc est nihil vafrum, nihil subdolum, nihil ὕπουλον, in te mortales conspiciant? Neque enim 
ullis suis veneficiis hoc, inquam, Circe iila efficere potuit, ut de nativa tua morum simplicitate demigra- 
res, atque ἐπιχώριον τρόπον, ut Aristophanis verbo utar, tibi colendum existimares. Quod ut apud 
2ulicos irrideri ac vitio dari solet, ita apud optimos quosque in maxima laude ac prsedicatione ponitur ; 
quippe qui, ut illi τὴν διπλόην, sic ipsi τὸ ἁπλοῦν xal σχηνῆς ἐλεύθερον miriflea commendatione dignum 
censeant. Jam si monastica vita, quam amplissimis opibus preetulit, sanelissimeque coluit Damascenus, 
ingentem ei laudem conciliat, quis tam iniquus rerum zestimator erit, qui non te summis laudibus effe- 
rendum pulet, cujus opera οἱ contentione sepe perfectum est ut complures hujus instituti homines ea 
nullo suo labore, nullo sumptu, nulla temporis mora consecuti sint, qus, nisi tuus favor accessisset, 
runquam obtinere potuissent ? Ut enim olim tabernaculi * velis ex bysso et cocco et hyacintho contextis, 


δ Acton. * Prov. xvi; ἴ Matti; xi... * Exod. xxvi. 


n3 SELECTJ£ PIUEFATIONES. v 


be: cilicina: vela et pelles externe prestabant, αἱ ventorum atque imbrium vim οἱ puiverem ab ipsis 
areerent : eodem modo, quod pietatis colendz studio devoti homines spiritualibus deliciis sine ullo 
strepitu fruantur, securique, ut D. Gregorii verhis utar (a), intima penetrent, ex tuo persepe adjumentó 
est, qui adversus hujus s&zculi procellas exterius |aboras. His patronum, his optimum parentem te 
prabes ; bis idii, his sacra ancorz, his portus loco es. flis non modo domus Lua, sed etiam aureg 
tvz patent. His etiam templa, his domos maximis sumptibus exstruis. Hoc denique in 605 animo cs, 
. w Bihil ipsorum eausa facere queas, quo volantas tua expleri possit. Quze cum ita sint (multa enim pre- 
lereo, quod te virtute ipsa magis quam virtutis preconio delectari seiam), rem me tum ab officio meo 
bon alienam, tum ipsi quoque Damasceno gratam atquc jucundam facturum esse putavi, si ipsius monu- 
menta illastrissimo tuo nomini consecrarem. Quod tu, velut εὐχαριστήριον munus, ab addictissimo tibi 
cliente profectum, πὶ grato animo accipias, te summopere rogo ac supplex obsecro. Dominus Deus 
Wlustrissimam Tuam Dominationem ad Ecclesi: su: utilitatem quam diutissime incolumem servet. Ex 
Dionysiano cenobio, Nonis Maii 1577. 
EX VOLUMINE 


CL. VIR! LEONIS ALLATH, QUOD ZYMMIKTA i1xscniPsiT, PAG. 446. 

Lco Allatius, Bartholdo Nihusio. ] 

Joanues Aubertus, vir plane doctissimus, post bonam navatam operam Theodorito Cyrensi, et Alexan 
drino Cyrillo, totum suum stuillium contulerat in Damasceno colendo, ut hic, :eque atque ilii, suis orna- 
wentis decoratus ope typorum, inter sapientissimos versaretur. Studium laudans ego, meam quoque 
eperam addidi, et quidquid in Romanis bibliothecis sub ejus nomine latebat, eruens, quadruplo miui- 
wwe, sumptus magna ex parte erogando, feci auctiorem : quin et laborem addens, ex iis multa. in 
Bugwam Latinaw verteram : et, ut opus Auberti, magis conspicuum, lucem acciperet, de omnibus 

j Damasceni operibus, tuin editis, tum edendis, singula examinans, et spuria a legitimis separans, 
yuficium adnexui. Que omnia gratissima Auberto accessere. Sed, cum jam primo tempore ieditaretur 

eiienem vir ille prxstantissimus, fato defungitur, et immaturo illius interitu res eoclesiastica et litteraria 

imm impatibile facit: et, una cum eo, Damascenus in privatorum domibus alto silentio involutus 

ji. Nunc tandem ex Parisinis unus aliquis, ut mihi signifleavit noster Goar, libellum edidit sub hoc 

δε : Conspectus now? editionis omnium operum S. Joannis Damasceni, monachi et presbyteri, in qua- 
ier Iomos. dislinclorum; in quo equidem nulla mei mentio est : imo in fine, studia mea omnia alque 
bberem in illustrando tanto doctore vellicat, scribens, cum res esset perducta ad umbilicum, οἱ 
tyyis mandata, accepisse se ab erudito viro, A|latium ab aliquot annis Roma Lutetiam misisse non- 
aria Damasceni opuscula cum doctissimis scholiis. Ea si ab eodem, qui. misit, impeiravero, inquit, cum 
iis, quorum. editionem aliunde paravimus, ad majorem ejus absolutionem adjungenda curabimus. Quare 
jr, ut vides, mi Nihusi, oleum et operam perdidimus : et alienos. labores subripiens, se graculus,. 
mescio quis. circumvestit. Id sane mihi non displicet, cum sgemper pra oculis mihi fuerit, non mea 
giriola, sed bonum publicum utiliter promovendum. Ut tamen aliena rapiendi aviditas quoque modo 
inhibeatur, visum est mili, Damasceni operum, Auberto missorum a me, catalogum intexere, et tibi 
mittere, uL post alia in Symmictis edatur. Da mihi hanc adjutabilem operam, et consule, dum vales, la- 
bori meo. Cuperem enim, antequam iHe Damascenum ederet, publice omnibus innotescere, quid ia 
esm ipse contulerim. Vale, Roma 19 Octobris clo [9 c tir. 





Sancti Joannis Damasceni opera doctissimo Joanni. Auberto Lutetiam transmissa per 
Leonem  Allatium. 


Ι. Ἐγκώμιον εἷς Ἰωάννην τὸν Χρυσόστομον. Prin- 


tantummodo Latine, cum aliis duabus Theodori 
cipium : "Eóct μὲν, ἔδε!, ὦ Ἰωάννη πάγχρυσε, cuin 


Abucare, quas Grecas invenire non potuerunt. 


iaterpretatione Latina Francisci Arcudii episcopi 
Nuseani, collatum et correctum ex codice ins. Leo- 
»is Allatii. 
W. Ei τὸ ἐζενέσιον τῆς Θεοτόχου. Princ. Λαμ- 
τρῶς ζει 1) χτίσις σήμερον, cum interpreta- 
ἴδε m ums Afia Ν TV i (oo ἡ . r 
;7hv ὑπαπαντὴ» τοῦ Κυρίου ἡμῶν "Ir,oo2 
Χριστοῦ. pr Εἶχε μὲν ἡ τῶν γενεθλίων.Ἤ πανῆγυ- 
ps. omm interpretatione Latina Leonis Allatii. 

IV. Εἰς τὴν κοίμησιν τῆς Θεοτόχου, P. Ἔθος ἐστὶ 
το; ἐρωτιχῶς πρός τι διαχειμένοις, cum interpre- 
Otiopne Latina Allatii. 

V. Εἰς τὴν ξηρανθεῖσαν συχῆν, etc. P. Κινεῖ pe 
πρὸς τὸ λέγειν ὁ ἐνυπόστατος τοῦ Θεοῦ χαὶ Πατρὸς 
Áóvro;, cum invryretoatione Latina Allatii. 

Vi. Αἰδελλος ὀρθοδοξίας. P. Πιστεύω εἰς ἕνα Θεὸν 
Πατέρα παντοχράτορα, cum interpretatione Latina 


Allatii. 
VM. Περὶ ἀρετῆς xai χαχίας. P. Ἱστέον ὅτι δι- 
πλοὺς ὧν ὁ ἄνθρωπος cum interpretatione Latina 
atii. 


VM. Εἰς τὸ γενέθλιον ἐοῦ Κυρίου λόγος ἱστορι- 
χός. P. 'Onó:av τὸ Éap ἀπέλθῃ, cum interpreta- 
tione Latina Allatii. 

ΙΧ. Διάλεξις πρὸς Σαραχηνόν. P. Εἰπέ pot, ὦ 
ἐπίσχοπε. Eaw) ediderant, absque textu. Greco, 


(a) Lib. xxv Moral. 


Modo.ex manuscripto Allatii dantur Grzce et Da- 
masceni et Theodori. 

X. Ὅροι. P. Ποὸς ἀχριδεστέραν παράδοσιν, cum 
interpretatione Malatestze Albani. | 

XI. Ὅροι ἄλλοι. P. ᾿Ανάγχη ἐστὶ βίας αἰτία. Zxo:- 
χεῖον ἐστί. 

XII. Περὶ θεότητος καὶ ἐνσάρχου οἰχονομίαςξ Ἴη- 
σοῦ Χριστοῦ. P. Τοὺς εὐσεδεῖν αἱρουμένους. . 

ΧΙ. Περὶ τοῦ σώματος τοῦ Κυρίου. P. Περὶ τοῦ. 
Κυριαχοῦ σώματος, οὗ μεταλαμδάνομεν.. — 

IV. Κατὰ τῆς θεοστυγοῦς τῶν Ἰαχωδιτῶν. θρη- 
σχείας. P. Οὐδὲ τὸ καλὸν χαλόν ἔστιν, ὅτε μὴ χαλῶς 
γένηται. 

XV. Ἴσον Λιδέλλου ὑπαγορευθέντος ὑπὸ Ἰωάννου 
τοῦ Δαμασχηνοῦ, ἐπιδοθὲν δὲ παρὰ Ἡλία ἐπισκόπου 

ἔτρῳ μητροπολίτῃ Δαμασχοῦ. P. Οὐ μιχρὺν ἀμφο- 
τέρωθεν φόθδος xaX ἀπορία. 

Vl. Κατὰ Νεστοριανῶν. P: Πρὸς τοὺς Νεστορίου 
ὁμόφρονας. οὕτως ἀρκτέον του: λόγον. 

4.1} Περὶ πίσίεως χατὰ Νεστοριανῶν. D. Ἔδει 
μὲν ἡμᾶς τοὺς ὑπὸ θεοῦ σεσωσμένους. 

ΧΥΠ}. Τοῦ αὐτοῦ χρήσεις ἀγίων Πατέρων, ἀπο- 
δειχνύουσαι ὡς εἷς ἐστιν ὁ Χρ'στὸς, Ex δύο φύσεων, 
χαὶ δύο φύσεις. P. Τοῦ ἁγίου Εἰρηναίου ἑἐπισχόπον 
Λουγδούνων. ΝΞ 

XIX. Περὶ τῶν ἐν Χριστῷ δύο θελημάτων, xai 


15 


ἀνεργειῶν, xaX λοιπῶν φυσιχῶν ἰδιωμάτων. Est pars 
ex editis , qux potest conferri cum editis, qua eor- 
Fuptissima sunt. 

X. Too αὐτοῦ Πασχάλιον. 

XXI. Τοῦ αὐτοῦ Εὐχῆ. P. Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ 
Ev ἐλέει πλούσιος xaX ἐν οἰχτιρμοῖς. 

XXII. Ei; τὸν εὐαγγελισμὸν τῆς ὑπεραγία: Θεοτό- 
κου. P. Nov ἡ τῆς [σα ίδος βασιλικὴ τε χαὶ ὑπέρξε- 
γος ἑορτῇ, χαὶ πανήγυρις. Principium tantum, ΄ 

XXIII. Ky. Πρὸς τοὺς εὐσεθῶς xai θεαρέστω:; 
λέγοντας δύο φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ, ὁμοίως καὶ τὰς 
ξνεργείας χαὶ τὰ ϑελήμαξα. P. Ἱστέον xal μὴ ἀγνοῃ- 
τέον, ὅτι οὐ δεῖ ἡμᾶς ἀθδασανίστως xal ἀπερισχέ- 


πτω-. 

XXIV. Γεωργίου τοῦ Χιονιάδου σχόλια εἰς τὴν 
[πηγὴν τῆς γνώσεως Ἰωάννου τοῦ Δαμασχηνοῦ. P. 
Τὰ εἰωθότα ζητεΐαθαι χεφάλα!ια. 

XXV. Γρηγορίου Πάρδου μητροπολίτου Κορίνθου 
Ex τῶν ἐξηγήσεων εἷς τοὺς χανάνας τῶν Δεσποτικῶν 
ἑορτῶν, ἐξηγήσεις εἰς τοὺς χανόνας τῶν αὐτῶν kop- 
τῶν Ἰωάννου τοῦ Δαμασχηνοῦ. P. Ὁ παρὼν οὗτος 
χανών. 

XXVI.Ejusdem Vita Greca, per Josnnem Hiero- 
solyiiitanum edita, Romx cum manuscripto Leo- 
nis Allatii collata et correcta. P. Tol; τετηρτ χόσι 
τὸ xat' εἰχόνα Θεοῦ. 

XXVII. Ejusiem Vita ex Menologio Vaticano 

Basiliano. P. Οὗτο; ὑπῆρχεν ἐπὶ τῆς βασιλείας. 
΄ .— XXVIII. Τοῦ σοφωτάτου χυροῦ Κωνσταντίνου Ao- 
γοθέτου τοῦ ᾿Αχροπολίτου λόγος εἰς τὸν ἅγιον Ἰω- 
ἄννην τὸν Δαμασχηνόν. P. Τῷ Ἰωάννῃ τὸν λόγον, 
τῷ tx Δαμασχοῦ τὰ ἐγχώμια. 

XXIX. De eodem Damasceno, ex Macario An- 
eyrano. P. Ἢ τοίνυν ῥηθεῖσα ἁγία xai οἰχουμε- 


vix. 

XXX. ᾿Αχολουθία el; τὸν ὅσιον Πατέρα ἡμῶν "Ito- 
ἄννὴν τὸν Δαμασχηνόν. P. Ποίοις ὑμνῳδιῶν ἄσμασι 
«οὔ χανόνος. P. Τὸν μουσιχὸν τῆς Ἐχχλησίας τέτ- 


τιγα. 

XXXI. ᾿Αχολουθία ἄλλη εἰς τὸν αὐτόν. P. Χαίροις 
Ἔχχλησίας ὄργανον, τοῦ κανόνος fj ἀχροστιχὶς χατὰ 
ἀλφάδητον, xal ἐν τοῖς Θεοτοχίοις Φιλοθέον. P. ᾿Αδω- 
vat σοι τὴν ἄδουσαν σεπτὴν xal. 

XXXI. ᾿Αϑανασίον τοῦ Χατζύχη μεγαλυνάρια εἰς 
Ἰωάννην τὸν Δαμασχηνόν. P. Μαχαρίζομέν σε, 
Ἰωάννη σοφὲ, ὡς χαρίτων λογιχῶν. 

XXXIII. Βίος xai πολιτεία καὶ μεριχὴ θαυμάτων 
διήγησι; τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἐμῶν Κοσμᾶ τοῦ 
ποιητοῦ. P. Tipdy ἐστιν ἄξιον τοὺς ἐφευργ χότας τὰ 
χάλλιστα. Seriptor profitetur se narrare de Joanne 
Damasceno qua preterierit Joannes Hierosolymi- 
tanus ín ejus Vita. 

XXXIV. Leonis Allatii, de Joanne Damasceno 
et ejus scriptis, ex opere ejusdem non edito, De 
libris apocryphis.) Qua illustrant editífonem Da- 
masceni, et missa sunt. 

XXXV. ᾿Ανχυτασίου μοναχοῦ πρὸς τοὺς λέγοντας 
μίαν φύσιν ἐπὶ Χριστοῦ. P. A. Αὐτῃη ἡ μία φύσις 
«οὔ Θεοῦ Λόγον σεσαρχωμένη. 

XXXVI. ᾿Λναστασίου πατριάρχου ᾿Αντιοχείας 
διήγησις περὶ τῆς ἐν Περσίδι γενομένης συνόδου τῶν 
ἀνατολιχῶν ἐπισχόπων, ἐν f| xal περὶ τῶν iv τῇ 
αὑτῇ χώρᾳ γεγονότων τεραστίων χατὰ τὴν τοῦ Χρι- 
στοῦ γέννησιν. P. Βασιλεύοντος ᾿Αῤῥενάτου τῆς Περ- 


σίχης χωβᾶς. 
XXXVII. Τιμοθέου πρεσδυτέρου περὶ τῶν προσ- 
ερχομένων τῇ Ἐχχληστίᾳ. P. Τρεῖς εὑρίσχομεν τά- 
sete collecti, correcti et aucti ex ms. Leonis Al- 
atii. 

XXXVII. Φωτεινοῦ Mavcyalou πρότασις. "Avztb- 
(no Ζαχαρίου ἑπισχόπου Μιτυλήνης. P. Εἰ τὰ 
ναντία αὐτὰ, αὐτοῖς ob λέγεται ἐναντία. 

XXXIX. Cum Stephanus metropolita Nieomedien - 
sis opusculo suo, Περὶ τοῦ τριμεροῦς τῆς Ψυχῆς 
(P. "Orc τρία μέρη τῆς ψυχῆ:), omnia exscripse- 
rit ex opusculo Damasceni De virtutibus εἰ vitits, 
edendus est ideu Stepbanus, ut. rerum legitimus 


SELECT/E PIUEFATIONES. 


116 


parens habeatur. hicoque missus est Greceeot 
atine. 

XL. Ἰωάννου μηναχοῦ xoi πρεσδυτέρου Ἐδοίας 
λόγος εἰς τὴν σέλληψιν «ἧς ἁγίας Θεοτόχου. P. Ὁ 
μέγας ἀπόστολος Παῦλος, ὁ τῶν μεγάλων μυστηρίων 


ἐξηγητής. . - 

Ll. Τοῦ αὐτοῦ λόγος εἰς τὰ Νήπια τὰ ὑπὸ Ἡρώ» 
δου ἀναιρεθέντα. P. Πάλιν ὁ τάλας ἐγὼ τὸν νοῦν ἐπὶ 
τὴν Βηθλεὲμ ἐχπετάσαι βούλομαι. 


Mittenda erant. 
XLII, Λεξικὴν παρὰ τοῦ ἁγιωτάτου καὶ σοφωτάτου 


χυροῦ Ἰωάννου πρεσδυτέρου τοῦ Δαμασχηνοῦ διορ- 
θωθὲν, xal ἀπὸ διαφόρων βίδλων τὰς λέξεις εἰς ἐτυ- 
polortav ἑρμηνεύσαντος. P. A, ἐπίῤῥημα ἐστὶν 
πιπληχτιχόν. "Aatoc ὁ ἀδλαδῆ: ἄτη γὰρ ἣ βλάδη. 
Opus ingens, copiosum et singulare. 

XLIII. Θεοδώρου τοῦ Προδρόμου ἐξήγησις εἰς τοὺς 
kv ταῖς ἱεραῖς Λεσποτιχα ἑορταῖς ἐχτεθέντας χανό- 
νας, παρὰ τῶν ἁγίων xat σοφῶν ποιητῶν Κοσμᾶ xal 
Ἰωάννου τοῦ Δαμασχηνοῦ. P. "Eotxag, ἄνθρωπε 
τοῦ Θεοῦ, πρὸς τὴν τῶν ἐν ταῖς Δεσποτιχαῖς καὶ 
δημοτελέσιν ἑορταῖς, 

LIV. Paracletice in B. Virginem, secundum 
octo tonos Grecorum distincta : opus magnum et 
rarum οἱ φιλοπαρθένοις fnturum gratissimum. 

XLV. Λόγος εἰς τὴν μεγαλομάρτυρα Ba . 
Princip. Ὑπέρχειται μὲν ὁμολογουμένω; ἅπασαν 
ἐγχωρίων σύνθεσιν. 

XLVI. Λόγος περὶ τῆς ἁγίας συνάξεως τῆς &va- 
στάτεως τοῦ Κυρίου περὶ τοῦ μὴ χρίνειν, μηδὲ μνη- 
σιχαχεῖν. P. "Ael μὲν ἡ τοῦ &víou Πνεύματος χάρις 
διὰ πάσης τῆς τοῦ Θεοῦ Γραφῆς. 

XLVH. Διήγησις περὶ τοῦ μεγάλου Ἀρτεμίου ix 
«ὧν Φιλοστοργίου. P. Τὰ τοῦ μεγάλον xal ἐνδόξου 
μάρτυρος ᾿Αρτεμίου διηγεῖσθαι μέλλων ἀνδραγαθή- 


ματα. 

XLVIIT. Canones varii im sanctorum solemui- 
tates. 

Εἰς τοὺς ᾿Ασωμάτους. l'. Πάντες ἀνυμνήσωμεν 
πιστοί, 

Εἰς τὸν μάοτυρα Κόνωνα. P. 'O χαλλίνικος νῦν 
μάρτυς ὑμνείσθω. . 

Εἰς τὸν Λάζαρον. P. Ὁ πρὶν Ex. μὴ ὄντων παρ- 


ἀγαγών. 

Eig Ἰωάννην τὸν εὐαγγελιστὴν, xaX εἰς τὸν ἅγιον 
᾿Αρσένιον. P. Ὅ καθαρὸς ἠγαπημένος, 

zig τὸν ἅγιον Θεόδωρον τὸν Τήρωνα. P. Θεοῦ σε, 
Θεόδωρε. ᾿Αχροστιχίς. Θεοῦ σε μἴλπω δωρεῶν ἐπώ- 
γυλε. 

El; Ἐπιφάνιον Κύπρου. P. Ἐν τῷ τοῦ θεράπον- 
τος πιστῶς. 

Εἰς ᾿Αρτέμωνα τὸν μάρτυρα χατὰ ἀλφάδητον. P. 
᾿Ανοίγω τῆς γνώσεως θησαυρούς. 

Εἰς τὸν μάρτυρα θεόφιλον. P. ᾿Αρχὴ ἐχρημάτι- 


σας. . 

Εἰς Εὐφημίαν τὴν μάρτυρα. P Ἕλχει πρὸς ὑμνῷ 
δίαν ἡ ραν τὴν Ἐγχωμίαζω τὴν ML is 
χόρην. 

εὶς τὴν χοίμησιν τῆς Θεοτόχου. P. Tlexerxüp 
2 θείᾳ δόξῃ, ἡ ἀχροστιχίς. Πανηγυριζέτωσαν 

φρονες. 

Εἰς τὴν αὐτὴν χοίμησιν τῆς Θεοτόχου, P. Παρθϑέ- 
νοι νεάνιδες. . 

Εἰς τὺ γενέθλιον τοῦ Προδρόμον. P. Ὡς ὄρθρος 
εὐπρεπής. 

Εἰς τὴν Ἵνδικτον. P. "Aotopev, πάντες λαοῖ. 

Εἰς Θεοδόσιον τὸν Κοινοδιάρχην. P. Ὡς σοφὰς 
ταξίαρχος. 

R Εἰς Ἰωάννην τὸν Καλυδίτην. P. Πλουτισθεὶς ταῖς 
εἰαις. . 
Εἰς Ἰωάννην τὸν Πρόδρομον. P. Δεῦτε εὐφήμῳ 


τῇ γλώττῃ. 
Εἰς τὸν Ἰώδ. P. Τὸν χαρτεριχὸν ἀδέματα. , 
El; τὸν προφήτην Ἡσαίαν. P. Φώτισόν με, Κύ- 


ριε. 
£t plerique alii. 


M9 LEONIS ALLATII 120 


concinnavit, οἱ Micliaeli Cantacuzeno magno Domartrio transmisit, que legi magno tempore 
apud virum nobilissimum Petrum Velliam Romanum , imperfecta tamen. F. Συνήθειαν ἔχουσιν 
ul ἄνθρωποι, ὅταν θέλουσι và ἰδοῦσι τινὰ μέγαν ἄρχοντα. Nisi id dicere velimus, unum esse eum jam 
dicto concionum scriptore , qui postea in episcopatum assumptus , rebus similibus colligen- 
dis ingenium exercuit : quod non credo, nisi aliunde accuratius edoccar. 

IV. Longe etiam diversus est alius Damascenus Rondinensis episcopus, qui dialogum non 
ineleganter composuit, quo statum οἱ mores recentiorum episcoporum Grecis deplorat. 
Habuit cum abbate S. Anastasie. Titulus ita concipitur, Δαμασχηνοῦ, ἐπισχόπου "Povóivr;, διά- 
Àovoc μετὰ τοῦ ἡγουμένου τῆς ἁγίας ᾿Αναστασίας, vot ταλανισμὸς χατὰ τῶν νῦν τῆς Ἑλλάδος ἐπισχόπων. 
P. Προσχγορεύω. 

V. Quemadinodum ergo Joannes hic Damascenus ἃ predictis diversus est, ita unus et 
idem est, nec diversus ab eo quem circa Theodosii Senioris tempora viri non infimi nominis 
tradunt vixisse , Vincentius Belvacensis Spec. Astor. lib. xvii, cap. 100, et ex Vincentio 
Antoninus Florentinus in Chronico. tit. 40, cap. 10, $ 4; Joannes Nauclerus Chronolog. 
volum. II, et preter hos Andreas Dandolus in Chronico Veneto sub Theodosio Seniore : 
Joannes presbyter Damascenus hoc tempore viguit , qui infra duodecim annos liberalium 
artium scientiam apprehendit , et monachus factus, apud imperatorem de crimine diffama- 
tus, manum amisit, quam B. Maria ei restituit. Gesnerus in Joanne Serapionis, scribit 
eum vixisse anno a Christo quadringentesimo. Joannes Driedo De dogmatibus variis et libris 
apocryphis lib. 1v, proximum teinporibus Augustini fuisse tradit. ldem sentit Trithemius. 
Nec Joannem Franciscum Picum ab bac sententia alienum fuisse, dum de miraculo Trajani, 
Cesaris cum Lilio Gregorio Giraldo sermonem habebat ; refert idemmet Giraldus De poeta- 
rum histor., dialogo 5. 

VI. Horum sententiam primus, quod ipse sciam, abunde refutavit Giraldus, postmodum 
Billius, et ex Billio Possevinus , Bellarminus aliique recentiores. Manifesto namque ex scri- 
ptore illius Vite Joanne IHierosolymitano, Menologiis Grecorum , et aliis colligitur Dama- 
scenum sub Leonis Isauri imperio vitam egisse, et ex Anonymo etiam qui Vitam Cosme 
Melodi descripsit. Quos secuti sunt alii recentiores , Sanderus lib. vir De etsibili monarchia, 
Baronius et alii, ne singulos recenseamus. Ipse quo e Damascenus suo testimonio approbat , 
qui lib. ur De orthodoxa fide, cop. 10 , et lib. De Trisagio , Petri Cnaphei meminit, qui in 
quinta synodo sub Justiniano damnatus est. Lib. rv, cap. 12, adversus Iconomachos dispu- 
tat, et lib. De heresibus profert Cyrum , Sergium et Eustathium , qui in sexta synodo con- 
demnati sunt. Imo oratione it De imaginibus meminit Germani patriarche , quem dicit cola- 
phis cessum a tyranno, et in exsilium missum. Non ergo qui De orthodoxa fide libros edidit, 
alius est ab eo qui pro imaginibus dimicavit. Haud enim fleri potuit, aut qui sub Theodosio 
vitam agebat, hereticorum multo post Theodosium tempore in Ecclesia damnatorum men- 
tionem faceret ; et eumdem fuisse , qui pro imaginibus adversus Iconoclastas, οἱ libros Or- 
thodoxe fidei composuit , aperte Joanues patriarcha Hierosolymitanus, antiquus sane au- 
ctor testatur, qui horum omnium Joannem Cosme socium, amicum et fratrem , auctorem facit. 

VII. Sed examinanda sunt omnino verba Volaterrani, antequ'm ad opuscula ipsius Dama- 
 &ceni convertamus orationem, ut magis lectoribus pateat quantum in hunc sanclissimum 
virum hereticorum obstinata pervicacia, ut famam denigraret , commenta est. Scribit Vola- 
terranus : Joannes Damascenus Damasci natus , Hebraus , puer Constantinopolim venit : ubi 
liberalibus artibus legitime imbutus , et ad Christum conversus, monachi habitum sum- 
psit, simul et docebat. Captus deinde in littore maris a piratis Saracenis; [1{Π postca 
a Theodosio redemptus, magister ejus epistolarum fuit. In suspicionem proditionis veniens, 
dextera ei ablata est. Verum postquam deprehensus, qui litteras proditorias stylo Da- 
masceni probe assimilaverat, in. honore apud imperatorem fuit. At. ille in. cenobium re- 
gressus, ibi decessit. Euge, mi Volaterrane, historias nobis, an nugas congeris? tecum 
namque mihi inter alios res est, qui amaenioribus reipublice litterarie temporibus, ex 
olidissimis pratis flosculos nobis obnoxios excerpis atque delibas. Joannes Damascenus, 
Damasci natus. Non potuit, etiamsi voluisset, aliter dicere. Nec aliam ob causam Damascenus 
dietus est, nisi quia Damasci natus. Hebreus. Si ante baptismum id asseris, egre; nihilo- 
minus morcm geram: quando etiam proverbio tritum est, neminem Christianum nasci : 
allamen Hebreuin esse, qui nascitur, si a parentibus Christianis ortum ducat, licet adhuc 
baptismo non ablutus sit, sinamus alios dicere, non ita Christiano nomini addictos : nos qui 
a fidelibus nascimur, et, si dici fas est, una cum hac solis luce fidem parentum amplectimur, 
nunquam Hebraoi dicemur ante baptismum, licet baptismum protrahi contingat. Omnes enim 
omnium gentium pueri, ante secte sua signum Hebraei essent, et gentiles ipsi ante Christi 
adventum, quod nec Judai ipsi concedent. Si dicas adultum Damascenum Hebraismo no- 
mina dedisse, ideoque IMebreum fuisse : hoc, pace tua dixerim, falsum est. Damascenus 
enim ab ipsa pueritia Christiana religione imbutus, eam semper coluit, et in ca firmus et 
stabilis, extremo quoque spiritu, quemadmodum per totam vitam, illibatam conservavit, 
animam efllavit. Ut hinc videas adversariorum deliramenta, qui, nescio ex quo penu, in 
commentariis suis referre non sunt veriti, Joannem, cum adhuc esset apud Saracenorum 
regem in pretio; simulasse a Maliumeti religione non admodum abhorrere. Nam una cum 
eo ad sepulcrum Mahumeti profectum, et ex regis jussu, metu perculsum , Mahuinetum 


(a) Ejusdein ante meminerat orat. t. De Imaginibus, utet Leonis lsauri, lconomachorum principis, cts. 


131 PROLEGOMENA. 122 


adorasse, et ad laudem illius sc inclinasse, et eum publice pre dicasse. Quamobrem honori- ' 
bus ac muneribus a rege acceptis Damascum fuisse reversum. Hocque totum ex commen- 
tario plane fabuloso de ejus conversione proferunt (a)- Hec tamen nugamenta esse detracto- 
rum, inique tanti viri pro catholica religione et cultu imaginum conatus et studia calum- 
niantium, ex aliorum scriptorum probatissimis testimoniis deprehendet. Licet enim in 
pseudosynodo septima adversus imagines a nefariis illis avitee religionis hostibus Σαραχηνό- 
φίκυν appellatus sit, non ideo ita dictus est, quasi ullo unquam tempore Saracenorum reli- 
gioni addictus fuerit, sed quod inter Saracenos tunc Damascum occupantes natus, non una 
cum illis sacrarum imaginum cultum ejurasset. Parentes illius Christianos quoque fuisse 
scriptór ipsius Vite, et alter Cosme, apertissime fatentur, et Greci 4 Decembris, in Meneo. 
Οὗτος ἣν ἐπὶ τῆς βασιλείας Λέοντος τοῦ ᾿Ισαύρου xai Κωνσταντίνου τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ ix Δαμασχοῦ cfc 
πόλεως, Ex γένους περιφανοῦς, xai τῇ ὀρθοξόξῳ διαπρέποντος πίστει - Hic erat. sub. imperio Leonts 
JH «auri, εἰ Constantini filii illius, ex urbe Damasco illustri genere et fide orthodoxa conspi- 
cuo. Menologium Basilianum, γένους περιφανοῦς, xol ἐνδόξου, xal πιστοῦ. Gemere illustri, et 
glorioso, et fideli. Sed frustra hic aliorum venamur testimonia, cum Joannem ipsum Da- : 
mascenum de semet hoc idem asserentem habeamus in sua fidei professione, in qua aper- 
tissimis verbis fatetur : Αὕτη μου ἡ πᾶσα ὁμολογία ἐν ἦ ἐγενήθην αὕτη μου ἡ πίστις, ἐν f) βεδάπτι- 
σ ται, xal αὕτη μου fj δόξα, ἕν f] συνανετράφην, χαὶ f) συνέζησα. “ας est mea universa fidei professio 
ἐπ qua natus sum ; hec mea fides, n [us baptizatus sum, et hec mea gloria,cum qua connutritus 
£um, et quacum convizi. 1n fide Christiana ille nasci non dicitur, qui ab intidelibus paren- 
tibus, sed qui a Christianis ortum habet, licet adhuc baptismo ablutus non sit, in fide Chri- 
sliana dicitur, quam in parentibus habet et futuro baptismo amplexabitur : eamque si 
ejucaverit, perfidis ac perduellionis reus, non minus iis qui se fidei per baptismum subdide- 
runt, condemnabitur omnino. Non nemo tamen de Patre aliter enuntiarat, cujus historio- 
lam, cum obvia non sit, opere pretium me facturum existimo, si Grece transcribam. 
Ἄξιον ὃὲ μηδὲ τὸ μετὰ ταῦτα γενόμενον [IV], ὡς φασὶ, καταλιπεῖν ἀδιήγητον " οὐ γὰρ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, 
χαὶ ὁ τούτων πατὴρ τῇ τοῦδε βίου μεθίσταται * xaX θάνατον, οἴμοι, θνήσχει διπλοῦν, τὸν τῆς ψυχῆς χαὶ 
τοῦ σώματος. Τί δὲ οἱ χρηστοὶ παῖδες ; τὰ ἀγαθώτατα ἔχγονα " Οὐχ ἀχάριστοι περὶ τὸν εὐεργέτην φανῆναι 
Ἡνέσχοντο" οὐδὲ τῆς μὲν οἰχείας σωτηρίας φροντίζειν, τὸν δὲ οὕτως αὑτοὺς ἐλευθερίως θρεψάμενον παρ- 
ιδεῖν, ὥστε τὸν τῆς ἀσεδείας χαρπὸν ἐχεῖθεν τρυγᾷν, xa τῷ αἰωνίῳ πυρὶ ταμιεύεσθαι. Καὶ τοίνυν τῷ διδα- 
σχάλῳ προσελθόντες ἀναμιμνήσχουσί τε τῶν πατριχῶν ἀγαθουργιῶν, xat ὅπως περὶ τὴν πίστιν χωλεύων 
οὐχὶ χαὶ χατὰ τοὺς τρόπους ὑπέσχαζε, χαὶ λιπαροῦσι χοινῇ Θεοῦ δεηθῆναι, ὡς συγγνιυμονήσει τούτῳ, xà 
μὴ τῆς ἀσεδείας λήψοιτο τὰ ἐπίχυρα. Πείθεται τούτοις ἐχεῖνος ^ xai πῶς γὰρ οὐχ ἔμελλεν οὕτω χρηστὸς 
ἀνὴρ, xai πολὺ φέρων τὸ συμπαθές : Καὶ δὲ συντόνοις ἀγρυπνίαις, χαὶ δεήσεσιν ἑαυτοὺς ἐπιδόντες, ὑπὲ 
τοῦ τεθντχότος ἐδέοντο. 'O δέ γε διδάσχαλος xaX ταῦτα προσετίθει ταῖς προσευχαῖς * « Κύριε ὁ Θεὸς, 6 xa 
Τραϊανὸν τὸν δυσσεδῇ βασιλέα, χαὶ χατὰ Χριστιανῶν ἀμέτρως λυττήσαντα, ταῖς τοῦ σοῦ θεράποντος l'en- 
q*pioo δεήσεσι τῆς γεέννης τοῦ πυρὸς λυτρωσάμενος, καὶ Φαλχονίλλαν τὴν ᾿Ελληνίδα ταῖς τῆς πρωτομάρ- 
τυρὸς; Θέχλης εὐχαῖς τῳ χλήρῳ τῶν σωζομένων συγχαταλέξας, αὐτὸς ἐπάχουσον χαὶ ἡμῶν, xal ταῖς τῶν 
ἐχλεχτῶν σου σχηναῖς τὸν τῶν σῶν οἰχετῶν γεννήτόρα χατασχήνωσον. » Ἧ δὲ μεγίστη ἡ πρωτόμαρτυς 
Θέχλα, μέγας δὲ ὃ θεῖος T ἡγόριος, καὶ διὰ τοῦτο παρὰ σοὶ δεδυνημένοι τὰ μέγιστα * ἀλλά γε πρόσεισι 
xai ἡμῖν αἴ τε τοῦ τεῦνν χύτο; ἀγαθουργίαι πρὸς ἀντισήχωσιν, καὶ προσέτι τὰ εὐγενῆ ταυτὶ νεόφυτα, xal 
χαλλίκαρπα, χἂν ix φαύλης ῥίζης ἐκολάστησαν, ὡς τὸ ἐνδέον ἐχεῖθεν, ἔνθεν τὴν ἀναπλήρωσιν δέχεσθαι, 
Ἐγίνοντο ταῦτα δι᾽ ὅλων ἡμερῶν τεσσαράχοντα, xat ἦσαν οὕτως συντόνως δεόμενοι, xal τὴν ἐχ Θεοῦ ῥο- 
πὴν ἐχδεχόμενοι " ἀλλ᾽ ἦν ἄρα πάντων ἐνεργὴς δικαίων εὐχὴ. xat τὸ, τὸ θέλημα τῶν φοδουμένων αὐτῶν 
ποιεῖν τὸν Θεὴν, χἀντεῦθεν πιστούμενον. Τῆς γὰρ τεσσαρχαχοπττῆς ληγούσης ἡμέρας, γίνεταί τι χἀνταῦθα τῆς 
πολλῇ; σου, Χριστὲ βασιλεῦ, φιλανθρωπίας ἔργον ἀξιοθαύμαστον. Νυχτὸς γὰρ ἐπιγενομένης, xat τῷ πολλῷ 
χαμάτῳ πρὸς ὕπνον τραπέντων τῶν ἀγαθῶν ἱχετῶν, ὁ τεθνηκὼς ἐφίσταται τοῖς τρισὶ, xal πολὺς ἣν εὐ- 
χαριστῶν, xa χάριν τούτοις ὁμολογῶν. Δ'ὰ τῶν ὑμετέρων, φάσχων, εὐχῶν τοῦ σχότους, χαὶ τοῦ πυρὸς 
τρευθέρωμαι, Ταῦτα ἅμχ εἶδον, xal ὁ ὕπνος μεθῆχεν αὐτοὺς, χαὶ τὰ ὁραθέντα πρὸς ἀλλήλους διηγησά. 
μένοι τὴν εὐχαριστίαν ἀξίαν τῷ τῆς δεήσεως τὼν ἐπιχαλουμένων αὐτὸν ἑπαχούοντι Θεῷ ἀπεδίδοσαν. Καὶ 
ττῦτα μὲν τὰ παρὰ πυλλῶν μέχρι τῆς δεῦρο θρυλλούμενα. Dignum porro est, quod postea subsecu- 
Lum eit, et nonnulli (tradunt, in commentaria referre. Non enim multum tempus ef[luxerat, 
et eorum (Joannis scilicet et Cosme), parens vita excedit, et mortem, ee misero! duplicem 
-orporis et animi obit. Quid vero probi pueri, optima soboles ? Haud passi sunt benemerenti 
non referre gratiam ; neque tantum propriam procurant salutem, et parentis tam e[fuse bene- 
[ici, et in alimentis prastandis negligunt, ut impietatis ille fructum perpctuis ignibus ad- 
dictus decerperet. Quare praceptorem conveniunt, paternorum beneficiorum memoriam re- 
colunt, et quanam parens ratione, licet in rebus fidei vacillans claudicaret, firmo tamen 
pectore erat, et ingenio probus. Ilinc supplices exorant, ut. junctis precibus Deum depreca- 
rentur, ut. illius misereretur, neque supplicium illi paenasque pro tmpietate constituat. His 
ille inducitur. Qui enim aliter fieri poterat apud virum ingenuis moribus, e( quam maxime 
ad misericordiam propensum? Quare continuis vigiliis et orationibus semetipsos tradentes, 
pro defuncti salute preces [(undunt. Magister illa quoque supplicationibus addebat : « Domine 
Deus, qui Trajanum regem impium, qui in. Christianos immoderate tanquam rabidus canis 
sevierat, servi tui Gregorii precibus e gehenna ignis liberasti, et Falconillam gentilem 
Thecle protomartyris supplicationibus sorti justorum adnumerasti, tu ipse exaudi nos quo- 
que, et in. electorum tuorum (tabernaculis sereorum tuorum parentem colloca. Licet. enim 


(a) Quidni forsan et, ex inscitia rerum et tempo- — censeo a libello fklei, cujus Allatius infra inemi- 
rum $anctlissimo doctori ea attributa sint, qua — nit n? 62. . 
vel filio Mesue Damasceno, vel filio Serapionis obti- It Excerpta vero esse ex Vita Saneti Cosmie Me- 
gerant? ludi , certum fit ex ipsomet Leone Allatio dissert. i, 
(b) P'rofessionem banc fldei divefsai non esse — De libr. Eccles. Grac., p. 120-128. 


123 LEONIS ALLATII 134 


Thecla protomartyr mazima fuerit, magnus porro et divinus Gregorius, ideoque maxima 
quoque ez te exsculpserunt : nihilominus suppetunt et nobis, que apponamus, et defuncti res 
probe geste, et nobiles hi recenterque nati, εἰ fructicosi, quamvis ex improba radice orti 
sunt, surculi, quibus, si quid fuerit, quod in nobis minus sit, supplere possumus. » Per qua- 
draginta dies integros hisce persistebant indemisse orationibus incumbentes , numinisque 
ezspectantes clementiam. Erant vero justorumpreces omnium potentes, indeque comprobabatur, 
Deum timentium se voluntatem perficere. In ipso namque quadraginta dierum occasu, opus 
admiratione dignum pro nimia tua, Christe Rex, humanitate completur. Ubi namque nox 
advenit, probis tribus supplicibus pr& labore diutino somno sopitis, mortuus ingentes gratias 
illis habens et referens apparet. « Vestris, aiebat, supplicationibus a tenebris, igneque libe- 
ratus sum. » Hec cum vidissent, e somno excitati, qu& viderant, unusquisque alteri enarrat, 
debitasque Deo invocantium se preces exaudienti, gratias agebant. Et hec quidem sunt 
inter. plerosque ad [V] hunc diem vulgo jactantur. Hec de rumore illo, ni velis dicere, fa- 
bella, que sua jam state multorum animos oecuparat, auctor ille. Commentum etiam fuisse 
probat, contenditque Constantinus Acropolita, orat. de laudibus Joannis Damasceni : Οὕτω 
ἐν οὖν ἐχ διαδοχῆς οἱ τοῦ ἀγίου γεννήτορες εὑσεύδεϊῖς, xaX τὸν xav' ἀρετὴν βίον ἐπιφανεῖς. Μὴ γὰρ δὴ δε- 
ὁμεθα τινὰς ἑτεροῖα τὰ περὶ αὐτῶν ἱστορηχότας, ἀπερισχέπτως οἶμαι τὰ κατ᾽ αὐτοὺς ἀχηχούτας, xo τὰ 
τῆς ἀληθείας μὴ διηχριδηκότας, χαὶ τῶν ἁγίων προγόνων. Καὶ γὰρ à oos ἅγιοι μέσον ἀσεδῶγ, εἰλιχρινῇ 
τὴν πίστιν τηρήσαντες, τῶν ἁγίων ὄντων φυτοσπόρων τοῦ ἁγιωτάτου τοῦδε xal θειοτάτου χαταψευδομένους 
ἀνδρός * xai οἷον ὑπὲρ αὑτοῦ τοὺς ἐξ ὧν προσελήλυθε στηλιτεύοντας * ἀλλ᾽ εὐσεδεῖς μὲν οἱ yevápya τῷ μα- 
καρίῳ, ὡς ἢ ἀληθὴς ἀνέχαθεν ἱστορία παραδέδωχεν. Εὐσεδεῖς δὲ οἱ πατέρες, καὶ ἀρετῆς διὰ πάσης ἄντι- 
ποιούμενοι βιοτῆς * Sic itaque per successionem sancti parentes pietate et virtute conspicui 
fuerunt. Neque enim illos admittimus, qui de illis absurda quedam scripto tradiderunt, 
inconsiderate, μὲ opinor, rebus eorum et sanctorum progenitorum examinatis (vere enim 
sancti inter impios intemeratam fidem. servarunt), sanctissimi hujusce ac divinissimi viri 
mendacio genus conspurcantes, et quasi illius causam agerent, eos, unde ipse natus est, 
vituperantes. Sed beati hujusce progenitores pietatem coluerunt, ut vera de illis jampridem 
historiatradidit : pii quoque parentesvirtutis omnegenus per omnemvitae cursum consectati sunt. 
VIII. Sequitur Volaterranus. Puer Constantinopolim cenit. Nihil minus : nunquam Dame- 
Scenus Constantinopolim venit, quam nec aspicere vivo peralias occupationes datum est. Ipse 
namque Damasci nascitur : ibidem munificentia, ne dicam. prodigalitate, patris a Cosma mo- 
nacho pio et doctrina atque eruditione magno una cum altero Cosma Melodo, tum profanis, 
tum nostris disciplinis apprime excolitur : postmodum elato funere patris, ipse dignitatibus a 
Damasci satrapa oblatis, summa etiam contentione, rebusque domesticis neglectis, post 
recuperatam dive Virginis benefieio manum, Hierosolymas profectus, in Sabee monasterio, 
vite quod supererat, sub agresti nimis et iracundo sene peragit, ubi tandem flne vite posito 
sepelitur; et bellum Iconoclastis indictum, ex Damasco primum, postea ex Palestina, li- 
cet eminus, snimose tamen proficueque admodum confecit. An ergo, qui vilte sus» rationem 
ita diviserat, Constantinopolim venit ? Huic rei testis est Joannes Hierosolymitanus patriarcha, 
&accuratus sane ;Vite illius scriptor. Verba sunt : Ὁ δὲ χαριτώνυμος οὗτος ἀνὴρ, οὐ τὴν Θράχην 
τότε olxüw, εἰς Σαυρομάτας ἀπέτρεχεν, οὐδὲ ἐκ τῆς Βύζαντος εἰς Ἡραχλείας στήλας ἀπέφυγεν, ἀλλ' ἐν 
Δανασκῷ τὸ πρότερον, ἐν Παλαιστίνῃ τὸ δεύτερον ποιούμενος τὰς διατριδὰς, xat ἐν ἐρήμῳ τ ἀσκούμε- 
νος, ἀντεπαλαμᾶτο πρὸς τὸν Λέοντα γενναιότατα. ΑΓ vir iste qui a gratia nomen sortitus est m 
Thraciam incolens ad Sauromatas perrexit, neque ex Byzantio ad columnas Herculis confugit ; 
sed cum prius Damasci, postea in Palestina vitam traduceret, seque in solitariis locis. exer- 
ceret, strenuus et impavidus adversus Leonem depugnabat : Et infra. Καὶ ἀπιὼν εἰς Ἱεροσόλυ 
καὶ τὴν πρηοσήχουσαν προσχύνησιν ποιησάμενος ἐν τόποις τούτοις tel; σεδασμίοις, ὡς ἔλαφος Ἢ 
ψῶσα τὸν Θεὸν εἰς τὴν ἔρημον ἕξεισι, χαὶ τὴν τοῦ θεοφόρου Σάδα λαύραν χαταλαμθάνει, ἔχων ὁπαδὸν, οὐ 
τῆςς ὁδοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ σχοποῦ χοινωνὸν Κοσμᾶν. Et inde, Damasco profectus Hierosolymas, fa- 
ctaque in venerabilibus locis adoratione decenti, moz velut cervus sitiens Deum, in. deserta 
abit, et ad beati Sabe monasterium perrexit, non tantum itineris, sed ejusdem instituti comite 
Cosma. Et tandem : Ἕχεῖνον δὲ χαὶ εἰς τοῦτο πέπειχεν ὁ ζῆλος ὁ ἔνθεος, ὡς ὑπὲρ τοὺς θείονς νόμους 
ἀγωνισάμενον Ex Δαμασχοῦ μὲν πρότερον, Ex δὲ Π|αλαιστίνης τὸ δεύτερον βαλεῖν τοὺς ἐν Κωνσταντεινουπό- 
λει τῶν σεπτῶν εἰχόνων χαθαιρέτας καὶ ὑδριστάς. δαπι quod ex Damasco prius, et-postea es Pale- 
stina, in eos qui venerabilium imaginum Constantinopoli direptores erant et contemptores ,in- 
eectus est, nthil eum aliud. impulit quam zelus divinus.Et cum semel e loco patriarche 
Hierosolymitani jussu secessisset, ubiab eodem facultas data est, recta in eumdem regreditur. 
Ἰωάννην δὲ ὁ τοὺς τῶν Ἱεροσολύμων ἰθύνων οἴαχας, ἐκ θεοπνευστίας μεταστειλάμενος, kv χαθέδρᾳ 
πρεσδυτέρων αἰνεῖν τὸν χύριον τοῦτον χειροτονεῖ" ὁ δὲ πρὸς τὴν τοῦ θεοφόρου Σαδᾶ λαύραν αὖθις ἐπανιών. 
Idem Hierosolymorum gubernator, divina inspiratione etiam Joannem vocat, et ut ez cathedra 
eeniorum Deum laudet, presbyterum ordinat, qui tamen moz ad divi Sabbe monasterium re- 
diens,etc. An rectius Damasceni itinera moresque subdistingui potuerunt ? Non in urbe Byzan- 
tio, sed aliunde longo locorum intervallo dissitus, calamum adversus [VI] Leonem perstringit. 
Frustra Leo in presentem, et quem ipse perimere poterat, litteras ad Damasci pressidem con- 
fingit. Volaterranus,ubi liberalibus artibus legitime imbutus. Qui is potuit liberalibus arti- 
bus Censtantinopoli imbui, in qua nunquam fuit ? quemadmodum et que subdit, ibi habí- 
tum monachi sumpsisse et docuisse. Habitum monachi sumpsit in Sabe monasterio, in quo et 
studiis et monumentis conscribendis operam dedit. Et ad Christum conversus. Ergo natu gran- 
dior et etate adultus, in qua pietas et fides placere posset. At Vite illius auctores euim ἃ parvulo 


, 


127 LEONIS ALLATII . 108 
molliti, adhuc operibus servantes seculi fidem, mentiri Deo per tonsuram noscuntur, qui bini, 


: aut terni, aut certe singuli sine pastore, non Dominicis, sed suis occlusi ovilibus, pro lege eis 


desideriorum est voluptas, cum quidquid putaverint vel. elegerint, hoc dicunt sanctum, et 
quod noluerint putant non licere. Odo Cluniacensis abbas, lib. 11 Collat. , cap, 23; Petrus 

amianus epist. & libri v ; Isidorus lib. 11 De  ecclesiast. offic. , cap. 16, fuse horum Sarabai- 
tarum genium et ingenium eque ac S. Benedictus explicant. Unde vero nomen traxerit, in 
Grecis frustra quaesivi. Putabam ἃ βαίνω postea βάτης ambulans, aberrans, qradiens, αἱ et 
illud λαλοδαρνπαρομελοῤῥυθμοδάτης. Attameu sara annexum nullum esse in ea lingua comperie- 


"bam. Neque enim ἃ σάραδος, pudendo infamique nomine, et à quo honestas abhorruisset 


Christiana, derivatum existimo. Quare ad externos confugio, et a Syris acceptum nomen ju- 
dico. Sarabaita namque apud eos, sive scripseris cum S, negligentem, relinquentem ac ab- 
tegantem domum ; sive cum sade, suadentem domum significat. Quod ab hostibus in Damas- 
cenum prolatum est, ut eum a propriis descivisse, et in exterasanimum advertisse innueretur. 
ldeoque pessimus Sarabaita, quasi diceres, rebellis, apostata, suorum proditor, inimicorum 
fautor, et quidquid aliud ad procacem et rebellantem animum dici posset. 

XI. Dictus fuit Mansur. Incertum mihi, ana familia, vel Leonis imperatoris contumelia. 
Nicephorus Constantinopolitanus in Chronico : Καὶ Ἰωάννην τὸν ἀπὸ Δαμασχοῦ τῆς Συρίας, τὸ 
ἐπίχλην Μανσούρ. Et Joannem Damascenum, cognomento Mansur. Suidas: Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς 
ὃ ἐπιχληθεὶς Μανσούρ. Joannes Damascenus, cognominatus Mansur.. Sed hmc familie nomen 
non inferunt. Cognomen duntaxat illud aliunde etiam in Joannis nomen et lares domesticos 
potuit immigrare. Et sane aliunde immigrasse, verba S. Stephani Junioris, apud Stephanum 

yzantinum qui ejusdem Vitam descripsit, inferunt : Ἐν οἷς xaX ὁ τιμιώτατος Ἰωάννης ὁ Δαμασχη- 

νὸς πρεσδύτερος, ὁ παρὰ τοῦ tupáivou τούτου Μανσοὺρ ἐπονομασθεὶς, παρ᾽ ἡμῖν ὅσιος xal θεοφόρος, οὗὖχ ἐπαύ- 
σατο γράφειν. Inter quos et prestantissimus Joannes [ VII] Damascenus presbyter, qui a tyranno 
Mansur cognominatus, apud nos sanctus et deifer , nunquam cessavit scribere. Et apud Simeo- 
nem Metaphrastem : Μεθ᾿ ὧν xav ὁ τὴν γλῶτταν εὔχαρις Ἰωάννης ὁ θεοφιλὴς πρεσδύτερος, ὃν ἡ λοίδο 
ἐχεένη γλῶσσα, χαὶ στενὴ μὲν τὴν παίδευσιν, περιττὴ xal εὔθηχτος τὴν χατηγορίαν Μανσοὺρ ἐπεχ 
Consimili quoque modo ille lepida lingua praeditus, ac pius presbyter Joannes, quem ille petu- 
lanti ac maledica lingua tyrannus, atque eruditione quidem angusta, ceterum ad vituperandum 
copiosa et peracuta, Mansur, appellabat. In septima etiam synodo act. 6 : Ἰωάννης δὲ, ὃς 
καρ' αὐτοῦ ὑδριστιχῶς Μανσοὺρ προσηγόρευται. Joannes. cero, qui αὖ eodem per. contumeliam 
Mansur cognominatus est. Paulus Diaconus, Hist. miscell. lib. xi: Joannes, qui bene. cogno- 
minatus est Chrysorrhoas propter auream et fulgidam Spiritus sancti gratiam, σι in ipso 
tam verbo quam in vita actu effloruit, quem videlicet Constantinus impius imperator annuo 
propter eminentem ejus orthodoxiam anathemati submittebat, pro Mansur, quod ejus avitum 
tiomen est, quodque redemptoris interpretatur, sensu Judaico novum Ecclesie magistrum 
Manseron, mutato nomine, vocitabat. Et Cedrenus : Ἰωάννης μοναχὸς, καὶ πρεσδύτερος, ὁ χρυσοῤ- 
ῥόας ὁ τοῦ Μανοοὺρ, ὃ ἑρμηνεύεται Λέντραδος, ὄνπερ ὁ δυσσεδὴς Μανζὴρ Ἰουδαϊχῷ φρονήματι μετωνόμασεν. 
Joannes monachus et presbyter, Chrysorrhoas cognomento, Mansuris filius quod notat Len- 
trabus, quem impius Judaico sensu in Manzerem immutavit. Cedrenus itaque Damasceni patri 
Mansur nomen fuisse, et ex eo pef allusionem ab impio Manzeris nomen distortum inditumque 
Damasceno tradit : Mansuremque lentrabum denotare. Quid autem lentrabus sit, adhuc  quee- 
rit Meursius, et ego cum eo. Cedrenus Damasceni Patrem Mansur nuncupat. Et forte ob muni- 
ficentiam, aliaque preclara facinora, quibus ante alios Damasci Joannis pater eminebat, 
Mansur illi cognomen prius a civibus additum est, ut inter Arabas fieri solet, et ego apud 
illos regibus illud quoque exhibitum, si me memoria non fallit, legisse videor (a), postmo- 
dum in proprium degeneravit, quod deinde Joanni a paterna contestataque virtute minime 
degeneranti tribuerunt ? eo namque victor, adjuvans, notus significatur. Virtutis tandem co- 
gnomen tyrannus ejusdem litterule immutatione in infamiam distraxit. Ut enim mihi relatum 
est, ab expertissimis in ea lingua, Mansur cum s, vel scin scriptum notare eradicatum, sepa- 
ratum, evulsum,secatum. Quare tyrannus eo nomine innuit Joannem ab eo dissentientem, 
neque una cum eo imagines oppugnantem a communi fidelium fide fuisse avulsum et separa- 
tum. Quam postea contumeliam Damascenus sibi ab hereticis oblatam sua doetrina ac 
sanctimonia in maximum laudis preeconium convertit. Ut hine videas nimiam aliorum in 
discernendis ejusmodi vocabulis περιέργειαν. 
. XII. Loqueretur alius, nec inverisimilia, si codices antiquissimi et libri Grecorum eccle- 
siastici nos non fallunt, cognomen illius non aliud fuisse quam Arcla. Sic enim ipsein iisdem 
libris cognominatur ante canonem in Pentecosten, quem ille carmine iambico composuit. 
Ibi enim nomen auctoris hoc modo preetigitur, Ἰωάννου τοῦ 'ApxAd χανὼν διὰ στίχων ἰαμδικῶν εἰς 
τὴν ἁγίαν Πευτηχοστήν. Joannis Árcle canon. carmine  $ambico in sanctam Pentecosten. Illius 
acrostichis est, Θειογενὲς λόγς πνεῦμα, Et principium, Θείῳ χαλυφθείς. Et fere omnes in hunc diem 
canonem illum Damasceno tribuunt. Quare erit nobis Joannes Arcia Damascenus in posterum, 
qui hueusque Joannes tanquam notior illustriorque ex patria, quam suo cognomine Damas- 
cenus innotuit. Sed vellem alii ante me id dixissent. Ἐγὼ δέ τοι οὐ ταχυπειθής. 

XIII. At undenam hauserit Possevinus eum sacerdotem non fuisse ; et quinam sunt qui id 
scribunt, dicat ipse. Ego sane in manuscriptis codicibus, iisque satis antiquis, eum presby- 
teri nomine insignitum «comperio. Scribitur namque : Ἰωάννου πρεσδυτέρου τοῦ Δαμασκηνοῦ, 
Joannis presbyteri Damasceni . Stephanus Junior eum apud. Metaplirastein, ὁ τὴν γλῶτταν 


(b) Videsis Abulpharajium , Elmahinum, et alios historie Arabum scriptores, 


131 LEONIS ALLATII 132 


tisque viris intrusum, cum nusquam ea etate Damasceni nomen in historicis Graecis Latinis 
que, vel aliis scriptoribus, antiquis tamen, occurrat. Licet enim sub Theodosio Joannis 
uomen, idque celebre ob sanctitatem, qua vir ille pollebat, obvium sit, illum tamen ex Da- 
masco fuisse, nemo est, qui asserat : imo aliis regionibus ortum, palam Theodoretus, Histor. 
lib. v, cap. 24 ; Sozomenus, lib. vt, cap. 28 ; Callistus, lib. xr, cap. 34, fatentur , qui eum /Bgy» 

tium faciunt, et quod dignum admiratione est, tradunt nunquam eum ex Egypto, nisi ad 
fnebaida, idque nutu divino recessisse. Διέπρεπε δὲ, inquit Sozomenus, κατὰ τούτους ὧν ἴσμεν, 
. Ἰωάννης ἐν Αἰγύπτῳ. In iis autem, quos. in Egypto floruisse cognovimus, Joannes facile pri- 

mas tenebat. Et paucis interjectis : Ἐπεὶ δὲ γέρων ἦν, κατὰ θείαν πρόσταξιν μετοιχισθεὶς εἰς Θηδαῖδα, 
πλείστων ἡγεῖτο μοναστηρίων. Ubi autem senex factus est, jussu divino in. Thebaida se confert, 
εἰ plurimis profuit monasteriis. Qui hunc Damasci natum, vel Damasci menia contempla- 
tum dicemus ? Itinera Damasceni multo ab his diversa supra cummemoravimus, qui mona- 
chus factus, semper aliis subdi voluit ad ultimum usque vitz spiritum, tantum abest, ut 
monasteriis plurimis preefuerit. Hunc nihilominus Joannem arbitrati sunt aliqui, ut etiam ad- 
notavit Baronius in Martyrolog. 6 Maii, Joannem Damascenum fuisse, ideoque Damascenum 
ad tempora Theodosii amandant. 

XVII. At quomodo hic /Egy ptius, infans, atque i peritus, et disciplinarum alioquin rudis, 
et pene dixerim ἀγράμματος, theologici operis De fide orthodoxa (cujus operis!) auctor esse 
potuit? Divinitus eum afflatum, divinitusque scientiis imbutum scripsisse, insipiens ipse fue- 
ro, si dixero, qui divina oracula attente perlegi, et cireumspecte consideravi, et si quid post- 
modum Numine dictante in chartas relatum est. Dicendi modus, ratioque, et color, àc succus 
orationis, in illis multo ab hoc Damascenico diversus est, in quo quamvis nimis patens nu- 
men, et doctrina revelata sit, eam (amen ab ingenio dictantis manare, et pro captu illius 
digestam atque adornatam manifeste conspiciu. Liberum scriptoris ingenium, et vires hu- 
manasin rebus arduis, atque supra earum captum 5656 conantes, et. humanis disciplinis 
subnixas, divina queque in obscuris, atque in &nigmate non admodum secure speculantes, 
deprehendo. Uno verbo, in hiscelibris De fide orthodora,e8mdem quam in aliis Patribus 
doctrine majestatem ac divinitatem agnosco, Deo vero dictante illos exsceriptos fuisse nullus 
approbo. Sed quid ille /Egyptius scribendo potuerit afferre, dicat Sozomenus, Καὶ γράμματα 
ph μαθὼν, οὐχ ἐδεῖτο βιδλίων εἰς ἀνάμνησιν, ἀλλὰ πᾶν ὅπερ ἔλαδεν εἰς νοῦν χρεῖττον λήθης ἐτύγ- 
χανεν. Qui licet litterarum ignarus, libris tamen non egwit ad recordationem, sed σμξαφωὶ 
mente complectebatur, illud nulla delere poterat oblivio. Quod clarius exposuit Callistus lib. 
ΧΙ. cap. 84: ᾿Αμύητος δὲ γραμμάτων ὧν, ἤχιστα βίδλων ἐδεῖτο πρός γε [XI] ἀνάμνησιν * πᾶν γὰρ ὅπερ 
ἀχούσειεν, xaY εἰς νοῦν λάθοι, χαθάπερ ὑπέρτερος πάσης λήθης, ἣν ταμιευόμενος, χαὶ χαιρῷ τῆς χρείας 
πρόχειρον ἑωρᾶτο, Eft cum litteris initiatus non essct, mintme tamen ad memoriam libris opus 
habuit. Quidquid enim semel auditum mente complexus esset, id supra oblivionem omnem 
conservabat, e£ quocunque tempore usu ejus opus esset, promptum ad. manus habebat. Vides 
illitteratum hominem non indiguisse libris a excitandam memoriam, quandoquidem, que 
semel memorie mandarat, nusquam in posterum obliviscebatur. Pertinax siquidem reti- 
nendi qua semel concepit. memoria, aliorum monimenta negligit. At qui ita edoctus est, ut 
memoria tantum polleat, quomodo libros, et libros De fide orthodora scripsit : sed qua- 
nam ratione, ut id quoque edisseram, litterarum rudis, et legendi nescius aliquid memorise 
mandare, et illud postea absque librorum adminieulo tandiu memoria retinere potuit ? 
Facillimo id negotio, si morem veterum ascetarum consideres : illí namque rudibus ani- 
mis, memorieque magistre ope, sedula psalmorum repetitione Psalmos aliaque Scripture 
sacrae loca ingerebant, que: illi postea copnua recitatione absque librorum adminiculo rme- 
inoria retinebant. Vide Epiphanium orat. De fide orthodoxa et apostolica Ecclesia, in fine, 
et lepidam dePambo narratiunculam apud Socratem, lib. rv. cap. 23, qui Pambo ἀγράμ- 
patov vocat, quemadmodum hic Sozomenus Joannem, γράμματα μὴ μαθόντα, et Callistus, γραμ-- 

άτων ἀμύητον. Quantum vero aberret Billius, qui hunc Egyptum cum Sinaita confundit, in- 
ra cum de historia Barlaami et Josaphati sermo erit, dicemus. | 

. XVIII. Joannes AEgyptius libros De fide orthodoxanon scripsit. —Sed scripserit Joannes iste, 
siveexse,sivedictante Numinelibros,eosque plurimos, sane libros ille Defide orthodoxa, quiillius 
&latem non ferunt, nec Theodosii tempora, scribere non potuit. Joannes enim ante Italicam ex- 
itionem Theodosii imperatoris contra Eugenium tyrannum in Thebaide commorabatur 
'Sozomenus lib. vr, c. 22 : "Ἔγνωχε (Θεοδόσιο:) περὶ τούτου συμδούλῳ χρήσασθαι Ἰωάννῃ τῷ ἐν 
θηδαῖδι μοναχῷ. (Constituit in hanc rem Theodosius uti consilio Joannis monachi, πα Τεϑαϊὰςε 
morantis ; et Callistus : “Ἔγνω δὴ συμδούλῳ περὶ τούτου χρήσασθαι Ἰωάννῃ τῷ ἐν Θηδαῖδι διαλάμποντι 
οναχῷ. Consilio Joannis enitentisin Thebaide monachi sibi utendum esse statuit) ; et Thebaidem 
ille petiit senio jam confectus (Sozomenus : Ἐπεὶ δὲ γέρων ἦν, κατὰ θείαν πρόσταξιν μετοιχισθεὶς εἰς 
Θηδλαῖδα, πλείστων ἡγεῖτο μοναστηρίων. Ubi autem senez factus est, jussu divino in Thebaida se 
confert, et plurimis pre[uit monasteriis ; Callistus, Ἐπεὶ δὲ πρεσδύτης ἐγένετο εἰς Gr, 6atba ὀμφῇ 
τινι θείᾳ μετοιχισθεὶς χαθηγεμὼν πολλῶν μοναστηρίων ἐγένετο. Ubi autem ad. senectutem pervenit, . 
visione quadam divina Thebaidem incolere jussus, multorum monasteriorum duz factus est). 
Quare hic vel adhuc imperante Theodosio, vel paulo post ejus obitum diem obiit extremum. 
Non potuit ergo Basilii, Gregorii Nazianzeni, Gregorii Nysseni, imo vero Chrysostomi, Procli 
et Cyrilli operum meminisse, quorum alia quidem non edita, alia nondum elucubreta erant. 
Hinc ulterius argumentabatur Nicolaus Alemannus, qui de isto Joanne plura disceptat. Sed fue- 


135 LEONIS ALLATII 136 


ve:uti faseem colligans, exactam de Deo cognitionem, pro humano tamen caplu, exhibuit. 
Inter philosophica porro et theologica, hereticorum nugamenta, ut legentes cautius sibi pro- 
viderent, immiscuit. Preeposuit itaque dialectica, ut essent veluti instrumenta quibus quili- 
bet artifex opus habet ad totius operis constructionem, et veluti ancilla regine, rebus scili- 
cel fidei deservirent ; et ab iis tanquam ab elementis,quibus lacte opus esset,initium facerent. 
Neque enim ethnicorum doctrine a Christiana veritate in multis diverse fidendum esse ratus, 
ex vera sapientie fonte recta probataque eduxit. Dicebat namque de natura in definitionibus, 
utex hoc unoceetera discamus: Φύσις μέν ἐστι χατὰ φρόνημα τῆς Ἐχχλησίας ἀληθοῦς πράγματος ὕπαρξις" 
χατὰ δὲ ᾿Δρ'στοτέλην, xai τοὺς λοιποὺς Ἕλληνας πολυτρόπως ἡ φύσις ὁρίζεται, οὔστινα; ὄρους οἱ ἀπὸ Σευήρου 
χρατοῦντες ἀπεπλανήθησαν. Natura est,ut decernit Ecclesia,vere rei exsistentia ; ut Aristoteles et 
reliqui gentiles, multis modis natura definitur : quas definitiones cum Severiassecla seclarentur, 
a recto tramite aberrarunt. Interposuit heresum nugas, ut, falsitate. cognita, propensiore 
animo ad veritatem raperentur.Ultimoloco veritatem ipsam, et potissimum de rebus fideiscri- 
pto dictavit. Audi ipsum Damascenum epistola ad Cosmam Majume episcopum : Πρῶτον μὲν 
τῶν παρ᾽ Ἕλλησι σοφῶν τὰ χάλλιστα παραθήσομαι, τὸν τῆς μελίσσης τρόπον μιμούμενος tolg οἰχείοις τῆς 
ἀληθείας συνθήσομαι, xal παρ᾽ ἐχθρῶν σωτηρίαν χαρπώσομαι, ᾿Αποπέμψομαι δὲ πᾶν ὅ τι φαῦλον, xai τῆς 
ψευδωνύμου ἐχόμενον γνώσεως. Era τούτων ἐχόμενα τὼν θεοστυγῶν αἱρέσεων συντάξω τὰ φληναφή- 
ματα, ὡσανεὶ τὸ ψεῦδος ἐπιγινώσχοντες" πλέον τῆς ἀληθείας ἐξώμεθα. Εἶτα τὴν τῆς πλάνης ὀλέτειραν xa 
τοὺς ψεύδους ἐλάτειραν ἀλήθειαν, σὺν Θεῷ, ἐχθήσομαι. Ac primum eorum qui apud Grecos doetri- 
nelaude excellueruntprastantissima queque proponam, apicule morem imitans, ea que ceritati 
affinia sunt componam, et ab hostibus salutem colligam ; quidquid autem fedum et cum falsa 
scientia conjunctum est, ejiciam. Mox autem haresum, quas Deus odio habet, nugas uno *o- 
lumine comprehendam, ut, cognita falsitate, veritatem arctius amplectamur. Atque. ita de- 
mum errori exitium a[ferentem, et. mendacium propulsantem veritatem, Deo. mihi favente, 
libris mandabo.Quis ergo opusintegrum,et suis partibus constans, imminutum, deartuatum et 
aliis interpositis discitum, et deformatum ad heec tempora non videt ? Primus siquidem locus in 
tertio collocandz tribuitur: prima et secunda, hac atque illac dissipata, a proprio cor- 
pore extorris, ut cuique placet, disjicitur, et rectus sanctusque divini scriptoris ordo osci- 
tanter nimis invertitur. Hoc utique exscriptor ille cod. 1077 Vaticani recognovit, et crimen, 
si crimen ullum est in evertendis auctorum scriptis, fassus sit licet, in priore tamen sen- 
tentia perstitit. (d) Εἰ xoX ἐν τῇ ἐπιστολῇ ὁ παρὼν οὑτοσὶ ἅγιος εἴρηχεν, ὅτι μετὰ τὸ παραθεῖναι τὰ 
ταρὰ τοῖς σοφοῖς τῶν Ἑλλήνων ἐχόμενα, τῇ τε, ἐχθήσομαι τὰ τῶν αἱρέσεων᾽ εἶτα τὰ τῆς ἀλν θείας. 
᾿Αλλ' ὅμως γε ἐνηλλαγμένω; πεποιήχαμεν μετὰ τῶν φιλοσόφων τὰ τῆς ἀληθείας προθέντες, εἶτα τὰ τῶν 
αἱρέσεων. Οὐχ ἐναντιούμενοι τῷ ἁγίῳ * ἄπαγε, ἀλλὰ μᾶλλον αἱρούμενοι τὰ τῆς ἀληθείας ἀληθῶς xal ἀχριδῶς 
εἰδέναι ὑπὲρ τὰ τῶν αἱρέσεων. Licet. in epistola sanctus hic dixerit se prius, iis que apud. sa- 
pientes Gracorum exsistunt, expositis, continuato ordine hereses enumeraturum, tum de- 
mum veritatem : nos nihilominus inverso ordine digessimus, post philosophica ea qua sunt 
veritatis attexentes, postremas omnium hwereses , non. sancto adversantes : absit hoc ; sed 
pottus cupientes qua veritatis sunt vere accurateque cognoscere prius quam hereses. 

XXI. Distributionis in capita auctor Damascenus ipse. — Et hec quidem de toto corpore. 
Quid tum de capitibus? Partes in capita divisisse Damascenum nullus dubito, cum eam divi- 
sionem manuscripti omnes codices tum veteres, tum recentiores prevferant ; ea tamen ratio- 
ne , ut philosophica theologicis ejusdem numeri continuatione colligentur ; adeo ut uno tum 
philosophica, |XIV] tum theologica, sive potius tractatus hic, in quo de philosophicis et 
theologicis agitur, numero concludatur. In omnibus codicibus tamen non unus capitum nu- 
inerus est , in quibusdam enim amplior, in aliis parcior est: neque idem operis finis est; 
quod posterorum nimia diligentia factum existimo , qui caput unum, vel alterum, ut magis 

istinguerent, subdiviserunt, alii ut magis argumentum unirent, duo capita in unum decur- 
tarunt. Id nihilominus cum in paucis patratum sit , non facit ut cetera quoque capita omnia 
ἃ aliis sint disjuneta , eorumque argumenta ipsis preefixa. 

XXII. Quedam tamen capita distracta et divulsa sunt a librariis. — Observavi id quoque 
non in omnibus codicibus eamdem semper occupare sedem predicta capita, sed que in 
quibusdam preeponuntur, in aliis postponi : multa etiam ex prima parte avulsa in alteram 
deportari , et vice versa , que curiosus lector, per se manuscripta evolvendo , ne ipse nimius 
sim , adnotare poterit. Potissima tamen eorum pars eumdem sibi locum, etsi numerus im- 
mutatus sit, servat. Quod exsceriptorum incurie ascribendum est. Totius enimvero operis ca- 
pita centum et quinquaginta tantum fuisse probabiliter sane asseverat Georgius Chioniades : 
Διαιρεῖται δὲ εἰς χεφάλαια pv. Οὐχ ὑπερέθδη τὸν ἀριθμὸν τοῦτον, ὡς σεδασμίων ὄντα ἐν ἀριθμοῖς. Καὶ γὰρ 
ὁ ἀριθμὸς οὗτος ἐχ τριῶν συνέστηχε πεντηχοντάδων" χαθάπερ χαὶ ἡ βίδλος τῶν ψαλμῶν. Dividitur 
porro in capita centum quinquaginta. Neque numerum hunc veluti veneratione inter alios 
numeros dignum pratergressus est ; namque hic numerus ez terno quinquagenario comstat , 
quemadmodum et liber Psalmorum. Nonnulla que in manuscriptis codicibus invenimus ex - 
tra editorum numerum, exscripta jam transmisimus ad typographos Parisienses. His etiam 
concluditur, distinctionem illam capitum tbeologicorum in quatuor libros, quemadmodum 
et titulum, De fide orthodoxa , recentissima esse, et ex genio hujus seculi hominum, qui 
vetera recentibus accommodant. . 

XXIII. Liber De orthodoxa fide corruptus non fuit. — An tamen qui nunc sub illius nomine 


(a) I3tha:c eadem leguntur in Reg. cod. 2926, in charta. recenter satis exarato, δ calcem capitum 
philosophicorum seu Dialectic:e Damasceni. 


ΤῸ LEONIS ALLATII 110 


*tr3 dissident, et in aliam parlem trahunt adversarii, e libris Patrum expungenda sunt, eaque 
ub aliis non eque sentientibus inserta, vel corrupta, vel iminutala affirmare velleinus, 
Deus bone! quota eorum pars integra, qui liber immotus, qua sententiz non intercise re- 
manebunt? Multa illi vel indulgentes genio, vel occasioni servientes, vel oppugnandi here- 
ticos fervore jactati, quandoque etiam quod illis ita videretur, scriptis commendarunt quse 
sequiores homines vel negrigunt vel condemnant, cum ea probatissimi scriptores in melio- 
rem sensum traducta explicant vel subdividendo explanant. De his ne exemplis hic agam, 
pleni sunt scriptorum omnium libri. Quid hic referam audacissimorum hominum conatus, 
qui nec a divinis Litteris, quando omnia non possunt intelligere, suoque metiantur omnia 
gressu, manus sceleratas abstinent? 

XXV. Id quoque obiter hic notandum videtur, epitomatores Gesnerianos oscitanter nimis 
ex Damasceni lib. ur, cap. 11, scribere, Theodoricus Graecus, contra quem [XVI] Leontius 
Byantius fecit. Apologiam ad accusationes detestalionis cjus. Cum apud eum nullus sit 
Theodoricus, quem cum Theodorceto confundunt : nec Leontius Byzantius Apologiam in 
eum composuit, sed Cyrillus Alexandrinus. Dasmascenus itaque illo Cyrilli, unam naturam in- 
firmatam, ex eodem Cyrillo prius exposito, subjungit, Cyrillum non alia ratione intellectum 

isse a Leontio Byzantio. Et bene; cum Cyrillus ipse in defensione secundi anathematismorum, 
quos Theodoretus adversus ipsum impugnaverat, eamdem sententiam tueatur. Verba Dama- 
sceni sunt : Míav γὰρ ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀπολύτως λέγοντες οὐ σφαλλόμεθα. Ὁμοίως δὲ xal Asv- 
τιο; ὁ Βυζάντιος ἐπὶ τῆς φύσεως τὸ ῥητὸν ἐνόησαν, οὐχ ἀντὶ τῆς ὑποστάσεως, ἐν δὲ τῆ πρὸς τὰς Θεοδω- 

[xou μέμψε!:ς τοῦ δευτέρου ἀναθεματισμοῦ ἀπολογίᾳ, ὄντως φησὶν ὁ μαχάριος Κύριλλος * «'H φύσις τοῦ λόγου.» 

nam enim Dei Verbi personam absolute dicentes, haudquaquam aberramus. Consimilem 
etiam in modum Leontius Byzantius de natura hunc. locum intellexit, non de persona. At 
vero beatus Cyrillus in. ea apologia qua Theodoreti librum, quem adversus secundum ana- 
thematismum ediderat refellit, ita loquitur : « Natura Verbi, hoc est persona, » etc. 

XXVI. Joannis Damasceni interpretes Latini. — Libros Damasceni De fide orthodoxa ver- 
tit in linguam Latinam Burgundius Pisanus, jurisconsultus sui temporis non incelebris, sub 
Eugenio III, et alia alii. Postmodum ἃ Jacobo Billio magna ex parte de integro conversa, 
edita sunt Parisiis anno 1577. 

XXVII. De oratione de defunctis. — Libros De fide orthodoxa excipit oratio, Περὶ τῶν ἐν 
κίσττι χεχοιμημένων, De iis quitn fide obdormicrunt. Hanc omnes quotquot post Damascenum scri- 

re, dummodo illius meminerint, Damasceno vindicant, ex Grecis etiam illi qui, schismati 
ventes, purgalorias poenas de medio tollunt. Eam utique, si potuissent, ne proprie opi- 
nienis refellende ansam adversariis praeberent, vertissent in dubium. Nonnulli ita asseveran- 
ter hoc tradiderunt, ut vaticinio etiam comprobare non veriti sint; traduntque a Patribus 
qui in concilio Ferrariensi ac Florentino interfuerunt, inter caetera sanctorum Patrum testi- 
4nenia quce ad asserendas purgatorias poenas in medium adduxerunt, hec etiam Damasceni 
recensita fuisse, que omnes Greci, ut probatorum certorumque auctorum receperunt. Πολλὰς, 
Aiunt, μαρτυρίας ἀγίων ἀνέγνωσαν. Àd quos Marcus Ephesius respondit : Ὅσα εἴπατε, xaX τὰς 
ἔσρτυ (ag τὼν ἁγίων, ἃς ἀνέγνωτε, στέργει αὐτὰς ἡ Ἐχχλησία τῶν Ἰραιχῶν, xal ἀναγινώσχει αὑτά, 

t infra: Ἐν τῇ εἰχοστῇ ἐδδόμῃ τοῦ αὐτοῦ μηνὸς πάλιν ἐχάθισαν, χαὶ ἀνέγνωσαν οἱ Ἰταλοὶ πολιὰς 
. μαρτυρία: ἁγίων, xai παραδείγματα, καὶ ἀποδείξεις. Inter quae mirum istis videtur, si Damasceni 
iestimonia non fuerint recensita. Cum et Gennadius patriarcha, illorum temporum scriptor, 
in defensione capitum concilii Florentini, cap. 3, totam ferme dictam orationem transcri- 
bet. lilius testimonia contra Grecos ad probandum ignem purgatorium usurpat Gregorius 
hieromonachus protosyncellus Apolog. pro concilio Florentino contra Marci Ephesini episto- 
lam. Glycas epistola 50. ad Esaiam monachum, plura ex ea, uti Damasceni genuina, tran- 
scripsit, et potissimum historiam de Trajano, et Faconilla, et calvaria infidelis : nec a Da- 
masceno abdicat Emmanuel Calecas lib. iv contra Grecos. Et communis fete Grecorum sen- 
tentia eam tradit Damasceno, qui etiam in linguam eorum versam sub nomine Damasceni le- 

nt. Et alius, nescio quis, in linguam Cypriorum vernaculam vertit, habeturque in cod. 1171 

8licano, eo principio, Ἦ γλνχομνόσται:; τροφαῖς, xal τὰ δειλιχάτα, xal τίμια φαγία. Addunt Dama- 
8ceni etate purgatorias poenas ceptas fuisse impugnari, ut ex Eustratio presbytero, Constan- 
tinopolitanee Ecclesie, cujus ea de re conscriptos librus recenset Photius in Bibliotheca, 
unem. 171. Usus etiam loquendi Damasceno familiaris hoc probat. Ille enim nominibus he- 
reticerum sue tempestatis parcens, errores tantum proponit oppugnatque. Lib. iv Orthod. 
fid., cap. 17 : Ἐπειδή τινες ἡμῖν καταμέμφονται, etc. EL hic hoc sermone non aliter, ἐνέσχηψέ 
εἰσιν ὁ παράνομος σχῆψίν τινα ἔχφυλον, elc. Heec et alia pro Damasceno a plerisque congeruntur. 
" XXVIII. Gretserus notis in tomum 1I De cruce, in orationem Germani patriarche, de Dia- 
og nomine Gregorio pape a Grecis tributo, dubitat. Ut et Damascenus, seu [XVII] quisque 
ille auctor est orationis pro fidelibus defunctis inter opera Damasceni. Eti ante Gretserumn 
Gregorius protosyncellus dicto loco : Ἐν τῷ ἐπ᾽ Ἐχχλησίας ἀναγινωσχομένῳ λόγῳ, τῷ ἐπιγραφὴν 
ἔχοντι : Ἰωάννου μοναχοῦ χαὶ πρεσδυτέρον τοῦ Δαμασχηνοῦ. In oratione, que in. Ecclesia legitur sub 
Koc inscriptione Joannis monachi et presbyteri Damasceni. Si genuinum Damasceni fetum 
e xietimasset, scripsisset utique, Joannes monachus εἰ presbyter Damascenus in oratione, etc. 
Joannes Lenseus De Limbo, lib. i, cap. 12 : Librum istum non esse Damasceni non inju - 
ría videri potest. Dubitavit etiam multis hinc inde adductis argumentis Petrus Arcudius 
Hb. contra Barlaam de purgatorio, pag. 396. Alii ut spuriam Damasceno abripiunt, idque ita 
esse non invalidis rationibus contendunt. Bartholomeus Medina : Perinde, inquit, est, hano 


— — 


141 PROLEGOMENA. 142. 


pro defunctis orationem Damasceno tribuere, ac mortuos excitare post longum ab obitu an- 
norum curriculum, et ad studia iterum, et lucubrationes revocare. Diu enim ante magnum 
Gregorium, cujus eo in sermone fit mentio, obiit Damascenus, cujus ctas ad Theodosii Se- 
nioris tempora pertinet. Ergo non potuit de eo similia scribere, et necesse est illud opus al- 
terius esse, et non magni Damasceni. Franciscus Suarez ideo abdicat, quod doctrinam om- 
nino Damasceno contrariam pro defunctis refert. De Trajano enim, et de Faconilla historie 
theologicum illud Damasceni axioma evertunt, quod lib. α De fide orthod. ita enuntiat : 
Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὅτι ὅπερ ἐστὶ τοῖς ἀνθρώποις ὁ θάνατος, τοῦτο τοῖς ἀγγέλοις ἡ ἔχπτωσις * μετὰ γὰρ 
τὴν ἔχπτωσιν οὐχ ἔστιν αὐτοῖς μετάνοια, ὥσπερ οὐδὲ τοῖς ἀνθρώποις μετὰ τὸν θάνατον. Scire autem opor- 
tet, quoniam quod hominibus mors, hoc angelis est lapsus. Post lapsum enim non est illis 
penitentie locus, ut neque post mortem hominibus. : 
XXIX. Medinsoptime satisfactum putant, si dicant, illum ex eo quod pro cerio supponit, 
falli manifesto, dum Damascenum nostrum ad Theodosium Seniorem amandat, qui tot annis 
st Theodosium vixerat, poteratque optime referre factum Gregorii Magni, et Trajani salutem. 
Et ex his, que nos supra attulimus de eetate Damasceni, et Joannis /Egyptii, aperte constat 
Damascenum narrationem illam de Trajani anima potuisse scribere, ob quam et ob aliam de 
Falconilla, alii orationem illam Damasceno, etsi non ita affirmate, abjudicarunt; et si non 
abjudicant, Patrem tainen nimiz credulitatis condemnant, Bellarminus De scriptoribus sacris 
in Joanne Damasceno : Oratio de his, qui in fide migrarunt, scrupulum injecit, quia narrat 
Falconillam precibus Thecle prime martyris, et Trajani animam precibus S. Gregorii pape 
ab inferni suppliciis liberatos, qu& narrationes false esse videntur, et fabulis similioresquam 
historie. Sed fieri potest. ut. S. Joannes Damascenus , quamvis alioquin dcctus et yru- 
dens, istisnarrationibus facilem fidem habuerit, neque de veritate earum investiganda sollici- 
tus fuerit. Gerardus Joannes Vossius De historicis Grecis, lib. n, cap. 24: Etsi vero Dama- 
scenus vir foret egregie. eruditus ac magni nominis, tamen in plerisque credulus fuit plus 
satis, atque iMer cetera judicium desideres in narratione illa de anima Falconille precibus 
B. Thecle, prime martyris, ab inferorum suppliciis liberata, etsi in gentili errore et idolo- 
latria obiisset. Item quod ait, animam Trajani imperatoris similiter panis inferni ezxemptam 
precibus Gregorii Magni, quorum utrumque legas apud Damascenum oratione, de his qui in 
fide migraverunt. Fortasse aliquis abjudicet propterea orationem illam Damasceno. 


XXX. Suaresio respondent, ratiocinationis illius vim non esse tantam, ut assumptum 
comprobat. Libri enim De fide orthodoxa, qui plane Damasceni sunt, nonnulla continent, 
uz: dictum Damasceni axioma infringunt, atque radicitus convellunt. Falso ergo Damasceno 
libri De orthodoxa fide tribuuntur. Imu de imaginibus commentarios, quos Trithemius etiam 
Damasceno nostro concessit , ratione Suaresii emancipantur omnino, atque ἀδέτποτοι erunt. 
Siquidem illi quoque ea continent, quie illud axioma reddunt inane. Nam eademmet ipsa 
sententia, de multorum salute, atque ab inferni cruciatibus evocatione, quam fuse Doma- 
scenus astruit in sermone pro defunctis, atque Trajani, et Falconille historiis confirmat, lib. 
im De fide orthodoza, cap. 29, et lib. 1 De imaginibus luculentissime ab eodem asseritur. 
Et ibi [XVIII] quidem his verbis: Κάτεισιν οὖν εἰς ἄδην ψυχὴ τεθεωμένη, ἵν᾽ ὥτπερ τοῖς ἐν γῇ ὁ τῆς 
διχαιοτύνης ἀνέτειλεν Ἥλιος, οὕτω xai τοῖς ὑπὸ γῆν ἐν σχότει χαὶ σχιᾷ καθημένοις ἐπιλάμψῃ τὸ φῶς ᾿ ἕν᾽ 
ὥσπερ τοῖς ἐν γῇ εὐηγγελίσατο εἰρήνην, αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, χαὶ τυφλοῖς ἀνάθλεψιν, xal τοῖς μὲν πιστεύ- 
σασι γέγονεν αἴτιος σωτηρίας αἰωνίου, τοῖς ὃξ ἀπειθήσασιν ἀπιστίας ἔλεγχος " οὕτω καὶ τοῖς ἐν doo), ἵν᾽ 
αὐτῷ πᾶν γόνυ χάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, xaX καταχθονίων Descendit. in. infernum. anima 
deificata, ut quemadmodum iis qui in terra justitie ortus est Sol, sic et iis qui sub terra in 
tenebris, et umbra mortis sedebant, lux. infulgeret. Et ut quemadmodum in terra evange- 
lizaverat pacem, captivis remissionem, cacis visum, εἰ tis, qui crediderunt factus est causa 
salutis eterne, incredulis autem infidelitatis improperium, et redargutio, sic εἰ iis qui in 
inferno ; ut ipsi omne genu flectatur calestium, et. terrestrium, et infernorum. Hic autem : 
Καὶ ἀφ᾽ οὗ χατελθὼν εἴ; ἄδην tal; ἀπ᾽ αἰῶνος πεπεδημέναι: ψυχαῖς, o; αἰχμαλώτοις ἐχήρυξεν ἄφεσιν, ὦ: 
τυφλοῖς ἀνάδλεψιν. Et ex quo descendens ad inferos, animis a. seculo — vinctis, ut captivis 
libertatem, τ cccis visum  predicavit. Et oratione in. Sabbatum sanctum, ut hinc 
eliam perpetuam in Damasceno doctrinam animadvertas, id idem asserit : Αὐτὸς δὲ 
τῶν πονηρῶν τὰ σχῦλα, τοὺς ἀπ᾽ αἰῶνος θανόντας χεχληρονόμηχεν, ἀπαλλάξας τούτους 530: τῷ ζυγῷ τῆς 
ἀμαρτίας xazslyovio* ἐν γὰρ ἀνόμοις χαταλεχθεὶς τὴν εὐνομίαν ἑφύτυεσε" τῶν δὲ ἀπειθούντων τὸ 
σπέρμα γέγονεν εἰς ἀπώλειαν, χαὶ πένθος τῶν ἑορτῶν ἀντηλλάξατο, xai θρήνους ὑμνῶν ἀντήχησεν" ἡμῖν δὲ 
φῶ; Ex σχότους ἀνέτειλε, xal ζωὴ προῆλθεν ἐχ μνήματος, xal ἐξ ἄδου πηγάζει ἀνάστασις. xai χαρὰ, χαὶ 
θυμηδία, καὶ ἀγαλλίασις. Ipse autem improborum istorum pradam, eos nempe qui ab initio 
seculorum mortem obierant, velut hereditatem adeptus est, quicunque peccati jugo detenti 
[wrant, liberans. Inter iniquos enim reputatus, equitatem produxit, et factum est semen 
tnobedientium in perditionem, festisque eorum in luctum commutatis, planctus pro hymnis. 
resonuit. Nobis autem luz e tenebris est orta, vita emonumento provenit, resurrectio ab in- 
feris promanavit, gaudium, inquam, animi voluptas, et exsultatio. 


XXXI. Et hec opinio non Daraasceni modo, sed aliorum etiam multorum eorumque pro- 
batissimorum in Ecclesia doctorum videtur fuisse. Ne omnes hic recenseam, et quae alibi 
fuse pertractavi, hic repetam, videsis Ireneum lib. 1v, c. 45; Clementem Alexandrinum lib. 
p et iv Stromatum ; Jobium monachum apud Photium in Bibliotheca; Anastasiam Sinaitam 
quest. 3; Theodorum Studitam Orat. catechet. de Pascha ; Theodorum Abucaram quest. 12; 

roclum patriarcham Constantinopolitanum, Orat. de resurrectione, ex quo sua transcripsit, ut 


112 LEONIS ALLATII 144 


fero solet, Damascenus, inquit: ᾿Ανάστασιν μεγαλοφώνως ἀνυμνεῖ ὅτι ἐν αὑτῇ τοῖς ἐξ divo; ἀιχμ- 
αλώτοις γέγονεν ἄφεσις, xal τυφλοῖς ἀνάδλεψις - Resurrectionem hymnis celebrat, quoniam in ca 
vindicati sunt tn libertatem ii, qui a seculo detinebantur captivi, cecisque restitutus est visus. 
Et omnium apertissime Eustratius Ecclesie Constantinopolitanm presbyter, tractatu vere 
aureo, de animabus post hanc vitam, an aliquid operentur, et an suffragia pro mortuis 
utilia illis sint. Verba quia non omnibus ita in promptu sunt, apponam : ᾿Ανοίγονται δέ σοι φόδῳ 
πύλαι θανάτου. Πυλωροὶ δὲ &509 ἰδόντες σε ἔπτηξαν, xax δῆλον Ex τούτου, ὡς εἰς τὰ χατώτερα μέρη τῆς γῆς 
αἱ ψυχαὶ χεχρατημέναι τῶν πάντων ἦσαν * ἅσπερ χαὶ ἀνέσπασεν ὁ Κύριος xal Θεὸς ἡμῶν, θανάτῳ πατήσας 
τὸν θάνατον, καὶ τὰς πύλας τοῦ ἄδου συνέτριψεν, Ὅθεν xai ἐπισημαίνεται ὁ εὐαγγελιστὴς, ὡς πολλὰ τῶν 
ἁγίων τῶν κεχοιμὴημένων ἀνέστη σώματα, xat ἐνεφανίσθησαν πολλοῖς. Ἰδοὺ, ἐνεφανίσθησαν, εἶπε. Καὶ 
εἰ τοῦτο τότε γέγονεν, εὔδηλον ὅτι xal νοῦν ἐμφανίζουσιν. "Amb τότε γὰρ ἀρχὴν εἰληφυῖαι τῶν ἁγίων al 
Ψυχαὶ, τὸ αὐτὸ ποιεῖν οὐ παύσονται μέχρι τῆς συντελείας. Καὶ τὸ μὲν ἀπολυθῆναι τὰς ψυχὰς ἐχ τῶν 
τοφερῶν xal χατωτάτω τόπων, οἴτινες xat εἰσὶν οἱ τόποι ἐχεῖνοι, περὶ πασῶν λεχτέον τῶν ψυχῶν, διὰ τὸ 
εἰρηκέναι τὸν χορυφαῖον τῶν ἀποστόλων * « Διὸ χαὶ τοῖς ἐν φυλαχὴ πνεύμασι πορευθεὶς ἐχέρηξε. » Τὸ δὲ 
ἐμφανίσαι περὶ τῶν ἀγίων μόνον, οὐχὶ δὲ περὶ πάντων ὁ eoa Y ελιστὴς ἀπεφήνατο. Εἴτε δὲ xal τῶν πρὸ 
πολλοῦ τελευτησάντων ἁγίων ἐστὶ τὰ σώματα, εἴτε τῶν πρὸ ὀλίγων ἐτῶν, ἣ xal μᾶλλον τῶν προσφάτως 
ἀποθανόντων * ὅ xal ἀληθέστερον εἶναί μοι φαίνεται, διὰ τὸ εἰ πεῖν, ἐγεραγίσθησαν ἵνα τὸ τῆς μνήμης 
πρόσφατον, xaX τὸ γνωρίζεσθαι ὑπ᾽ ἀλλήλων σημαίνῃ, τοῦτο ἴσασιν, οὐ πάντες, ἀλλ᾽ οἷς, ἐδόθη ἰδεῖν, etc. 
Tibi cero cum tremore aperiuntur mortis porta, et inferorum janitores, te conspecto, timore 
perculsi sunt. Ilinc manifestum fit, in infimis terre partibus omnium animas detentas fuisse, 

uas Dominus Deus noster morte mortem conculcans, confractis inferorum januis, extraxit: 
quare et evangelista refert multa sanctorum, qui obdormierant, corpora resurrerisse, multis- 
que apparuisse. Ecce, apparuerunt, dixit. Et si id tum actum est, manifestum remanet, nunc 
quoque apparere. Áb eo. namque tempore cum sanctorum anima [XIX] cepissent , ad fínem 
usque mundi id idem peragere non desistent. At liberatas animas a caliginosis illis, et infimis 
locis, quicunque illi sint, de omnibus animabus asserendum est : cum princeps apostolorum 
dixerit: Quare οἱ his, qui in carcere erant, spiritibus accedens preedicavit. Apparuisse vero 
de sanctis solummodo, non de omnibus, evangelista affirmavit. Verumtamen, sive qui jam multo 
ante obierant, eorum corpora fuerint, sive ante páàucos annos, sive polius tunc recens defun- 
ctorum, quod mihi verius videtur, cum dixerit apparuerunt uf recentem memoriam, et mutuam 
cognitionem notaret, id sciunt non omnes, sed quibus datum est cognoscere, etc. Nec ab his 
diversus videtur Gregorius Nazianzenus Orat. in Pascha. Imo Grecorum Ecclesia eamdem 
opinionem videtur amplexa, cum eam sepissime inter officia in libris ecclesiasticis ad fastidium 
usque inculcet, ut ipse in recensione dictorum librorum adnotaveram : ubi loca omnia, quee 
huic opinioni favere videbantur, in unum recotlegi, et dicta Patrum id idem affirmantium, uti 
potui, in meliorem sensum traduxi. Quare hic frustra locum etiam ex Epistolis Petri recen- 
serem. Non est itaque verendum, quod valde timet Suaresius, ne Damascenus su& loquatur 
doctrina contraria; cum axioma laudatum, ordinariam | Dei, ut theologi dicunt, pofentiam 
siatuat ; que vero de Trajano, et Faleonilla regeruntür, absolutam commendent. Caven- 
dumque est ne, hac eadem ratiocinatione Damascenum, non eratiunculam pro defunctis, 
sed multis aliis, ac precipuis ipsius monumentis exspoliemus, in quibus constans htec sen- 
tentia, ac toties repetita de multorum ab inferis evocatione comperitur, quam ipse demum . 
in hac oratione fusius confirmare voluit: ne vel desidiosi de illius operis auctore dubitarent. 
Quas demum Christus ab inferis animas eduxerit, et quenam fuerit illa apud eosdem a tot 
Petribus asserta predicatio, et an una cum justorum animis impiorum quoque evaserint, 
externam salutem consecuture, cum preter institutum meum sit, et alibi, ut jam dixi, pluri- 
bus pertractaverim quemadmodum et de historiis Trajani, et Falconill, que tantopere, sed 
in recentiorum scriptorum Grecorum monumentis inculcantur, exploret, qui volet. Mere. 
fabulae sunt, et nugee, mihi crede. 

XXXII. Nogarole judicium de oratione « pro defunctis. » — Ludovicus Nogarola in 
hujusce orationis, quam ipse in Latinum verterat, Prefatione ad Clementem VII, scribit : 
Tametsi nolim quempiam suspicari, hoc ipsum non vere fuisse Damascena ascriptum, eo quod 
Machabaeorum historia plurimum innitatur, quam in volumine De fide orthodoza, quod 
legitimum esse Damasceni omnes censent, in sacrorum librorum numero non reponit. Nam si 
quis utrumque studiose ac diligenter pertractabit, videbit procul dubio simili oratione factum 
esse, ac stylo, aique ad magni Dionysii Areopagite elocutionem, cujus etiam gravissimwn 
plerumque testimonium adducit, proxime accedere. Oppositioni de libris Machabeorum 
Nogarola ipse non respondet, et respondere debuerat; eoque libentius, quo illa levior 
judicabatur, ut orationem Damasceno non cogeretur abjudicare, quando illam tanquam 
Damasceni summo pontifici divendit. Quare neque nos respondebimus. Respondeant, qui 
cum Nogarola una sentiunt. Quis vero absque stomacho, et equo animo ferret utrumque 
opus, de fide nempe orthodoxa, et hoc de defunctis, simili oratione, ac stylo, atque ad 
magni Dionysii Areopagitee elocutionem proxime accedere? Libri De fide orthodoxa graves 
sunt, divini sunt, non sunt elingues, assurgunt quandoque, et nutantem excitant, et beerentermn 
firmant, et adversarium, quam evidentissime, et admodum robuste concutiunt. Sed quid hec 
ad areopagiticam majestatem, dignitatem formarum, granditatem elocutionis, compositionem 
nominum, celsitudinem sententiarum? Grandis est, et sublimis,eet eloquens, dummodo ad 
Dionysium non referas, Damascenus: si cum eo compares, quamvis valide et acute, repit tamen, 
et, ut in scholis, fluit, et docet. Quare in hoc judicium Nogarole cascutit omnino. 

XXXIU. An sit cere Joannis Damasceni. — An vero oratio illa Damasceni sit, frustra in re 


145 PROLEGOMENA. 116 


incertà querimus. Quod ipse alias de hac eadem in examiné Gracorum iibrorum ecclosiasti- 
corum enuntiavi, hic habeto. Post enim loca Damasceni, tum in libris De fide orthodoxa, tum 
in hac de defunctis Oratione exposita, hec subdidi : Verumenimvero sermo ille, nescio (X X] 
quid mihi semper subolevit, et, ut verum fatear, nunquam Damasceni fetum legitimum czisti- 
mavi ; sed, ut alias sepe contingit, anebulonibus, ut gratiam ac pondus orationi tanti Patris 
nomine adderent, Damasceno fuisse appictum. Quod dummodo a Damasceni operibus erre 
son es, facillimo negotio persentisces. Levis est in primis, ac nugax hic auctor, qui de gravis- 
simis rebus agens, quasi rd saturam ludens, carmine et prosa, nullo dicendi fine orationem 
omnem infarcit. Dictio illi, ac modus , si recte consideres, vilis, et e trivio hiulca, languida, 
affectata, puerilis, et a Damascenica mirum quantum diverso ; qua licet oratoriis flosculis, et 
accurata exponendi forma non luxuriet, fluit tamen inoffensa, sui facilitate decora, contentu 
gravis, sententiarum pondere clara, severa, equalis, divina. Versus Damasceni , cum alias 
elegantissimi sint, selectis semper verbis nitidi, quantitate syllabarum semper commodi, erro- 
ribus semper innozii : hi, qui in isto sermone leguntur, si numerum tantum syllabarum demas, 
semper incompti, ac rustici, in ipsa tantum deformitate conformes. Ad hoc probandum, nul- 
lum argumentum erit validius ipsa lectione. Lege, si potes, sànc fastidio : per te tantum, nullo 
alio duce, me vera fateri cognosces. Adde etiam que tradit Arcudius de hac eadem oratione, 
de purgatorio contra Barlaam de historia Trajani tractans : Damascenus non nulla ratione est 
cul us. Que enim audiverat, sincere scripsit, fidem adhibens his que dicebantur pro pie- 
tate, non diligenter examinans, neque tnquirens scire veritatem. Et lec quidem fatemur, si 
oratio de dormientibus est germana Damasceni. Sin minus , non est. difficile fateri non esse 
ipsius. Potest enim aliquis esse Joannes et Monachus, et ex civitate Damasci ; non tamen 
ile Mansur, ille scholasticus et summus theologus. Qui vero adaptavit discipulum senis his, 

qui in inferno perpetuo puniuntur una cum divite juxta parabolam et historiam justi Lazari , 
vero Damasceno contrariatur. Is enim in septimo capite secundi libri theologicorum ait : Quod 
est hominibus mors, hoc est angelis casus. Si igitur aliquis angelus, postquam cecidit, unquam 
saleus facfus est; salvus etiam fuit homo exsistens in. profundo inferni, quo in loco degunt 
gentiles et infideles una cum demonibus. Nam sanctus inquit, Post lapsum non est ipsis pani- 
tentia, quemadmodum neque hominibus post mortem : et hoe illud est quod ait Scriptura di- 
tina : « In inferno quis confitebitur tibi? » scilicet nemo. Pseudo- Damascenus vero ait : In 
inferno omnino facta est confessio. Preterea dicit. salvasse eos qui crediderunt. Quis igitur 
igne si comburatur, non crederet ? Propterea admirative ait, illud dici cum interrogatione 
pauci salvabuntur? quasi dicat multi et infiniti salvantur ; cum tamen contrarium sacri 
doctores fateantur, ut, Evangelio altestante, « multi quidem vocati, pauci vero electi; » et 
« angusta porta, et arcta est via. » 

XXXIV. De dialogo contra Manicheos. — Dialogum contra Manicheos sub nomine Dama- 
sceni smpius, ac varia interpretatione editum, incerli auctoris esse affirmavit non nemo; 
quod in Pinelliana bibliotheca sine nomine auctoris, vel sub anonymi nomine legeretur ; sed 
quam futili argumento ! Quid enim refert, si transcriptor, aut amanuensis, nomen auctoris 
in fronte libri non posuit? In aliis codicibus, illisque antiquissimis, et optime nola nomen 
illud habetur. Orationem Demosthenis Pro corona sepius in codicibus etiam optimis sinc 
nomine, quemadinodum Aristotelis libros De physica auscultatione , et Platonis dialogos, et 
innumera alia intuitus sum. Eruntne propterea et Demosthenis oratio, οἱ libri De physica 
euscultatione Aristotelis , et dialogi Platonis spurii? et alium eorumdem scriptoreni expisca- 
bimus? Nefas. 

XXXV. Billius, nois in hunc eumdem dialogum, dubitasse videtur. Permirum namque illt 
est, Damascenum de supplicio tam demonum , quam impiorum bominum ita serinonem ha- 
bere , quasi penam duntaxat damni , ac non item sensus in iis agnoscat, atque ignem illum 
vindicem tropice solum accipiat. Huc enim spectant haec verba, κόλασις ἐχείνη οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν, 
εἰ μὴ πῦρ ἀστοχίας τῆς ἐπιθυμίας. Ραπα illa nihil est aliud, quam igni frustrata cupiditatis. Sic 
vertendum est, non ut quidam vir alioquin doctissimus, ignis inordinate ac immoderate con- 

cupiscentie. Huc item illa, qu: mox sequuntur : Ἐπιθυμοῦντες οὖν, καὶ μὴ μετέχοντες τῆς ἐπιθυ- 
μίας, πυρὸς δίχην ὑπὸ τῆς ἐπιθυμία: καταφλέγουται “ Concupiscentes itaque, nec obtinentes qua 
concupiscunt, ad instar ignis a concupiscentia comburuntur. Ubi ex his [ΧΧ]] πρὸς &ixnv, in- 
telligi datur, auctorem vocabulum ignis improprie accipere. Atque etiam infra de eadem re 
ageus, hanc unam damnatorum ponam constituit, nempe Θεοῦ μὴ μετέχειν. Sic enim loquitur. 
Ἔστι δὲ ἡ μὲν μετοχὴ Θεοῦ τρυφὴ, ἡ δὲ ἀμεθεξία (vitiose namque legitur, ávz&xaxía) αὐτοῦ κόλασις ; 
Quemadmodum paulo post poenam diaboli hanc esse, στερηθῆναι τῆς ἀϊδίου τρυφῆς. Denique 
ctiam de damnatis rursum loquens his verbis ulitur : Οἱ ἁμαρτωλοὶ πενθοῦντες τὴν ἁμαρτίαν, xal 
μὴ ἔχοντες τὰς ὕλας τῆς ἁμαρτίας, ὡς ὑπὸ πυρὸς xal σχώληχος χατεσθιόμενοι κολάζοντα." «l0 γὰρ xal χόλα- 
σις, εἰ μὴ τοῦ ποθουμένου στέρησις ; quibus liquido patet hune auctorem , impiorum ponam in 
animi tantum cruciatu ponere, non autem in corporis etiam dolore; quod quidem Billio su- 
spicionem affert , Damasceni hunc librum non esse. Nam ille et lib. i1 Orthod. fidei , cap. 4, 
aperüssime tradit, diabolo, atque iis, qui ipsum sequuntur , paratum esse ignem nunquam 
exsünguendum, sempiternumque cruciatum : et in (ine ult. cap. lib. 1v, tum demones, tun 
uupios et sceleratos homines, eterno igni traditum iri, ait. Deinceps forsan, re. melius cousi- 
derata, milius agit. Aut certe si hunc diulogunm Damasceno assercre volumus,dicemus eum,qui 
a locis supra a me citatis penam. sensus precipue constituisset, hic damni penam duntazal 
commemorandam duzisse. Alioquin enim impium hoc dcgma, quod sensus penam damnatis 


11] LEONIS ALLATII 148 


eximit, cum innumera Scriptura sacre testimonia perspicue refutant , tum veterum omnium 
Patrum consentiens doctrina semper explosit, ac rejicit. Quo  detestabilior est eorum impie- 
tas quos hac nostra prodigiosorum errorum feracissima, perindeque miserrima tempestate, 
3dem non modo sentire, sed etiam lum ore, tum scripto profiteri non pudet. 

XXVI. Damasceno asseritur. -- Verumtamen cum dialogum hunc, et sententiis, et 
oratione adamussim Damascenicis concinnatum, et per omnia Damascenum nobis, quem- 
admodum et reliqua illius seripta referre videam, Billianis objectionibus satis erit, si quie 
ipse tantopere exauget impedimenta, quominus ei dialogus ascribatur, non aliena esse a 
Damasceni doctrina, aliorumque sanctorum Patrum, sed paucis demonstravero. Ea nec 
tanti fecerat ipse Dillius, ut propterea dialogum non dignum Damasceno existimaret : Ut- 
cunque sit, ait, elegans. et arguta, atque erudita est. hec disputatio, dignaque plane 
Damasceni nomen proferat : nisi fortasse illud, de quo aliquid adnotatum est, quominus 
εἰ dialogus ascribatur, impedimento sit. At impedimento non est. Qua hic de primo et uno 
principio adversus Manicheeos non minus solide, quam pie disputantur, iisdem fere verbis, 
et sententiis in libris De fide orthodoxa comperies. Ne omnia huc traducam, que de igne 
et ponis damnatorum, ut quám sit inane Billianum impedimentum comprehendamus, 
examinanda solummodo nobis sunt. Poene damnatorum sunt poena damni, et pcena sensus. 
Non moror. Alii tamen tertiam addunt, vermem, non corporalem, quia sicut vermis pungit 
et corrodit, sic remorsus conscientie, ut ipsi dicunt. pungit, lacerat et affligit. Ali, ne 
pessima desint, quartam , aspectum semper presentem Luciferi, aliorumque dremonum , 
acresque differentium contumelias. Quidquid tamen sit, cum in peccato sit aversio ab 
infinito bono, necesse est poenam subsequi, sed infinitam ; damni, dum infinitum bonum 
amittitur : sit vero et conversio ad bonum finitum ac nutans, pro conversione illa, que 
finita est, poena quoque finita debetur, que sensus nuncupatur. Sed quia delinquens re- 
missione se privat, immotusque adhaeret; ideo poma illa in infinitum extenditur, que 
quamvis non respondeat culpe quantitati, respondet tamen irremissibilitati ipsius. Quare 

uplex erit pena, altera damni, altera sensus. De pcena damni in hoc dialogo apertissima 
testimonia sunt ; de poena sensus, nulla. Quid inde? Ergo Dialogus iste Damasceni non erii? 
Non omnia simul edicenda sunt. Nec Billius cum ratiocinatur, multa silens reprehenditur 
od non omnia dixerit. Satis est, si necessaria non omiserit, vel pro argumento rei verba 
ecerit. Agit cum Manicheeis Damascenus, qui Deo vitio vertebant, quod angelos, homi- 
nesque produxisset, quos sciebat defecturos : et postea illos puniret. Respondet Damasce- 
nus, pornas demonum et damnatorum nulla ratione esse a Deo;sed illos sibi ipsis eas 
delinquendo procurasse, et postmodum dum continuo concupitis frustrantur, continuo quo- 
que torqueri. Sed ait cruciatum illum nihil aliud esse, quam (XXII] frustrata cupiditatem. 
Jta est. Sed penam culpe respondentem, et potissimam, et maximam posuit : infinitam 
nempe ex se, quando altera aliunde habeat infinitum. Qua, vel sola Manicheorum obje- 
ctioni respondet. Carere namque visione divina est poena omnium gravissima, et major 
quaeun ue alia poma sensibiii. Augustinus: Alienari a regno Dei, carere magna multitu- 
ine dulcedinis Dei, tam grandis pana est, ut nulla possint ei tormenta, que novimus, com- 
parari. Chrysostomus : Nonnulli imperitorum sibi satis esse putant. et optabile videri, si ge- 
henna tantummodo careant : ego autem multo graviores gehenna dico esse cruciatus, remo- 
veri et abjici ab illa gloria. Pone mille gehennas, et mille cruciatus, nil tale, quale α gloria 
excedere, et a Deo odio haberi, et audire: « Ite, maledicti.» Hoctantumgenerat cruciatum, qued 
δὲ nulla extrinsecus pana torqueret, hec sola sufficeret: omnes enim gehenna superat cruciatus. 

XXXVII. Etsi quis dicat in hoc eodem dialogo meminisse ignis, que poena sensus videtur 
esse ; respondebit Billius, auctorem vocabulum ignis improprie accipere, cum alibi Dama- 
scenus damnatorum ignem, qua illi puniuntur, dicat esse inexstinguibilem. Miror sane 
Bilium in doctrina Damasceni adeo versatum, hec de Damasceno proferre. Licet enim 
Damascenus De fide orthodoxa, lib. 1t, cap. 4, scribit damnatorum ignein esse inexstingui- 
bilem, et cruciatum eternum; in ultimo tamen capite lib. rv, in quo quis sit iste ignis, 
ex professo tractat, apertissime fatetur ignem preparatum diabolo, et caoteris impius, licet 
eternum, non esse tamen neque materialem, neque .nostro similem : Kat παραδοθήσεται ὃ διά" 
ὄολος, xai o! δαίμονες αὐτοῦ, καὶ ὁ ἄνθρωπος αὐτοῦ, ἤγουν ὁ "Avzlyptozoc, xai ol ἀσεθεῖς, xa ol ἅμαρ- 
τωλοὶ εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, οὐχ ὑλιχὸν, οἷον τὸ παρ᾽ ἡμῖν, ἀλλ᾽ οἷον εἰδείη ὁ Θεός" Ac diabolus, εἴ 1pstus 
demones, et ipsius homo, hoc est Antichristus, et impii ac flagitiosi homines in ignem ternum, 
ΠΟ materia instar hujusce nostri constantem, sed qualem Deus novit, conjicientur. Quid bic 
clarius dici potuit? annon idem auctor est, qui in hisce libris et dialogo sibi consona loquitur? 

XXXVII. Multi pie Damascenum explicant, non negasse ignei; sed ignem illum talem 
esse operationibus, qualis est ignis apud nos. Siquidem magzuum est inter hunc et illum 
discrimen : hic exstinguibilis est et lucidus, consumens ea, in que agit, el in spirituales 
incorporeasque substantias non habens actiones : ille eternus est, inexstinguibilis, te- 
nebrosus, et Jucem non diffundens, nec consumens corpora, nec equa ratione omnes 
eque puniens. Bene ergo dixit Damascenus, damnatos cruciari δίχην xugóc* cum inis ille 
non sitin omnibus nostro similis : neque propterea asserendum est eum ibi improprie 
ignem accepisse. Quamvis enim certum est animos puniri igne; modum tamen puuitionis 
putabat ille, latere omnem hominem, cui Deug non revelavit. Ideo namque poni corporeum, 
quia post resurrectionem damnatorum corpora afllicturus est. Nunc vero animos cruciart 
apprehensione mali futuri, considerationeque, atque timore ignis futuri ignescere : et hoc 


| A 
110 PROLEGOMENA. (59 


uidem plus, aut minus pro majori minorique cruciatu, ad quem se sciunt adjudicatos. 

uemadmodum enim beatorum premium, antequam illi corporibus uniantur, est in gaudio 
rei de divina visione, et gaudio spei (ita enim loquuntur theologi de corporis glorifica- 
tione), sic et peena reproborum est vehemens tristitia de amissa visione divina, et vehemens 
limor de futuro corporis supplicio. Et ignis hic mente tantum conceptus, vehementerque 
futura corporis exustione animos absens affligens, post reassump!a corpora, vere corpo- 
reus cum sit, vere corpora exuret: sic etiam dicunt ignem spiritus comburentem per 
similitudinem et adaptationem dici ignem : dolor namque illorum spiritualis non potest 
aliter exprimi, nisi per ignem. Et sicut spiritus beati suum finem consequentes, nec in 
alia re corporea se delectantes, per siwilitudinem dicuntur et videre, et refici, qua corpo- 
rea sunt : pari ratione et demones a fine, quo summe perficerentur, separati, non in ali- 
qua re corporea, sed per similitudinem ignibus ardere, et fetoribus affligi, que corporea 
sunt, dicuntur, et in amissione, et privatione sui finis, moerore, doloreve excruciantur. . 
Hinc non recte Billium ἃ Damasceni operibus, dialogum hune rejicere, mihi persuadeo, 
et alii sibi persuadebunt, si que hic referuntur cum aliis Damasceni seriptis conferant, et 
rem accuratius ( XXIII] expendant. Eoque potissimum, quod videam ab antiquis Darma- 
scenum contra Manicheeos calamum strinxisse assertum. Canone in dictum Damascenum 
4 Decembris, ode 1, Tropar 2»: Θερμῶς ἐστηλίτευσας τῶν δυτωνύμων τροφίμων τοῦ Μέάνεντος τὴν 
βλάσφημον ὁσέδειαν, νοθεῦσαι πειράσασαν τὴν Ἐχχλῃσίαν Χριστοῦ, λόγοις τε χαὶ δόγμασιν ὀρθοῖς, ὦ 
Ἰωΐννη, οζσπερ συντέθειχας" Acriter oppugnasti nefandorum Manetis alumnorum Blasphemam ime 
pietatem que conata est Christi Ecclesiam seducere, orationibus , et dogmatibus rectis, quibus, 
o Joannes, scripta tua. insperseras. 

. XXXYX. Delibro de haeresibus. — Damascenum de heeresibus ser:psisse, nullus dubito, cum 
Ipse se de illis seripturum post philosophicas traetationes Preefatione ad Cosmam. Majumee 
episcopum promittat : Εἶτα τούτων ἐχέμεν τῶν θεοστυγῶν αἱρέσεων συντάξω τὰ φληναφήματα, ὧσα- 
v^» τὸ ψεῦδος ἐπιγινώσχοντες, πλέον τῆς ἀληθείας ἐξώμεθα - Mos autem heresum, quas Deus odio 
habet, nugas uno volumine comprehendam, ut. cognita falsitate, veritatem arctius amplecta- 
mar. Attamen libellus hic de haeresibus illius non esse, non levi argumento convinci potest. 
Scribit enim in Aerianis, Aerium, cum ipse scriberet, vitam tentare; sed non potuit, qui 
Epiphanii etate erat, usque ad Damasceni tempora vitam producere. Quare Billius, in notis 
asserit, vel hec verba ab aliquo assuta fuisse, qui ea fortasse ab Epiphanio accepit, Nam is 
heeresi 76, quee est adversus Aerianos, de eo loquens his verbis utitur , ὃς καὶ δεῦρο ζῇ otv 
σαρχὶ, xal περίεστι τῷ βίῳ" Qui adhuc vivit in carne et superstes est , vel per Aerium, Aerii er- 
rorem intelligi. 

XL. Quid porro pluribus opus est? quando pars prima hujus libelli ad Nestorianorum 
heresim Damasceni non est, sed tota verbatim, vel ab ipso Damasceno, qui suo De heresibus 
prefixit, vel ab alio Damasceno apposila, ut absoluta lieresum historia sine aliorum librorum 
eimendicatione haberi possit, ab Epiphanii Ancyrofo exscripta est. Quod reperi postmodum 
animadversum ab eruditissimo Frontone Duceo in notis. Primum animadverti nihil aliud 
hunc librum continere, quam epitomen heresum in Panario Epiphanii refutatarum, quam 
ipsam .epitomen duobus locis offendes in editione Greca Dasiliensi ejusdem Epiphanii 1544, 
pag. 2, et pag. 519. Cum vero tantum octoginta heresum  enumerationem , usque ad. sua 
tempora deduzisset Epiphanius, alias consequentes attexuit Damascenus, a Nestorianis initio 
ducto usque ad Mahumetanos. 

XLI. Quamobrem, cum precedentium textus Groeus ab Epiphanio peti possit, ea tantum, 
qui a Damasceno sunt edita, Grece edi curavit Duceus, que vero in Perionii interpreta- 

uone deerant, Greece et Latine : tum si quid occurrerat, dum interpretationem Latinam cum 
auctoris verbis contulit, illud notis inspersit, quibus οἱ varias codicis utriusque excusi, atque. 
manusqgripli, lectiones censuit indicandas. Id idem non in dissimili argumento alii quoque 
praestiterunt. Priora namque aliorum studio concinnata ac disposita, ut erant, operibus pra- 
gentes suis, ipsi postea, que ad sua usque tempora contigerant, attexentes, unum abso- 
lutumque opus posteris reliquere. Quod in Chronologis usu venisse sepius compertum est. 
linc Damaseenica ab E iphanianis sejunges. Jpse tamen haud dubito, compendium 
hoc ab Epiphanio et alis, qui de haeresibus scripserunt, Damascenuim concinnasse. 
Ipse siquidem aperte fatetur nihil de suo, sed omnia ex Patrum scriptis hausisse, cap. 2 : 
Ερῶ τοιγαροῦν, ἐμὸν μὲν οὐδὲν, τὰ bb σποράδην θείοις τε xai σοφοῖς ἀνδράσι λελεγμένα συλλή- 
δὴν ἐχθήσομαι" Nibil porro meum dicam, verum que sparsim a dwinis et eruditis viris dicta 
suRL, 1^ unum congesta compendio disponam. Colligitur preterea ex Indice August. subsell. 2, 
Theolog. : Joannes Damascenus de horesibus, sumptus ex Epiphanio, Theodoreto, Timo- 
(heo, Sophronio archiepiscopo Hierosolymitano. Et ex codice Vatic. 1182, in quo habetur, 
Ἐπιφανίου ἀρχιεπισκόπου Κων:ταντίας τῆς Κύπρου * χατὰ ὃξ τινα: τοῦ Δχμασχηνοῦ, περὶ αἱρέσεων ἐν 
τοντόμῳ ρ᾽ xaX ὅθεν ἤρξαντο, xal πόθεν γεγόνασιν * Epiphanii archiepiscopi Constanti Cypri , se- 
cundum alios Damasceni de heresibus in compendio C. unde originem duxerunt, ct unde orte 
sunt. Et ibidem postea :&que ac in Epiphanii tomis diverse hereses disponuntur, quod et 
in manuscripto codice Barberino adnotabam. Verum itaque est hoc heresum coinpendium, 
pro majori sua parte in Epiphanio legi : verumque itidem est, inde Damascenum exscripsisse, 
assulsseque [XXIV] operi, quibus postea ex aliis multas, qua posl Epiphanium in Ecclesia 
insurrexerunt haereses addidit. 

XLI. De libro contra Acephalos, scu potius Jacobitas. — Eodem quoque inodo de libello 


151 LEONIS ALLATII 1:8 


ejusdem contra Acephalos procedendum est. Multa enim in eo leges similia his, que Leonuus 
contra Acephalos scribit: ut probabile sit Damascenum ex fontibus Leontii hortulos suos 
rigasso. Vide Preefationem Canisii ad lectorem, quam libello prefixit. Neque in hoc libelle 
tentum Damascenus Leontium, sed in aliis etiam aliorum sanctorum Patrum, et magni no- 
minis auctorum sententias, et capita inde avulsa pro opportunitate materie quam tractabat, 
exscribens, in propria scripta, sepissime etiam tacito nomine, retulit. Damasceni acre inge- 
nium, vivax, promptum, curiosum, vehemens, multa semper molitur, ac perficit, que post- 
ea ut firmiora, ornatiora, desiderabilioraque domo exirent, dictis ac sententiis Patrum 
condecorat. Id nec ipse de se negavit, qui se apiculam imitari scribit : Εἶτα τὴν τῆς πλά- 
vto ὀλέτειραν, xat τοῦ ψεύδους tÀáterpav, ὥσπερ χροσσωτοῖς χρυσοῖς tol; τῶν θεοπνεύστων προφητῶν xal 
θεοδιδάχτων ἁλιέων. xal θεοφόρων ποιμένων τε xal διδασχάλων λόγοις χεχαλλωπισμένην. περιχεχοσμημέ- 
vr» ἀλήθειαν σὺν Θεῷ, καὶ τῇ αὐτοῦ ἐχθήσομαι χάριτι.... ἐρῶ δὲ ἐμὸν, ὡς ἔφην, οὐδὲν, τὰ δὲ τοῖς ἐχχρί- 
τοι; διδασκάλων πεπονημένα εἷς ἕν συλλεξάμενος, ὅση δύναμις συντετμημένον τὸν λόγον ποιήσομαι, Atque 
ita. demum errori exitium afferentem, ac mendacium propulsantem veritatem , prophetarum, 

i divinitus afflati fuerunt , et piscatorum quos Deus edocuit , el divinorum pastorum ac 

ctorum sermonibus, tanquam fimbriis aureis exornatam, Deo, ipsiusque gratia mihi favente 
litteris mandabo. Et: Nihil porro, ut jam dizi, meum afferam : verum a prestantissi- 
sis quibusque magistris elaborata sunt , in unum colligens , quoad ejus fieri poterit , brevem 
et compendiosum sermonem faciam. Quis doctrinam sic exornatam , prudenterque fundatam, 
tuto, secureque, ac apertis ulnis exceptam, in interiores mentis, cordisque partes non figat? 
Hoc est vere, sancteque scribere. 

XLIII. De affictis Damasceno epistolis. — Plures item sub Damasceni nomine epistolas, 
tante virtutis hostes confinxerunt, que postmodum non sine miraculo falsitatis convictoe 
auctorem prodiderunt. Fraudem , et technas Leonis Isauri sic exposuit Joannes Hierosoly- 
mitanus in ejus Vita: Ὁ βασιλεὺς παρήγγειλεν αὐτοῖς τὸ τῆς εὐσεδείας πρόσωπον περιθεμένοις, διὰ 
σπουδῆς ποιήσασθαι, χαὶ ὃ vy θέσθαι οἰχειόγραφον εὑρέσθαι τοῦ Ἰωάννου ἐπιστολήν. Οἱ δὲ τῆς χαχίας 
ὑπασπισταὶ οὐχ ἀνῆχαν πάντα χάλων χινοῦντες, τὸν δόλον ὑποχρυψάμενοι, xal ἀναζητοῦντες ὃ προσετάγῃ- 
av, ἕως εὑρόντες τῷ βασιλεῖ ἐνεχείρισαν. Καὶ οὗτος δὲ προσχεχληχώς τινας τῶν ὑπογραφέων αὐτοῦ τῶν 
τοῦ Ἰωάννου γραμμάτων, προετίθει τοὺς τύπους εἰς μίμησιν, τόν τε τῆς Γραφῆς χαραχτῆρα ὅσον iv δια- 
vola, καὶ ὅπον ἐν λέξεσιν. Εὖρεν οὖν τοὺς εἰς τοῦτο ὑπηρετήσοντας ἱχανοὺς, χαὶ δὴ χελεύει, ὡς ἐχ τοῦ Ἰωάν- 
vou πρὸς αὐτὸν δὴ τὸν δυσώνυμον βασιλέα ἐγχαράξαι γραμμάτιον τοιοῦδε τοῦ σχοποῦ ἐχόμενον" Imperator, 
accersitis quibusdam sententie sue participibus , precepit eis , ut assumpta pietatis persona, 
magno studio, variisque commentis curarent, ut epistola Joannis, quam manu sua scripserat, 
énventa sibi redderetur. Ministri ergo, et propugnatores impietatis , parentes dicto regis, 
nullum non. dolum sub pietatis specie excogitabant , donec inventam offerrent. Porro igno- 
miniosus rez convocat notarios, et epistolarum Joannis exemplaria proponens querit , si 
scripture characterem, tam in verbis, quam sententiis imitari possint. Qua in re εἰ invenit 
sibi morem gerentes, et quod scriberent epistolium ad eumdem, in hunc. modum se habens. 
Et hec quidem tanquam a Joanne ad Leonem fingitur. Sunt et alie, quas ab eodem , dum 
Byzantii moraretur, ad Saracenorum principem mitti dicuntur, et pluribus modis false depre- 
henduntur : quod tempore Theodosii , cum tum nullus esset Damascenus : quod a Byzantio, 
ἴῃ quó nunquam fuerat : quod ad principem Saracenorum , qui tunc omnino latebant : et 
quod referantur in gestis Damasceni nullíus apud cordatos homines auctoritatis, sed multis 
nominibus falsitatis damnatis. Et, ut ex earum lectione indicium de illis pronunties , eam, 
jum Vincentius refert, apponam. Scripta est ad amicos Persidis : Dilectis amicis, qui sunt in 

erside, Damascenus Juannes minimus salutem. Noveritis imperatorem robur exercitus ad 
diversa bella in nationes externas misisse, urbemque regiam et finitimam hominibus vacuam 
remansisse. Quoniam ergo sapientes estis, securi venite, et victoriam vobis paratam absque 
snora viriliter obtinete. Jacobus Gretserus De prohibendis libris, lib. n, cap. 5, de [XXV] 
lisdem epistolis : Epistolas sancti Joannis Damasceni nomine ab impiis Iconomachis fictas 
extremum prope Damasceno periculum creasse , quis ignorat ? Genuinarum vero ejusdem 
epistolarum meminit auctor orationis in Dominicam orthodoxie, que manuscripta legitur in 
bibliotheca Barberina : ᾿Αφανίζεσθαι δὲ χελεύσαντος τὰ ἐν τοῖς θείοις ναοῖς ἐχτυπώματα, καὶ χελεύ- 
G3v10; μηδαμῶς σέδεσθαι Χριστιανοῖς, x Δαμασχοῦ ὁ Ἰωάννης θείῳ ζήλῳ πυρούμενος ἀπέστελλεν ἔπιστο- 
λὰς tot; ὀρθοδόξοις, ἐν αἷς ἐδείχνυεν ἀναντιῤῥήτοις ἀποδείξεσι xol μαρτυρίαις τῆς θείας Γραφῆς, ὥστε 
ἀναγκαίως πείθεσθαι τοὺς ἀναγινώσχοντας αὑτὰς, νέμειν σέδας ταῖς ἱεραΐ; εἰχόσι, χαὶ χαταφρονεῖν τῆς χε- 
λεύσεως τοῦ τυράννου. Ὃ μαθὼν ὁ τύραννος, &x συχοφαντίας τὴν αὐτοῦ χεῖρα χοπῆναι ἐσχαιώρησεν, ἣν ὁ 
Θεὸς ταῖς τῆς πανάγνου Δεσποίνης λιταῖς ἀπεχατέστησεν ὑγιῆ" Cum vero pracepisset in. divinis tem- 
plis imagines aboleri, imperassetque Christianis, eas nullo modo colere, Joannes Damascenus 
divino xelo succensus, Orthodozxis mit/ebat epistolas, in quibus demonstrationibus e natu 
difficillimis et testimoniis e sacra Scriptura , adeo μὲ necessario persuaderentur. lectores, 
imagines in. veneratione habendas demonstraret, negligendaque tyranni jussa. Hac cum 
audisset. tyrannus, compositis calumniis, ejus manum abscidi precepit , quam Deus illi san- 
ctissime Domina precibus sanam restituit (a). 

XLIV. De historta Barlaam et Josaphat.—Historiam de Barlaamo, et Josaphato, que habetur 
apud Vincentium in Speculo histor.,lib. xv, per cap, 64, distincta ex antiqua versione paululum 
contracta ; magisque contracta apud Petrum de Natalibus in Catalogo, lib.x, c. 114. Integraex 


(0) Apud l'etrum de Natalibus in Catalogo SS., lib. x. 


153 PROLEGOMENA. 18 
antiqua versione in Vitis Patrum ex Coloniensi editione, et apud Πἰροπίδημπι, tom. V ; Surium, 
tom. VI ; Rosveidum in Vitis Patrum Orientalium, et Latine tantum inter opera Damasceni, et 
postmodum accuratius versa a Billio interejusdem opera. Damascenum scripsisse, tradit Mar- 
tyrologium Romanum 27 Novembris : Apud Indos Persis finitimos sanctórum Barlaam, et Josa- 
phat, quorum actus mirandos sanctus Joannes Damascenus conscripsit. Et Gennadius patriar- 
cha, pro concil. Florent., cap. 5 : Οὐχ ἧττον δὲ xot ὁ Ἰωάννης ὁ μέγας τῶν Δαμασχοῦ ὀφθαλμὸς ἐν 
τῷ βίῳ Βαρλαὰμ xai Ἰωσάφατ τῶν Ἰνδῶν μαρτυρεῖ ὡδί - Nec minus Joannes magnus Damasci ocu- 
lus in. Vita Barlaami , et Josaphati Indorum testimonium his verbis exhibet. Billius etsi 
lectoris non ita interesse putet, cujus ea sit, modo pia, vel lectu digna sit, quemadmodum 
revera est, verum Damasceni fetum esse affirmare non dubitat. « Nam ut omittam (ait) quod 
Trapezuntius vir patione Grecus, ct magni non inter suos tantum, sed etiam inter nostros 
nominis, non alium, quam Damascenum ejus auctorem testatur, deinde ad eam opinionem 
confirmandam illud mihi magni momenti est, quod in libris De orthod. fide, ac reliquis pene 
omnibus Damascenus multa a Basilio, Gregorio Nazianzeno, aliisque ejusdem note Patri- 
bus libenter corrogat, atque integros sepe versus, imo etiam totas periodos ab ipsis mutua- 
tur. Eodem modo jn hae quoque historia multa ex iisdem auctoribus, suppresso interim 
nomine produci animadverti, ac presertim ex Nazianzeno, ut eap. 7, 8, 10, 11, 15, 17, 29, 
24,ac plerisque aliis locis. Adde quod non solum ab illis libenter mutuo sumit, sed etiam 
multa quoque affert ex libris De orthod. fide ad verbum transcripta, ut ea omnia qua cap. 
15, de arbitrii libertate disputat. Denique cap. 19, disputatio ea de imaginibus, que Dama- 
sceni setate fervebat, in eadem sententia non parum me confirmat. Ut autem heec omnia 
pro Damasceno faciunt, ita hanc historiam Joannis Sinaite minime esse apertissime convin- 
cu. Nam càm ille Senioris Theodosii tempore fuerit, ut patet ex lib. xiu Histor. miscell. 
Peu Daconi, quonam pacto in hac historia, quam auctor ex India transvectam testatur, 
Nazianzenum, cujus seripta vixdum in hominum manibus versabantur, citare potuisset, at- 
ue etiam eo antiquiorem episcopum, ac Valentis tempore vita functum Basilium, suppresso 
licet nomine, cap. 19, ubi de imaginibus tractat, et cap. 34, ubi Josaphat eam ad Deum ora- 
t'one habet, quam ex Constitut. Basilii cap. 1, perspicue hausit? Quonam item modo Bar- 
laamum de imaginibus ad regis filium disserentem induceret, cum ea questio nondum eo 
tempore excitata fuisset? » Hactenus Billius. 

V. Bellarminus De scriptoribus ecclesiasticis eam, quemadmodum et orationem pro 
defunctis videtur in dubium revocasse. Historia Barlaam, et Josaphat (XXV1]| insignis et utilis est. 
Sed quia Barlaam dum instituit discipulum suum Josaphat, jubet eum. credere. in. Spiritum 
sanctum ez Patre, et Filio frocedentem, dubitatio exorta est, an hoc opus esse potuerit Joan- 
nis Damasceni, qui lib. 1 De fide orthod., cap. 11, docet Spiritum sanctum non procedere 
€z Filio, sed per Filium : sed responderi potest in historia Barlaam particulam illam, ex Filio, 
videri additam ab aliquo; nam tn nova editione per Billium castigata non habetur, ex Filio. 
Hinc male sanus nescio quis, videtur sibi triumphum agere contra Bellarminum, et eam ra- 
tionem adeo cogentem esse, ait, ut eludi nullo modo possit, nisi abradendo ex textu verba 
illa, Filioque : quod fecisse Billium in nova editione ' testatur evidentia facti, εἰ Bellarminus 
ipse, qui ut Billii [ame consulat, ne plagiarius videatur, particulam, ex Filio, videri additam 
ab aliquo nugatur. Sed nugatoris istius pessimi in Bellarminum calumnia, ex his, que infra 
dicemus, plus satis patebit. Nec diversa a Billio, et Bellarmino recitat Possevinus in Appa- 
ratu, in Joanne Damasceno. Et Vossius De historicis Graecis, lib. m, cap. 24: Sed hic aliud 
etiam in controversiam venit, An hec Damasceni historia sit genuina. Vix. videtur. Nam in 
ea jubetur filius regis credere in Spiritum sanctum ex Patre, Filioque procedentem. Quod. Da- 
wascesi sententie repugnat, ut liquet ez lib. 1 De fide, cap. 11. qut video, ut. difficultati 
huic occurri queat, nist dicamus a. Latinis ea esse addita. Sane in Billiana editione non ha- 

, seu ea prater codd. veterum fidem Billius sustulerit, seu adjecerint priores. 

XLVI. Mattheeus Raderus Isagoge ad Scalam Joannis Climaci, cap. 1, Billii sententiam de 
Joanne Sinaita examinat, et refellit. Nam cum in plerisquecodicibus manuscriptis ea historia 
Joanni Sinaite inscribatur, ut in Fumeei codice, quod refert Billius, et in Sfortiane» codice 
(ἢ, quod notat Baronius in Martyrologio, addit Raderus Bavarice bibliothece cod. 205, et 

idelbergensis 200. Nonnulli existimarunt historie illius scriptorem Joannem Climacum, 
iusinaita etiam audit, fuisse. Id pluribus itnprobarat Billius, ut vidimus; et ratiocinationem 

illi ab auctoritate Pauli Diaconi, Raderus. Nam nihil de Sinaita, nec per somnium quidem 
Diaconus, et Joannes Diaconi a Sinaita diversissimus est. Nam ille Diaconi monachus, vates 
Theodosii, in /Egypto et Theba.Je vitam agit : Sinaita multum a Thebaide abfuit, montis Sine 
Jncola, in quo prefecturam monachorum multis annis administravit, quam postea fratri suo 
germano reliquit : nunquam vixit cum Theodosio, sed post Theodosium centum etl octo- 
nta quinque annos. His cadit ratio Billii, cum ille Joannes Theodosianus nihil ad Sinaitam 
ciat. 

XLVII. His etaliis Raderus concludit, neque Joannis Sinaite, neque Damasceni, multo 
mifius Joannisillius gyptii fetum hunc de Barlaamo, et Josaphato videri; sed Joannis mo- 
nachi e cenobio Sancti-Sabe, idque testari manuscriptum syllabum bibliothece Palatine 
Heidelbergensis, num. 368, ubi hec verba leguntur : Barlaami et Joasaphi vita ex interiori 
4Ethiopum, seu. Indorum rcgione, in sanctam urbem translata per Joannem Monachum de 
contubernio Sancti-Sabe. Greece sunt : "Iozopla ψυχωφελὴς τῶν Αἰθιόπων χώρας τῆς Ἰνδῶν λεγομέ- 
νης, πρὸς τὴν ἁγίαν πόλιν μετενεχθεῖσα διὰ Ἰωάννου μοναχοῦ ἀνδρὸς τιμίον καὶ ἐναρέτον μονῆς «50 


- 


155 LEONIS ALLATII- 156 


ἁγίου Eá66a, ἐν ἡ Sto; Βαρλαάμ καὶ Ἰωσάφατ τῶν ἀοιδίμων xo μαχαρίων. Nec ab ea differre. qua 
in bibliotheca Altempsiana legebatur : Διήγησις ψυχωφελὴς Ex τῆς ἐνδοτέρας τῶν Αἰθιόπων χώρας, 
τῆς Ἰνδῶν λεγομένης, πρὸς τὴν ἁγίαν μετενεχθεῖσα πόλιν διὰ Ἰωάννου μοναχοῦ μονῆς τοῦ ἁγίου Σάδδα. 
Nec alium esse,qui ϑοογίδοὶ in Hispania ita exprimitur : Joannis Monachi expositio de S. 
Barlaam, et Josaphat. Et diserte expresseque tradi ia reipublice Augustane bibliothece, 
num. .79 : Joannis Monachi, ἀνδρὸς τιμίου xal ἐναρέτου μονῆς τοῦ ἁγίου  Xá66a, historia interioris 
Indie Indorum /Ethiopie, continens vitam Barlaami et Joasaphi: Etin. Bavarica num. 11: 
Narratio utilis ex interiore /Ethiopum regione, que India dicitur, ad sanctam civitatem 
perlata per Joannem archimandritam monasterii Sancti Sabe. Liber hic inscribitur Bar-. 
laam, et est. illa ipsa historia, que Damasceno vulgo tribuitur. lec, licet Damascenus et 
Joannes audiat, et in Sabi monasterium secessisset, cum in omnibus bibliothecarum indici- 
bus, ubi ejus opera recensentur, [XXVII] semper appelletur Damascenus, ad Damascenum nou 
trahunt. Nam in hac quoque quemadmodum et in aliis Damasceni monimentis, in epigraphe 
Damascenum haberemus. Sententie. porro. locaque deprompta ex. Damasceno , Basilio et 
Gregorio nihil probant, cum, que pubfici juris facta sunt, a quolibet usurpari possint. 

XLVIII. Joannes Climacus historie Barlaam et Josaphat auctor non est. — Et Joannem 
Sinaitam, sive Climacum non esse hujus Historie conditorem facile intelligit Raderus, non 
ob rationem , quam Billius affert, qui Sinaitam cum /Egyptio confundit, eumdemque esse 
existimat; sed quod Sinaite seculo nulla quaestio et contentio in Ecclesia de sanctis imagi- 
nibus colendis, vel abolendis nata erat, quz? evo Damasceni ab Isaurico, et Copronymo agi- 
tabatur : cum tamen in Historia Barlaami cap. 19, prolixe de imaginibus adorandis dispute- 
tur. Suspieaturque preterea in Joannis Sinaite nomine aliquid esse immutatum et scriben- 
dum fuisse, Joannis Sabaite, quod is monachus in cenobio Saucti-Sabee vixerit, et scripse- 
rit. Addo ipse Sabaitee nomen non esse adeo peregrinum et novum, sed usu jam receptum 
in historiis Patrum; et ne longe abeam, in Vita Joannis Climaci, anonymo auctore, Joannis 
Sabaitee monachi clarissimi mentio fit: Ὃ ἐπιστάτης αὐτοῦ ὁ à66d; Μαρτύριος ἀπῆλθε πρὸς τὸν 
μέγαν Ἰωάννην τὸν Σαδαΐτην, ἐν τῇ τοῦ Γουδδᾶ ἐρήμῳ τότε διάγοντα: Martyrius abbas. profectus 
illius ad magnum illum virum Joannem Sabaitam, qui in Gudde solitudine degebat pervenit. 
Et Greeci in Menologio 13 Julii, et 28 Octobris, Stephanum Sabaitam, inter sanctos recolunt, 
Xal τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Στεφάνου τοῦ Xa6attou, μαθητοῦ τοῦ ἁγίου E366a- S. P. N. Stephani 
Sabaite, sancti Sabe discipuli : et 16 οἱ 2 : Martyres Sabaitas. In bibliotheca item Bar- 
berina cod. 72, leguntur nonnulla ex centum capitibus ad perfectionem monasticam 
pertinentibus Theodori episcopi Sabaite. Et, ni me fallit memoria, inter carmina Tzetza 

abentur iambi in monachum Sabaitam. Sabaite etiam nomen ab hereticis in opprobrium 
datum Catholicis habeo ex Cyrillo Seythopolitano in Vita sancti Saba : Καὶ εἴ τινα ἐν τῇ ἀγίχ 
πόλει μοναχὸν ὀρθόδοξον ἑώρων, τοῦτον διὰ χουσμιχῶν τινων τύπτοντες, xal Σαδαΐτην ἀποχαλοῦντες, τῆς 
ἁγίας ἀπήλαυνον πόλεως" Quod si quempiam in sancta civitate monachum recte. sentien- 
tem conspezrissent, eum per sctculares verberantes, et Sabaitam nuncupantes, a sancta urbe 
ejiciebant. ^ 

XLIX. Joanni Damasceno asseritur. — Ego nihilominus cum Billio et Damascenum hujusce 
Historie scriptorem agnosco, quidquid titulorum varietate in centrarium astruat Raderus. 
Hoc sane nec ille negabit, multo plures esse codices qui Damascenum nobis preferunt ; et 
ne longius abeam, in ejusdem bibliotheca Palatine codicibus 59 et 201. Titulus ita concipi- 
fur : Ἱστορία ψυχωφελὴς ἐκ τῆς ἐνδοτέρας τῶν Αἰθιόπων χώρας, τῆς Ἰνδῶν λεγομένης, ἀπελθόντων τιμίων 
ἀνδρῶν πρὸς τὴν ἁγίαν πόλιν ἐν τῇ μονῇ τοῦ ἀγίον Zá66a, καὶ ἀπαγγειλάντων, συγγραφεῖσα παρὰ Ἰωάννου 
τοῦ Δαμασχηνοῦ - Historia utilis ex interiore /Ethiopum regione, σφι dicitur 1πάϊα, quam inde 
venientes viri venerandi in sanctam civitatem in monasterio Sancti-Saba enarrarunt, con- 
scripta a Joanne Damasceno. Et in cod. Vaticano 1724 : Ἱστορία ψυχωφελὴς ἐχ τῆς ἐνδοτέρας 
τὴν Al'tónov χώρας τῆς Ἰνδῶν λεγομένης, Βαρλαάμ τε xal Ἰωσάφατ, συγγραφεῖτα παρὰ τοῦ ἁγίου 
Πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου τοῦ Δαμασχηνοῦ xai ποιητοῦ Historia valde utilis, ex. interiore Athiopum 
regione, Barlaam , et Josaphat , conscripta a sancto Patre nostro Joanne Damasceno, et poeta. 
Agapius quoque monachus, qui eam historiam in communem Grecorum linguan) ver- 
sam Veneliis evulgavit, eam Joanni Damasceno ascribit : non ascripturus, si in manu- 
scriptis codieibus, ex quibus sua habuit, nomen Damasceni expressum non invenisset. Et qui 
Damasceni nomen omittunt, non ea addunt, que nos a Damasceno dimoveant, cum omnia 
Damaseeno tribuantur. Ipse enim in monasterio Sabe monachum induit ; unde vere, ἀνὴρ τέμιος 
καὶ ἐνάρετος μονῆς τοῦ ἁγίου Xá66a. Vir honorandus , et studiosus monasterii Sancti-Saba : Et, 
monachus de contubernio Sancti-Sabe , dicitur. Magis in dubio est, quomodo Sinaita dici 
possit. Solemane est hoc Graecorum monachis, non nomen sibi ex loco, in quo religioni no- 
mina dant, tantum  asciscere, sed ex instituto etiam, et vite ratione, quam amplectantur. 
Qui namque regulis Theodori Studitee vitam dirigunt, et ecclesiastica tractant, vel in loco Stu-- 
ditis subjecto admissi sunt, licet in Studii monasterio non [XXXVII] includantur, Studitarum 
tamen nomen sibi vindicant. Cognovi multos in Chio insula, qui neque per somnium mon- 
tem sanctum inspexerant, Hagioritas tamen dictos, quod Hagioritarum instituta sequeren- 
tur : sic etiam Sinai nobis plures sunt, qui in Sino monte nunquam fuerunt. An hac 
eadem ratione Damascenus dici potuit Sinaita, vel quod locus, in quo ille se exercebat Sinai- 
tis subderetur, vel quod Sinaitaruni instituta consectaretur. Dicere eliam possuinus ἃ sciolo 
quopiam Sinai» illi nomen appensum : quod non tanti esse debet, licet in nonnullis codici- 
bus liabeatur, ut quamplurium aliorum codicumtestimonium infringat,. Falsum preterca suppo- 


151 . PROLEGOMENA. 158 


nit Raderus, in omnibus operibus Damasceni, Damasceni semper nomen affigi. Vidi ipse plu. 
rima ipsius opera, quorum aliqua, Ἰωάννου μοναχοῦ, Joannis monachi ; alia Ἰωάννου πρεσδυτέρον 
Joanmis presbyteri ; alia. Ἰωάννου ἐλαχίστου, Joannis minimi ; alia tantum Ἰωάννου, Joannis, 
nec propterea a genuinis Damasceni scriptis abjudicantur, et potissimum si in aliis codici- 
bus, eisdem tractatibus Damasceni nomen preponatur. Quod tandem dicit Bellarminus, 
illud ex Filio, additum esse ab aliquo , verum est , idque interpretatione Billii, et manuscri- 
ptis codicibus, qui illud non habent, palam fit. De hac tamen re, et sententia Damasceni de 
processione Spiritus sancti ex Filio, vide qua fuse pertraetavimus de consensione utriusque 
clesie lib. 11, cap. 2, num. 8, etc. 

L. Scripsit itaque hanc historiam Damascenus, cum Syria universa, /Egyptus, alieeque Asie 
partes Saracenorum iniquissimo parebant imperio : ut in calamitatibus et religionis ac fortu- 
narum detrimento haberent, quo prudentiores effecti, miserias sublevarent suas. Ego dum 
historiam lego, miseriam illius &v1, Christianorum sacras wvdes desertas ac desolatas, cere- 
monias deperditas, non contermiplor inodo, sed ipsis oculis videre videor, et inter perditissi- 
mos vere religionis hostes quodammodo spatiari. 

LI. Verane sit hac historia, an conficta. — Sed major illa dubitatio erit: An heec narratio 
sit vera historia, an potius confecta ad erudiendos nobiles adolescentes, qualis est Vita*Cyri 
apud Xenophontem, Marci Aurelii imperatoris et Faustina conjugis apud AntoniumGuevaram 

indoniensem episcopum, et Thome Mori Utopia, ne reliquos recenseam. llli quibus omnia 
sub sanctorum nomine prodita male olent, quemadmodum de sanctis Georgio, Christophoro, 
Hippolyto, Caterina, aliisque, nusquam eos in rerum natura exstitisse impudentissime nu- 
quur, quos refert et rejicit Serrarius Litaneuticon lib. n, quest. 16 ; Historiam Barlaami, et 

9s&pun totam ex cerebro alia atque alia molientis Joannis Damasceni promanasse : et aucto- 
rem sub isis speciosis nominibus, rectam in Deum fidem, impiorum in ea abolenda machinas, 
piorum in conservanda pertinaciam, tum demum vites aulice turbas, pericula, dolos, et mo- 
naslice vite ac solitari& quietem, securitatem, otia, ac tandem omnia, qui, dum vivunt, sibi, 
quia utiliter vivunt, Deo inserviunt, poenas omnes atque exercitationes maxime sibi proficuas 
exosculantur, et defuncti in eeternitatis ac gaudii, quo Dei spectatores perfruuntur, perpe- 
Tuam possessionem admittuntur felices, et miraculis non minus, quam dum viverent, ce- 

LII. Licet ipse sciam pleraque esse ab ingenio humano in similibus narrationibus con- 
ficta, que Patres damnarunt, et nobis alibi de iis in hoc eodem opere sermo instituitur; 
attamen cum non tantum in Menais Grecorum, sed Romano 'etiam Martyrologio Barlaami 
et Josaphati mentio habeatur, quorum nempe historiam scripserat Damascenus; menea 16 
Augusti : τοῦ ὁσίου Ἰωάσαφ υἱοῦ 'A6zvhp τοῦ βασιλέως" Sancti Josaphati filii Abeneri regis; Mar- 
tyrologium 27 Novembris : Apud Indos Persis finitimos sanctorum Barlaam et Josaphat : 
legitur etiam Philippi nescio cujus, ia eumdem sanctum Josaphatum canon, cujus ea acrosti- 
chis, τῆς τῶν παθῶν ῥύσαί με ἀχλύος, Πάτερ (Nomen Philippi exprimitur in nona ode : Canonis 
P. τὸν τῇ ἀχλύϊ χρατούμενον τῶν παθῶν) nusquam inducar, ut eredam, historiam hanc confi- 
ctam fuisse, de quibus etiam Floriarium ms. quod refert Rosveidus, 29 Septembris dicit : 
Josaphat regis, et confessoris. Et 27 Decembris : Josaphat regis, et eremita, anno salutis 383. 
Quam «tatem unde Floriarium hauserit, nescio, XXIX] subdit Rosveidus. Et ego eos dicerem 
antiquiores, quando jam huic narrationi fides habenda est. Tunc enim Josaphati certamina 
predicantur, cum omnes orbis terrarum reges, et viri illustres deos colerent. Cap. 26 : Quo- 
2iam magni εἰ eximii viri a quibus omnis sapientia, et scientia inventa est, sublimes deos 
atque immortales eos nuncupant , omnesque orbis terre reges, et illustres viri ipsos colunt, 
« venerantur : quonam modo ipse linguam adversus eos acuis, atque omnino eo audacie pro- 

Twmpis, μέ hoc proferas? Hec vera nonnisi ante Constantini imperatoris tempora, trecen- 
tesimum Christi annum, vel circa, cum fere terrarum orbis universus crassis idolorum tene- 
bris circumfunderetur, esse non potuerunt. Et anno 383, sub Theodosio Christiana religio 
Bon tantum imperii Romani partes occupaverat, sed ad Indos Persasque penetraverat. 
Recte itaque Billius : Quod autem ad ipsam historie veritatem attinet, ob quasdam causas , 
quas nihil hoc loco commemorare attinet, videri fortasse nonnullis potuisset, hoc opus non 
(am reram historiam esse, quam sub historic specie tacitam vite monastice, atque ad Chri- 
slianam per[ectionem exactam collaudationem, nisi auctor sub finem cam se ab hominibus, a 
mendacii crimine alienis accepisse Lestaretur. Ei ergo prasertim asseveranti diffidere hominis 
esse mihi videretur, plus suis suspicionibus, quam Christiane charitati, que omnia credit, 
tribuentis. Addit Bellarminus : Ceterum veram historiam esse constat ez eo, quod sanctus 
Joannes Damascenus in fine historie invocat sanctos Barlaum et Josaphat, quorum res gestas 
scripserat, et Ecclesia catholica in Martyrologio descriptos veneratur. Ipse concludo cuin 
Rosveido in Vitis Patrum Orientalium : Ego vix dubito quin totius historie fundamentum 
verum sit. Forte disputationes quedam de quibusdam fidei mysteriis ab auctore vel addita, 
tel dilatate. Nam qui potuit Josaphat recens ad fidem conversus tot Scriptura locis se com- 
munire, qui nunquam eam legerat. Annon dictante Spiritu, aut Numine suggerente loqui po- 
tuit? Matthaei x, 18 : Et ad prasides et ad reges ducemini propter me in testimonium illis, 
et gentibus. Cum autem tradent v0$, ftolite cogitare, quomodo, aut quid loquamini : dabit 
eiim robis in illa hora quid loquamini. Non enim vos estis, qui loquimini ; sed Spiritus Patris 
vestri qui loquitur in vobis. Et Luc. xn, 2: Cum autem inducent vos in synagogas et ad ma- 
gistratus et potestates, nolite solliciti.esse, qualiter, aut quod respondeatis, aut. quid dicatis. 


159 LEONIS ALIATIIT 160 


Spiritus enim sanc(us docebit vos in ipsa hora, quid oporteat vos dicere. Ubi Spiritus docens, 
linguam ad loquendum exacuit, frustra Scripturarum lectionibus pectus cominunimus. Legi 
infantes, pueros, femellas simplices , homines rudes, et legendi nescios in contentionibus, 
et certaminibus coram viris eloquentissimis, et tyrannis loquacissimis causam sue fidei 
disertissime, ita eos impellente Spiritu, egisse. Non est animus tamen, ut has, quas hic 
interserit Damascenus conciones iisdem verbis, ac sententiis fuisse a Spiritu sancto dictatas, 
asseram, quod licet esset de illis, quas Barlaamus et Josaphatus habuere, nullo tamen modo 
de aliis id dicendum esset, cum ab improbis, impiisque effuse, nonnisi a male sano spiritu 
eructari potuerunt. Sed quacunque ratione eas non inverisimiles concinnarit , efformaritque 
Damascenus, semper vere dicende sunt, veraque historia, in qua inseruntur : idque fieri 
potuit exemplo non profanorum modo, sed ecclesiasticorum quoque scriptorum, qui res ve- 
ras narrantes similibus concionibus usi sunt; nec propterea, nisi a male sanis hominibus, con- 
demnali falsitatis sunt. ΝΞ 
Quis primus interpres Latinus hujus historia. — Et hec pro veritate historie. Quid 
porro de interprete? exstat antiqua versio nomine Georgii Trapezuntii edita una cum ope- 
ribus Damasceni a Basiliensibus anno 1548. Ea tamen multo est antiquior Trapezuntio , cum 
ea usus sit Vincentius in Speculo histor. , centum quinguaginta annos ante Trapezuntium ; 
nec diversa est, que in antiquis membranis passim in ltalia bibliothecis multo ante Trape- 
zuntii etatem descripta est, ut ex libris ipsis, conditione membranes, aliisque aperte con- 
jicitur. Et ob menda, eaque fcedissima dicte? versionis dubitare videtur Billius, an Trape- 
zuntii sit, de qua ita censuit : De Trapezuntii autem versione nihil aliud dicam, nisi eam mihi 
idem antea semper valde rudem et imperitam visam fuisse : post autem (ubi per Joannem a 
to-Andrea eirum optimum et doctissimum , ita. etiam optimorum ac [XXX] doctissime - 
rum librorum copia instructissimum,, exemploris Graci copia facta est) innumeris etiam locis 
vitiosam. Quod quidem libentius certe nimi festinationi, quam Graci sermonis ignorationi, 
tribuendum putarem , nisi nimis multa loca essent, in quibus vix festinationis excusatione 
inscitie notam interpres deprecari queat. Qua res suspicionem mihi nonnullam injiceret , 
Trapezuntium fortasse versionis hujus parentem non esse , nisi in quibusdam etiam aliis eum 
Greca persaepe non satis assecutum esse comperissem. Utcunque res se habeat , novam a no- 
bis. traductionem habes , si nihil aliud , precedenti profecto , nisi fallor, paulo clariorem et 
fideliorem. Cum Billio consentit Heribertus Rosveidus notis in Vitas Patrum : Ezstat et alia 
antiqua versio quam volunt esse procuratam a Georgio Trapezuntio , cujus nomine editur 
tn editione Damasceni anno 1548 Basilea ex officina Henrici Petri. Mihi videtur vetus trans- 
latio multo antiquior Trapezuntio. Nam invenitur ea in manuscriptis membranis, et jam 
ante annos 300, ea translatione usus est Vincentius in Speculo historiali supra citato. Tra- 
pexuntius vero patrum memoria vixit, nondum 150 annis elapsis. Gaspar Barthius, Ad- 
eersar. , lib. x1, cap. 2 : Cum. Damasceni operibus editur Historia duorum Christi Opt. 
Maz. militum ab veteri monacho Latinitate donata, quam translationem pessimo errore 
Georgio Trapezuntio ascribunt , cum stylus et omnia doceant , multis seculis antiquiorem 
esse translationem. Et lib. xvi, cap. 10 : Cum atavorum memoria nomen Trapezuntii ven- 
dibiles faceret. libros ex Grecis scriptoribus expressos, nihil dubitarunt typographorum 
pueri lucro suo posteritatis scientiam posthabere. Idem accidit Historie Barlaam et Josa- 
phat qu£ cum ante aliquot secula a monacho quodam sit de Greco Joannis Sinaite trans- 
a, multos (amen retro annos inter opera et cum operibus Joannis Damasceni ex interpre- 
tatione cujusdam , si diis placet, Trapezuntii lecta est. Sed de Trapezuntio, ejusque scri- 
pura nos in Diatriba nostra De Georgiis et eorum scriptis, jam edita cum Georgio Acro- 
ita. | 
Pu. Orationes de imaginibus. — De orationibus adversus desertores imaginum Joachimus 
Camerarius Notis in Chronologiam Nicephori patriarche scribit : Exstat scriptum titulo Joan- 
nis Damasceni de veneratione imaginum, indi num [ama pietatis ac doctrine illius. Si cau- 
sam dicti a Camarerio exposcas , 'audi quomodo argumentetur infamis Iconoclasta : Incre- 
dibile autem est, quantopere brevi interdum opere errores maximi corroborentur, hominum 
contentiosorum pervicace studio ; presertim si religionis opinioni vulgi animi occupentur. 
Itaque cum alibi , tum mazime in Écclesia res est perniciosa in primis proprie sententia , el 
peculiaris cogitationis assertio atque defensio, in quo qui nimii sunt, tia Gracis ἰδιογνώμονες, 
tocantur ; ita parati, ut absurda absurdis cumulare potius studeant, quam concedere alteri, 
aut admittere , quod semel comprehensis , quamvis et futilia aliquando illa et inexplicabilia 
reperiantur, adversari intellexerint. Usque adeo sua. probari letantur, et dolent. impro- 
bari. Deteriora autem. sunt omnia, si forte accedunt alie etiam cupiditates , cum his pro- 
pensio gratificandi aliquibus , et assentandi impudentia. Sed nimis enim longe evagatur ista 
disputatio : pergamus ad reliqua. Contentiosorum hominum pervicax studium, sententie 
proprie defensio, et potissimum si religionis causa fit, cupiditates alie, ingens sunt in ΓΟ- 
publica malum. Ergo quid, Camerari ? Ergo brassica in horto decrescit, et ἀπὸ ποταμῶν χω- 
ροῦσι πηγαί; Id enim potius concludi videtur, quam orationes de imaginibus indignas esse 
ravitate ac dignitate Damascenica. Redderem hic verba sua Camerario, in quo et conten- 
onis ardorem , etoppugnandee veritatis, heereseosque propugnande conatus vel ceci vident. 
nolo cum contentioso , ac pervicace contenliosius agere. Rem ipse examino , ex qua 
sentenüe mes robur accedit. Scriptum indignum est fama pietatis et doctrina illius. Àn 
indignum , quod cum Damasceni non sit, male tamen ab aliis Damasceno tribuitur : vel indi- 


161 PROLEGOMENA. 162 - 


gnum , quod licet a Damasceno seriptum sit, infra tamen existimationem tanti viri est, nobis 
Camerarius divinandum relinquit. Utrumque nos tamen et temere prolatum, et maligne 
animadversum esse probabimus. Et primum Damasceni scriptum esse, idque genuinum, 
preter Joannem Hierosolymitanum in ejus Vita : Καὶ αὖθις περὶ τῆς τῶν θείων xai σεπτῶν εἰχό- 
ων περιφανοῦς πκροσχυνήσεωξ, xal ὅσον τὸ ἐν αὐτῷ τῆς θείας εἰχόνος χάλλος τὸ ἐξ ἀρχῆς ἀνεμορφώσατο 
χάλλιον, τοσοῦτον χαὶ τὰ περὶ τῆς τῶν σεδασμίων εἰχόνων τιμῆς ἀνετάξατο ὑψηλότερον χαὶ φαιδρότερον - 
]tem libros de preclara adoratione venerabilium imaginum, et quantum ἐπὶ ipso divine 
imaginis pulchritudo melius a principio informarat , tantum de venerabilium | imagi- 
uum honore sublimius ac splendidius concinnavit; Menologium Basilianum : Ὁ οὖν ὅσιος Ἰωάν- 
ντς τῇ τῶν λόγων αὐτοῦ δυνάμει, καὶ ταῖς ἐχ τῶν Γραφῶν ἀποδείξεσι χατήσχυνε τὴν τῶν εἰχονομάχων 
αἵρεσιν * Sanctus itaque Joannes sermonum suorum roboreet ex Scripturis sacris petitis demon- 
strationibus Iconomachorum lwresim , non sine luereseos contumelia confudit ; preeter Geor- 
gium Chioniadem Expositionibus in Damascenum , Constantinum Acropolitam in laudatione 
Joannis Damasceni , et perpetuam doctorum omnium traditionem, modus ipse dicendi, doc- 
trina aliis Damasceni operibus consonans, argumentorum vis, et materia de qua agitur, Joan- 
nem nobis apposite exprimens , verum illius parentem Joannem esse convincunt. Hoc et 
discursus ipsius Camerarii ibidem subnexus apertissime demonstrat. 

LV. Quee ergo causa erit, ut scriptum a Damasceno, indignum tamen illius pietate et do- 
etrina sit? Nisi velimus dicere scripta omnia Patrum, que contra novatorum errores afferun- 
tur, hoc tantummodo titulo, quia novatores jugulant, et eorum heereses clarissime refel- 
lunt, indigna esse tantis Patribus seripta. Eadem ratione et sacrarum Scripturarum dicta et 
Évangeliorum dignitas, cum hereticorum impietatibus adversantur, indigna.esse et pietate 
ἀν ϑδοδ et doctrina ecclesiastica dicere possumus. Dicent Eunomiani indigna esse Basilio 

scripta qus ille contra Eunomium scripsit. Nestoriani indigna esse err O Scripta, que 

Nestoriane hsesi opponuntur. Ariani indigna esse Athanasio scripta, quee ille in Arianos medi- 
tatus est, quemadmodum nunc demum, ne reliquos recenseam, recentes Iconomachi, et ima- 
ginum hostes dicunt, indigna esse Damasceno scripta, quee Damascenus in desertores ima- 
einum composuerat. Sed quemadmodum neque Eunomianis, neque Nestorianis, neque Aria- 
nis docti sapientesque viri animum animadvertunt, nec propterea quod illi scripta errorem 
proprium juguiantia damnant, Catholici item eadem negligunt : ita et scripta Damasceni, 

uidquid garriant ac nugentur recentes isti Iconoclaste, amplectuntur et exosculantur, et 
ignissima tanto Patre censent, eorumque auctoritate in nugatores similes, antiquas Eccle- 
5.88 traditiones, et recta dogmata, quemadmodum et ex scriptis aliis ejusdem Patris corro- 
borant. Sed quid tandem in eo scripto est, quod est indignum vel pietate, vei doctrina illius? 
annon ibidem et sacre Scripture sententie, et veterum ac sanctissimorum Patrum testimo- 
nia passim ubique ecclesiasticam traditionem comprobantia occurrunt? Quid argumentis a 
sacrarum Litterarum penu depromptis validius? quid rationibus evidentius? quid conclu- 
sionibus severius? quid sententiis dignius ? quid structura rerum illustrius? Utinam censores 
isti scripta ejusmodi legerent, et doctrinam ponderarent ! Sane οἱ pietate Damasceni, et do- 
ctrina dignissimum opus faterentur. Nihil enim in eo est, quod Damascenum non spiret, 

od Damascenum non referat, et ad Damascenicam dignitatem non assurgat. Prreterea cum 

merarius tantum dicat, nec dictum comprobat, fucumque, quem sibi prius fecerat, lectori- 
bus etiam facere insidiose intendat, non est cur in re clarissima, nec ab aliis controversa 
comprobanda diutius immoremur. EM 

LVI. Insurgit alius Calvinicola, et inuaginum hostis, et propugnatori imaginum Damasceno 
veteratoria arte perstrepit, in his orationibus Damascenum stepe fabulis, et apertis menda- 
tüs üdem adhibuisse, vel Baronio et Bellarmino testibus. Joannis Malalee Antiocheni Chro- 
9ieon laudatum a Damasceno orat. ὃ, de imaginibus, vocat Baronius plenum mendaciis : ergo 

Damascenus judicio Baronii sepe apertis fabulis et mendaciis assentitur. Audi, ne ego plura 

dicam, quid calumniatori respondeat Gretserus, de imaginibus non manufactis, cap.9: 
Hoc nihil cliud esse nisi manifestam criminationem tam in Damascenum, in Baronium : 
21m Damascenus non assentitur Malule in iis, que vel chronologice, vel historice errat: sed 
ia iis, que de imagine Hemorrhouse tradit ; hic enim non errat; cum alii historici, nomi- 
malim Eusebius, líb. vn Histor. eccles., cap. 15, idem litteris mandaverint. Nihil autem 
aliud propositum erat Damasceno, quam demonstrare |XXXII] usum, et cultum imaginum in 
Feclesia ab ipsis Christi temporibus originem ducere; quem ad finem recte Malalam testem 
odvocacit : quidquid sit postea de chronologicis- et historicis circa Herodem erroribus. Neque 
Bellarminus in libello De scriptoribus ecclesiasticis id dicit : quod veteratorie ei Calvinista 
imponit, ex his Bellarmini verbis de Damasceno intelliges : « Sed fieri potest, ut sanctus 
Joannes Damascenus, quamvis alioquin doctus et prudens, istis narrationibus de Falconilla et 
Trajano ez inferno liberatis facile fidem habuerit (in oratione de his, qui in fide migrave- 
runt),neque de veritate earum investiganda sollicitus multum fuerit.» Estne hoc dicere Dama- 
scenum. Bellarmino judice fabulis, et apertis mendaciis sepe fidem adhibuisse ? Quid est per- 
certere aliena verba εἰ mentem, si hoc non. est? Crassam item perversamque de Joanne Da- 
masceno ignorantiam, ac fraudem deprehendit Heribertus Rosveidus in Lege talionis, 
tabula 3, in qua sanum Baronii de Joanne Damasceno judicium; iniquam de Baroniu, et 
Darmasceno opinionem expressam habes. 

LVM. De Vita sancti Stephani Junioris. — Exstant inter opera ejusdem Damasceni, Res 
gesta sancti Stephani Junioris, et sociorum, qui pro imaginum cultu ac defensione, Constan- 


163 LEONIS ALLATTI 16 


tini Copronymi tempore crudelissima morte affecti sunt, omni fide conscripte. Vite scripto- 
rem asserit Vossius, De historicis Graecis, lib. 11, cap. 24, Damascenum : Preterea. scripsit 
Damascenus Vitam «equalis sui Stephani junioris, qui cum acriter imaginum cultum 
defenderet, multum propterea Constantino imperatori exosus fuit, graviaque ab eo perpeti 
coactus est. 

LViII. Verumtamen cum de Vita hujusce Stephani duas nobis narrationes manuscripti et 
antiquissimi codices (neque enim tot virtutibus, ac laudibus unus satis esse poterat) alteram, 
quam Latine expressam primum edidit Billius, et ex Billio Surius, 29 Novembris; al- 
teram, α Ὁ nec Greece, nec Latine vulgata est, de utraque nobis disserendum erit. Et ut res 
magis pateat , illud in primis inquirendum, an Stephani vitam scribere potuerit Damascenus. 
Nec potuisse, manifesto, si tempora vitee utriusque computes, evincitur. Qui enim vitam Ste- 
phani, mortuus vivi scripserit? Collige tempora. Stephanus, itperante Anastasio, qui et Ar- 
temius dictus est, nascitur secundum Baronium anno illius 2, quierit annus Christi 714; 
secundum Theophanem et Cedrenum, anno 1, Christi 713. Neque in tam parva differentia, 
utra verior sit, examinandum modo judico : parum namque refert sive hoc, sive illo anno Ste- 
phanus in lucem venerit. Moritur secundum Baronium anno Christi767, secundum alios 766, 
anno nempe imperii Constantini Copronymi, vel vicesimo quinto, vel vicesimo sexto, anno 
&tatis su quinquagesimo tertio. Verum Damascenus anno Copronymi 13, jam fato functus 
una cum Germano, et Georgio Cyprio in pseudosynodo contra imagines anathemate feritur, 
Ne alios recenseam, habe tibi Theophanis verba nondum edita, sub anno Christi 541 : 
Τῷ δ᾽ αὐτῷ ἔτει xaY Κωνσταντῖνος ὁ δυσσεδὴς χατὰ τῶν ἁγίων xal σεπτῶν εἰκόνων παράνομον συνέδριον 
τλη ἐπισχόπων σννέλεξεν ἐν τῷ τῆς Ἱερείας παλατίῳ, ᾧ ἐξῆρχε Θεοδόσιος ὁ Ἐφέσου, vl ᾿ΑΨιμάρου , xat 
Παστελλᾶς ὁ Πέργης, oi καθ᾽ ἑαυτοὺς τὰ δόξαντα δογματίσαντες, μηδενὸς παρόντος x. τῶν καθολιχῶν θρό- 
γών, Ῥώμης, φημὶ, xai ᾿Αλεξανδρείας, xaX ᾿Αντιοχείας, καὶ ᾿ἱεροσολύμων, ἀπὸ t τοῦ Φενροναρίου μηνὸς 
ἀρξάμενοι, ἰἤρχεσαν ἄχρι »' Αὐγούστου, τῆς αὐτῆς ς’ ἱνδιχτιῶνος, χαθ' ἣν ἐν Βλαχέρναις εἰσελθόντες οἱ τῆς 
Θεοτόχου πολέμιοι, ἀνῆάθε Ἵκωνοτανεῖνος ἐν τῷ ἅμδωνι κρατῶν Κωνσταντῖνον μοναχὸν, ἐπίσχοτον γενόμε- 
γον τοῦ Συλλαίου, xal ἐπευξάμενος ἔφ μεγάλῃ τῇ φωνῇ" ἱκωνοταντίνου οἰκουμενιχου πατριάρχου πολλὰ τὰ 
ἔτη. Καὶ τῇ xc' τοῦ αὐτοῦ μηνὸς ἀνῆλθεν ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ φόρῳ σὺν Κωνσταντίνῳ τῷ ἁνι Bx! προέδρῳ, σὺν 
τοῖς λοιποῖς ἐπισχόποις, χὰ ἐξεφώνησαν τὴν ἑαυτῶν χαχόδοξον αἵρεσιν ἐνώπιον παντὸς τοῦ , ἀναθεμα- 
τίσαντες Γερμανὸν τὸν ἁγιώτατον, xal Γεώργιον τὸν Κύπριον, καὶ Ἰωάννην τὸν Χρυσοῤῥοᾶν Δαμασχηνὸν, 
τὸν Μανσοὺρ, ἄνδρας ἁγίους, καὶ αἰδεσίμους διδασχάλους * Hoc eodem anno impius Constàntinus in 
sacras ac venerandas imagines perversum CCCXXXVIII cpiscoporum conciliabulum in Ἠΐε- 
rie palatio congregavit. lli praeerat. Theodosius Ephesinus antistes , Apsimari filius, et Pa- 
stillas Pergeus, qui privatim quidquid illis visum futt, ratum esse jj ubentes. nemine ez univer- 
salibus. thronis, Romano scilicet, Alexandrino, Antiocheno et Hierosolymitano presente, a 
decima Februarii mensis, usque ad octaeum Augusti diem [XXXIII] ej usdemséptime indictionis 
synodum continuarunt. Eo die cum in Blachernarum templo convenissent Deipara hostes,Con- 
stantinus ambonem ascendit Constantinum | monachum tenens, qui Syliei fuerat episcopus, 
precatusque magna voce clamavit : Constantino ecumenico patriarche multi sint anni! Et 
vicesimo septimo ejusdem mensis imperator in forum progressus una cum Constantino dete- 
stando preside et reliquis episcopis, pravam suam huresim coram universo populo proclama- 
runt, anathemate ferientes Germanum sanctissimum, et Georgium Cyprium, et. Joannem 
Chrysorrhoam Damascenum, cognomento Mansur, viros sanctitate celebres, et doctrina vene- 
vrandos. Vide preterea synodum Nicenam m, act. 6; Nicephorum patriarcham Breviario 
histor. ; Zonaram et Cedrenum. Qui itaque tot ante annos cesserat e vita, annon ridicule 
vitam alterius jamdiu postea superstitis scripsisse diceretur? Et eam potissimum vitam in qua 
ipsius tanquam demortui, et sanctitate ac certaminibus clari, celebris et honorifica admodum 
mentio ab eodem, cujus vitam illam continuasse asseritur, habetur. Non vendo nugas. En verba: 
Μεθ᾽ ὧν καὶ ὁ τὴν γλῶτταν εὔχαρις Ἰωάννης, ὁ θεοφιλὴς πρεσδύτερος, ὃν ἡ λοίδορος ἐχείνη γλῶσσα, xo 
στενὴ μὲν τὴν παίδευσιν, περιττὴ xal εὔθηχτος τὴν χατηγορίαν Μανσοὺρ ἐπεχάλει * πληχτιχώτερον ἐν διᾶ- 
φόροις ἐπιστολαῖς ἐκείνου χαθίχετο, νέον Μωάμεθ ἀποχαλῶν, Χριστομάχον τε xa μισάγιον. Consimili quo- 
que modo ille lepida lingua preditus ac pius presbyter Joannes , quem ille petulanti ac ma- 

edica l5ngua tyrannus, atque eruditione quidem angusta, ceterum ad vituperandum copiosa 
εἰ peracuta, Mansur appellabat, in multis epistolis eum acerrime perstrinzit, novum Mahomc- 
.£um eum appellans, Christique hostem, et sanctorum inimicum, etc. Pudoris et modestie ma- 

ister nunquam hec de se, licet ab aliis dicta, in scriptis, etiam coactus, retulisset. EX ne 

audes ab aliis in vita fuisse annexas suspiceris, ipse Joannes Hierosolymitanus in Vita Da- 
masceni scrupulum adimit. 'Ev0£vàe τὸ τῆς μεγαλοπόλεως θρέμμα, ὁ τῷ πρωτομάρτυρι ὁμωνυμῶν, 
καὶ λίθοις, ὡς ἐχεῖνος ὑπὲρ Χριστοῦ, οὕτως ὑπὲρ τῆς εἰχόνος Exelvou εἰς οὐρανοὺς ἀναδραμὼν, μέμνηται 
τῶν τοῦ Ἰωάννου λόγων, χαὶ τῶν πόῤῥωθεν χατὰ τῶν εὐπτεδῶν, θεῖον xal θεοφόρον τὸν ἄνδρα χαλῶν" 
Quo quidem nomine ille quoque magne urbis alumnus : qui idem cum primo martyre nomen 
habebat, saxisque ut ille pro Christo, sic pro ipsius imagine obrutus in calum ascendit, ser- 
monum Joannis, dimicationumque adversus impios mentionem fecit , divinum virum, et divi- 
nitus afflatum eum appellans. Et sane quomodo ea Damasceni erit, quando scriptor se Byzan- 
tnum proclamat? Quid Byzantio et Damasco commune ? Nota verba : "Hyays γὰρ οὖν τὸ καλὸν 
τουτὶ βλάστημα ἡ xopla τῷ ὄντι xat βασιλὶς τῶν πόλεων, ἡ Κωνσταντινούπολις, φημί. Ἡμεδαπὸς γὰρ 0010; 
ὁ βλαστὺς, xai ἐγχώριος, xot γέννημα θεῖον αὐτῆς, xaX φυτὸν ὁ Στέφανος. Ἢ xai πρώτη τῶν καρπῶν αὐτὴ 
τῆς ἀρετῆς ἀπώνατο, xaX νῦν εἰσέτι τρυφᾷ τὴν ὠφέλειαν, καὶ τῶν θαυμάτων κατατρυφᾷ τῷ ἡδεῖ cauti. 
“ἐνευπαθοῦσα θρέμματι " Tulit igitur egregium hoc germen domina vere , ac reginaurbium Con- 
stantinopolis. Nostrum enim atque indigenum germen hoc est, ac divinus ipsius fetus εἰ planta 
Stephanus : que et prima virtutis ipsius fructus degustavit, et nunc etiam utilitatem metit, 


165 PROLEGOMENA. 166 


ae miraculis summa cum voluptate fruitur, alumno videlicet suo jucundissime acquiescens. 

LIX. Metaphrastes Vite sancti Stephani Junioris scriptor. — Scriptor itaque Byzan- 
tinus fuit, non alius, ut ingenue fatear, quam qui pro recensendis expoliendisque 
tum lingua tum calamo sanctorum rebus gestis tantopere desudavit, Simeon Metaphra- 
stes, qui et ipse genere Byzantius fuit, ut fuse probamus nostra De Simeonibus et eo- 
rum scriptis diatriba. Eam Metaphraste vindicat Gennadius patriarcha pro concilio Floren- 
tino cap. 5, ex gua pro auctoritate Romani pontificis bene longum testimonium exseribit : 
Μάλιστα δὲ ἐν τῷ βίῳ τοῦ ἁγίου Στεφάνου τοῦ νέου, ὃν ὁ Μετχφραστὴς ἀχριδῶς γράφει τῇ χγ' τοῦ Νοεμθρίου" 
Et potissimum in vitaS. Stephani Junioris, quam Metaphrastes accurate vicesimo tertio Novem- 
bris describit. Metaphrasue porro fetum esse dicent absque dubio, qui vel digito lepores et 
veneres in rebus enarrandis Metaphraste degustarunt. In tota namque hac historia Metaphra- 
stem, udusque dictandi modum singularem exquisite deprehendo ; neque alium, quam quem 
notis Michael Psellus oratione in eumdem Panegyrica, nondum Grace, quod sciam, edita re- 
preesentavit: Δύο δὲ ταύτας ὁδοὺς αὐτῷ θέμενος, μαρτυριχὴν ἕναοτασιν, καὶ ἀσχητιχὴν χαρτερίαν, τρέχει 
μὲν ἐπ᾽ ἀμφοῖν τοῖν σταδίοιν, οὐ μετὰ ποδῶν ὠχύτητος, ἀλλὰ μετὰ λογισμῶν ὀξύτητος " μάλιστα δὲ τὸν 
ἀσχητιχὸν διαθέων δίαυλον, εὐτονώτερος ἑαυτοῦ xal ἀγωνιστιχώτερος γίνεται. Πιαίνει γοῦν μοι τὴν ἀχοὴν 
ὁπηνίκα ὃ λόγος αὐτῷ ἄνεισι μὲν in Da ὕπεισι δὲ σπήλαια, ὑπό τε πίτυν ἢ δρῦν τινα χαθίζει τὸν 
ἀσχητὴν, καὶ σχεδιάζει αὐτῷ τροφὴν τὴν ἐχ βοτανῶν, χαὶ πόμα τὸ ἐχ πηγῶν. Περιανθίζει γὰρ τὰς τοιαύτας 
διηγήσεις λέξεσί τισι τὸ χαλὸν ἀνθούσαις, xal σχημάτων ποιχίλα:ς ῥοδωνιαῖς, xal ὡς ὁρώμενα δείχνυσι 
τὰ τότε χαιροῦ πραττόμενα" Cum has autem. duas. vias sibi proposuisset, martyricam consian- 
tiam, et monasticam inexercitatione tolerantiam, currit. quidem in utroque studio, non cum 
pedum pernicitate, sed cum celeritate orationis : maxime autem monasticum percurrens curri- 
culum, evadit seipso robustior ac fortior. Aures quidem mihi certe pinguefacit, quando. ejus 
eratio ascendit. quidem montes, subit autem speluncas, sub pinu. autem, aut quercu aliqua 
collocat exercitatorem, et vile alimentum, et illaboratum ei offert ex herbis, et potum ex fon- 
libus. Ejusmodi enim narrationes ornat quibusdam florentibus pulchre dictionibus, et variis 
fOsis figurarum, et ea, que tunc fiebant, quasi subjictt oculis. . 

LX. Dixeram supra, anno eetatis suce quinquagesimo tertio diem obiisse ; habuique ex Si- 
meone Metaphraste, quando jam illius vite Simeon auctor est : Τελειοῦται δὲ τῷ διὰ μαρτυρίου 
τέλει ὁ πολύαθλος ὄντως Στέφανος, τρία xai πεντήχοντα γεγονὼς ἔτη, χατὰ τὴν χη τοῦ Νοεμδρίου μηνός " 
Mar tyrio porro perfunctus est ille egregius sane. luctator. Stephanus tertio et quinquagesimo 
etatis sue anno, Novembris mensis octavo et eicesimo die. Et ex altero illus Vite scriptore, 

em esse Stephanum monachum Constantinopolitanum infra dicemus : ᾿Ετελεμύθη ὁ ἅγιος τοῦ 

oU, X21 μεγαλόμαρτυς Στέφανος, τῷ πεντηχοστῷ τρίτῳ χρόνῳ sr; αὐτοῦ ἡλιχίας, μηνὶ Νοεμῦρίου elxábt 
ὀγδόῃ" Obiit. sanctus et magnus Dei martyr Stephanus etatis sue anno Lim, octavo et vice- 
simo die mensis Novembris. Si vera tamen sunt, qu& de eodem narrat Cedrenus, Ἑξήχοντα γὰρ 
Y ἐποίησεν ἐν τῷ βουνῷ τοῦ ἁγίου Αὐξεντίου ἔγχλειστος" Sexaginta enim. annos in monte Sancti 
urentii enclistus egerat. Υ δ tanti viri anni erunt, quam immani discrimine! septuaginta 
novem. Namque si annos addas sexaginta ad annos sexdecim, tunc cum ad Auxentii montem 
appulit, et annos tres, et dies decem, quos dicitur superfuisse, postquam de Auxentio pulsus 
est, jam erunt anni septuaginta novem, et dies decem. Verumtamen, cam annos triginta tres 
tantum in Auxentiano monte commoratus fuisset, quicum sexdeciin ante profectioneni et tribus, 
etdiebusdecem post exsilium non efficiant nisi quinquagintatres, licet non completos, videtur ma- 
1imum in modum falli Cedrenus, sive ipse oscitans, sive exscriptoris incuria vitium passus. Sed 
ducem habuit, quem ipse, dum sequitur, et exscribit, parum caute errorem quoque» hausit : 
namque Theophanes in Historia, nescio an aliorum, an suo vitio, hoc idem, ut ex vetustis- 
simis codicibus manuscriptis colligo, enuntiat, qui post narratum tanti viri martyrium subdit : 
Mlsiuo, γὰρ ὁ ἀνὴρ ὑπῆρχε πᾶσι, διὰ τὸ περὶ E χρόνους ποιῆσαι αὐτὸν ἐν τῇ ἐγχλείστρᾳ, xol ἀρεταῖς 
tole διαλάμπειν : Venerandus enim vir omnibus erat, quod sexaginta circa annos in claustro 
peregisset, εἰ virtutibus multis inclaresceret : Multo minus : sed fallitur etiam Georgius Hamar- 
tolus in Constantino Copronymo : Ὡσαύτως οὖν xal τὸν ἅγιον Στέφανον ἐν τῇ ἀχρωρείᾳ τοῦ ὄρους 
Αὐξεντίου τοῦ θεοφόρου ποιῆσαντος ἔτη τεσσαράχοντα &v οἰχίσχῳ μιχρῷ, πολλὰ τιμωρῆσας ἐπέτριψε, συρέν- 
τὰ ῥιςζέντα εἰς τὰ ἰ]Ἰελαγίου, ὡς οὐ μόνον ἀντιπίπτοντα, xal μαχόμενον αὐτοῦ τῇ χαχοδηξίᾳ, ἀλλὰ καὶ πολλοὺς 
ροντα πρὸς τὸν μονέρη βίον, xal χαταφρονεῖν πείθοντα βασιλιχῶν ἀξιωμάτων τε xal χρημάτων" 

Non dissimili itaque ratione, et S. Stephanum, qui in summitate montis, cui a divino Auxen- 
tie nomen est, in aedicula parva quadraginta annos peregerat, multis prius affectum. cru- 
ciatibus, attritumque ad Pelagii sepulcra abjici jussit ; quod non tantum sue heresi adversa- 
retur,sed multos ad monasticum vite genus trans(erret, impelleretque regias dignitates atque 
facultates negligere. Ut rem accuratius expendas. Nascitur anno Anastasii primo, anno 
Christi 713, tunc cum Germanus in patriarchicum thronum ascendit, a quo adhuc ventre 
inclusus benedictionem accipit : decimum sextum vite, annum agens, tondetur a Joanne in 
monte S. Auxentii, ac imonastica veste induitur ; annos natus aliquanto plus quam quadra- 
ginta in Joannis demortui locum sufficitur, illiusque haeres designatus succedit : posttnodum 
annos duos et quadraginta natus, peragrato montis cacumine, in parva cellula a se constru- 
cta seipsum includit : tandem annos novem et quadraginta habens, ab Auxentiano monte 
in Proconesum exsulatum mittitur, etsuper columna in angustissima edicula (XXXV] includi- 
tur : secundo ezxsilii sui anno, mater, et soror illius vitam cum morte commutant : reductus 
deinceps Byzantium jussu imperatoris menses undecim in preetorio carceribus mancipatur, 
et panis uncie sex, et aque non plus tribus poculis singulis hebdomadis cibus illi ac potus 
fuit. Quadragesimo ante mortis sum dic petit, ut nec tantulus illi cibus afferatur. Cum octa- 


- 


101 LEONIS ALLATII 168 


vus et tricesimus dies inchoaret, hospitalem mulierem preeclaro deposito donat. Hos annos 
si simul conferas, erunt anni 53 nondum completi. Annos vite Stephani ex Metaphraste 
colligo. Et ut magis videas, habe eos quoque ex Stephano monacho Constanunopolitano in 
Vita Stephani, qui ita distinguit : Ἐν τοῖς χρόνοις ᾿Αρτεμίου, τοῦ καὶ ᾿Αναστασίου Αὐγούστου, ἕτει 
πρώτῳ τῆς αὐτοῦ βασιλείας, ἀπὸ χτίσεως χόσμου ἕτους ,coxO', ἐξαέτη ἑληλαχότα χρόνον, παραδιδόασιν 
αὐτὸν εἰς τὴν τῶν ἱερῶν Γραμμάτων μάθησιν, καὶ λαδὼν παρὰ τῶν αὐτοῦ χειρῶν τὸ γαλλίδιον ἀπέχειρεν 
αὑτῷ τῷ ἐχχαιδεχάτῳ χρόνῳ τῆς αὐτοῦ ἡλιχίας. Τὸν τεσοαραχοστὸν γὰρ δεύτερον χρόνον ἤλαυνεν, ὅτε τῇ 
χορυφῇ τοῦ ὄρους μετετέθη, ἐν Προιχονήσῳ μιχρὸν ἔγχλειστρον ποιήσας τῷ τεσσαραχοστῷ ἐννάτῳ χρόνῳ τῆς 
αὐτοὺ ἡλικίας. Ἐν τούτοις τοῖς MAE PU τοῦ τιμίου Πατρὸς ἐν τῇ νήσῳ vip τῆς χατοιχήσεως αὐτοῦ δευ- 
τέρῳ χρόνῳ, χαὶ ἐξορίας fj μήτηρ αὐτοῦ ἐξεδήμησε. Τὸν ἐνδεχαμηναῖον χρόνον ὄνπερ ἐν τῷ πραιτωρίῳ ἐποίησεν" 
Temporibwe Artemii, qui et Anastasius Augustus dictus est, anno primo illius imperit, ab órbe 
condito anno 6222 (quierit Christi 7 14), sex annos emensum lectioni sacrarum Litterarum tradit 
acceptoque e manu illius forcipe &tatis illius anno sexto et decimo totondit. In loci angusti 
&dicula, et subterraneo lapide semetipsum obserans anno atatis suc tricesimo primo. Quadra- 
gesimum et secundum annum agebat, cum in verticem montis secessit. In. Proconneso angusto 
tn claustro annum quadragesimum nonum atatis sue exegit. Inter has prerogativas venerandi 
Patris in insula su& habitationis anno secundo, εἰ exstlii, mater illius ex hac vita migrat. 
Undecimestre tempus quod in pretorio transegit. 

LXI. Et heec de Vita Stephani a Billio edita. An forte altera, que nondum lucem vidit, quod 
ipse sciam, nec Grece, rec Latine, et incipit : 'Aya6bv καὶ δίκαιον, καὶ πᾶσι τοῖς εὐσεδεῖν mpoat 
μένοις &xobzxibv , xatà τὴν τοῦ μεγαλοκήρυχος Παύλου. Damasceni est? Multo minus. Illius seriptor 
Metaphraste antiquior ; multo tamen Damasceno posterior est. Quare Damascenum abjudieat. 
Auctor namque mandante Epiphanio abbate , Stephani in dignitate successore, conscripsit : 
Ὧ ΙΙάτερ τίμιε, xal τοῦ αὐτοῦ βουνοῦ, xal τοῦ σπηλαίον,, xai τρόπον διάδοχε ὁσιώτατε Ἐπιφάνιε, ὁ xai 
πρὸς τὸ τοιόνδε ἐγχείρημα ἑπιτάζας, xal προτρεψάμενος τὴν ἐμὴν ταπεινότητα, παριδὼν τήν τε ἰδιωτείαν, 
xai νωθρίαν μον, ἅπερ καὶ ὄχνου παντὸς δίχα ἐχ τῶν πολλῶν ὀλίγα συλλεξάμενος, ἐπιφέροιμι συνεργῶν, 
προχατασχὼν ἐν τούτοις τῶν σῶν εὐπροσδέχτων Θεῷ εὐχῶν τὴν χαλλιέπειαν " Ο Patcr honorande, et 
ejusdem collis, et spelunce et morum heres, sanctissime Epiphani, qui, ut hunc conatum assw- 
merem imperasti, et adhortatus es meam vilitatem, mea despecta ruditate ac segnitie , ea won 
segnes ex multis pauca colligentes, tuis a Deo bene exceptis precibus in auxilium antea asci- 
tis, offerimus. Quadraginta duobus annis elapsis post illius martyrium : Καὶ τοῦ μήπως ρο- 
vía παραδρομῇ εἰς λήθην ἔλθοι ὁ τοιόσδε τοῦ σεδασμίου Πατρὸς ἡμῶν βίος. Οἷδε γὰρ ὥσπερ νεφέλῃ rtis. 
οὕτω xal χρόνος χρύπτειν τὰ μὴ λαλούμενα' καίπερ τεσσαραχοστοῦ δευτέρου ἔτους παραδεδραμηχότος, ἀφ᾽ 
οὗπερ τὴν διὰ μαρτυρίου ἱερὰν τελευτὴν ὁ παμμαχάριστος Πατὴρ ἡμῶν ἐπέστη Στέφανος, μέχρι τῆς νυνὶ, 
ἧς προτραπεὶς ἀνελεξάμην παρ᾽ ἀληθευόντων ἀνδρῶν, xal τῶν αὐτοῦ φοιτητῶν, ὧδέ τε χἀχεῖσε περιθέων, 
χαὶ περιαθροίζων λέξαι τὰ ἐξ ἀπαλῶν ὀνύχων αὐτοῦ μέχρι γήρως, τά τε τῆς γεννήσεως, χαὶ τοῦ θανάτου 
πάντερπνα, xai θαυμαστὰ διηγήματα * Et ne diuturno temporis decursu tanta et talis venerandi 
Patris nostri vita in oblivionem abeat : ut enim solem nubes, ita tempus, que non enarrantur 
abscondere suevit. Et licet ex quo beatissimus ille Pater noster Stephanus martyrio sacre vi- 
tam posuit, ad hec usque tempora anni jam sint elapsi quadraginta duo; ipse mandutis alio- 
rum compulsus, a fallere nescientibus viris , illiusque discipulis , huc atque illuc divagans col- 
legi, collectasque, qua ille a teneris, ut aiunt, unguiculis ad senectam usque, illiusque nata- 
lium, et obitus, quam maxime latas, admirandasque narrationes scripto mandavi. Et quem- 
adimodum alter, ita et hic Byzanteus fuit : Οὗτος τοῦ πρωτομάρτυρος ὀνόματι, xai πράγματι 
ὁμώνυμος, xal ὁμότροπος, οὐ ξένος Βυζαντίων, οὐδὲ τῶν τὴν βασιλεύουσαν πόλιν οἰχούντων ἀλλότριος. 
Ἡμέτερος γὰρ οὗτος γέννημα xa θῦμα, xol τοῖς ἡμῶν γνώριμος, καὶ [XXXVI] αὐτοπτιχὺν ὁλοκάρπωμα" 
Hic protomartyris illius et nomine et re cognominis et moribus iisdem, non Byzantii advena 
et. peregrinus, neque reginam urbium colentium alienus. Nostrum enim erat hic germen. &&- 
alumnus, et sácrificium, nostris non ignotus, et quod ipsi oculati testes viderunt holocaustum. 
In hac quoque Damasceni mentio fit, non sine laude : Ἐν οἷς καὶ ὁ τιμιώτατος Ἰωάννης ὁ Aa- 
μασκηνὸς πρεπσδύτερος, ὁ παρὰ τοῦ τυράννου τούτου, Μανσοὺρ ἑπονομασθεὶς, παρ᾽ ἡμῖν, ὅσιος xal θεοφό- 
ρος, οὐκ ἐπαύσατο γράφειν αὐτὸν καὶ ἀποχαλεῖν * Inter eos et mazime venerandus Joannes Dama- 
scenus presbyter, qui ab hoc tyranno Mansur dictus fuit, apud nos vero, sanctus et deifer, 
non cessavit eum refellere et nuncupare, etc. Et ut finem questioni imponam, nomen quo- 
que tene, longe a Joanne diversum, Stephanum : nam hic est, qui gesta tanti viri ante Meta- 

rastem exsecutus est: Καὶ ὡς ἐν τῷδε τῷ Bl ὀνομασίᾳ τῆς χλήσε παμμαχάριστε Στέ 

υνώνομος γέγονα, xai τῆς αὐτόθεν ΑΙ δι ειᾶοί παρῖοτ don. σὺν πά AM τῇ ὀρδαδάξιν 
ὁμηγύρει τῇ πιστῶς εὐφημούσῃ σε μετὰ μαρτύρων ἁγίων μάρτυρα" Et quemadmodum in hac vita eo- 
dem ac tu, beatissime Stephane. nomine nuncupor; ita illius quae ibidem est dextero stationis 
una cum hoc orthodoxo catu tibi plaudente, et inter martyres te martyrem collocante consors 

am. Stephanus itaque Byzanteus quadraginta duos post e vivis exemptum Stephanum annos, 
jussu Epiphanii in officio ac dignitate Stephani successoris, vitam hanc collegit, et scripsit. 
Concorda hec cum Damasceno, et palmarium habe. ΒΕ 

LXIII. Sed preestat hic aliquantulum immorari , quando de morte Joannis Daiwasceni faeta 
supra mentio est, quam ante Copronymianam synodum conjecturis non levibus posuimus. 
Dubium tamen, quod remanet aliis extricandum, ingenue in medium afferam , ne quid pre- 
teriisse videar. Gretserus epistola dedicatoria in Theodorum Abucaram, cum tempora Abu- 
care quarit, Joannis quoque Damasceni tempora, perplexe licet nimis statuisse se putat. 
Namque, cum Abucarani Darnasceni discipulum Turrianus aliquoties nominet, dictoque Tur- 
riani probabilitatem conciliet illud ex titulo dissertationis decime octave, διὰ φωνῆς Ἰωάννου 
τοῦ Δαμασχηνοῦ, ex ore dictantis Damasceni, et ex alia parte Theodorus Carie episcopus Pho- 


189 PROLEGOMENA. 125 


tianas partes contra Ignatium tutatus fuerit, postea, ut in Vita Ignatii testatur Nicetas, Pho- 
tianis fraudibus in apertum protatis, admissi piaculi in octava synodo veniam impetravit, 
existimat Gretserus sub Basilio Macedone , temporibus octave synodi , doctrina , nominis- 
que celebritate claruisse. Et cum a secunda synodo Nicena, anno Domini 787 celebrata, 
usque ad octavam synodum, que habita est anno 869, anni septuaginta duo interfluxerint ; 
Joannes vero Damascenus, ut plerisque chronologis non imperitis placet, ante septimam sy- 
nodum diem obierit, alterutrum necessario asserendum esse, aut Abucaram ferme adhuc 
puerum Damasceno operam dedisse, aut octogesimum etatis annum longe transcendisse, 
quando Constantinopoli ceeumenica synodus ordine octava coacta fuit : nisi quis Damasceni 
vitam ultra septimam synodum proferre velit. Videtur tamen ex his, que supra diximus, non 
ultra septimam synodum proferenda. Et licet probabilis videatur sententia Gretseri de Theo- 
doro Abucara, in conjectura tam labili, quis ille fuerit, qui firmum prebebit assensum? Et- 
quee contrarium stabiliunt ea videntur. Auctor Vite sancti Cosme, Damasceni fratris, quis- 
quis ille fuerit non inelegans, et ecclesiastiece historie vestigator non imprudens, quique 
multa de Damasceno a Joanne Hierosolymitano Damascenice Vite scriptore preetermissa, 
aut neglecta, scripto mandavit : is itaque de Cosma sermonem habens, dum res illius in By- 
zantína urbe gestas prosequitur, tradit inter alia, quee Tarasio patriarche triennio antequam 
moreretur prevaticinatus fuerat, postea opere tenipore jam dicto absoluto, id quoque refert : 
"A δὲ τῷ ἁγίῳ προηγορεύθῃ, xax μέντοι καὶ χατὰ χαιρὸν εἰς ἔργον ἐχδέδηχε, ταῦτα xat λέγειν ἀναγχαῖον, 
xal γράφειν οὐ περιττόν" τίνα ταῦτα ; Ἐμοὶ μὲν, φησὶν, ὦ θεῖς ἀρχιερεῦ xai ἄριστε διδασκάλων, ἅλις τῆς 
ἐνταῦθα διατριδῆς. Δέον γὰρ ἀφιχέσθαι μοι πάλιν ἔνθεν xal παραγέγονα, σὺ δὲ τὴν τοῦ Χριστοῦ ποιμάνας 
αοίμντν καλῶς xal θεοφιλῶς, μετὰ παῤῥησίας ἐχδημήσας πρὸς Κύριον, xa) τὸν τῆς διχα:οσύνης στέφανον 
ἀπολέσαι ὃς cot τῶν ὑπὲρ τῆς Ἐχχλησίας χαμάτων ἀπόχειται ἔπαθλον. "Ἔσται δέ σοι τοῦτο μετὰ διε lag 
"pe. Ονα tero sanctus praeco vaticinatus fuerat, et tempore dicto facto evenit , (XXXVII] 
narrare necessarium mihi videtur, et scripto mandare non supervacaneum. Quaenam autem 
Aec sunt? satis mihi, inquit, abundeque, o divine presul, et preceptorum optime, mora in hac 
t//a est. Unde enim veni, eo mihi rursum secedendum est. At tu , cum Christi gregem bene, 
pieque pateris, alacriter ad Dominum progredieris , et justitie coronam, qua tibi pro labori- 
bustuis reposita est, accipies, quod post triennii decursum succedet. Moritur Tarasius pontifi- 
catus sui anno 21, Christi 806. Vaticinium itaque Cosme ante biennium factum erit anno 
Christi 804. Secessit postea Cosmas Byzantio, venit Romain, deinde Egyptum appulit, tandem 
Sabi monasterium revertitur, clarus ubique miraculis, cum loeo praeesset Stephanus Cosma 
fratris filius, a quo et Joannem Damascenum paulo ante e vita migrasse audit : rerumque 
festarum seriem in brevissimum tempus contraham , non ultra biennium protraho. Ergo 
oannes Damascenus vitam Tarasii patriarche commensus, eodem cum Tarasio anno, vel. 
circa eadem tempora mortem oppetiit. Ergo anno Christi 806, post Niceenam secundam gy- 
nodum anno 17, post Copronymianam synodum, in qua tanquam demortui, ut nos opinaba- 
mur, mentio fiebat, anno 51; post Stephani Junioris martyrium anno 40, tum ferme , cum 
Bvzantinus Stephanus Stephani ejusdem res gestas scripto mandabat. Quare si potuit Stepha- 
nus Byzantinus Vitam Stephani martyris scribere, potuit et Damascenus. Jd tamen si propter 
etatemn. liceret, propter alia tam multa in medium allata certe non licuit. Scio Damascenum 
penum setate, et summa senectute confectum, tanquam qui centenario major obiit, sibi 
mortem non maturasse ; at ad ista tempora pervenisse, vellem, alii dicerent : ego valde sus- 
penso animo sum. Vah, quomodo me ex hac turba expediam? — δ 
LXIV. Inter quatuor orationes, quas nobis ex codice Jacobi Cujacii inter opera Dama- 
sceni Billius Grece et Latine communicavit, due postreme, in quibus tum ex veteri histo- 
ria, tum ex variis testimoniis, Virginem ex Davidis semine descendere contra id negantes 
Mevreos ostenditur, altera cujus principium, "AXiox μὲν ἄλλας ἑορτῶν ὑποθέσεις" altera, cujus, πάλιν 
Eogrt, xat πᾶλιν πανήγυρις, καὶ πάλιν ἐγώ, in multis antiquissimis codicibus manuscriptis, nunc sub 
DarmascenBi, nunc sub Andree Cretensis nomine exhibentur. Nec mirum. Genus namque hu- 
jusmodi orationum exscriptorum incuria modo hunc parentem, modo illum, quandoque 
eliam alium agnoscunt : ut pluribus in locis nostri operis adnotavimus. Quas sane diflicile 
ἐδὶ recognoscere, multoque difficilius est parentibus vindicare, lisque potissimum, quorum 
modum et formam dicendi expiscare nullo modo possumus ; cuin alia eorum preter unam, 
vel alteram orationem, non supersint. Quid autem de his ipse sentiam, quando jam Dama- 
sceni opera examinemus, ingenue fateor. Compositio non ita subsultans, sed austera magis, 
et subturbida, ex pluribus nominibus nomina facta, Scripturarum loca non fuse exposita, 
sed tantum, ut ita dicam, proposita, disputationes sepius inculcate de fidei nostre dogma- 
übus, contra ac fieri solet in his concionibus, hereticos ei male sentientes, et precipue 
Acephalos, et Judios vexantes, repetitiones sepius admistee, quibus se auctor dicit ad pro- 
positum redire, aliaque minutiora, qua in Damasceno, tanquam Damasceni propria nusquam 
non sese offerunt, me impellunt, ut eas Damasceno vindiceih, Cretensi denegem. Hic nam- 
que pro more sui &vi, nonnisi figurate loqui scit, et veluti equus habenis liber, libere diva- 
gatur, ex uno in aliud pedem movens, indeque rursum ad ,prima referens: οἱ theologicas 
usstiones digito tantum monstrat, et verbo explicat. Sed de Cretensi alius erit opportunior 
cendi locus. Nunc pro his orationibus hec satis sint (a). 


(«) Neutram Damasceni nostri esse, sed ἀπάγοι Cretonsis, certissime , ni fallor, suo loco ostendi- 
Bus. 


PATROL. Gg. XCIV., 6 





11, LEONIS ALLATII ᾿ 172 


LXV. Inter ulias orationes, quas nunc primum Greece et Latine damus , sub Joannis 
Damasceni nomine non tantum in Barberina Bibliotheca, sed aliis etiam cedicibus anti- 
quissimis conspicitur, illa, cujus est principium, Ὁπόταν τὸ Éap ἐπέλθῃ cum titulo : Λόγος 
ἰστοριχὸς εἰς τὸ γενέθλιον τοῦ Κυρίου xal Θεοῦ xal Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. In aliis : Περὶ τῶν ἐν 
Περσίδι πραχθέντων. Et Damasceno vindicant codices Vaticani 93, 555,1246, 1816. [XXXVII1] Dum 
primo percurrerem et res in ea exactius considerarem, modumque eas explicandi diligentius 
examinarem, nullo modo Damasceni esse videbatur. Est omnino gravior Damascenus, nec 
in minutiora, nisi ubi se occasio offert, effunditur : metaphoris, iisque longe petitis in rebus 
serio exponendis non admodum delectatur : loca Scripture, et potissimum capita non ex- 
scribit : verba tantum, eaque raptim inducit: a compositis, quae modum excedunt, abstinet : 
nunquam, aut raro ex historiis apocryphis sua probat. At in ea et puerile auctoris inge- 
nium in Procemio precipue vides, minutissima queque percurruntur, metaphoris enormibus 
et preter rein utitur, capita Scripture integra exscribit, ut verbulum explicet, compositis, 
iisque incomptis abutitur, et historiolis apocryphis orationem infarcit. Nugax ipse essem, si 
hic omnia deducerem, monstrabo tantum digito rem. Ut primo vere mutari omnia in pul- 
chriorem aspectura demonstret, non ab hominibus tantum, sed a terra, ab avibus, a mon- 
tibus, ab arboribus; a pastoribus, a sole, ab agricolis, a vite, a mari: ut inde postmodum 
colligat, ex Virgine Deo nato omnia meliorem faciem induisse. Sed quid illa ad hoc? Integra 
ex evangelistis, et Judicum libro capita exscribit, ut membrum explanet. Quid illud preterea 
est ? Κελαδείαν ποιεῖν * στοργυλοχίστρεπτος, Vel στοργογλυχίστρεπτος. συριγγόπλοχος τραγῳδία " ὄρη 
φυλλοδλαστοῦντα τῇ τοῦ δρυμοῦ πυχνοπλόχῳ δασύτητι, De singula recenseam. Que porro de Do- 
rida, et Philippo, et deorum Persicorum contentione, et Magorum itinere tam prolixe nar- 
rat, undenam ipse habuit ? Non dubito haec eadem , quemadmodum et pleraque alia a 
nugatoribus conficta Damasceno innotuisse, quibus tamen ille semper, licet ea recitandi non 
una causa impulit, ne insaniisse videretur, exsilium indixit, et, ac si non essent, neque 
dicla, neque scripta, neglexit. Heec cum ipse mecum cogitarem, et a simili scriptione Da- 
mascenum immunem expenderem, accidit ut per aliorum quoque vigilias oberrans, auctorem 
etiam nolens orationis invenerim. [n eadem namque Barberina Bibliotheca, et aliis codicibus 
satis antiquis eamdem orationem inveni in omnibus similem, nisi ubi librariorum incuria 
lectionum varietas, quod et in aliis quoque libris fieri solet, irrepsit. Ea sui parentem, non 
Joannem Damascenum, sed Joannem Eubee episcopum agnoscit (a). Ideoque üt melius 
res tangeretur, alias ejusdem Euboeensis orationes perquiro, ut inde facta collatione pedem ' 
figam ; nec infortunate id advenit. In eodem namque codice Barberino est alia ejusdem ' 
oratio in nativitatem Deiparse, quam avide legi, et contuli, neque ovum ovo, nec lac lacti: 
similius vidi. Quippe que& supra adnotaveram in prima de Christi nativitate, omnia in hac 
secunda deprehenduntur. Et quasi iste auctor esset apocryphorum fundus, multa etiam hic 
ex similibus historiolis consarcinat. Ut. vero tu quoque, lector, videas, et securius dijudices. ; 
utrasque has Euboeensis orationes ex eodem codice exscriptas, et ex nostris cimeliis 
tertiam in Herodis infanticidium curavimus edi Grece, et ex nostra versione Latine. : 


LXVI. Alius hic auctor est satis antiquus, Joanni Damasceno. Quamvis illum inter eos' 
scriptores Vossius lib. Iv, part. ur, rejecerit, quorum incognita etas est, σύγχρονος, tanquam 
qui sub anno Domini "44 floreret, ut ex ejusdem in sacratissimos infantes ab Herode contru- i 
cidatos oratione manifesto colligitur : Εἰ xai οὐκ ἤμην παρὼν {εἰσὶ γὰρ ἀπὸ τότε ἔτη ἤδη τεσσα- 
ράχοντα xaX ἑπταχόσια, ἀπὸ μὲν τῆς παρουσίας Χριστοῦ ἔτη ἑπταχόσια τεσσαραχοντατέσσαρα, ἀπὸ δὲ 
τῆς παιδοχτονίας ἔτη ἑπταχόσια τεσσαράκοντα δύο), ἀλλ᾽ ὡς παρὼν ἐχεῖ ὄντως ταῦτά μοι χατὰ γοῦν 
πάρεισιν" Et licet ipse non interessem (sunt enim ez eo tempore anni jam quatuor et σιαάγα-' 
ginta super septingentos elapsi, ab adventu quippe Christi anni septingenti quadraginta 
quatuor , ab infanticidio vero anni septingenti quadraginta duo), sed ac. si interfuissem, ita 
ihi obvolvuntur in mente. Est etiam satis pius, heresum, et precipue circa incarnationis 
mysterium exortarum, 4uas sepe refellit, acerrimus hostis, neque in exponendis sacris Lit- 
teris ineptus, et ob multa alia non eontemnenda, quibus aspergit orationes, dignus est, qui 
legatur. Eo itaque tempore. vivebat, cum Acephalorum, et Jacobitarum heresis, XXXIX] alta 
ducta radice, cconomie divine mysterium subverteret; que fuerunt illa eadem tempora 
Damasceni. 


LXVI *. Illud id quoque obiter advertendum, sub Anastasii Theopolitani archiepiscopi 
nomine legi orationem, seu tractatulum cum hoc titulo : Περὶ τῶν ἐν Περσίδι πραχθέντων - 
De his, qu& gesta sunt in Perside. Qui tamen diversus est ab hoc nostro, licet eadem ut 
plurimum contineat. Tractat namque de templo exe&dificato a Cyro in Perside, inter deos 
deasve contentione, apparitione stelle, Magorum vocatione, itinere, adoratione, et in Per- 
sidem regressu, que& etiam Euboensis persequitur, imo ex hoc opusculo hausisse videbatur, 
nec me conjectura fefellit; cum in codice Vaticano manuscripto 1816, is mihi titulus 
offertur : Ἰωάννου μοναχοῦ xaV ἐλάχίστου τοῦ Δαμασχηνοῦ λόγος εἰς τὴν ἁγίαν Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν 
γέννησιν, παρεχόληθεὶς ἀπὸ τῆς ἐξηγήσεως ᾿Αναστασίου͵ πατριάρχον Θεουπόλεως, περὶ τῶν ἐν Περσίδι 
πραχθέντων. P. ὁπόταν τὸ ἔαρ ἐπέστη * Joannis monachi, et minimi Damasceni sermo in sanctam 
Christi Dei nostri nativitatem, desumptus a narratione Anastasii patriarche Theopolitani, 


(«) Ms. eod. Colb. n. 7, velustissimus , oratio- — buit. Nec prelo dignse prorsus sunt, propter anileg 
nem hanc cum duabus aliis Joanni Eubeorensi (τς fabulas quas narrani. . 


173 PROLEGOMENA. 114 


De iis, qua in Perside gesta sunt. Scribit praeterea Anastasius (a) de Dionysaro et Philippo 
historiographis inter paganos et Christianos dissidium. ) 

LXVII. De definitionibus ecclesiasticis. — Definitiones ecclesiasticas, sive ad argumentum 
theologicum spectantes, e meis schedis descriptas, et cum aliis códicibus collatas, cor- 
rectiores Latinas fecit amicus meus Malatesta Albanus, Damasceni non esse, plura, nec 
contemnende considerationis comprobare videntur. Nam alii codices Athanasio Alexandrino 
tribuunt, ideoque cum aliis ejusdem operibus vulgato» sunt. Eas tamen Athanasii non esse 
notavit Bellarminus, qui existimat librum fuisse scriptum post concilium Chalcedonense, 
et ex Bellarmino Andreas Rivetus. Non potuit enim Athanasius Nyssenum, qui post Atha- 
nasium vixit, vel saltem qui nondum scripserat, dum viveret Athanasius, laudare. Idque 
idem eaedem definitiones produnt, dum initio dicuntur a Clemente collecti, et aliis sanctis 
viris, et beatis Patribus. Et Clementem, non Alexandrinum illum Origenis praeceptorem, sed 
Romanum sanctorum Petri et Pauli discipulum definitiones ecclesiasticas composuisse asse- 
rit Anastasius in Hodego, cap. 1: Καὶ διὰ τοῦτο καὶ Κλήμης ὁ πολὺς ἐν σοφίᾳ xal γνώσει πεποίηχεν 
ἰδιαξόντως ὄρους ἐχχλησιαστιχῶν δογμάτων, ὡς φοιτητῆς καὶ θρέμμα γνήσιον ὑπάρχων τῶν ἁγίων Πέτρου, 
xat Παύλου μάλιστα τοῦ πανσόφου, χαὶ ἀχούσας αὐτοῦ ἀποδαλλομένον, xaX λίαν μυσαττομένου, xal χαθ- 
υδρίζοντος τὴν Ἑλληνικὴν σοφίαν: Quamobrem prastantissimus ille sapientia et doctrina Cle- 
mens composuit proprias ecclesiasticorum dogmatum definitiones, tanquam genuinus sancto- 
rum Petri, εἰ mazime sapientissimi Pauli discipulus, cum audisset ipsum valde repudiare, 
et detesiari Grecanicam sapientiam. Neque dubium est, cum id asserat Anastasius, Clemen- 
tem, ut gentilium nugas et fraudes evitaret, multas ex ingenio et dogmate Christiano valde 

ficuas definitiones dictasse, easque sive peculiari opere complexum fuisse, sive etiam 
in aMis suis prolixioribus operibus, ubi se ocoasio ferebat, inspersisse, quas deinde qui 
subsecuu sunt Patres, factas auctiores in commentaria retulere, vel eas, que fuere Clemen- 
tis, colligentes, additis etiam aliorum Patrum variis in locis dispersas in unum veluti fascem 
collegerunt. In cod. 1445 Vaticano legitur : Ὅροι σὺν Θεῷ διάφοροι χατὰ τὴν παράδοσιν xal πίστιν τς 
ἁγίας χαῦ λιχῆς χαὶ ἀποστολιχῆς Ἐχχλησίας λεγόμενοι, συλλεγέντες παρὰ Κλήμεντος xai ἑτέρων ὁσίων μαχα- 
ρίων Πατέρων - Divina adjuvante gratia, varie definitiones secundum traditionem sancte 
catholice, et apostolice Ecclesie, et Clemente, et aliis sanctis ac beatis Patribus collecte. 
Sic etiam titulus concipitur in cod. 1075, in quo correctius legitur λεγομένης, dicte, non 
νος. In cod. vero 1077, habetur :"Opot διάφοροι σὺν Θεῷ κατὰ παράξοτιν καὶ πίστιν τῆς ἁγίας 
loluxne Ἐχχλησίας συλλεγέντες ἀπὸ Κλήμεντος Ῥώμης, ᾿Αναστασίου ᾿Αντιοχείας, za ἑτέρων ὁσίων 
xal μαχαρίων Πατέρων᾽ Divina adjuvante gratia varie definitiones secundum traditionem, et 
fidem sancte catholice Ecclesie collecte, ex Clemente Romano, Anastasio Antiocheno, et 
aliis sanctis, ac beatis Patribus. Habes hic Clementis patriam, et expresse Anastasii Arntio- 
cheni nomen, ex quo etiam collecte sunt. Et ex hoc opinor errorem exscriptorum incuria 
[XL] irrepsisse, ut pro ᾿Αναστασίου ᾿Αντιοχείας, Anastasio Antiocheno , ᾿Αθανασίου ᾿Αλεξανδρείας, 
Athanasio Alexandrino prefixum fuerit. Anastasius enim bene potuit multa ex Clemente, 
Nysseno, Cyrillo, aliisque mutuari, et pleraque sua de novo addere. Codex 495, loco 
Anastasii Joannem Damascenum collocat, συλλεγέντες ἀπὸ τοῦ μαχαρίου Κλήμεντος, xai ᾿Ιωάννου 
τοῦ Δαμασχηνοῦ, xal ἑτέρων * Α beato Clemente, et Joanne Damasceno, et alits collecte. Schede 
vero mee ita enunliant : Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου τοῦ Δαμασχηνοῦ ὅροι διάφορο: χατὰ τὴν 
καράδοσιν, καὶ τὰ ἑξῆς * Saricti. Patris nostri Joannis Damasceni, definitiones varie secundum 
traditionem, etc. Scripsit ergo Clemens, et Anastasius Antiochenus, et Damascenus, allique 
Patres ecclesiasticas definitiones : verum he, que nunc pre manibus sunt, et Gr&ce et 
Latine intcr opera Damasceni eduntur, cujusnam fuerint? Cum nonnulli codices Damasceno 
asribant, Damasceni esse non levi conjectura inducor, ut credam. Etenim, cum que Da- 
Wasceno vindicantur, prolixiores sint, multaque liber contineat, que nec Athanasius, sive 
mawis Anastasius, nec ipse Anastasius habent, verosimile est, que supersunt, edita fuisse 
ab homine his omnibus posteriore, qui absque dubio, cum nullus alius advocetur, Damasce- 
Dus fuerit. Solent enim ut plurimum posteriores, antiquioribus monumentis nova abs se 
inventa addere, vel si propria non suppetunt, ex aliorum pen pleraque eruta in scripta 
aliorum inferre : de quo pluribus alibi egimus. Morisque id fuit Damasceno, ut profitetur 
ipse expresse, nihil, aut pauca de suo scribere; verumtamen quidquid scribit ex aliorum 
monumentis recolligere. Quare mirum non est, adnotasse Jacobum Gretserum in Anastasio, 
dum tradit istas definitiones Greecas invenisse in manuscriptis codicibus Bavarico, et Au- 
gustano, editionem nihilominus Athanasii discrepare ab Augustano, et Bavarico codicibus, 
et longe esse concisiorem. Prima nempe in hoc scriptionis genere ut plurimum sunt conci- 
siora, postrema prolixiora. Ad doctrinam Damasceni opus necessarium est; recteque toti 
operi praefigi poterunt, ut terminis et rerum formulis haustis lector promptior, exercita- 
tiorque ad divine sapientis adyta, quam Damascenus propinat, penetrare possit. 
VIII. De libello recte fidei. — Libellum recte fidei non esse Damasceni, vel inde quis 
colliget (b). Quomodo enim Damascenus septime synodi potuit meminisse, qui ante septi- 
mam fato functus est? Et tamen in eo scriplum est : "Ἔτι πρὸς τούτοις δέχομαι τὰς ἱερὰς οἴχου- 


(a) Ex, ni fallor. . A. dequo disputat Leo Allatius , alterius generis cst. 
(^) Libellum fidei alium , seu de recta sententia ^ Neque verba qux hic ei num. 7 laudantur, in no- 
dediinus sincerum, ex codice Vaticano, in quo sex stro reperire sit, 
duntaxat synodi, non septem numerantur. Sed iste 


"115 LEONIS ALLATII te 


μενιχὰς xa ἁγίας ἑπτὰ συνόδους, ὡς ἐξ ἁγίου Πνεύματος συγχροτηθείσας * Preterea amplector sacro- 
sanctas ocumenicas septem synodos veluti in. Spiritu sancto celebratas. Et Damascenus 
ubique, cum mentio synodorum incidit, sex tantum semper commemorat. Diximus hoc 
exscriptorum nimia diligentia aecidisse. Cum enim qui post septimam synodum libellum 
exscripserunt, ad pauca, imo nihil ad auctores advertentes, dum metuunt, ne si scriptio 
illa publice legeretur, in qua non nisi tantum sex synodi probarentur, lectores existimantes 
septimam ἃ tanto Patre rejici, ipsi quoque rejicerent, quotquot prexesserant synodos enu- 
merarunt, et temeraria manu, scapo tamen non malo, scriptum sanctissimi Patris preever- 
terunt. Pluribus id possem ostendere, unico tamen exemplo ex Anastasio Antiocheno con- 
tentus ero. Is namque in Hodego cap. 5, ubi tractat de sanctis conciliis cecumenicis (a), cum, 
dum ipse scriberet, non nisi quinque solummodo essent celebrata, ideoque nom posset, 
nisi quinque commemorare, quorum tantum etiam meminit, exscriptores subsecuti, cum 
et sextum factum jam scirent, ne numerus truncus ac mutilus lectorum animos offenderet, 
Sex posuerunt : Φημὶ δὲ «b περὶ τῶν ἁγίων καὶ οἰχονμενιχῶν ἕξ συνόδων. Sancta, inquam, et 
ecumentca sex concilia. Et in fine capitis quinque tantum ponit, nec alterius cecumenici, 
. quod nec poterat, meminit. Obit enim diem ipse anno 599, Mauritii imperatoris 14, et sextum 
ccumenicum concilium contra Monothelitas celebratur anno 681, Constantini Pogonati 
anno 12, annos post Anastasii obitum 82. Id quoque Damasceno accidisse (XLI] mirum videri 
non debet. Et sextam synodum additam comperi ex alio mss. qui non nísi sex numeret : 
Δέχομαι δὲ καὶ τὰς ἁγίας ἕξ συνόδους - Recipio autem εἰ sex synodos. Qui porro numerum 
synodorum auxit, non veritus est infra Constantinopolitane sedis mentionem intendere : 
᾿Γποτάσσεσθαί τε τῇ ἁγιωτάτῃ χαθολιχῇ Ἐχχλησίᾳ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, xal ἐν πᾶσι πείθεσθαι καὶ 
ἀχηύειν τῇ σῇ ἁγιωσύνῃ, xai col; μετ᾽ αὑτὴν τῆς ἁγιωτάτης Ἐχχλησίας προστατεύουσιν * Subdi sanctis- 
sime catholice Ecclesie Constantinopolitane, et in omnibus suaderi et obedire sanctitati 
tuc, et universis qui postea sanctissime Ecclesie preerunt. In antiquioribus enim nec male 
note codicibus Constantinopolitane mentio non habetur. Hinc videas in evertendis sancto- 
rum Patrum scriptis sciolorum hominum temeritatem. In aliis libellus totum Damascenum 
refert et ab eo est. 

LXIII *. Inter dissertationes Theodori Abucarce, dissertatio 18, habet sibi titulum διὰ φωνῇς 
Ἰωάννου τοῦ Δαμασχηνοῦ, quemadmodum in aliis quoque adnotatum comperimus : ᾿Ασχληπιοῦ 
ἀπὸ. φωνῇς ᾿Αμμωνίου" Asclepii ex ore Ammonii. Leontii Byzantii commentarium de sectis: ᾿Απὸ 
φωνῆς Θεοδώρου τοῦ θεοφιλεστάτου ᾿Αδδᾶ - Exc ore Theodori religiosissimi abbatis. Nicephori 
Callisti excerpta historiarum, ἀπὸ φωνῇς Θεοδώρου. Ex ore Theodori : et in ipso etiam Dama- 
sceno : Εἰσαγοιγὴ δογμάτων στοιχειώδης ἀπὸ φωνῆς Ἰωάννου vpsabucipou, etc. : De decretis et placitis 
prima institutiones ex ore Joannis presbyteri, etc. Idque an ab ore dictantis rem accepisse, 
an etiam ab illius scriptis scriptorem excerpsisse, qua» potiora judicabantur, vel quid eo 
dieendi modo innuatur, agemus alibi. Nune sufficiat indicasse in ea dissertatione nomen 
Damasceni haberi prefixum. 

LXIV. Gennadius patriarcha Constantinopolitanus Apologia pro concilio Florentino c. & : 
“Πᾶν γὰρ, inquit, «b παρακλητικὸν βιδλίον περὶ τούτου διαλα μδάνει, xal τὰς ψυχὰς τῶν ἁγίων ἐν τῷ οὐρανῷ 
«εἶναι Δαμασχηνός τε χαὶ Θεοφάνης οἱ τούτου ποιηταὶ διαπρνυσίως ἀναδοῶσιν: Omnis enim Paracletiews 
hoc idet continet, et animas sanctorum in colo esse Damascenus et Theophanes illius compo- 
sitores clara voce fatentur. Probe omnia. At illius libri compositores fuisse Damascenum et 
Theophanem, quasi ii soli illius auctores fuerint, non prohe. In eo namque perficiendo 
plures alii, iique sanetissimi viri, animum et operam posuere; quorum conatus, si cum Da- 
masceni et Theophanis conferas, neque illi plures sunt, et potiorem libri partem occupamt : 
et Damasceni labor, si molem libri circumspectes, quamvis sit dignitate grandis et multus, 

uantitate tamen non habet multum quod det. Hinc male factum opus totum Damasceno et 

beophani ascribi. Auctores operis sunt precipui, Joannes Damascenus, cum Octoechus Ds- 
masceni in eo inseratur, Theophanes, Metrophanes Smyrneus, Josephus, qui plurimus est, 
et alii. Quenam vero ex his Damasceni, quenam aliorum sunt. alius erit discernendi 
συ. 

LXV. In libris praeterea ecclesiasticis Grecorum plerique canones prosa oratione sub 
Joannis Damasceni, Joannis monachi, Joannis nomine prostant. Eos non esse omnes Dama- 
&ceni, vel eo evinci poterit, quod plerique eo nemine, et Joannes ipse Mauropoda argumen- 
tum simile pertractarunt, quibus ex iis plerique, ne cuncta in unum conferri videantur, tri- 
buendi sunt. Quinam porro Damasceno, et quinam aliis ascribendi sunt? Certo Damasceni 
sunt, quicunque sub ejus nomine in Octoecho, seu Paracletice leguntur : qui in hebdomade 
sacra et ipso die Paschatis, aliisque preecipuis solemnitatibus tum Christi, tum Virginis reci- 
tantur. De aliis non ita facile extrico me. Et forle similis conatus in tractatu meo, De melodis 
Grecorum, in quo hec accuratius examinabuntur, felicius succedet. 

LXVI. Nec Menologii auctor est Joannes Damascenus. — Galatinus, lib. vu De arcanis, c. 5, 
asserit Martyrologium Grecorum a Joanne Damasceno editum fuisse. Galatino alii quoque 
subscribunt, nec ullum alium , quam Galatinum ipsum laudant auctorem : facileque illis non 


(a) Scriptor Hodegi non est Anastasius Antioche- — mss. regii habent, τεσσάρων συνόδων, non ἕξ 
nus; sed aller, qui sub Heraclio vixit. Ceterum συνόδων. 


* Falsus est hic numerus cum sequentibus, quos ideo non mutamus quia ad hanc qualem qualem numerorum 8605 
riem lector multoties in notis et dissertalionibus revocatur. Epi. Para. 


n1 PROLEGOMENA. n8 - 
nemo acquiescit, cum aliunde constet Joannem Damascenum officiorum ecclesiasticoruin - 


bonum suo tempore formatorem fuisse, atque adeo fieri potuisse, ut dictum Martyrologium ͵ 
seu Menologium, seu Calendarium (his enim nominibus opus illud appellant), vel primus 60}}- 
flaverit, vel saltem correxerit ac repurgaverit. Salazar, Pro immaculata conceptione, cap. 35, 
num. 21, affirmat qusedam festa in Menologio haberi, quie post Damascenum cepta iXLLI] sunt 
in Ecclesia celebrari. Nam undecimo die Octobris proponitur celebritas queedam his verbis : 
Septima synodi Nicena adversus Iconomachos Copronymum, et episcopos, ac faventes exse- 


crabili cuidam conciliabulo. Hec autem synodus post Damasceni obitum celebrata fuit, ut ex . 


temporum rationibus colligit Baronius, tom. VII, et eodem die inscribitur : Zheophanes epi- 
scopus Nicec, qui cesus est dragellis Theophilo imperante, et deinceps sublato Theophilo 
creatus est episcopus Nicea. Et 3 Aprilis exhibetür Nicetas abbas, et hic etiam Damasceno 
minor, qui sub Leone Armeno passus est; Theodorus Studita, Nicephorus patriarcha Con- 
stantinopolitanus, 9 Martii et 2 Junii; Tarasius patriarcha Constantinopolitanus, 25 Februarii; 
Plato Studita, & Aprilis; Nico Myroblyta, qui ἃ consueta sibi formula, Penitentiam agite, τοῦ 
Μετανοεῖτε, cognomen adeptus est, et sub Joanne Zimisce, Dasilio Juniore, et Constantino 
Porphyrogennetis circa annum Domini 985 floruit, 26 Novembris; Stephanus Neolampes 
tempore Methodii patriarche post Theophilum, 9 Decembris ; Theophano Leonis Sapientis 
imperatoris uxor, 16 Decembris; Theodorus Graptus, 26 Decembris, et sexcenti alii in eodem 
Grecorum Menologio commemorantur, qui post Damascenum floruerunt, ne singulos recen- 
seam. Hinc arguo non a Damasceno Menologium Grecorum concinnatum, vel reformatum, 
«um nullo id auctore dicatur. At potuit id facere, fateor. Potuerunt et Basilius, et Nazian- 
tenus, et Tarasius, et innumeri alit. An ideo eos conflasse dicemus? Nuge. Verumtamen cum 
vari sim Menologia sanctorum apud Grecos, dicant velim, si poterunt, cujusnam Dama- 

scenus conflator exstitit, vel corrector. In iis omnibus multa inserta sunt, que t Dama- 
sceni lempora contigerunt. Quare licet dixerim potuisse Damascenum illud ad sua usque 
tempora concinnare, subsequentes tamen alios alia atque alia pro opportunitate temporis 
addidisse; non tamen illius auctorem Damascenum agnosco : nec unquam dixerim illius, 
quod nunc pre manibus Grecorum est, auctorem fuisse. Tritum illud jurisconsultorum 
axioma : Cwum aliquid ex aliquo opere detrakimus, vel addimus, etc., ideoque cum subseeultis 
temporibus faciem, formamque mutaverit, alius nobis illius auctor nescio an ita facilis inventu 


queerendus. 

. LXVII. Et ut id quoque adnotem, Salazar satis acute argutatur, quemadmodum sanctorum 
jam dictorum nomina in Calendario illo post Damascenum, quando jam illi post Damascenum 
functi sunt, esse inserta, ita etiam Conceptionis festum similem admodum inserere potuisse- 
exploratum esse. Quare Conceptionis solemnitatem in Ecclesia Greca, neque Leone impera-. 


tore Sapiente dicto, neque Georgio Nicomediense, quorum orationes tradit Baronius in Sfor- 


tiana Bibliotheca conservari (a), quod est antiquissimum hujus festi monumentum apud. 
Grecos. Leo vero circa annum nongentesimum floruit. Quo etiam tempore, vel. paulo ante. 
apud Latinos, hoc festum inchoatum esse videtur. Id postmodum idem ibidem latius 


t. 
LXVINH. Quando festum Conceptionis B. Virg. celebrari eeperit. — Typicon a Damasceno 
instauratum, sed non solo. — Quide uid tamen sit de eorum sententia, qui festum Conceptionis 
ab ipsis Ecclesie incunabulis in Eeclesia celebratum fuisse sibi autumant, aliisque suadere 
conantur, quos optime dictus Salazar, aliique refellunt, ipse multo Leone, et Georgio anti- 
quiorem in Ecclesia fuisse, evidentissima ratione me probaturum in gratiam φιλοπαρθένων 
existimo : cum et ante eosdem in Conceptionem Deipare orationem conscriptam compe- 


rerim. Fuit illius scriptor Joannes, qui nunc presbyter, nunc Eubc episcopus, orationibus - 


ab eo compositis prefigitur, cujus eas complures fuisse nullus dubito : tempus tamen nobis 
reliquas tantum tres fecit, quas cum eodem Damasceno in lucem Greece, Lalineque profero. 
ipse in Ecclesia fuerit auctoritatis, vel illud evincet, orationes illius in estimatione 
fuisse, ut a multis sub Damasceni nomine vulgarentur. Eas tamen Damasceni non esse, cha- 
racter ipse dicendi, et rerum expositarum dispositio apertissime, ut nos supra adnotavimus, 
probant. Hic itaque oratione, quam de Conceptione Deipare babuit, cujus illud cst princi- 
pam, Ὃ μέγας ἀπόστολος Παῦλος, narrat sua eotate festum de Conceptione ἃ multis celebratum 
e, a nonnullis nulla habitum in |XLIIT) consideratione, celebrandum tamen omnino esse, 

ut hine videas illius celebrationem jam tum in ambiguo, postmodum ab omnibus avidis ulnis 
exceptam , &pprobatamque fuisse. Verba illius sunt : Ἑορτάσωμεν καὶ ἡμεῖς ἅπαντες, ἀγαπητοὶ, 
τὰς τῆς Θεοτόχου Μαρίας πανηγύρεις, πνευματιχῶς εὐφραινόμενοι, xal νοοῦντες τὸ τοῦ προφήτου λόγιον" 
« Ἕόρταζε γὰρ, φησὶν, Ἰούδα, τὰς ἑορτάς cou * ἀνέδη γὰρ ὃ ἐμφυσῶν εἰς τὸ πρόσωπόν asu, xat ἐξαιρού- 
μενός σε ἐχ θλίψεως. » Αὕτη οὖν ἐξ Ἰούδα, καὶ ὁ Κύριος T αὐτῆς tb xavà σάρκα. Δεῖ οὖν ἐν ταῖς θείαις 
καὶ μεγάλαις ἑορταῖς, χαὶ τὰς τῆς Θεοτόχου τῆς ἐλπίδος ἡμῶν πανηγυρίζειν. Ἔχτὸς οὖν τοῦ πληρώματος 
τῶν δώδεχα ἑορτῶν πανηγυρίζομεν xal τὴν ζωηφόρον αὐτῆς χοΐμησιν. Αὕτη μετὰ τὴν εἰς οὐρανοὺς αὐτῆς 
ἄνοδον τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, xai τὴν τοῦ παναγίου xai ζωοποιοὺ Πνεύματος ἐπὶ τοὺς μαχα- 
ρίους ἀποστόλους κάθοδον, τὴν καὶ ἐσχάτην χαὶ μεγάλην ὀνομαζομένην ἑορτὴν, πλήμωμα τῆς χρηστότητος 
τοῦ Κυρίου xat Θεοῦ ἡμῶν οἰχονομίας, καὶ πάσης ὕστερον τὴν πάνσεπτον αὐτῆς χοίμησιν πανηγυρίζομεν. 
Τὰς δὲ ἀνωτέρω xai πρρμνημονευομένας χατὰ τὴν δεκάλυγον τῆς τε Παλαιᾶς xai Νίας Διαθήχης. Τρεῖς 
γὰρ vaboyal εἰσι τῶν δέχα λόγων, ἄπερ ἐδιδάχθημεν ἀπὸ τῆς παναγίας ὁμοουσίου, καὶ ζωοποιοῦ, xal προσ- 
χυνητῆς Τριάδος. Ἢ πρώτη ix τοῦ νόμου * « ᾿Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σον, » καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ μετέπειτα 


(a) Desunt hic voces aliquot, forte, vetustiorem non esse censet, 


119 LEONIS ALLATII 180 


ἐν τῇ Νέᾳ, ol μαχαρισμοὶ, xaX αὑτοὶ δέχα ὁμοίως. Καὶ τὸ, ε Πάτερ ἡμῶν, » δέχα λόγοι εἰσί * ταύτας δὲ τὰ 
δέχα πανηγύρεις γερα ροντες ἑορτάζομεν. Τὴν μὲν πρώτην, εἰ χαὶ μὴ παρὰ τοῖς πᾶσι γνωρίζεται, WE 
ἐδέξαντο ol μαχάριοι ᾿Ἰωαχεὶμ xaX "Avym tà εὐαγγέλια τῆς γεννήσεως τῆς ᾿Αειπαρθένου xal Geozóxou 
Μαρίας τῇ ἐννάτῃ τοῦ Δεχεμόρίου pns * σημειοῦ νουνεχῶς, ἀγαπητὲ, ὅτι οὐχ ἄσπονδον, οὐδὲ ἀνωφελὲς τὸ 
παρ᾽ ἡμῖν γραφῇ παραδιδόμενον. El γὰ χαὶ ἐγχαινισμοὶ ἐχχλησιὼν ἐπαξίως ἐπιτελοῦνται, πότῳ μᾶλλον 
ἡμεῖς ὀφείλομεν μυριονταπλασίονα μετὰ σπουδῆς, εὐλαδείας τε χαὶ φόδου Θεοῦ ἐπιτελεῖν τὴν πανήγυριν 
ταύτην, ἐν fj οὐχ ἐχ λίθων ὁ θεμέλιος ἐτέθη, οὐδὲ Ex χειρῶν ἀνθρώπων ὁ ναὸς τοῦ Θεοῦ ᾧχοδομέθη, τουτ- 
ἐστιν, ἐν χοιλ' συνελήφθη, ἢ ἁγία Μαρία ἡ Θεοτόχος, ἀλλ᾽ εὐδοχίᾳ Πατρὸς, xai συνεργίᾳ τοῦ παναγίου 
καὶ ζωοποιοῦ Πνεύματος ; Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὁ λίθος ὁ ὀχρογωνιαῖος αὐτὸς ᾧχοδόμτσεν, χαὶ αὐτὸς ἐν 
αὐτῇ κατεσχήνωσεν, ἵνα νόμον xai προφήτας πληρώσῃ, ἐλθὼν εἰς τὸ σῶσαι ἡμᾶς " Celebremus et 
fos omfes, dilectissimi, Deipara Virginis solemnitates, spiritu exsultantes, et prophete pon- 
derantes eloquium. « Celebra (namque, aif), Juda, solemnitates tuas; quippe ascendit in[lans 
faciem tuam, et liberans te ez tribulatione '. » Haec itaque ex Juda est, et Do- 
minus ez ea secundum carnem. Quare inter alios divinos, solemnesque dies festos, et Dei- 
pare omnium nostri spei festa celebranda sunt. Ideoque extra duodecim solemnitatum nume- 
rum, vivificam illius dormitionem celebramus. Nosque post in celum ascensum Domini nostri 
Jesu Christi, et sanctissimi, ac vivificantis Spiritus tn beatos apostolus descensum, postremum 
omnium, admirandumque festum, tanquam quod fuerit bonitatis Domini, et Dominica dispo- 
sitionis universe complementum, veneranda illius dormitionis diem agimus festum : quas vero 
supra commemoravimus secundum Veteris Novique Testamenti Decalogum celebramus. Tres 
quippe decem sermonum, de quibus nos sanctissima, consubstantialis, civifico, et adoranda 
Trinitas instruxit, successiones conspiciuntur. Prima est legis : « Adorabis Dominum 
Deum tuum, * » etc. Deinceps in Novo, beatitudines numero similiter decem; et Pater 
(tem noster decem completur sermonibus. Has porro decem solemnitates non sine honore et 
letitia agimus. Primam quidem, licet ab omnibus non agnoscatur, in qua beati Joachim et 
Anna natalium semper virginis et Deipare Marie, nono Decembris die, nuntium acceperunt. 
Notaque attente, dilectissime, non essc preter fidem, et frustra, quod nos scriptis mandanws : 
nam si templa, nec prater tante rei dignitatem dedicamus, quanto magis ferventiori studio; 
devotione infinita, ac Dei timore solemnitas hec celebranda est, in qua non ex lapide fundamenta 
jaciuntur, nec manu hominum Dei templum excdificatur ; sed in ventre Deipara ac sanctissima 
Maria Patris beneplacito, et sanctissimi et eivificantis Spiritus ope concepta est. Christus Dei Fi- 
lius, qui lapis angularis eam exstruxit, in qua postea et ipse tnhabitaverit , ut legem, et pro- 
hetas ad nos servandos adveniens adimpleret. Supra vero de iisdem solemnitatibus scripserat : 
(a; ἑορτὰς ἑορτάζειν τὸν Ἰούδαν, ὦ προφῆτα, βοᾷς ; « Εἶτα ὁ βλέπων, φησὶν, οὐ τὰς νομικὰς ἑορτὰς 
ἸΙούδας ἑορτάσει μοι οὗτος ἐν σαδδατισμοῖς, xal νεομηνίαις, καὶ σάλπιγξι. Καιρὸς γὰρ τοῦ ποιῖσαι τῷ 
Κυρίῳ" διασχεδάσαι τὸν νόμον cou. » 'Eoptáàg δέ φημι ἑορτάζειν τῆς χάριτος ἐλθούσης ἐν εὐσήμοις, 
ἑορτὰς δέχα" πρώτων πασῶν τῶν εὐσήμων ἑορτῶν, ἐν fi ἐδέξατο τὰ εὐαγγέλια Ἰωακεὶμ χαὶ Αννα τῆς 
γεννήσεως τῆς παναχράντου xal Θεοτόχον Μαρίας " xal μετὰ ταῦτα τὸ πάνσεπτον αὐτῆς γενέθλιον * ἐχεῖ 
σύλληψις, ὧδε γενέθλιον * μετὰ ταύτην ἑτέρα πανσεθάσμιος, xal προσχυνητὴ, ἐν fj ὁ Γαδριὴλ ἀϑλοις ποσὶ 
τὴν γὴν πατήσας. τὸ, Χαῖρε, τῇ Παρθένῳ προσεφώνησεν. Εἶτα ἡ σωσίχοσμος £x Παρθένου γένεσις toU παμ- 
δασιλέιυς Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Εἶθ᾽ οὕτως ἡ πρὸς τὸν ναὸν ἄνοδος, xal ἐν ταῖς ἀγχάλαις τοῦ Συμεὼν 
δοχὴ " xaX πάλιν dj φωτοφόρος ἐπιφάνεια * [Au xai πάλιν ἡ ἐν τῷ Θαδωρίῳ ὄρει μεταμόρφωσις, xat τὸ 
ζωηφόρον πάθος τοῦ Πάσχα τῆς ζωηφόρου ἀναστάσεως" xal πάλιν τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀνόδου, χαὶ ἐχ δεξιῶν τοῦ 
Πατρὸς ἐν σαρχὶ χαθέδρας, xai ἡ ἐσχάτη ἡμέρα, καὶ ἡ μεγάλη τῆς ἑορτῆς, ἐν T] τὸ πανάγιον χατῆλθε ἐπὶ 
τοὺς ἁγίους ἀποστόλους τοῦ Κυρίου ἡ λῶν Ἰητοὺ Χριστοῦ" « 'Εόρταζε, Ἰούδα, τὰς ἑορτάς σον.» Αὐται οὖν εἶσι 
αἱ ἑορταὶ, ἃς ὁ προφήτης ἑορτάξειν τὸν Ἰούδαν βοᾷ" Quasnam porro solemnitates Jude celebrandas 
esse, 0 propheta, exclamas? « Postmodum qui videt, ait, non legalia festa Judas οεἰεὑταδὶ 
mihi, non eas, que in Sabbatis , et neomeniis, et tubis fiunt. Tempus enim faciendi Domino, 
dissipare legem tuam.» Festa vero agenda esse aio, cum gratia advenerit, insignia 
decem. Primumque ante alia solemnia, in quo Joachim, et Anna purissima, ac Deipara 
Marice natalium nuntium accepit. Postmodum summe venerandas ipsius natales. Ibi conceptto, 
hic natales. Postea maxime honorandum, adorandumque, in quo Gabriel pedibus materie ex- 
pertibus terra calcata : Ave Virgini pronuntiavit. Deinceps qui mundum servavit ex Virgine 
omnium regis Christi Dei nostri ortus. Praterea in templum progressio, et in ulnis Simeonis 
acceptio. Rursum lucifera apparitio. Sequitur in monte Thabor trans(ormatio : vivifica passio, 
Pascha vitam afferentis resurrectionis : nec non in calum ascensus, et a dextris Patris in carne 
cathedra. Tandem extremus, magnusque dies festus, in quo sanctissimus Spiritus in sanctos 
apostolos Domini nostri Jesu Christi descendit. « Celebra, Juda, solemnitates tuas. » Hi itaque 
sunt dies [55 , quos propheta a Juda agendos esse proclamat. Vides itaque anno a Nativitate 
Christi 744, ante Leonem imperatorem (quando de Georgii Nicomediensis etate non constat) 
annis 156, Conceptionem Virginis, non que Christi Domini in ipsius Marise utero, sed qua 
Mariw ipsius in visceribus Anne conceptum infert, licet apud aliquos non adeo innotuerat, ἃ 
lerisque tamen celebratam, ejusque solemnitatem ab hoc scriptore enixe admodum fide- 
fibus inculcatam, et felici postmodum , ut jam videmus, cum in omnium usu sit, eventu re- 
ceptam. Habesque jam ex me, φιλοπάρθενε, conceptionis diem festum, multo quam alii asse- 


verarint, antiquiorem. Cum jtaque Dámasceni etate Conceptionis festum celebraretur, potuit 
ille absque dubio in Menologio, in quo reliquas solemnitates sanctorum, et Deipare polssi- 
mum enumerabat, dictam Conceptionem, ni in Virgiaem injurius esse vellet, commemorare. 


Quare licet ob alias causas Menologium illud nec male Damasceno abjudicatur; ob hanc 
* Nahum. 1, 15. * Deut. vi, 45. ? Osce, ni, 11. 


181 PROLEGOMENA. 182" 


tamen Conceptionis memoriam abjudicandum non est. Et cum videam ab aliis, atque aliis. 
nec leviter addubitari, quid illud sit, quod Graci in Conceptione viderint, quod postea eos 
moverit, non ex aliis, sed ex iisdemmet Grecis observabam : ne tamen ipse longior sim, vide 
cjusdem Joannis Eubcensis jam dictam orationem, et duas de eodem argumento Georgii Ni- 
comediensis : duas namque 1n eamdem Virginis conceptionem penes me habeo. Et heec pro 
Conc?ptionis Mariana festo, homini aliud agenti satis dicta sunt. Illud addam, a Galatino ideo 
Damasceno tributum fuisse Menologium hoc Grecorum, quod, nec puto me falli, in codicibus 
quibusdam Arabicis, in quibus libri quatuor Damasceni De fide orthodoxa ea lingua exarati 
sunt, excipiat, nullo indicato auctore, Menologium sanctorum. Id ubi vidisset Galatinus, nec ! 
posset alium auctorem profiteri, ne opus illud, quod sibi tantum favere agnoverat, quasi ' 
fungus ex terra natus sine parente vilesceret, eL.argumenta sua amitterent nescio quid de : 
dignitate, Damasceno ibi vicino in consortium aStfto, sub Damasceni nomine Menologium * 
illud divendidit. 

LXIX. Menologium Damasceni non est. — Satius hi fecissent, si non Menologium, sed 
Grecorum Typicon Damasceno ascripsissent, in quo illustrando Damascenum suam operam 
habeo impendisse, ex Simeonis Thessalonicensis Dialogo contra omnes haereses : Kal ἡ τοι- 
a2*7 δὲ διάταξις ἀνα terme xai πατριχή xai γὰρ ὁ θεῖος liachp ἡμῶν Σάδθας ταύτην διετυπώσατο,. 
καραλαδὼν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ ἐν ἁγίοις Εὐθυμίου xal Θεοχτίστου. Οὗτος δέ γε ἀπὸ τῶν πρὸ αὑτῶν xal τοῦ 
ὁμολογητοῦ Χαρίτωνος παρειλήφασι. Τὴν δὲ ἱεροῦ Zá66a διατύπωσιν, ὡς ἐμάθομεν, χαταφθαρέντος τοῦ τό- 
ποὺ ὃ βαρξάρων ἀφανισθεῖσαν, ὁ ἐν ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν Σωφρόνιος, ὁ τῆς ἁγία: πόλεω; πατριάρχης, φι- 

δας ἐξέθετο. Καὶ μετ᾽ αὐτὸν πάλιν ὁ θεῖος ἡμῶν xai θεολογιχὸς Πατὴρ ὁ Δαμασχηνὸς Ἰωάννης 
ἀνενεώσατο, xal γράψας παρέδωχεν" Et hec quidem constitutio quam maxime necessaria, et. 
Patribus convenientissima est. Etenim sanctus Pater noster Sabas eam praescripsit, a sanctis. 
Euthymio, et Theoctisto acceptam. Hi porro a majoribus, [ΧΙ] et homologeta Charitona. 
pseruut. Sacri vero Sabba constitutionem, ut audivimus, locis illis irruptione Barbaro- 
rum vastatis, deperditam sanctus Pater noster Sophronius, sancte civitatis patriarcha, stu- 
dio, laboreque restituit : et post eum rursus divinus, et rebus theologicis pertractandis acer- 
rimus Joannes Damascenus renovavit, scriptoque demandatam tradidit. 

LXX. Falso itaque Typicon, quomodo sub Sabe nomine prostat, et tandem post aliorum 
correcuones renovatum a Damasceno Simeon Thessalonicensis tradit. Damasceni namque 
nonest, et multo minus Sabe, aut Theodori Studit»e , quando huie quoque in aliquibus 
manu exaratis codicibus inscriptum vidi. Qui enim fieri potuit, ut quod posterioribus tem- 
poribus, vel deperditum, vel depravatum a tot tantisque Patribus, etiam post Damascenum 
se&epius instauratum, renovatum, immutatum, et auctum, a Saba vel Damasceno compilatum 
sit ? Quare setas absolute non patitur. Quomodo enim illi Patres praescribere potuerunt ea 
sanctorum, qui post illos in Ecclesia floruerunt , officia ? Vide quae supra de Menologio dixi 
mus. Qua enim ibi sanctorum nomina post Damascenum commemoravimus, in hoc. quoque 
Tpico inserta sunt. In laura Sancti-Sabee, et alibi etiam fere per universam Greeciam invio- 
labiliter tanquam vera ac infallibilis recitandi divini officii regula observatur ; idque tituli 
verba significant : Τυπιχὸν τῆς ἐχχλησιαστιχῆς ἀχολουθίας τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις ἁγίας λαύρας τοῦ ὁσίου. 
xai θεοφόρου Πατρὸς ἡμῶν Σάδδα -* Typicum — Ecclesiastici officii , sancti quod in  Hiero- 
solymis | est, monasterii sancti εἰ deiferi Patris nostri Sabe. Illud Sancti Sabe, non. 
&l Typicum, sed ad monasterium refertur, vel tandem servat nomen auctoris Sabe, ul 

rimi. 

i LXXI. De quibusdam excerptis ex Damasceno.— Editus preterea. est. Joannis Damasceni 
libellus de corpore et sanguine Christi cum aliis ejuscemodi tractatibus aliorum, nempe 
Nicolai Methonensis, Samone Gazmi, Marci Ephesii Grece et Latine Parisiis apud Guillelmum 
Worellum typographum Regium 1560, in fol. Ille tamen quamvis Damasceni sit, opus tameu 

&b aYsdistinctum non est. Est enim cap. 14 lib. iv De fide orthodoxa, fine licet detrun- 

catum; et est caput operis 90. 

LXX. Admonitum etiam te velim, lector, a Joanne Wegelino Augustano Auguste Vindeli- 
corum edita esse tria capita adversus Nestorianos Grece et Latine una cum Cyrilli argu- 
mentis contra eosdem , apud Franciscum Francum 1611, in-8. Ea, licet sit opus diversum 
abaltero ejusdem Damasceni contra eosdem, non tamen est opus ab aliis ejusdem Damasceni 
operibus distinctum, cum nihil aliud sint, quam 12, 22et 27, ex lib. 3 De fide orthodoxa, 
quibus acerrime Nestorianos oppugnat, quod etiam viderat, et observaverat Wegelinus. 1s 
tamen non vidit ea esse desumpta ex Panoplia Eutbymii, tit. 14, adversus Nestorianos, 
quemadmodum et reliqua Cyrilli ah ipso edita. 

LXXIII. Physici operis quod Billius edidit, genuinus auctor Blemmydes.— Physwam Da- 
masceni, cujus exemplar Grecum se accepisse tradit Billius in Prefatione 8 Jacobo  Cujacio, 
et quam asserit Aristotelicae Physics veluti quoddam compendium esse, et qua vertenda se 

, adjutum ab Italo viro nonnullis in locis ob rerum potius, quam. verborum obscuritatem 
herentem, explanatis iis, qua sibi negotium facessebant, ingenue confitetur. Nomen illius 
Don ascripsit, quod ab eo interdictum fuerat. Physicam, inquam, hanc septemdecini 
tantum capitibus constantem perperam Damasceno ascribi a Dillio contendit Joannes Wege- 
linus Augustanus Prefatione in Epitomen Physices Blemmids: ; quemadmodum etiam in 
operibus Damasceni Basilee anno 1575, excusis nec Grece, nec Latine habetur. Forte 
Billium hoc movit, quod nomen Damascenj prescriptum habuit in manuscripto codice suo. 
Sed non est hoc nunquam faetum, uti suorum verorum auctorum nomina libris aliquibus 


δ 


185 LEONIS ALLATII 184 


prescripta non fuerint, sed aliorum, a quibus plus ipsis auctoritatis posse accedere existi- 
matum fuit. Vel forte etiam hoc respexit Billius, quod primum caput illius Physice in 
Damasceni Logica bis repetitur, ordine nimium et tertium, et sexagesimum quintum : unde 
existimavit ejusdem fore auctoris etiam sequentia capita sexdecim, Damasceni nimirum. 
Sed nec hoc adeo firmum argumentum est. Videtur enim caput istud primum, [XLVI]non ab 
auctore Physica, sed ab aliquo alio librario, vel lectore, prolegomenorum vice prepositum : 
quippe manifestam connexionem cum sequentibus capitibus primum illud caput in textu 
non habet; quemadmodum etiam nostra Physica omisso eo, statim ἃ capite incipit, quod 
in illa secundum est. Quod autem liec Physica Blemmidz sit, nec alterius auctoris, non 
tantum ex eo confirmatur, quod in manuscriptis codicibus nomen Blemmidew expresse prefi- 
xum habet : sed quod auctor illius capite &, pag. 46, v. 5, Logicee Blemmide Epitomen, et 
caput illius vicesimum quartum allegat, eique tribuit; quam quidem Logicam Blemmidse, 
non Damasceni esse ex manifesta utriusque differentia, cujus liquido constare potest. Quin 
sicut auctor hujus Physice Logicam Blemmide allegat, ita et B'emmides in Logica ad hanc 
ipsam Physicam duobus in locis, nimirum, pag. 118, ad caput primum De principiis natu- 
ralibus : οἱ pag. 136, ad 4 et 5 caput De motu et quiete lectorem remittit; ubi plura hisce 
de rebus dicere proposuerat. Et sane etiàm congruunt, ut nullum dubium relinquatur, quin 
uni auctori, Nicephoro nimirum Blemmidae, utramque Epitomen, et Logicam prioreto, et 
Physicam posteriorem tribuere, et acceptam referre debeamus. Conjecturas Wegelini, licet 
responsio in promptu sit, cum fere omnes manuscripti codices, et qui apud me est elegan- 
tissime in per amena exaratus, Blemmide tum Logicam Epitomen, tum compendium 
Physicum adjudicant, libentissime exosculor, et uti veras evulgo. Quantum vero recentiores 
Gr&eci in exscribendis aliorum operibus, et philosophicis potissimum, sibique vindicandis 
insanierint, fuse alibi diximus. 

LXXIV. Homilia de sacra Synaxi. — In codice Palatino 248, habetur oratio sub nomme 
Joannis Damasceni de sacra synaxi, et non judicando : Τοῦ tv ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου τοῦ 
Aapasxnvoo, περὶ τῆς ἁγίας Συνάξεως, τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου, περὶ τοῦ μὴ xplvety, μηδὲ uvamxe- 
xelv* Sancti Patris nostri humilis Joannis Damasceni, de sancta Synazi, resurrectione. Do- 
mini, de non judicando, neque reminiscendo injuria. Cum principio : "Aet μὲν ἡ τοῦ ἁγίου 
Πνεύματος χάρις διὰ πάσης τῆς τοῦ Θεοῦ Γραφῆς. Eadem edita est Grece, et Latine ἃ Canisio t. 11 
Antiquarum lectionum, sub Anastasii Antiocheni nomine (a). Differunt, quod Anastasii pro- 
lixior est, et verbis abundantior, Damasceni manuscripta, multis detractis, compressior. Et 
forte Anastasii est, a Joanne tamen Damasceno in eam formam contracta : ex Anastasio 
namque multa in sua commentaria transfudisse, demptis, qua sibi videbantur, Damascenus 
deprehenditur. 


LXXV. Homilia de S. Barbara. — Antonius Verderius in supptemento Bibliothece Gesne- 
riane notat, Petrum Galesinum sancte Barbare Virginis et Martyris Vitam ἃ Damasceno, et 

rsenio Greece conscriptam, Latine reddidisse, quam deinde breviter explicatam Surius retu- 
litin volumen sextum de Vitissanctorum. Versionis sue meminit Galesinus in Martyrolo- 
gio (b), actorum sancte Barbare a Damasceno conseriptorum, qua aliis fidehora videri, 
ut qua feruntur nomine Joannis Damasceni, scribit Baronius in Martyrologio 4 Decembris. 
Greca Damasceni cum anxius conquisivissem, tandem in Vaticano codice 679, ipso initio 
vidi Arsenii Corcyrensis et Jcannis Damasceni, neque indoctas, neque inelegantes ora- 
tiones in eamdem sanctam. Arsenanis& , illud principium est : Ἐπειδὴ μάρτυρος σήμερων 
ἐπέστη πανήγυρις, xaX τοσαύτη γέγονεν ἡ συνάθροισις. Damascenicee : Ὑπέρχειται μὲν ὁμολογουμένως 
ἅπασαν ἐγχωμίων σύνθεσιν. Ex quibus sua hausisse Galesinuin verosimile est 


LXXVI. Synopsis Veteris Testamenti. — In Indice manuscripto bibliothece Medicese ba- 
betur, Joannis Damasceni Σύνοψις εἰς τὴν Παλαιὰν Γραφὴν διασαφισθεῖσα φιλοσοφιχῶς" Synopsis in 
Vetus Testamentum modo philosophico exposita. Interesset reipublice, ut inde opus eruere- 
tur, edereturque publice commoditati : cum calamus tanti Patris nunquam ineptiat, et. ma- 
gnum semper aliquid moliatur. 


LXXVII. De libro de vita et moribus Salvatoris. — Petrus Equilinus lib. 1v, eap. 135, 
inter alia opera Damasceni illa quoque connumeral : Librum etiam compilavit de vita, et 
moribus Salvatoris, et omnia Christi et (enetricis gesta ab incarnatione usque ad. ascen- 
sionem seriose, et particulariter continentem. Quidnam hic liber sit, cum ipse non viderim, 
fateor me ignorare. Dolendum [XLVII] tamen esset nobis, si nos non ludit Petrus, opus 
iam insigne ac singulare, et argumenti praecipui in rebus fidei. Neque enim aliter de 
eo statuendum est : si ex Damasceni calamo, cujus omnia preclarissima sunt, venit, 
injuria temporis amissum:fuisse, vel incuriosorum negligentia adhuc in tenebris et biblio- 
thecis latere. 


LXXVII. Subdit Equilinus, LiUrum de laude Virginis rhythmico stylo Latine compositum. 
In laudem Virginis et carmine et soluta oratione multa scripsisse Damascenum verum est ; 
sed Grece. Latine ipse scripsit, sicut ego modo scribo Arabice. Eum vero aliquid 
Arabice scripsisse multo verosimilius est. Et forte scripsit, et nos ignoramus. Sed La- 


(a) Homiliam hanc edidit Combefisius Graece et — top. | Auct., p. 882 . 
Latine, cum prefixo Anastasii Antioch. nominc b) Quaedam hic desunt , unde sensus obscurior. 


185 PROLEGOMENA. 136 


ὕπο ahquid eum scripsisse credat qui volet. Ezo fidem Equilini fluxam sepissime de- 
orehendi. 

LXXVIII. De dramate de Susanna. — Gyraldus de poetarum historia Dialogo, in Joanne 
Damasceno scribit: Eustathius quoque in comment. in. Dionysium Afrum, Susanne ait dra- 
ma a Damasceno compositum. An ideo a Damasceno Joanne? licet id asserant epitomatores 
Gesneriani in Damasceno, ipse non puto. Quamvis enim probe teneam Damascenum Joannem 
in compingendis carminibus εὐφυέστατον, multaque preterea carmine conscripsisse, cum eum 
comceedias sive tragoedias composuisse, qui ejus monumenta recensent scriptores non dicant, 
neque ipse dixero. Sed drama illud Susannee, quod ait Eustathius in Dionysium f. 987, de Tigri- 
dis declinatione edisserens : Ὁ μέντοι ᾿Αῤῥιανὸς διὰ τοῦ δ χλίνει Τίγριδος, καθὼς xa ὁ γράψας τὸ 
δρᾶμα τῆς Σωσάνιδος, οἶμαι, ὁ Δαμασχηνὸς, ὡς ix τῆς ἐπιγραφῆς φαίνεται: Arrianus. quidem per d 

clinat Tigridis, quemadmodum ct qui Susanne drajas conscripsit. Damascenus, ut ez in- 
scriptione apparet. Nicolao Damasceno scriptori atqué poete celebri ascripsero. De eo nam- 
que apud Suidam legi : Γραμματιχῆς γὰρ οὐδενὸς ἧττον ἐπεμεμέλητο, χαὶ δι᾽ αὐτῆς ποιητιχῆς πάσης, 
αὐτός τε τραγῳδίας ἐποίει xat χωμῳδίας εὐδοχίμους" Namque in navanda grammatice opera εἰ per 
eam poetice universe a nullo superabatur : et. ipse tragedias scribebat, et comedias non 
coMtemnendas. Hoc dum scriberem, incidi in Notas Henrici Valesii in Excerpta Nicolai 
Damasceni, mihique summopere gratulatus sum in hac re cum viro doctissimo unum atque 
Wem sensisse. Scripsit, inquit, Nicolaus tragediam titulo Susannam, cujus meminit Eusta- 
tkius in. Dionysium Periegetam, ubi de Tigride. Attamen, ut ingenue fatear, non alium, 
quam Damascenum Joannem Susanne dramatis auctorem innuere se Eustathius ipse in com- 
mentario satis prolixo et docto in iambos in Pentecosten testis est. A nullo namque me- 

Ys, quaro Rustathio ipso Eustathii mens expiscanda est. Hic itaque de Damasceno Joanne 
sermonem habens, et de eo dramate illa enuntiat : Ὅτι à ξένας ἐχεῖνος οὐ λέληθεν, οὐδὲ ὁποῖος 

v τὴν ἐποκοιίαν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς μετρητὰς ἀφῆκε σελίδας ἐπῶν, ἀλλὰ xal ἐδραματούργησεν, ὡς καὶ ἡμᾶς 

ἀδίδαξεν κεριτετυχηχότας δράματι ἐχείνου, πεποιημένῳ μὲν εἰς τὰ χατὰ τὴν μαχαρίαν σώφρονα 

ν, Ἐπραδεσημειω "e δὲ ἐχ πλαγίων ποίημα εἶναι Ἰωάννου Μανσούρ" ἦν δὲ ὁ Μανσοὺ ἐπώνυμον, 

& δὴ ὁ ἑκάρατος Koxpuvupoc ἑχαχολόγει σχώπτων ἐχεῖνον, οἷα γένους ὡρμημένον Συριαχοῦ, xal kcoxevtuptt 
τὴν διάθεσιν ἐκείνου τοῦ δράματος Εὐριπίδειος αὐτόχρημα μέθοδος. ᾿Εγενεαλόγει γὰρ ἑαυτὴν ἡ Σωσάννα, 
xai ἀπεχλαίετο εἰ περιπέσοι χαχῷ τηλιχούτῳ ἐντὸς χήπον, xai βιασθείη ἔνθα, xal παραδείσῳ τὸν τόπον 
εἰχάτασα, ἕν dp d) προμήτωρ ὑπὸ τοῦ δαίμονος ἀκατηθείη, φράζει Ὑλυχέως, ὡς ἀρχέχαχος δράχων πάλιν 
κλανῆᾶν ἔσπευδε τὴν Εὔαν ἐμέ "οὕτως ἀστόμφαστος χαὶ ἡ ἑποποιία, χαὶ φωτὶ σαφηνείας διάλευχος, xal ἀν- 
ἐπισκότητος φράσει σχληρᾷ τῷ λαμπρῷ Δαμασχηνῷ" Qualis ac quantus [werit in. pangendis carmi- 
tibus manifesto liquet. Neque enim exiguas et qua facile numerari possunt, paginas carmi- 
sum reliquu, sed dramata etiam composuit quemadmodum nos experientia ipsa docuit, qui 
drama ab eo in beata et caste Susanna res gestas confectum comperimus, in vivis lateribus 
Joannis Mansur opus illud esse adwotabatur. Mansur vero cognomen illius erat. Sic enim 
ezsecrandus Copronymus maledictis incessans eum, tanquam genere ex Syria oriundum nun- 
cupebat. Et dramatis illius tractatio Euripidea, ut plane dicam, methodo contexebatur. 
Quippe suos Susanna in eo progenitores enumerabat et lamentabatur, si in tantum infortunii 
iura hortum proveniret, violareturque : ubi et paradiso locum assimilans, in quo prima om- 
ajium mater a demone est decepta, suaviter explicat; quanam ratione malorum origo ser- 
rursum fallere nitebatur mc Evam. lta carminum ea pangendi ratio mollis, suavisque, 

et (XLVII| perspicuitatis lumine splendida, et forma dicendi dura, haud obscura illustri Da- 
masceno conspicitur. Quare Eustathio ipso id asserente, qui nobis ex Periegetee scholiis Da- 
mascenus apponitur, Joannes est Damascenus, non Nicolaus. Ita est, non vendimus nugas. 
Mt potuit falli Eustathius, et quod Nicolao Damasceno tribuendum erat, Joanni appinxit, 
quemadmodum et alii ante eum. Non nego. Ex his que recitat Eustathius, auctorem illius 
ramas rerum Hehraicarum cognitione scientissimum fuisse, non a Christo aversum notat. 

Disceret vescio quis et Nicolaum Damascenum ἃ rebus Hebraicis minime alienum fuisse, 

eorum librorum lectione summopere deiectatum, cum in Susanne dramatis constructione 

de Judaicis ageret, e Judaeorum quoque penu, ut mores Judeorum ad amussim represcnta- 
ret, multa in illud drama, qualia sunt, que de serpente et Eva referuntur, corrivasse. Du- 
bium quoque auget, cum nomen Joannis non in fronte aut in fine operis, ut fieri sueverat, 
sed in margine et lateribus adnotatum fuisse scribat Eustathius : et forte etiam charactere 
litterarum a reliquo dramate diverso, quod tacuit Eustathius. Annon id notamentum ex scioli 
cujuspiam capite, nihil certi asserentis, sed ex ingenio temere effutientis promanasse po- 
tuerat : ad quod parum animadvertens Eustathius, neque cetera examinans, quale quale illud 
fuerit, cum sententiani suam comprobaret, Joanni Damasceno attribuit? sed quis nodum 
pullo in nodo, cum nullum illud drama sit, extricet? 


LXXIX. Quorum Canonum auetor. Damascenus. — Carmine preterea Scripti, eoque iam- 
bico, Canones in Christi Nativitatem, Baptisma ét tertius in Pentecosten habentur. Greci 
fere omnes eos nihil ultra disquirentes communi voto Damasceno dant. Non nemo de ter- 
tio dubitavit, quem Joanni tamen, sed Arcle exhibuit. Gregorius Pardus Corinthi episcopus 
in Expositione ejusdem Canonis : Ἕτερος χανὼν el; τὴν Πεντηχοστὴν ποίημα Ἰωάννου μοναχοῦ, ὥς 

σι, τοῦ ᾿Αρχλᾶ᾽ Canon alius in eamdem Pentecosten. opus Joannis, μὲ tradunt, Arcle. Et 

arcus Eugenicus Expositione in dictum Canonem : Ἕτερος χανὼν ὅμοιος, ὥς τινες λέγουσι, τοῦ 
ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασχηνοῦ" ἕτεροι δὲ, Ἰωάννου μοναχοῦ τοῦ ᾿Αρχλᾶ, οἷς xaX ἐγὼ συντίθεμαι, φέρων 
τὴν ἀχροστιχίδα" Alius Canon similis, ut quidem referunt, S. Joannis Damasceni. Alii Joannis 


187 LEONIS ALLATII 188 


monachi Arcle nuncupati ; quibus et ipse assetsum ργαβίο, habens acrostichidem. Et in Ty- 
pico Vaticano ms. sub num. 782, Dominica sanctissime Pentecostes, cum sermo est de hoc 
eodem Canone, qui illo die cani solet, in margine adnotatur, οὐ τοῦ Δαμασχηνοῦ, ἀλλὰ ἑτέρου 
εἶναί φασιν ἐπιλεγομένου "Apnd: Non Damasceni, sed alterius esse tradunt, qui cognominatur 
Arcla. Vidique ipse in antiquissimis mss. codicibus illi Canoni nomen Joannis Arcle pre- 
figi. Quare si communi Grecorum sententia auctor hujus Canonis Damascenus est, qui 
sub Arcle etiam nomine innotescit, jam familiam et genus Damasceni tenemus, qui erit Joan- 
nes Arcla Damascenus, cognomento illi ab imaginum hostibus tributo Mansur. Sed ego non 
ita facile pronuntio. Eustathius Thessalonicensis, qui dictum Canonem elegantissimo ac 
eruditissimo, satisque prolixo commentario illustravit, tres jam dictos Canones, sed hunc 
potissimum Damasceno abdicat. Rationes illius comptis verborum flosculis circumvestitas 
ab eodem, ne sepius unum ipse agefé videar, audiamus. Ille namque de auctore Canonis 
disputans scribit : Ἐνάρξομαι δ' οὗπερ ἐζήτησας xol δὴ ἐν πρώτοις παρασημαίνομαι, ὅτι πολλῶν 
ὑ παγόντων τὸ τοῦ προχειμένον ἡμῖν σχέμμα κανόνος εἰς τὸ ἐχθέμενον τοὺς Δεσποτιχοὺυς ἰαμδὄείους, τὸν εἰς 
τὴν γέννησιν τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, xai τὸν εἰς τὸ βάπτισμα * ἐχείνους δὲ αὖθις εἰς τὸν πάμμεγαν Ἰωάν- 
v) τὸν Δαμασχηνόν * ἐγὼ οὐχ ἔχων γενέσθαι ῥςφδίως; τῆς τοιᾶσδε γνώμης διὰ τὸ μὴ ἐξαχριδώσασθαε τοῦ- 
τόν τε χανόνα, τῇ φράσει τεχμαιρόμενος ἀποδιιστῶ ἐχείνων τῶν δύο ἰαμθδιχῶν, καὶ ἄλλων τεχνέτην ἐχείνοις 
ἰδιάζων, ἑτέρῳ τινὶ τοῦτον πχραπήγνυμι, ὅστις ἃ.) εἴη ἐχεῖνο:, καὶ οὐδὲ ἐχείνο)υ τῷ μεγάλῳ Δαμασχηνῷ ἔχω 
προσνέμειν χατ᾽ αἰτίαν τοιάνδς * Φὼς εἰς τὰς θείας Γραφὰς ἐλθεῖν ἐχ Θεοῦ, xal τὸν λάᾶμπρὸν τοῦτον Δαμα- 
σχηνὸν λέγω. Τὴν δὲ σαφήνειαν αὐτοῦ τίς ἐχμάξεται μιμησάμενος τὸν ἐν ἅπασιν, οἷς γράφει" τοιαύτης δὲ. 
ἰδέας οἱ εἰρημένοι χανόνες πάνυ μαχράν εἰσιν εἰ δέ τις εἴποι ἐχεῖνον ἐπίτηδες ἀλλάξαι τὸν οἰχεῖον χαρᾶ- 
κτῇρα, ἐν οἷς ἰάμόισε, πρῶτα μὲν ἀχούσεται, ὅτι ὁ σαφὴς ῥήτωρ πανταχοῦ τοιοῦτος ἐμὄαίνει, σχεδόν ^U καὶ 
ἄχων τυραννούσης αὐτὸν τῆς εἰς τὸ γράφειν φύσεω;, καὶ μᾶλλον ἐν τοῖς ἔπεσι τοιοῦτος Exslvoc, διὰ τὸ τὴν 
ποι τικὴν ἡδονῆς εἰς τὸ πλέον στοχάζεσθαι, χαὶ οὕτως αὐχεῖν μάλιστα τὸ ἐφολχόν * ἡδὺ δὲ τὸ σαφὲς, οὗ 
[XLIX| τὸ μὴ σαφές. Ὁ γοῦν Πλάτων ὅτε πρὸς μέτρον γράφει, σαφέστερός ἔστιν ἑαυτοῦ χαὶ γλνχύτερος, 
εἶτα ἐπαχούσεται ὅτι ὁ μέγας ἐχεῖνος οὐ λέληθεν, οὐδὲ ὁποῖος ἣν τὴν ἐποποιίαν " xaX τὰ ἑξῆς. Εἰ : "Iva γὰρ 
μὴ πκεισμονὴν περιέπειν ἐγχληθῶμεν ἐφ᾽ οἷς οὐχ ἐχρῆν, διδόαμεν ἀλλάξαι χαὶ τὸν ἅγιον Δαμασχηνὸν μδ6λ- 
ANM τὸν olxetov φθόγγον, ofa xal τινα φωνόμιμον πρὸς μίμησιν, οὐ τὴν ἁπλῶς παρὰ τοῖς πολλοῖς μελετωμέ 

vv, ὅτε χαιρὸς, οὐδὲ χατὰ τὸ ἀξιαιρέτως ἰστόρημα κερὶ τινος ἡρωΐχου προσώπου, ἀλλὰ κατὰ τὴν ὀπ᾿ αὐτοῦ 
ξεμελισμένην πολύφθογγον ἁρμονίαν γλωσσῶν, (va πρὸς τέχνην εἴη χαὶ αὐτὸς ποιχιλόφωνος xal ἐκ θείας 

πιπνοίας πολύγλωσσος. Τοίνυν, ὦ ἁγιώτατε Δαμασχηνὲ, χρεώστει χάριτας τοῖς παραλείψασι ἐπὶ σὲ τοὺς 

«οιούτους κανόνας, xai εἰσποιησάμενος τοὺ: λόγους τούτους, ὡς οἷα xal γεννησάμενος αὐτοὺ:, καὶ οὕτω 

πληϑύνας τὰ τέχνα σου, δέξει xaX τρίτον χανόνα τὸν εἰς τὸ ἀγιώτατον Πνεῦμα τί γὰρ κωλύει ἐπιγράφεσθαξ 
Got xat αὐτὸν xav' ἐχείνους, ἵνα πανάριον, ὅ ἐστι θήδη ἣ ἀρχλίον, ἤγουν χιδώτιον, χαρισώμεθά σοι τῷ με- 
γάλω Ἰωάννῃ τὸ πόνημα τοῦτο, ὥς φασιν οἱ ἴδμονες Ἰωάννου ᾿Αρχλᾶ ; χαὶ τὰ ἑξῆς. Et: El χαὶ γέγονεν 
ἐθελήσαντι xal τῷ £x Δαμασχηνοῦ φωστῆρι τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐχχλησίας, ἀλλαξαμένῳ τὴν φιλόσοφον διάθεσιν 
ἰαμδίσχι καὶ τοῦτο, οὐ χατὰ τὴν ἔχυτοῦ φύσιν, τὴν, ὡς οὕτως εἰπεῖν, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι φαεσίμόροτον, ἀλλὰ 
πρὸς μίμησιν χαραχτῆρος ποιητιχοῦ, ἄλλως μὲν xav! ἔννοιαν σεμνοτάτου, οἷς δὲ φράζει αὐστηρού, εἴτε xat 

ἀτηροῦ, χατὰ 2v οὕτως ἐροῦντα, χαθ᾽ ὄν χαραχτῆρα xal αὐτὸς ἀλλοῖος φαίνεται ἣ πάροιθεν ὡς δυσπρόσιτος, 

xai μαρτυρεῖται πόθεν τοῦτο εἰς ἀναμφήριστον " τίθημι ῥλθεῖαν προσχύνησιν xaX δέχομαι πρὸς ὁμολογίαν 

τὸ μαρτυρηθέν᾽ πεισόμενος μὲν εὖ οἶδα μέμψιν, εἰ γέρων ἄνθρωπος ἐς βαθὺ, οὔπω ἔμαθον ἱστορῆσα: 
πρᾶγμα οὕτω χαλόν " ἀνεξόμενος δὲ διὰ τὸ μὴ ἀμφιγνοεῖν, ὡς οὔτε πᾶσα ταῦτα δίδωσι Θεὸς. οὐδὲ μὴν ὁ 
μακρὸς χρόνος, 5v οὗ ἀθροίζεται πολυπειρία, πάντων ἅπασι πεῖραν ἐντίθησιν. Ἐὰν δὲ ol μαρτυρήσοντες 
καὶ πιστωσόμενοι τὸ ζητούμενον οὐχ εὑρίσχοιντο, προφσχυνῶ xai οὕτως xai τίθεμαι τῇ φήμη τῶν πολλῶν... 
xai τοῦ λοιποῦ γίνομαι τοῦ φιλιχοῦ ἐπιτάγματος ÁD eo vero quod. postulasti 1nitium sumam, 
et ante omnia illud in primis noto. Licet multi propositum nobis Canonem, tin eum, qui tn 
Heriles solemnitates, Natalem nempe Christi Servatoris , et Baptismum, carmina iambica di- 
gessit, e£ ea in mazimum Joannem Damascenum referunt ; ipse tamen illis haud facile as- 

sentiri valens, cum non. exquisite Canonem illum examinarim, indicio tamen a forma di- 

cendi desumpto, ab iambicis illis duobus sejungo, et artificem alium illis dedens, alteri cai- 
dam hunc appingo, quisquis ille fuerit. Sed nec illos magno Damasceno tribuo ob hanc ra- 
tionem. Lumen in divinas Litteras ex Deo advenisse clarissimum hunc Damascenum assero; 
fllius vero quis imitatione expresserit perspicuitatem, quam in omnibus suis scriptis conser- 
vat? Ab hac forma laudati Canones quam longissime absunt. Si quis autem. dixerit eum, 
data opera, propriam dicendi formam in iis, que iambicis carminibus extulit, in. aliam im- 
mutasse, equidem illud audiat, oratorem perspicuum locis in omnibus fere, etiam inouum, 

eumdem esse, compellente eum et quasi cogente, qu& ad. scribendum prona est natura, el 
pracipue in carminibus eum talem esse, cum poesis ipsa suavitate ut plurimum delectetur, 
eamque sibi procuret, et sit quod impellit potissimum conspici ; et perspicuitas, nons autein 
obscuritas, suavitatem gignit. Plato igitur cum. carmine ludit, magis est seipso persptcuus 
ac suavior. Postmodum et illud quoque audiat, magnum illum Damascenum qualis ac quan- 
tus fuerit in pangendis carminibus, manifesto liquere, eic. Nam ne quis nos uti pertinaces 
redarguat in his, quibus minime opus cst, concedamus et sanctum Damascenum, dum melo- 
die operam dat, propriam dictionem veluti quempiam vocum imitatorem ad &mulationem, non. 
φι apud multos communi in usu ac studio est, cum occasio fuerit, neque secundum celeberri- 
mam de aliqua heroica persona narrationem, sed secundum ab ipso decantatam apostolicam 
εἰ multisonam linguarum harmoniam immutasse : ut ante et ipse vario sermone εἰ numinis 
énstinctu multis linguis celebraretur. Igitur, sanctissime Damascene, habeto gratias tis qui 
ad te similes Canones demandant : et excipiens hos. sermones, ac si eos progenerans filiorum 
(uorum numerum auzisses, habeto et tertium Canonem, qui in Spiritum sanctum e[fusus 
est. Quid enim impedit et. eum tibi ascribi illorum sententia, ut te Panario, quod est. scri- 
nium seu arcula, sanctissimum Joannem hoc opere donemus, ut. scientes fcrunt. Joannem 


182 PROLEGOMENA. | 190 


Arcle, etc. Et : Factum est ut vellet Damascenus Dei Ecclesie luminare, philosophica condi- 
tione permutata, iambico carmine scribere, idque non secundum sui naturam in. sancto Spi- 
ritu, μὲ ita dicam, lumen prabente sententiis gravissimum et dulcissimum, dictione tamen, 
ec dicendi forma austerum, vel quod alius dixerit, intractabilem. quo et ipse alius, quam 
entea [L| videtur, ta m qui pertingi non potest. Et hoc quod nonnullorum testimonio 
veluti certissimum affirmatur submisse revereor, et quod aliorum testimonio comprobatur, 
pronus exosculor. Quamvis redarguentes non effugiam, si senex homo et e[feta jam «tate 
adhuc mihi rem adeo pulchram non conquisierim, neque didicerim; quos tamen non eque 
sustinuerim, cum certum id habeam, non omnia hec Deum omnibus exhibere, neque longum 
temporis tractum, per quem ezperientia multarum rerum comparatur, non omnibus omnium 
ezperimentum impertiri. Quod si non adfuerint qui testimonio suo comprobent, fidemque rei 
faciant, hac quoque ratione teneror, multorumque seftentie manus do, fioque in. posterum 
ὑπ ex amicorum catu obediens. 

LXXX. Eustathii judicium de canone in Pentecosten infirmatur. — Hunc itaque in mo- 
dum argutatur Eustathius, homo in aliis satis circeumspectus; at in his quantum ponderis ha- 
beat, judicent alii. Mili sane responsio in promptu est, si 418 ipse adeo asseveranter pro- 
Duntiat, unica negatione de medio tollam. Quis enim vel! tenuiter in oratoria arte imbu- 
tus concedet, poesim oratione ipsa soluta dilucidiorem esse? et oblectationem, quam ex car- 
minibus consequimur, et suavitatem a nullo alio, quam a perspicuitate gigni? Platonem in 
carmine suaviorem et dilucidiorem? et quenam ipse Platonis carmina preter pauca epi- 
£grammeata ob sui suavitatem ab aliis in monümentis relata, ex quibus de carminibus Plato- 
Ww woWwm judicium fieri potest, et pleraque alia. Diceres puerum et in oratoria palestra 

sese expenentem effutiisse. Verum se senem, et jam «tate effeta scribere,ipse dicit, el tu, 

lector, vides. Y&o, non miror, ne pejora de tanto viro, cujus lectionem et eruditionem suspi- 
cio, dicam. Et concludo Canonem hunc optime Damascenum potuisse scribere, et omnino 
in eo conscribendo pro argumenti dignitate, pro natura carminum et alligatiuribus dicendi 
formulis dictionem suam apertam ac dilucidam in obscuriorem et tenebricosiorem immu- 
tasse. Damascenus namque cum docet, fonticulis ipsis limpidior fluit, cum pro suggestu 
sauctorum laudes prosequitur, assurgit tumidior, et in concitatione illa sua paululum de cla- 
ritate deperdit. Nihil itaque mirum in rebus obscurissimis exponendis e terra sublatum" 
equitsre, complicatisque caléaribus impetu prona et dilucida confundere et dithyrambicis 
&surgentem modulis, raptuque celeriori omnia confundere obtenebrareque. Quod et in 
aliis etiam adnotabamus. Quis non videt Thucydidem narrantem alium esse ab codem con- 
rionante? Apis illa Attica mella nobis narrando construit, dum concionatur aculeos quoque 
relinquit, et nervis orationis subsultat. Poetam tibi Damascenum exhibe, furoreque non 
. lantum numinis, sed poesis etiam ipsius concitatum, non dices eum tantummodo dicendi 
formulis immultlasse et factum obscuriorem, sed quasi alia lingua eque ac alios poetas Gre- 
8, si Ciceroni credimus De oratore, locutum. Potuit itaque scribere : num scripsit? com- 
Euni omnium voce, re tamen non &qua lance pendentium scripsit. Eustathius, sed nimis 
inxie, negat. Ipse, ut ingenue dicam, penitus ignoro. Joannes Arcla, quem manuscripti co- 
dices antiquissimi et optime note Canonis illius scriptorem prefferunt, assensum detinet. 
Arelam enim alium a Damasceno, cum nullam illius inter Damascenica lineamenta mentio- 
nem inveniam, suspicor, quem et optimum scriptorem fuisse, licet notum tantum de no- 
mine, vel iste solummodo Canon commonstrat, qui ex se solo, et si nullum profiteretur 
wuctorem, tantus est, ut dignus existimatus sit inter ecclesiastica officia locum habere, et 
Wmasceno a plerisque appingi. De eo optima est sententia Eustathii : Ἐχεῖνο χαλῶς ἐπιλογι- 
eiivel, ὅτι τὸ ἐχχλησιαζόμενον ἱερῶς, ὡς ἤδη χαὶ ἐμφανισθὲν xal δοχιμασθὲν, xal ἐγχριθὲν, καὶ εἰς 
ψαλμράτι καῤνσιαζόμενον οὐχ ἔστιν ὥσπερ οὐχ ἐξαθερίσα!, οὕτως οὐδὲ ἀλφιβαλεῖν μὴ οὐχὶ ἀγαθοῦ πα- 
τρὰς νοὺς δηλαδὴ ἔχγονον εἶναι * διὸ οὐδὲ χρῆναι παραῤλέπεσθαι ὡς νόθον xal ὑποδολιμαῖον, xai δι᾽ αὑτὸ 
ἔχόλετον͵ 1, ἀπόόδλητον, ἀλλ᾽ εἰσποιεῖσθαι καὶ ἐν λόγι» τίθεσθαι πολλῷ. Ἢ πῶς οὐκ ἂν εἴη μεμπτέον, μάρ- 
γέρον γὰρ λίθον χρηπίδος ἐχχλησιαστιχῆς ἣ ψηφίδος, fj ἐπίπλασμα τιτάνου μὴ περιορᾷν, ὡς ra pam:osiv, 
ὅξη τύχοι, θεολογίας δὲ Τριαδιχὰς τοιαύτας χαὶ λόγους μυστηρίων θειοτάτιυν ἐχτάντορας, οἷς xaX ἅγιο! Θεοῦ 
τῶντες ὑμνοῦνται παραπλεχόμενοι, μὴ προσχυνητῶς xat λαλεῖσθα: χαὶ ψάλλεσθαι χαὶ γράφεσθαι εἰς ὀρθὸν, 

χλὶ ἀνγξοστόλω:ς ἐπὶ σαφηνείᾳ [LI] ἑρμηνεύεσθαι, ὡς οὕτως ἁγιάζεσθαι xal ὀφθαλμοὺς, xal στόμα, χαὶ χεῖ- 
ρβᾶς, χαὶ περιοχὴν ὅλην σώματο;, xai ψυχὴν αὐτήν; Perbene considera quod inter res sacras 
ἰαπσεαπι sacrum locum habuit, cum jam notificatum sit, et plane exceptum, et. inter alia 
tonRumeratum, et cantu et solemnitate omnibus propositum, illud condemnari non posse : 
sic nec dubitare nos non esse parentis optimi, mentis scilicet prolem, proptereaque tanquam 
urium εἰ supposititium despiciendum, ideoque ejiciendum οἰ expellendum, sed. adoptan- 
um, multaque habendum in consideratione. Vel quanam ratione redarguendum non esset : 
pretiosum quidem lapidem ecclesiastice basis aut lapillum aut cementum, quoounque illa 
modo cadant, non aspernare. Similes vero de Triade tractationes, divinissimorumque arcano- 
rum sermones interpretes, quibuscum una et sancti Dei servi complicati laudantur, non reve- 
renter et dici et concini, rectcque scribi, secureque in patentiorem sententiam trahi, μὲ ca 
ratione et oculi, εἰ 0s, et manus, et reliqua corporis structura, et animus tandem ipse sancta 

nt. 


l 
LXXXI. Auctor Vite S. Nili Junioris seribit Joannem Damascenum it sanctos Apostolos 
laudationem carminibus iambicis conscripsisse ; Παραχαλεῖ ὁ μέγας Φαντῖνος τὸν ὅσιον Νεῖλον 
ἀναστῆναι χαὶ ἀναγνῶναι ἐγκώμιον εἰς τοὺ; ἀποστόλους συγγραφὲν παρὰ τοῦ ἐν ἁγίοις Δαμασχηνοῦ Ἰωάννον 


191 LEONIS ALLATI] PROLEGOMENA. 199 


ἰαμθιχοῖς xat ἐμμέτροις στίχοις χαταπεποιχιλμένον. Ὃ 65 μαχάριος Νεῖλος μηδέποτε παραχοῦσαι γινώ- 
σχων, καίτοι σχεδὸν ὡς ἡκίξηρος τυγχάνων, ἀνέττη μετὰ πάτης χαρᾶς καὶ προθυμίας αὐτός τε τῆς ἀναγνώ- 
σεως τὴν ἀρχὴν ἐποιεῖτο, χα ἡ πονηρὰ ἐχείνη νόσος χατὰ μιχρὸν τοῦ σώματος ὑπεξήει * Hortatur Ma- 
gnus Fantinus sanctum Nilum, ut surgeret et legeret encomium tin apostolos S. Joannis Da- 
masceni iambis e£. metris satis ornatum. B. Nilus, qui nunquam non obedire noverat, licet jam 
esset pene aridus, cum gaudio et alacritate surrexit, utque primum aggressus lectionem est, 
acerba illa egrotatio paulatim e corpore defluebat. Incertum est an solis carminibus laudatio 
illa constaret, an similia carmina in eam, ubi et ubi visum est, ab auctore inserta, uti factum 
est in oralione de mortuis sub nomine ejusdem Damasceni vulgata. Sie enim ἐμμέτροις xaza- 
ποιχίλλεσθαι dicitur. Quod frustra poneretur si tota illa ex carminibus esset : et innueret 
συγγραφὲν ἰαμδιχοῖς xat ἐμμέτροις στίχοις. An adhuc exstet, mihi equidem ignoratum est. Uti- 
nam monasteriorum, que Fantinus.et Nilus exstruxerant, Patres id unum satagerent, ut 
quidquid in illis Damasceni latet, publice commoditati ederetur. Forte una cum iis et ear- 
mina ejusdem in apostolos lucem aspicerent. 

LXXXII. Oratio de Sabbato sancto. — Addo deren in indice mss. codicum Bibliothecae 
Urbinatis inter alia legi, S. Joannis Damasceni Oratio de S. Saba : quod diu me anxium te- 
nuit. Potuit namque Damascenus etate posterior in Sabam sanctissimum anachoretarum 
patrem orationem habere. At errorem inesse indici subodorabam, et Sabbatum sanctum esse 
de quo ageretur ; quod cum non deprehendisset indicis scriptor, Sabbam supposuisse. Con- 
sului de hoc rebus in hisce consultissimum Holstenium, qui eo temporis Urbini immorabatur, 
Is dedit titulum ut in codice exstat: Τοῦ ὁσίον xat θεοφόρου Πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου τοῦ Δα Ü 
λόγος εἰς τὸ ἅγιον Σάδδατον - Sancti et Deiferi Patris nostri Joannis Damasceni oratio in Sabbatum. 
P. « Τίς λαλήσει τὰς δυναστείας τοῦ Κυρίου ; ᾿Αχουστὰς ποιήσει. Et est. illaeadem quam ex biblio- 
theca Antonii Cov&rruvie edidit Greece et Latine Peirus Pantinus. Codex tamen hic multo 
Covarruviano videtur correctior, ut ex postremis illius verbis colligo. Nam ubi Covarruvianus 
legit : “Ἔπειτα δὲ φαιδραῖς ταῖς λαμπάσι τῷ νικητῇ τοῦ θανάτου τῷ ἀθανάτῳ νυμφίῳ ἡμᾶς ὁ ἄχραντος 
ὑποδέξεται, corrupte et mutile ; Urbinas habet : Ἔπειτα δὲ φαιδραῖς ταῖς λαμπάσι τῷ «οὔ 
θανάτου τῷ ἀθανάτῳ νυμφίῳ λαμπρῶς ὑπαντήσομεν, χαὶ ὁ νυμφὼν ἡμᾶς ὁ ἄχραντος ὀποδέξεναν. Optima 
omnia. 

* LXXXIIT. Dissertatio contra Nestorianos.— Nec illud silentio pretereundum est, quem nunc 

primum transmittimus doctissimo domino Auberto ex Vaticane Bibliothece codicibus, ut 
eum aliis ejusdem Damasceni operibus ederetur et incipit : Il τοὺς Νεστορίου ὁμόφρονας, 
sub alio titulo laudari a Gregorio Protosyncello contra epistolam Marci Ephesii, nempe, 
"Exo; ἀχριδέστατον χατὰ τῆς θεοστυγοῦς αἱρέσεως τῶν Νεστοριανῶν * Sermo ezactissimus contra 
Deo invisam heresim Nestorionorum. 

LXXXIV. Memorantur item [LII] Joannis Damasceni orationes contra Judeeos, inter libros 
exhibitos a Grammatico apud Antonium Verderium. 

LXXXV. De ipsius libro Paracletico in laudem Virginis instar Octoechi in octo tomos di- 

' viso, diverso tamen ab Octoecho, quod Octoechus dierum Dominicorum canones et troparia, 
Paracleticus singularum etiam feriarum, exhibet: et qui apud me est, volumen ingens et 
rarum. De quo et aliis similibus Damasceni operibus opportuniori tempore dicemus alibi in 
tractatu nostro De melodis Graecorum. Et hec jam satis sint de sancti Joannis Damasceni scriptis. 


His omnibus qua Leo Allatiusde sancto Joanne Damasceno ejusque operibus, copiose a&- 
modum et erudite congessit, plura que modo subjiciam non habeo. Nam que vel addenda vel 
denuo tractanda mihi visa sunt , omnia exsecutus sum, tum in adnotationibus ad vitam 86.» 
ctissimi auctoris, et ad varia ejus operum loca, tum in admonitionibus quas singulis pene 
lucubrationibus ejus premisi. Etentm prater Canones. illos et hymnos, de quibus vir do- 
ctissimus se alibi, tn tractatu De melodis Grecorum, dicturum pollicttus erat, nullum de multis 
aliis sancti doctoris dissertationibus orationibusve quas ipse repererat, et Cl. Joanni Auberto 
typis edendas miserat, aut missurus erat, judicium tulit. Quin tametsi eximiam ejus. et pene 
immanem eruditionem impense colo et suspicio, meque multis nominibus illius debitorem sen- 
tio, ab ejus nihilominus judicio et sententia aliquoties discrepare me veritatis amor coegit 
Quam tamen utrum assecutus sim, equus lector, ponüeratis utriusque partis rationum mo: 
tentis, judicabit. Ceterum quia in premonitionibus et notis omnia qu& ad precipuorum quo 
rumdam capitum elucidationem observatione digna putabam, expedire non potui, opere pre- 
tium me facturum existimavi, si de his seorsim et. fusius. tractarem, in. specialibus aliquo: 
dissertationibus , qu& cum Allatii Diatriba prolegomenorum instar toti editioni prairent. 





DISSERTATIONES  DAMASCEMICE, 


DISSERTATIO I. 


DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI. 


L Tametsi in libris sancti Joannis Damasceni 
walta loca oceurruat, propter qua disputatum 
eu de processione Spiritus sancti ex Patre et Fi- 
le: aMtamen adnotaliuncularum brevitas impedi- 
δοῦλο fuit, quin omnia que δὰ pracipuum hoc 
tbeslegis orientalis momentum spectant, accu- 
rue setis ensrrata sint. Ut ergo que de hoc ar- 
qenesie dicenda sunt, melius perspiciantur, dis- 

woe criico-historicam aggredior; quippe 

cum hae methode aptius nihil atque utilius videa- 
far, sd ertbedore traditionis defendenda expli- 
candsque capita. 

Hl. Status. questionis. — Medio seculo Ecclesie 
«quarto sanctus llilarius (a) pronuntiavit, « absque 
ulia calamnia, sive injuria, intelligenti liberta- 
tem adimi Arisnis, strum ex Potre, an ex Filio 
Spiritum  Paracleium pulent esse. Non enim in 
iscerto id Dominum reliquisse, qui ita locutus sit: 
Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis 
portare illa modo. Cum venerit ille Spiritus verita- 
8e, diriget vos in omnem vweritatem. Nou enim lo- 
queiur a semetipso, 10d quacunque audierit [ogue- 
ter, et futura annuniiabit vobis. 1lle me honorifcabit, 
qua de meo accipiet, eb annuntiabil. vobis. Omnia 
quecunque habet mea sunt: propterea dizi, quia de 
meo accipiet, εἰ annuntiabit vobis '. A Filio igitur 
Spiritus accipit (pergit Hilarius) qui ab eo mit- 
War, et a Patre procedit. Atqui nibil differre 
«avur, inter accipere a Filio, et a Patre proce- 

iut, e idipsum alque unum esse exisiimabitur 

aciperea Filio, quod sit accipere a Patre. Hoe 
qeed xcipit, sive potestas est, sive virtus, sive 

doctrina, Filius a se cum dixerit accipiendum, ἃ 
sé rursum boc ipsum siguificavit accipiendum a 
Patre, cum ait, omnia qua Patris sunt, sua esse. » 
Tandem concludit, «hoc it& fleri propter nature 
fjesdem unitalem, nec permittendam ad impie 
imtelligentiz libertatem, hareticam hanc perver- 
sitàtem esse, quoi, quia omnia quz Patris sunt, 
ἰδείγεο accipiet a se Spiritus veritatis, non ad 
wnitatem confíileatur esse nature.» lloc pacto 
Hilarius exponit id quod alibi dixerat (b), nedum 


! Joan. xv, 13.15, 


3) Hil. lib. vin. De Trin., & 20. 
| Idem ibid. lib. n, $4 et 29. 
Idem lib. xii, ὃ 56; Epiph. Ancor. εἰ Her., 


€ 


Filium esse [(argitorem Spirilus sancti, verum et 
auctorem : Spjritum esse ex Patre et Filio aucto- 
ribus; tanquam scilicet ab uno principio, ob 
unam auborum naturam : adeoque Spiritum acci- 
pere, et mitti a Filio, quia ex eo uti ex Patre pro- 
cedit. Hzc in Occidente docuit adversus Arianos, 
qui Spiritum esse Filii creaturam aiebant, quos 
subinde Macedoniani imitati sunt; imo et Marcel- 
lus Ancyranus, qui Filium, seu Verbum, extensio- 
nem esse aiebat substantias Patris; Spiritum vero 
exlensionis ulleriorem extengionem. Hzc omnes 
isti docuerunt cum praconceptam Ecclesiz fidem 
impie interpretarentur. Quam Hilarius theologiam 
explicavit, queque genuina est hodierna Ecclesiz 
Lating fides, hanc confirmavit Epipbanius, affir- 
mans idcirco Spiritum sanctum dici non debere 
fllium Filii, nec nepotem Patris, quia ex Patre et 
Filio simul procedit. Et quemadmoduw. llilarius 
rursum ia alio loco Spiritum per Filium ex Patre 
procedere, modo relato sensu professus esi: sic 
quoque idem a Basilio, Nysseno et aliis (c) asse- 
Fiur, qui addunt Spiritum esse ῥῆμα, verbum, 
sixóva, imaginem Filii. Quid plura? Filium esse 
[ontem Spiritus. sancti, et alia horum similia. Ni- 
mirum boc ratum certumque erat, sic se Spiritum 
sanctum habere ad Filium, uti Filium ad Patrem; 
Spiritum sanctum ἐξηρτῆσθαι, pendere 4 Filio, 
Spiritum esse Filii, quia spiratur, ut ita dicam, 
a Filio : Omnia denique, que habet, a Filio ac- 
cipere. Sexcentas omitto priscorum Patrum con- 
similes locutiones, quibus innuitur processio Spi- 
ritus sancti, cum ex Patre, tum ex Filio. 

lll. Cyrilli Alex. sententia. —  Receptissimam 
banc in universa Ecclesia doctrinam Cyrillus 
Alexandrinus passim in suis operibus docuit. In 
epistola synodica ad Nestorium Constantinopoli- 
tanum, sui suaque Ecclesie JEgyptiace nomine 
hac habet : Spiritus intelligitur, secundum quod 
Spiritus est, et non Füius, sed tamen non est alie- 
nus ab eo. Spiritus enim veritatis nominatur, ei 
Christus est veritas, χαὶ προχεῖται παρ᾽ αὐτοῦ, xa0á- 
πὲρ ἀμέλει xal ἐχ Θεοῦ xai Πατρός, εἰ profluii 


p. 745; Basil. lib. v cont. Eunom., p. 120 seqq. 
et 151; Nyss. epist. ad Abl.; Athan. ad Serap. ; 
Das. |l. v cont. Eunom., et c. 17 ad Ampluloch. 


195 
ab eo, sicut et ez Deo εἰ Patre. Cyrillus nimirum 
sic preludebat anathematismo suo nono, quo de- 
finivit coatra Nestorium : Si quis unum Dominum 
Jesum Christum a Spiritu sancto clarificatum dixe- 
rit, propria viriute ipsius tanquam aliena utentem, 
εἰ vim et efficaciam ab eodem accepisse, qua contra 
immundos spirilus operaretur, et divina inter ho- 
mines miracula patruret, ac non polius ipsum Spi- 
ritum, per quem divina signa edidit, illius proprium 
esse confessus fuerit, anathema sit. Anathemati- 
smum hunc pari ac alios morositate Theodoretus 
excepit, atque Alexandrino prasuli vitio vertit, 
quod dicendo Spiritum sanctum esse proprium 
Christi, eumdem, seu ex Filio, seu per Filium 
exsistere intelligeret. Proprium autem Spiritum Fi- 
lii, inquit [11], siquidem ejusdem cum eo nature et ex 
Patre procedentem dixit, simul confitebimur, et tan- 
quam piam excipiemus hanc vocem, el δὲ ὡς ἐξ Υἱοῦ, 
δι᾽ Υἱοῦ τὴν ὕπαρξιν ἔχον, sin vere tanquam ex Filio, 
aut per Filium exsistentiam habentem , hoc wt bla- 
sphemum et impium rejicimus. Theodoretus itaque 
auathematismi pratdicti sensum colligebat, ex syno- 
dica epistola, cui Cygillus anathematismos velut ap- 
pendices adjunxerat: nisi forte traditam a Cyrillo in 
Ephesina synodo ejusdem anathematismi noni de- 
clarationem legerat, in qua disertis verbis habetur, 
Filium proprium sui Spiritum sanctum habere, ἐξ 
αὐτοῦ, χαὶ οὐσιωδῶς ἐμπεφυχὸς αὐτῷ, qui ex ipso 
sit, ipsique essentialiter insitwm. Quid vero cause 
Theodoretus obtenderit, ut contra hoc Cyrilli do- 
ctrine caput insurgeret , ipsemet aperit epistola 
quam scripsit adversus illius anathematismos ad 
monasteria, quaeque recitata est in quinta synodo 
generaii (a). Blasphemat vero ( Cyrillus) in Spiri- 
fum sanctum, inquit, non ex Patre ipsum proce- 
dere dicens, secundum Domini vocem, sed ez Filio 
esse, Iste. vero. Apollinarii seminum fructus : pro- 
pinguat vero et Macedonii maligne culture. Ex quo 
manifestum est Theodoretum Cyrilli dicta de 
Spiritus sancti processione ex Filio eatenus im 

probasse, quatenus Macedonii atque Apollinarli 
impietates iis exprimi arbitrabatur. Quorsum 
vero in primis dixerit, istum esse Apollinarii se- 
minum fructum, colligere quispiam possit, ex eo 
quod Ápollinarius, adducto exemplo solis, radii 
et splendoris, qui a sole per radium emittitur, 
Spiritum sanctum magnum,tFilium majorem, Pa- 
trem maximum, gradus in Trinitate statuendo 
effutierit ; ut sicut Filius minor esset Patre, quia 
natus esset ex Patre, [14 quoque Spiritus san 

ctus esset Filio minor, quia procreatus ex Filio. 
Theodoretus etiam alio in loco (δ) narrat Apolli- 
narium personaruiu divinarum proprietates inver- 
tisse : qua vero ratione, non explicat. Exstat ex-- 
positio fidei χατὰ μέρος, quz sancti Gregorii Thau- 
maturgi nomine insignita est, sed genuinum pa- 
rentem babuit Apollinarium, quemadmodum sub 


(a) Coll. v, p. 304 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


106 
Leone primo imperatore Palzstini monachi οἱ δ Ὁ 
Chalcedonensis concilii propugnatores comproba- 
runt, prolato operum bujus hzresiarehe indice, 
quem Timotheus ejus discipulus olim eontexue- 
rat. Ea in expositione legimus : Tou τε Πνεύματος 
ix τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, δι᾽ Υἱοῦ ἀϊδίως ἐχπεμ- 
φθέντος * Et Spiritu sanctio ex substantia Patris 
per Filium eterne emisso. llis aliisve de causis 
Theodoretus deliniebat, blasphemiam esse, et Apol- 
linarii seminum íructum, confiteri Spiritum san- 
ctum sive ex Filio, sive per Filium ezsistentiam 
habere. Quo nimirum livoris 2stu erga przstan- 
tissimum doctorem agebatur, nequaquam animad- 
vertebal familiarem Patruin tertii οἱ quarti sae- 
culorum assertionem fuisse, ex Patre per Filium 
Spiritum sanctum  exsplendescere. ld passim cla- 
mant magnus Basilius et Gregorius Nyssenus, se- 
cundum veram illam et sinceram fidei formulam, 
quam Thaumsturgo divinitus traditam accepe- 
rant. Unws Spiritus sanctus ex Deo ezsistentiam 
habens (verba istius formule sunt) xet δι᾽ Υἱοῦ 
πεφηνός, et qui per Filium effulsit. In codicibus 
Grecis, in quos bactenus incidi, additur, δηλαδὴ 
τοῖς ἀνθρώποις, scilicet hominibus. Quas voeulas 
Gregoriane istius confessionis simplicitas pati 
non videlur, atque temeritatem sapiunt Grzculi 
schismatici, qui hac interpretatione voluerit si- 
gnificare ea duntaxat ratione Spiritum sanctum 
per Filium exsplendescere, qua per Filium homi- 
nibus conceditur. At vero Patribus Grzcis tritis- 
simum est, quamlibet personz divin: processio- 
nem ἐχφάνσεως, ei ἐχλάμφεως, effulsionis voca- 
bulo enuntiare. Quocirea Gregorius "Theologus ali- 
cubi ait divinas personas ab invicem discriminari 
ratione τῆς ἐχφάνσεως, ἣ τῆς πρὸς ἄλληλα σχέσεως, 
effulsionts, sive mutue inter ipsas. relationis. Qui- 
bus verhis diserte docet relationes divinas in 
processione alius ab alia fundari, ut «uo loco mo- 
neimus. Porro falsatam "Thaumaturgi a 
nem coarguit vetus interpretatio Latina Hist 

ecclesiastice Eusebii, quam Huffinus Aquilegien- 
sis adornavit, et in quam, cum alia non pauses, 
tum hancce Gregorii formulam inseruit, absque 
his vocibus, scilicet hominibus. Eas etiam non le- 
gebat Adrianus l, qui in epistola Ad Carolum Ka- 
gnum ejusdem expositionis fldei auctoritate pu- 
gnat, in septima synodo recte dictum a Tharasio 
Constantinopolitano fuisse, Spiritum ex Patre per 
Filium procedere. Enimvero omnes Greci, qui de 
theologia deinceps scripsere, posthabitis Theodo- 
reti obtrectationibus, incunctanter asseverarunt, 
procedere Spiritum sanctum ex Patre per Filium. 
Sed et nimiam rixandi pruriginem prodit Theodo- 
retus, cum ait epistola superius laudata, Cyrillum 
in Spiritum sanctum blasphemare, qui non ex Patre 
ipsum procedere dicat, secundum Domini vocem. 
Etenim Cyrillus diserte in synodica scripserat. 


(b) Lib. iw Lar. fabul. 


191 
Prefinit ab ipse (Filio), χαθάπερ ἀμέλει xoi ix 
Θεοῦ xal Πατρός, quemadmodum ex Deo εἰ Pa- 
tre. Satius vero duxit boe de Spiritus processione 
momentum silenlio lransigere, quo praecipuum 
«quod sibi adversus Nestorium incumbebat, nego- 
üum conficeret, molestam illam criminationem 
depellendo, qua de incarnalionie mysterio cum 
Apollinario sentire ferebatur. 

IV. Synodus Ephesina Spiritus sancti ex Patre 
ei Filio processionem agnoscit. — Interim, dum 
Epbesi synodus anno 451, Cyrillo preside, cele- 
brabatur, Charisius presbyter Philadelpbiensis in 
Lydia, symbolum quoddam fidei ad Patres detu- 
lit, quod Nestorius ejusque emissarii hereticis qui 
ad Ecclesiam reverterentur, pro(itemdum trade- 
bant. Hujus genuinum auctorem fuisse Theodo- 
rum Mopsuestenum constat. In eo de Spiritu san- 
cio dicebatur, Sed nec Filium illum putamus, ne- 
que per Filium exsistentiam accepisse, οὔτε Ov Υἱοῦ 
τὰν ὕταρξιν εἴληφός * tum deinde in subsequenti- 

ws Nesraaus error de Christi persona diserte 

ennnlisbatur. Quamobrem synodus decretum tu- 
lit, quod istegrum hi^ referre opera pretium cst. 
Nis perfectis, statuit. sancta synodus alteram ne- 
mini licere proferre, aui conscribere, aut. compo- 
aere , preter. definitam a sanctis. Patribus qui in 
Nies cum Spiritu sancto [lll] congregati sunt. 
Qui vero auwsi fuerint, aut componere — fidem 
alieram, aut proferre vel. offerre converti volen- 
tibus ad agnitionem veritalis, sive ex. gentilitate, 
se ex Judaismo, sive ex qualicunque heresi; 
hos quidem, si sumi episcopi aut clerici, alienos 
«sse, episcopos ab episcopatu, εἰ clericos a cleri- 
tatu. decrevit : si were laici fuerint, anathemali 
subjicit. Simili etiam modo, si qui inventi fuerint, 
sel episcopi, vel clerici, vel laici, sive sentire, sive 
docere ea qua continentur. in oblata expositione a 
Charisio presbytero, de unigeniti Filii incarnatione, 
see percersa Nestorii dogmaia, qua et subnexa 
sunt, subjaceant sententie sancte hujus εἰ wniver- 
aslis synodi : ut videlicet episcopus quidem remo- 
wer ab episcopalu, el sit deposilus : clericus vero 

Smilie excidat a clericatu : εἰ vero laicus sit, et 
ier esathemalizetur. lloc statuto, de quo recur- 
JA ἔπι dicendi locus, multi arbitrati sunt ab 
Ephesiais Patribus damnatum esse syinbolum il- 
lad, eliam propter ea qux adversus Spiritus san- 
ti processionem ex Filio continet. Quod tamen 
BoB COonslal, cum hoc solum exprimat anatbe- 
mai subjectos fore, qui reperti fuerint sentire 
eel docere ea qua continentur in oblata expositione 
& Charisio presbytero τὰ περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως, 
de incarnalione ἤγουν, seu scelerata et perversa 
Nestorii dogmata. Nestorius itaque Spiritum ex 
Filío, seu potius δι᾽ Υἱοῦ, per Filiun exsistere ne- 


* Philipp. i, 13. 


(a) Lib. De fide, c. 1, 2. 


DISSERTATIO I. 


198 
gabat, eadem qua Theodoretus ratione; explose 
scilicet Eunomiano, aut Macedoniano, aut etiam 
Apollinariano errore. Enimvero Rusticus Ecel. 
Rom. diaconus, qui sub Justiniano 1 et Vigilio 
papa Dialogum contra Acephalos Constantinopoli 
evulgavit, haud ita Ecelesiz decretorum imperitus 
fuerit, ut fide certum esse inficiaretur, Spiritum 
ex Filio perinde atque ex Patre procedere, si id 
Ephesi contra Nestorium defnitum essel. Pater 
genuit, et non genitus est, verba sunt Rustici, et 
ab aliquo alio non est, sicut ex eo aunt alii. Filius 
vero genitus est, εἰ nihil consempilernum genuit : et 
Spiritus sanctus a. Patre. procedit, nihil consempi- 
lernum procedit, cel genitum est ab eo. Quidam vero 
antiquorum, et hoc proprietatibus odjecerunt, quia 
sicut Spiritus sanctus cum Patre Filium sempuerne 
mon genuit, sic mec procedit. Spiritus a Filio sicut 
a Paire. Ego vero quia. Spiritus quidem non genuit 
sempiterne, profiteor (nec enim duos dicimus Pa- 
ires), utrum vero a Filio eodem modo quo ex Patre 
procedat, non per[ecte habeo satisfactum. Quinam 
fuerint illi antiqui, haud indicat Rusticus. Nus- 
quam vero Theodoretus sic disputavit. Caelerum, 
esto Rusticus arbitratus sit Theodoretum suum 
negasse omnino, Spiritum sanctum ex Filio pro- 
cedere; Hilarium tamen libertatem olim ademisse 
diximus dubitandi, quin ex Patre, et ex Filio Spi- 
ritus procederet; id quippe Dominum non in in- 
certo reliquisse. ipsomet Rustici €&vo, imo apte- 
quam Rusticus libros istos scripsisset, Gennadius 
in lib. De dogmatis, confessus erat Spiritum san- 
cium esse ex. Paire Filioque procedentem : et rur- 
sum, ex Deo Patre, et ex Deo Filio procedere. Avi- 
tus Viennensis, lib. De divinitate Spiritus. sancti, 
postquam dixit: De divinitate Spiritus sancti, quem 
nec facium legimus, nec genitum, nec creatum, Apo- 
&lolus ait Deus est, * etc. (ubi symbolum quod 
Atbanasii vocatur videtur innuere), subjungit : 
los vero Spiritum sanztum dicimus a Filio et Pa- 
tre procedere. Ac rursum ait in catholice fidei et 
discipline regula non esse omissum proprium Spi- 
ritui sanclo esse α Paire Filioque procedere. Ful- 
gentius : Quod Spiritus sancius de nalura. Patris 
Filiique procedit. ltemque : Firmissime tene, et 
nullatenus dubites, eumdem Spiritum sanctum, qui 
Patris et Filii unus est spiritus, de Patre et Filio 
procedere. Paschasius diaconus (b) : Ecce hic Spi- 
ritus sanctus. merito procedere ex μίγοφμε dignosci- 
tur. Rursum, Mitti a. Patre et. Filio dicitur, et de 
ipsorum substantia procedere. Eucherium, Vigilium 
Tapsensem, aliosque antiquiores omitto. Sed et 
Ephesina synodus Spiritus sancti processionem ex 
Filio concessit, ubi Cyrilli synodicam cum ana- 
thematismis approbavit. Atqui anathematismos 
illos non temere admisit, sed postulata ab ipso- 


(P) Lib. 1 De Spiritu sancto c. 10, 11. 


199 
met Cyrillo eorumdem declaratione explicatiori, 
in qua processionem hanc disertius itidem profes- 
$us est, ut supra ostensum fuit. Id contestatur 
titulus anathematismorum expositioni praemissus 
in bunc modum: Ezplicatio duodecim capitum, 
Ephesi pronuntiata a Cyrillo Alexandrino, τῆς ἁγίας 
συνόδου ἀξιωσάσης αὐτὸν σαφέστερον αὐτοῖς ἐχτρα- 
νωθῆναι τὴν τούτων διάλυσιν, sancta synodo clario- 
rem istorum declarationem exigente. 

V. Cyrillus sententiam non. mutavit. — Greci 
schismatici obtendunt Cyrillum ob Theodoreti 
querelas , tum diclum , tum sententiam mutasse, 
afferuntque Theodoreti ad Joannem Antiochenum 
epistolam, qua narrat se legisse litteras AEgyptie- 
rum , quibus przdicarent Spiritum sanctum neque 
ex Filio, aut per Filium exstantiam habere , sed a 
Paire procedere, propriumque Filii dici , quia con- 
eubstantialis est. Epistolam hanc spuriam esse mul- 
tis contendit Allatius (a), cui tamen penitus non 
assentior; quia Latine ex vetustissima translatione 
reperitur cap. 95 Tragodiz Iren:i. Sed Theodo- 
retus inde convincitur non alio sensu negasse Spi- 
Titum ex Filio aut per Filium exsistere , nisi quo- 
ad res per Filium a Deo creatas amandaretur. Lo- 
quitur enim de litteris communionis quas Alexan- 
drinus pontifex Antiocheno per Paulum Emesenum 
remiserat, in quibus hoc solum legere sit, quod ad 
Spiritum ganctum pertineat : Non enim Patres ipsi 
locuti sunt, sed Spiritus Dei et Patres: Obxropsietat 
'μὲν ἐξ αὑτοῦ, ἔδτι δὲ οὐκ ἀλλότριον τοῦ Υἱοῦ xatà 
τὸν τῆς οὐσίας λόγον" Qui procedit quidem ex ipso, 
nec vero exiraneus est Filio, secundum essentie ra- 
tionem. Ubi Cyrillus non abnegat ex Filio quoque 
Spiritum procedere; sed consubstantialem eum esse 
Filio, seu Christo, conüirmat ; quod ipsi tunc suffi- 
clebat ,'atque Theodoreti querelas compescuit. 

Vi. Ceterum sanctus doctor in posterioribus 
suis operibus perinde tenuit Spiritus ex Filio pro- 
cessionem. Sicut enim doctrinam hanc in Thesauro 
quem Nemesino cuidam nuncupavit, sspe astru- 
xerat , presertim assertione $4, ita et in díalogis 
de Trinitate in quibus prseipua momenta et ca- 
pita qus tractaverat in Thesauro summatim re- 
sumpsit, eamdem denuo ineulcarit. Dialogo 6, ubi 
de Spiritus sancti Deitate disputat, asserit eum 
efficientiam actionemque omnem habere a Filio ; 
καὶ οὐχὶ μᾶλλον ὡς αὐτός τε χαὶ παρ᾽ αὐτοῦ ὅλην 
ἔχον αὐτοῦ τὴν ἐνέργειαν. Dialogo 7, propter hzc 
Scripture verba : In hoc cognoscimus , quoniam in 
nobis esi , ex Spiritu quem dedit nobis *, infert Spi- 
ritum non esse alienum substantiave sejunctum a 
Filio, quippe quod ἐξ αὐτοῦ xaY ἐν αὐτῷ καὶ ἴδιόν 
ἐστιν αὐτοῦ, ex ipso , et in ipso, el ipsius proprius 
sil; id quod in iis quz« subsequuntur repetit. Atqui 
dialogos [IV] istos de Trinitate, quos etiam Neme- 


*1joan. tv, 13. 


(a) Vindic. syn. Ephes., cap. 29. 


DISSERTATIONES DAMASCENICAE. 


200 
sino inscripsit, cum -Hermia habitos Alexandrise 
fuisse aliquanto post sancitam pacem cum Orienta- 
libus (quando nempe jam in Christo duas naturas 
palam tuebatur), exhinc collegero, quod in eis 
οὐσίαν et φύσιν ad significandam essentiam et natu- 
ram multis cómmunem usurpet , et ὑπόστασιν, ad 
exprimendam personam , individuum et singulare : 
cum antehac φύσιν et ὑπόστασιν, pro eodem acce- 
pisset in anathematismis, imo et in epistola ad 
Valerianum. Quidquid id est, in postremis duobus 
dialogis qui sunt de incarnatione, Quod wnus sit 
Christus, et in quibus omnia strictim , sed eleganter 
regessit quie pro fide contra Nestorium ejusque 
fautores in variis lucubrationibus protulerat ; in 
his , inquam, dialogis docere pergit Spiritum san- 
etum ex Filio procedere. Nam dialogo 8, iisdem 
totidemque verbis quibus ipse quondam in epistola 
De recta fide ad Theodosium imperatorem , ita .10- 
quitur : Hunc (Joannes) dizit in igne et Spiritu 
baptizare, οὔτε ἀλλότριον τοῖς βαπτιζομένοις ἑνιέντα 
Πνεῦμα, δουλοπρεπῶς καὶ ὑπουργιχῶς, ἀλλ᾽ ὡς Θεὸν 
x&vtà φύσιν, μετ᾽ ἐξουσίας τῆς ἀνωτάτω, τὸ ἐξ αὐτοῦ 
τε xai ἴδιον αὐτῷ, neque alienum baptizatis Spiri- 
tum immittere servi el ministrantis more; sed tan- 
quam natura suapte Deum. cum suprema potestate, 
eum qui ex ipso est, et proprius ipsius est. Que quidem 
in utroque loco anathematismi 9 declarationem ex- 
hibent, similem prorsus illius quam Ephesi tradi- 
derat. Ex dialogo 9 apparet utrumque scriptum 
fuisse post Ephesinam synodum ; quia Nestorium in 
eo venenaiaum draconem appellat , quod rite non fe- 
cisset, nisi heretico concilii sententia damnato. 
Quinimo, eum in his dialogis naturarum distin- 
ctionem tueri satagat , hinc colligo eos editos fuisse 
post annum 455, et post scriptam epistolam ad 
Successum , qui ex eo sciscitatus erat, an tandem 
in Christo duas naturas dicere oporteret : quod qui- 
dem, exploso, primum Diodori Tarsensis duos 
lilios ponentis sensu, quem Nestorius secutus crat, 
praedicandum respondet. Quamobrem nullus du- 
bito quin vel Diodori vel Theodori Mopsuesteni 
voces sint, qus initio prioris dialogi leguntur, 
omisso auctoris nomine. Cyrillum adversus utrum- 
que, presertim Mopsuestenum, scripsisse volu- 
men aliud, Quod unus Christus sit, illudque a 
Theodoreto confutatum, quintz synodi acta te- 
stantur. Theodori autem errores propalari expu- 
gnarique ceeperünt circa annum 455, biennio a re- 
conciliatione Cyrilli cum Antiochenis. Quorum 
animi ne rursum offenderentur, consilium Cyrilli 
et Procli Constantinopolitani primum fuit, Theo- 
dori nomini parcendum esse, modo impia ejus di- 
cta proscriberentur. 

VM. Quod Latinos Patres spectat, omnes uno 
consensu docuerunt , Spiritum ex Patre Filioque 





201 
procedefe ; quanquam non omniinoda prorsus ra- 
tione ex Filio qua ex Patre, cum unum censerent 
primordialein Spiritus sancti fontem , Patrem sci- 
licet , a quo tota deitas in Filium et Spiritum sca- 
turiat : tametsi Pater et Filius vi eadem, nimirum 
divina natura Spiritum producant. Unde Augusti-. 
nus ait (a), ez Patre principaliter Spiritum proce- 
dere. Ideo autem addidi « principaliter », inquit, quia 
et de Filio Spiritus sanctus procedere reperitur : sed 
hoc illi Pater dedit, non jam exsistenti et non ha- 
benti, sed quidquid Unigenito dedit,gignendo dedit. Sic 
lib. ti Cont. Mazim. de Patre Spiritum proprie pro- 
cedere dicit, quoniam Pater processionis ipsius est au- 
ctor; hoc est primordiale principium. Unde nog Im- 
merito veteres illi, de quibus Rusticus loquebatur, 
inficiati fueriut, Spiritu ex Filio omni modo quo ex 
Patre procedere. Preeter Hilarium , et Augustinum , 
quem nostrates theologi imitati sunt : preter scri- 
ptores Rustieo zquales, quorum loca modo ante 
suut, Ambrosius etiam sepe docuit processionem 
Spiritus ex Patre et Filio, ut puta lib. De Sgmbolo, 
cap. 1, Set 4, et alibi; Marius Victorinus lib. 1Cont. 
Arian. : Sptritus, inquit, ex Filio, et idcirco ez utroque. 
Omitto veterem Symboli declarationem ad Dama- 
sum, et Damasi Symbolam , quse exstant inter opera 
Hieronymi ; quippe quz licet a scriptoribus szculi 
octavi laudata sint, nec Damasi, nec Hieronymi 
esse zstimantur. Sincerior forsan est, Confessio 
fidei catholice, quam papa Damasus scripsit ad Pau- 
linum Antiochenum^episcopam , qu:eque laudata [uit 
in Florentina synodo, es originali antiquissimo : in 
qua bis dicitur, Spiritus Paracletus a Patre proce- 
dere et Filio. Leo Magnus, cujus voces ipsimet 
Graeci in synodico erthodozie, quotannis Dominica 


prima Quadragesima, 2qualis momenti esse pre- 


dicant ac conciliorum generalium , epistola ad Tur- 
ribium Asturicensem de Priscillianistis sic scribit ; 
Qui Patris εἰ Filii et Spiritus sancti unam atque 
eamdem. asserunt esse personam, tanquam idem Deus, 
sunt Pater, nunc Filius, nunc Spiritus sanctus no- 
wimetur, nec alius sit qui genuit , alius qui genitus 
€ , elius «qui de utroque processit.» Hec schisma- 
üd πὰ Wgerant, qui Leonem totum esse suum 
jaelitarerunt. Turribius vicissim accepta ponti- 
cis epistola iu frequenti llispaniz totius synodo 
aaso 447, assertionem (fidei edixit, in qua bis Spi- 
rims sanctus dicitur a Patre Filioque procedens. 
ldem deinceps synodus Toletana tertia, anno 
589, sub Recaredo rege, adversus Arianos defi- 
Bierunt, ne Spiritus sanctus putaretur exsors illius 
subetantize quee est Patris et Filii. 

Vlll. Augustinus auctor non est Spiritum sanctum 
ez Filio procedere. — Quia vero hoc doctrine ca- 
put Augustinus pra ceteris inculcavit, hinc ejus 
architectum ipsum fuisse Graci recentiores affir- 
marunt, nihilque non moverunt, quo tanti viri 


n De Trin. ). xv, c. 17. 
5) Lib. u De stat. anim., c. 7. 


PiTrROt. GR. XCIV, 


DISSERTATIO 1. 


nt 
auctoritatem pessumdarent : quam tamen, ut et 
aliorum doctorum, concilia generalia, quintum . 
el sextum , commendavere. Georgius Scholarius , 
lib. 1 De processione Spiritus sancti , sect. 1, cap. 5, 
contentiosius asserit Augustinum , animo Nesto- 
rium quaquaversum expugnandi, systema proces- 
sionis Spiritus sancti ex Patre et Filio composuisse. 
Sed hoc gratis : nam Augustinus lib. xv DeTrinitate, 
itemque tres alios castigatiores Contra Maximinum 
Arianum prius ediderat, quam Nestorius Lzresim 
suam deelararet : in quibus tamen omnibus de 
processione Spiritus sancti ex Patre et Filio dis- 
putat. In libris quidem De Trinitate, quos scripsit 
cum junior esset , ex Platonicorum , ut Claudianus 
Mamertus (b) prodit, principiis Spiritum sanctum 
amorem esse mutuum Patris et Filii vulgo asserit : 
ex quo cum ipse, tum Látini deinceps theologi 
Spiritum ex utroque precedere confirmarunt. in 
libris vero Contra Maximinum quos provectiori 
setate composuit , omisso illo amore mutuo, Eccle- 
sie dogma propugnare pergit. Non novam igitur 
doctrinam cudit Augustinus , asserendo Spiritum 
procedere ex Filio, etsi [V] forte veterem novis 
argumentorum momentis stabilivit et illustravit , 
quse Latini postmodum amplexi sint. 

IX. Greci PP. Spiritum μὲν Filium procedere 
interim | docent. — Ad Grecos doctores quod 
attinet, posthabitis, ut dictum est, Theodoreti 
adversus Cyrilli voces querimoniis, Spiritum ex 
Patre per Filium procedere confiteri perrexerunt , 
quantuinvis dicendo, per Filium, Eunomisnus Ma- 
cedonianusve sensus menti potius ohjiceretur 
quam catholicus. Nam $sacre pagine, ubi de re- 
rum opificio loquuntur, eas per Filium essc cou- 
ditas affirmant, parcius ex Filio : Omnia, inquiunt, 
per ipsum (acta sunt; omnia per ipsum constant ; 
per quem [ecit et secula, etc. At vero cum Spiritus 
dicitur esse ex Patre et Filio, statim intelligitur 
esse de substantia Patris et Filii, et utrique con- 
substantialis, quemadmodum scilicet Niczna sy- 
nodus dicendq, Filium ex Patre natum esse, intel- 
ligendum significavit, eum esse ez substantia Patris, 
τουτέστιν Ex τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός. Neque ex La- 
tinorum loquendi more consequitur, Spiritum ex 
duobus principiis fore. Nam, ut monet Augustinus 
(c): Sicut Pater etFilius unus Deus,et ad creaturam 
relative, unus Creator, et unus Dominus, sic re'atice 
ad Spiritum sancium , unum principium. Quocirca 
Anselmus (d) definivit Syiritum sanctum non esse 
de hoc, unde alii ab invicem sunt Pater et Filius, 
sed de divina essentia, in. qua unum sunt : id cst, 
non qua ratione personz et hypostases sunt Pater 
et Filius, Spiritum producunt, sed qua sunt upum 
in natura divina. 

X. Loculiones varie Ecclesias non. scindebant. 
Monothelite primi jurgiorum auctores. — Proptst 


(c) Lib. v De Trin., c. 15. 
(d) De proc. Spir. sancii, c. 17. 


203 
diversos islos ulriusque gentis loquendi modos 
nihil paci et concordie derogatum fuit, quantum- 
vis Latini, atque in primis Romani pontifices Spi- 
ritum ex Paire et Filio procedere palam profiteren- 
tur. Hormisdas, epistola decretali (a) au Justinum 
seniorem Augustum, diserte et impune scripsit : 
Proprium est Patris ut generare Filium : proprium 
Filii Dei, v ex Paire Patri nasceretur. equalis: 
proprium Spiritus. sancti ut de. Patre et Filio yro- 
cederet sub una substantia deitatis. Nullus Graeco- 
rum totis bisce saeculis in Latinos mussabat, Primi 
omnium Romanis dicam impegerunt Constantiuo- 
politani Monothelite, cum in quibusdam Martini 
papz synodicis litteris perinde legissent Spiritum 
sanctum ex Patre Filioque procedere, ut exinde 
praeiextum. haberent Romanam Ecclesiam, ἃ qua 
suus error damnatus erat, criminandi. ld docet 
sanctus Maximus Homologeta, epistola ad Marinum 
Cypri presbyterum, ubi refert Romanos, cum men- 
tem ipsorum diligenter scrutatus essct, consonantia 
protulisse testimonia Latinorum Patrum, necnon 
εἰ Cyrilli Alexandrini de sacro ejus opere quod in 
sanctum evaugelisiam fecu Joannem : ex. quibus 
non causam Spiritus suncli se [acere monsiraverunt, 
Unam enim norunt causam Filii et Spiritus. sancti 
esse Patrem alterius quidem secundum generationem, 
alterius vero secundum emissionem ; sed. ut hune 
per eum prodire insinuareni, et hac (voce niinirum 
Filioque) substantie communionem et. indissimilitu- 
dinem demonsirarent. Nonnullis interjectis. isthaic 
addit, quz iüterest bic recitare : Porro secundum 
iussionem vestram rogavi Romanos interpretari pro- 
pria dicta, causa adversantium. (Monothelitarum 
scilicet) subreptiones effugiendi. Verumtamen more 
obtinente ita. faciendi atque. mittendi, nescio wirum 
consentiant. Alias autem uon ualent in. aliena di- 
clione et voce sensum suum sicut in propria tel 
alumna subtili (accuratave) exprimere intelligentia, 
eel etiam. quemadmodum nos. in nostra. mostrum. 
Maximi locum Latiue describo ex translatione Ána- 
stasii Dibliothecarli; de qua ipse sic loquitur 
epistola ad Joannem Diaconum : Preterea inter- 
pretati sumus ex epistola sancti Maximi ad Marinsum 
scripta. presbyierum, circumsiantiam de Spiritus 
sancti processione, bi (rustra causari conira nos 
innuit Grecos, cum nos non causam vel. principium 
Filium dicamus Spiritus sancti, ut autumant, sed 
unitatem. substantie Patris et Filii non nescientes, 
sicut procedit ex Patre, ila. eum procedere [ateamur 
ex Filio, missionem (forte legendum emissionem, ut 
in interpretatione ipsiusmet Anastasii ) , nimirum 
processionem intelligentes : pie interpretans, e utrius- 
que lingue gnaros ad pacem erwudiens ; dum scili- 
cei nos εἰ Grecos edocet, secumdum quiddam proce- 
dere, et secundum. quiddam non procedere Spiritum 
sancuun. ex Filio ; difficultatem. exprimendi de al- 


(.) Epist. 89. 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


| 


204 
terius in. alterius lingue proprietatem significans. 
Siquidem et ejusmodi pia inlerpretatione sancius 
olim Athanasius Orientales εἰ Occidentales subsi- 
stenlig vel persone nomiue dissidentes univit, dum 
wnum idemque utrosque credere sensuque relinere 
perdocuit; licet ob lingue varietatem aliter atque 
aliter confiterentur, atque importunis contentionibus 
de;atirent, 


Xl. Sincera. est. Maximi ad Marinum epistola. 
— Hactenus S. R. E. cardinalis bibliothecarius, 
qui apostolice sedis apocrisiarius diu Constanti- 
nopoli haesit. Hujus porro testimonio astruitur 
sinceritas epistolae Maximi, quam e Latinis qui- 
dam in concilio Florentino uti spuriam rejiciebant. 
Nec sane a Latinis solis, nec itidem a Graecis so- 
lis, epistola hec conficta esset, qua utrisque fa- 
vere videatur, ut. apposite argumentatur Georgius 
Scholarius (b). Caeterum ex eadem epistola appa- 
ret quam iniqui dogmatum zestimatores essent illi, 
qui Latinis vitio verterunt processionis Spiritus 
sancti ex Filio (idem : Non in iot hujus sanctissi- 
mi pape synedice, quot. scripsistis, capitulis Con- 
stantinopolitani repreheuderunt, inqui& Maximus, 
sed in duobus tantum, quorum alterum est de divi- 
nitalis ratione; quia dixit, aiunt, procedere eiia'w 
ex Filio Spiritum sancium : alterum est. de divina 
incarnatione; quoniam scripsit, inquiunt, absque 
originali et aciuali peccato Dominus, esse. Quis 
citra blasphemiam doceat absque originali et actua- 
li peccato Dominum non fuisse? Hz porro Gr:2- 
corum adversus Romanos criminationes diuturn;e 
non fuerunt, nea dubium quih eancti Maxiui litte- 
ris sedalse. 


Xil. Jconomachi Latinorum dogmatis impugna- 
lores alii. — Litem vero de Spiritus sancti pro- 
cessione movit iterum Constantinus Copronymus 
cum suis Iconomachis, cum sese proscriptum ab 
apostolica sede accepisset. Quocirca de hoc articulo 
Geuethliaci haud procul Lutetia Parisiorum, in 
synodo episcoporum Galli coram rege Francorum 
Pipino disputatum est. Facta est tuuc temporis 
synodus, inquit Ado Viennensis in Chronico, et 
quastio ventilata est inter [VI] Graicos et tomanos 
de Trinitate, εἰ utrum Spiritus sanctus, sicut proce- 
dit a Patre, ita procedat a Filio et de sanctorum 
imaginibus, utrumne fingende, an pingende esseut 
ἐπ ecclesiis. Paulus Amilius addit, quo auctore 
riescio, Grecos oratores Cesarem suum. admonere 
jussos, ut cum ceteris pils sentiret. Qaod. de capite 
processionis Spiritus sanctl preesértim intellexero, 
cum nostrates Galli lis temporibus cultui sacra- 
rum imaginum haud. admedum faverent. Pro La- 
tinorum sententia summo posthoc studio pugna- 
vit Carolus Magnus Pipini filius: qui cum acta 


(b) Lib. 1 contra Latinos. sect. 4, cap. 1}, 


20$ 
sepuüram synodi legisset, reperissetque in profes- 
sione Tharsasii (4) Constantinopolitani Spiritum 
ex Paire per Filium procedere, articulum hunc, ut 
et alios bene multos, ceu pietati minus consonum, 
censoria nota digaum putavit; eo quod Bpiritum 
ex Filio procedere Tbarasius diserte non dixisset. 
Nihilominus Adrianus I, papa, epistola ad Care- 
lum respoasoria (δ), 402 exstat hodie, Tharasium 
et synodom tuetur, estenditque recte dici Spiri- 
tum sanctum per Filium procedere, congestis in 
banc rem sanctorum Petrum testimoniis non pau- 
cis : quie tamen si aitente considerentur, nibil 
aliud pro majori parte enuntiant, nisi Bpiritum 
sanctum ἃ Patre per Filium hominibus concedi. 
XIII. Hierosolymis iterum de processione Spiritus 
sancti dispuuatur contra Latinos, — Hos hactenus 
defensores, Grsscerum sententia necia erat, Theo- 
doretum acerrimum: Nestorii patronum et infen- 
sissimum magni Cyrilli hostem, Monothelitas, et 
Weouoeclastas hsreticos. Hac eadem circiter setate 
wenarhus quidam Hierosol ymitanus, cujus nomen 
Joannes erat, ema alterius erroris reus non esset, 
monachos quosdam Latinos, qui in monte Oliveti 
morabantur, heresis taxare capit, quia crederent 
etiam ez Filio procedere Spiritum sanctum. Atque 
hoc in eausa fait, ut anno Dom. 809, mense De- 
cembri, concilium Aquisgrani celebraimm sit eo- 
ram Carolo Magno imperatore (c), qui priscum 
Eeclesize dogina, missa Romam. legatione, in epi- 
stela ad Leonem {Π|} erudite comprobavit. Petrus 
Pitbeeus (d).existimavit Joannem illum Hierosoly- 
mitanum alium non fuisse a Joanne nostro Da- 
masceno, qui Hierosolymitans Ecclesie ἱερομόναχος 
presbyter et monachus fui : ut nempe quaestioni 
movendse auctor fuerit in libro De &de orthedoxa, 
in quo legimus, ex Filie autem Spiritum non dici- 
mus; necnom inu oralione. ia Sabbatum gancium, 
ia qua itidem planius dicitur Spiritus sanctus ex 
Filio exsistentiam non habere, οὐχ ἐξ αὐτοῦ ἔχον 
τὴν ὕπαρξιν. In Pithoii conjectationem Joannes 
Gerardus Vossius (e) pene concessit. Leo Allatius 
wapicaiur (f) Joannem alterum, qui Hierosolyui- 
ume vatriarcha fuit, οἱ multa scripsit adversus 
Latinos, rizxarum illarum facem exstitisse. AL hic 
poiriarcha recentioris avi fuit, et quantum con- 
jicio, ille ipse est, qui anno 1156 intererat synodo 
«um Constantinopoli celebrata est, δά profligan- 
des errores Soterichi Panteugeni, qui nuper ele- 
ens faerat in. patriarcham Antiochenum, ejusque 
Hos omnes ob nominis confermitatem 
deceptos nallus dubito. Quod ut magis perspi- 
ewum fat, juvat bic afferre quiedam fragmenta 
epistelzs monachorum Latinorum, quós Joannes 
lacessiverat, δὰ Leonem 111 papam, qua ex sche- 


* Matth. xvi, 16. 


4) In act. vn syn., act. 1. 

b) Tom. VII Conc. gener. 

c) Eginb. in Annal. 

d) De processione Spiritus sancti. 


DISSERTATIO I. 


296 
dis suis pro consueta humanitate sua deseribendi 


mibi copiam fecit vir eximie doctus et elarissimus 
Daluaius. 
EPISTOLA PEREGBINORUM MONACHORUM, IN MONTE ΟἹ. 
VET! WABITANTIUM,'AD LEONEM .PAPAM (g). 

Sanctissimo ac reverentiasimo Domino in Christo 
Patri Leoni summo pontifici et unisersali papa 
sedis sanctm apostolica wrbie Roma, congregati 
montis Oliuii. Domine Pater, te. digaatus est Do- 
minus exaltare super omnes sedes. Christianorum, 
quia suo org dignatus est. Christus dicere: « Τὰ es 
Peirus, et super hanc petram edificabo Ecclesiam 
«eam *. » llenignissime paler, nos qui sumus. hic 
ἐμ sancia civitate Jerusalem | peregrini, nullum ho- 
minem super lerram amamus plusguam vos, et án 
quantus valemus, in istis sanctis locis die noctuque 
Domino (undimus preces, prostrati omnes servi tui 
super terram cum. [aorymis. [taque notam facimus 
tibi tribulationem. nostram quam hic palimur. Joan- 
nes qui (nit demonasterio Sancti Sabor, quem Theo- 
dulus lgumenus servus vester scit, ipse levatus est 
auper nos dicendo, quod Franci qui sunt in monte 
Oliveti, heretici sunt : et. dixit nobis, quia omnes 
Franci heretici estis : et. reprobat fidem nostram 
dicendo, quia non est major haresis. Et nos ei dixi- 
mus ; Frater noster, eile. Quod si nos. dicis. here- 
licos, de sede sancta apestolica dicis. ELin tautum 
wos conturbasit, ut ἐπ die Natalis Domini in san- 
ctam Bethleem in sancio prasepio, ubi Dominus no» 
ster redempior humani generis pro mundi salute 
παδεὶ dignatus. est, aubmitterel leicos homines, qui 
mos foras projicere vellent, dicendo quod heretici 
eis, οἱ libri quos hubetis heretici sunt : sed per 
wtsiram sanciam orationem et fidem. con[ortavit nos 
Dominus. Non enim potuerunt nos ejicere. Diximus 
omnes : « Hic volumus mori. Nam foras nos non 
qjicieiis, » Unde et fecimus vocem nostram omnes 
vos servi vesiri pariter dicendo ad sacerdotes qui 
sunt in sancta civitate : videte, Patres et (ratres, de 
isto homine, qui contra uos tanta et talia. loquitur, 
et contra fidem sanctam. Romanam, quia talia nun- 
quam audivimus de gente nostra. Posthuec. die sancto 
Daminico congregati suni sacerdotes cum clero et 
populo conira sepulcrum | Domini, et inter zanctum 
Calvarie locum, εἰ interroganerunt nos de fide nostra 
ipsi sacerdotes, et. qualiter erederemus Symbolum. 
Nos aulem dicendo, quod sic credimus sicut sancta 
Ecclesia Romana, diximus : εἰ dicimus in. lingua 
nosira quod vos non dicitis in Graca. Et in « Gloria 
Patri » non dicitis «Sicut erat in principio : » ei in 
€ Gloria in excelsis, » non dicitis, « Tu solus aliissi- 
tus ; » et «Pater noster » alio mododicitis, et in Sym- 
bolo nos dicimus plusquam vos, «Qui ex Patre Filio- 
que procedit. » Unde dicit iste Joannes, inimicus ani- 


(e) De tribus Syntb., c. 

(f) Cont. Hoyting. , € 38 p 90. Id. Vindic. cone. 
Ephes., cap. 15. 

(9) Ex veteri codice S. Martialis Lemovicensis. 


50] 
ma  swc,propter hunc. sermonem, [VII] eo quod 
heretici sumus. Quos  Hierosolymitas rogavimus, 
dicentes : Nolite audire hunc hominem, neque di- 
catis de nobis haereses. Quod si nos dicitis hereticos, 
de (throno beati Petri dicitis heresim. Et sihoc di- 
citis, peccajum . inducilis super vos. Εἰ sacerdotes 
scripserunt nobis chartam de fide nostra, quam licet 
crederemus, dicendo nobis ; Creditisne sicut sancta 
resurrectio (id est Ecclesia Hierosolymitana)? Nos 
eutem diximus, quod sic. credimus, quomodo sancta 
sedes apostolica Romana. Posthec ipse archidiaconus 
ἐπ sancto Constantino una mobiscum ascendit. in 
pergo, et legit ipsam chartam in populo, et nos servi 
vestri anathematizavimus omnem haeresim, et omnes 
qui de sancta sede apostolica Romana dixerint ha- 
resim. Et nunc, domne Pater benignissime, cogitare 
digneris de nobis servis tuis, qui etsi de longinquo 
simus, oves tuve sumus, et tibi commissus est. omnis 
mundus, sicut vestra. sanctitas scit, sicut ait Domi- 
nus Petro, « Sidiligis me, Petre, pasce oves meas. » 
Benignissime pater, dum essem ego Leo servus vester 
ad sancita vestigia vestra, et ad pia vestigia domni 
Caroli piissimi imperatoris, filiique vestri, audivi- 
mus in capella ejus dici in Symbolo fidei, « Qui ex 
Patre Filioque procedit. » Et in homilia sancti Gre- 
gorii, quam nobis filius vester domnus Carolus impe- 
rator dedit in parabola Octavarum Pasche, wbi 
dizit : « Sed ejus missio ipsa processio est, qui de 
Patre procedit et Filio. » Et in Regula sancti Bene- 
Jicti, quam nobis dedit filius vester domnus Carolus, 
Jua habet fidem scriptam de sancta et. inseparabili 
Trinitate : « Credo Spiritum sanctum Deum verum ex 
Patre procedentem et. Filio : » etin Dialogo quem 
HObis vestra sanctitas dare dignata est, similiter 
dicit. Et in fide sancti Athanasii eodem modo dicit. 
Itaque per ipsum Joannem facta est. nobis. grandis 
con(usio in sancta civitate ; quoniam dicit : Spiritus 
aanc:us non procedit de Patre et Filio. Et de hoc 
misit grandem errorem per. omnia monasteria : et 
requirebat fidem nostram, et libros nostros. Εἰ de 
domino Gregorio dicit , quod non sinl recipiendi 
ejus libri. Unde iterum atque iterum, sancte Pater, 
in terram prostrati cum lacrymis postulanws et roga- 
mus te per Patrem et Filium et Spiritum sanctum, 
qui Trinitas. ei inseparabiliter unus dicitur, wt di- 
gneris inquirere, tam in Greco, quam. in Latino de 
sanctis Patribus, qui Symbolum composuerunt, 
istum sermonem, ubi, « Ex Patre Filioque procedit : » 
et in Graco non dicunt sicut nos, sed dicunt : « Qui 
ez Paire procedit. » Et vident istum sermonem gra- 
tem, quem nos dicimus in Latino. ΕἸ mandare 
digneris domno Carolo imperatori filio vestro, qucd 
40s istum sermonem audivimus in ejus capella, « Qvi 
ex Patre Filioque procedit. » Et nos hic servos testros 
certos facere digneris, quia nulla species sacramenti 
hujus tam. nobis amabilis videatur, quam sanctus 
veoler vulius, el. sancta deprecatio, seu memoria 
testra. Unde poscimus, benignissime Pater, vestram 
sanciissimam pietatem, ut hos servos [decst hic vox 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


208 
aliqua, fortasse copula, et] Joannem presbyterum, 
quando Deo gubernante ad sacrosanctam | vestram 
gravitatem pervenerint, benigne suscipere digne. 
mini, e& nobis servis vestris certissimum mandatum 
dirigere. Commendamus nos Dominicus, Theodo- 
rus, Arimundus, Gregorius, Joannes, Leo, et om- 
mis congregatio de monte sancto Oliveti, humiles 
servi vestri, vestris sacris εἰ Deo dignis orationibus. 
Deus ei Dominus noster, te. sanctissime Pater, cum 
omnibus (wis ad exaliationem sancte Ecclesie, et ad 
salutem. anime tue, et ad. gaudium nostrum regere 
εἰ protegere, et pia miseratione ἐπ omnibus et per 
ostnia custodire dignetur, qui dicitur benedictus in 
secula. 

XIV. Monachos Latinos Caroli Magni nutw in 
monte Oliveti mansisse narrat monachus Engo- 
lismensis in Vita hujus imperatoris. Qui vero a 
sancta bac congregatione Romam hac vice missi 
sunt, litteras commendatitias Thoma patriarcha 
ad Leonem papam detulerunt , quibus manifestum 
fit, nec sanctum illum antistitem, nee Hieroso- 
lymorum Ecelesim presbyteros Joannis monachi 
criminationi consensisse. Hoc Leo ipse testatur ia 
epistola ad Carolum, quam itidem exhibeo er 
Schedis viri doctissimi D. Stephani Baluzii. 

Domino piissimo ac serenissimo victori ac trium- 
phatori filio, amatori Dei et Domini nostri. Jesu 
Christi, Carolo Augusto, Leo episcopus, servus 
servorum Dei. Omnia qua de singulis partibus nobis 
accidunt , necesse est ut vestra intimemus imperiali 
potestati. Praesenti siquidem anno direxerunt nobis 
epietolam monachi, qui i sancto monte Oliveti moran- 


tur, fides contentionem continentem, quam inter se he- 


bebant. Nos vero Symbolum orthodoxe fidei illis misi- 
nius, quatenus secundum nostram hane sanctam cathio- 
licam Ecclesiam, reciam et immobilem teneant fidem. 
Quam vero epistolam vestre imperiali potestati 
misimus relegendam. Interea. revertentes praesentes 
fideles vestri, Agamus videlicet et Rocalphus , ab 
Hierosolymis detulerunt. nobis. epistolam. Thome 
Hierosolymorum patriarche , quam relegentes repe- 
rimus, ΜΙ per nostram precatoriam epistolam ve- 
sire pielati commendaremus. (Qua de re precamur 
vestram imperialem potentiam , ut sicuti estis super 
omnes fideles vestros impertire suffraginm , ita cum 
eis misericordiam facere jubeatis. Ipsam vero epi- 
stolam , quam nobis predicti fideles nostri detule- 
fani, vestre serenitati misimus. His prelibatis, 
omnipolens Deus sua vos protectione custodiat , at- 
que a perfidis omnibus regnum vesirum eui exten- 
sione brachii defendat , vosque post longa annorum 
curricula ad gaudia eterna perducat, Pristinum Do- 
mini Caroli imperium gratia semper custodiat, ei- 
que omnium gentium colla substernat. 


SEQUITUR SYMBOLUM ORTHODOX FIDEI LEONIS PAPA. 

Leo episcopus, servus servorum Dei, omnibus Orien- 
talibus Ecclesiis. lloc symbolum orthodoxe fidei 
vobis mittimus, ut tam. [VIII] vos, quam omnis 


205 
wendus secundam lomana catholicé εἰ apostelice 
Ecclesie rectam εἰ iuviolatam teneatis fidem. Cre- 
désus sanciam Trinitatem , id est Patrem εἰ Filium 
et Spiritum. sanctum , unum Deum omuipoteutem , 
unius substantia , unius essentie , unius potestatis, 
creatorem omnium creaturarum , ἃ quo omnia, per 
quem omnia , in quo omnia : Putreu in ipso, non 
αὖ alio, Filium a Patre genitum, Deum verum de 
Deo vero , lumen serum de lumine vero, non tamen 
duo lumina , sed unum lumen, Spiritum sancium 
& Patre et Filio equaliter procedentem , consubstan- 
iialem caterum Patri εἰ Filio: Pater plenus Deus in 
δε, Filius plenus Deus a Patre genitus, Spiritus san- 
ctus plenus Dens, a Paire et Filio procedens... Inde 
seniurus est judicare vives δὲ mortuos : quem impii 
judicantem videbunt, in ea [orma qua crucifixus 
€8£; ROR im ea humiliiate qua injuste judicatus 
est , sod in. ea. clarilate qua. juste. judicaturus est 
wundum : cujas majestatis visio eterna est omnium 
sanctorum beetitudo. Qui secundam hanc fidem non 
&rediderit , kunc domnat sancta. catholica et apo- 
«iolica Ecclesia, qua [(undata est αὖ ipso Jesu 
Cáriste Domino nostro , cui est gloria in. secula. 
XV. Carolus, acceptis Leonis papse litteris, con- 
cilium epiecoporum, eujus ante meminimus Aquis- 
$'a»i babuit anno 809, in quo de Spiritus sancti 
processione actum est. Missi sunt Romam Berna- 
rius Warmaciensis episcopus, et Adalardus mo- 
maslerii Corbeiensis abbas, qui a pontiflee obii- 
nerent inseri Symbolo Copstantinopolitano vocem 
Filioguse. Legatorum cum Leone colloquium de- 
scripsit Sunaragdus abbas Sancti Michaelis in Lo- 
lbaringia; cujus hzc summa est. Ipsorum postu- 
lationi Leo abnuit, potioremque esse dixit san- 
Gorum Patrum, qui Symbolum illud ediderunt, 
auctoritatem. Nem et ego. me illis non dico pre(e- 
ram , inquit zquissimus pontifex , sed etiam iliud 
absit miki , ut comquare prosumam. Nunquid ma- 
ga salutare est credere, et periculosum non credere, 
Sewitum sanctum α Filio sicut a Patre procedere , 
quam Filium sapientiam Deum a'sapientia Deo, verita- 
iem Deumaveritate Deo geuitumesse, eLlamenutrum- 
$9 888m sapientiam , unam veritatem essentialiter 
Jerm ess0; cum. tamen constet ida sanctia Patribus 
idem Symbolo indictum non esse. Porro dogma de 
preceseione Spiritus sancti ex Fllioejuswodi generis 
€sse ait , ut non omnes illud assequi valeant. Li- 
cealiam quidem se dedisse cantandi Symbolum, 
xen eutem cantando aliquid addendi , minuendi, 
scu mutandi. Nos euim id ipsum non cantamus, in- 
quit, sed legimus, ei legendo docere , nec tamen 
leyendo addere, quidpiam eidem Symbolo inserendo, 
presumimus, Quarentibus vero legatis , num illud 
de quo agebatur, de sape (ato Symbolo tolleretur, 
ec ium demuma quolibet licite aut libere , seu can- 
teudo , seu iradendo. disceretur ei. doceretur, re- 
spondit papa : Jta procul dubio a nostra parte decer- 


DISSERTATIO I 


210 


nitur : ila quoque ul a vestra assentialur, a nobis 
omnibus modis suadetur. ld quod jta. demum fa- 
cium iri ait, si primum in palatio cantandi Sym- 
boli consuetudo intermittatur : Tunc enim dimit- 
tendum ab omnibus. Quod suum responsum ut fir- 
maret magis pontifex Leo, Symbolum sine adje- 
cione purum in tabulis argenteis duabus Greece 
ei Latine exaravit (a), atque ad confessionem 
sancii Petri in ejus basilica afflixit, ut omnibus 
innotasceret Ecclesiam Romanam illis non assentire, 
qui communem hanc fidei formulam quovis addi- 
tamento seu declaratione immutarent. Verum no 
recium de Spiritu sancto ex Patre Filioque pro- 
cessione dogma pessundaretur , boc diserte salis 
enuntiaverat in expositione fidei ad episcopos 
Orientales , quam modo ante retulimus : nec pro- 
pter hanc fldem ulla sedes Orientis ἃ Romana 
divulsa est. Ex quibus falsi convincuutur Photius 
et alii schismatici, qui Leonem lll, perinde ae 
Leonem Magnum, processionem Spiritus sapcti ex 
Filio abnegasse asyeverarunt , cum eamdem utrius- 
que pontificis et aliorum decretslibus epistolis 
aeseri2i constet. 

XVI. Kx his rursum omnibus evincitur, vama 
prorsus comjectatione viros aliquot eruditos sibi 
finxisse, Joannem quemdam | Hierosolymitanum 
monachum ez Oriente miseum ad Carolum, disce- 
plationem de processione Spiritus sancti eo tempere 
excitasse , audito additamento riLiQQUE quod Aquis- 
grani in capella regia prolatum audierat. Arguisse 
illum hoc additamentum, indeque arrepla.occasione 
ad rem ipsam venisse. Prolata hinc inde, cum a 
Gallis, tum ab ipso Joanne , ut fiu, argumenta pro 
uiriusque parlis sententia. Plane monacbus Engo- 
lismensis qui Caroli Vitam scripsit, diserte refert 
litem, non Aquisgrani , non in Galliis, sed IHlicro- 
solymis motam fuisse. His ita gestis (inquit ad 
annum 809), imperator de Ardenna Aquis reversus , 
mense Novembri concilium habuit de Spiritu sancto 
procedente a Paire et Filio. Quam questionem 
Joannes. quidam monachus Hierosolymis primo mo- 
vit, ldeu habent illius aetatis Annalium exscripto- 
res. Quinimo anonymus Engolismensis monacho- 
rum. montis Oliveti mentionem facit ad annum 
807, his verbis : Legatus, regis Persarum (seu po- 
tius Arabum), nomine Abdella, cum monachis de - 
Jerusalem, qui legati erant Thome patriarcha, id 
est Georgius εἰ Feliz (quorum Georgius abbas de 
monte Oliveti, patria Germanus , proprio nomine 


. Engelbaldus dicebatur), pervenerunt ad imperatorem, 


munera. deferentes... Imperator legatum et mona - 
chos per aliquantum tempus secum relinens in 1ta- 
liam direxit , ibique eos tempus navigationis exspe- 
clare jussit. Qua cum ita. sint, borum tumultuum 


Joannes Damascenus auctor non fuit, uti Pitlius ᾿ 


et Vossius existimarunt. Hzc enim omnia gesta sunt 
annis 808, 809 οἱ 810, sub Leone lll , postremis 


(a) Phot. epist. ad cpisc. Aquil. et tract, De proc. Spir. sancti, εἰ alii, 


211 


Caroli Magui temporibus, Tlioma Ilierosolymita- 
nam sedem tenente : Damascenus vero noster 
obierat ante septimam synoduni, quz: anno Christi 
17817 celebrata est, 16* Adriani decessoris Leo- 
nis Ill, cum Theodorus Rlierosolymitanz Ecclesize 
praesset. Quis autem fuerit Joannes iste monachus 
et presbyter, definire non ausim. Hoc tantummodo 
observavero, ea :iate Joannem quemdam Hiero- 
solymitanum monachum et presbyierum in se- 
ptima synodo locum tenuisse trium patriareharum 
Orientis, et eam Iconoclasticze heresis [1X] prztu- 
diorum narrationem coram Patribus recitasse, 
quam Combefisius edidit inter continuatores lli- 
storiz Byzantinze post Theophanem. 

XVIT. De Symbolo Athanasiano. — Insuper Theo- 
dulpho Aurelianensi, Rathramno Corbeiensi, nez 
Parisiensi, et aliis qui octavo et nono seculis, 
Symboli, seu, ut loqui solebant, Fidei Athanasii, 
Suctoritate pro vindicanda Spiritus ex Patre et 
Filio processione p»gnarunt adversus Grz»cos, ad- 
Jungendi sunt monachi illi de monte Oliveti, qui 
fn epistola ad Leonem hoc quoque contra Joannis 
Hierosolymitani criminationem addiderunt : Et in 
fide sancti Athanasii eodem modo dieit. Innuebant 
mWimirum verba hac: Spiritus sanctus a. Patre. et 
Filio, nee factus, nec creatus, nec' genitus, sed pro- 
cedens. Hanc quidem fidem Athanasii Magni Ale- 
xandrini non esse certo certlus est, tametsi ab ejus 
doctrina non discrepet: attamen mihi hactenus 
visa est ad ejus ztatem quam proxime accedere. 
Joannes Beleth in Explicatlone divinorum officio- 
rum, cum fateatur illam ab Athanasio composi- 
tam fuisse, subjungit tamen plerosque eum Anasta- 
siwm fuisse falso arbitrari. In Bodleiano codice 
1904 , inscribitur : Anastasii expositio Symboli 
epostolorum : in Lipslensi vero, quem Tenstelius 
ex Felleri testimonio citavit : Fides Anasta:ii pape. 
Doctissimus reverendusque admodum P. D. Ber- 
nardus de Montfaucon versionem ejnsdem veteri 
idiomate Gallico edidit, cam inscriptione simili : 
Ce chant fust saint. Anaistaise Apostoitles de Rome. 
Verum afürmare non ausim Anastasium 1 pspam, 
«αἱ seculo quarto labente Romanam sedem tenult, 
llam condidisse ; veritets in primis ne pro AtAa- 
iasil, nomen Anastasii errore librariorum scriptum 
fuerit, unde posthac attributa sit Artastasio papa, 
sed apostolico Romano. Nam hi codiees recentis 
nimium ztatís sunt, cum vetustiores, aut Athana- 
sium duntaxat, aut. nullum auctorem praferont. 


Usserius antiquissimum laudat, quem Gregorii 


Magni zvo exaratum putat, in quo hie duntaxat 
titulus przefigitur, Fides catliofica. Sunt qui suspi- 
centur expositionem istam fidci fuisse concinnatam 
a Vigilio Tapsensi, qui scripsisse existimatur lí- 
bros tres contra Varimadum Arianum : sed ab il- 
Jorum opinione me deterruit versus iste, Unus om- 
nino non confusione substantie, sed unitate persona. 
Nom Vigilius in libris quinque Contra Eutychem, 
musquam sunitatem personc dicit, sed passim et 


DISSERTATIONES DAMASCENICE.. 


219 


frequentissime wnionem persone. Quam sane locu- 
tionem singularem prorsus, sibique familiarem, in 
formula fidei, si quam edidisset, fuisse illum im- 
mutaturum non credo. Cumque varie supersint 
hodie Vigilii Tapsensis confessiones fidei de Trini- 
tate et incarnatione, nulla earum similitudo et 
convenientia cum Symbolo Athanasiano, quoad 
stylum animadvertitur. Quod si multze apud Vigi- 
lium occurrunt locutiones et periodi sinilles pror- 
sus earum que in pr:etensi Athanasii Symbolo 
leguntur, non minus expresse reprehenduntur 
in libris quos sanctus Augustinus contra Arianos 
scripsit. Omitto loca quae proferri possunt ex libris 
De Trinitate, ac potissimum quinto, ne proli« 
xitate nimia fastidtosus accidam. Alterum dunta- 
xat producam er libro 11 Contra Maximinum Aria- 
num. Diterat prius : Quia Pater et Filius et Spiri- 
tus sanctus, non tres. dii, sed unus Deus: mec ires 
Domini, sed unus Dominus : Et paulo post : 71 illa 
quippe Trinitate que Deus est, unus est Pater, non 
duo vel tres ; et unus Filiuws, non duo vel tres; et 
wnus amborum Spiritus , non duo vel tres. Sic 
et Dominum si quaeras , singulum quoque res- 
pondeo , sed simul omnes, mon tres Dominos 
Deos, sed unum Dominum Deum dico. Ad eundei 
modum in Symbolo dicimus: Unus ergo Pater, 
non tres Patres ; wius Filius, non tres Filii ; unus 
Spiritus sanctus, non tres Spiritus sancti, Et rur- 
sum : Quia sicut sigillatim unamquamque personam 
Deum et Dominum confiteri Christiana veritate 
compellimur, ita tres deos. aut dominos dicere. ca- 
tholica religione prohibemur.-Mox deinde subjungi- 
twr ab Augustino: Heec est fides nostra, quoniam 
lec est ripg£S RECTA, qu£. FibES eliam CATROLICA 
muncupatur. Quibus postremis verbis annucre 
prorsus videtur expositionem illam fidei, quam in 
codice citato ab Usserio hoc titulo insigniri dixi- 
mus, Fides catholica ; aut alludere ad illa ejusdem 
Symboli : Oportet tt teneat catholicam fidem. Fide 
antem catholica hec est. Est autem fides recta, Hec 
est fides catholica. Dum hc confero cum similibus 
aliis, que Vincentius Lirinensis contra Arianos et 
Mestorianos recitat, cap. 18 et 19 Commonitorii, 
et propter qu:e doctissimus Jos. Anthelmias for- 
mulam istam eidem Vincentio ascribendam censuit, 
necnon cum excerptis ex Vigilio Tapsensi ; quo- 
rum auctorum, ille Augustini sequalis fuit nec nisi 
quarto ad summum ab ejus obitu anne libros suos 
composuit, alter vero suppar ; omnino fateri co- 
gor Augustini, Vincentii et Vigilii ztate exstitisse 
expositionem Latinam fidei, que postmodum Atha- 
nasio magno attribui mernerit : quemadmodum 
utique eamdem szeulo saltem septimo innotuisse 
nobiles eritici intulerunt, quia ejus locutiones et 
periodos synodus Toletana prior, Romanique pon- 
tifices in prefessionibus fidei xmulati sunt; et 
nonnisi ex eodem Symbolo quod jam ante rece- 
ptum esset, Avitus Viennensis, Vigilii equalis, 
alicubi scribebat: De divinitate Spiril;s sancti, 


913 
quem uec (acium legimss, nec genitum, noc creatum, 
Deus est, eic. (a). Nec cuiquam negotium facessat, 
quod Nestorii et Eutychis bareses ea prius pes- 
sundais essent, quam ipsarum auciores emerge- 
rent. Alibi siquideu ostensum fuit sanctos Patres, 
qui contra Apollinariam. calamum strinxerant , 
disertissimis eliam verbis amborum. impietates 
prescripeisse, Prater Nagaoseni epistolas ad Cle- 
denium, qua hoc diserte teslantur, juvat bic do- 
cioris Latini testimonium. Mferre, Ambrosii scilicet, 
qui lib. De incarn. Dom. sacram., cap. 6, ita loqui- 
tur: Et hos. igiur, qui in phantasmate Dominum 
eenisse praedicant, εἰ illos condemnare debemmnso, qui 
adwersa erroris. linea non unum eumdemque Fi- 
lium Dei dicunt: sed. alium esse qui ex. Deo Patre 
sains sid, alinm qui εἰς generatus ex Virgine ; cum 
erangelista dicat, « Quia Verbum caro factum est,» 
st anum. Dominum Jesum, non duos crederes. Pau- 
εἰς int2rjeetis : Emergunt alii, inquit, qui carnem 
Domini εἰ divinilatem dicant unius esse. nalura..... 
Deinde cumisti dicant, quia Verbum in carnem, ca- 
pilos, sanguinem αἱ 0458 conversum est, of a pro- 
pria natura [1] mutatum est, datur ilis locus, ut 
iufiranitatem carnis ad infirmitatem divinitatis que- 
dam [acia dimime natura swuuiatione delorqueant. 
Propter primum itaque errorem dicitur in Sqm- 
bolo : Qai licet Deus sit εἰ homo; non duo tamen, 
&ed unus est Christus. Proper secundum : Unus 
autem non conversione divinitatis in carnem ; «eed 
assumplione bwmanitatia in. Deum : unus ompino 
mon con[usione substantia, sed unitate personc. |n 
baresi Apollinaristamum observavi frustra Peta- 
vium ex quodam Theodoreti loco. sibi ánxisse 
Apollinarium utramque illam impietatem docuisse: 
sed illum potius prierem alttribuisse Catbolicis, 
ac si duarum naturarum integraruio professione 
duplicem Christum facerent. Hic addo perquam 
verisimile esee eriminationi huie ansam prabuíisse 
Diodorum Tarsensem, qui bxreticum hunc arden- 
ues aliis inpugonavit, ita ut supersint hodie fra- 
veenta non pauca librorum Apolliparii contra 
Dwlerum. Atqui nemo ignorat Diodorum Tarsen- 
sem quinta sy8odo damnatum faisse tanquam 
Ksterii precursorem. Propter hane autem Apol- 
hsarlüi ebtrectationem in Symbolo subjungitur : 
Nem sicut anima rationalis et caro wnus est homo ; 
ite Deus ei homo unus est Christus. Eodem modo 
disputat Augustinus epistola 151, Ad Volusianum , 
eap. 5: Nam sicul in unitate persona anima uni- 
lar corpori, ut homo sit; Ια in wnilate persone 
Deus unitur homini, wi Ghristus sii. laewrünis vero 


ssncius doctor exemplum hoe adhibet iu Enchiridio, - 


εἰν incarnationem Domini adversus quascunque 
hzereses edisserit. Quod quidem simile, quo Theo- 
logus etiam aliique Patres Apollinaristas confuta- 
rant, tanti posthac non fecerunt insequentis, seu 


5 Joan. 1, 14. 


(«) Vide Daluaii Miscell. t. 1, p. 3561. 


DISSERTATIO I. 


2i4 
quinti seculi desinentis doctores, ut lllud in ex- 
positione fidei insererent, cum Monophysite, Se 
vero praesertim duce, eo vobemenatius contra Ca- 
tholicos pugnarent, ut unam in Christo naturam 
esse ex deitate et humanitate compositam evince- 
rent. Quinimo.omnes ingenii vires explicare ceaeti 
sunt, ut varias discrepantias reperirent inter unio- 
nem deilatis cum humanitate in Christo, et unie- 
nen: anime cum corpore in homine. Symbolum 
porro, quod Athanasii dicitur, Grseci tandem ob 
preüxum tanti doctoris nomen a Latinis accipere 
non dubitarunt, sed ab interprete Graeco corru- — 
ptum fuit, vel postinodum saltem abrasum, ubi de 
Spiritus sancti processione sermo est. Nam pro 
hia verbis, quae tritam Ecclesiarum nostrarum 
doctrinam referunt, Filius a Patre solo est : αἰ, 
Syiritus sanctus & Patre et Filio, eic 9 ita legunt : 
Ὁ Υἱὸς ἀπὸ τοῦ Havpóz ἐστιν" Filius α Patre est, 
etc , τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀπὸ τοῦ ατρός ἐστιν" Spi- 
ritus sanctus a Petre est. interpretis audacia, vel 
falsimonium satis superque arguitur, ex eo. quod 
expositionem hanc fidei acceperit a Latinis. solis, 
apud quas dudum ante in usu fuerat, quam Graeci 
innotesceret ; adeo 'ut nostrates adversus ipsos 
ejus auctoritate certaverint, ubi primum de Spiri- 
tus sancti processione inter utramque geniom 
disputari coepit. 

XVIll. Monachi de monte Oliveti praxer Fidem 
sancti Athanasii, homiliam laudent sancti Gregorii, 
quem nobis, inquiunt, filius vester dominus Carolus 
imperator dedil, in parabola Octasarum | Pascha. 
Quibus verbis nullus dubito, quin significent sibi 
traditam a Carolo fuisse collectionem homillerum, 
ceris quibusdam anni diebus et celebritatibus 
recitandarum , quam Paulus Diaconus ipsiusmot 
imperatoria jussu conygesserat. Nam in hac Colle- 
ctione homilia illa Gregorii quam citant, reperitur 
pro die octava Pascha. Addunt: Et in Regula san- 
cti. Benedicti, quam nobis dedit fius vesler domnus 
Carolus, quo habet fidem scriptam de sancia οἱ in- 
separabili Trinitate : « Credo in Spiritum sanctum 
serum Deum es Para procedentem εἰ Filie. Nihil 
ejusmodi habetur hodie in Regula saneti Benedicti. 
Arbitror prefessionem hane 6idei appendicis eujus- 
dam instar fuiase, qua postmodum reguls uub- 
nexa sit, ἃ monachis reeitanda. De Dialogo, utique 
Gregorii Magni quem subinde proferunt, suus brevi 
dicendi locus erit. ' 

XIX. Jurgium Photius pustanrat. — Sopitam litem 
pervicaciori postea furore Constantinopoli Photius 
excitavit, ubi primam accepit se proscriptum 
Roma a Nicolao 1 fuisse tanquam sedis alteríus, 
lgnatii scilicet, invaserem. Classicum hic ceeimit 
data epistola ad Orientis patriarcbas. Tractatum 
etiam edidit adversus Latinorum dogma aliosque 
eorum mores, cujus Βοβηυ δ fragmenta paessim 


915 
cxstant in bperibus Leonis Allatii. [n primis vero 
Michaeli imperatori et Basitio Cxesari persuasit, ut 
decretum de fide emitterent, quo Latinorum de 
Spiritus sancti processione doctrina, presbytero- 
rum Romanorum vita czelebs, jejunium Sabbati, et 
alia ejusmodi disciplina nostre capita , acriter 
perstringereutur. Nulla quidem hujus decreti me- 
moría superest apud Graecos, solusque Rathram- 
mus Corbeiensis monachus, testis locuples est, 
datum illud esse ab imperatoribus Michaele οἱ Ba- 
silio; quippe quod quatuor libris dedita opera 
confutaverit : Oppositorum, quibus Michael et Basi- 
lius Grecorum imperatores Romanam Ecclesiam in- 
famare conaniur (inquit. Rathramnus initio libri 
primi) tel falsa, vel haeretica, vel irreligiosa fore 
cegnoscuntur. Libro 1, de iisdem ait : Videmus lai- 
406 conira cunctas ecclesiasticas regulas venire, de- 
creta fidei fidelibus impowere, et quibus licitum non 
est ullo super ecclesiastico jure preter episcoporum 
consulum statuta conetituere, leges ipsi fidei con- 
dere, ei secundum sua decreta alii in communionem 
recipiuntur, alii removentur. Decretum hoc a Nico- 
lao ad Galliarum episcopos missum esse colligere 
licet ex epistola Hinemari ad Odonem Belvacen- 
seni : Domnus Apostolicus, inquit, communiter nobis 
et aliis episcopis regni domni nostri Caroli, episto- 
lam misit, in. qua continetur quod Graci tam Eccle- 
siam Romanam specialiter, quam omnem generaliter, 
que lingua Latina. wtitur, conantur reprehendere , 
quia jejunamus in Sabbatis, quod Spiritum sanctum 
ex Patre Filioque procedere dicamus, cum ipsi hunc 
tautum ex Putre procedere fateantur. Dicunt preterea 
nos abominari nuptias, quia presbyteros sortiri con- 
juges inhibemus * quod tamen. chrisma nos ex aqua 
fi'minis conficere fallaciter arbitrantur, reprehen- 
dere nihilominus moliuntur : eo quod octo hebdoma- 
dibus ante Pascha a carnium, et septem hebdomadi- 
bus a casei et ovorum esu more suo non cessamus, etc. 
Áujui bxc ipsa capita sunt, propter qua Ra- 
thramnus narrat, imperatores Grecos conatog esse 
Romanam Ecclesiam infamare. [XI] Addit uterque, 
quod legatos Sedis apostolicz recipere noluerant. 

XX. Quod vero ad Photium attinet, in libris in 
quibus de Spiritus sancti processione disputat , vix 
unius Ecclesiz doctoris sententiolam profert ; tametsi 
plurimos, imo omnes, pro se stare affrmet : sed 
immania convicia merosque paralogiamos contexit, 
qui perinde recta feriant zternam Spiritus soncti 
per Filium processionem, quam Joannes Damasce- 
mus multis in locis agnoscit secundum priscerum 
Patrum traditionem. Nesciebat vir eruditissimus, si- 
ve Spiritus sanetus ex Patre solo procederet, sive 
ex Patre et Filio, perinde perfectam fore ejus pro- 
ductionem , perinde simplicem ejus hypostasim ; 
quia una Patris et Filii indivulaa et simplicissima 
essentia, substantia, virtute, vitalique actio- 
ine producitur, absque successione ulla : mi- 
nime absonum esse proprietatem eamdem, ex iis 
quas notionales vocant, duabus personis conve- 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


216 


nire) quandoquidem Pater et Filius Spiritum san- 
cium mittant, non vero Spiritus Patrem et Filium. 
Diximus supra, secundum sancti Gregorii Theologi 
doctrinam, eatenus distingui Spiritum a Patre et 
Filio, quatenus ad utrumque refertur; eam vero 
relationem in processione fundari. Cum igitur dis- 
tinguatur ab utroque, oportet ut utrumque au- 
clorem sui agnoscat. Utrumque Photii librum 


. eontra Latinos cum aliis quatuor contra Manichze08, 


ipsi Photio tribuit et vindicat Colbertinus codex 
nongentorum annorum, ut et Euthymius in Pano- 
plia, cum in quibusdam mss. non sine Grzculo. 
rum fraude, Metrophanis Smyrnzi , hominis ca- 
tholics$ unitatis, et ut lgnatianz causz defensoris 
invictissimi nomen preferat. Confutationes vero 
argumentationum Photii legesis apud Joannem 
Beceum 1. 1 De unione, t. l Graec. orthod. Georgius 
Scholarius in opere priori De processione Spiritus 
sancti contra. Latinos, cap. ὁ, ingenue fatetur Pho- 
tium nun catholice fidei studio, sed animo scin- 
dendi Ecclesias, disceptationem hanc íniisse : Οὐ 
γὰρ αὐτὸς xai διελεῖν τὰς Ἐχχλησίας προήχθη, χρώ- 
ματι τῇ διαφορᾷ τῆς δόξης χρησάμενος, χαὶ πάλιν 
τὰς τῶν Ἐχχλησιῶν συμόάσεις μισθὸν ἀπέδωχε 
τῶν ἰδίᾳ συμφερόντων αὐτῷ " Hic enim εἰ dividere 
Ecclesias aggressus, praetextu differentie dogmatis, 
rureum Ecclesiarum con[ederationes ob sua propria 
commoda pretio nundinatus est, μὲ majori malo mi- 
nus sibi mercaretur. 

XXI. Epistola Joannis Υ 11] pape conficta a Pho- 
(io. — Enimvero Photius recuperata sede ex qua 
detrusus a concilio viii fuerat, ne injuria Roma- 
nam Ecclesiam lacerasse putaretur, tantum po- 
tuit apud populares suos, ut eis persuaderet, a 
Pontifice Romano Joanne VIII, non modo vocem 
Filioque repudiari, verum et ipsummet dogma. 
Epistolam composuit tanquam ad se scriptam ἃ 
Joanne papa, in qua uti divinz fidei εἰ paterna- 
rum (raditionum  eversores condemnantur qui 
Symbolo boc verbum addiderunt : Παραδάτας τῶν 
θείων λόγων χρίνομεν, xai μεταποιητὰς τὰς θεο- 
λογίας τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ χαὶ τῶν λοιπῶν Πα- 
τέρων. Àtque in subsequentibus ita loquens pon- 
tifex inducitur : Rationi congruere nobis visum est, 
ne violenter aliquis a nobis additamentum illud omit . 
lere cogatur, quo Symbolum auctum fuit, sed potius 
prudentia εἰ mansuetudine preparare. illos, pau- 
latim admonentes wt a. blasphemia recedant, ἀπο- 
στῆναι τῆς βλασφημίας. Quis sanus concedat ponti- 
ficem, blasphemum censuisse, quod ipsein ordi- 
natione sua semel iterumque confessus fuerat, se- 
cundum pristinum morem, cujus certiores facti 
sumus ex quo liber diurnus Romanorum pontifi- 
eum a Garnerio editus fuit? Hzc plane vaferrimi 
illius falsatoris Photii stylum et calamum referunt, 
Esto enim tunc temporis nondum Rome admissa 
sit vox Filioque in Symbolo : nunquam tamen hu- 
jus additionis auctores, ceu vere theologie et fidei 
subversores Romani pontifices judicarunt : quippe 


911 
qui apprime noverant, Latinos doctores omnes et 
theologos, ut de Grecis taceain, id quod vocula ista 
efferretur, uno consensu confirmasse. Quapropter 
Photius litteras istas non citavit in epistola ad 
episcopum Aquilegiensem, in qua sibi valde ad- 
blanditur, quod Joannes pontifex per legatos in 
synodo Constantinopolitana communionem suam 
ambierit. Verebatur enim ne fraudes suas Lati- 
nus prasul tandem agnosceret. Nec vero hominis 
versulia et malz artes pontifici ex toto latuerunt. 
Auditis enim quz legati sui in Photii favorem Con- 
stantinopoli transegerant, falsatasque litteras suas 
fuisse, universa rescidit qu: gesta erant, et pseudo- 
patriarcham in perpétuum Ecclesie. communio- 
pe privavit. 

XXIl. Dialogi S. Gregorii PP. non sunt a. Grae- 
cis corrupti. — Ut autem evincatur magis Joan- 
nem papam non in ea sententia fuisse, sine blas- 
phemia non pronuntiari Spiritum sanctum esse ex 
Vae εἰ Vio, addam Joannem Diaconum lib. iv 

Viz S. Gregori, 15, ubi sermonem habet de 
dialogis sancii bsjws pontificis, quos Zacharias 
item papa e Latigo in. Grecam linguam transtu- 
lerat, boc observasse, quod astuta Grecorum. per- 
sersilas, in commemoratione Spiritus ex Patre pro- 
cedentis, nomen Filii suaptim radens abstulerit, At- 
qui Joanues Diaconus, ita loquitur in opere quod 
Joanni VII. nuncupabat; Romanam utique Eccle- 
siam secutus, cum Photius Latinis objecisset in 
siagulari de Spiritus sancti processione lucubra- 
üsncula, Gregorium in Dialogis, ejusque succes- 
sem et interpretem Zachariam, ex Patre solo 
Spritum prodire censuisse. Hzc Joannes Diaco- 
ms scribere ausus non fuisset coram papa Joanne, 

Wxue dedicare, si pontifex opinioni Photii spe- 
Gli epistola esset astipulatus. Quod vero spectat 
δὲ Gregorii locum, qui habetur lib. 11 Dialog., cap. 
W,sincerus dicam, magis arridere lectionem quam 
welert Graeca translatio. Latinus contextus ha- 
Wi: Cum enim constet quia. Paracleius Spiritus 

t Pase emper. procedat et Filio, cur se Filius re- 

csurem ficit, ut ille seniat, qui a Filio nunquam 

f&Ce$H. (ΣῈ vero translatio : Φανερὸν οὖν ὑπάρ- 

Jt ὅπι τὸ Παράχλητον Πνεῦμα ἐχ τοῦ Πατρὸς 

τρεέρχεται, xal ἐν τῷ Υἱῷ διαμένει" Οοπείαιί igi- 

tr φιρά Spiritus Ῥαγαοίείμε ex Patre procedat, 
[33] et à. Filio maneat. Cum Gregorius mox in- 
fresdo subjungat Spiritum a Filio nunquam 
Petedere, vut consentanea sit illatio, videtur om- 
aise dixisse Spiritum manere in Filio : velut ni- 
mirum lib. 11 Moral., n. 92, ubi loquitur de modo 
«wo Spiritus sanctus in justis babitat, concluden- 
de ait : Dissimiliter ergo Spiritus in illo (Filio) ma- 
iet, & quo per naturam non recedit. Calerum 
sanctus pontifex processionem Spiritus sancti ex 
Fio profitetur lib. 1 Moral., n. 50, his verbis : 
Patrem Redemplor exoravit : bene autem. mittendo 
Seiritum sanctum, quia se (multi codd. ex se) pro- 


DISSERTATIO I. 


218. 
Evangelia, n. 2 . Si mitti solummodo incarnari: de- 
beret intelligi, inquit, sanctus procul. dubio Spiri- 
lus mitti nullo modo diceretur, qui nequaquam | in- 
carnalus est. Sed ejus missio ipsa processio est, qua 
de Patre procedit εἰ Filio. Sicut itaque  Spiriius 
miii dicitur, quiu procedit, ita εἰ Filius congrue 
mitti dicitur, quia generatur. Hzc Gregorius, qui- 
bus nihil conformius dici possit cum theologia La- 
tinorum. Non enim accipi queunt de processione, 
quam vocant ad extra ; quandoquidem componitur 
cum generatione Verbi quas prorsus intranea est. 
Quocirca dicendo in Dialogis Spiritum ex Paire 
procedere, et in Filio manere, nullatenus dissense- 
rit a Vigilio Tapsensi, qui lib. x1 De Trinitate bsec 
omnia complexus fuerat : Ego credo Filium ín 
Patre, inquit, et Patrem iu Filio, Spiritum quoque 
sanctum Paracletum qui. procedit a Patre, εἰ Filii 
esse et Patris, quiaet α Filio procedit. Et Paulo 
post : Quod idem Spiritus Filii sit, multis Scriptu- 
rarum testimoniis probavimus, et quod totus maneat 
in Filio : et sicut procedi α Deo Patre, ita. proce- 
dit a Filio, ut tota Trinitas unus credatur Deus. 
lila itaque Joannis papse ad Photium epistola, qua 
blasphemie taxatur dogma Latinorum, quamque 
adeo tantopere jactitant Graci ab boc nebulone 
schismatico conficta est una cum actis illius syno- 
di, quorum suppositionem el falsimonium erudite 
prorsus et invicte Leo Allatius aingulari opere da- 
monstravit. Nemini jam non compertum est Pho- 
tium, virum alioqui eximie doctum, et increibi- 
lis ingenii, falsarios omnes artibus et impudentia 
superasse. 

XXIII. Photio in ordinem redacto a Leone im- 
peratore, qui Basilio Macedoni parenti suo suc- 
cessit, inter ambas Ecclesias, Graecam scilicet et 
Latinam, pax et concordia perseveravit usque ad 
tempora Sisinnii Jl patriarchz, qui ab anno 996 
ad 999 sedit. Hunc aiunt misisse suo nomine 
epistolam encyclicam Photii ad patriarchas Orien- 
tis, adversus Latinorum de Spiritus sancti proces- 
sione sententiam : nec tamen vinculum comnu- 
nionis idcirco abruptum fuit. Nam Graci schisma- 
tici communiter traduit pacem inter Ecclesias 
permansisse saltem usque ad Seryium Sisinnii 
successorem. Hic nimirum cuin ejusdem ac Pho- 
tius generis esset, ipsius quoque erga Romanam 
Ecclesiam  invidentie haeredem se  prebuisse 
non negavero. Verum quod narrant Sergium ἃ 
Romanorum communione tum descivisse, cum a 
Christophoro papa Symbolum accepisset adjectio- 
ne vocis Filioque adulteratum, ipsi se deridendos 
propinant : quippe cum Christophorus Sergium 
totis octoginta sex annis antecesserit, Nam Chri- 
stophorus sedem invasit anno 905, mense No- 
vembri, eaque detrusus fuit mense Maio iusequen- 
tis anni 904. 

XXIV. Cur Greci Christophorum papam corru- 
pii Symboli accusarint, — Ut. vero. sequioris 


ced t, discipulorum cordibus tribuit. Et bomil, 26 im — Graecis persuasum sit, ἃ Christophoro nequis 





219 DISSERTATIONES DAMASCENICE. 920 


papa interpolatum fuisse Symbolum, hanc afferre 
causam possim, quod sub Sergio llf, qui Christo- 
phoro ad ordinem redacto successit, disceptatum 
denuo Homanos inter et Grecos aliquot fuerit de 
processione Spiritus sancti. Hoc enim testatum 
habemes ab Herveo Rhemensi archiepiscopo, in 
concilio suz& previnciz, quod Troslei prope Sues- 
siones in Gallíig sub eodem pontifice Sergio cele- 
bravit anno 909 : Sane quia nobis innotuit sancta 
sedes apostolica (inquit cap. 14) adhuc errores blas- 
phemiasque cujusdam — vigere Photii in partibus 
Orientis in Spiritum sanctum, quod non a Filio, nisia 
Patre tantum. procedat. blasphemantis hortamur ve- 
&:ram fraternitatem una mecum, ut secundum admo- 
nmitionem Domini Romane sedis singuli nostrum 
perspectis Patrum catholicorum sententiis, de divine 
Scripture pharetris acutas proferamus sagittas. po- 
tentis, ad confodiendam belluam — monstri rena- 
scentis, et ad conterendum caput nequissimi serpen- 
tis. An Photiani isti litem instaurarint propter vo- 
cem Filioque Symbolo adjectam a Romano pouti- 
lice, id certo definiri non potest. Quod sí ita est, 
perperam Grxci causantur, ob additamentum istud 
Orientalem Ecclesiam a Romana descivisse ; quan- 
doquidem hoc ipso tempore, imperante scilicet 
Leone Sapiente, et deinceps amb: Ecclesiz? con- 
junctissime manserunt. Nec Sergius Photii con- 
sanguineus pacem frangere debuit additamenti il- 
lius colore, quod decessorum suorum  silen- 
tio et assensu a centum fere anni jam firmatum 
nosset. 

XXV. Sed neque Sergius Constantinopolitanus 
hoc facinus admittere potuit, nisi saltem trans- 
acio medio patriarchatus sui tempore. Nam Pe- 
trus Antiochenus circa annum 1054 Michaeli Ce- 
rulario asseveranter in hunc modum scribebat : 
Ipse quoque testis. sum irrefragabilis, et alii me- 
cum plerique ex ecclesiasticis primatibus, sub bea- 
lissimo patriarcha Antiocheno. Joanne , pontificem 
Romanum, et ipsum Joannem nuncupatum, in sacris 
diptychis commemorari. Et ante annos quadraginta 
et quinque Constantinopolim cwm  appulissem.— sub 
beate memorie patriarcha Sergio jam dictum | pa- 
pam inter sacra missarum solemnia cum aliis pa- 
triarchis commemorari audivi. Quomodo vero postea 
ejus commemoratio erasa sit, et quam ob. causam 
ignoro. Nicetas Nicanus Chartophylax, quem Alla- 
tíus (a) Georgio Scholario longe antiquiorem fuisse 
ait, Sergiani schismatis causam sibi minime com- 
pertam fatetur : Licet sub. Sergio, qui Basilio Bul- 
garicida imperatore patriarchatum tenuit, schisma 
dicatur renoratum : ποίαν δὲ αἰτίαν ἀγνοῶ * δοχεῖ 
μέντοι διὰ τοὺς θρόνους, quam vero ob causam : sed 
opinor, causa sedium. Alium profert Allatius aucto- 
rem anonymum, qui perinde dicit se nescire, num 
Sergius a Romanis [XII] defecerit, propter erro- 
res, an propter. jurium et privilegiorum  subreptio- 


(«) De synod. Phot., cap. 10. 


nem. Nequaquam vero mentitum esse Michaelem 
Cerularium reor, cum Petro Antiocheno scriberet 
jampridem obliteratum fuisse apud Byzantinos e 
diptychis Romani pontificis nomen. Quinimo fir- 
mum satis mihi videtur Euthymii Zygabeni testi- 
monium, ubi affirmat episcopos Romanos usque ad 
Sergii Constantinopolitani tempora misisse Symbo- 
lum ad patriarchas Orientis nulla admistum inter- 
polatione, ut scilicet innuat discidium sub Sergio 
incepisse propter adjectam vocem Filioque. Hoc in 
Panoplia scripsit Éuthymius titulo 15, qui est con- 
trà Latinos de processione Spiritus sancti, ubi 
Photii et a'iorum paralogismos recitat : sed in edi- 
tione Latina consulto totum hoe caput omissum 
fuit. Vivebat Euthymius initio duodecimi, centesi- 
mo eirciter anno ab obitu Sergii. Nihilominus 
Leo Allatius addubitat num Sergianum schisma 
duraverit usque ad Cerularii pontificatum, affert. 
que auctorem anonymum libelli De translationibus 
episcoporum, affirmantem septemdecim patriarcbas, 
qui Photio usque ad Michaelem Cerularium succes- 
sere, cum [talis communionem habuisse."Ovv πάντες 
οὗτοι, χωρὶς Κηρουλαρίου, κοινωνοὺς εἶχον τοὺς ἴτα- 
* χούς. Narrat insuper ex Glabro Radu!pho monacho 

Cluniacensi, qui bac ipsa state scribebat Eusta- 
thium archipresbyterum. Magna ecclesizx, qui post 
Sergium patriarchatu ab imperatore Basilio Bulgari- 
cida donatus fuit, et alios Grzcos Rom: misses 
cum muneribus, atque a Pontifice Joanne XIX *po- 
stulasse, uti liceret Constantinopolitanam Eccle- 
siam in suo orbe, veluti Romanam in universo, uni- 
versalem appellari : Joannem perpensasse clancu- 
lum concedere quod petebatur : fuisse vero deter- 
ritum gravissimis litteris Willelmi abbatis mona- 
sterii Sancti Benigni Divionensis. Quod si ita est, 
colorem tantum interpolati Symboli Sergius obten- 
derit, ut Ecclesiarum pacem rumperet ; reipsa au- 
tem propter jura et privilegia desciverit, uti recte 
anonymus schismaticus, quem ex Allatio supra d- 
tavi, suspicatus est. Quidquid id est, certissimam 
est, dudum ante quam Hunbertus et Fredericus 
cardinales, ac Petrus Amalphitanus legati a Leone 
IX missi essent Constantinopolim ad schisma com- 
pescendum , additam in Symbolo Roms fuisse 
vocem Filioque. Ipsi namque in charta ezcommni- 
catoria, de Michaele Cerulario, ejusque sequacibus 
scripserunt : Sicut Pneumatomachi εἰ Theomachi 
absciderunt a Symbolo Spiritus sancti processionem. 
Quibus plane verbis indicatur nequaquam recen- 
tem fuisse adjectionem ; quin potius vix ullam 
tunc temporis superfuisse memoriam, ἃ quonam 
pontifice recepta esset. Quocirca de hujus inter- 
polationis auctoribus nobis est pensiculatius inqui 
rendum. 

XXVI. De adjecta Symbolo voce ποῦ quan- 
donam facta sit. — S. Thomas in. Summa  theolo- 
gica (b), vocem Filioque Symbolo censct additam 


(b) Part. 1. 


321 


in quodam concilio generali, Non defuerunt ex re- 
ecentioribus, cum Latinis, tum (Graecis minime 
schismaticis , qui a Patribus concilii secundi, quod 
Constantinopoli celebratum est, Symbolum editum 
esse asseverarent, cum hoc membro, Qui ex Paire 
Filioque procedit. Hujus opinionis fuisse videtur 
Humbertus cardinalis cum sociis, qui Grecos insi- 
mularint labefactati Symboli abscissa processione 
Spiritus sancti, Josephus Metbonensis episcopus 
et Simeon, qui post captam urbem a Turcis Con- 
stantinopolitanus patriarcha fuit, propter auctori- 


tatem Alexii cujusdam, vel, ut alii volunt, Georgii. 
Áristeni, existimarunt additionem esse factam a. 


Damaso papa in synodo Romana. Allatius Ariste- 
νη bhune illum esse putat, cnjus exstant coni- 
meniarii ia canones, quique sub Alexio Comnneno 
claruif. Verum Aristenus, quem: Josephus et Si- 
meon citant, erga Latinos se canonista illo pro- 
ventrem predi, Emmanuel Calecas, tum subinde 

Julianus cardinalis, et Andreas Colossensis in con- 
cilio Florentino, ex epistola sancti Maximi ad Ma- 
rinum presbyterum intulerunt, ante sextam syno- 
dum insertam [misse Symbolo vocem Filioque. 
Quod !amen nec annuit sanctus confessor, sed 
solemmodo in synodicis Romani pontificis expres- 
sam fuisse processionem Spiritus saneti ex Filio. 
Nam ex libro diurno Romanorum pontificum ap- 
paret eos in duplici professione fidei, processionem 
Spiritus sancti tam ex Patre, quam ex Filio, tune 
temporis in ordinatione sua przdicasse; licet 
Sqmbolum Constantinopolitanum ab omni aduita- 
temento purum servarent. Quinimo in litteris 
emmanpionis que supersunt hodie, usque ad tem- 
pra Leonis 1X , tam Romani papa , quam alii pa- 
lriarcbae Symbolum illud omiserunt, aliasque fidei 
expositiones et formulas verbis tenus diversas ejus 
leee contexuerunt. [ilis tamen Bellarminus favet 
Bb. n De Christo, cap. 22. Martinus Polonus in 
Owenico ubi de imperio Constantini et Irenes, 
Δ: Horum imperii anno oclavo facta est secunda 


smoke im Νίεσα, ubi ad[uerunt trecenti et quin- 


queginta Patres, in. qua affirmatum. est. Spiritum 

amm ex Patre et Filio procedere. Locum hunc 
Autori Martiniane citavit Julianus cardinalis in 
esacilio Ferrariensi, quando protulit codicem an- 
liquissimum auctorum septims synodi, in quo Sym- 
bolum cum articulo processionis Spiritus sancii ex 
Patre εἰ Filio legebatur. Pitheeus vero potiorem 
esse judicat auctoritatem translationis Áctorum 
istius synodi Nicenz, quam Anastasius Bibliothe- 
carius sub Joanne VIH adornavit, cujus translatio- 
gis codez apud nos antiquissimus, inquit, nihil tale 
contineat. Et merito plane, quía nec sub Leone lll, 
decessore Adriani I, sub quo concilium septimum 
coactum est, ist»c additio recepta erat, veluti in 
superioribus ostensum fuit; imo nec Photii evo 
Romeni pontifices eam approbaverant. In actis 
enim pseudosynodi Photianz narratur apocrisia- 
rios Romana sedis omnino alienos fuisse a susci- 


DISSERTATIQ1. - 


299 
pienda adjactionc.in eo Syaboli loco, ubí proces- 
sio sancti Spiritus ex Patre declaretur, μὴ παρα- 
δλαδέντων εἰς τὸ, ix. cop Πατρὸς ἐχπορευόμενον. 
Insuper Joannes VIII, episiolà,. quara, velut ad se 
datam, Pbotium |XIV] con&nxisse diximus, indu- 
citur asseverans, nequaquam Romanis: igterpola- 
tionem hanc probari, seque daturum operam, ἜΝ 


Occidentales alii eam ex Symbolo auferant. Kd Uo. 


bec ipse rursum Photius tractatu quem de proces- ^ 
sione Spirites sancti scripsit contra Latinos, tem- 
pore Nicolai I, papz, baud obscure indicavit nons 
dum tunc receptam adjectionem a Romano pontifice, 
tametsi dogma teneretur. Verba ejus exscribo, 
uti referuntur apud Leonem Allatium in Exercita- 
tionibus contra Creyghtonum : Οὐ yàp ἐθάῤῥει 
γυμνῇ τῇ χεφαλῇ πρὸς τὰ χάλλιστα παρατάττεσθαι" 
ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸ φρικτὸν τῆς πίστεως ἀνὰ χειλέων ἁπάν- 
γῶν περιφέρεσθαι, προχάλυμμα τῆς γνώμης θέμενος 
xb ῥηθὲν θεοσεδέστατον xal φιλοτιμώτατον ἔργον 
τῶν Ἐχχλησιῶν, περιέχειρέ τε xai ἐλυμήνατο᾽ Ne- 
que enim aperto capite contra optima, Deoque gra- 
tissima niti audebat (papa Nicolaus), sed nec tre- 
mendum fidei (Symbolum) quod in ore omnium cir 
cumferiur, sententig sue Legumentum. pretexens, 
predictum illud piissimum et maxime honorandum 
opus alondit | aut le'sit. lloc est intactum et inte- 
grum servavit, quemadmodum sui decessores . 
Leo lll et Benedictus. Denique in epistola ad epi- 
scopum Aquilegiensem , quam scripsit postquam 
Constantinopolitanum thronum denuo occupavit, 
testis est locupletissimus, non pontifices Romanos, 
sed quosdam duntaxat ex Oceidentalibus interpola- 
tioni favisse, τινὲς τῶν xavà Δύσιν, affirmatque se- 
dem apostolicam hujus criminis ream non esse. 
XXVII. Adjecta vox FiLioQUE primum ab Hispanis. 
— |n Occidente quidem multis in provinciis et re- 
gnis jampridem usus invaluerat, canendi in missa 
Symboli cum vocula Filioque : hujusque addita- 
menti primos auctores fuisse Hispanos ferunt, quo 
tempore Gothi ejurata heresi Ariaua eatholicam 
fidem professi sunt. Regnante Recaredo celebrata 
est synodus Toletana tertia anno 589, in qua rex 
in allocutione ad Patres concilii, de Spiritu saucto 
dixit : Spiritus eque sanctus confitendus. a nobis et 
predicandus est a Patre et Filio procedere, et cum 
Patre ei Filio unius esse substantia. Deinde re- 
citavit fidei formulam Nicenam, moxque Con- 
stantinopolitanam cum his verbis, Qui ex Patre 
Filioque procedit. Patres vero anathematismos edi- 
xerunt, quorum bic tertius fuit : Si quis Spiritum 
sanctum non credit , aut mon crediderit a. Patre εἰ 
Filio procedere, euvique non dixerit cowternum essc 
Patri et Filio et coequalem, anathema sil. Denique, 
ut Gothiea gens sanctae Trinitatis fidem veram fir- 
mius retineret, sancitum fuit, Ut omnes Hispania- 
rum et Gallic (lege Gallecic) Ecclesie regulam hane 
servent , ul omni sacrificii tempore (ad) communi- 
cationem corporis Christi vel sanguinis juxta Orien- 
talium Patrum. morem — unanimiter εἰατα — voco 


497 


suctatissimum reccnseant Symbylunt; Cohslántino- 
Po'itanum utique, et cum. vjcwta Filioque, quam 
decretis suis confrmarqi. "Idem Synibolum perinde 
recitatum fuit jn cándils; Toletano octavo, anno 
$55 ; Emeritano, anno 666; Toletano duodecimo ac 
decimgó, tes; "Bracarensi quarto, et Toletano 
..Mbiné quinto. [lispanos Galli nostri zmulati 


ΕΣ ILE qua vero ztate, liaud satis liquet. Doctissi- 


'" mus Pitheus ex auctoritate Walafridi Strabonis 
ostendit, anno 794 , in concilio Francofordiensi 
fuisse preceptum ut Symbolum in missa canere- 
tur, propter Felicis et Elipandi episcoporum Hi- 
spanorum errores Nestorianis admodum affines. 
Verum aliquot annis antequam hzc synodus coge- 
retur, Paulinus Aquileiensis in Forojuliensi conci- 
lio anno scilicet 791, dixerat : Propter eos qui 
susurrant Spiritum sanctum solius esse Patris, et a 
solo Paire procedere, additum est : « Qui ez Patre 
Filioque procedit. ? Ex quibus verbis colligi po- 
test adjectam Symbolo vocem hanc in Galliis 
fuisse, postquam auditum est Grecos negare Spi- 
τη sanctum ex Filio procedere; ae' proinde 
forsan in concilio Genethliacensi, de quo antehac 
dietum est. Nam prater Grzcos, seu Monothelitas, 
seu potius Iconomachos, ab aliis nusquam assertum 
erat ex solo Patre secluso Filio Spiritum sanctam 
ortum habere. Fratres Praedicatores, qui tractatum 
De causis schismatis Grecorum, quem Stevartius 
in Collectaneis edidit, conscripsere, hunc quoque 
discidii preextum Graecos obtendere solitos refe- 
runt, quod non fuerint vocati ad concilium Ultra- 
montanum , quando illa dictio fuit apposita. Atqui 
nomine concilii Ultramontani quispiam fortassis in- 
tellexerit plenarium aliquod concilium, quod fuerit 
in Galliis celebratum. Quidni vero Graci, aut 
etiam Pradicatores Ultiramontanum concilium ap- 
pellarint quodvis aliud in Italia habitum, in quo 
toties decantatam dictionem approbatam adjectam- 
que Symholo fuisse autumarent. Porro nou solum 
Galli szeculo nono, verum etiam llispani, Germani, 
ct ceterae nationes quz Regibus Francorum pare- 
bant, Symbolum eo additamento auctum accepe- 
runt. Cum itaque ex iis gentibus episcopi et pre» 
sbyteri quidam ad Bulgaros erudiendos perrexis- 
sent, hi neophytis suis Symbolum sic interpolatum 
tradidere. Nam Photius ipse in epistola ad patriar- 
chas testatur (a) immutationem hanc sibi inno- 
(tuisse ex iis. qu:e Latini episcopi Bulgaros edocue- 
rant : Hanc impietatem illi tenebrarum episcopi, una 
cum illicitis aliis apud gentes disseminabant." Ἦλθεν ἡ 
τούτων φήμη πρὸς τὰς ἡμετέρας ἀχοάς" Harum rerum 
fama pervenit ad aures nostras. Ex iis itaque quz 
apud Bulgaros geri acceperat, intulit eadem Roinz 
usu recepta esse, deque universi indiscriminatim 
Occidentis Ecclesiis affirmavit, Sacrosanctum Sym- 
bolum, quod ab omnibus ecumenicorum conciliorum 
catculis confirmatur, et vim obiinet irresistibilem, 


(a) Epist. 9. 


DISSERCTATIONES DAMASCENICE. 


221 
sensibus spuriis et verbis ascititiis , summa temeri- 
late. fuisse αὐ ipsis adulteratum. Postea. vero sub 
Joanne Vlil dictum mutavit, ut in anterioribus os- 
tensum fuit. 

XX VIII. Quando adjecta voz FiLioQvE fterit a Ro- 
mauis. — At vero adjectam Symbolo voculam Fi- 
lioque eo annorum spatio, quod a Photio ad Mi- 
chaelem usque Cerularium effluxit, minime dubium 
esse debet, propter criminationem Humberti car- 
dinalis οἱ sociorum ejus legatorum, qua, ut supra 
retulimus, Grzcos insimulavit absciss:e ex Symbolo 
processionis [XV] Spiritus sancti. Verum obscu- 
rum est, quisnam ex Romanis poutificibus adje- 
ctionem toties decantatam admiserit. id doctissimus 
Pagius aliique viri eruditi non credunt ante conti- 
gisse, quam Symbolum Rome eani coeptum sit : 
hoc est ante annum 1014, quo Henricus imperator 
apud Benedictum VIII papam egit, ut ad publicam 
Missam in ecclesia Romana Symbolum concinere- 
tur, quemadinodum in Germania jampridem soli- 
tum erat (6). ld nonnisi zzgre imperator obtinuit» 
Romanis presbyteris minime probantibus eougcini 
Symbolum fidei in Ecclesia sua, qu:e in nullius er- 
roris suspicionem hactenus venerat. Quocirca Ba- 
ronius et Spondanus aiunt : Placent ista : sed mo- 
bis gratius, si venerande antiquitati annorum mille 
magis delatum esset, quam novilati. {πὸ Romse 
gesi* sunt postremis annis Sergü Constantinopoli- 
tani, qui sedit ab anno 999 ad 1019. Quamobrem si 
verum est quod Grzci tradunt, tempore Sergii ad- 
missam Romz fnisse interpolationem Symboli, $a- 
tis probabile fuerit Benedictum papam, adinittendo 
ritum recitandi in missa Symboli, quem Galli et Ger. 
mani servabant, hoc ipsum symbolum cum declora- 
tione quam illi Symbolo addiderant, perinde adwi- 
sisse. Πυὶς tamen conjectationi videtur obesse, quod 
ab anno 1014 qui Benedicti Octavi tertius fuit, usque 
ad annuum 1019, quo Sergius Constantinopolitanug 
obiit, nullus alter Romanum thronum conscendit. 
Α nullo igitur hujus temporis Romano papa initio 
sui pontificatas Symbolum Roma in Orientem miti 
potuit. "Difficutatem auget presbyleroren Roma - 
norum Henrico imperatori responsio , qua Symbo- 
jum apud se cani non posse caugabantur, quod in- 
temeratam fidem Ecclesia sua conservasset: quanto 
magis obsistere debuerunt, ne Symbolum ipsum 
vel unica vocula, quamlibet pia et rectz fidei de- 
claratoria, augeretur, juxta ac Leo lH sanxerat. 
ldque eo magis quod Rufinus testatur Symbolum 
apostolicum Roms olim perseverasse sincerum 
absque ulla additione, quia neque heresis μἰία ibi 
sumpsit exordium, inquit, et mos ibi servatur. anii- 
quus, Quo quidem ipsissima ratio est, propter 
quam Ecclesie Romanz sacerdotes sub Benedi- 
cto VIII alienissimi quoque fuissent ab admittendo 
ad/litamento vocis Filioque. Nihilominus conceden- 
dum est quempiam saltem e pontificibus, qui Be- 


(b) Berno Aug. lib. De reb. ad mis. speetaniibus 





225 
nedicto Vl] usque ad Leonem IX auccessere, ad- 
jectioni tandem consensisse. Hugo Etherianus (a), 
qui ss$culo sequenti pro Ecclesia Latina contra 
Graecos scripsit, id faclum esse ait ia frequenti 
episceporum et cardinalium ceetu, ltaque si Con- 
stantinopolitana , inquit, Aiceno adjecit. Symbolo 
« in Spiritum Dominum el vivificantem, el ex Patre 
procedentem ; » εὲ Ghalcedonensis. synodus quoque 
Constaniinopolitana adjecit Symbolo, « per[ectum in 
divinitate, et. per[ectum in humanitate, et , consub- 
stanticlem matri secundum humanitatem , el consub- 
staniialem Patri secundum divinitatem, » et alia 
quadam, uii dicium est, nulla insimulatione, uulla 
reprehensione, nulla calumnia notandus est anti- 
quieris Roma antistes, quod causa. interproiationis 
dictionem unam (dico autem, « ex Filio precedere Spi- 
rium sancium ») eanciorum quamplurium episcopo- 
rEm, scientissbnoramque cardinalium consensu. ha- 
bite apposuerit. Cujus rei fides sit penes aucto- 
rem. 

XXIX. Additamentum Symbolo [actum schismatis 
pretiexius, non causa, — Nihilominus hac additio, 
occasio, seu pratesius [uit ürmandi perpetui illius 

schismatis, quod Michaelis Cerularii artibus alias 
ob causas sancitum (uerat. In eis vero que tum ipse 
Cerularius , e& Leo Acridenus, tum etiam Nicetas, 
$ Στήθατος, Siethatus (Pectoraium nostrates dicunt) 
adversus Ecclesiam Romanam scripsisse feruntur in 
epistolis Leonis IX, et ia libris Humberti cardina- 
lis, ne verbum quidem reperire est de processione 
Spiritus sancli : sed Cerularium aiunt, cum nova 
meliijone teniasset Romani ponifcis assensum 
eripere (b), ut ratus sibi in posterum esset pa- 
wiarchee ccumenici titulus, sibique alii patriarche 
Urientis Alexandrinus et Antiochenus subjicerentur, 
arta perseculione sic in Latinorum Ecclesiam 
ezarsisse, ut anatbematizare non limuerit omnes 
qai saeramenia attrectant. ex azymis. Atque id 
perspicuum αἱ ex epistola Petri Antiecheni ad Do- 
misicen Gradensem, ubi ait : Non adeo pre[(racte , 
ut ecripsisti, sonctissimus patriarcha Constantinopo- 
Blanes cestram existimationem invadil, vosque appel- 
let uxmMEouc , mala sententie homines ,.... sed in 
boc sedo, ἐνὶ δὲ μόνῳ τούτῳ, vos easpitare , nimi- 
rES ὧδ azymorum. oblatione, graviter fert. Postea 
wre, eum Michael Cerularius denuo ad Antioche- 
sem scriberet, eum adbortatus est, ut perinde de- 
fecere a Romanis, ac prima vice ceu grave cri- 
aea slegavit additam Symbolo vocem Filioque : 
qesd quidem additamentum Petrus etiam | impro- 
bavit. Hoc etiam tempore Pectoratus serinonem 
contra Latinos cdidit de processione Spiritus san- 
ei, cujus fragmenta refert passim Allatius. Puta- 
werim ego, idcirco Michaelem, Leonem οἱ Stetha- 
terb mon statim iipegisse Romanis dicam propter 
boc dogma , quia Constantinopoli nondum consti- 
terat summos ponlilices permisisse tandem ut in 


(4) Lib. n, ἽΝ 16. 
(b) Leo 1X, 1, 6 


DISSERTATIDO I. 


226 
Symbolo diceretur, Qui ez. Patre Filiogxe procedit» 
donec legati Leonis in libello excommunieationis 
Grzcos accusaverunt abscissi e Symbolo bujus ur- 
ticuli : adeoque tractatum Pectorati De Spiritus 
sancti processione, editum fuisse post discessum 
Humberti aliorumque legatorum. Atqui certum cst 
epistolam ad Petrum Autiocheuum ἃ Cerulario 
scriptam fuisse post obitum Leonis papz. 

XXX. Vera schismatis Grecorum cansa disqui- 
ritur. — Pudet bic refellere quosdam. schismati- 
cos, qui syoodum universalem Constantinopoli 
coaciam fuisse ünxerunt, in qua Romanus pontilex 
ἃ cemuunione extorris factus sit. Nulla siquidein 
apud ullum bujus svi scriptorem ejusmodi con- 
cilii mentio est, Petrum Antiochenum in responso- 
riis ad Cerularium litteris adjectionem Synibolo 
factam a Latinis improbasse novimus : ipsum vero 
Byzantium ad generale concilium convenisse me- 
rum mendaciun est. Synodum quidem adversus 
Humbertum et alios sedis apostolicz legatos con- 
vocavit Cerularius; at particularem , cujus | XVI] 
decretum cum nominibus episcoporum viginti qui 
adfuerunt, Leo Allatius edidit dissertatione secunda 
De libris ecclesiasticia Grecorum. Constantinus 
Monomachus, qui tunc temporis imperitabat, fir- 
mando schismati haud parum fíavit. Licet enim 
legatos Roinanos benevole exceperit, defenderitque 
ab insidiis scbismaticorum, et librum quem Nice- 
tas conira Latinos scripserat de azyino , de Sab- 
bato, et de nuptiis sacerdotum, ignibus addixeril ; 
attamen ubi, auxilio quod contra Fraucos sive 
Normannos qui Calabriam debellabant, ἃ pontifico 
postularat, se frusiratum intellexit, patriarchze de- 
fectionem approbavit. 14 tradit Georgius Meto- 
chita, vir plane doctissimus, Oratione prima histo- 
rica de dissidio, cujus hoc fragmentum Leo Alla- 
tius (c) recitat, quod, omisso brevitatis causa con- 
textu Greco, describere opere pretium duzi. Con- 
siantinus imperator ad senioris Rome Pontifice. 
mittit, injustitiam (Roberti Comitis) accusaus, qui 
swa iyrammorum more occupassel, el ab eo quoquo 
modo vindictam exposcens, lanquam. et quj progimus 
illi esset, qui injuriam fecerat, genere ltalo, et a 
quo ed omnia obedientiam ezigere posset. Εἰ hoc 
quidem Ausonii imperii moderator. (Qui vero «o 
tempore Ecclesie llomane praerai, cum circa postu- 
lata, quam «ut par erat segnior dilaticnibus ueretur, 
et, ut mihi suadeor, ob quasdam qua pracesserant 
causas, wi inter praesules el. imperatores evenire 
solel, εἰ inter 602 potissimum, quibus alterius domi- 
naius in suspicione est, ei pluribus. interdistinguun- 
(ur consuetudinibus , εἰ quos locorum intervalla dis- 
criminant, furorem. imperatoris succendit, qui rebus 
suis auzilia poscebat, et ope quam nihil hasitans ex- 
spectabat, prorsus (rusirabaiur. Quare rursus unius 
Christi corporis Ecclesi secliones agitantur, δἰ po- 
pulorum Christianorum separatio denuo constituitur, 


(c)Lib. adv. Hotting., p. 457. 


9] 
ac pre aliis , qui tum patriarchae solium tenebat , 
Michael cognomento Cerularius, operi manus dal, 
qui ei multum ante tempus a. papa sese abscindere 
meditabatur , αἱ ipse sibi soli primatum wsurparet, 
qui wi optabat nom concedebatur , dum una cum illo 
communio procederet, et quoquo modo ab alio judicari 
egre ferebat , atque intolerabile ducebat. Circum[er- 
tur etiam sermo, eum stultis imaginationibus [retum, 
in id [acinoris adductum, «um vellet eque ac ille 
fTubris indumentis uti. Tum vero quod animo eon- 
ceperat parturiens, viz oblata sibi occasione, μά in 
lucem (eium ederet, cum el imperatoris adversus pa- 
pam indignatio exor(a esset, tumene impelu ferebatur 
iR unione utriusque Ecclesie dissolvenda, et que sy- 
nodus , ut diclum est , tot presulum congressu cele- 
brata, dum primum locum obtineret Photius, non 
firmavit, asiruens. et. corroborans omneque enatum 
inter eos acandalum dirimens canonicis decretis : hec 
commemoralius Cerularius jure patriarchali praesidens, 
el occasionem arripiens, innovavit et. confudit , non 
examine, nou (ribunalibus, non. sermonibus, non 
congregalionibus, sed solo mandato principis, cum re- 
liquis qui sub se erant presulibus , numero equidem 
pusillo restrictie, nomeu pape ipso facto erasit, inde 
dissensionem molitus. 


XXXI. Monomachum a Leone IX auxilium con- 
tra Francos, seu Robertum comitem postulasse , 
mec obtinuisse, scribit Cerularius in epistola al 
Petrum Antiochenum. Verum, dum Argyrum 
ducem exercitus imperatoris perduellionis reum 
gratis peragit, consulto reticet Leonem ab Argyro 
sollicitatum cum exercita ex adverso-Gallorum seu 
Normannorum stetisse (a), ut libertatem ttalize con- 
cilaret, et Grzcis pristine ditiones restituerentur, 
papauique bello captum esse a Normannis an. 1055, 
atque adeo penes ipsum non fuisse quod profligatis 
Grxcorum rebus opem ferret. Ad Argyrum quod 
spectat, Guillelmus Apuliensis testis est locuples 
eum nihil non tentasse ut pontificem ad bellum 
'redintegrandum adduceret. !Iiperatorem auxilio non 
impetrato, Ecclesiarum discidio quod Michael Ce- 
rularius molitus erat , tandem favisse exinde rur- 
sum probavero, quod Michael Psellus qui ab om- 
nibus ejus successorumque ipsius consiliis fuit, non 
solum in capitibus theologicis, quz: Joannes Ge- 
rardas Vossius (δ) citat, Latinorum dogma de pro- 
€essione Spiritus sancti reprobavit : verum et ín 
oratione quam in laudem demortui Cerularii pro- 
nuntiavit, infestum hunc patriarcham laudavit, quod 
propter hoc theologi caput a Romanis desciverat. 
Exstat liec Pselli oratio in Regia bibliotheca, hanc- 
que tandem cum aliis ejusdem auctoris Iucubratio- 
nibus typis Regiis edendam spero. Quid plura? Ex 
Cerularianz synodi decreto, de quo anteliac dictum 
8 nobis est, constat, Monomacho annuente, anathe- 
$a prolatum essc legatis apostolice sedis, nec 
alia ratione imperatorem hunc cís se favorabilem 


(a) Guil. Apul. Rerum Norman. lib. n. 
(6) De iribus Symb., lib. im, c. Ao. 


DISSERTATIONES DAMASCENICA. 


praebuisse, nisi qua cavit ne in viclati gentium 
juris crimen incurreret. 

XXXII. Ad hec Grecorum monumenta tradunt 
Cerularium patriarcham calceos coccineos mox it 
duisse, qux& quidem cum Romane Ecclesiz presby- 
terorum atque ipsius pontificis, tum imperatorum 
ornamenta essent. Quanquam Mattheus Monaclius 
et Georgius Phranza (c) testantur, quod in impe- 
ratorum el Caesarum calceamentis aquilae aurese de- 
pictze visebantur : adeoque verisimile non est Mi- 
chaelem istiusmodi insigne regium ambiisse. Atqui 
hec ipsius facinus referunt ad tempora [isaaci 
Comneni, ἃ quo propter nimirum ambitum et pre- 
terviam patrierchatu ejectus est. Qua de re audien- 
dus ὁδὶ Joannes Scylitzes Curopalata in Breviario 
historico : Patriarcha autem , inquit, inezplobili 
benevolentia (retes: imperatoris , contra ipsum elatus 
est, non pelitionibus modo vel admonitionibus wtens, 
sicubi aliqua re et pro aliquo indigeret ; verum sepe 
minime voli compos propler (requentes et odioses 
petitiones, minas et absardas increpationes adhibebat, 
4€, nisi pareret, imperii amissionem minabatur, 


-Julgare et trium hoc dicium pro[erens : Ego te ron- 


didi, Furne, ego quoque te dejiciam. Aggresens. est 
etiam cocco tincta induere calceamenta , antiqui sa- 
cerdotii. morem hunc asserens , opotlere his υἱὲ no- 
vum pontificem. Nam inter sacerdotium et regnum 
Aihil interesse , vel admodum parum, et in robus 
aejoris momenti amplius forean colendum. |nte- 


grum hune locum adduxi in specimen immoderat 
-Superbique animi illius patriarchz, qui nefando 


-sehismate Ecclesias divulsit. [VH] Ceterum Mi- 
thael Psellus in Δ ρα oratione quam ad episcopo- 
rum concilium pro ejus emetiene habuerat, nus- 
quam meminit caleeorum illorum ooccineorum, 
cum alia erünina eidem impingat, quibus ipsum 
multiplicis perduellionis et affectat plus una vice 
tyrannidis reum peragat. Quodcirca cum Metochita 
affirmavero Michaelem Cerularium sub Monoma- 
cho rubros calceos induere copisse , ut se Romane 
pontifici equalem significaret : cum tamen revera 
alienus non esset ἃ tentanda patriarchatus cum im- 
perio conjunctione. Non ergo propter admissam 
Symbolo voculam unam, non propter azyma, alias- 
ve consuetudines avulsi sunt Greci ab apestelica 
sede Remana, sed magis propter moraenta sseula- 
ria, quz? principes et petriarchas ipsorum ad bec 
facinus perpetrandum adduxerint. Verumenimvero 
qui eordatiores, nec sublestze lidei apud ipsos ea- 
stiterunt, sincere fassi sont Latinorum de Spiritus 
sancti processione sententiam, quse dissidendi prae- 
textus fuit, minime hsereticain esse, imo solam in- 
terpolationem Symboli culpandam. Atque id. pro- 
bat sepe inita concordia, ex quo Photius a Basi- 
lio Macedone in ordinem redactus primum fuit. 
Nihil quippe de dogmatis actum est : cum tamen a 
sextie saltem synodi temporibus Grzcis compertum 


(c) Codin. p. 52 ; Phranz. lib. iu Hist., 18. 





esset, inter Romans üidei capita esse, Spiritum sane- 
tura ex Patre Filioque procedere. ld profecto probe 
noverat Photius, vir immanis eruditionis, qui nihilo- 
minus de hoe articulelitem ante non movit, qunm se 
3 Nicolao I damnatum accepisset. Quamobrem sub 
Leone Sapiente paz.[nter Ecclesias, detruso Photio, 
redintegrata est , absque ulla circa res theologicas 
disceptatione ; quamvis Stephanus VI papa legatis 
sais injunzisset, fadus cum Graecis prius non pan- 
gere, quam ἐξεταζομένης πάσης ἀμφιδολογίας, καὶ 
ἐκ πάντων μερῶν τῆς ἀληθείας πεφανερωμένης, 
emni discussa dubitatione, οἱ veritate ex omnibus 
partibus explorata. Etenim sancia Romana Ecclesia, 
inquit, velui speculum quoddam exemplar Ecclesits 
eatteria proposita est ; si quid definierit, id omnibus 
firmam εἰ inconcueum. manet. Petrus Antiochenus 
in epistola ad Ceralarium , additamentum in Sym- 
bolo factum improbat quidem ; δἰ non ut hereti- 
cwm , nec propter qued continuo scindenda foret 
Eectesia. Exstat inter sanctiones juris Grzco-lo- 
wasei epistda Besili srcbiepiscoph Bulgarorum 
Acbridesi ad Adrasum Il papam in qua parvi omen- 
/i esse offendicnia [λείαν βραχέα τινὰ προσχόμματα, 
propter quee scissia Eeclesiarum acciderit. 
XXXIII. Thcophylacti aliorumque Grecorum sen- 
tentia, — Quccirea Theophylaetus Basilii decessor, 
apud Joannem Veceum (a), aiebat : "Ev μὲν τοῖς 
ἄλλοις συγχωρήσω χρῆσθαί σε τῇ λέξει τῆς τοῦ Πνεύ- 
ματος ix τοῦ Πατρὸς xai τοῦ Yiou ἐχπορεύσεως, 
ὧ; γλῶσσὰ σοι δίδωσιν * ἐν χοινοῖς λέγω λόγοις καὶ 
ὁμιλίαι: ἐχχλησιαστικαῖς, εἰ βούλει " ἐν δὲ τῷ Συμ- 
δῶ μόνῳ οὐ συγχωρήσω σοι" In aliis quidem 
esncedo tibi usurpandam vocem, Spiritus ἐς Patre et 
Filio processionis, ul (eret. lingua ; in. communibus 
wape sermonibus, et incolloquiis, si [bet , ecclesiasti- 
ci: in Symbolovero duntaza: non eoncodum tibi. Con- 
similem postea vocem Marcus . Ephesius metropolita 
is coscilio Ferrariensi edidit, cum nendum exz- 
asperste adeo montis esset. Demum, αἱ alies (a- 
esem, Demeirius Chomatenus Bulgarie — itidem 
swebispiscopus, quiasitus (6) utrum ingredi Latino- 
wem eerlesias liceat, et cum. eis adorare, aut 
«inm Wis antidoli, seu panis benedieti, segmenta 
distribsere, nibil hzsitans respondet id licere; 
ΦΌΒΟΝ minime cum eis consentire fas esse putet 
indectrina de processione Spiritus sancti. Ceterum 
uniies eruditione insignes viros, πολλοὶ τῶν ἑλλογίμων 
ἀνδρῶν͵ contrarie 'Tireodori Balsamonis definitioni 
nou esse suffragatos asserit: ut qua multum duritia 
st acerbitatis pro[erret, quod mon. conveniret repre- 
bensiomi Latinicorum rituum ct morum : et quoniam, 
inquicbani illi, οὐχ &veywoctüncav ταῦτα συνοδιχῶς, 
οὐδ' αὗτοὶ ὡς αἱρεσιῶται δημοσίᾳ ἀπόλυτοι γεγό- 
νάσιν, hec eynodice decreta won sunt, neque ipsi κί 
beretici publice rejecti sunt, sed simul nobiscum εἰ- 
bum sumani et preceniur. lec aliaque id genus legi 


(a) Joan. Vecc. orat. 1 De unione Eccl. 
(6) Jus Graco Rum. in resp. part. 


DISSERTATIO I. ?50 


possunt in jure Orientali, seu Greco - Romano, 
quod ex variis imperatorum, petriareharum, et 
presulum decretis coalitum est, typisque semel 
atque iterum exeusum fuit, ab Emmundo Bonefidio 
primum, et postmodum a Marquardo Frebero, ex 
recensione Joannis Leunclavit, 

XXXIV. De canone synodi Ephesinea quo prohibetur 
fidem alteram a Nicena seu. Constantinopolitana 
scribi. — Grseci propter adjectam Svmbolo vocem 
Filioque hoc uno adversus Latinos argumento pu- 
gnant, puta sancitum olim fuisse canone speciali 
syuodi Ephesinze, licere nemini fidem . alteram pro- 
farre, vel conscribere, vel componere, prater eam quee 
&sanctis Patribus Nicae congregatis definita est. 
4loc ipse canone perinde pugnaverant olim Mono- 
physite contra synodum Chalcedonensem, eo quod 
Symbolo attexuerit appendicem, qua Christus affir- 
maretur, perfectus in divinitate, et perfectus in lu- 
manitate, consubstantialis Pairi secundum divinita- 
tem, et consubstantialis matri et nobis secundum 'hu- 
waniiatem. Eulogius Alexandrinus, Ephramius 
Antiochenus (c), esterique Catholici nibil aliud 
hereticis istis responderunt (d), nisi Ephesino dve- 
ereto prohiberi, ne altera fides conscribatur, ἧς τὰ 
ἐναντία δόγματα πρὸς τὴν iv Νικαίᾳ χαθέστηκε, cujus 
dogmata synodo Nicena adversa sint : ἐδ vero qua 
4b illa. definita sunt, puris inviolabilibusque servatis, 


apponenda, que rerum et temporum | occasio postu- 


laverit, sicut ipsamet apposuit. Atque hoc et rerum 
magistra natura docet, εἰ Ecclesie wsus non videtur 
rejecisse, καὶ τῆς Ἐχχλησίας ὁρᾶται τοῦτο στέργουσα 
διὰ παντὸς ἡ παράδοσις. 

XXXV. Ephesinus canon ex. Cyrillo expositus. — 
Quid vero sequioris sevi Patrum sententias | affere, 
quando Cyrilius ipse sui canonis Ephesini sensum 
enarravit im epistola ad Acaeium Melitinensem, 
occasione cujusdam explicatioris professionis fidei 


.quam Phoenicise episcopi conscripserant, ad eluen- 


dam  Nestorianismi labem, quee ipsis inurebatur ? 
Declarat Nestorium, si eo tempore quo sibi ab 
omnibus proponebatur ut errorem suuni ejuraret, 
ejusmodi confessionem exhibuisset, minime [X VIII] 
censitum fuisse »ovum fidei Symbolum condidisse. 
Perperam igitur Phaenicise przsules conviciis one- 
rari, ac si Nosum  Syubolum protulissent, perutili 
et necessaria fidei sus expositione edita, υἱ se 
purgarent apud eos qui ipsos Nestorianam vocum 
novitatem approbare sibi persuaserant. Sene'a 
quippe εἰ escumeuica synodus, inquit, que Ephesi 
consenerat, necessario providit, non oporlere aliam 
fidei expositionem in Ecclesias Dei inferre, preter 
eam qum jam exstabat, quam beatissimi Patres 
nostri Spiritw sancto locuti definiverant. lli autem 
ab hac semel, nescio quomodo, dissentire visi, et quod 
neque recte scntirenl, neque apostolicis et evenqelicis 
dogmatibus  adhererent, in. suspicionem — adéucti, 


(c) Eulog. ap. Phot. cod. 237 ; Ephr. ib. cod. 238. 
(d) Maximi Opp. t. 1}, p. 149. 


231 
&pxz σιωπῶντες ἀπηλλάγησαν ἂν τῆς ἐπὶ τούτῳ δι- 
δασχαλίας, f| μᾶλλον ἀπολογούμενοι, xaX τῆς ἐνού- 
enc αὐτοῖς δόξης τὴν δύναμιν ἐμφανίζοντες ; nun- 
quid tacendo αὖ hac ignominic ποία se liberassent, 
an plena potius satis(actione, sueque sententie decla- 
falione?.... qui ergo vull hoc facere χαινουργῶν μὲν 
οὐδὲν, ἀλλ᾽ οὐὃξ πίστεως ἔχθεσιν ὁρᾶτλι χαινοτομῶν, 
nihil utique novi molitur, nec fidei expositiouem in-- 
novare deprehenditur, sed potius eam, quam de Christo 
kabet fidem, interrogantibus perspicuam reddit. Quam- 
obrem concludit hos episcopos nihil swa professione 
innovasse, χαινοτομοῦντες T] ὡς; πρησεπάγοντες τοῖς 
πάλαι διωρισμένοις τὸ σύμπαν οὐδέν, nihilve proreus 
ad ea que olim sancita sunt adjecisse, sed potius in- 
culpate Patrum doctrine adhesisse. πε Cyrillus.lta- 
que formula Βα οἱ veris declarationibus auctior, non 
nova, 3ut altera fides censenda est, nec ejusmodi 
declarationes proprie dicta ad fldem additamenta 
sunt. 

XXXVI. Quando et a quibus vox Filioque adjecta 
primum sit Symbolo.— Atqui vox Filioquein Symbolo 
adjecta primum legitur in actis synodi Toletanz 
tertie : cum jampridem in totius llispanie conci- 
lio plenario adversus Arianos, Macedonianos et 
Priscillianistas secundum tritam Patribus Latinis 
assertionem detinitum esset, Spiritum sanctum ex 
Patre Filioque procedere, ut significaretur eum 
esse de essentia utriusque et utrique perinde con- 
substantialem, atque alteram esse personam ab 
utraque distinctam. Nam secundum Athanasii ct 
Cyrilli theologiam, ratio propter quam spiritus 
sanctus substantiz ejusdem est ac Pater et Filius, 
luec est, quod nedum a Patre, verum etiam ἃ Filio 
nai'uraliter procedat. Sicut enim Filius et Spiritus 
sancius individue eatenus cum Patre conjungun- 
tur, quatenus ex ipso absque divisione exsistunt: 
sic quoque Spiritus sanctus conjungitur cum Filio, 
quia procedit ex illo. Ac rursum Filius et Spiri- 
tug sanctus idcirco distinguuntur a Patre, quia 
ex ipso exsistentiam habent ; ita Spiritum a Filio 
Qistingni necessum est, qua procedit ex ipso. Nam, 
ul antehac. dictum est ex Nazianzeno, mutue re- 
lationis diversitas diversam ipsorum fecit appellatio- 
Rem, alque diverse illius relationis ratio altera 
non est pr:eter ἔχφασιν, hoc est personz unius ab 
alia effulsionem sive processionem : nec alia ratione 
tres person.e di(ferunt, ex Gregorii Nysseni do- 
ctrina, nisi χατὰ τὸ αἰτίαν xal αἰτιατὸν elvat, quate- 
nus aller causa est, et alter est. ex causa. Declara- 
tionis igitur gratia cst addita Symbolo vox Filioque, 
non ut dogma novum astrueretur. 

XXXVII. Ecclesia Romana criminationibus Graco- 
fum purgata.—(Quapropter nequaquam Ecclesia Ho- 
mana peccaverit, quando voculam unam Symbolo 
interaeri :egre tandem indulsit ; quam nempe ad fidei 
connrmationem explicationemque alix Occidentis 
Ecclesi: jam olim censuerant admittendam. Hic 


(a) Sexta synodus gen., act. 10. 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


272 


porro e re nostra est observare, Ephesino canone 
prohiberi fidem alteram conscribere prater Nicz- 
nam, ac nihilominus ab eadem synodo. admissain 
esse formulam in concilio generali Constantinopoli 
editam, hoc est Nicrnam  declarationibue variis, 
imo non paucis artieulis auctam. Ex quo deduci 
potest alterius fidei vocabulo, non formulam, quae 
explicatiorem Christianz doctrine normam doceat, 
prohiberi ; sed qu: spuria et peregrina dogmata 
complectatur. Enimvero hoc decretum synodus 
edixit propter formulam quamdam Nestorianam, 
quam Charisius presbyter Patribus detulerat. At- 
qui non solum cecumenica synodus Cbalcedonensis 
NMiexno, seu Constantinopolitano, Symbolo appen- 
dicem adjecit : verum etiam in sexta synodo, re- 
clamante nemine, Petrus Nicomediensis, Theodo- 
rus, et alii episcopi, elerici et monachi, qui bzeresi 
Monothelitice — consenserant, fermulam | Niczna 
prolixiorem explicatioremque palam recitarum (a) 
In septiina quoque synodo (5) lecta est alla, a Theo- 


.doro llierosolymitano conscripta ; itemque aliam 


rursum obtulerunt Basilius Ancyranus, et caeteri 
episcopi, qui Iconomachorum errores amplezati 

erant ; quantumvis  Ephesinus canon ediceret, 

minime fas fore lsreticis qui converti voluerint 

ad Ecclesiam alteram fidem preter Niexnam por- 

rigere. In bac eadem synodo lecta est professio 
fidei altera, quam Tharasius ad patriarchas Orien- 
talium sedium miserat : cumque Niczenum, seu 
Constantinopolitanum Symbolum, variis modis au- 
ctum et interpolatum contineat, de Spiritu sancte 
hzc speciatim habet : Kat εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, 

τὸ Κύριον, τὸ ζωοποιὸν, τὸ kx τοῦ Πατρὸς δι’ Υἱοῦ 
ἐχπορευόμενον. Et ἐκ Spiritum s^nctum, Dominum, 
vivificantem, qui ez Paire per Filium procedit. Quia 
vero Greeci in concilio Ferrariensi, seu Florentiut, 
dixerunt formulas istas fldei partieulares fuisse, 
non communes ; en alias plane communes et so- 
lemnes, quz in ipsorum ritualibus habentur. He- 
braeum, seu Judeum, ante non baptizant quem 

fidei Christiane primum professionem pronustie- 

verit, qux» omnino diversa est a Constantinopoli- 
tano Syuibolo, ut videre est ia. Euchologio, pag. 
944. In ordinatione episcopi, jubetur primum 
electus recitare Symbolum Constantinopolitanum, 
tum deinde, ac si hoc. minime sufficiens. sit, exposi- 
tio altera, tertiaque ab eo postulatur, quarum 

postrema Symbolum illud predictum exhibet v»- 
riis declarationibus admistum : quinimo hujus in- 
terpolati Symboli auctor fuisse Photius ipse indi- 
catur codice Caesareo, cujus Lambecius meminit lib, 
vt, cod. ΤΊ, alias mitto formulas, quas Greci cude- 
runt, pro iisqui ex diversis [XIX] hzeresibus aut sectis 
ad Ecclesiam convertuntur ; tametsi feratur canone 
Ephesino fidem alteram licitum non esse porrigerc 
lis qui vel ex paganismo, vel ex Judaismo, vel ex 
quacunque heresi ad Ecclesiam. converti voluerint, 


| (b) Act. 9. 





233 
Am ergo ipsi se violati hujus sanctionis reos agno- 
scant, aut adversum Latinos propter adjectam 
Symbolo dectaratiunculam unam deblaterare desi- 
nant. 

XYVHI. Photianorum objectio altera. — Objiciunt 
rursum cum suo Photio, Constsntinopolitane 
synodi prioris Patres huno articulum, qui ex Pa- 
tre procedit, accepisse ex ipeismet Domini verbis, 
qum in Evangelio leguntur, Joan. xv, 36, nec 
proinde debuisse Chrisd vocibus «liquid inter- 
geri (a). At vero hunc locum Paires nequaquam 
im Symbolo posuerunt, ut jacet apud ewangeli- 
stam, sed prepositionem παρὰ in ix Lransmutarunt. 
Ia Evangelio siquidem legimus, ὃ παρὰ «ou Πατρὸς 
ἐκπορεύεται, qui a Petre procedit : in Symbolo vero 
dixerunt, τὸ ἐκ Πατρὸς ἐκπορευόμενον, ex. Patre 
precsdoniom. ()οἰἀπὶ eiiam Romane Ecclesise fas 
faerit, voculam enam interpretationis ergo subji- 
eere, 69 wexime cum septima synodus οἱ tolus 

Queens "re ipea. Domini verba vocibus duabus, 
δὲ Υἱοῦ, per Filium, ἃ Tharasio interpolari con- 
cesserit ? (uia et Epiphanius passim in Panario 
atquo im Anmcersio de Spiritu sancto profiteri nou 
dubitat, τὸ παρὰ «oi Πατρὸς xe vou Υἱοῦ ἐχπορευό- 
μενον, qui es Paire Filioque procedit, nihil ve- 
ritus, ne Christi voces, aut Symbolun adulterasse 
ceneeatar. 

XXXIX. Homanus pontifex. Latinis solum vocem 
nuesss Symbola adjicere concessit. — AV saltem 
nes debuig Romanus pontifex , inquiunt, prater- 
misso consilio esterorum palriarcharum, qui cum 
ipso diviause babent regimen Ecclesiz,, communi 
$ymbelo quidquam adjicere. lta fortasse quidem, 
si edjectiouem iHam ab universo orbe Christiano 
SimiMendaim sanxisse(t ille. Verum boc duntaxat 
Letiaqru:m episcoporum urgenlissimis votis annuit, 
9 in Occidentis Ecclesiis vox Filioque recitaretur 
ia Symbolo, mec ullo decreto Orientales ad idem 
faciendum. astripgit : quin potius licet in concilio 
Lepiuaensi a Grecis οἱ Latinis cantatum sit intra 

uan solemnia, qui ex Paire Filioque procedit, ue- 
qmm exinde Graeci ad Symbolum cum addita- 
mese deiaccpe οἱ perpeiuo recitandum obligati 
faf. Íno viro liae conditione fadus iniri Michael 
Paiselegas postulavit, ut Eeclegia sua. Symbolum 
wuper dicat, prout dicebat illud aute achismg usque 
in dediornum diem. Id quod a pontifice et episcopis 
Latinis approbotum fuit, Consimiliter in. synodo 
Fissentina (9) Grici, nemine ex Latinis repsgnante, 
dizssumé , τὸ τῆ; πρροθήχης ἡμεῖς οὐ δεχόμεθα 
eX mecs, additienem nequaquam omnino n0s recipi- 
mus : sed concedimus vobis ul eam habeatis in Eccle- 
siis sestris. Quid plura? Clemens Vill, bulla 35, $6, 
decrovit ui Greci credere teneantur Spiritum sanclum 
es Filio procedere, sed non teneantur pronuntiare, nisi 
subesset scandalum. Quamobreu Greci qui oma- 
mass Ecclesia. colunt, Symbolum libere recitant 

(a) Phot. cp. encycl. ad patriarch. 

(8) Sess. 25, pag. 498. 

Pargot. GR. XCIV. 


DISSERTATIO I. 


sine sadditamento. Geterum pari jure fas fugrat 
Occidentali Ecclesi: voculam. παῖ Constantimo- 
politano Symbolo inserere, quo centum et quiaqua- 
ginta illis episcopis Orientalibus qui, in concilio 
Constantinopolitano primo convenere, ipconsulus 
sede apostolica οἱ Oceidentis episcopis editam 
Nieze formulam immutare, proptor varies que 
exon erant hareges : cum tamen, Atbanasio in 
epistola ad Jovianum Augustum conptestante, minime 
gentium liceret quidpiam eidem adjicere, eut de- 
trahere. Sed quantumvis obtendant acbismeotici, 
adjeetam Symbolo vocem discidil causam fuisse, 
ut et intolerabilem legaterum Bomanorum fastum 
et quasium, prima mali labes petepda verius 
fuerit, a patriarcharum Byzautinorum e&mbitioso 
conatu, quo prepier pretensum e£ informem 
quemdam Cbalcedonensis concilii capenem jure 
sibi arrogabant smqualia iis quibus Romana et 
apostolica sedes potiebater (c), ut olxoupevoxol, 
id est orbis patriarche, appellari vellent. llis du- 
dum pontifices Romani restite»o usque ad Ser- 
gium εἰ Michaelem Cerularium, qui, eum tyranot- 
dem olim affeciasset et postmodum factus episco- 
pus, imperatores ipsos detrudere et instituere 
maoliretur, nec preinde apostolice sedi subesse 
susiisehat. insuper imperatores Grecorum mo- 


leste sique indigne ferebant, imperium Orientis 


regibus Francorum ab episcopo Romano delatum 
esse. Auxerunt schisma parts simultates occasione 
belli sacri, quod Latini in Sarracenos suscepe- 
runi, ac tandem exzpugnatio urbis Constantinopo- 
liane, quam Franei nostri, invito poentillce 
Innocentio lll, Grsecis abstuloruot anno 1904, to- 
Aueruntque usque ad annum 4960. Post obitum 
Cerularii sepe actum est de reconciliatione am- 
barum Ecclesiarum, juxta atque Byzantini impera- 
lores rebus suis eam conducere perscntiscerent, 
variaque idcirco concilia hinc inde habita sunt, in 
quibus precipue disputatum est do processione 
Spiritus sancti, ae si pax el unio Ecclesiarum ab 
hoc uno capite penderet. ! 

XL. Concilium Barense, e£. S. Ansétmi de Spiritus 
sanctiproeessione tractatus.-—Anno Domini 1098, Bari 
in Apulia concilium sat numerosum ab Urbano Il, 
mense Octobri, celebratum est, in quo consederunt 
episcopi 185 , ut narrat Lepus Protospata. liuc 
quoque Graci accesserunt, ac tanta. vi de procese 
sione Spirilus sancti disputarunt, οἱ Latini causa 
cecidisse putarentur ; quamtuumvis plura ab aposto- 
lico (seu Papa Urbano li) fecunda ratione diserta 
esse, ferantur ἃ Simeone Dunelmensi. Quocirea 
poutifex Anselmum,. qui ibi aderat, clamoribus 
advocat, ut Ecclesia causam sustineat; id quod 
egregio prasstitit Cantuarieüsis presul. Finito cone. 
cilio, 4υ contra Gracos sanctus dixerst, amico- 
rum precibus pulsatus, scripto commendavit. Su- - 
perest hodie Anselmi liber De processiene Spiritus 


(c) Leo ΙΧ ep. 1, $ ix 


v5 
sanetí, in quo posthabitis quee in aliis voluminibus 
slim statuerat, de modo quo Spiritus sanctus pro- 
cedat 4 Patre; eo quod nimirum esset. mutuus 
amor utriusque (quod quidem ex Orientalium Pa- 
trum theologia [XX] mon constare, in Barensi 
eoftoquio compererat) ipsismet Grzcorum principiis 
sic adhzrescit, ut ex eis illud evincat quod contra 
nostros inficiabantur. Hujus operis sui hanc sum- 
mam esse ipsemet Anselmus docet : Constat inex- 
prghabili ratione Spiritum. eanctum eese de Filio 
sicut ex. Patrà : nec tamen esse quasi de duobus di- 
versis, sed quasi de uno. Ez eo enim quo Pater ei 
Filius unum sunt, id est ex Deo, est. Spiritus 
sanctus, non. ex eo ande alii sunt ab invicem. Sed 
quoniam Deus de quo est Spiritus sanctus, esi Pater 
et Filius, idcirco vere dicitur esse de Patre et Filio, 
qui duo sunt. Atqui hoc. ipsum est, ni faller, quod 
sibi concedi postulant Grseci, ne duo principia ad- 
mitti videantur; scilicet ex Patre et Filio non pro- 
cedere Spiritum sanctum, qua duo sunt, sive 
qua dne sunt bypostases, sed qua unum sunt se- 
eundum naturam divinam : Spiritus sanctus proce- 
dii de Deo, qui est Pater et Filius, inquit Anselmus, 
sive de essentia divina, in qua sunt unum Pater et 
Filius, non de eo in quo alii sunt ab invicem. Quem- 
admodum lacus non est de hoc unde diversi sunt 
ab invicem (ons et rivus, sed de aqua in qua unum 
aunt. Sic exemplo Grocis familiari Latinorum 
eausam (uetur et explicat. 

XLI. De Petro Mediolanensi, ejusque lucubratiun- 
cula. — Cirea annum 11135, Petrus Grosulanus 
(Uraci Chrysolanum dicunt), qui ex Savonensi 
episcopo, Mediolanensis archiepiscopas renuntia- 
tus fuerat, nou sine Simoniace labis suspicione, 
cum Mediolani quietus agere prohiberetur, pro- 
fectione Hierosolymitana suscepta, Conatantinopo- 
lim venit, ubi coram Alexio Comneno de Spiritus 
sancti processione disputationem habuit , imo et 
cum ipsomet imperatore, ut colligitur ex Nicolao 
Hydruntino, lib. 1 De proc. Spiritus saucti, quem 
Leo Allatius citat lib. n De consens. Occid. et 
Orient. Eccl., cap. 10. Ejus tractatus, qui in multis 
bibliethecis manu exaratus Grace exstat, ab 
eodem Leone Allatio editus est, t. 1 Grecie ortho- 
xore. Àtque ex titulo quem codex Reg., n. 3527, 
prsert, apparet adversarium Petri fuisse Joannem 
Jl'hurnem, monachum montis Ganl, cujus potiora 
someuta Joaunes. Beccas patriercha postmodum 
€oníatavit, orat. 1 De unione Ecclesiarum, Contra 
Grosulamuim calamum strinxerunt, in primis Ni- 
celaus Methonensis ct Eustratius Nicsnas. 

XLI. Dialogi Ansclmi Havelbergensis cum Grecis. 
— Paucis post aumis Anselmus alter, episcopus 
Havelbergeusis, cuin Constantinopoli Lotharii 1l 
imperaioris legatus ageret apud Joannem. Comnc- 
num, qui Alexio proxime successerat, solemne et 
publicum colloquium habuit de Spiritus sancti 


(a) Lib. u, cont. Grec. cap. 2, t. ] Spicil. 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


processione, coram imperatore Byzautino, patriar- 
cha, et quotquot in urbe legia morabantur viri 
eruditione conspicui. Aderant quoqwe mom pasci 
Latini, inquit (a), inter quos fuerunt tres viri sa- 
pientes én utraque lingua periti el litterarum dectis- 
simi, Jacobus nomine, Veneticus natione, Durgyndio 
nomine, Pisanus natione. Teriius inter alios preci- 
puus Graecarum ei. Latinarum litterarum doctrina 
apud wmiramque gentem clarissimus, Moyses, ltalus 
natione, ex civitale Pergamo. l»te αὖ universis 
electus est ut wirinque. esset. fidissimus interpres. 
Grecorum causam tutabatur Nichites, sive Nice- 
$$, Nicomediensis, quem fuisse ait pracipuum 
inter duodecim didascalos, qui juxia morem savien- 
tum. Gracorum εἰ liberalium artium et divinarum 
Scriptusarum | studia regunt, ei ceteris. sapientibus 
tanquam omnibus preminentes in doctrina praesunt, 
el ad quos omnes questiones difficillime referumur, 
et ab eis solute deinceps sine retractatione, et pro 
confirmata sententia teuentur et scribuntur. Horum 
διδασχάλων, seu doctorum, quorum munia elegan- 
ler Anselmus hic describit, mentionem babes 
apud Éonmaram lib. xv Asnal., n. δ, quique eis 
preficiebatur, non solum διδάσκαλος Ἐῤαγγελίον, 
doctor Evangelii, verum et διδάσκαλος οἱμκουμενιχὸς 
doctor wniversalis , appellabatur. Nec dubium 
quin primum hunc locum Nicetas ille Nicomedien- 
sis obtineret, qui precipuus magistrorum fuisse 
dicatarab Anselmo. Post multa hinc inde objecta ct 
responsa absque cavillis aut rixandi prurugine, 
Nechites, seu Nicetas concludit, Latinorum degma 
liaud absonum esse; verum non esse dicendum, Spi- 
ritus sanctus procedit a Filio, hoc est minime appo- 
nendum esse Symbolo, citra universalis synodi 
decretum. Collatione altera disputatum est de 
azymis et primatu papa, eaque exitum eumdem 
macta est. Tum. Nicetas (5) scandala propter 4025 
scissz sunt Ecclesize orta 6986 dixit, ex quo Care- 
lus quidam rez Framcorum violenter Romanorma 
imperium invasit, et se patricium Romane wrbis 
appellari fecit. Cujus tempore contra majestatem 
imperii monarchia divisa vel potius scissa est : wnde 
non pauca scandala inter Latinos et Grecos orta 
sunt, non solum in imperialium institutionum vaffe- 
late, verum eliam ἐπ ecclesiasticarum. regulerum 
diversitate. Hsec quidem, aliaque bis consimilia 
jamdudum causantur Graci, quz hujus instituti 
nostri non est refellere. Anselmus porro Havelber- 
gensis colfationes suas scripto mandarit, ad di- 
luenda objecía' episcopi cujusdam schismatici, 
qui ab imperatore suo Romam ad Eugenium lll 

missus fuerat. | 

XLiH. De Hugone Etheriano. — SubManueleJoan- 

nis Comneni successore, Huge Etherianus, ipsemet 
principe annuente, tres libros pro dogmate Lati- 
norum conscripsit, in quibus praecipuos e schisma- 
ticis auctores copiosc et erudite coufutavit , puta 


(b) Lib. 1, c. 14. 





231 
Nieemenim  anüetitem, Nicolaum Methonensem, 
Nicetam Byzantium , quem Philosophum appellat, 
Tieophylacium, et Photium. Bessariou in epistola 
ad Alezium Philantropenum, cujus fragmentum 
recitat Allatius lib. 11 De consensu, cap. 28, n. 5, 
merrat se legisse librum Nicetz illius Byzantini 
qui Thessalonicensis metropolita postea fuerit, in 
que se Latiporum sententiam approbare significa- 
ret, υὲ eae dempto quod voculam Filioque, quam- 
libet veram, Symbolo male adjectam ceuseret : Καί- 
τοι ὁ Θεσσαλονέχης οὗτος τῷ Λατίνιυν κροσέχειτῳ. 


δόγματι. To γὰρ συμπέρασμα ἀληθὲς εἶναι ἐδίδαξεν, 7 


ἐμάχετο δὲ, τοῦτο δὴ λεγόμενον, ὑπὲρ ὄνου σχιᾶς, 
μὰ δεῖν μηδὲ τἀληθὴ τῷ Συμθόλῳ προσθεῖναι. In 
hejus librum cum Joannes Beccus incidisset eum- 
que legisset, mx ejursto schismate Romanam 
dem parwesque smplexus est, teste. Pachymere 
lib. vi Hist., cap. 6, qui insuper Nioetam illum, cui 
Maronig cogaomea erat, sevo suo in magno pretio 

(wee et iu majore ecclesia cbartopbylacem nar- 

ται: "Ov ἢ γὰν μεγάλη Ἐχχλησία ἐν τιμίοις εἶχε xal 

χαρτοφύλαχα. 

XLIV. Lasresiis$ Surius in Przefatiuncula ad 
concilium Lateranense 1v, quod sub Innocentio IH 
celebratum est, illud ccumenicum fuisse ail: 
quippe in qua de negotiis religionis, de Grece et 
Latinae Ecclesias concordia tractatum est : cui inter- 
fuere. patriarche Constantinopolitanus εἰ Hieroso- 
lymilenus, archiepiscopi tum. Latini, tum Greci 
sepiuaginta, episcopi quadringenii undecim..... Nec 
defuere legati. Graeci et Romani imperatoris, regum 
Jerusalem, eic. Undenarm istzec hauserit Carthusia- 
nus eruditissimus, incompertum. Adíuisse concilio 
Lateranensi 1v Latinorum Orientalium patriarchas, 
Constantinopolitanum et Hierosolymitanum, quin 
eiam Antiochenum nonnisi propter valetudinem 
accedere [X Xl] non potuisse, Surio, aliisque con- 
cesaero. Tunc enim ille civitates Latinis princi- 
pibus parebant. Nec etiam negavero episcopos 
Graecos diversarum regionum, quas Latini itidem 
webegerant, illuc convenisse. Eos vero quorum 

Weeraler, capta a nostris Byzanto, Nieeam con- 

cserA, ne verisimile quidem puto: eo magis 

quod casen quartus hujus concilii contra Grecos 

Cesdins est, qui lunc temporis vehementius in 
Remsnam Ecclesiam frendebant. Quapropter nul- 
lMeaus existimo, in ista synodo actum esse de 
precessione Spiritus sancti. Sunt qui id gestum 
referant ad concilium Lateranense tertium, quod 
aeme 1179, Alexandro lil pontifice celebratum 
faerat, Manuele Comneno Grzxcis imperante. Ve- 
rem hoc non testantur concilii istius acta, qus 
malia fere supersunt preter canones, cum quibus 
edita est epistola Georgii metropolit?e Corcyrensis 
ad Nectarium monasterii Casulorum prepositum (a), 
in qua ipsi gratulatur, quod Roma victor e praelio 


Κ᾽ Vide Baron. ad ann. 1179, n. 9. 
b Mie Ann. Min., t. 1; Conc. gen. part. 1, 


DISSERTATIO I. 


redierit. Tomo XIl Spicilegli visitur indiculus tre- 
centorum et duorum episcoperum, qui bwuicte 
syuodo interfuerunt, nec Grscorum ullus compa- 
ret, preter unum aut alterum de Calabria. Hoc 
itaque duntaxat certum est Manuelem aliquande 
Romani pontificis benevolentiam captare tentasse, 


promissa Ecclesiarum unione, modo Occidentis 


imperium sibi restitueretur, atque Hugoni Ethe- 
riano coram se disputanti benigne satis favisse. 
ALV. Ammo 1922,Grzci srumnarum suarum 
peruesi, quorumdam fratrum Minorum opera (5), 
de pangenda pace cogitarunt, οἱ Germanus lil, p»- 
triarcha, Joaune Duca imperatore suo annuente, 
ad Gregorium nonum, necnon ad cardimales epi- 
stolas Nicza scripsit, quie multoties jam editze sunt. 
Roma Nieesm missi sunt ex fratrum Predieato- 
rum ordine duo, totidereque ex Minorum, qui cum 
Grecis paciscerentur, habitaque Nymphzes in Bi- 
thynia synodo (c), qui cum Bysantino Anüocbe- 
nus patriarcha interfuit, litteras ad instar profes- 
sienis fidel ad papam Greci dedere, in quibus, 
quamplurimis Patrum sententiis intextis, erro- 
rem suum de Spiritu sancto diserte enuntiarunt, 
sicque malis artibus Antiocheni, captu opus pro 
votis pon cossit. Germanus, qui Romanarum par- 
tium se studiosum prsestiterat, postmodum exau- 
ctoraiua fuit, inque ejus locum Josephus ex Gale- 
sii montis monacho ordinatus. Nihilominus Joannes 
imperator pro viribus egit, uti pax  redintegrare- 
tur. Id quod testantur littere Alexandri IV, date 
anno 4956, ad episcopum Urbevetanum, quem pone 
üfex legatum ad Theodorum Lascarim juniorem 
mittebat (d) : in quibus recitat articulos. ineunda 
pacis, quos archiepiscopi Cyzicenus οἱ Sardensis, 
ei alii Calo-Joannis oratores Innocentio 1V deccs- 
sori suo obtulerant. Videlicet 1» Romana aedi ejus- 
que summo pontifici, pre caleris patriarchulibus 
sedibus, summi recognitionem et pro[essionem prin- 
cipatus; 2* canonicam obedientiam prefato prade- 
cessori, ejusque successoribus canonice intrantibus 
exhibendaem ; δ᾽ prerogativam appellandi Romanam 
Ecclesiam, cum sacra persone ecclesiastice Grace- 
rwn a superioribus suis. crediderint. se gravari ; 
Á* liberum recursum ad sedem Romanam in questio- 
nibus, quas inter prelatos εἰ alias. ecclesiasticas 
personas Gracas contigerit suboriri ; 5^ obedieniium 
quoque in senlentils, quas Romanus pontifex sacris 
non adversas canonibus promulgabit ; 6* in. conciliis 
insuper eidem pontifici primam sedem, el. primam 
conscribendi vicem, cum subscriptiones | [uerint fa- 
ciende ; 15 in. questionibus fidei, si que ibidem for- 
(assis emerserint, pro aliis dare sententiam, suc- 
que vuluntalia proferre judicium, quod, dummodo 
evangelicis et canonicis non obviel testimoniis, obe- 
dienter cater suscipient el. sequentur ; ὃ. in aliis 
vero ecclesiasticarum personarum causis εἰ nego- 


᾿ Àn. 1925. 
5 


Wadding. t. 1, p. 147; Regest. lib. n, epist. 


959 


(s, qua in conciliis. iractabuntur, sententiis quas 
livmani ront:ficis dictabit auctoritas, dummodo sa- 
crorum nom. adversentur conciliorum. decretis, τ - 
leri. acquiescent. Narrat pontifex nuntios illos pos. 
Ltlasse ut Constantinopolis imperatori Grzeco red- 
deretur, et patriarcha. Latinus inde amoveretur, 


moxque subjungit : Sane oblationem  professionem-- 


que pramissas, felicis — recordationis — Inmocentius 
papa pradeeessor noster. de fratrum suorum consi- 
lio nobis, tunc in minori officio constitutis, ut per 
hujusmodi benignitatis assensum, tante reconciliatio- 
nis incremento tota letaretur — fidelium | universitas 
approbàvit. Addit denique, quod in rem nostram 
facit : /dem praedecessor satis absonum reputacit, 
quod in concilio celebrando ille solus articulus Sym- 
boti 'Nicene synodi, in quo de processione Spiritus 
sancti Graeca Ecclesia. aliquantulum a lomana dis- 
sonare videtur, per pra [atos nuntios a Romani pon- 
tificis excipiebatur judicio, adjJicientes, quod. diffini- 
tioni ejus in concilio Gricca non acquiesceret. Ecclesia, 
nisí quod definitum essel per. Scripture authentica 
lestimouiu n, vel divinum oraculum comprobare!..... 
Verumtamex ne aliquod ex hoc reconciliationem ip- 
sius Ecclesie impedimentum vel obstaculum tnpedi- 
rel, pra decessor ipse concessit, iw concilio imminen- 
ti tenorem predicti Symboli adjectione qualibet, uisi 
forte de mutua. conniventia, quam sicut confidimus, 
reconciliationis inducet. concordia, non mutari : sed 
in ea forma penes Graecam — Ecelesiam | remanete, 
quam dicta synodus prommlgarit, dummodo de san- 
cit Trinitatis fide Greca Ecclesia in omnibus ca- 
tholice consentiat cum Romana. tlc quidem ambo 
pontifices Graecorum votis. onnuerunt. Nihilomi- 
nus handquaquam fedus saucitum fuit, Constan- 
tinopoli imperatori. Grzeco non restituta, 

XLVI. Greci Romane Ecclesie junguntur in conci- 
lio Lugdunensi .— Ea vcro paulo post urberecepta, 
auno 1261, cum Michael Pakeologus imperator 
ingruentem sibi cum exercitu Carolum Sicilie re- 
gem extimesceret, Romanum pontificem sibi eon- 
ciliandum duxit, adeoque Ecclesiarum copulam pro- 
movendam. Quocirca, cum Gregorius X generale 
concilium Lugdunum  convocaret, oratores illuc 
destinavit, quorum prscipui erant Germanus quon- 
dam patriarcha, Theophanes Niczenus, Joannes 
imperatoris frater, οἱ Georgius Acropolita. In sy- 
nedo nulle de Spiritu sancto, aut aliis controver- 
sis capitibus disputationes habitze feruntur ; quippe 
quod de iis sat tractatum erat Constantinopoli a 
fratribus Minoribus, quos pontifex [XXII] illue dele- 
gaverat. Itaque proxima post Grzecorum legatorum 
adventum sessione, Gerraanus cum suis, necnoa 
cum presulibus de Calabria, et Willelmo de Mor- 
becca Symbolum Grece cantillarunt, cum terna 
repetitione versiculi, qui ez Patre Filioque procedit. 
Quarta vero sessione pax et unio sacramento san- 
cita est, lectis imperatoris multorumque Graco- 
rum praesulum litteris : deinde intra missarum 
solemnia Symbolum a Graecis et Latinis vicissim 


DISSERTATIONES DAMASCENICA. 


ΘῈ} 
decantat"m est, bisque versiculus, Qui ex Parre 
Filioque procedit, repetitus. Imperatoris — litterze 
amplam — fidei professionem continebant ; in finc 
autem postulabat, ut Symbolum a. Geaeis, adjecta 
voce Filioque, Ymmutari non juberetur, ἵνα ἡ ἡμε- 
τέρα "Exxinola λέγῃ τὸ ἅγιον Σύμθδολον, ὡς ἔλεγε 
ποὺ τοῦ σχίσματος, ut. Ecclesia. nostra dicat Sym- 
bolum, inquit, prout. dicebat ante schisma, usque in 
hodiernum diem. luic concordia consensum  Joee- 
plius patriarcha denegavit ; unde ad ordinem re- 
dactus est ἃ Micliacle, inque cjus locum. Joannes 
Beccus eximie vir iutegritatIs et eruditienis sub- 
rogatus. Ilic, eoacta. frequenti. episcoporum sy. 
nodo, qux Lugduni gesta erant. coefirmavt, ae 
synodicam ad Joannem XIX papam misit, in. qua 
dogma Latinorum pererudite et eleganter enuntia- 
batur. Complures Grecorum reconciliationem 
cum Latinis obstinatius detestati, carceribus, 
plagis οἱ exsiliis, ac. tandem in synodo alterà 
communionis privatione multati sunt. 

XLVMH. Audax Graculi nianus. in quemdam CGre- 
gorii Nysscni locum.— lnterim Joannes Beceus pa- 
triarcha, de Ecclesiarum unione assidue sollicitus, 
habito iterum de more concilio, questionem ha- 
huit. de quodam Gregorii Nysseni loco, quà cum 
Spiritus sancti ez Filio quoque Ex τοῦ Y loo, exsisten- 
tiam enuntiaret, a referendario Magna Ecclesise, 
cui Enscammatismeno nomen erat, gladiolo corru- 
ptus esset, erasa prapositione ἐχ " cujus faci- 
uoris veniain a l'atribus humillime poposcit. I1xc 
lestantur acta synodi apud. Leon, Állat. lib. 11. De 
cons ns , cap. 1; et t. 1. Grec. orthod.. Codicem 
quem Enscammatismenus labefactarat, vetustissi- 
n:um fuisse aiunt, et ad. Xiphilinum quondam 
ceconomum pertinuisse. Locus Nysseni sumptus 
ferebatur ex cjus sermone in Orationem Dominicam, 
qui incipit, ὅτε προῆγεν ὁ μέγας Μωῦσῇῆς. cum ma- 
gnus Moyses, οἷς. ΑΙ vero in nullo ejusdem doctoris 
sermone in Doniinicam Orationem comparet ; imo 
neque in sermone qui in editis censetur tertius, in 
cujus tamen fine de Spiritus sancti deitate et con- 
substantialitate disputatur. Verum tanquam à 
Nysseno acceptus citatur ab Hugone Etheriano, lib. 1, 
cap. 3. Quocirca juvat eum integrum, tam 
Grace, quam Latine recitare : Ὅ τε γὰρ Υἱὸς ἐκ τοῦ 
Πατρὸς ἐξῆλθεν, χαθώς φησιν ἡ Γραφὴ, καὶ τὸ 
Πνεῦμα £x τοῦ Θεοῦ χαὶ παρὰ Πατρὺς ἐχπορεύεται" 
ἀλλ᾽ ὥτπερ τὸ ἄνευ αἰτίας εἶναι, μόνου τοῦ Πατρὸς 
ὃν, τῷ Yl καὶ τῷ Πνεύματι ἐναρμοσθῆναι οὗ δύνα- 
ται, οὕτω τὸ ἔμπαλιν τὸ ἐξ αἰτίας εἶναι, ὅπερ [διόν 
ἐστι τοῦ Υἱοῦ xai τοῦ Πνεύματος, τῷ Πατρὶ ἐπιθεω- 
ρηθῆναι φύσιν οὐκ ἔχει. Κοινοῦ δὲ ὄντος τῷ Υἱῷ 
καὶ τῷ Πνεύματι τοῦ μὴ ἀγενήτως εἶναι, ὡς ἂν μή 
τις σύγχυσις περὶ τὸ ὑποχείμενον θεωρηθείτ, πάλιν 
ἐστὶν, ἄμικτον τὴν ἐν τοῖς ἰδιώμασιν αὐτῶν διαφορὰν 
ἐξευρεῖν, ὡς ἂν xal τὸ κοινὸν φνλαχθείη, xal τὸ 
ἴδιον μὴ συγχυθείη. Ὁ γὰρ μονογενὴς Υἱὸς ἐχ τοῦ 
Πατρὸς παρὰ τῆς ἁγίας Γραφῆς ὀνομάζεται, καὶ μέ- 
χρι τούτου ὁ λόγος ἴστησιν αὐτῷ τὸ ἰδίωμα. Τὸ δὲ 





411 
&ytov [νεῦμα, xat £x τὸῦ Πατρὸς λέγεται, ΚΑΙ EK 
TOY ΥἝἼΟΥ͂ ΕἸΝΑΙ προσμαρτυρεῖται. « Εἰ γἀρ τις 
Πνεῦμα Χριστοῦ οὐχ ἔχει, φησὶν, οὗτος οὐχ ἔστιν 
αὐτοῦ. » Οὐκοῦν τὸ μὲν Πνεῦμα, ix τοῦ Θεοῦ, καὶ 
ϑεοῦ Πνεῦμά ἐστιν. Ὃ δὲ Υἱὸς ἐκ Θεοῦ ὧν, οὐχέτι 
χαὶ τοῦ Πνεύματος, οὔτε ἐστὶν, οὔτε λέγεται. Οὐδὲ 
ἀντιστρέφει ἢ σχετιχὴ ἀκολουθία αὕτη * Nam 
εἰ Filius exiet a Patre, μὶ αἷἱ Scripturn, et Spiri- 
tus ἐΣ Deo εἰ Patre procedit. Sed. quemadnto- 
dum sine principlo esse, cum sit Patris solius, Filio 
εἰ Spiritui sancto comvenire non potest ; sic contra 
a principio esse, quod est propriwm ΕἸ εἰ Splritus, 
ἐπ Patre considerari naiutfa. non patitur. Jam. cum 
Filio εἰ Spiritai sancto commune sit, ut non inge- 
nite modo exsistant ne qua in subjecto ooRfusio  spe- 
«tetur, rursus incommunicabilem in eorum proprieta- 
tibus differentiam | inpenire possumus, ut. et. quod 
commune esi servetur, ei quod proprium est moi con. 
[unsatur Etenim unigenitus Filius ex Patre in Scri- 
ptura sacro dicitur, ei hacienus ejusproprietotei illius 
docirima definit. At Spivitus sancius εἰ ev Patre di- 
citar, ET EX FILIO ESSE perhibetur. « Siquis enim 
Spéritam — Christi non habct, hic non estipsius* v 
igitur — Spiritus, qui ex. Deo esi, etiam Dei Spiritus 
est. AL Filins, cum ex Deo sit, non jam iamen Fi- 
lus Spiriius aut est, aut dicitur : neque hoc relati- 
να comsecmtio comvetriitur. Pelavius do hoc loce 
disputans, ait se ia eam opiniohem adductum, alie- 
nam ab ieto esse propositionem ἐκ, scripsisseque 
Gregurium : Τὸ δὲ ἅγιον Πνεῦμα καὶ ἐκ τοῦ [Πατρὸς 
λέγεται, καὶ τοῦ Υἱοῦ εἶναι προσμαρτυρεῖται. dta 
eni consequeniem orationem postuláre, cum e 
costrario Filiem dici sie ox Patre. esse, ui non di- 
eaur Bpiritus : Ὁ δὲ Υἱὸς ἐκ τοῦ Θεοῦ οὐχέτι xal 
οὖ Πνεύματος οὔτε ἐστὶν, οὔτε λέγεται. Non. dieit 
ἐκ τοῦ Πνεύματος, quod consentaneum erat, siqui- 
dem ante scripsisset Spiritam οἱ esse ex Deo, et 
esse ex Filio. Scripsit ergo Spiritum et esse ex 
Deo, et esse Filii, ut ei respondeat ex adverso, Fi- 
Wum e£ esse ex Dco, et non esee Spiritus, Subnota- 
Te quoque mihi liceal auctorem ex Scripturz va- 
Tis Ws argumentari, in quibus Spiritus sanctus 
ex Paire gocedere. legitur, atque insuper perliibe- 
(ut espe Spiritus Filii; nusquam autem ex Filio esse. 
Üvssquam, ut subjungit vit supra nrodum doctus, 
hse sermonis formula, que Spiritum Filii nomi- 
n3, idem valei atque, et. Filio, αἱ alibi docetur. 
Ad locum vero Nysseni integrum quod spectat, ex 
Eethymio, part. 11 Canopl., tit. 12, certum fit. ge- 
ruigum eun) esse, Lranssumplumque ex ea. sermo- 
Bis im Orationem Dominicam parte, qu homilia 
teria censetur. Postquam cnim protulit tres hujus 
bomiliee (XX1I | lacinias, addit et istam : Ex eadem 
seatione ; Spiritus sancinset ex Deo, et Christi Spiri- 
(us est, etque dicitur ; Filiusantem cum ex Deo sit, non 


4 Bom. vin, 9. 


(a) Nic. Greg. Hist. Pacbym. lib. v, cap, 24. 


DISSERTATIO I. 


212 
Spiritus etiam est, neque. dicitur. {ἀπὸ enim ordinis 
series non sequilur, ut ex equo per resolutiouem sibi 
vicissim ratio respondeal, εἰ quemadmodum Christi 
Spiritum dicimus, sic eliam ipsius Spiritus Chri- 
stum appellemus. Enimvero hac in orgtione se ὧδ 
consubstantialitete Patris et Filit disputasse te- 
statur. Nyssenus, cum subjungit : ᾿Αλλὰ νῦν Tpo- 
ἀποδέδεικται τοῖς τῶν εὐσεδῶ" δόξαις, αὐτὴν ἐπὲ 
Πατρὸς xai Υἱοῦ φύσιν εἶναι " Jam vero demonstre- 
{μὴ est piofum — sententiis, eamdem esse in Patre 
εἰ Filio naturam, neque fieri posse, € que diversi 
sunt generis, Dei nomine appellentur........ Eamdein 
porro Spiritum habere naturam ex operationibus os- 
tensum est, etc. [4 quod verum esse non possit, nisi 
fragmentum — quod ante descripsi, et alia non- 
nulla suppleantur, qua libroriorum vitio excide- 
runt. Sed ad propositum revertamur. 

XLVIM. Joannis Becci exauctoratio, laudes ei 
Congressus cum schismaticis ; processio lemporalis Spi- 
ritus per Filium, Monotheletarum commentum, — ΠΝ 
utriusque Ecclesie qualiscunque unio usque δὰ Mi- 
chaelis Palzeologi obitum perdurasse fertur. At eo de- 
funeto, Joannes Deccus ab Aridronico Michaelis fili 
et successore, patriarcbali solio detrusus est ; cujus 
tamen egregias laudes Nicephorus Gregoras his 
verbis contexit: llis femporibus Magne Ecclesie 
chartophylax erat Joannes Beccus, vir exce.lentis in- 
genii, εἰ doctrinarum studiis ab inemnle atate insli- 
(tutus : preterea tantis nature donis. orna(us erat, 
quantis quisquam aller illlus evi. Nam οἱ proceritate 
corporis, et majestate vultus, et facundia, atque acu- 
míne ingenii ad omnes. res. idonei, aliisque dotibus 
praestabat, Qui. cum imperatoris decreto ( de pace 
cum Latinis ineunda) acriter adversaretur, imperator 
nihll non tentavit, tam per se, quam per alios. erudi- 
tione conspicuos, ul legitimis rationibus cum adduce- 
ret ad assentiendum.,.. Ea spe frustratus imperator, 
eum omneque [ferme genus in teterrimos carceres con- 
jecit. Tum Nicephori Blemmidw scripta. ad Beccum 
misit. Quibus ille perlectis, sanctorum libros, e qui- 
bus Dlemmidas sua collegerat, ultro postulavíl. 
taque brevi tempore testimoniorum acervum collegit, 
qua: integra volumina implere possent, et qui duda 
Latinis adversatus erat, mutata sententia, victoriam 
alio traustulit. Quamobrem patriarcha sede conscensa 
imperatori unus. [uit omnia, εἰ lingua, et manus. et 
velovis scribe calamus, docendo, scribendo εἰ do. 
gmata finiendo; ejus. cerlaminis adjutoribus Meliti- 
nivta εἰ Metochita, imperatorii cleri archidiaconis, el 
Georgio Cyprio. Wee Gregoras, necnon Pachyme- 
res (a), neuter in rem catholicam optime affectus : 
qui nec sociorum Joannis Becci, nimirum Constaiti - 
tini Melitiniote οἱ Georgii Melochitz, laudes omi- 
sere. Nicephorus quoque Blemmidas elegantiores 
sui statis scriptores laudatores babuit, ut qui vir 


213 


fucrat spectatissim:e pietatis et doctrine, et qui 
delatum sibiab imperatore patriarchatum generose 
respuerat. Hujus nonnullze lucubrationes ad speci- 
men exstant, qux Allatius Latio donavit, ediditque 
t. 1 Grecie orthodoxe. Atqui ex his addiscimus 
schismaticos ex frequentibus cum Catliolicis velita- 
tionibus, ad has angustias redactos fuisse, ut, cum 
Spiritum ez Patre solo procedere contenderent, 
non modo eum ex Patre et Filio negarent exsistere, 
verum etiam ez Patre per Filium, contra familia- 
rem priscorum Patrum theologiam. Libere aperte- 
que de proposita questioue edisseram ( inquit Blem- 
midas epistola 4 [a]) que erit, an per Filium Spi- 
ritus sanctus a Patre procedat ; an vero ex. Patre 
absque inedio, et non per Filium. Et primum qui- 
dem a multis sanctis doctoribus traditum — fuisse ; 
secundum a nemine, existimo omnes homines, qui in 
sacris Litteris exercitati sunt, el aquitate diriguntur, 
comprobaturos. (od vero in. Evangeliis vox. illa 
- inserta non sit , τοῦτο δὴ τὸ πρόχειρον εἰς ἀντιλογίαν 
πολλοῖς, hoc plerique vulgo ad contradicendum arri- 
piunt. Quocirca tota hac epistola ex sanctorum 
synodorumque sententiis confirmat ex Paire per 
Filium exsistere Spiritum sanctum, atque obiter 
ostendit nihil differre si quis dicat ex Patre Filio- 
que ipsum esse, aut ex Patre per Filium. Epistola 
alera, quam ad Theodorum Ducam imp. dedit: 
Verum enimvero, inquit, Spiritus sancti processionem 
ex Paire per Filium esse multo jam antea. in. con- 
fessis erat, et usque ad. h&c nostra tempora a piis 
hominibus asseritur, etveluti commune dogma. Eccle- 
sie recipitur : Katpbg δὲ οὐ πολὺ;, ἐξ οὗ τινες ἔπα- 
06v τι γελοιότατον, fj μᾶλλον εἰπεῖν ἀθλιώτατον " 
βονλομένοι γὰρ Ex περιουσίας ἀνελεῖν τὸ, ἐχ τοῦ 
Υἱοῦ, συνανεῖλον αὐτῷ xaX τὸ, δι᾿ Υἱοῦ, Sed non. diu 
est, ex quo nonmulli ridicule, seu melius dicam, 
miserrime affecti, dum vellent penitus ex Filio 
tollere, una cum eo sustulerunt e&. per. Filium; 
et tot tantorumque Patrum documenta, si qua 
captionis ansa dabatur, perverterunt ; sin vero nulla, 
«a lanquam. que cum multis aliis non convenirent, 
rejecerunt. Et ubicunque erat, ex Patre sive effundi, 
sire emanare Spiritum sanctum, de processione voces 
acceperunt : ubicunque vero per Filium annexum 
erat, effusionem ibi et emanationem, et si quid aliud 
simile, pro dono et munere dici contenderunt. Eodem 
$ensu voces φανεροῦσθαι promicare, ἐκλάμπειν ex- 
plenlescere, ἐκφαίνειν effulgere, interpretatos. illos 
esse tradit in epistola priore. Dum vero in hujus 
interpretamenti pristinos auctores inquiro, occur- 
rit mihi in actis sext? synodi (5) confessio Macarii 
Antiocheni haretici Monothelite, in qua de Spiri- 
tu sancto sic ait : Et in Spiritum sanctum ez Pa- 
tre procedente, xaX δι Υἱοῦ πεφηνὸς, δηλαδὴ τοῖς 
ἀνθρώποις, δι per. Filium micantem, scilicel. homi- 


(a) Ad sac. Bulgari:e. 

(b) Act. vii. 

(c) Lib. 1 De fide, 145; Dial. cont. Manich. 
p. 432; Epist. de hymn. Tris., p. 497. 


DISSERTATIONES DAMASCENIC/A. 


214 


nibus. Quz similia sunt eorum qua legimus hodie 
in Expositione fidei Gregorii Thaumaturgi, uti a 
Grecis adu'terata fuit. Unde collegero Monothele- 
tas, qui omnium primi invidiam Latinis creavcrant 
propter dogma de processione Spiritus sancti ex 
Patre et Filio, hoc sensu processionem Spiritus 
per Filium intellexisse, quod per Filium hominibus 
innotesceret. Quidni etiam ab eis falsata sil Expo- 
sitio Gregoriana, adjectis duabus istis vocibus, 
δηλαδὴ τοῖς ἀνθρώποις, scilicet hominibus, que in 
prisca Rufini translatione nunquam comparuerunt ? 
Quidquid id est. Tametsi Joannes Damascenus, ad 
quem schismatici hactenus provocarunt, multis in 
locis (c) ex recepta Graecis Patribus doctrina, 
Spiritum ex Patre per Filium eterna processione 
exsistere dixerit ; nihilominus quotquot a tempore 
Cerularii usque ad Beccum pro schismate scripse- 
runt, uno fere consensu nullam ex Patre per Fi- 
lium Spiritus |XXIV| sancii processionem astru- 
xerunt, przter temporalem illain manifestationem, 
concessionemve donorum spiritualium. Sic Michael 
Psellus, quem schismati Cerularii favisse diximus, 
primo capite theologico, Spiritum ex Patre quidem 

procedere ait, per Filium vero communicari et 

percipi ab omni re creata, δι᾽ ΥἹοῦ δὲ μεταδιδόμε- 

νον, xal μεταλαμδανόμενον ὑπὸ πάσης χτίσεως. 

Sic Nicomediensis antistes Nicefas Anselmo Wavel- 

bergensi ( d ) respondit eum a Patre per Filium pruce- 
dere, quoniam daretur per Filium ad sanctificandam 
creaturam, vel, juxia alios, quia transiret a Patre per 
Filium ad sanciificandos homines. lugo Etherianus 
perinde scribit (e) Nicomedize antistitem (sive is 
Nicetas ille sit, sive aliquis alius ) docuisse Spiri- 
tum per Filium procedere idem esse ac per Filium 
mitii vel dari. Sic quoque Andronicus Camaterus in 
famosa illa Hoplotheca cua, seu Armamentario sacro, 
cujus maxima fuit apud Grzcos auctoritas, Cyrilli 
Alexandrini in Joelem prophetam locum Y f), in 
quo Spiritus proprius Filii, etin ipso, εἰ ez ipse 62:6 
dicilur, hunc in sensum transferre conatus est : Ne 
te turbet, quod hic astruitur, ex ipso, negxe illud de 
processione accipjto, sed de missione, datiome et 
suppedilatione. Satis enim id probaverint ezplicave- 
rintque tot alie ejusdem sancti doctring, guodque 
omnes sancii praepositionem ex in. Filio, loco illius 
per acciperent. Scribebat Camaterus, ségle drunga- 
rius, seu vigiliarum praefectus, Manuele Comneno 
imperatore. 

XLIX. Conceriatio Joannis Becci et sociorwn cum 
schismaticis. 1nsulsa Greg. Cyprii opinio effulsionem 
eleruam a processione secernentis. — aque sub 
Joanne Becco hic erat contentionum cardo, an Spiri- 
tus ἃ Patre per Filium substanüaliter procederet ; 
nec quidquam aliud inculcare Beccus satagebat (g), 
nisi elerpam et hypostaticam Spiritus sancli per 


(d) Lib. 1, c. 26. 

(e) L. nt, c. 11. 

(f) Apud Joan. Becc. Grec. orth. 
(9) Pachym. lib, x1, cap. 99. 


245 
Fislium ἃ Patre productionem. Is, eum ab Andre- 
nice seniore patriarchata ejectus esset, necexsiliis, 
mec carceribus, nec ullis cru-iatibas ac. poeais de- 
terreri potuit, quin ad exiremum usque spiritam 
hoc ipsam pro&teretur. ἰδ primis vero convocat 
propter quasdam cjus de Gregorie Cyprio pairiar- 
cha exposthlaliones episcopdruu, et clericorum, 
Becnen imperii procerum coram üuperAlore con- 
versu , cujus Gregorius Constantinopolitanus et 
Athanasius Alexandrinus praesides erant, accersiti 
Beceus ejusque socii Melitiniota οἱ Metochita, de 
Spiritus processioae dispulsverent. Cumque practer 
qu'mdam Nysseni locum (a), quo Spiritus per illum 
qui contigue est ex Patre, διὰ τοῦ προσεχῶς, procedere 
dicitar, alterum ex Damasceno (5) protulissent, quo 
perinde asseritur Pater esso. per Verbum | mani[e- 
stantis Spiritus productor, προδολεὺς διὰ Αόγου 
Exgavroprxo Πνεύματος, hicque textus, nequidquam 
retlamante Georgio Mos*babar magno chartophy- 
Vaee,venuines 3gnilus esset, utpote in Androniei 
Camsteri Vegiotheea sacra citatus, neque de pro- 
cessione alia, nisi de sempiterna intelligendus ve- 
mirct, conventa seleto, patriarchze Gregorio dàtg 
provincia est libelli condendi quo Damasceni dictum 
esponeretur, concilisteturque eum aliis istis. ejus- 
dera doctoris verbis ( c), ix δὲ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα οὐ 
ἔγομεν, ex Filio autem Spiritum non dicimus. Scri- 
ptus tomus in ecclesia palam lectus fuil, quem 
imperator ipse, patriarcha aliique nonnulli sub- 
scriplionibas suis munierunt ; multis tamen ideo 
reelamantibus, quod in libello enuntiaretur priore 
siio Damasceni loco signifleari Patrem esse. Spi- 
rias per Verbum productorem, non ut Spiritus per 
Vorbun essistat, sed ut per illud effulgeat : El καὶ διὰ 
τοῦ Υἱοῦ παρά τισι τῶν ἁγίων ἐχπορεύεσθαι «b ἅγιον 
εἴρηται, τὴν εἰ; ἀΐδιον ἔχφασιν ἡ λέξις ἐνταῦθα οὐ 
τὴν εἰς τὸ εἶναι χαθαρῶς σημαίνειν βούλεται * Licet 
aped sanctos quosdam per Filium Spiritus procedere 
efjrmerur, dictio hec progressum αὐ effulsionem, 
sou ad esse, proprie et pure significat. Verba hzec tomi 
wédiet Alfatins ( d ) ex oratione iv Josephi Bryennii 
We'tnitate, aliaque refert post Bryennium in eum- 
dem wamm convenientia : plura vero Beceus in 
hiris daobus quibus tomum confutavit. Non capie- 
ám igitar, inquit Pachymeres, quid tandem esset 
Sücrimiviz inter productionem Spiritus ad exsisten- 
len, ef processionem ad sempiternam effulgentiam; co 
marime quod Ecclesic doctores divinarum persona- 
rmm Pilii et Spiritus sancti emanationes ex Patre ix- 


φένταεις, efuigentias plerumque apypellorent. 

L. Gregorius Cyprius in. crimen. a compluribus e 
sehismaticis vocatur ; Palamitarum heresim pra'for- 
merit.— Adversus Cyprii tomum Joannes Becous 
e»lamum  strinxit, tantamque patriarcha schisma- 
seo cownflavit invidiam, utomnes illum in Becci 
scmtemtiam conspirasse arbitrarentur. Nec ab 


(«) In epist. ad Ablab. 
(δ) Vid. lib. 1, De fide, p. 143. 


DISSERTATIO I. 


210. 
re: quippe oum prater es qux modo aule ci- 
tavi, alium sensum mon reddant altera. ietzee lomi . 
verba qu: Beceus orat. 1, recitat: ᾿Αλλὰ δι᾿ Υἱοῦ 
φυσικῶς ὑπάρχειν, οὐμενοῦν δι᾿ Υἱοῦ, xai ἐξ Yiou, 
τὴν ὕπωρξιν ἔχειν οἱ εἰρηκότες. Πατέρες τὸ Πνεῦμα 
ἔφησαν. διά Patres docuerunt Spiritum per Filium, 
el ex Filio naturaliter exsistere, non item per Filium 
et ex Filio exsistentiam habere. Quasi vero per Fi- 
linm et ez. Filio exsistere, et per Filium, et es Filio 
exsistentiem habere, non idem sonent ? Legatur 
Beocus t. ll Grec. orihodoz., p. 253. Aliaex eodem 
libello erroris plena idem Beccus carpit, ia primis 
quod assereret, Μηδὲν χαινὸν εἶναι, μηδὲ τῆς τῶν 
Γραφῶν συνηθείας ἀλλότριον, ἐὰν τὸ πνευματιχὴν 
χάρισμα ἅγιον ὁμωνύμως Πνεῦμα χαλῆται χαὶ 
τὴν ἐνέργείαν ἔστιν ὅτε οἰχειοῦται τὴν τοῦ ἐνεργοῦν- 
τος χλῆσιν, ὡς ἡ τοῦ ἡλίου χαὶ λαμπάδων αὐγὴ πολ- 
λάχις τὴν τοῦ ἡλίου * Nihil esse nosi, neque a Scri- 
piura consuetudine alieni, ut spirituale douum Spiri- 
tus sanoius appelletur : quinimo aciionem. aliquande 
nomen sibi agentis asciscere, veluti solis. splendor. el 
wadius solis nomen sepenumero obtinet. Quibus 
wique verbis significabat siernam Dei actioném 
qua personis tribus commubis est, Spiritum saa- 
ctum quandoque vocitari. ld quod subinde amplius 
declaravit, in opero alteso quo tomum suum con- 
tra Beceum defendebat, cujus fragmentum amplum 
reperi in Regio eod. 2955, cum hoc. titudo: “Γρη- 
Yoplou τοῦ Κυπρίου πρὸς Béxyow Δατινόφρονα " ὅτι ἡ 
θεία χάρις, καὶ fj ἔλλαμψις, καὶ ἡ ἐνέργεια αυναῖδιός 
ἐστι τῷ Υἱῷ, καὶ πηγάζεται ἐξ αὐτοῦ, χαθὰ xai ἐὰ 
Πατρὸς, καὶ αὐτοῦ τοῦ πκαραχλήτου Θεοῦ Gregorii Cy- 
prii in Beccum Latinorum opinionis vindicem, Quod di- 
na gralia, effulgentiaque, οἱ operalie, coeterna Filie 
sit, et ex ipso seaturiat velut. [XXV] etiam ex Patre 
et ipsomet Paracleto. liac vero nihil nisi impiotatem 
iunuunt, quam Gregorius Palamas paulo post do- 
cuit, nempe divinam operationem, quam θεότητα 
deitatem  nuncupabant, revera ab ipsa Dei natura 
distinetam, ac Deo tribusque personis cozlernam 
esse. Quocirea Beccus erratum ísiud adversarii sui 
redarguit allato capite integro Theoderi Abucara 
vicesimo septimo. 

Cyprius Palamitis praivit. — Ceteram pcrversam 
lianc opinionem tum primum auctore Cyprio prnla- 
tam fuisse disemis hisce verbis significat : At veritatis 
qualem 86 δε86 dicil preclarus vindez, qui nos ealum- 
nialoreset sanctorum apostolorum conviciateres vocat, 
qui hac ratione res theologicas tractamus, quinam a 
nobis- ipse compellabitur , ὁ οἴχοθεν xol ἀπὸ χοιλίας 
γέας ἄρτι δογμάτων φωνὰς τῇ τοῦ Θεοῦ εἰσηγούμενος 
Ἐχκλησίᾳ, qui ex propriis suis et παπο primum e ventre 
novellas placitorum voces in Ecclesiam Dei inirodu- 
zit. Quo Becci testimonio evincitur, nequaquam ab 
ipso, dum patriarcha ageret, proscriptum fuisse 
Palamam ae ipsius errores, tametsi Combefisius 


c) Lib. i Dc fide, p. 241. 
d; Vindic. conc. Ephes., eap. 60. 


217 


nó$stet in adnotationibus ad secundam Auctarii sui 
novissimi partem id affirmaverit : quin potius Pa- 
Jamz, Cvprium pr:vivisse, ejusque erratieum dogma 
preeformasse. Quamobrem: Joannes ille patriarcha , 
qui Gregorium Palamam primum. damnavit, aut 
Sozopohta fuil, aut, qued verius est, Glycye, qui 
cireáà. ànnuin 1516 Constantinopolitannm thronuiun 
tenuit, usque ad 1320. 

Gregorii Cypri expositio explosa.  — Becci in 
tomum lucubrationes adversariis Gregorii animos 
addiderunt. Rorum precipui eraut Joannes Chilas 
metropolita Ephesius , Daniel Cyzicenus, et Theo- 
leptus Philadelphiensis, quibus se Muzalo magnas 
logothela socium dedit, Exstat apud Allatiut, lib. i 
De consensit, cap. 2, col. 515, Joannis Chil libel- 
lus quem imperatori obtulit : isque in causa fuit ut 
Cyprius tomi sni expositionem scriberet. Theoleptus 
patriarche objielebat in tomo vestigia reperiri ini- 
piss nesció eujus doctriue Marci monachi , qui no- 
men προδολεύς prod&cior anibiguo perinde sensu 
usurpáverat, ὃς xot αὐτὸς ὁμωνυμίζξει τὴν λέξιν προ- 
θολεύς, inquit Pachymeres, Interin: qui ἃ Gregorio 
stabant, Atlianasiati Alexendrinwm. urgent οἱ tomo 
sübecribst. ille vero, sibi satis otii et fscultatis non 
esse dd singulas ejus voces explorandas eausater ; 
eo ma£ime quod QConstantinopolitanorum mores 
sensusque conpertos non haberet. Gregorio pübli- 
cum colloquium exoranti, in quo mentem planius 
suam expliearet, annuit statim Andronieus, mox 
vero mutavit mentem, veritus ne idet accideret 
quod fn altera cum Deeco eoneertatione, ex qua res 
Ecelésim nihilo pacatiore$ evaserant, Verum, ne 
patriarcha — insuditus dáiumaretur , eonfessiohem 
fidei qttàm ille conscripserat , in publico conventu 
legendam deuit, eaque ab omn! érforis suspicione 
immunis jedienta est : eti tamen sententim Epbhe- 
sius ét Cyzicenus refragati sunt : unde Gregorius pa- 
triarchatu cedendum censuit. 

Tum imperator, eeltleetis iterum synodis, tomum 
omnino emendandwh atque exponendum deerevit : 
quod tamen viri sd hec opéris exsequendtm selecti 
non prastiterunt, eum de lissignando- germano Da- 
masceni seusu inler eos non convefiret (a). Ac 
consulto prorsus : nam Cyprins im Apologia sui 
tomi illos e suis adversariis egregie refellit, quf 
Damascenum dicentem & Patre Spiritum per Vor- 
bum produci sic iuterpretarentur, ae si διὰ Λόγου, 
per Verbum, χαὶ δι᾽ Υἱοῦ, per Filium idem esaet ac 
σὺν τῷ Λόγῳ, eun Verbo μετὰ τοῦ Υἱοῦ, cum Filio, 
ei ἅμα τῷ Υἱῷ, una cum Filio. Quam quidem iu- 
terpretatione, tun Patrum sententiis, tuin. gram- 
matice legibus contrariam esse pluribus ostendit 
et evincit. Ex quibus omnibus sincerus lector agno- 
scet, quam alienus Joannes noster Damascenus 
luerit a Photii et schisinaticorum errore, eà quam 
Latinorum sensui et doctriuz consentaneus. 


(a) Pachym. lib. n, cap. 1]. 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


248 

Ll. Pachymeres schismaticorum sete improbat, 
— Eodem quoque modo Pachymeres ipse, quo prz- 
serlim auctore hs*6 omnia reluli, uti minime pro- 
basit Cyprii expositionem qwa Joannis Damaseeni 
dictum accipiebatur de produetione Spiritus per 
Filium non ad essistendum, sed ad effulgendum ; 
ia nec illis assensus fuit, qui contenderent ideo 
Spiritum ΕἼΗ dici, quod naturam eamdetn ac Filius 
μα δαί, vel. quod dighis ab eodem suppeditetur : 
Πρὸς τοὺς λέγοντας, ὅτι διὰ τοῦτο λέγεται Πνεῦμα 
Υἱοῦ, διὰ τὸ ὁμοούσιον, ἣ δ'ὰ τὸ χορηγεῖσθαι ὑπ᾽ αὖ- 
τοῦ τοῖς ἀξίοι;. Id in opusculo ostendit, quod Leo 
Allatius bis edere non dubitavit (b). Ubi subinde 
infert, si suppeditari Spiritum a Filio iis qui dighi 
sünt, non est causa. cav ille sil εἰ dicater. Spiritus 
Filii, quemadmodum et Patris, aliam hujusce fei 
causadm tnquirendam esse. Caeterum εἰ δεῖ τι τολμᾷν, 
ὅτι διὰ τοῦ Υἱοῦ &x Πατρὸς προυδιχῶς ἔστι τὸ Πνεῦ- 
μα, xal διὰ τὴν μεσιτείαν τοῦ Υἱοῦ, 8v ἧς τό τε 
Μονογενὲς φυλάττεταί οἱ, xat τὸ Πνεῦμα τοῦ αἰτίον 
τοῦ Πατρὸς εἶναι οὐχ ἀπείργεται " Si quid audere li- 
ceat, hoc affirmari possil, quod per Filium ex Patre 
Spiritus progrediatur, et per naturalem Filii inter- 
ventum; quo εἰ Unigeniti ratio. illi consersetur, εἰ 
Spiritus a Patre tanquam a causa éste mon impedia- 
tur. Sic Pachyneres communi suorum doctrinz 
refragari non. dubitavit, quemadmodum el novo 
Cyprii figmento, quod tamen schismatici supinis 
manibus Palama duce amplexi sunt, 

Lil. Textata sub Andronico juniore reconciliatio. 
Palamitarum heresis unioni infensa. Verus ejus ac 
primus parens, Nena synodus generalis Grecis schis- 
maticis.—Ab Andronici senioris imperio ad loannis 
Palseologi temporanihil qnod ad propositum nostrum 
atiineat, memoratu dignum occurrit. Narrat quidem 
Gregoras sub Andronice Juniore tentatam 6580 r6- 
conciliationem ab episcopis Latinis duobus qui 
CP. venerant, se vero Grecos suos, babita ete. 
Ltiogo quam recitat, deterruisse variis de οδυείξ, 
ac praesertim quod Romani omnia &edis δι δῖ. 
bitrio Βαϊγὶ vellent, ac Latini dialecticis cavillie 
nimium imdulgerent, qui ad dogmata sancienda 
nocivi essent. Alia quorumdam e nosuis tenta- 
menta omitto nihilo feliciora. Interim Orientalem 
Ecclesiom Palamitica lues invasit, ek quo robur 
novum schismati accessit. Hujus olim parens fue- 
rat Simeon quidem monasterii X ylozeri praepositus, 
quem juniorem Theologum appellant, eujus se so- 
cium et. vindicem prebuit Nicetas ille Stethatus , 
quem cum Michaele Cerulario et Michaele Achri- 
duno schismatis aucterem fuisse diximus. Eamdem 
haeresim cum [XXVI] Gregorius, Palamas susci- 
tasset, bellum quoque in Latinos cum guis, alque 
in primis utroque Cabasila, Nilo et Nicolao vehe- 
mentius indixit, ita ut hoc presertiur nomine 11 


(^) Lib. u De consens., p. 517; et 1.1 Grac. orth. p. 590. 


scbiematicorem Synaxatio Lhod:weque celebrati, 
Omses deincepe patriarchs οἱ episeopi Grae ad 
Palamz deliria statuminanda eonturrerunt ; ei qào 
presertim Joannes XIli, patriarebà, eu approbavit, 
coecia Constsntisopoli synodo, cul Lazárus Hiero- 
solymitanus cam Alexandrini et Amiotheni legatis 
3dfei:se fertur, queque idcireo nona generalis ct 
ccuememica àpud Ghecos audiii, Tdetm prestitit 
Jesnnis successor Callistus, ae PhilótHeus in efts 
locwm sebregstus, qdi Pulamni velut. avitsá fidei 
defensorera in sanctos retalk. He igitur hswresí 
grassanbe, de unione Ecclesiarutii sarcierida parum 
cogitabitur, quamvis iónpetium By£atitinum in dies 
colisperetur. Obstabat etiam diutius ite? Létinos 
dissidium, quo tres potitifices Hotiahahh sedere sibi 
vialliegrent. 


Lil Génciimn Fiorruixun , Ferrarie inthon-- 


(sin. .-- Post Constandehsé cuncilium , Martino Y 
pontilice, deutriusque Ecelesis fjáce iterum traeta- 
Wwe est, ae sub Eugenio IV , generali synodo Fer- 
rarae eotvonts, jeinees imperator cum patriar- 
cha sWásque prersélus Grecis, quorum aliqui 
paitrierebarum Orieifti$ viecs gererent, Hiue aceis- 
scre. Post nosisuliss velitatiores de purgatorio, m 
quibes Μόνον Eugenleus metropolita Ephestus, 
tametsi mela adversus dogma nostrüm protule- 
rat (4), ultro fassus est, levi discéithine utramque 
Ecclesitth bac in patte dissidere ; inchoata timdem 
synodo, de adjectá Symbolo voee Filioqus diu dis- 
patatum est , afrinántibés scilicet Grtecis hint vel 
sbittt falsse schisinatis causam. Fphesinse snbhe- 
quentiamque tiynodbtim decreta Graci reeitarnnt, 
qu? Latini sic Ihterpretati sunt , ut fis &ólammodo 
velitumt füetit 3Íteram fldém seu formulain conscribi, 
qux winus consona foret Christianz docttin , non 
que eai explicstius enüntiaret. Synibolum quippe 
Censtadtinopolilanum, etsi perfectuth. erat. quóad 
capitá, at non quoad explanationem, propter hsere- 
9$ quz essent emersure : quin et illod hodie teé- 
det eurn his vocibus , Deum de Deo, de celis, ie- 
cadum Scripturas, quz veterum scripta fron habert; 
Que enda multis exemplis confirmabant Andreas 
Clemends seu Rhodius archieplscopas, δὲ oóruine 
Pradiesteram , Joannes Fotojuliénsis ex ordine MI- 
Men, οἱ Julianus cardinalis. Andreas adjectam ante 
xim svnodo Symbolo fuisse vocem Fíliorme 
cestiudebat ex epistola sancti Maximi δὰ Marinum, 
quim tamen alii uti niutilam non censerent adntit- 
iadam : quia nempe In ea negaretut. Filius &s9e 
Spiritus sancti causa. Julianus vetastum codicem 
Latiuze interpretationis septimi concilit objecit ; in 
que Symbolum cum voce Filioque legeretur. Godi- 
cis vero auctoritatem Gernistus Pletho éxeufilavit, 
quippe cam nanquam Romani affitmassent addita- 
mento favisse septimam synoduni. Alia urgentissi- 
mo cardinalis erudite et copiose dixit, que canonis 


(5) Syrop. Hiat. conc. Flor., scct. 5, cap. 15. 
ic) De Hist. c. 


De isto cantico vide Niceph. Call. lib. xvit. 


DISSERTATIO 1. 


Epliesin! &ensum liquido ezponerent. Nihil tamen 
confeetum est , ita ut ambse partes vietoriam sibi 
atrogàrent. liie minime pretérmittendam pee 
Marei Ephesini vocem, qus in aetis Gieeels Floren 
tini concilii legitue, recitaturque a Michaele 
laca (5) in hune modum : ᾿Απαλείψατε αὐτὴν ἐκ 
τῆς ὁμολογίας τῆς πίσίεως, καὶ ὅπου ἂν βούλησθε 
τἰϑέσθω, καὶ ἀδέσθω ἐν ταῖς Ἐκχλησίαις, ὡς καὶ ἔνᾶλν 
χοτε τὸ (c), « Ὁ μονογενὴς Λόγος Θεοῦ ἀϑάνατοξ 
ὑπάρχων" » Kayungite dictionem hane 68 fulei Sym- 
bele et ubicungue libuerit, apponatur, canteluráue in 
ecclesiis, sicut et hoc alind camicum , & Unigenitus 
Filius, Verbum Dei, immoriale essieiens, » etc. 
Nondum cogitarat Ephesiws voeem  Filioyue, eti 
postliac susus est, blasphemise et heeresis insitt- 
lave, Post collationes trededim, Latini tandem ob- 
tinuerunt, ut dimissis de sdditumento eoncertationi- 
bus, de signifleatiope vocis, seu de ipsomet doguiee 
tractaretur : ita tamen. ut si opus foret, hoc caput 
revocaretut ad ezamen. 

LIV. Marcus Ephesins cum provinciali disputat. — 
Traoblate itaque Florentiam eoncilio, de proeóssione 
Spiritas saticil stetim egerant. Dispatationem suspl« 
catus est Joaniies de Moitte Nigto, provincialis provin- 
cie Lombardise ordinis Prodieatorum : atqueexpliea- 
to ab Eyhesio verbi procéderegonuinó sensti, Joannes 
allegavit Eplphanii lecunt(d) quo. Splritusa Patre ed 
Filio eise dicitur. Negavit Ephosius perinde esse, 86. 
cipete Bpiritwm ἃ Patre εἰ Fitiout silet ezeistat, at- 
qué ἃ Patre et Filio- éstó : quin étsi Spiritus dicatae 
esse a Patre et Filió, rióf tauten ex hypostasibus sivo 
subelstentiis Pstrdb et Fili. Quasi vero Patris omae 
petsotia Patris, et filii nomine persons Fillinón indi» 
centar i quamvló, ut docetAhselmus, Spirltessanetag 
a Patre et Filio non progfediatur, qua dete porsons 
sunt, sed qua unum substantid sunt. Sessione 30, 
provineialis testimenium Istud Basilii objecit ex lib, 
1H Contra Ennomium : Cur (nim necesse ait, si di- 
gritala δὲ oditte tertius est Spiritus , terium quoque 
nalwrá ipsum esse ? ᾿Ἀξιώμάτι μὲν γὰρ δεύτερον 
τοῦ Υἱοῦ, παρ᾽ ἀδτοῦ τὸ εἶναι ἔχον, καὶ dup" dite] 
λαμδᾶνον καὶ ἀναγγέλλον ἡμῖν, xal ὅλως ἐξ αἰτίας 
ἐκείνης ἐδημμένον παραδίδωστν 6 τῆς εὔσεδείας λδ» 
γος Num dignitate esse secundum a Filio, cum ha- 
beat esse. db ipso, atque αὖ ipso accipiat, et anuntivt 
nobis , átque omnino ab illa causa dependeal , sermo 
pietatis tradit, Ephesius codicem ex quo luces iste 
exeerptus erat, depravatum contendit, ut et afiog 
quatuor, quos Cosstantindpoli exstare noverat, ἰὴ 
quibus hee eadem verba legdrentur, His pórro 
mille alios antiquitate spectabiles adversari alebat , 
qui nequaquam baberent : Spiritum accipere & Fi» 
lio wt égsibtat, οἱ ez eotanpuaih ἐκ caush pendere, 
Quocirca Josepnus Methonensiós Marco. exprobrat, 
quod quasvis Patrum sententias aucLoritatesve ques 
Latinis faverent, perinde aut eorruptas, aut. con(i- 


Hist., c. 18, et Horolog. Grec. p. 182. 
(d) lu. Ancorato. 


351 
Clas 6886, non sine conviciis, effutiret. Ceterum Ba- 
silii locus, ut a Joaune citatus fuit , non legitur in 
editis, nec Combelisius codicem ullum indicat, in 
quo habeatur velut in Florentino concilio citatus 
fuit. Verum lugo Etherianus (a) ante trecentos cir- 
citer anBos hune eumdem Basilii locum Constanti- 
mnopoli Grecis objecerat. Joannes Beccus in qui- 
busdam codicibus eum repererat integrum (5) , in 
nennuilis abrasum. EOgnvzat γάρ τινες βίδλοι, ἐξ ὧν 
διαγέγραπται τὸ παρ᾽ αὐτοῦ τὸ εἶναι ἔχον, x. 
5. ἃ. Codex ille quem Joannes de Monte Nigro pre 
manibus babebat, ante sexcentos annos , adeoque 
ante Cerularianum schisma, fuisse exaratus dice- 
batur. Alterum ejusdem zetatis [XXVII] a Latinis 
citatum acia synodi testantur, Manuel quoque Ca- 
lecas (c), dudum ante Florentinam synodum eum- 
dem locum Basilio perinde vindicarat, auctoritate 
velustissimorum codicum, quos ante schisma scriptos 
esse nullus posset ambigere; quorum nonnulli oblit- 
terati cernerentur; [erro conirh. scripturam adhibito 
ab iis, qui dicium hoc doctoris, ceu spurium rejice- 
vent. inter. multa qux bic auctor subjungit, ut 
evincat genuinam esse lectionem quam vetusti! illi 
cedices preferebant , hoc mihi urgentissimum vi- 
sum fuit. Si ex Patre solo Spiritum esse DBasiliug 
oredidisset, quid prohibebat dicere, quia sicut Fi. 
lius ordine et dignitate secundus est a Patre, quo- 
Ria ab eo babel esse-: ita et sanctus Spiritus or- 
dine et dignitate secundus itidem a Patre est ? Hoe 
egim prastituto , eflicacissime concludere poterat 
adversus Eunomium , Spiritum non esse facturam 
Filii, quia Filius nihil ad ejusexsistentiam conferret. 

LV. Quantum vero schismaticorum causs in- 
eemmeodaret ille, de quo nunc agimus, Basilii 
leeus , haud vane colliget quis ex facinore mini- 
sui cujusdam archiepiscopi Nicomediensis , quod 
Josephus Methonensis refert in responsione ad 
libellum Marci Ephesii : Quando misistis , inquit, 
Nicomedieusis praesulis ministrum, ut. afferret co- 
dicem S. Basilii , in quo dictum iliud habetur, τίς 
γὰρ ἀνάγχη; xal τὰ ἑξῆς. Cur enim necesse est, ete. 
llle vero , sive malitia sua permotus, sive etiam a 
vobis admonitus, voluu occulere. veritatem , atque 
accepto codice venit ad (euestram , cogitans dicium 
Mud abradere, signatoque folio , in quo sententia 
habebatur, cultelium quaerebat , quo illam eraderet., 
A vero Spiritus veritatis non permisit id fieri , ne 
veritas exstingneretur. Excilat ergo (lantem auram 
per quam [actum est, uL folio in quo diclum in- 
erat , mutato , aliud se offerret. Ille (estinans aliud 
expunzit pro alío. Deinde celeri gressu reversus ad 
sywodum , audacter. ibat αὐ convincendos Latinos. 
Us vero Pater ejus. librum. aperuit, et integram 
sententiam vidit, torse in. ministrum intuens , rem 
cemmonsirabat. At ille tremebundus clamavit : « Ita 
mihi, Domine, prosit tua benedictio , derasi — illas. 
Quomodo autem rursus integra sit ignoro. » Ita cim 


(e) Lib. ui, c. 15. 
(b; Becc. orat. 1, de unione Eccl, et lib. u ad 


DISSERTATIONES DAMASCENICAE. 


252 


intenta esset sententia, con[usi recessistis : et jam 
woM te pudet. dicere, Latinorum dogma abs te de- 
monsiralum esse absurdum ἢ 

LVI. Post multas hine inde concertationes eo 
tandem ventum est , ut provincialis declarationem 
cjusmodi pronuntiaret : Nos sequimur apostolicam 
sedem , unam novimus causam Filii et Spiritus 
sancti, Patrem.... Idcirco Romana Ecelesia non 
credit duo principia, vel duas causas, sed unwn 
principium et unam causam. Eos vero qui asserunt 
duo principia , et duas causas, anathematizamus. 
Hoc Joannis dictum Gracis admodum pf'acuit, 
atque , imperatore ita postulante , séripte affira- 
vit, hanc esse suam fidem , w»am esse Filii ei 
Spiritus sancti causam , Patrem. Tum petierunt , 
ut epistolam sancti Maximi ad Marinum nostri 
admitterent, in qua non modo affirmatur snam 
esse Filii et Spiritus sancti causam, Patrem scilicet, 
verum etiam additur, mon quod (Romaoi) Fiinm 
Spiritus sancii causam faciant. Latini vero Maxim: 
verba sic interpretanda censuerumt : Neque ipsi 
dicimus Filium primordialem Spiritas eaumeam  : 
unam quippe asserimus Filii et Spiritus causam, 
Patrem , illius quidem secundum generationem , kn- 
jus vero secundum processionem ; eed μέ commanio- 
nem identitatemque essenti nos queque eignificemus, 
et Spiritum. sancium pfocedere. per Filinm | asseri- 
mus , εἰ inseparabilem esse «b hypestasibus substax- 
tiom. aperte fateamur. Deinde convenientibus ite- 
rum Gracis et Latinis , illi propter confessionem 
Tharasii, in qua dicitur Spirituses Patre per Filium 
procedere, contendebant, ut, nostri iisdem verbis 
fidem suam enuntiarent. At Latini bene expesue- 
runt illud, per, sicut volebant , inquit Grecus ac- 
torum synodi scriptor, dicentes : Voz ista , διὰ, per, 
estne diversa ab àx, ex, annon ? Respondent. Graci : 
Diversa est. Dicunt Latini : Siergo alia est. actio 
prepositionis, ex, et. alia aciio prepositionis , per, 
erunt juxta responsionem due actiones, altera Patris 
altera Filii : αἱ hoc inconvenieus est; verwam Γι: - 
positionem per nulla ratione admittimus, timentes 
neper canalem et per insirumnentum dicatur. Quo- 
circa Latini sententiam suam , duobus in scriptis 
tradiderunt , qua a Gracis rejecta sunt, eo quod 
in utroque Filius esse Spiritus sancti cauca enun- 
tiaretur. Tum. vicissim Grzci schedulam exhi- 
buere in qua dicebant Filium emittere Spiritum 
sanctum, εἰ exse scaturientem e(fundere: Spiritum a 
Filio emitti, proffuere, e(fundi. Sic striciim summam 
formule eorum refert Grzcus scriptor actorum 
synodi, additque banc admissam a Latinis non 
fuisse: quoniam ipsis minime compertum erat, 
quo sensu Spiritus effundi, scalurire , emitti, pro- 
fluere affirmaretur. Audimus enim , inquit Julianus 
cardinalis, hec sccunde cujusdam et temporalis esse 
processionis : nos aulem dicimus sanctos Patres 
unam lantum asserere processionem in productione 


T cod. 
(c) Lib. 1 cont. Grac. 





452 


Spiritus εαποῖξ. Hanc autem. e(fusionem en. Filio 
esse non. secundam. Verum libet potius integram 
ipsam Grsecorum formulam transcribere , uti re- 
fertur a Syropulo , sect. 8, a quo inanper addisci- 
wus ejus auctorem fuisse doctorem Georgium 
Scholarium , de quo suus erit dicendi locus. Quo- 
niam nos Greci antehac. arbitrabamur Latinos afir- 
mare Spiritum sancium a Paire et a Filio proce- 
dere ianquam a duobus principiis aut spiramentis 
duobus , et preterea non afirmare Patrem esse prin- 
cipium et [ontem totius deitatis, Filii nempe et Spi- 
σε sancti; propterea nos εἰ ab additamento, seu & 
rocnla quam Symbolo explicationis causa adjiciunt , 
pariter et αὖ eorum communione cavimus. Nunc 
aulem in hanc sacram εἰ ocumenicam. synodum 
congregati , singulari Dei gratia, wt sancta. inter 
nes unio procureur, post mulias hac illac veniilatas 
. quaestiones , εἰ diepulationes, productaque in medium 
quem plurima testimonia, e sacris Litteris simul ete 
sanctis Ecclesie doctoribus : nos quidem Latini pro- 
femur, id qued nos dicimus, Spiritum a Paire et 

Filie procodere , non to sensu dicere , quasi aut Pa- 
trem excindamss, quominus ait. principium ei jeus 
totius Deitatis Filii οἱ Spiritus sancii , aut quasi 


credamus illud, Spiritum sancium ex Filio proce- 


dere; non accepisse Filium a Patre : aut quasi duo 
principia , aut duas productiones Spiritus. sancti 
exhibesmus : sed confitemur Spiritum sanctum a 
Patre et Filio tanquam αὐ wno principio , et wna 
XX VIU singulari productione,ab eterno proffuxisse : 
similiter et nos. Greci asserimus Spiritum sanctum 
a Patre procedere , proprium autem eese. Filii et ob 
ille promanere , ei ab utroque, scilicet a Paire per 
Filium, secundum substantiam profundi profitebamur 
et crodebamus. Et nunc in mutuam unionem coalesci- 
mus , Εἰ charitate divina conjungimus. Quin et hoc 
af specimen damus invicem proprie fidei et con[es- 
sionis, et ut nemo ab alterutrius communione absti- 
mere im postremum debeat dijudicamus : sed rursum 
emime peciscimur et wmwm sensum. amplectimur, 
eique in unam Ecclesiam Dei (avente gratia, omnes 
Tvolmagramur. Forinula hsec scholarii , patriarchae 
ἃ wig Graecorum parti arridebot , atque ia pri- 
más Bessarioni οἱ Isidoro Ruthenorum metropo- 
lt, nonnullis tamen refragantibus. Quz porro 
i» ea mostri carpserint, Syropulus ex ipsorum 
seripte recitat. 1* Qusrebant an ulterius ab addi- 
tamestc , seu explicatione refugere deberent , cum 
pro comperto baberent Latinos principia duo non 
proüiteri. $* An veram esse crederent &dem Lati- 
sorum , et in eam desiderarent fodus pangere. 
3* An Spiritum a Patre solo procedere profitereg- 
tur, et non perinde a Filio. 4* Àn dicendo Spiri- 
taz esse proprium Filii, nudam consubstantiali- 
tateso amborum intelligerent : an eum a Filio eque 
ac a Patre ziernum esse trahere. 5^ Àn dicendo 
eb eo scaturire, illud, ab eo, ad Patrem , an ad 
Filium referretur. 6* Si ad Filium, utrum scatu- 
(e) Syrop. sect. 9, c. 11. 


DISSERTATIO I. 


rire ab seterno secundum substantiam et personam 
imieligerent , nec ne. 7* Quid verbum ecaturire 
signilicarent , au substantiam divinam et subsi- 
sientiam personalem a Filio trahere : δὴ idem quod 
procedere , vel aliquo sensu differat , οἱ in. que- 
nam sensu. 8* An dicendo Spiritum ab otroque, 
nempe a Patre per Filiwm, substantialiter etiam 
et seterne hoe intelligerent. .99 Quid albi veltet illud, 
substantialiter sb utzoque profundi : an habere et 
sumere substantialiter ab utroque: as dilferam, 
et in quo sensu differant profundi, et, procedere. 
40* An absolute et sine commentario vera sit hete 
propositio : Spiritus sauctus procedit ac profen- 
ditur eternum a Patre et Filio, sine hac decia-. 
ratione, a Paire per Filium. An, per, signi&caret. Ὁ 
Filium esse Spiritus sancli causam et principium. 
425 An dicendo , unimur, Latinorum doctrinam et 
confessionem amplecterentur. ]sthec dubia Grsecis 
admodum displicuere, atque, ut opinor, in causa 
fuere ut Georgius Scholarius, qui promovenriss 
unioni naviter operam hactenus posuerat, reiror- 
sum paulatim abierit, οἱ an'equam utriusque Ec- 
clesie coucordia sanciretur, Venetias cum Deme- 
trio despota imperatoris fratre et Gemisto Phle- 
thone decesserit, quemadmodum narratur a Sy: 
ropulo (a). Sed non infestiorem alium Florentina 
pacis adversariunf Ecclesia posthac experta est, 
11. Musaantibus ob Latinorum responsionem 
Grecis, eaque Patrum voces. reprobatas causanti- 
bus, cum nili! conficeretur, nostri tandem obii« 
nuerunt, Occidentalium doctorum sententias ef 
dicta maturius expendi ; quod ubi praestitum fuit, 
patriarcha, qui averso antebac auimo fuerat a 
dogmate Latinorum , coacto suorum σου ἐμήν» 
gium hoc in scriptis dedit, quod Syropulus ve 
fert (b) : Ἐπειδὴ txoócapev τὰ ῥητὰ τῶν ἁγίων 
Πατέρων τῶν ᾿Ανατολιχῶν, χαὶ Αυτιχῶν, τὰ μὲν 
λέγοντα, ὡς ἐχπορεύεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐχ τοῦ 
Πατρὸς xai τοῦ Υἱοῦ, τὰ δὲ ix Πατρὸς δι᾽ Υἱοῦ, εἰ 
καὶ ἔστι τὸ, διὰ τοῦ Υἱοῦ, ταυτὸν τῷ, ἐχ τοῦ Υἱοῦ, 
καὶ τὸ, ἐκ τοῦ Υἱοῦ, ταυτὸν τῷ διὰ toU γὙΥμοῦ, 
ὅμως ἡμεῖς τὸ, ἐκ τοῦ Υἱοῦ,ἀφέντες λέγομεν, ὅτι τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκπορεύεται bx. τοῦ Πατρὸς διὰ 
τοῦ Υἱοῦ ἀϊδίως καὶ οὐσιωδῶς, ὡς ἀπὸ μιᾶς ἀρχῇ; 
xaX αἰτίας " τῆς, διὰ, ἐνταῦθα σημαινούσης αἰτίαν 
ἐπὶ τῆς τοῦ ἀγίου Πνεύματος ἐχπορεύσεως " Quen-. 
doquidem dicia audivimus SS.Pairum Ecclesie tam 
Orientalis quam Occidentalis quorum hi Spiritum san- 
ctum a Patre ei Filio procedere asseverant, illi a Patre 
per Filium : quanquam idem est, a Filio, quod, per 
Filium; et per Filium; quod, ex Filio : nos t&- 
men dimissa voce hac , ex Filio, profitemur Spiri- 
(um sanctum procedere a Patre per Filium, ab ater- 
nitate et secundum substantiam lanquam. αὖ uno 
principio et causa , praepositione, per, illic causam 
significante in. processione Spiritus sancti. l'atriar- 
ch: assensi sunt presules alii, prater quinque, 
jn quibus erat Ephesius. Tum subinde imperator 
(b) Sect. 9, cap. 9. ) 


9M . 


85 


sermonem ad omnes habuit de unione, ea tamen 
conditione, et lege, κί a Latinis sui non cogeten- 
tur additamentuia Symbolo apponere : "Y ποχειμένου 
τοῦ μήτε ἀναγχάσαι ἡμᾶς τοὺς Aatívoug προσθεῖναι 
kv τῷ ἱερῷ Συμθόλεμ ἡμῶν τὴν προσθήχην αὐτῶν, 
nec Ecclesie sua ritus immutare. Narrat Syropulus, 
qua sibi patriarcha dixerit, u$ se ad suscriben- 
dum unioni pelliceret ; seilicet genuina esse. Occi- 
denialiun Pairum scripta: se loqisse Athanasium 
idem af(firmantem; Carillum. item vatiis ín. locis ; 
Epiphanium quoque, eujws expresse adeo voces 
essent ,. us. Joseph , monachus. ei didascalus (sive 
doctor) , ingenue aliquando (assus. esset, habere se 
. quid ad aliorum Patruni loca respondefel ; ad Epi- 
' phani vero, nihil, εἰς αὐτὸν δὲ τὸν ἅγιόν μου 
οὐχ ἔχω τι εἰπεῖν ita ut qualibet Patris illius sen- 
tenti non astipularetur, consentaneum | tamen esset 
qu& ille doceret sequi. Interim vero patriarcha, 
dum duoruu) triumve episcoporum assensionem 
obtinore studet et exspectat ,. sénio tandem con- 
feetus moritur, relicta schedu!a, qua significa- 
bat, et dejerabat, se ommiu sentire, qua sentit et 
docet catholica et apostolica Ecclesia Domini hostri 
Jesu Christi , eentoris Rome : Πάντα οὖν ἅτινα νοεῖ 
xai ἅτινα δογματίζει ἢ καθολιχὴ καὶ ἀποστολιχῇ 
Ἐχχλησία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰηδοῦ Χριστοῦ τῆς 
πρεσδυτέρας Ῥώμης, καὶ αὐτὸς ἐγὼ νοῶ χαὶ ἐπὶ 
«οὐτοῖς με συμλκειθόμενον ἀφιερώνω. Post ejus. ob- 
(tum omnes demum ue clero unioni consenserurt, 
preter unam Éphesium , qui Latinorum Patrum 
auctoritates a nostris corruptas et Jalsatas aflir- 
maret , Grecorum vero, qux per Filium Spiritum 
eanctutr pfocedere effetfent , ila interpretandas 
duceret, ac si , per Filiuth , idem esset atque una 
cit. Fillo, et veluti Filiuá , licet una generatione, 
[XXIX] τουτέστι {μετὰ τοῦ Υἱοῦ, xai ὡς ὁ Υἱὸς, εἰ 
καὶ οὐ γεννητῶς, necnoh quia per Filium c[fulget , 
donaturque hominibus. Quemadmodum ctiam ipsc 
rursum declaravit in confessione sux qualiscun- 
que fidei, quam contra synodum edidit. Quasi 
vero grammaticis ullis unquám auditum sit, prz- 
positionem διὰ, per, si componatur cum patrio casu, 
idem aliquando sonare quod μετὰ, eum. Quitimo 
omnes agnóscunt ea siguificari idem quod Latinis 
pet, ex , tnter, atque adeo vel causam vel medium 
exprimi. Διὰ, ὅτε δυντάσσεται τῇ γενιχῇ, inquit Pha- 
yorinus, μεσιτεύοντός ἔστι. Quapropter. Damasee, 
nus, cap. 15, lib. 1 De fide orth., postquam ex 
Basilio dizit. Spiritum esse. imaginem Filii , veluti 
Filius, Patris (quo nempe docemur Spiritum ex 
Filio derivari) mox subjungit: Deus est Spiritus 
sanctus , δι᾿ Υἱοῦ τῷ Πατρὶ συναπτόμενον, qui per 
Filium Patri connectitur. Id quod ante illum Basi- 
lius magnus pronuntiarat (a). Unus autem Spiritus 
sanctus, δι᾽ ἑνὸς Υἱοῦ τῷ ἑνὶ Πατρὶ συναπτόμε- 
νον, qui per unum Filium uni Patri connectitur. Et 
rursum : Ἢ φύὐσιχὴ ἀγαθότης, xal ὁ xavà φύσιν 


(e) De Spir. sancto, c. 18. 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


256 
ἁγιασμὸς, καὶ τὸ βασιλιχὸν ἀξίωμα, ix Πατρὸς 
διὰ τοῦ Μονογενοῦς ἐπὶ τὸ Πνεῦμα διήχει" Bonitas, 
satuictitasque naturalis, et regia dignitas ex [l'atre 
pet Filium εἰ Spiritum pertransit. Quz profecto 
omnia, veliut nolint. schismatici, nonnullam, 
cum niediani , tum causa principiive rationem in 
uutnt, ut Spiritum sanctum Filius cum Patre priu- 
ciplo una producat et emittat. Nec oboli zstimau- 
dum est quod subjungit Marcus , secundum Dama- 
scenum Spiritum esse Filii comitem συμπαρομαρ- 
τεῖν. Nam hoc verbo nihil aliud significatur, nisi 
Filium , nec tempore , nec natura esse Spiritu an- 
teriorem. Quo sensu Basilius negat Spiritum san- 
ctum ὑπαριθμεῖσθαι subnumerari Filio. Non minus 
insulsum est id quod in przdicto illo libello Suo 
suggerebat Ephesius, Spiritum aliam relatiouem 
ad Filium non haberc, nisi quatenus cum Filio 
Innotescit : Οὐχ ἄρα σχέσιν ἑτέραν πρὸς Υἱὸν ἔχει 
t) Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἢ τὸ μετ᾽ αὐτοῦ γνωρίζε- 
σθαι. Nam relativa simul cognosci , relationis pro- 
prietas solum est, non ipsa relatio, quae aliud 
fundamentum habet. Ünde ut simul cognoscantur, 
oportet ut unum ex alio originem habeat : Grego- 
rio Nysscno docente, personas divinas ad se τιὰ- 
tuo referri et distingui, χατὰ τὸ αἴτιον χαὶ τὸ 
αἰτιατόν. ᾿ 

{ῸῚ}ὧὦΠ᾿. Definitio synodi Florentine. — Synodus 
itaque, (initis controversiis, de processiene Spiri- 
tus sancti hoc decretum dedit : Definimus Spiritun 
sanctum ez Patre et Filio aeternaliter esse, et essen- 
liam suam suumque esse subsislens habere ex Patre 
simul εἰ Filio, et ex utroque eternaliter tunquam 
ab uno principio et una spiratione procedere : decla- 
rantes, quod id quod sancti doctores et Patres di- 
cunt, ex Patre per Filium procedere Spiritum san- 
clum, ad hanc intelligentiam. teudit, ut per. hec 
significetur, Filium quoque esse, secundum Greces 
quidem causam, secundum | Latinos vero principium 
subsisientig Spiritus suncii, sicut eu Patrem. Εἰ 
quguiam omnia que Patris sunt, Pater ipse Filio 
suo unigenito gignendo dedil prater esse. Patrem. 
hoc ipsum quod Spiritus sanctus procesiit ex Filio 
ipse lilius eteryaliter habel, a quo etiam eterrali- 
ter genitus. est. Definuumus — iusuper ezplicationem 
verborum illorum Filioque, veritatis declarauda 
gratia, ei imminente (unc necesstiate, licite et ratio - 
nabiliter Symbolo fuisse appositam. ls fuit Floren- 
lin: synodi exitus, cujus definitionibus utiuam 
Greci stelissent. Verum artibus suasionibusque 
Marci presertim Ephesii factum est (b), ul. non 
modo Byzantinum vulgus, sed et tres Orientalium 
sedium patriarchse sancitm unioni repugnarint, 
dato synodali decreto, quo Metrophanem Josephi 
Coustantinopolitani, qui Florentie diem obierat, 
successorem, pacis οἱ icti foederis observantissi- 
mum, et Florentinos Patres diris. devoverunt, at- 
que imperatorem acerbe perstripxerunt. Quam- 


(^) Apud. Allat. lib. im, De consensu, c; 4. 





251 


obrem Eugenius papa viros qwosdam Bysantiwin 
od Graecos misit, inquit Laonicus Chaleocondylas, 
lib. vi, «t cum his in colloquium venirent, qui syno- 
dum ei concordiam in ltalia (aciam non «dmitte- 
bant. Nam Marcus Ephesi episcopus, et Scholoriue 
Crecorum doctissimus, nequidem οὐ initio Latino- 
yum dogmali consentire voluerunt. Ubi ad collo- 
quium veutum est, Romani nihil e[ficere/ potuerunt, 
ac, ve infecia, domum retersi. sunt, Superest hodie 
Georgii Scbolarii liber: De processione Spiritus san- 
eti, ia quo momenta omnia traetat, de quibus per 
dies quigdecim, εἰ ipse ait, μετὰ διαλέξεις πέντε 
xai xa, in palatio disputarat cum apostolico 
nuntio, episcopo Certonensi, et quodam theologíte 
magisire ceram imperatore Joanno, Theodero 
despota, patriarcha Gregorio (qui — Melrophani 
suceessesst) cardinale item, aliisque eum Grrecis, 
tem Latinig : cumnempe ipse tunc temporis esset, 
καδολινὸς σεκρετάριος τοῦ βασιλέως, “ὃ unipersis 

settvetis, sew secrolarius universalis. imperatoris, οἱ 

καϑολικὺς κριτὴς τῶν Ῥωμαίων, unisersqlis. judes 

imperii, καὶ διδάσκων kv τῷ τριχλένω τοῦ βασιλέως 
χατὰ περασιαυὴν ἑκάσνην, καρούσης τῆς cuv. 
του, τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, εἰ quibuslibet sexti feriis 
in triclinio imperatoris coram sena, de rebus di- 
sinis sermonem haberet. llc de se suoque opere 
propria manu scripsit, testatusque cst Seholerius, 
ut legcre est in. eapite codicis Regii, n. 2956, ie 
quo hic ipsius liber accuratier esstat, οἱ inagis 
integer, quam in editione Londinensi. 

LIX. De Georgio Scholario. —— Ex his quse bacte- 
aus de Georgio ScholaBo diximus, refelli pos- 
sunt Leo Allatius, aliique viri eruditi (a); ubi 
pegnant Scholarium hune diversum csse abillo 
Georgio Scholario, qui Floreutin:e. synodo inter- 
feit,et pacis ineundz sequesirum se przbuit. Quod 
«t conficiant, Sebolarium schisinaticum in Italiam 
δὲ synodum convenisse negant. Ipse tumen Scho- 
briws scbismaticus multis ip locis operum suo- 
fem, quze manu exarata in bibliothecis asservan- 

wr, wstatur se Florentiam in [tallam ad synodum 
cw dg perrexisse. Insuperex Syropulo constat 

Ceerpign illum Scholarium, qui Florenticm eum 

3s secesserat, quique egrogism aliquandiu 

mNesi promovenuds operam navarat, eamdem 
putes deseruisse, et |XXX| Venetias eum Deme- 
trie despo!a et Gemisto Phlethone ante profugisse, 
quam pacis deeretum conderetur. Verba Syropuli 
lac sumt; Despois post. quatriduonum αὐ eorte 
(jesephi patriarche) Venetias abscessit, annona 
stipendio posthabito, ne subscriptioni, aut unionl 
imMeresse cegereiur ; ἀπῆλθον δὲ μες᾽ αὑτοῦ καὶ 
εἰ συρώτατοι διδάσχελοι; 6 τὸ Γεμιστὰς, καὶ ὁ 
Σχολάριος, μηδὲ αὐτοὶ παρεῖναι ὀουλόμενοι" eumque 
comitati sunt dociorum sapienlissimi Gemistas εἰ 


(4) Leo Ailat. lib. " De cons., c. 5, 6; ejusdem 
Diatrib. de Georgiis, et Exerc. adv. Creygh. 71; 
Syrop. Hist. conc. Flor., sect. 9. 


DISSERTATTO T. 


erá 
Schelarius, nec ipsi tune — adesse cupientes. Quam 
addictus deinceps eechismasf fuerit, aecripta ipsius 
qwe adversus Latinos edidit, setig superque 
ostendunt, Michael Dueas clare etiam indieat (b), 
Georgiwm S$eholarigm, qui Florentiam petiit, 
alium non fuisse 8 schismatieo. Adfuerunt e sena- 
toribus, inquit, Gemistus Lacedemonius, Γεώργιος 
ὁ Xyolápiog κρὶ καθολικὸς χριτῆς, Georgius Schola- 
rius et universalis judex. Atqui Georgium schisma- 
tieum enieersalis judicis munere functum esse, 
ipsomel teste superius observavimus. Hic etiam 
obiter notandum articulum ὁ, et prepositionem 
καὶ, et, apud. Ducam innuere, scholaril nuncupa- 
tióne, non famili: cognomen, sed dignitatem δἷ- 
gnificari, contra ac contendit Allatius. Post reditam 
in patríam, atiquandiu rursum Georgius, ut im- 
peratofi niorem gereret, unioni consenjire visus 
fuit, atque huie :etati consignari possunt 48: ad- 
versus Phlethonem scripsit de Spiritus saneti 
processlone ex Filio, quam Gemistus philosophicis 
argumentis ippugnaverat. Verum statim ad schi- 
sma revocatus est, epistola, ut autumo, Marci 
Eplesii, qux multis in bibliothecis visijur, edita - 
que est a Leonc Allatio in Exercitationibus ai- 
versus Creygltonum, exerc. 7. Quantum voluptatis 
et letitie nobis attulisti, cum rectam fidem et piam 
patriamque sententiam. amplexus es, et condemnate 
ab injustis judicibus patrocinium. suscepisti, inquit 
Eugenicus, tantum e contrario. tristitia εἰ maorore 
repleti sumus, cum, ad. aures. nostras. pervenit, te 
rursum alierata (acie pugnantia. tenere et loqui, et 
cum pessimis pconomis una conffueread procuranda 
media unionis et (ederis. Totis hisce litteris pro- 
bus ille magister discipulum aghortatur, ut syno- 
dum, quz Florentini decreti firmandi capsa, Con- 
stantinopoli cogebatur, veluti Caiph:e consesaum 
vitel, et, posthabitis sxculi vanis, secedat in 
desertum. Przceptoris votis obsecutus est Schoja- 
rius, et schisma verbo scriptisque palam propue 
gnavit : cumque conalus aui baud saris pro volun- 
tate. procederent, in monasterium Pantocratoria 
(q. d. Omnipotentis Dei) assumpto Gennadii no- 
mine, secessit (c). Cum autem sub Constantino, 
postremo Grecorum Imperatore, pro. instauranda 
unione colloquia iterum haberentur, e. cella, In 
quo reclusus agebat, adversus Florentinum decre- 
ttim, cum sermone, tum seriptis certabat. Genna- 
dium hunc, seu Georgium Scholarium, sacrís or- 
dinlhus ea tempestate — fuisse initiatum, nullo 
monumento constat. Quamobrem per quam com- 
mode de ipso intelligendus venit Georgius Phranza, 
cum narrat (d), expugnata Constantinopoli, sul- 
(no. Mahumeto sic annuente, episcopos, qui forte 
aderant, paucosque de. clericis et laicis, sopientisst- 
mum doctissinwmque Georgiun | Scholariwm, etiam- 


(b) Mist. c. 54. 
(c) Duc. Mich. cap. 55. 
(d) Lib. 11, c. 19. 


num (laicum, elegisse, quem εἰ Gennadium mulato 
nomine uuncuparunt, Ubi etiam notatu dignissimum 
est illud epithetum, doctissimum, sapientissimum- 
que, quod a scriptoribus Grecis vulgo attributum 
est Georgie schismatico ; quemadmodum ez supra 
citatis eorum testimoniis colligi potest. Hc si ita 
sunt, Gennadius ille Phranze perperam ab Allatio 
confunditur cum altero Gennadio, qui postulatus 
fuerat successor Josephi patciarchze. Nam Syropu- 
lus testis est locuples, Gennadium istum tunc 
temporis, sive quando Greci ex l!alia regressi 
sunt laicum nequaquam fuisse, sed monasterii 
Batopzdii prepositum et presbyterum. In hec tria 
nomina consenserant, in Trapezuntium, Cyzicenum, 
καὶ τὸν προηγούμενον τοῦ Βατοπαιδίου τὸν ἱερομόνα- 
yov χῦρον Γεννάδιον, et Batopedii prefectum  hiero- 
monachum domnum Gennadium. Sed neque boc 
tempore Scholarius Gennadii nomen assumpserat. 
Cseterum quo animo tanto studio Georgius Schola- 
rius ictum Florentiz, et Constantinopoli semel at- 
que iterum ürmatum fedus ex transverso petere 
aggressus sit,aperit nobis Leonardus Chiensis, 
archiepiscopus Mitylenzus, epistola ad Nicolaum V, 
de urbis Constantinopoleos jactura et captivitate : 
Aidebaniquidem magnates, inquit, quorum cruor ho- 
stili gladio jam irrigat terram : detur summo ponti- 
fici commemoraltionis honos : sed decretum Floren- 
tine synodi non legatur. Cur hoc hypocrita ? Ut de- 
leatur, inquit, ex decreto, quod Spiritus sancius eque 
ez Filo, quemadmodum ex Patre procedit. Cur item 
hypocrita ? ne errasse videantur Greci, si dicant (id 
est objiciant Latinis) duos Spiritus sancii produ- 
clores, Sed cur hoc item oro, hypocrita? Ne detur 
ei, qui totam sibi ex. officio captarecupit gloriam 
(Isidoro scilicet Rutheno, cardinali et legato). 
Intendebat ex una parte Scholarius, ex altera Chir- 
luca, quandoque ad presentiam. semet. apostolicam 
(seu pontiticis Romani) transferre, «t hi essent, 
qui soli rem intellexisse viderentur, quique primi 
laudarentur tante unionis auctores. Adversus enim 
legatum  mulii invidia clanculum torquebantur. lta 
profecto affectum fuisse Scholarium, nullo negotio 


deprehendat, quisquis libros duos, quos de Spiri- 
tus sancli processione adversus Latinos scripsit, 
aHente perlegcrit. In. priore siquidem (a) de quo 
superius facta est mentio, post. multa de mente 
Cyrilli, Theodoreti, et Ephesinorum Patrum, deque 
auctoritate Augustini disputata : postquam varia 
Graecorum doctorum dicta expendit, quibus Lati- 
norum (ides astrui videtur ; concedit tandem Eccle- 
sie Patres, quando Spiritam sanctum per Filium 
procedere dixerunt, non temporalem solum et se- 
cundariam quamdam signilicasse, missionemve ad 
bomines, aut largitionem donorum ; sed elocutione 
hac indicare voluisse : i*indivulsam Spiritus san- 
cti cum Filio conjunctionem : Βούλονται γὰρ ol τῆς 
θεολογίας νόμοι, inquit, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ φὸν 


(e) Sect, 5, c. 4. 


DISSERTATIONES DAMASCENIC/AE. 


260 
Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, μὴ μόνον ἑνοῦσθαι, τῷ ix. «ἧς &pyfc 
προϊέναι, μηδὲ ταύτῃ μόνον τὴν [XXXI] Τριάδα συν- 
ἀπτεσθαι, ἀλλὰ τῷ διὰ θατέρου προϊέναι θάτερον" 
Ῥοίωπι siquidem theologie leges, ut Spiritus sanctus 
et Dei Filius uniantur, non modo qua ez principio 
eodem procedunt, neque hac tatiene solum Trinitatem 
copulari; verum etiam qua alterum per alterum pro. 
ducitur, el, ut ila dicam, ordine minime perturbato 
commiscelur. Hoc sensu. preepositionem ex, quam 
Europai Patres usurpare amant, ἰσοδυναμεῖν τῇ, 
διὰ, equalis esse vir(utis et significantie ae preposi- 
tonem, per. — ld quod exeuplo, rudi quidem et 

poreo, non tamen admodum inepto, quod san- 
εὖ Patres, Greci praesertim, frequenter adhibue- 
ruBL, conatur edisserere : puta oculi seu scatebrae, 
fontis, et fluvii ; itemque radicis, rami et fructus, 
ut nempe quemadmodum (fluvius ex seatebra per 
fontem profluit, ut fructus a radice per ramum 
indisjunctim protruditur, sic Spiritus absque ella 
jntercapedine vel nature vel loci vel temporis, 
ex Patre per Filium precedat, atque hujus proces- 
sionis ergo, cum Patri, tum Filio conjungatur. 
Ex quo sequitur, et quemadmodum ramus fecun- 
ditatem suam accepit a radice, ut fructus ex ipso 
protrudatur : sic quoque Pater fecunditatem Filie 
communicet, ut ex eo,.aut per eum Spiritus pro- 
ducatar, atque adeo Filius suo modo principium 
sit Spiritus sancti, tametsi noa primordiale. 
2» Scholarius (P) concedit sanctos Patres, quando 
dixerunt per Filium procedere Spiritum, processio- 
uem quamdam ez Filio iunuisse; at non qua Spi- 
ritus in se subsisial, sed qda distinguatur secerna- 
turque a Filio, ἐν τῷ δι᾽ Υἱοῦ ἐχκηρεύεσθαι Πνεῦ- 
μα, νοεῖται πρόοδός τις Ex τοῦ ᾿Υιοῦ, οὐχ ἕνεχα τοῦ 
ὑποστῆναι, ἀλλ᾿ ἕνεκα τοῦ διαχριθῆναι xal χωρι- 
σθῆναι μόνον. Spiritus sanctus, inquit, in Patre est 
el in. Filio suapte natura, καὶ διαχρίνεται αὐτῶν 
κατὰ τὴν ὑπόστασιν, τῷ ἐχ τοῦ Πατρὸς διὰ τοῦ 
Υἱοῦ προϊέναι" ἀλλ᾽ ἡ μὲν ἐχ τοῦ Πατρὸς πρόοδας, 
τῆς αἰτίας ἐστὶν, ὡς εἴρηται, ἡ δὲ διὰ τοῦ Υἱοῦ, διῶ» 
χρίσεως μόνον Easl, et. discernitur ab eis secundam 
hypostasim quatenus ex Patre per. Filium procedit. 
Verum processus ex Paire,causam significat, ut 
dicium est; per Filium autem. discrimen solum. 
Quasi vero non idem sit, ut omnes philosophi do - 
ceni, id quo aliquid constituatur, atque id quo 
distinguatur a c:zeteris. Àc proinde οἱ Spiritus esi 
ex Filio aut per Fillum, quia distinguitur a Filio, 
eamdem ob rationem per Filium, seu etiam ex 
Filio habet, ut constituatur, seu hypostasis quz- 
dam sit. 

LXI. Georgius Seholarius patriarcha. Latinorum 
dogma profitetur. — Enimvero Georgius ipse Scho- 
larius ejusmodi cavillos tandem flocci fecit, noc a 
Latinorum Patrum theologia discedendum putavit, 
quando quasitus a sultano Mahumeto, quz essct 
Christianorum de Trinitate doctrina, respondit 


(P) Sect. 5, c. 6. 


951. 
leum non solum res creataa intelligere, verum 
etiam seipsum : atque idcirco verbum δὲ sapien- 
tiam babere, qua seipsum proprio suo modo intel- 
ligat : consimi.iter non solum eum velle el amare 
res quas condidit, sed et a fortiori seipsum dili- 
gere : adeoque sempiterne ex Deo prodire Ver. 
bum et SpirMum ipsius, absque divinz unitatis 
dispendie. Atqui hoc est ipsummet principium, ex 
quo tbeelogi nostri post Augustinum concludunt, 
Spiritum  sasctun ex Filio procedere, quia 
mempe ex Verbo producitur amor. Quamobrem 
Sebolarius ipse libro antehac citato (a), illud data 
opera coavellere conatus fuerat tanquam ineptum, 
aut 3d astruendam fidem minus efficax. Quinimo 
idem patriarcha lucubratione sua alters, quam de 
Christianorum dogmatis in modum dialoyi jussu 
iidem sultani conscripsit : δὶ interrogatus fueris, 
inquit, in divinis quc sunl persone producentes, 
responde, due. Nam Paler generat Filium, et Pater 
ec Filius Spwitum sancitum. Ex quibus apparet 


4) Lib. i, Cou. Let. sect. 2, c.7 et 8. 


DISSERTATIO II. 


Georgium Scholarium ex animo sehismalis cau- 
sam iulatum non esse, sed propter simultates 
quasdam, necnon ex latente animi suwperbia, qua 
primas partes in unione procuranda sibi minime 
concedi iniquo animo sustineret. Hic itaque Geor- 
gius Scholarius, qui Gennadii cognomen suimpsit, 
ille ipse est, qui laudatam a Meletio Syrigo, apod 
doctissimum Richardum Simonium (5), concionem 
in die Parasceves babuit, in qua diserte myste- 
rium transsubstantiationis,nequaquam przitermisea 
vOCe, μετουσιώσεως, enuntiavit : eo scilicet tem- 
pore quo Judex catholicus erat, et quibuslibet 
sexiis feriis, ut ipse testatur loco supra laudato, 
de rebus divinis in triclinio imperatorio eoram se- 
natoribus verba faciebat. In quo quidem triclinio, 
schismaticorum partes aliquando defendit, adver- 
$us nuntium apostolicum οἱ Latinos, qui Constan- 
tinopoli morabantur. Unde procul aberat a pro- 
denda Grecorum suorum fide de Eacharists sa- 
cramento, ut Latinorum dogma con&rmaret. 


δ) Le créance de l'Eglise orientale sur la Transsubstantiation, p. 184, 





DISSERTATIO SECUNDA. 


ἰΧΧΧΙΙ] De quibusdam auctoritatibus, quibus Eutyches, aliique «nius in Christo nature 
assertores. haeresim suam tuebantur. 


jJ. Quia szepe Joannes Damascenus tam in libro 
De fide orthodoxa, quam in tractatibus aliis pole- 
micis, sermonem movit de placitis Eutychianorum, 
seu Monophysitarum, deque praecipuis momentis 
«quibes haeresim suam tuebantur, opere pretium 
me facturum existimavi, si singulari capite quas- 
dam auctoritates aut testimonia, quz Catholicis ob- 
Wrtbant, ad examen revocavero. Athanasium por- 
w,Wwm et Felicem Romanos pontifices, Grego- 
"wa Twamaturgum laudabant, ceu Christo natu- 
ram mam illi vindicaverint ; quorum loca primum 
ποθ, tum postea judicium qualecunque meum 
bram, num horum auctorum censeri debeant, quo- 
ΓΒ praclaris nominibus inaigniebantur : Atha- 
ΒΆΝ locus hic erat : "Ex τοῦ περὶ σαρχώσεως λόγου, 
Es sermone de incarnatione. Ὁμολογοῦμεν xa εἶναι 
εἰτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ xal Θεὺν χατὰ Πνεῦμα, Υἱὸν 
& ἀνθρώπου χατὰ σάρχα " οὐ δύο φύσεις τὸν ἕνα 
Yüw, μίαν προσχυνητὴν, χαὶ μίαν ἀπροσχύνητον, 
ἀλλὰ μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρχωμένην * υὐδὲ 
δύ» υἱοὺς, ἄλλον μὲν Υἱὸν Θεοῦ ἀληθινὸν, xal προσ- 
κυνούμενον, ἄλλον δὲ ἐχ Μαρίας, ἄνθρωπον μὴ προσ- 
χυνούμενον, χατὰ χόριν Υἱὸν Θεοῦ γένομενον * ἀλλὰ 
“ἂν Ex Θεον, ὡς ἔφην, ἕνα Υἱὸν Θεοῦ, χαὶ Θεὸν αὐτὸν, 
xai οὖχ ἄλλον Confitemur illum εἰ Dei Filiwm et 
Deum esse secundum Spiritum, Filium autem homi- 


nis secundum carnem ; non duas naturas unum Fi- 
lium, unam. aderandam, alteram non adorandam ; 
sed unam Dei Verbi naturàm incarnatam, qua. si-' 
mul cum carne ipsiws adoratione wna adoratur , 
neque rursum duos filios, alterum verum Dei Fi- 
lium et adorandum, alterum ex Maria liominem non 
adorandum, sed per graliam perinde aique alii ko- 
mines factum. Dei Filium; sed unum, ut dizi, Fi- 
lium, et ipsum Deum, et non alium. 

Julius Romanus, epistola ad Dionysium Corin- 
thi episcopum, cujus initium erat, Θαυμάζω πὺυν- 
θανόμενος περί τινων’ Mirabundus hareo, cum de 
quibusdam audio, sic loqui ferebatur : ᾿Ανάγχη γὰρ 
δύο λέγοντες αὐτοὺς φύσεις, thv μὲν προσχυνεΐν, 
xai εἰς μὲν τὴν θεϊχὴν βαπτίζεσθαι, εἰς δὲ τὰν 
ἀνθρωπίνην μὴ βαπτίζεσθαι. Εἰ δὲ χαὶ εἰς τὸν 
θάνατον τοῦ Χριστοῦ βαπτιζόμεθα, μίαν ὁμολογοῦμεν 
φύσιν, ἀπαθοῦς Θεότητος, xal παθητῆς ἀνθρωπότη- 
τος Necesse namque esi eos, cum duas naturas di- 
cunt, unam adorare, alteram non adorare, aique. in 
divinam quidem baptizari, in humanam vero non 
baptizari, Etsi enim ἱπ Christi mortem baptiza- 
mur, wunam tamen confitemur naturam impassibilis 
deitatis, et passibilis humanitatis. 

Felicem Romanum papam in testimonium unius 
in Christo naturz adductum a Monophysitis fuisse 


t 


363 
legimus, presertim In. collatione Constantinopoli 
habita Catbolieos inter et. Severianos sub Jusii- 
niano imperatore anno 552, et apud Liberatum in 
Breviario, eap. 10. 

Quod vere protulerunt e& expositiene fidei xaxà 
μέρος perticulatàm, qum Gregerio Neocaesarieusi, 
seu Thanmaturgo, attribute fuit, illud refero ex 
Latina transtatione Francisei Torrensis, quando 
Greca desiderantur, prater pauca verba quz in- 
terseram, uti leguntur apud Leontium Byzantinum, 
lib. De sect., 201.8 : Et quia nonnulli turbas nobis ex^ 
citarunt, nitentes evertere fidem nosiram in Christum 
Dominum nostrum, non confitentes Deum esse incar- 
natum, sed hominem Deo copulatum: idcirco con- 
fessionem cedimus de fide, quam diximus, rejicientes 
contradieentium perfidiam. Deus enim humana carne 
incarnatus, puram habet operationem, cum sit mens 
passionibus anime et corporis invicta, e carnem, et 
motus carnis divine et sine peccato moderans; qui 
non solum teneri à inorte non potuit; eed etiam mor- 
tem delevit : et est. Deus verus, qui carnis expers in 
carne apparuit, per[ectus vera et divina perfectione : 
οὐ δύο πρόσωπα, οὐ δύο φύσεις. Οὐ γὰρ δεῖν τέσσαρα 
προσχυνεῖν λέγομεν’ Non dua persona, non duc na- 
ture. Nec enim quatuor adorari oportere dicimus, 
Deum et Filium Dei, et hominem, ej Spiritum san- 
cium. 

H. De confessione fidei ad Jovianum de Incar- 
natione. — Primum locum Athanasio quidem conces- 
serunt Ephrzmius Antiochenus, et Eulogius Alexan- 
drinus, apud Photium codd. 229 et 250, Joannes 
itidem Damascenus, et alii orthodoxi. Insignes vero 
svi nostri critici, inter quos primas tenet vir per- 
eruditus R. P. D. Bernardus de Montfaucon, uno 
velut obtutu confessionem illam fidei genuinum 
Athanasii fetum non esse agnoverunt : deterriti 
vero njagni Cyrilli Alexandrini auctoritate, ad du- 
bia illius opera ajnandandam saltem judicarunt., 
Cyrillus siquidem libro De recta fide ad imperatrices, 
n. 9, libellum istum fidei citat adversus Nestorium : 
"Er τοίνυν ὡς ἀληθῶς, inquit, ὁ τρισμαχάριος xal 
διαβόητος εἰς εὐσέβειαν ᾿Αθανάσιος, ὁ γενόμενος xazà 
καιροὺς τῶν ᾿Αλεξανδρέων Ἐχχλησίας ἐπίσχοπος, 
ἐν τῷ περὶ σαρχώσεως λόγῳ, περὶ Χριστοῦ τάδε " Ὅμο» 
λογοῦμεν γὰρ, X. τ. ἑ. Igilur beatissimus , et pietatis 
faxa. celeberrimus apud omnes Athanasius, qui supe. 


rigri qvo Alexandrine Ecclesie episcopatum tenuit, 


libro de iucarnqiione, sic de Christo locutus est,Confi- 
temur enim illum,etc, Integra ferme confessione hae 
recitata, utexsiat in editionibus Atbanasianis, sub- 
jungit : AEstimo [XXXIII] astem. allorum quoque 
&gnclorum episcoporum sententias, quibus idem do. 
cere propositum [uit, neutiquam hic omittendas esse. 
Nec deinceps testimonium aliud allegat Athanasii, 
cum plura ex genuinis ejus lucubrationibus sup- 
peterent; sed Attici Constantinopolitani, Antiochi 
Ptolemaidis, Amphilochii, Ammonii Adrianopolita- 
ni, Joannis Chrysostomi, Severiani Gabalorum, 
Theophili avunculi sui Alexandrini, et, quod animad- 


DISSERTATIONES DAMASCENICA., 


261 
versiong digmum est, Vitalis illius episcopi, qui 
u$ pesthae ostendelur, ÁApollingrii $ectator fuit. 
Preterea vero in defensione anatbematismi suj $ 
contra Orientales, eamdem Expositioneim fidei, tan- 
quam Atbanasii sit, adversariis suis apponit ejus- 
que prolixos textus. perinde recitat. Quamobrem 
recte Eustathius Berytensis in conciliabule Ephe- 
sino pronuntigvit, Cyrillum Atbanasii festimonie 
confirmasae, unam Dei Verbi naturam incarnatawm 
debere dici; hoc est ea professione (fidei, de qua 
hic quaestio est: καὶ ταύτην αὐτοῦ φωνὴν τῇ τοῦ 
μακαριωτάτου ᾿Αθανασίου ἐδεδαίωσε μαρτυρίᾳ. Εἶδος 
Hypatius Epliesius, aliique presules catholici non 
legerant, qui in illa collatione Constantinopolitama 
cum Beverianis, cum ipsis objiceretur Cyrillum in 
libris contra Diodorum Tarsensem et Theodorem 
Mopsuestenum laudasse fidei confessionem ad Jjo- 
vienum eum memoratis prius Julii, Felicis, Grego- 
rii, necnon Dionysii Areopagit:e operibus, incun- 
otanter negaverunt, ejusmodi citationes uspiam 
apud Cyrillum reperiri; nec proinde attribuendos 
esse Cyrillo libros qui contra Diodorum Theodo- 
rumque, et De incarnatione, ab ipso edit] fercban- 

tur. Addunt insuper omnes illas auctoritates non- 

nisi ex Apollinaristarum officina prodiisse, sibique 

in libris Cyrilli a Dioscoro si vere Cyrilli sunt, in- 

sertas videri. Ad eundem sensum Leontius , lib. 
De sect., act. 8, ait : Aliam auctoritatem proferunt 
saneti Athanasii ex. Oratione de incarnatione, que 
quidem hujusmodi est : Eumdem esse Dei Filium ra- 
lione Spiritus, et hominis Filium ratione carnis : 
non duas naturas unum illum Filium, quorum una 
sit adoranda, aderanda non sit allera; sed unam 
naturam Dei Verbi incarnatam, Wespondemus pri- 
mum hoc nobis non adversari : Non enim duas na- 
turas ita. tradimus, ut. adoretur una, non. adoretar 
altera : sed unam statuimus esse naturam Dei Verbi 
incarnatam. Deinde nequidem est Athanasii. Nam 
cum q nobis interrogantur, ubi hoc. dictum ezslet, 

nec ejus ostendeidi. copiam habent ; in arctum vero 
coacti pusillam quamdam orgtionem proferunt, quasi 
duorum foliorum, in qua dictum hoc legitur. At no- 
tum est universis omnia sancti Athanasii opera valde 
magna esse. Quid autem ad hoc respondebimus, 
quod beatum Cyrillum producunt citantem hoc di- 
cium in libro adversus Theodorum, quasi profectum 
ab Athanasio ἢ Nimirum dicimus reapse quidem il- 
lud in beati Cyrilli contra Theodorum  invectivis 
legi, sed mendum esse priscum. Dioscorus emim suc- 
cessor B. Cyrilli facius, cujus opera reperisset, forte 
veritus non. est. inserere nonnulla qug ipsi libitum 
[uit. Neque vero conjecturis nos modo uti, quad. bea- 
tus Cyrillus illud conira Theodorum non produzerit, 
ex eo quoque mani[estum est. Nam Theodoretus, 
qui Theodorum de[endebnt, universas. auctorilates 
erculiens quascunque sancius Cyrillus contra Theo- 
dorum de sanctis. Patribus protulerat, nusquam δπ- 
jus dicti meminit. Etenim isii reponunt, a. Thcodo- 
relo callide omissum : quod enim adversus eam «u- 


967 


«e ἀπὸ παράφρονος xal ἀνουστάτου xaX ᾿Απολιναρίου, 
καὶ μὴν δῆ, xok of τε τοῦ θεοστυγοῦς Εὐτυχοὺῦς, 
οὕτω τινὰς τῶν ἁγίων Πατέρων φωνὰς παραποιή- 
σαντες, πρὸς σύστασιν τοῦ βδελυχτοῦ αὐτῶν δόγματος 
ἐπικομίζονται " ὁποῖα δὴ ἐστι τοῦ μεγάλου Γρηγο- 
ρίου τοῦ Θαυματουργοῦ, ᾿Αθανασίου τε τοῦ ἀοιδίμου, 
xat μέντοι καὶ Ἰουλίου τοῦ τῆς ἹλξΡωμαίων τὴν ἱεραρ- 
χίαν ἔχοντος * Etenim insani amentissimique Apolli- 
ndvii atque invisi Deo Emtychis. sectatores, eodem 
modo quasdam sanctorum Patrum auctorilates emen- 
titas producunt, quibus detestandum dogma. suum 
asiraant : videlicet magni Gregorii Thaumaturgi, cc- 
lebratissimique Athanasii, necnon Julii, qui Romana 
wrbie Ecclesie antistes ftit. 

IV. Hee vero deelarantur magis in collectaneis 
contra Severianos, qute manu exarata asservantur 
ja BibHotheca coHegii Partsiensis Soeietatis Jesu 
eap. 9, ea ipsa parte que. Latine prediit t. 1V An- 
&ig. lect. Henrici Canisii, ubi Anastasii eujusdam, 
mon forsan Sinaitz, eruditum hoe scholium legitur : 
KÓxaipóv ἐστιν παραθέσθαι xai ἃ προφέρουσιν oi 
ἀντιτεταγμένοι, ψευδογραφήσαντες τὸν λόγον ᾿Αθανα- 
σίον, προδήλως ᾿Απολιναρίου ὄντα, ὡς μαρτυρεῖ 
Tipó6co;, ὁ “ὃν πίνακα τῶν λόγων ᾿Απολιναρίου 
συντάξας, ἐν οἷς χαὶ τὸν προφερόμενον ὡς ᾿Αθανα- 
eleo ἐνέταξε, χαὶ μὴν καὶ ὃν περιγράφουσιν Ἰουλίου, 
ἕνα ix τῆς τῶν λόγων σν (γενείας ἐπυιγνωσθῇ τούτων 
ὁ γνήσιος πατήρ. Πρυτέρουσι τοίνυν ὡς ᾿Αθανασίου 
λόγον, ἐξ οὗ προδάλλονται μαρτυρίαν ἔχουσαν ὧδε * 
.« ᾿Απολιναρίον ἐξ ἐπιστολῆς πρὸς Ἰοδιανὸν τὸν 
βασιλέα ». Ὅτε δὲ (A06 τοῦ χρόνου τὸ πλήρωμα, 
ἐξαπέστειλεν ὁ Θλὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, γεγγώμενον 
&n γυναικός. Ὁμολογοῦμεν xai εἶναι αὑτὸν ΥἹὸν τοῦ 
Θεοῦ, καὶ Θεὸν χατὰ Πνεῦμα, καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου 
κατὰ σάρκα " οὗ δύο φύσεις τὸν ἕνα Υἱὸν, μίαν mpoo- 
πυνητὴν, xal μίαν ἀπροσκύνητον, ἀλλὰ μίαν φύσιν 
900 Θεοῦ Λόγον σεσαρχωμένην᾽ » Tempus. opportu- 
sum est comparandi qug adversarii proferunt. ex 
sermone inscripto perperam Athanasio, cum mani- 
feete sit. Apollinarii, wt. testatur Timotheus, qui. in- 
dicem contexuit librorum Apollinaril, inter quos et 
hunc quem velut. Athanasii sit, proferunt, recensuit, 
«t et illum quem Julio ascribunt; uw ex orationum 
eognátione et affinitate dignoscatur genuinus horum 
parens. Itaque tanquam Apollinarii libellum produ- 
cunt, ex quo testimonium hoc afferunt : ε Apollina- 
rius ex epistola ad Jovianum imperatorem. Quando 
auem venit plenitudo temporis, misit. Deus Filium 
suum, natum ex muliere", » eic. Confitemur etiam 
esse ipsum Dei Filium, εἰ Deum secundum Spiri- 
tum, εἰ Filium hominis secund&m carnem; non 
duas maluras unum. Filium, unam adorandam, et 
unam non odorandam : sed unam naturam Dei Verbi 
incarnatam, εἰ adoratam cum carne sua una adora- 
lione. » Pergit Anastasius, atque ex doginatum, quz 
hac in epistola continentur, discrimine ab Atbana- 
sli doctrina, ut ex Timothei Apollinariste indice 


7 (73121, 1v, ἃ: 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


demonstrat, eam non esse Athanasii, sed Apollina- 
rii. E»dem, tanquam ex Anasiasii scholiis, com- 
pendio refert Euthymius in Panoplia, pag. 545, ubi 
epistolam illam ad Jovianum perinde scriptam le- 
gimus, non ad Julianum, ut non sine librariorum 
errore cditam videmus apud Photium cod. 929, πρὸς 
Ἰουλιανὸν τὸν βασιλέα * qued Andreas Schottus sic 
belle reddidit, ad Jutianum Apostatam. Ibidem etiam 
a Photio refertur epistola Julii πρὸς Δόχιον, quod 
in Latina translatione síc legitur, ad Decium. Ye- 
rum emendandum: est, πρὸς Προσδόχιον, ad Prosdo- 
ciem. Quae per transennam dicta sumto. 

V. Anastasius subinde testatur epistolam alte. 
ram, que Julii Romani nomen przferebat, in Ti- 
motheano librorum Apollinarii indice censitam 
fuisse, cum hac inseriptione, Τῷ δεσπύτῃ pov, τῷ 
ποθεινοτάτῳ συλλειτουργῷ Atovucto, ᾿Απολινάριος * 
Domino meo desideratissimo [XXXV] εἰ comministro, 
Apollinarius. Observat insuper non ex inscriptione 
sola mendacium argui ; verum et ex ipsomet di- 
ctionis genere. Non enim Tomanos ejusmodi in- 
szriptionibus solitos uti, cum ad aliquem episcopum 
scribunt, quamvis sit ex primariis; multo minus ad 
presbyterum : phrasim porro nimium Griecam esse, 
ut conversa putetur ex. Latino : θὅτε γὰρ τοιαύτην 
ποτὲ ποιοῦνται πρός τινα ἐπιγραφὴν οἱ Ῥωμαῖοι, 
οὔτε πρὸς ἐπίσχοπον, εἰ χαὶ πάντων els ἐξοχώτατος, 
υὗτι γε μὴν πρὸς πρεσδύτερον. Οὔτε μὴν fj φράσις, 
ὡς ἐξ ἑρμηνείας ἐστὶ μεταδεδλημένη Ῥωμαϊχῶν, 
λίαν ἐξηλληνισμένη τυγχάνουσα. Demum confir- 
mat, eam Apollinarii esse, ex collatione terborum 
et placiterum qux continet, cum aliis Apollinarii 
dictis, quie subjangit. Nimirum, ᾿Απολεναρίου πρὸς 
Διόδωρον, Apollinerii ad Diodortm. Πῶς τὸ πρᾶνμα 
05 δυσσεδὲς, ἄλλην οὐσίαν χτιστὴν xal δουλικὴν, μίαν 
ἔχειν χαὶ τὴν αὐτὴν προσχύνησιν τῷ Κτίστῃ καὶ As- 
σπότῃ " Quemode non impia res fuerit, substantie al- 
feri, create et serv eamdem. adhibere adoratienem, 
ac ereatori et Domino ἢ Καὶ πάλιν ἐν τῷ περὶ oap- 
χώσεως λόγῳ φησίν" Et iterum in libro de incarna. 
tione ait : ᾿Αδύνατον τὸν αὐτὸν xal προσχυνητὸν ἐν 
ταυτῷ εἰδέναι, xat μὴ " ἀδύνατον ἄρα τὸν αὐτὸν 
εἶναι Θεόν τε xal ἄνθρωπον ἐξ ὁλοκλήρον, ἀλλ᾽ ἐν 
μονότητι συγχράτον φύσεως θεϊχῇς σεσαρκωμένης * 
Impossibile est eumdem adorabilem esse, et. non ad- 
orabilem : ergo impossibile est eundem esse Deum et 
hominem ex omni parte perfectum, sed. in. wnitate 
commisi nature diving incarnate. Anastasius sub- 
jungit : Ταῦτα τοῦ ᾿Απολιναρίον τὰ ἀξιάγαστα, καθὰ 


Πολέμων ὁ μαθητὴς αὐτοῦ qat: ταῦτα πλείστην ἔχει 


τὴν οἰχειότητα πρὸς τὰ παρ᾽ αὐτῶν πεπλασμένα, ὡς 
᾿Αθανασίον xat Ἰουλίον * Hec sunt Apollinarii mi- 
rifica, sicut Polemon ejus discipulus ait; hec mazi 
mam similitudinem habent cum iis que ab ipsis con- 
ficta sunt, tanquam Athanasii et Julii essent. 

Vl. Ex his monifestum ft epistolam illam ad 
Dionysium Apollinario reddeudam esse, non Julio 


4260 
Romano. Sed ea dere iterum audiendus venit 
Leontius lib. De sect., act. 8: Afferunt. aliud 
quoque dictum, inquit, velut a Julio profectum, quod 
exstat. im epistola scripla αὐ Dionysium — Corinthi 
episcopum, cujus inilium est : « Miror de quibusdam 
audiens , estque dictum hujusmodi, Necesse est. cum 
duas naturas dicunt, «unam adorare, et. alleram non 
edorare ; «c in divinam quidem baptizari, in huma- 
nam rero non baptizari : » aliaque plura ἱξίας epi- 
stola continet. Sed nos multis argumentis. evincimus 
illam epistolam non esse D. Julii, sed  Apollimarii. 
Primum ex eo quod, si quis eam accurate. conside- 
ret, nihil Julii nomine dignum kabeat.. ᾿Αλλὰ xal αἱ 
ἑπτὰ ἐπιστολαὶ, ἃς λέγοναιν εἶναι αὐτοῦ, quin et ae- 
ptem epistole, quaa ejus esse dicunt, ha sunt. Apol- 
linarii. Deinde, quod in eadem epistola, corporis (a- 
cta mentione, nusquam. illud. mente praeditum. vel 
animatum direrit. Erat. autem in more positum Pa- 
tribus illius excui, ut, sicubi corporis mentionem 
(oecerent, ii. isum. menie preditum, animaiuuque 
dicerent. Quod quidam usque adeo verum est, ul re- 
formidaniibus eis hoc crinen, ideoque deinceps illas 
Seces, mente predüum εἰ animatum, adjicientibus, 
mali posteriorum libri reperiantur, qui hauc appen- 
dicem non habeant. Prateren indo. etiam non B. Ju- 
Bi, sed Apollinarii esse demonstratur , quod Grego- 
rins Nyssenus libro contra Apollinarium aperte mul- 
α recitet, qug hac epistola continentur, eaque. ceu 
prava re[uiet. Potest et aliunde convinci, quod D. Ju- 
lii non £it. Aiunt enim actis synodi Ephesing a Cy- 
vio imsertam : quod quidem aperte. mentiuntur. 
Nam ibi nihil tale in texiu reperitur : sed alia qua- 
dam inserta cst epistola velut α Julio scripta, nec 


ἔρια Julii, sed Timothei (Apollinarista scilicet), 


quconadmodum ex multis exemplaribus intelligi po- 
test. Leontius hoc postremo loco loquitur de epi- 
siola ad Prosdocium, quam, ac si Julii Romani 
foret, a Cyrillo in defensione Anathematismorum 
seorum contra Orientales, et act, 1 synodi ,Ephe- 
sae laudatam dixi. Hanc Graece integram habeo : 
*4 conferatur cum aliis Apollinarii Apollinari- 
wwe libellis omnino reperietur ab istis pro- 
feda, am a recie fidei alumnis. Sic porro post 
Nzmsam confessionem fidei Trinitatis, incarna- 
ὅποι explicat : Κηρύσσεται δὲ εἰς συμπλήρωσιν 
τὸς πίστεως, xal σαρχωθεὶς £x Παρθένου, ὁ τοῦ 
(o Υἱὸς, καὶ σχηνώσας ἐν ἀνθρώποις, οὐχ ἐν &v- 
Épep ἐνεργήσας (τοῦτο γὰρ ἐπὶ προφητῶν ἔστι 
23i ἀκοστόλων ), τέλειος Θεὸς ἐν σαρχὶ, xal τέλειος 
ξνϑρωπο; ἐν Πνεύματι" Ad . plenitudinem fidei Fi- 
ἐπε ex Maria Virgine incarnatus praedicatur, e: qui 
infer homines habitaverit, non in homine operatus sit 
(hoc siquidem in prophetis εἰ apostolis contingit) per- 
fectus Deus in carne, perfectus homo in Spiritu. His 
similia sunt qua apud Gregorium Nyssenum in 
Antirrhetico, tanquam ab Apollinario dicta referun- 
tar, n. 7 : ᾿Αλλὰ θεὸς μὲν τῷ Πνεύματι τῷ σαρχω- 


(e) Leont. lib. adv. fraud. Apollin. 


DISSERTATIO 1I. 


410 
θέντι, ἄνθρωπος δὲ τῇ ὑπὸ τρῦ Θεοῦ προσληφθείσῃ 
sapxi* Sed Deus quidem est, incarnato Spiritu, ho- 
mo autem, assumpia carne a. Deo. Ad eumdem mo- 
dum in libello ad Jovianum, de quo primo loco dixi- 
mus, profitetur Christum esse, Θεὸν χατὰ Πνεῦμα, 
xat ἄνθρῳπον xavà cápxa, Deum ratione spiritus 
et hominem ralione carnis. loc nempe prsestitue- 
rat, quod Nyssenus refert n. 15, ὅτι ὁ Ἰαύριος ἐν τῇ 
ποῦ Θεοῦ ἀνθρῴπου φύσει θεῖον Πνεῦμα ἦν" Domi. 
nus in Dei hominis natura diyinus Spiriius erat, sivo 
divina mens, que humane omisss vices expleret. 
Dicitur in epistola ad Prosdocium, Verbum non ha- 
bitasse in homine de lerra (erreno, sed esse secundum 
illum Adamum calestoem, quia cmleste Verbum | est 
quod carnem habet ex Maria ; nosque terreni cum 
simus, colestes facturum ad. similitudinem suam, 
per id quod eeleste est ; Οὐδὲ χατῳχηχέναι τὸν ἐξ 
οὐρανοῦ ἐν ἀνθρώπῳ τῷ &x γῆς χοϊχῷ, ἀλλ᾽ αὐτὸν 
τὸν δεύτερον ᾿Αδὰμ ἐπουράνιον εἶναι, ὅτι ἐπουράνιός 
ἔστιν ὁ Λόγος, ὁ τὴν σάρχα ἔχων ix Μαρίας, xat 
ἡμᾶς δὲ διὰ τοῦ ἐπουρανίου ἐπουρανίους xa0' ὁμοίω- 
σιν ποιῶν ὄντας χοϊχους. Consimili modo Apollinarius 
in Antirrhetico Gregorii Nysscni citatus, hoc incul- 
cat, Christum esse hominem coelestem, qui humano 
spiriwu careat. [XXXVi] El Ex πάντων τῶν ἴσῳν ἡμῖν 
ἔστι τοῖς χοϊχοῖς ὁ ἐπουράνιος ἄνθρωπος, inquit (n. 
4ἀδ), ὥστε καὶ τὸ Πνεῦμα ἴσον ἔχειν τοῖς χοϊχοῖς, οὐχ 
ἐπουράνιος, ἀλλ᾽ ἐπουρανίου Θεοῦ δοχεῖον " δὲ ez illis 
omnibus rebus (a), qug in nobis qui terseni sumus, 
pereque reperiuntur, caelestis homo constat, ita «t spi- 
ritum quoque ejusdem generis atque terreni hominesha- 
beat ; non calestis erit, sed tantunmodo eolestis Doi 
conceptaculum. Sic rursus apud Leontium ait : Ver- 
bum ita. factus. est homo, quia caro et spiritus komo 
esl, secundum Apostolum : et hoc est Verbum carnem 
factum esse, unitum esse carni, ut humanus spiritus. 
Vocatur autem homo similis no£tri, caro : Dominus 
tero est supra nos homo. Quatobrem et celestis est 
propter propriwm spiritum coelestem, cui prudentia 
carnis non adversatur : uique ita destruebatur in 
Christo peccatum. Ác. dissoluta est mors ex. peccato, 
nosque participes facti hujus operis, fide salvamur, 
et cum simus a patre terreno, efficimur similes cale- 
sti. Subjunguntur hi anathematismi, in epistola ad 
Prosdociuu : ᾿Ανάθεμα ἔστω πᾶς ὁ τὸν £x Μαρίας 
ἄνθρωπον μὴ λέγων ἕνσαρχον Θεόν" Anathema sil, 
qui hominem ex Maria natum esse Deum in. carne 
non confitetur. ᾿Ανάθεμα ἔστω, ὁ τὴν aápxa τοῦ Zo- 
τῆρος μὴ λέγωνεκ Μαρίας, ἀλλ᾽ ἐξ οὐρανοῦ, ἣ ἄχτι- 
στον τῇ φύσει τὴν κτίσιν Anathema sit. ille, qui di- 
cit carnem Salsetoris non ex Maria, sed de colo es- 
se, sive creaturam. natura. increatam, Sic. perinde 
loco citato apud Leontium Apollinarius : Anathe- 
ma igitur sit, inquit, qui non dicit carnem ez Ma- 
ria, et qui dicit eam carnem esse nalura increatee 
εἰ consubstantialem Deo. Et hoc est quod in pri 
mis cavet in fragmentis, quz ex ejus lucubra- 


) 


2t 
tionibus variis Leontius collegit. Sic quoque in 
confessione ad Jovianum ait: Si quis Domini car- 
nem dicit desursum esse, et non ex Maria, etc. Ejus- 
modi scilicet crebris anathematismis Apullinarista 
amoliri satagebant impias consequentias, quae ex 
ipsorum erratico dogmate deduecebantur, cum car- 
nem cum deitate substantiam unam explere finge- 
rent. Tandem concludit : Ὃ λέγων θεϊχὸν τὸ σῶμα, 
xe προσχυνῶν χατὰ τὸ συναμφότερον, ὡς ἕνα ἄχτι- 
σῖον Θεὸν μακάριος ἔσται. Μὴ σχανδαλισθῇς ἐν τῇ 
capxi καὶ τοῖς πάθεσιν αὐτοῦ, ἀλλ᾽ αὑτὸν ἀσωμάτως 
προσχύνει τὸν μετὰ τοῦ ἰδίου σώματος προσχυνούμε- 
νον" (Qui dicit divinum esse corpus, et utrumque per- 
inde adorat velut unum increatum Deum, hic. bea- 
tus erit. Nec offendaris in carne et passionibus ejus, 
sed ipsum sine corpore adora, qui cum proprio cor- 
pore adoratur. Quibus verbis nihil est quod  diser- 
tius efferat perversam Apollinarii sententiam, Chri- 
sti humanitatem in unam naturam divinam con- 
fundentis. lloc quoque perpetuo sermone versabat, 
Verbum cum propria carne, sive corpore, adora- 
tione una adorandum esse, ut videre est in libello 
fidei ad Jovianum, multisque in excerptis apud 
Eeontium. Imo apud Nyssenum quoque ait : Οὐδὲν 
δὲ οὔτως προσχυνητὸν, ὡς ἡ σὰρξ τοῦ Χριστοῦ" 
Nulla res sic adoranda est ut caro Christi ; ἣ σὰρξ 
τοῦ Κυρίου προσχυνεῖται, χαθὸ ἕν ἐστι τὸ mpós- 
toov, καὶ ἕν ζῶον μετ᾽ αὐτοῦ * Caro Domini adora- 
lur, quatenus una persona est, el animal unum cum 
ipso. Nihil tam Catholicia Apollinarius objiciebat, 
quam quod hominem adorarent, aut aliam naturam 
adórando, aliam non adorando, eumdem adorarent 
simul, et non adorarent, aut Christum in duos di- 
viderent : adeoque indesinenter inculcabat, Verbum 
cum δι1ἃ carne adoratione una colendum esse. De- 
"nique, quemadmodum postremo loco epistole ad 
Prosdocium legitur, ἀλλ᾽ αὐτὸν ἀσωμάτως προσχύ- 
νει, τὸν μετὰ vou ἰδίου σώματος προσχυνούμενον, 
sed. ipsum citra corpus adora, qui cum proprio cor- 
pore adoratur : ita ctiam in expositione fidei ex 
parte apud. Leontium, Deum sine carne in carne ap- 
parwisse scripsit Apollinarius. Ex hac igitur sat 
diligenti collatione perspicuum (it, et extra dubium 
ponitur epistolam ad Prosdocium, quam Cyrillus 
semel atque iterum laudavit, Apollinaristam saltem 
auctorem habuisse. Calerum rmirari subit Leon- 
tium in lib. De secr., act. 8, mendacii accusasse 
Monophysitas qui epistolam hanc in concilio 
Ephesino laudatam dixerant. Prolecto vel oscitan- 
tius hujus synodi acta consuluerat Leontius, aut 
truncata prz: manibus habucrot. Marius siquidem 
Mercator in fragmentis Ephesinz synodi, Julii san- 
ctissimi episcopi Romani epistolam ad Prosdocium 
citàtam refert, ut et Felicis episcopi sanctissimi 
liome et martyris epistolam ad Maximinum epizco- 
pum et ad. clerum Alexandrine Ecclesie, de qua 
modo dicturi sumus. Consiiniliter Vincentius Li- 
rinensis post triennium a celebrata synodo Ephe- 
sina scripsit cap. 42 Commonitorii, in ea lectas 
esse 2uasdam ad quosdam epistolas sancti Felicis 


DISSERTATIONES DAMASCENIC.EE. 


218 


martyris, εἰ sancti Julii, urbis Roma episcoporum. 

VII. De epistola Felicis papa nomine inscripta. 
— Epistola qux sub Felicis Romani nomine fere- 
batur, unam naturam assertam fuisse, testantüe 


 Hypatius et Liberatus ; nec proinde dubitandi locus 


superest, quin ex eodem ac cater, quas memo- 
ravi, fonte prodierit. Nec quemquam deterreant 
paucule voces iste, quz leguntur in fragmento, 
quod citavit Cyrillus in defensione anathematismi 
sui sexti : Sed cum essel perfectus Deus γέγονεν ἅμα 
xal τέλειος ἄνθρωπος, σαρχωθεὶς ἐχ Παρθένου, fa- 
cius est simul et homo perfectus, incarnatus ex Vir- 
gine. Apollinarius siquidem Christum esse perfe- 
ctum hominem coucedebat, non ut omnes naturz 
nostre partes habuerit, adeoque mentem, sensuive 
el spiritum humanum, sed ut Verbum, faculta- 
tis intelligentis vices supplendo, perfectum homi- 
nem constituerit. Hoc subdolo sensu Vitalis epi- 
scopus Apollinarista ab Epiphanio hzres. 77, num. 
25, refertur incunctanter dixisse, Christum | esse 
hominem perfectum, ναὶ τέλειος ἄνθρωπος ἣν ὁ Xpi- 
στό;. Iia tamen ut eatenus hominem [uisse per[ectim 
dicamus, inquit, εἰ τὴν θεότητα ποιήσομεν ἀντὶ τοῦ 
νοῦ, καὶ τὴν σάρχα, καὶ τὴν ψυχὴν ὡς εἶναι ἄνθρω- 
πον ἐχ σαρχὸς xal ψυχῆς xai θεότητος ἀντὶ τοῦ νοῦ, 
si divinitatem illi loco mentis. ascribamus, adjuncta 
carne et anima ; sic ut perfectus homo ex carne, ani- 
ma, εἰ divinitate, que sit vice mentis, exsistat. Undc 
quando in [XXXVII] fragmento Vitalis episcopi, Περὶ 
πίστεως, De fide, quod contra Nestorium Cyrillus 
citavit De recta fide, legimus, Estque unus. et idem 
secundum divinitatem perfectus Filius, et consubstan- 
tialis Patri, et idem secundum generationem ex Vir- 
gine perfectus homo, etc , hoc postremum catholico 
seusu intelligendum non est, sed Apollinariano, ut 
perfectione humana Christus perfectus homo non 
fuerit, sed perfectione divina, velut semel atque ite- 
rum Apollinarius ipse apud Lcontium declarat. 
Sie quando Vitalis anathemati devovit illum qui 
dixerit Dominum et Salvatorem nostrum, qui de 
Spiritu sancto εἰ ex Maria Virgine secundum car- 
nem naius est, anima, aut sensu, aut ratione, aut 
mente destitutum esse, nihil sibi voluit aliud, nisi Ver- 
bum, omissze mentis luman:e vices emnes gessisse. 
Vitalis et aliorum Apollinaristarum doli.—isthzec 
igitur professio fidei, quam Cyrillus incautus a!le- 
gavit, illa ipsa est, qua Vitalis Damaso pape ali- 
quando fucum fecerat; quam Nazianzenus, alii- 
que Orientis episcopi, cum probassent primum, 
posthac tandem repudiarunt: Jsti enim (ait de 
Vitali ejusque asseclis Theologus epist. 9, Ad Cle- 
don.), cum apud fidos discipulos et arcanorum con- 
scios, quemadmodum Manichaei apud eos quos ele- 
ctos vocant, de divinitate disputant, totum morbum 
detegentes, vit eliam carnem Salvatori tribuunt. 
Cum autem communibus de humanitatis assumptione 
sententiis, quas. Scriptura. exhibet, convinci se et 
premi vident, xà; μὲν εὐσεδεῖς λέξεις ὁμολογοῦσι, 
περὶ δὲ τὸν vovv γαχουργοῦσιν, οὐκ ἄψυχον μὲν 
οὐδὲ ἄληγον, οὐἷἘ ἄνουν, οὐδ᾽ ἀτελῆ ὁμολογοῦντες τὸν 


215 
ἄνθρωπον, ψυχὴν δὲ, καὶ λάγον, xaX νοῦν, αὐτὴν, 
εἰσάγοντες τὴν θεότητα, ὡς αὐτῆς τῇ σαρχὶ συγ- 
χραθείσης μόνης ^ Pias quasdam voces profitentug; 
verum circa mentem. [raudulenter agunt, non qui- 
dem ul Chrisium anima, rationis ac mentis ezper- 
tem fateantur ; sed anima, el rationis, et mentis loco 
divinitatem introducunt, ceu ipsa sola cum mente 
temperata commistaque fuerit, Qus cum ita sint, 
omnino concedendum est, haud vanum prorsus 
fuisse Nestorium, eum de Vitalis qux sibi obje- 
ctabatur auctoritate hunc in modum scriberet 
Scholastico eunuclio Theodosii (a): Est Vitalis, 
qui orthodoxorum episcopus fuit; est et alius Vita- 
lis, qui ab impio est. Apollinario consecratus. Sufet 
et aliorum multorum similia nomina. Quis alter 
Patrum fuerit Vitalis nomine, me equidem latet, 
nisi forte Nestorius Vitalem Antiochenum antisti- 
tem significaverit, cujus meminerunt Theodore- 
tus, lib. 1 Hist. eceles., cap. 5, et Antiochenorum 
episcoporum catalogi. At Vitalis haretici esse 
confessionem, seu librum De fide, de quo dis- 
petamus, neminem jam fore arbitror qui inficias 
eat. Pari jure et ratione Nestorius Dasilii Magni 
et Melitonis auctoritates explodi posse arbitratus 
est. Verum genuina sinceraque erant Basilii loca, 
quibus ejus hasresis prafocabatur. Ad Melitonem 
quod spectat, in iis 48 citat Anastasius Sinaita 
in Ὁδηγῷ, pag. 21 et 28, apparet scriptorem il- 
lum sic alfirmasse Deum lsraelitica manu passum, 
ut duas itidem in Christo naturas et substantias 
agnosceret, atque adeo remotissimum ab Appollina- 
rii errore fuisse, qui unam duntaxat statueret : 
Θεὸς γὰρ ὧν ὁμοῦ τε xai ἄνθρωπος τέλειος ὁ αὑτὸς, 
τὰς δύο αὐτοῦ οὐσίας ἐπιστώσατο ἡμῖν (inquiebat 
lib. Contra Marcion.). Nam cum idem ipse Deus si- 
mul esset, et per[ectus homo, de duabus substantiis 
»os ccrliores [ecit, etc. Caterum hac Melitonis 
Sardensis fuisse prefracte non asseruero. 
VII. De expositione fidei, κατὰ μέρος, que Gre- 
serio Thaumalturgo attributa. est. —. De exposi- 
uüeae fidci χατὰ μέρος, ex parle, seu particulatim, 
«tam Gregorio Thaumaturgo ascripserunt, Leon- 
Umae habet, lib. De sectis, act. 8. Ad hoc quo- 
qw respondemus primum de hac itidem dubitatum 
&w apud antiquiores, an esset Gregorii. Deinde 
Gregorius Nyssenus orationem de illo prodigiorum 
efectore scribens, nullum ait opus ipsius in manibus 
esse, preeter. solam fidem quam in. visione conspeze- 
fü. Eulogius Alexandrinus apud Photium, cod. 
259, censet Expositionem istam fldei Apollinario 
reddendam esse. Ita quoque Leontius in libro suo 
"Adtersus eos qui proferunt nobis quedam Apollina- 
fii, etc., ubi fragmenta duo recitat libelli hujus 
De fide ex parte, quam repertam fuisse ait in. au- 
tiquo exemplari bibliothece Andree episcopi Sidonio 
rum, cum prefixo Apollinarii nomine. Quamobrem 
Combefisius legitimum ejus parentem  assccutus 


(a) Synodic. lren., c. 15. 


DISSERTATIO II. 


411 
non est, qui in notis ad hanc ἔχθεσιν, erpositio- 
nem, quas prelo destinaverat, conjecit auctorem - 
illius esse forte unum ex illis qui in Ponto viei- 
naque Armenia sic concilio Chalcedonensi adver- 
sati sunt, ut supposuerint Gregorio Thaumaturgo 
spurium fetum, alias excultum satis et theologi- 
cum. At vero, preter illa verba, non duc nature 
perfecte, Apollinarium aut Apollinaristam produnt 
istec alia : Adhuc confitemur Filium Dei factum 
esse Filium hominis, qui non nomine, sed veritate 
carnem ex Maria Virgine assumpsit : et esse unum 
perfectum, non ἀπὸ perfecta. Eodem quippe modo 
Apollinarius argutatur apud Nyssenum (b) : El ix 
δύο τελείων, οὔτε bv ᾧ Θεὸς, ἐν τούτῳ ἄνθρωπός ἔστι, 
οὔτε ἐν (p ἄνθρωπος, ἐν τούτῳ Θεός" Si ex duobus 
perfectis constat, nec in. quo Deus est, in hoc homo 
est : neque in quo homo est, in hoc est Deus. Sed οἱ in 
eadem expositione subsequitur : Unam adorationtm 
Verbi et carnis, quam. assumpsit. Et dnathematiza- 
mus eos, qui differentes adorationes faciunt, unath 
divinam, et unam humanam; et adorantes homi- 
wem ex Maria, tanquam alterum preter Deum e& 
Deo. (Quo nihil tritum magis Apollinaristis fuisse; 
ex his qua hactenus dieta sunt, constat. 

IX. De anathematismis eidem Gregorio suppositis. 
—Quinino ejusdem plane furfuris sunt anathenua- 
tismi illi duodecim eum eorum interpretationibus, 
que Thaumaturgi nomen perinde prelixum ha- 
bent. Etsi enim una natura in eis diserte non ex- 
primitur, latentem tamen dolum indieant con- 
suet: Apollinaristis locutiones, quibus male sanas 
Diodori Tarsensis de Christi persem et naturis 
voces expugnabant, seque adeo catholice fidei 
professores obtendebant. Sed et in primis e« 
iisdem capitulis addiscimus, quonam pacto Seri- 
pturz sacre loca varia, quibus Christus, ut divi- 
nitate, ita et humanitate perfectus significatur, ad 
suum sensum torquerent. Nec fucum faciat, ubi 
animam Domini ἀνόητον, mentis expertem 6556 vi- 
detur inficiari. Non enim humana nativaque homi- 
nis mente preditam [XXXVII *] intelligit, sed 
divino Verbi, ut ait, spirit, quo factum sit, ut 
ἀνόητος, mentis expers, absolute diei non debuerit. 
Quamebrem ejusmodi formule fidei ct anathema- 
tismi, ad illum lapidem lydium revocanda sunt, 
quem paulo ante ex Gregorio Nazianzeno propter 
Vitalis Apollinarist€ similem confessionem pro- 
tulimus. 

X. De libris qui Dionysio Areopagite ascribun- 
iur. — Quod δὰ libros attinet quos Dionysii Aree- 
pagite nomine insignitos habemus, jam quidem 
inter seleetioris et accuratioris eruditionis criticos 
confecta res est, eos sinceros ac germanos non 
esse. Fraudem olim prisci emunctx naris scripto- 
res odorati sunt. Nam Photius in Bibliotheca, cod. 
1, Theodori cujusdam lucubrationem recitat, qua 
is auctorem alterum confutare aggressus crat, 


(b) Antirrh. cont. Apoll., D. 5. 


875 
quatuor iisdem, quibus recentiores nostri, argu- 
mentis contendentem, volumina ista ab Areopa- 
ga Pauli discipulo, et primo Atheniensium prs- 
sule, nequaquam [fuisse elaborata : nimirum ex 
vetustiorum Patrum seriptorumve ecclesiastico- 
rum silentio, ac presertim Eusebii Caesariensis, 
qui nulla Dionysii Atheniensis scripta recensuit : 
qued rursum in iis libris, recentioris apostolorum 
svo disciplina mores enarrentur ; «€ demum quod 
horum auctor Ignatii Antiocheni vocem retalerit, 
quam sanctus hic martyr postrema, quam paulo 
ante obitum ad Romanos soripsit , epistele con- 
signavit : cum tamen Dionysius Areepagila, qui 
matura xtate Paulo Athenis primum prsedicante 
nomen Christo dederat, vix ad imperii Trajani, 
sub quo martyrium ignatius obiit, primordia pro- 
rogare eetatem potuerit. Atqui Photius ipee felicem 
omnino non fuisee Theodori sui conatum videtur 
insiamare, cum ait eum adversus quatuor bao- 
Aymi momepta pugnare, τόγε ἐπ᾿ αὐτῷ, quantum 
penes ipsum vest, genuinos esse magui Dionysii 
lbres Theedorum istum pene credidétim non 
fuisse alium eb ilio Theodero Severi Monophysita- 
rum antesignani settario, cujus idem Photius 
opusculum seu libellum adversus Tbemistiam bhz- 
resis Agnoetarum peincipem recitat, cod. 108, seu 
δαὶ Joannes Philopenus »mplum illud volemen 
newncupavit, cujas iiem θὲ epud Photium mentio, 
cod. 116, Severianorum quippe magis, quam Ca- 
thelicorum intererat sebjectas Dienysio lucubra- 
tiones (ueri, quas ipsi vulgo, Severo duce, hveresi 
eue *dmodum [avere jactitabant, omniumque 
rimi Christiano orbi obstruserant. Ex col- 
lat. 4 synodi Lateranensis sub Martino 1l, apparet 
Themistium ipsum Agnoetam muki fecisse larvati 
Dionysii libros, quos Colluthus alterius sects 
Monophysita cerrumpere tentaverat. Fuit alter 
Theodorus Pharanitanus Monoetbeletice l:resis 
cum Cyro Alexandrino architectus, cujus perinde 
intererat Dionysii librorum auetoritatem propu- 
gnare, uti ex infra dicendis manifestum flet. 

Xl. Apollinarii non sunt. — In Scholiis Graecis, 
que sancto Maximo attribui solent, ac Joanni 
Scythopolis in Palgstina episcopo, paucis dem- 
ptie, reddenda esse ostensurus sum, hinc iade 
refelluntur alii, qui catholicz füdei contra Mono- 
physitas defendendz studio, libros istos oranes ex 
Apollinarii prodiisse officina asserebant; ex qua 
nümirum alios ROn paucos excusoB esse non ita 
pridem evwicerant, quibws presertim illi hzretici 


(4) ἴῃ ᾿οδηγῷ Anastasii Sinaite adversus Acepha- 
los, p. 540, perinde legimus Dionysium Alexandri- 
num scripsisse scholia in Dionysium Areopagitam : 
Πάλιν τε μίαν οὐσίαν λεγούσης τῆς Ἐχχλησίας εἶναι 
πάντας τοὺς ἁγίους ἀγγέλου:, ὁ αὐτὸς θεῖος καὶ 
ἀποστολιχὸς Διονύσιος πολλὰς οὐσίας ὀνομάζει τὰς 
ἄνω δυνάμεις. Ὃ γοῦν μέγας Διονύσιος ὃ ᾿Αλεξαν- 
δρεὺς ἐπίσχοπος, ὁ ἀπὸ ῥητόρων, ἐν τοῖς Σχολίοις, 
οἷς πεποίηχεν εἰς τὸν μαχάριον συνώνυμον αὐτοῦ 
Διονύσιον, οὔκω λέγει, ὅτι ᾿Αγέννητον εἴωθεν χαλεῖν 


DISSERTATIONES DAMASCENICA. 


276 


perinde inmitebantur. Plane Dioaysii nomen non 
forte fortuna, libreriive *licujus oscitantia vel 
ignorantia ( quod quidetf s:-piseime alias accidit 
prescriptum illis fuit, sed eofum parens, non 
sine immani fallacia lectoribus imposuit, ut ipso 
Areopagita fuisse crederetur. Nam δὲ sanctorum 
Timothei , Titi, Glementis Romani, Jacobi fratris 
Domini, Joonnis evangeliste, Petri, Pauti, Beat- 
tholomei, apostólorumque cimterorem, imo Christi 
ac Deipare sequalem flhxit, Qua vero de ceuss 
illudere Clristianis voluerit, nondum satis asse- 
culi sunt eruditi, hocque ipsam est quod opero- 
eius inquirendum sascepi. 

Guillelmus Cavius in Historía sua litteraria, 
inter emhes variasque de librorum istorwm aes- 
ctore opiniones, potiorem Illam esse censet, que 
eos Apollinario Laodiceno 2ss55guat. Ceterum 
eruditis dispictendum relinquit, annon Apollinario 
parenti potius, quam filio siat toncédendi. Filiam 
siquidem, et in alils hereticum, ftà et m Henarii 
Christi regni terrestris. prepagaatorem feisse : 
qui tamen error ἃ Pseudo-Dionysio eap. 7 De 
eccl. hierarch., diserte prescribitar. Quinimo δίς 
awctor passim pracipue Apoellinarhitarem beresis 
capiti adversatur, ubi plenam et intdpgrem irama- 
nítstem 4 Christo assumptam édetet et ineulesat. 
Exempli gratia, cap. Ὁ De eccf, fier., seribit Je- 
sum Christum, qui nostra vita. est, ex divinis la- 
tebris prodeuntem, speciem et formam ex nobis 
aceéepisse, τῇ παντελεῖ xal ἀσυγχύτῳ χαθ᾽ ἡμᾶς ἐν- 
ανθρωπήσει, integra sive absoluta εἰ inconfwesm. so- 
cundum nos inkuanatione. Cap. 4, Christum di- 
vino unguento seu chrismate sígni(icari censet, 
ἐν τῷ x20 ἡμᾶς ὁλικῇ πρὸς ἀλήθειαν ἐνανθρωπή- 
ett, ἐπ totali et emnimoda secundum veritatem hu- 
manítetis assumptione. ftemque tap. 9 De div. 
wom., καὶ τῇ *evte)et τῶν ἡμετέρων προσλήψει, 
τὴν τελεωτάτην τῶν elxekov μετάδοσιν αὐτουργῆ- 
σαι, eO perfectissima τόνδε — nostrarum. assum- 
ptione. communicationem. suorum yeregisse. νῆας 
in lecis aliisque a quibus recitandis abstineo, 8 se 
amolitur 2uctor invidiam h:eresis Apollinarista- 
rum, qui humanitatem Domini nobiltori sua parte, 
humnna mente, mutitabant. Unde merito Scytlio- 
politanus eum ab hoc flloram errore exemit et 
absolvit. 

Scholia in Dionysium Areopagitam Diongsio Ale- 
£andrino perperam ascripta. — Eos hon Wbet re- 
fellere, qui existimarunt (a) Dienysium Alexan- 
drinum  Areopagítica Scholiis ac Cemmentaríis 


ἡ ἔξω φιλοσοφία, πᾶσαν ἀόρατον ψύσιν ὁμοίως xal 
οὐσίας τὰς ὑποστάσεις * χἀχ τούτον φησὶ χατὰ τοὺς 
ἔξω εἴρηται τῷ ὁγίῳ Διονυσίῳ αἱ τοιαῦται φωναὶ 
χαταχρηστιχῶς, διστις cum Ecclesia. docent wnam 
esse angelorum essentiam, idem divinus et apostoli- 
cus Dionysius nominat supernas viriuies, multas 
substantias. Át magnus Dionysius Alexandrinus , qut 
ex rhetore factus est. episcopus, in Scholiis que scri- 
psit in. cognominem suum Dionysium h«c habet : 
Externa philosophia ingenitam appellarc solet omnem 


ΖΔ 


illustrasse. Qui enjm Dionysius Alexandrinus, qui, 
annum Christi 260, diem postremum obiit, libros 
vidisse, quorum auctor, ut Joannes ipse Scytho- 
politanus, vetustissimus [XXXVIH] prztensi Areo- 
᾿ς pagite Scholiastes, bene  persensit, Manichzo- 
rum impietatem, cap. 4 De divin. nominib., dedita 
opera Hierothei sui nomine ad longum exagitat; 
cum hac h:resis, anle annum saltem 277, Chri- 
stiano ac Romano orbi non innotuerít , imo quo- 
rum tbeologica loquela ae dictio hominem Nicznis 
temporibus longe posteriorem certo certius indi- 
cat? Atqui Usserius Armachanus in Observationi- 
bus mss. quarum sua iterum recurret mentio, 
post diligentem hujus scrupuli disquisitionem 
sgnovit Joanni Scythopolitano reddenda esse scho- 
lia, que ἃ Joanne Cyparissiota et aliis Dionysio 
Alexandrino perperam attributa erant. (Qwod ex 
sententia a. Cyparissioti ex Dionysii scholiis citata 
petet, inquit, que in scholiis istis totidem verbis 
teperitur, ut liquet ex. Latina. translatione. scholio- 
rum Segthopoliteni, a Floberto Lincoluiensi episcopo 
facte, εἰ in. Wiblietheca collegii Corporis Christi 
apttd! Üxzonienses asservata, 

Gregorizs Nasianzenus Dionysii libros nom lauda- 
sif. — Neque vero rursum Joanni Pearsonio assen- 
tior, asserenti Pseudo-Dionysium laudatum fuisse 
a Gregorio Theologo, orat. 58, ut inde inferat 
Hlum scripsisse saltem cirea postrema Eusebii 
Czsariensis tempora. Gregorii quidem hac verba 
sunt : Sic Sancta sanctorum etiam a. Seraphim obte- 
guntur, εἰ tribus sanctificationibus celebrantur in 
unam dominationem deitatemque coeuntibus, ὡς ἄλλῳ 
«t τῶν πρὸς ἡμῶν πεφιλοσόφηται χάλλιστά τε xol 
ὑψηλότατα, quemadmodum et alius quidem ante nos 
pulcherrime sublimissimeque disseruit. Nicetas vero 
aliique subinde Gregorii commentatores Grzci, etsi 
libros Dionysii assidue triverant, quos pro germanis 
haberent, in utroque nihilominus loco, non alium 
nisi Athanasium designari agnoverunt. Scholiastes 
Wem Grzcus quem Combefisius retulit in adver- 
sari, ail : Οἷμαι τὸν ᾿Αθανάσιον λέγειν bv τῷ δ' 
wx αἱρέσει; λόγῳ, ἤγουν πρὸς 'Δρειανούς " Mea 

wmewig est, hec de Αἰδαπαξὶο dicla esse, in ejus 
eraüepe  & contra hareses, aive contra Arianos. Übi 
Ragai Athanasii oratio De incarnatione Dei Verbi 
iaauitur, in qua itidem sanctus doctor de ejus 
deitate conira Arianos disputavit. Atqui in bac pro- 
fecto oratione longe explicatius enarratur canti- 
eum Seraphinorum, quam apud Dionysium, qui 
eap. 7 De calest. hierarch. , paucissimis verbis 
illo Trinitatem laudari obiter monuit. Et certe 
cum Nazianzenus, orat. 24, non eosdem quos 


maitwram inaspectabilem : similiter εἰ hgpostases 
sabstantias. Ex cujus more sanctus Dionysius his 
locis est locutus , improprie nimirum has voces usur- 
pans. Hxc apud Sinaitam, qui in. his quz ad cri- 
ttcam spectant 50 passim rudem et imperitum pro- 
dit. Ceterum inde discimus scholia quadam — in 
Dionysium Arcopagitam, ab Alexandiinis, ut reor, 


DISSERTATIO 1]. 


278 
emestitos ille Bionysias, angelorum ordines nu- 
meret, ita ut. Seraphim et Cherubim omiserit, vel 
potius, ut alii a:vi sui Patres, ἃ Thronis «ou dis- 
creverit, id argumento est eum neutiquam vidisse 
libros De coelesti hierarchia, quos vere Dionysii 
esse censuerit. Nec refert, quod eadem oratione 
δά et 41, Gregorius doceat coelestium virtutum 
ordines inferiores a superioribus ilwstrari 'eo quo 
Dionysius exponit modo. Quidni enim ex pseeis 
ilis quee Theologus identidem protulit, anctor iste 
suum de angelis tractatum cemposuerit aut. adof- - 
maverit? Plane fsisum hune Areopegilom eximii 
hujus doctoris eenteatias ac voces ipsas matustem 
esse proeerio babeo. Sod et Cyrillus Alesandrinus 
similia de vcollustratione angelicarum classium 
scripsit in Thesauro, assert. 91. 8od, cum varios 
ordines neminet ac recensest, nullam Cherubim 
mentienem facit, quse proinde a Sersphim vel Thwo- 
nis diversa esse non putaverit. Quia tamem nen 
deest suspicio ignotos el nom fuisse bros Aceepe- 
qgiticos, inquirere pergo quse hujus causa fuerit, 
ΧΙ. Proferuntur a Monophyeitis. — Monopbysites 
Eutychisnorum eutcessores iater precipuos hene- 
sis $us patronos, Dionysium quoque Áreoepagitem 
obtenderaent. id qued quidem eos fecisse constat 
in celebri collatione, quam Constantinepoli cum 
orthodoxis habuerunt anno 032, sub Justiniano 
imperatore, im qua Severiami sic loquusitur: 
Beato Cyritlo, et beato Athanasio Alesandrine Kc- 
clesim episcopis, Felice etiam εἰ Julio Romane 
Ecclesie, Gregorio quinetiam | mirabilium — (actore , 
et Dionysio Áreopagiia, unam maturam Dei Verbi 
decernenMibus post wnitionem , hos omnes irans- 
gressi. illi (Chalcedonensis synedi Patres) post 
snionem presumnpseruni dicere duas naluras. lroo 
heretici illi ostendere se posse asseveraverunf, 
Quia DB. Cyrillus usus est istis testimoniis in libsis 
adversus Diodorum et Theodorum editis. Libros 
neinpe quatuor illos, quorum occasione hzc tracta- 
mus, ianuebant, quibus Cyrillus postremis vitze 
annis confutaverat Apologiam, quam Theodoretus 
pro Diodoro Tarsensi ei Theodoro Mopsuesteno 
ediderat. Reclamavit ,Hypathius Cyrillum libros 
istos non scripsisse: verum in quinta synodo ge- 
nerali progenuinis admissi lectique fuerunt : id quod 
rursumagnoverunt Leontius Byzantinus, lib. vn De 
sectis, act. 8, et Eulogius Alexandrinus, ut ferunt 
ejus Excerpta apud Photium. Ac magnus profecto 
Petavius, t. IV Theolog. dogm., lib. 1, c. 10, $ 8, 
hoc de lucubrationibus istis judicium tulit. « Quod 
ad libros Cyrilli spectat, inquit, Liberatus diaco- 
nu$ in Breviario, cap. 10, refert quatuor illos ab eo 


eonfieta olim (uisse tanquam a Dieaysio Adexan- 
drino elaborata essent. Hac porro Anastasii ob- 
servatio integra ctiam legitur inter scholia in 
cap. 5 De colesti hierarchia ; cum tamen in vetustis 
codicibus non exstet, sed in ecentissimis et edilis 
tantum, ut proinde ex cap. 22 Ὁδῃγοῦ transumpta 
sit. 


scriptos esse, tresadversus Diodorum et Theodorum, 
quasi Nestoriani degmatis auctores, et alium De 
incarualione librum, in quibus inter czetera Dionysii 
Areopagita Corinthiorum episcopi testimonia posita 
esse demonstrat. Verum Catholicos ait, Acephalis, 
qui libris istis abutebantur, respondisse non cos 
esse Cyrilli. Quod sane verum non puto : non so- 
jum quia synodus quinta pro germanis illos ha- 
buit, sed etiam quia Cyrilli stylus et character in 
fragmentis apparet istis, qux in Actis Ephesiuis 
sunt Latine reddita.» Ceterum Liberati, vel saltem 
amanuensis error est, ubi legimus, Dionysii Areo- 
pegüe Corinthiorum episcopi, nec Garneriuy hunc lo- 
cum sanavit, dempta voce Areopagite, ac si Dio- 
nysius Corinthi episcopus, qui secundo szcalo flo- 
ruit, laudatus potius a Cyrillo credi pesset. Nam 
liberum bie paucis narrare constat, quid in 
cellatione Constantinopolitana gestum sit cam Se- 
verianis ; ex cujus proinde actis Areopagite nuncu- 
petionem retinendam [(XXXVHI'| docemur. Hunc 
vero scriptorem memoris lapsu Corinthiorum epi- 
scopum pro Aliheniensium posuisse parum refert. 
Quosnquam cjus textus. sic forsan restitui possit : 
In quibus continentur antiquorum Patrum incorrupta 
teetimonia, id est. Felicis pape Roriani, Julii ad 
Dionysium Corinthi episcopum, Dionysii Areopagite, 
et Gregorii mirabilis, ec. Dionysium etenim illum 
ad quem Julii papse data epistola ferebatur, Corin . 
thi episcopum appellat Leontius, act. 8 De sectis, 
ὡς ἀπὸ τοῦ μαχαρίου Ἰουλίου ἐν τῇ πρὸς Διονύσιον 
᾿ τὸν Κορίνθου ἐπίσχοπον ἐπιστολῇ. Aliam vero prie- 
terea responsionem Hypatius ejusque socii Seve- 
rianis dederunt in illa collatione : nimirum videri, 
quoniam et in illis libris heretici falsantes addide- 
yitnt ea testimonia. Reponentibus subinde Severia- 
nis, ex antiquis exemplaribus, maxime si ex 
Alexandriz archivis eruantur, posse comprobari a 
Cyrillo vere allatas esse auctoritates Dionysii et 
aliorum, Hypatius regessit, indubitata fore dun- 
taxat exemplaria, quz» δ} Proterio vel Timotheo 
Solofaciolo descripta esse ostenderentur. Cum 
enim illa a multis, qui recte duarum naturarum 
confessioni adversabantur, jam pridem retinercn- 
tur, nequaquam a Catholicis exigi posse, ut advcr- 
£ariorum suerum testimonia suscipiant, Nam et 
beati Julii famosam illam epistolam, inquiunt, ma- 
nifeste Apollinaris fuisse, scriptam αὐ — Diony- 
sium, etc. Mox et hoc in primis subjungunt : Quod 
antem prius dici debuit, hoc in ultimo dicimus. Illa 
cnim testimonia, qug vos Dionysii Arcopagite dici. 
tis, unde potestis ostendere vera esse sicut suspicami - 
ni? Si enim ejus erant, non potuissent latere D. Cyril. 
lum. Quid autem de beato Cyrillo dico? Quando et 
δεαίμε Athanasius, ai pro cerio sciesel ejus fuissc, 
ante omnia in. Niccno concilio de consubstantiali 
Trinitate eadem Lestimonia protulissel adversus Arii 
diverse substantie blasphemias. Si autem nullus ex 
antiquis. recordatus est ea; unde potestis ostendere 
quia illius sint, nescio. Hec Hypatius, quibus inter 


DISSERTATIONES DAMASCENICAE. 


280 
alía significat se ante illam collationem legisse aut 
novisse libros ementiti Dionysii, in quibus multa 
Arianz limresi adversaria assidua lectione aute 
deprehendisset. Unde recte eos novitatis arguil, 
cum neque ab Athanasio, neque ab ullo veterum 
adversus Arianos allegati essent. | 


Citati olim a Severo Antiocheno. — Sic porro 
Catholici Constantinopoli argumentabantur, cum 
apprime scirent quid in illis libris fidei consonum 
essel, et quid ab ea dissentaneum appareret. Tu 
prímis vero testantur hreticos qui duas Christi 
naturas inficiabontur, libros illos Dionysii sibi 
vindicasse, quibus errorem suum propugnarent. 
Et certe, Severum Antiochenz sedis pervasorem 
hirreticum, jam pridem epistolam quartam Pseudo- 
Dionysii ad Caium multoties laudasse comperi ex 
fragmento epistol:e ejus tertiz ad Joannem Ilegu- 
menum, ἐχ τῆς πρὸς Ἰωάννην τὸν ἡγούμενον τρίτης 
ἐπιστολῆς, quod in collectaneis contra ϑονογίλῃος 
manu exaratis exstat cap. 36, ubi pro unica 
Christo affingenda naiura hunc in modum disputat : 
Ἡμεῖς, χαθὼς ἤδη φθάσαντες ἐν ἄλλοις διὰ πλάτους 
γεγραφήχαμεν, τὴν φωνὴν τοῦ πανσόφου Διογυσίου 
τοῦ ᾿Αρεοπαγίτου, τὴν λέγουσαν, ἀ.1.1) ἀνδρωθέν- 
τος Θεοῦ καινὴν τινα τὴν θεανδριχὴν ἐνέργειαν ἡμῖν 
πεπολιτευμένος, μίαν ἐνοήσαμεν σύνθετον φύσιν, 
χαὶ νοοῦμεν, ἑτέρως ἡμῖν, νοηθῆναι μὴ δυναμένην, 
ὡς πάσης ἔχουσαν δυάδος ἀπόφασιν, καὶ τὸν ἀνδρω- 
θέντα Θεὸν, τὸν ταύτην χαινοπρεπῶς πεπολιτευμέ- 
νον, μίαν ὁμολογοῦμεν φύσιν τε χαὶ ὑπόστασ᾽ν θεαν-- 
δριχὴν, ὥσπερ xal τὴν μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου 
σεσαρχωμένην. Ὁ γὰρ τῆς οἰχονομίας λόγος xatvo- 
τομήσας τὰς φύσεις, συνεχαινοτόμησεν αὐταῖς χαὶ 
τὰς προσηγορίας. Ἕως ἂν εἷς ἐστιν ὁ Χριστὸς, μίαν 
ὡς ἑνὸς αὐτοῦ τήν τε φύσιν, χαὶ τὴν ὑπόστασιν, xol 
τὴν ἐνέργειαν σύνθετον, ἐπ᾽ ὄρους ὑψηλοτάτον, τὸ δὲ 
λεγόμενον, ἀναθάντες χηρύττομεν, ἀναθεματίζηντες 
xai πάντας τοὺς ἐπ᾽ αὐτοῦ μετὰ τὴν ἕνωσιν δυάδα 
φύσεων χαὶ ἐνεργειῶν δογματίζοντες " Nos quem- 
admodum in aliis operibus ad longum scripsimes, 
sapientissimi Dionysii Areopagite vocem illam, sed 
lei facti viri, novam quamdam Dei virilem opera- 
lionem nobis gerens, wnam compositam naturam in- 
dicare intelleximus atque. intelligimus , que a nobis 
aliter. intelligi non possit ut que qualitatis. omnis 
neg?lionem inferat. Quocirca Deum factum homi- 
nem, qui hanc noto modo gessit, unam esse naturam, 
hypostasimque Deivirilem confitemur , xnamque Dei 
Verbi naturam incarnatam. Nam dispensationis Do- 
minice ratio, uti naturas. innovavit, sic et appella- 
tiones novas fecit. (uandiu ergo unus est Christus, 
unam ejus lanquam unus, (lum naturam, tiun hypo- 
slasim, tum denique operationem compositam, supra 
montem, ut Scriptura loquitur, excelsum ascendentes 
praedicamus ; anathemati devoventes illos qui iu eo 
post unitionem duayum naturarum atque operationem 
binurium numerum docent. 


lac igitur in ep'stola testatur lieretieus se. jain 


281 


alias allata Dionysii auctoritate [τὸ una Christi 
natura: οἱ operatione pugnassc. Verumenimvero 
Monophvsitz libros illos primi omnium laudasse 
reperiuntur. Unde Catholici theologi, qui contra 
illos jam evicerant, complures alias quas sectarii 
isti obtendebaut lucubrationes, praclaris Athanasii, 
Gregorii Thaumaturgi, Julii quoque et Felicis Ro- 
manorum pontiticum nominibus insignitas, genui- 
nos esse Apollinarii fetus, falsi Dionysii perinde 
volumioa eidem Apollinario autribuerunt. llancque 
fuisse Hypatii Ephesini aliorumque Dyzantinorum 
oribodoxorum sententiam superius vidimus. Du- 
dum vero antehac idem judicium fuerat illorum, 
quos Joannes Scytbopolitanus in suis in Dionysium 
Seholiis ab bac opinione revocare passim satagit, 
cum ipse persuasum haberet, nibil in illis libris 
occurrere, quod recie fidei contrarium esset. 
Jeannes Scythopolitanus scholiorum in Dionysium 
sermenus auctor. — Atqui Joannem. Scytbopolita- 
949, 3rdentissimum Christiane doctring seculo 
quiMe Vbeme et sexto ineunte propugnatorem, 
melioris salem partis Scholiorum Grecorum in 
Pseado-Diopssium auctorem esse opere pretium 
eri ostendere: quamlibet sancto Maximo ombia 
nello discrimine tribui vulgo soleant. Anastasius 
Bibliothecarius in epistola ad regem Carelum Cal- 
vam de sua AreopagHicorum translatione Latinos, 
hoc etiam de Scholiis Grcis qu: una interpretatus 
erat, testatur : Jpsorum autem (XXXIX] scholiorum 
seu paratheseon, quaecunque in calce sui signum vi- 
vifce crucis habent, a B. Maximo confessore et mo- 
mecho inventa narrantur. Catera sancti. Joannis 
Seythopolitani antistitis esse narrantur. Nonduin 
hertenus incidi in exemplar vetus Anastasianz 
translationis, in quo Maximi Scholia a Joanuis 
discreta essent. Usserius vero Ármachanus, in Di- 
blietkeca (theologica, manu exarata, cujus fragmen- 
tem recitat Guillelmus Cave in Joanne Mazentio 
mem nescio quo stupore, quia monachorum 
Seibarum in Occidente causam egit, pro Joaune 
Sr'bopolitano accepit), de Scholiis Maximi et Joan- 
Wwe reliquit observanda : « Joannes Scythopo- 
Wowas τὶ psit in Dionysium Areopagitam Scholia 
Mr ac Maximus. Verum in libris Dionysii ab 
As 1562, inclusive editis, simul confusa sunt 
Janis et Maximi Scholia ; quie non in antiquiori- 
bes solum, quas Cyparissioti tempore ferebantur, 
etitionibus fucrunt distincta, sed etiam in utroque 
quw usns est Morellius codice: in quorum altero 
δὲ marginem apposita sunt Joannis Scythopolitani 
ἔπε nomine Scholia; in altero vero seorsim (post 
3bsolutum textum integrum Dionysii) Maximi nomine 
Insignita Scholia ; eo breviora, quod ab amplioribus 
Joannis, cum quibus ea conjunxit Morellius, separata 
fverant. Porro vulgata illa Scythopolitani Scholia 
eadem illa ipsa sunt, qux Dionysio Alexandrino ab 
3his sunt attributa. (uod ex sententia a Cyparissioto 
ex Dionysii Scholiis citata patet, qua in Seholiis is- 
tis totidem verbis reperitur. Istam vero sententiam 


DISSERTATIO II. 


9 
Scythopolitani, non Maximi esse liquet ex Farina 
versione Scholiorum Sevythopolitani 3 Roberto 
episcopo Lincoluiensi facta, et in bibliesheca col- 
legii Corporis Christi apud Lincolnienses asservata, 
in qua reperitur. » ll;c Usserii accurati satis cri- 
tici, ex quibus certo certius fit hodieque superesse 
Scholia Scythopolitani in Dionvsium, caque illa 
esse quz? S. Maximo indiscriminatim assignantur ; 
cum perpauca ct perexigua sint quorum Mavimns 
parens fuit. Hecque, interjeetis ejusmodi vocihtts, 
ἄλλως, tl; τὸ αὐτό, a Morellio s:zepe ab aliis secerni 
animadverti. Quinimo in multis codicibus Reciis et 
Colbertinis operum sanctissimi confessoris com - 
mentarium ipsius, &cu Scholia in quartam Dionysii 
epistolam ad Caium habentur, toto colo ab editis 
diversissima. 

Ez ipsismet Scholiis id. evincitur. — . Josennem 
vero Scythopolitanum verum. auctorem. aliorum 
illorum in Dionysium Scholiorum censeri. debere 
eviucitur ex multis corum locis, qwee ipsum veluti 
digito monstrant. Omitto inscriptionem — eorum 
prologi, ut in editis jacet : TloóAovoo τοῦ ἁγίου Μαξί- 
μου, ἢ χατά τινας Ἰωάννου τοῦ Σχυθοπολίτου" Prologus 
sancti. Maxini, vel secundum quosdam Joannis Scg- 
thopolite. Ad ga pergo, qu:x» hominem indicant in 
Palzestina agentem, qui seculo sexto ineunte. scri- 
beret ; imo qua non nisi a Joanne nostro litteris 
potuisse mandari videntur. In interpretatione vo- 
eum obscurarum Dionysii, ad vocem Π'αλείοις, 
observat hanc similem esse vocabulo 62':4otc ; 
quod quidem εἴρηται, inquit, ἐπὶ ποίοις ὄφεσι τοῖς 
χυτὰ Ἱεριχὼ μάλιστα εὑρισχομένοις, ἐξ ὧν ἰατροὶ 
ὡς τὰ πολλὰ τὴν θηριαχὴν σχευάζουτιν * Üsurpatar 
de quodam serpentmm genere, qui in. Jericunthina 
regione preseriim reperiuntur, ex quibus medici ut 
plurimum theriaca conficiunt. Quiw profecto Palie- 
stinz incolam mihi videntur indicare, qui serpen- 
tes istos consueto et communi apud Grzcos. alios 
nomine διψάδας non appellet, sed διψαλέους, de Pa. 
l:estinorum more. Sed in primis se ca ztate, inque 
ca regione vixisse sigBificat, in quibus Origenista- 
rum h:eresis invalesceret. Nam in cap. 7 lib. De 
eccl. hier., reccnsitis vetustioribus — hreticis, 
Simone Mago, Menandro, Valentino, Marcione, ct 
Mancte, de Origenianis subjungit,xai νῦν δὲ o! ἀπὸ 
τῶν Ὠριγένους προερχόμενοι μύθων, εἰ nunc vcro 
qui prodeunt fabularum Origenis sectatores. Atqui 
sancti Maximi evo exsoleverant prorsus Origeni- 
ste, ex quo Origenes cum Didymo, Evagrio, aliis- 
que horum sociis a quinta synodo proscripti fuerant, 
adeo ut szculo septimo quo Maximus florebat, nuda 
eorum superesset memoria, /Etate vero Joannis 
Scythopolitani, eorum errores per monasteria Pa- 
lesting grassabantur, Leontio quodam Byzantino, 
Joanne, Isidoro, et Nonno aucioribus : unde gra- 
viasinzg turbz ac tumultus per eam oinnem exci- 
tai sunt : quemadmodum | fuse. narratur in Vilis 
SS. Euthymii, Sabe, Theodosii, et Cyriaci mona- 
ciorum, qui pro fidei causa adversus novelles istos 


hsereticog, et eorum assecias, labores multos diu 
tolerarunt. Harum porro concertationum hie ex- 
Kus fuit, ut, Justiniani et concilii quod sub Menna 
habitam est, necnon quinti generalis, repetitis de- 
cretis, damnato cum suis sectatoribus Origene, 
Anastasii ducis opera tota Palestinse provincia ab 
ea peste liberata sit. 

Sed manifestius adhuc Joannes Scythopolitanus 
᾿ seipsum prodit, in altero in cap. 1 De celest. hier. 
scholio, in quo sic loquitur. Σημείωσαι χατὰ Βασι- 
λειανῶν, ἤτοι Νεστοριανῶν᾽ Observa contra Basilianos 
eive Nestorianos, Jesum Christum, qui ea parte qua 
homo est, assumpiue (uit, Dominum esse omnium 
spiritualium, εἰ Regem glorie, etc. emque in c. 7 
De eccles. hierarch. ubi sacre theologi& nomine a 
Dionysio significari ait voces istas, Tu es Christus 
Filius Dei vivi, subjungit : ὃ σημειωτέον κατά τε 
Βασιλειανῶν, καὶ Νεστοριανῶν, xat Παυλιανιστῶν, 
καὶ τῶν ὁμοίων * (Quod observatione dignum est, 
contra Beasilionos et Nestorianos, Paeulianistasque, 
et similes. Atqui nusquam alibi reperias Nestoria- 
nos appellari Baeillanos. Haec autem appellatio ab 
alio auctore indita eis esse non potuit, prieterquam 
ἃ Joenne Scythopolitane, qui, variis scriptis a Ba- 
silio Ciliee Aetiechene Ecclesise presbytero laces- 
situs, eumdem Becilium tauquam versutissimum 
Nestoriane impietatis propagaterem aatirrheticis 
dissertatienibus traduxerat, veluti narrat Photius 
in Bibliotheca, cod. 9561 107. Cum enim Basilius 
Petrum Mongum, aliosque Chalcedonensis fidei 
hostes se detestari profiteretur, Nestorianerum in- 
terim. hreresim asiruebat ; suppresso quidem Ne- 
storii nomine, pratensa vero Diodori Tarsensis et 
Theodori Mopsuesteni, tanquam Ecclesixz Patrum, 
auctoritate. Hw simultates Basilium inter et Joannem 
Scytlhopolitanum acciderunt Anastasio imperatore 
[XX XIX] et Flaviano Antiochenz Ecclesise antistite. 
Postliac autem Joannes contra Severum Monophy- 
siam, qui Ántiochenasa sedem expulso Flaviano 
eccupaverat, calamum striaxit, octoque saltem vo- 
lumina adversus eum scripsit, quandoquidem tam 
in actis sext synodi, quam ia sape laudatis col- 
lectaueis contra Monophysitas, cap. 135libri ejus 
contra Severum octavi, fragmentam sat amplum 
visitur. 

Unde Joannes Scythopol. sinceros esse. Dionysii 
libros putaverit. — Joannes itaque Scythopelitanus 
fosisa librorwn «ei Dionysii Areopsgite nomen 
praeferebant, inscriptione deceptus, itemque voci- 
lyus variis et locutionibus Atticis quee in iHis pas- 
sm ocosrrUnt, δὲ multis demum hinc imde ad 
veteris witatis et discipline normam «compositis 
locis, sstius duxit eos pro genumis admittere ; 
quod eo lidentius affirmavit, eb Petri, nescio οὐδ, 
diaconi Remani testimonium, weseveramis in Ro- 
Tanz  Eeelesie serinils longe plura asservori 
Dionysil opera, quam in Oriente circamferrentur : 
$i non sine vanissimo mendaeio, quandoquidem 
sexto seculo jam affecto, Gregorius Magnus ex 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


284 
auditu solo ulla exstare noverat ; cum hom. 3€ 
in Lucam 2d hunc modum  gquerctur : Fertur 
Dionysius Areopagita, antiquus et venerabilis Pater. 
dicere quod εἰ nimirun angelorum agminibus, elc. 
Dicendo, fertur Dionysius Areopagita, nobis satis 
annuit Rom: non ita notos fuisse falsi Dionysii 
libros. Et sane $i Romani eos omnes apud se ha- 
buissent, quos Areopagite esse arbitrarentur, non 
illos qui latebant, interire passi essent, sed in 
publicum emisissent. Scythopolitanus itaque illis 
quas dixi suasionibus inductus, ea omnia loca 
quibas Monophysitz nitebantur, benignissimis in- 
terpretamentis ad samum sensum traduxit. Ceete- 
rum paucos e Catholicis, qui suse statim sententie 
suffragarentur, habuit ; aliis ad annum nsque 555, 
quo Constantinopoli coflatio cum Severianis habita 
est, ex adverso reciamantibus, spuria areepagitica 
esse, et ab hzreticis atque Apollinaristis conficta 
et supposita. Ceterum Joannes in Palestina et 
Syria magni nominis aliquos sibi conciliavit, in 
quibus prtesertim fuit Ephrsemius Antiochenus, uti 
colligitwr ex his quae Photius refert, cod. 225, ex 


"quibus constat patriarcham istum Orientis, volu- 


mina illa de quibus disputamus, pre sinceris et 

geneianis admisisse. Hinc post quiatem synodum, 

dissipatis psulatim propter faversbiles quas dixi 

interpretationes terriculamemtid, qui. deinceps se- 

cuti sont Patres, ob affectatam ab auctore doctri- 
ns ac sensuum sublimitatem velut attoniti, minime 
dabitarsat eadem tanquam germana et orthodoxa 
recipere. Hoc wimirum, tam Pyewdo-Areopegiticis 
quam monumentis aliis qu: speciosis perinde ti- 
tulis et nominibus insignita fuerant, sancti Patres 
sexti septimique ac sequiorum ssmcelorum, cum 
essent criticse artis incuriosi, boaa, ut dicitur, &de 
indulserunt, nbi catholic: fidei causam illis etiam 
libris admissis sartam tectam fore intellexerunt. 
Quia vero, salva semper quie sanctissimis Eocle- 

sie magistris debetur reverentia, inter  erudites 

hodie convenit libros, qui Dienysii Areopegit? 

nomine inscribuntur, ab itipostore quodam com- 
positos esee, opere pretium ine facturum existi 
mavi, si in. borum auctorem  audaciuscule inqui- 
rerem. 

XIV. Num Pseudo-Diongsius hereticus. fnerit. — 
Ez hisque ἃ me dicta sunt, jam extra dubium cst 

pretemsa areopagitica a Severo et Monophysitis 
fuisse primum producta ad unam Christo naturam 
affngendam, adversus Chalcedonensem de duplici 
ejus natura confessionem. Cathelicos vero ea euatim 
tanquam adultera rejecisse, et cum multa alia 
testimenia, que Athanasii, Gregorii Thaumeiurgi, 
Julii ac Felicis preclara nomina prasferebant, Apol- 
linarío heretico reddenda esse men ita pridem 
comprobassent, de areopagiticis idem judiciem 
tulisse. Cum vero Pseudo - Dionysium ab Apelli- 
narietaram heresi vindieaverim , ieepiciendum 
nihilominus superest mihi, nur) recentiorum Apol- 
linario Monopbysitarum, sive butychianorum, sive 


285 
Dioecoritarum, sive Acephalorum 2c Severiano- 
rum error in eig contineatur. Quod ut melius 
succedat, paucis exponam quid Eutyches, quid 
Pioscorus, quid alii subinde de Verbi incarnati 
my sterio tenuerint, 

Eutychis error. — ln Actis concilii Constantino- 
politani, Eutyches suam de incarnatione Verbi fidem 
coram antiielite suo Flavianoet Patribus qui conve- 
nerant, ex animo, invocata Trinitate, sic professus 
legitur : ConÁteor adventum ejusin carne [actum esse 
ex carme sancte Virginig, atque integre inhumana- 
(um esse pro nostra salute. Confessio bac, cum re- 
citata esset in conciliabulo Ephesiuo, Dioscorus 
Aiexandrinus respondit : Ádmittimus hanc. fidem. 
Synodus adjecit, hanc esse Patrum fidem. Flaviano 
rursum in concilio suo Eutychem urgenti, uti Chri- 
sium, non solum Paíri consubstantialem secundum 
divimitatem, verum etiam Matri ac nobis secundum 
bamanitatem fateretur, iterum atque iterum ille 

τεροδοὶϊ iui mon esse Dei et. Domini colli et terra 

naturam edisserere, ἕως σήμερον φυσιολογεῖν ἐμαυτῷ 

οὐκ imtpízwe: se nunquam dixisse corpus Domini 
ef Dei mosíri esse consubstantiale nobis. Caterum se 
confiteri consubstaniialem nobis esse sanctam Virgi- 
zem, εἰ quiq ez ipsa incarnatus est Deus noster. Ad- 
jeit se non dicere Dei corpus esse corpus hominis, 
bene wero corpus humanum, οὖχ εἶπον σῶμα ἀνθρώ- 
ποῦ τὸ τοῦ Θεοῦ σῶμα. Quasi nempe Dominus 
proprie homo non fuerit, cum Deus esset. Tandem 
cum instaretur, ut Christum consubstantialem 
nobis, duasque in eo naturas agnosceret, protesta- 
tug est 2e unam xaturam post unilionem el incar- 
nationem confiteri, μίαν φύσιν ὁμολογῶ, quanquam, 
ut ante fassus erst, incarnatam : qu omnia Dio- 
seorus approbavit in sua synodo. 

Ex bac repetita Eutychis confessione apparet 
eun hactenus quidem ab Apollinarii impietate 
emisse, quatenus Deum integre factum hominem 
pesunliavit, neque in ea fuisse opinione, quam 
meli veterum ei, non nisi per consacutionem, 

Viaxere, Christi carnem de ccelo lapsam, per Vir- 
ὅδε werum tanquam per canalem transivisse. 

Qwndem potius cum Combefisio dicendum  Eu- 

ὑχάεα pon eo sensu negasse Ghristum esse con- 

5sistantialem nobis humanitate, ac duas habuisse 
BMaras, quasi caro sive humanitas ex "Virgine 
pcreata non sit, aut Christo defuerit, vel per 
aetaliopem [XL] sive conversionem, vel per abserp- 
lienem aut deperditionem ; sed ut natura divina gola 
proprie natura sit et dicatur, quie primas in incar- 
asliene partes habeat; non humana, quz secundas 
Iantum : illa, inquam, quz aliam habeat, non quz 
habeatur, et superioris habentis eit ; tanquam sl- 
hes videlicet appendix, eique pene immersa. 

Dioscori. — Dioscorus hanc eamdem doctrinam , 
quam im sua synodo approbaverat, etjam post 
Chalcedonense concilium propuguavit. Cum enim 


(a) Sev. epist. ad OEcum. comit. act, x δολία syn. 


DISSERTATIO Il. 


Gangras relegatus — esset , epistolam ad Alexandri- 
nos suos scripsit, ex cujus fragmento quod Nice- 
phorus Constantinopolitanus ad calcem Aztirrhetici 
adversus Epiphanidem subjecit, apparet eum 
nullatenus ab Eutychis errore declinasse : El τὸ 
αἷμα Χριστοῦ xatà φύσιν Θεοῦ ἐστιν, inquit, xal- 
οὐχ ἀνθρώπονυ, τί διαφέρει τοῦ αἵματος τῶν τράγων 
xai τῶν μόσχων, xal τῆς σποδοῦ τῆς δαμάλεως ; xal 
τοῦτο γὰρ γήϊνον xal φθαρτόν. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτο ἑνὸς 
τῶν χατὰ φύσιν φθαρτῶν λέγειν ἡμᾶς ὁμοούσιον τὸ 
αἷμα Χριστοῦ Nisi Christi sanguis suapte natura 


. Dei ac non hominis sit, quomodo nihil discrepat a 


sanguine hircorum et vitulorum , et a cinere vitula ἢ 
hoc quippe terrenum et corruptibile est. Verum aver- 
tat Deue, ne Ghristi sanguinem ejusdem essentic seu 
nature esse dicamus , ac quemlibet alium qui natura 
corruptibilis sit. Existimavit ergo Dioscorus, quem- 
admodum Eutvches, Christi sanguinem ejusque 
adeo carnem , abjecta humilis natur? nostr; proz 
prietate , divina evasisse, ut alterius a czeterorum 
hominum sanguine et carne generis et natura, et 
veluti sanguis et caro Dei, facta sint, ne hominis 
caro et sanguis esse diceretur. 

Timothei Eluri.— Atqui Timotheus /Elurus cjus 
successor, quamlibet Eutychi » quia Christum con- 
substantialem nobis secundum carnem ct humani- 
tatem esse negaverat, anathema dixerit, in eum- 
dem tamen errorem reciderat, cum in lucubra- 
tione, qua Leonis Magni ad Flavinnum epístolam 
vellicabat, pronuntiare mon dubitaverit aoíem 
divinitatem esse Ghrist naturam , etsi incarnatam : 
φύσις γὰρ τοῦ Χριστοῦ μόνη θεότης, εἰ xal σεσάρ- 
χωται. Quibus verbis celebratissimum illud di- 
ctum, quod Cyrillus recto sensu usurpaverat , 
unam Dei Verbi naturam incarnatam , pessime in- 
terpretabatur, ac si per incarnationem humanitas 
tota ad deitatis naturam pertinuisset , in qua com- 
prebenderetur; sed sine ulla, ut interim diclitabat , 
permistione, vel absorptione, vel conversione. 
Hinc subinde contra Leonem Moegnum contende- 
bat humanitatem Christi omni actione propria 
caruisse, nec operationes alias nisi divinas per 
eam exsertas esse , atque adeo, qua^ humanitatis 
operationes censobantur, πάθη passiones potius, et 
meras exsecutiones , πράξεις, esee nuncupandas. 

Severi Antiocheni, — Ab his nullatenus dissensit 
Severus Ántiochenus, tametsi ab Eutychis sensu 
plus aliis recedendo apud Theodorum Raythensem , 
Ψευδοαληθής,, 4. d. F'alsiverus audiat. Is, cum duas 
naturas perinde abnegaret (a) , &ed unam compo- 
sitam statueret , servatis utriusque proprietatibus , 
humanitatem trans[ormatam docuit ad. deitatis glo- 
rium εἰ operalioRem, μετεστοιχείωσεν ὁ Λόγος 
ἣν ἥνωσεν ἑαυτῷ χατὰ τὴν ὑπόστασιν ἀνθρωπότητα, 
εἰς τὴν ἑαυτοῦ δόξαν xal ἐνέργειαν, ita ut, sive di- 
vina agerot , puta miracula patrando, sive bumana, 
gradiendo , mutando locum ( id quod suapte natura 


—— 


281 
prorsus humanum est ) οὐ τὸ μὲν τῇσδε, τὸ δὲ x105: 
φύσεως, non illud illius nature esset , nec. istud 
istius , sed unius et ejusdem, nempe divinitatis ; 
quia θεϊχῶς τὰς θεοσημείας εἰργάσατο xal ἀνθρώ- 
Ta, divina ratione tum prodigia, tum liumaua 
opera efficiebat. Ilaec porro Eutychianorum, Ace- 
phalorum , et ceterorum Monoplysitarum erronca 
doctrina fuit, quam sexcentis aliis illorum testi- 
moniis liberet amplius ostendere, nisi brcvitati 
studendum esset. 

Catholica de incarnatione Verbi fides. — Catboli- 
cam vero fidem Leo Magnus ita descripsit in cele- 
hratissima sua ad Flavianum Constantinopolitanum 
epistola : Assumpta est , inquit, de matre Domini 
nalura , nou culpa : nec in Domino Jesu Christo in 
utero Virgisis genito, quia nativitas est mirabilis , 
ideo nostit esi natura dissimilis. Tenet sine defectu 
proprietatem suam utraque natura , et sicut. formam 
servi Dei forma non adimit, ita et formam Dei servi 
forma non minuit. Agit utraque forma cum alterius 
communione quod proprium est, Verbo scilicet operante 
quod Verbi est, et carne ezsequente quod carnis est. 
Unum coruscat miraculis , aliud succumbit injuriis. 
Siest Verbum ab aqualitate paterne glorie non re- 
cessit , ita caro naturam nostri generis non reliquit. 
Esurire , sitire , lassescere aique dormire , evidenter 
humanum est : sed de quinque panibus quinque millia 
hominum satttrare, supra dorsum maris plantis non 
subsidentibus deambulare , et elationes ffuctuum in- 
erepala tempestate consternere , sine ambiguitate di- 
vinum est. Ubi sanetissimus pontifex humanam na- 
turam , cum assumpta a Verbo fuit, conditionis 
su metas non excessisse declarat, et utrique for- 
m: scu naturz proprios actus operationesve 2ssi- 
gnat , ut nativitás ex Virgine, incessio super mare 
plantis non subsidentibus, aliaque id genus pro- 
digia , solius divinitatis effecta fuerint ; lassescere 
vero, esurire, sitire, comedere, et alix» humilis 
nostr» conditionis aetiones, humanitatis. Quia 
nimirum, ut idem pontifex ait in epistola ad epi- 
scopos Palzstinx : Ea ipsa qua inseparabiliter gesta 
sunt , nella perinistione confundimus , sed quid cu- 
jusque forma sit , ex operum qualitate pensamus. 


. Quod quidem postremum doctrinz Leonis de dua- 


bus Christi operationibus caput admodum displi- 
cuit Eutychianistis e& Monophysitis aliis, impu- 
gnatumque in primis est ἃ Timotheo Aluro, ut 
constat ex fragmento quod apud me habeo, Apo- 
logi: , quam Eustathius Berytensis pro sancti pon- 
tíficis ad Flavianum epistola adversus hunc hz- 
reticnm Dioscori successorem conscripsit. Quam 
litem Severus aliique Monophysitz ardentius sunt 
persecuti , ut. duarum naturarum fidem facilius 
labefactarent. 

XV. Pseudo-Dionysius hwnanitatem ἱπ Christo 
conditionem suam excessisse censet. — Modo dispi- 
ciamus aum Pseudo-Dionvsio, quem Monophy- 
site in medium produxerunt cuim Leone Magno, 
au cum illis haereticis conveniat , et utrisuam con- 


DiSSERTATIONES DAMASCENICEE, 


238 
sentanea scripserit. Capite 9, De divinis nomini- 
bus, excerptum affert theologicarum institutionum , 
quas sanctissimo nescio cui Hierotlieo suo ascri- 
bit [XLI] ( non sine apertissimo mendacio, quando 
verba , dictio, phrasis et loquela eumdem prorsus 
atque ipsummet pr:tensorum Areopagiticorum au- 
ctorem produnt ). In his porro legitur: Dominum 
Jesum, ὑπερφυὲς xai ὑπερούσιον, quod supernatu- 
rale et supersubstantiale est , quando factus fuit ho- 
πιο, servasse ; non solum quatenus nostra participavit 
sine alteratione et confusione , nihil ex. inexplicabili 
sua inanitione quoad immensam plenitudinem suam. 
perpessus : ἀλλ᾽ ὅτι χαὶ «b πάντων χαινὸν χαινότα- 
τον, ἐν τοῖς φυσιχοῖς ἡμῶν ὑπερφυὴς ἦν, χαὶ Ev τοῖς 
χατ' οὐσίαν ὑπερούσιος, πάντα τὰ ἡμῶν ἐξ ἡμῶν 
ὑπὲρ ἡμᾶς ὑπερέχων * Sed , quod omnium novorum 
perquam novtm est, in nostris naturalibus superna- 
turalis erat, ct in iis que substantia sunt , supersub- 
stantialis , quoad omnia nostra eZ nobis supra nos 
eximie supereminens. Ut hujus loci sensus visque 
percipiatur, attinet observare, vocibus ὑπερούσιος 
οἱ ὑπερφυήῆς, apud istum auctorem nomi significari 
eximium quemdam statum, qui tamen nature 
creatz? terminos cx toto non excedat, sed divinam 
omnem przcellentiam, qua sb ommi creature 
substantiz quantalibet perfectione infinite discre- 
pet. Jam vero , si Dominus Jesus supernaturalem 
supersubstantialeimque statum suum servavit, 
non solum quatenus, cum Deus esset , sine sui 
demutatione aut confusione nostrarum rerum par- 
ticeps fuit, scd etiam quatenus humana nostra, 
scu nostr: substantie ac natur» propria, super- 
naturali supersubstantialique ratione gessit et 
habuit; quid aliud restat, nisi Christum divine 
humana quique nostra gessisse, ejusque adeo 
humanitatem ad divinitatis naturam pertinuisse , 
velut ejus appendicem ? qui quidem purus putus 
Monophysitarum error fuit: quemadmodum olim 
Apollinarii, quem Leontius Byrzantinus docoisse 
refert, Dominum hominem fuisse supra nos , eon- 
simili prorsus modo Anastasius Sinaíta, pag. 961, 
τοῦ Ὁδηγοῦ, Severianum et Gaianitam suum, ceu 
novum Bataneotem, sive Porphyrium alterum, per- 
stringit , quod Christum assereret voluisse videri 
hominem supra hominem , μᾶλλον δὲ, ὥς φησιν ὁ 
Βατανεώτης ὁ νεαρὸς, εἰ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἄνθρωπος 
πιστευθῆναι ἠδούλετο ὁ Ἰησοῦς. 

Atqui Monophysitas illo Dionysii loco contra 
Catholicos pugnasse, Anastasius Sinaila testatur 
in '᾽οδηγῷ, pag. 240, ubi reponit Dionysium hoc 
ipsomet locí satis ostendere se naturam huma- 
nam in Christo agnovisse, cum paulo ante dixerit 
Dominum ex Virginis sanguinibus carnem sibi 
compegissc. Unde infert hune auotorem credidisse 
Christi corpus ejusdem nobiscum fuisse substantie 
et naturz. At hoc etiam Monophysite Timotheo 
Kinro doctore confitebantur, ne przsertim a Cyrilli 
Magni confessione dissidere putarentur : ideoque 
Semieutychiani dicti sunt ἃ Facundo llermianceisi , 


289 


εἰ φευδοαληθεῖς, Falsiveri, ἃ Theodoro Raythen- 
si ; quia bac in parte ab Eutyche discesserant , ut 
nihilominus divinitatem solam proprie naturam essc 
Christi, etiam incarnati assceverarent : φύσις τοῦ 
Χριστοῖ μόνη Θεότης, εἰ xaX σεσάρχωται. Quinimo 
Eutyches ipse, ut antehae ostensum est , etsi Chri- 
stum nobis esse consubstantialem ratione humanita- 
tis infieiabatur, nihil sibi satis constans , integram 
bumanitatem a Christo de Virginis carne acccptam 
agnoscebat : id quod de Dioscoro perzque affirmare 
multa suadent. Catholic vero Ecclesix alia do- 
ctrina fuit : nimirum, ejus humanitatem , tametsi 
Dei Verbi hypostasi subsisteret, naturam nostri 
generis non reliquisse, nec ejus conditionis carce- 
res pr:etergressam esse, sed nostrx prorsus simi- 
lem exstitisse ,preeter peccatum ; uti Paulus docuit, 
ei Leo Magnus declaravit. 
Deitatem esse incarnatam docet. Hypostasim a 
natura non distinguit. —Verum Dionysius ille emen- 
ὕλαν eodem in loco llierothei sui nomine de in- 
carnationc Yerbi ita disserere cceperat , ut vix du- 
bium allum reliquerit, quin crederet , humanilta- 
tcm ad divinam naturam evectam esse, ad quam 
velut appendix speetaret : Ἢ πάντων αἰτία, inquit, 
xii ἀποπληρωτιχὴ τοῦ Ἰησοῦ θεότης, ἄῤῥητος, 
ἄτθεγχτος, ὑπὲρ νοῦν, ὑπὲρ ζωὴν, ὑπὲρ οὐσίαν, 
ὑπερφυῶς ἔχει τὸ ὑπερφυὲς, χαὶ ὑπερονσίως τὸ 
ὑπερούσιον. Ὅθεν ἐπειδὴ χαὶ ἕως φύπεως ὑπὸ φιλ- 
ανθρωπίας ἐλέλυθε, xal ἁχηθῶς οὐσιώθη, χαὶ ἀνὴρ 
ὁ ὑπερφυῶς κχεχμημάτιχεν, χἂν τούτοις ἔχει τὸ 
ὑπερφυὲς xal ὑπερούσιον * Universorum causa , 61- 
pletrixque. Jesu deitas, ineffabilis , inenarrabilis , 
mente, cita, substantia sublimior, supernaturali modo 
kabet, quod supra naturam sit, ac supersubstantiali , 
quod supra substantiam : unde quia ad naturam usque 
derenil , el vere substantiala est, virque factus esl, 
qui eximie Deus eral ; in his quoque habet quod su- 
rernaturale et supersubstantiale est. Atqui Severia- 
aerem morc , contra quam inter Catholicos , post 

*veodum praescrtim Cbalcedonensem, ratum fixum- 

Went, deitatem,seu naturam divinam hic mi- 

wwe weernit ille ab hypostasi , ut eam essc incar- 
Mag tenseat. Verum Divina natura seu deitas 
Eyssmam incarnata est, inquit Damascenus. in 
iraet3ta contra Jacobitas, n. δῦ, et alibi. Quinimo, 
8 ipsamet natura divina humana sibi intime co- 
pulzsit , ut ejus assumptione substantiata fuerit, 
*»Bino consequitur, ex utraque unam evasisse 
müuram compositam ; quia unio facta essel in na- 
fara: quemadmodum | invicte demonstrat sanctus 
Thomas ΠῚ] part., quist. 11, art. 9. 

Neque vero Dionysius ille Hierothei duntaxat sui 
nomine deitatem ipsam incarnatam esse professus 
est, sed ct idem diserte pronuntiaverat, capite 
primo cjusdem tractatus. De. div. nom. : Deitas, 
(cns. inquit, humanissimam se prebuit, ὅτι τοῖς 
xi1' ἡμᾶς πρὸς à1i0::xv ὀλιχῶς ἐν μιᾷ τῶν αὐτῆς 
ὑποττάπεων ἐχοινώντσιν, ἀναχαληυμένη πρὸς Eau. 
τῆν, xal ἀνατιθεῖσχ τὴν ἀνθρωπίνην ἐσχατιὰν, ἐξ 


DISSERTATIO ΤΙ. 


290 
ἧς ἀῤῥήτως ὁ ἁπλοῦς Ἰησοὺς συν: τέϑη,, xoi na pá- 
τασιν εἴληφε χρονιχὴν ὁ ἀΐδιος ^ (uia nostris secun- 
duin veritatem inlegre in una. suarum hypostiasium 
communicavit, ad. seipsam referens, sibique vindi- 
cans lumanam vilitatem , ex qua ineffabili modo sim- 
plex Jesus compositus est, ac temporariam eztensio- 
new sempiternus admisit. lloc in loco hnumanitatem 
sic a deitate assumplam ecenset, ut ipsamet di- 
vina natura propria sibi fecerit. qux» humanitatis 
sunt, ac non solum divina Verbi persona ; ul, 
inquam , non modo divinz persone Verbi, sccun- 
dum accuratas mutue [XLI] communicationis 
proprietatum regulas, humanitotis dotes ascvibat, 
verum et ipsimet deitati. Quo dato, deitas ipsa de 
Virgine nata, passa, et crucifixa erit, aliaque 
portenta impune proferentur, qu: Eutychianis et 
Severianis familiarissima fuere, cum naturam ab 
liypostasi non distinguerent, ubi de Dci Verbi in- 
carnatione disputabaut, quemadmodum in notis 
ad cap. 3 lib. 11. De fide, enarratum fuit. Quin 
el vox ista ὁ ἁπλοῦς ᾿Ιησοῦς συνετέθη, simplex Je- 
$us compositus est , nescio quid verz Llicologiz: mi- 
nime consentaneum sonat. Vox quippe Jesus per- 
sonam compositam ex deitate et humanitate signi- 
ficat , non simplicem ac pure divinam, qua compo- 
sitionem subinde admiserit. Sed de. hoc iterum 
infra. ΄ 

Epistola ἃ, ad Caium, Monophysitici erroris plena. 
-— Epistola quarta, αἴ Caio Therapeuta inscribi- 
tur, etsi. Christum vere fuisse hominem concedit, 
quippe cum Verbum caro factum sit, et omo Chri- 
stus Jesus in. Scripturis dicatur ; attamen euin su- 
pra quam horninum conditio ferat, hominem fuisse 
iterum docet Monophysitarum more : Ὑπὲρ ἀνθρώ- 
πους, χαὶ χατὰ ἀνθριύπους Ex τῆς τῶν ἀνθριυπων 
οὐσίας ὁ ὑπερούσιος οὐσιωμένος. Pergit, aitque : Qui 
snpra substantiam exsistit, εὶς τὴν οὐσίαν ἀληθῶς ἐλ- 
θὼν, ὑπὲρ οὐσίαν οὐσιώθη, χαὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐνήργει 
τὰ ἀνθρώπου. Ad substantiamvere veniens, supra quam 
substantia ferat, substantialus est, et supra hominem 
operabatur que hominis sunt. 1d quod probat, ex 
ejus in utero Virginis couceptione, et. incessione 
super aquas : 5 quidem exempla ipsissima sut, 
qu: Leo Magnus in epistola ad Flavianum adhibue- 
rat, ut ostenderet. deitatem Christi peculiares suas 
operationcs divinas abhumanis distinctas exercuisse, 
quemadmodum humanitas, suas, absque utrarumque 
confusione aut divisione ; cum alioqui Monophysitze 
adversus ipsum ex iisdem mirificis operibus uni- 
cum operationis genus, subindeque naturani unam 
deitatis scilicct, in Christo fuisse inferrent. Si Chri- 
sius non. erat. deitas (inquiunt apud. Sinaitam in 
'Oón và), quomodo sputum ejus ceco medicinam fccit ? 
«euomodo laerymew ejus. Lazarum. excitarunt ? Scd 
neque dormisse nisi semel in navi, legimus : sed nc- 
que in Evangelio constat eum, ul sors ferebat, bibissc. 
Que omnia argumento sunt, carnem Christi divinam 
evasisse, uec humanis proprietalibus obnoxiam [uisse. 
Quamobrem una tantum Christus natura est. Que 


491 
suorum sensu Severus, cap. 145 Apologiz Philale- 
this sui, carnem pari cum Verbo virtute polluisse, 
aiebat, in patrandis miraculis, εἴτε τὸ ἰσοδυναμεῖν 
τῷ Λόγῳ κατὰ τὴν ἐν πάσαις θεοπημείαις ἐνέργειαν. 
At vero proprietates illas humanitatis Christo non 
prersus denegabant, quz eam constituerent, et pro- 
pter quas homo vere diceretur. Nam, ut sanctus 
Maximus, epist. 2 ad Marieum, refert, qualitatum 
naturalium discrimen Severus in Christo agnosce- 
bat, quse cogitatione sola eaperentur : Ταύτην qá- 
σχων εἶναι ἐπὶ τῆς οἰχονομίας τῇ φύσει τὴν ὑπόστασιν, 
χαὶ ἐν τῇ ποιότητι φυσιχῇ διαφοράν" In incarnationis 
dispensatione, idem esse asserens hypostasim acna- 
turam, unaquein. qualitate naturali distinctionem, 
κατὰ μὲν τὴν ἐπίνοιαν εἶναι φρονεῖ τῶν διαφερόντων 
τὴν ὕπαρξιν, secundam cogitationem | diacrepantium 
rerum exsisientiam agnoscit, recta vero con[usionem 
ponit. Quia nempe proprietates humanas ad divinam 
maturam revocabat οἱ Lransferebat, ac. prseseetiam 
eperatioues quascunque, ut caro deitatis dotibus 
imbueretur. Unde in variis ejus librorum et episto- 
larup locis, quae in sexta synodo recitata sunt, bu- 
manas ἐνεργείας ἣ ἰδιότητας, actua sive proprietates, 
inficiabatur, ceu deitatis ipsius actiones fuerlut, 
quascunque Christus humano more exseruiaset. 
Humanitati deitatis conditiones atiribuit.—Pseudo- 
Dionysii sensum 2b hoc Severianorum flgmento 
nihil discrepasse conürmalur magis ex his quae 
mox subjungit, scilicet, ea qux de humanitate 
. Christi asseverando dicuntur, xavagacxópsva, vim 
babere eximize negaüionis, ὑπεροχιχῆῇς ἀποφάσεως 
ἔχοντα * eo nimirum modo, quo ipse cap.5 Myst. theo- 
log., aliique Patres vulgo docent, de Deo propter in- 
finitam natur:ze ipsius sublimitatem melius ac potius 
enuntiari quid nonsit, quam quid sit. Unde censet 
humanitatem Christi, posita quz natura nostre co- 
genita est humilitate, divinz? naturze factam fuisse 
inque eam transiisse, cujus inexplicabilibus dotibus 
et przrogativis donata fuerit, ut, quemadmodum 
ZElurus sentiebat, sola Christi natura fuerit divini- 
as, etiam íncarnala, seu carne ipsius quamlibet 
persistente, nec penitus absorpta. Quam quidem 
assertionem suam Dionysius illead huac modum 
probat : Καὶ γὰρ, ἵνα συνελόντες εἴπωμεν, οὐδὲ ἄν- 
θρωπος ἦν, οὐχ ὡς μὴ ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ὡς ἐξ ἀνθρώ- 
quy ἐπέχεινα, xal ὑπὲρ ἄνθρωπον ἀληθῶς ἄνθρωπος 
γενόμενος * Ut enim (observa particulam causalem 
probaudi yàp, enim ) ut enim compendio dicamus, 
neque homo eral, non ul prorsus non [ueril homo, 
sed ut qui ex hominibus cum essei. αὖ hominibus 
longe distabat, vere faclus. supra. hominem homo. 
Quibus verbis Apollinarii vocem quam ante retuli, 
imitatur, ac Christum absolute dici hominem inf- 
ciatur, veluti fere quondam Eutyches corpus ejus 
humanum esse corpus effutierat, non corpus hominis. 
Dictum insuper Gregorii Theologi voluit imitari, 
qui orat. 40 Debaptismo, ut significaret Domini cor- 
pus post resurrectionem, exuta pristina crassitie, 
divinius quodammodo evasissc, hyperboles figura, 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


rletorummorc, ac propterquamdam Apostoli vocem, 
dixerat illud jam non esse carnem, οὐχέτι μὲν σάρχα 
οὐχ ἀσώματον δὲ οἷς οἶδεν αὐτὸς λόγοις, θεοειδεστέρου 
σώματος. ϑίς protensus Areopagita bumanitatemn 
Domini, non post resurrectionem ex mortuis, sed a 
prima sua exsistentia ejusmodi fuisse Monophysi- 
tico errore censuit, ut deitatis dotes, superatis hu- 
milis natura conditionibus, induerit, et quaecun- 
que humana viderentur, divine potius quam humane 
gesserit, Antehac dixi complura in ejus libris oc- 
currere, quz a Tlieologo mutuawus est: sed nec 
omnia Jacobus Billius, cap. 23 Observ. sacr., con- 
gessit. 

Compositam ex deitate et humhnitate naturam docet. 
— Operationem Deivirilem non retto sensu fingit ; 
Catholicis imposuit. — Pergit ementitus auctor, sta- 
timque subdit, quz magis adhuc unam Deitatis hu- 
wmanitatisque naturam compositam astruunt, propter 
mistse unius ac Deivirilis operationis vocem, quam 
ipse omnium primus invexit. Τὸ λοιπὸν, inquit, o) 
κατὰ Θεὸν τὰ θεῖα δράσας, οὐδὲ τὰ ἀνθρώπεια [XLI *] 
κατὰ ἄνθρωπον, ἀλλὰ ἀνδρωθέντος Θεοῦ χαινήν τινα 

τὴν θεανδριχὴν ἐνέργειαν ἡμῖν πεπολιτευμένος" Tum 

ex consequenii, non divino sore. disima agens, nou 

humano humana; sed. Dei facti hominis novam quan- 

dam Deivirilem operationem nobis gerens. Quod 

quidem postremum epistolz membrum, licet sequio- 
ris svi Patrum complures post Scythopolitanum 
Joaunem, aliique subinde theologi, qui Areopagitica 
pro genuinis habebant, ad sanum sensum variis 
jüterpretamentis transferre conati sint, ita ut jam 
Domino Jesu θεανδρικὴ ἐνέργεια, Deivirilis operatio, 
qusedam absque fidei detrimento attribuatur : nibilo- 
minus obvia totius periodi, maxime ubi cum iis quae 
preecesserunt comparatur, significantia, nibil prater 
natura: unius composite, in qua tamen potior sit, hu- 
manamque involvat divinitas, assertionem repre- 

sentet. Interdum alias accidit, ut Ecclesise doetores, 

omissa arte critica, speciosis anteriorum Patrum, 

quse libris quibusdam haereticorum preüxa fuerant 

nominibus decepti, locutiones aliquot, quibus aucto- 
rum errores efferebentur aut insinuabantur, 
catholico sensu interpretati sint : unde alii dcin- 
ceps eas tanquam recte fidei conseptaneas sibi 
vindicaverint. Cujus generis fuit illa vox Apollina- 

rii, una Dei Verbi natura incarnata, quam cum Cy- 

rillus Alexandrinus reperisset in germana cjusdem 
lixeretici confessione, qux, nescio quo fato, sancti 
Atlianasii nomine inscribebatur, nihil cunctatus ad 
rectum catholicze Ecclesie sensum traduiit, ut 
alii postmodum theologi eam usurpare non dubi- 
taverint, ceu qua naturarum duarum sine alterius 
peremptione perfecta unio exprimeretur. Eo faci- 
lius autem supposititii Dionysii de incarnatione 
Verbi enormia dicta, quamlibet Severianorum hze- 
resim spirarent, sano sensu accipi poterant, quod 
Monophysitarum, Eutyche przsertim posteriorum, 
si Gaianitas exceperis, confessiones, praeter incon- 
sonas voces vanasque subtilitates ab Ecclesize do- 





etrina non. admodum discrepare visa sint : quod 
im causa fvit, cur Semieutgchiani, οἱ ψευδοαληθεὶς 
Falsiveri 2ppellarentur. 

Ex operatione Deivirili Severus compositam naturam 
infert. — Ceterum θεανδριχῆς ἐνεργείας, Deivirilis 
operationis, vocabulum quod speetat, Severus eum 
suis locum hanc epistole ad Caium, ut ante retuli, 
mire jactitavit : ex quo validissimum argumentum 
conficerent, ad naturam unam compositam statu- 
minandam, propter mistam quo hic obtruditur, 
divino-humanam operaüenem. Aliunde vero Ca- 
tholici in hujus nodi solwtione laborantes, in va- 
rias interpretationes distracli sunt, cum, ut etiam 
vir pereruditus Lupess Augustinianus suggerit (a) 
ea omnino przscriptione uti potuissent, libros 
Dionysii subjectities esse, et ab haereticis recentie- 
sime productos, cum nulla eorum anterioribus sz- 
culis mentio facta esset. Sed accuratioris criticae 
tegulam esse nesciebant, ut cujusvis scriptoris, 

ignoti presertim, ac. Iuulto magis ementiti eL im- 

postoris, quodrunque dictum, dequo ferendum 

judicium sit, obvio nativoque quem voces offerunt 
sense, Bon benigniori altero accipiendum esse, nisi 
ex apertissimis ejusdem locis aliis de genuina 
siaceraque ejus sententia sit certum. 

Pra judicium grave adversus Pseude- Dionysium. — 
Sed forsan favorabiles illas falsi Dionysii locutio- 
num translationes seu expositiones liberet admit- 
tere, nisi alioqui cempertum baberemus, libros 
ejus ah bzreticis naturs unius in Christo asserto- 
ribus δὲ Severianis productos primum fuisse, 
quibus illi suos errores tuerentur; in primis vero 
epistolam hanc quartam ad Caium. Quinimo huic 
auctori, quicunque tandemillesit, minime condonan- 
dum erit, quod in lucubratienibus suis, quas eo 
tempore commentus est, quo de una vel duabus 
asusris Domini;acerrime Christiani in Oriente dissi- 
debant, nibil usquam apposuerit aut scripserit, unde 
persuadere posset, Dionysium Areopagitam, cujus 
wrsonam ludebat, Ecclesi: catholicz doctrinam 
wamse; cum se interim priscaruin traditionum 

Ww»atem expresse fingerel. Plane, cum de Deo ac 

Trinsaás m ysterio, aliis capitibus accuratissimam 

Édem, imo castigalissimam theologiam praeferat, 

& dedita opera Nicenam, Constantinopolitanam, 
& Ephesinam enarrare et conlirmare satagat, per- 
Bérum est, nihil ab eo perspicui allatum esse quo 
Obaleedonensis synodi de duabus Christi naturis de- 
Éaitio vindicaretur; sed in tradendo incarnati Verbi 
mysterio ubique czspitare : nisi proinde Eutychia- 
BGrum, aut sequiorum Monophysitarum imbutus 
placitis et artibus instructus fuerit. 

Cur tandem acceptum. α Catholicis Deivirilis opc- 
rationis vocubulum. — Ut porro vox ista, θεανδριχὴ 
ἐνέργεια, — Deivirilis operatio, ab erroris suspicione 
libera tandem evaderct, duo contulerunt : quorum 


* Joan. xiv, 10. 


(4) Schol. in ean. 6 concil. Lateran. 


DISSERTATIO II 


291 


primum cst, quod Cyrus Alcxandrinus anathema- 
tisimo 7, οἱ Sergius Constantinopolitanus epistela 
ad eumdem Cyrum, ambo Monothelitarum hisere- 
sis actores przecipui, ut virus suwm melius infun- 
derent, Dionysii ipsius verba labefactare non dubi- 
tassent , ut quasi non eis sufficeret, auctorem istum 
καινὴν τινα θεανδριχὴν ἀνέργειαν, novam quamdam 
Deivirilem operationem protulisse ; pro, mover quam- 
dam μίαν θεανδριχὴν ἐνέργειαν, unam. Deivirilem 
operationem ponerent : ac si germanus iste Diony- 
sii contextus opinalionibus suis non satis faveret. 
Alterum, quod Collutbus Meuophysita Alexandri- 
nus, cum Theodosii patriarchae sui partes defen- 
deret adversus Themistium Monopbysitam alium, 
sed Agnoctarum parentem, qui ex isto Dionysii 
loco Christum alia divine egisse, et alia humane, 
absque operationis unius dispendio contendebat, 
Qeavópixr ἐνεργείας Deivirilis operationis vocabu- 
lum non probasset, ccu operationes dus eo signi- 
ficarentur, ejusdem loco operationem θεοπρεπῆ Deo 
congruentem subsütuisset, De quibus videsis con- 
cil. Lateran., act. 5. Atqui prater Colluthum nul- 
lus altér e Menophysitarum grege occurrit, qui 0s- 
ανδριχὴν ἐνέργειαν abjeeerit. Quinimo Themistius 
in libro adversus ipsum, cujus fragmenta in eadem 
actione terlia synodi Lateranensis recitata sunt, 
testatur. beatissimum suum. Severum operam in pri- 
Inis posuisse, ut Ghristo Deivirilis operatio assere- 
reiur, ac non ea solum qua Deum deceret, θεο- 
πρεπὴς, utpote ewm olia divine, humane alia gessis- 
set : Ὅτι γάρ τοι xal ὁ μαχάριος Σευῆρος περὶ Xpt- 
στοῦ λέγων, ὡς τὰ μὲν θείως, τὰ δὲ ἀνθρωπίνως ὁ 
αὐτὸς | XLH ] ἐνήργησε, τὸ τῆς ἐνεργείας θεανδρι- 
χὸν, οὐ μόνον μέντοι θεοπρεπὲς, ὁμοίως προΐρητο, 
καταϑεάσασθαι ῥᾷον. Idem sentiebant etiam Theo- 
dosiani, cssterique Severiani, quibus Cyrus Mono- 
theleta, Sergiusque, et alii hoe indulgendum cen- 
Sucrunt, unam in Christo voluntatem alque 
operationem θεανδριχὴν — Deivirilem dici, propter 
Dionysii auctoritatem. 

Opera mirifica Christi tribus personis diviniq 
communia. — Sed alia mihi expendenda supersunt 
auctoris hujus loca, in quibus inale sanam de una 
illa Domini Jesu operatione composita sententiam 
suam vocibus aliis iterum suggerit. Ecclesi: Do- 
ctrina inviolabilis est, externa quavis deitatis 
opera tribus personis perinde communia esse, ut 
quxcunque miracula Christus, etiam adhibita 
carne ediderit, eadem Pater et Spiritus sanctus 
simul et ex xquo perfecerint. Cujus hzc ratio 
est , quod divina essentia et natura, quz in tri- 
bus personis indivisim una eademque est, princi- 
pium sit illius unius οἱ communis operationis , a 
qua patrantur. οἱ eduntur. Quocirca Dominus in 
Evangelio dicebat : Pater autem. in. me manens 
ipse [acit opera^. Quamobrem in ejusmodi operi- 


295 

bus divina Nerbi persona niliil sibi proprium vin- 
dieabat : sed ncque humanis actionibus quibus- 
cunque suis aliud addebat , nisi infinitam dignita- 
tem, iimnmensique prelii ac meriti valorem , quate- 
ius ipsa carum erat, ut nostri de schola loquun- 
tur, principium quod, Subjectitius vero Dionysius 
Domino Jesu, preter θεουργίαν, divinam efficien- 
iiam | (scu ut. Damascenus noster, lib 1 De fide, 
6. 10, vertit, θαυματουργίαν, rerum. mirabilium 
effeciionem) qua. seipse, utpote Deus Verbum cum 
Patre et. Spiritu sancto beneficentissimum erga 
liomines prabuit, ἀνδρικὴν θεουργέαν, sive ἀνθρω- 
“πικὰς θεουργίας muitis in locis affingit , qu:e ipsius 
duntaxat , non Patris ac Spiritus sancti , proprize 
sint. Atqui ἀνδριχῆς vel ἀνθρωπιχῆῇς θευυργίας vo- 
cabulo , ejus interpretes orthodoxi, Joannes Scy- 
thopolitanus , et alii , prodigiosa ac divina opera, 
θεοσημείας intelligunt , qux per humanitatem Sa]- 
vator gessit : a quibus non prorsus dissentit Pa- 
chymeres, cum in cap. 6, lib. De celest. hierarch., 
ait, ἀνδριχὴν θεουργίαν, τὴν οἰκονομίαν λέγει, 
xa60' ἣν Θεὸς ὧν εἰργάζετο’  Humanam theur- 
giam | incarnationis dispensationem | appellat , qua 
Deus cum. esset , divina operabatur. Quinimo Com- 
befisius in aunotatione 25. ad Opuscula polemica 
saneti Maximi, ex Budswu confirmat, θεουργίας 
vocata esse Christi opera, quas deitatem ipsius 
signilicabant, et vocem istam non nudam unionem , 
sed activum quid sonare, vimque divinor&m ope- 
rum οἱ miraculorum , quam Verbum per humani- 
tatem exereuerit. 

Bionysius censet sine Patre et Spiritu sancto Chri- 
stum. divina opera edidisse. Monophysitarum | híc 
error fuit. — Capite igitur 2 De div. nom. , ἀνθρω- 
πικχὴ ejusmodi θεουργία sie propria esse Deo Verbo 
asseritur, ut nihil ad Patrem et Filium pertinuerit, 
nee amba isi:? persone ed eum ullatenus coutri- 
buerint preter. benignissimuni consensum : Atcax£- 
κριται δὲ τῆς ἀγαθοπρεποῦς εἰς ἡμᾶς Otoupylac, 
τὸ χαθ᾽ ἡμᾶς ἐξ ἡμῶν ὁλιχῶρ καὶ ἀληθῶς οὐσιω- 
θῆναι τὸν ὑπερούσιον Λόγον, xal δρᾶσαι, καὶ παθεῖν, 
ὅσα τῆς ἀνθρωπιχῆς αὑτοῦ θεουργίας ἔχχριτα χαὶ 
ἐξαίρετα" Porro a benignissima erga mos efficien- 
tia divina. secernitur, quod ipse Deus Verbum , qui 
supra smbstantiam est, integre. et vere, juxia ac 
nos, atque ex nobis substantiatus fuerit , egeritque, 
et perpessus sit eximia queque et excellentia huma- 
n9-divine e[ficientie opera. Addit. stati : Τούτοις 
γὰρ ὁ Πατὴρ xai τὸ Πνεῦμα xa*' οὐδένα χεχοινώ- 
vrxe λόγον In his nihil commune habuit Pater ac 
Spiritus sancius, nisi quis dicat secundum benignis- 
simam voluntatem. Quod si Christus, seu Verbuin 
incarnatum , prater efficientiam suam mere divi- 
nam, quam cum Patre οἱ Spiritu sancto commu- 
nem habet, erza nos beneficentissimam, altera 

Insuper divino-humana, que nec Patre, nec Spi- 
ritui sancto communis essct ; ita ut ipse Filius per 
eam quoque ab utroque secerneretur ac distingue- 
retur, eximia opera seu miracula edidit, quid aliud 


DISSERTATIONES DAMASCENIC E. 


Ἂς Severianorum , qui, dum de 


206 


hinc consequitur, nisi auctorem istum, qui hie 
effutiit , eo in errore versatum csse, Deum Verbum 
assumpta humanitate mistum quoddam naturas 
genus uactum esse, seu naturam compositam, quae 
bujus efficienti: veluti formale, ut scholastici lo- 
quuntur, principium esset , queque nec Patris, nec 
Spiritus sancti exsisteret ? Atqui sancti Patres, ut 
puta Leontius Byzantinus , Eulugius Alexandrinus , 
Maximus Joannes Damasceni , aliique ostenderunt 
hancesse mentem Monophysitarum, Aecphalorumve, 
incarnatione 
sermo erat, nihil discriminis statuentes hyposta- 
sim inter et naturam seu substantiam aut essen- 
tiam, incarnato Verbo, non solum hypostasim 
compositam , verum et compositam quoque natu- 
ram, subindeque compositam operationem et effi- 
cientiam , a natura et operatione Patris et Spiritus 
sancti discretam, assignarent. 

Ab hoc errore qui recederent , Sabelliang impie- 
latis rei. — Quas ambages , quibus vel quaternitas 
pro Trinitate, vel etiam tritheismus , astruebatur, 
cum Theodosianorum (Severianorum sec:a pecu- 
laris era! aliqui in ZEgypto persentiscerent , ut 
ab his sese expedirent , ultro concesserunt ; omnia 
prorsus qua de Christo , seu Verbo carne facto , 
praedicantur, eadem Patri et Spiritui sancto csse 
ascribenda. Quod quidem Theodosianorum prasu- 
lem Alexandrinum in sexta epistola festali sua do- 
cuisse tradit Anastasius Sinaita in 'O5nio, cap. 15. 
liujus autem belle solutionis parentem fuisse Da- 
mianum patriarcham Alexandrinum Monophysi- 
tam colligo ex Timothei Constantinopolitani opu- 
sculo De receptione hareticorum , ubi narrat sen- 
tentiam istam propriam Damianitarum fuisse , qui 
idcirco ab aliis qui eam non probarent, Sabelliani 
vocati sint, ac si trcs personas deitatis in unam 
constringerent , unaque Patrem et Spiritum san- 
cium cum Filio cruciligerent , et passionibus addi- 
cerent. Sophronius quoque in epistola ad Sergiiti, 
Δαμιανὸς, inquit, τούτων μὲν ὑπερδαλλόντως ἀντί- 
παλος, νέος δὲ φανεὶς ἐν ἡμετέροις χρόνοις Σαθέλλιος. 
Damianus horum (Tritheitarum) eximie adrersa- 
rius notus tero nostris temporibus Sabellius, ete. 

Hi ergo sectarii a genuino Pseudo-Dionysii sensu 
discrepabant, eujus commento tota incarnationis 
Verbi ratio ac series ἀνθρωπιπκὴ, vel ἀνδριχὴ 
[XLH *] θεουργία, Divino-humana e[ficacitas. seu 
actititas esset, ad quam Pater et Spiritus sanclus 
non concurrerent ; ut Christus ex deitatis cum 
humanitate penitissima unione , mistze illius aciio- 
nis genus sibi proprium, ac non personis aliis 
commune, exserere, eaque divina opera patrare 
natus esset. Qux: quidem aliorum Monophysitar um 
erronea sententia erat. Quanquam in ea non ego 
sum opinione, ut Dominum Jesum, qua partc 
homo est, divino nutu οἱ motione caruisse inficicr 
(totum quippe Ozoupybv fuisse ultro cum Maxinio 
fateor), sed motionem illam qua humauitas ad di- 
vina efficienda, adhibebatur, perinde a Patre san, 


9v] 
ctoque Spiritu, atque Verbo profeciam esse , Ca- 
thelicorum nemo negare ausus fuerit. Tres quippe 
diviui el perpetui illius ductus el efficientiie unus 
auctor erant. 


Erforem sentiunt Dionysii interpretes.—Quam au- 
tem isthec a recta flde dissideant, persensisse 
videntar recentiores Dionysii operum interpretes 
Latini , Ambrosius Camaldulensis , Joachimus Pe- 
rionius, et Corderlus, qui vocem θεουργίας minime 
tramstulerunt. Primus locum istum ita reddidit : 
Discretum est autem a divinis operibus in nos beni- 
gne manentibus , quod secundum nos atque ex nobis 
im:egre et were sumpsit. supersubstantiale Verbum, 
eaque ei gessil , εἰ pertulit , qua sunt kumana ipsius 
assumptionis electa. atque. precipua. Secuudus : 
Distinctum est autem α divinitate , cujus in nos be- 
sefcie exstiterunt , qaod ex nobi. omnino et vere 
essentiam. divinum. Verbum assumpsit , fecitque , et 
peusus est omnia que humane ipsius actionis pra- 

cqpaa vunt εἰ singularia. Tertius : Porro in benefíca 
neetri reparatume niinus hoc a deitatedistincium est, 
quod propier κοε ex nobis Verbum quod supra substan- 
(iam “2:1, integram veramque nostram. substantian 
assxmpserit, eaque gesserit, (uleritque, σι humane 
ipsins actionis precipua sunt et singularia. Interpres 
aler, cujus translatione asus est sanctus Thomas, 
pro ἀνδρικῆς θεουργίας legisse videtur ἀνδριχῆς 
θεωρίας. Sic enim venit : Quecunque humane 
ipsius contemplationis sunt electa et semota. Unde 
mon mirum quod errorem non adverterit sanctus 
dector. Αἱ vero Joannes Scythopolitanus, sanctus 
Maximus, Pachymeres, aliique tam Graci, quai La- 
ligi testes sunt , scriptum ab initio fuisse ἀνδριχῆς 
θεουργίας. Sanctus Joannes Damascehus lib. 1 δὲ 
. Me , esp. 10, ubi locum istum capitis 2, De divin. 
mom., paucis demptis verbum fere o verbo ex- 
scribit, ἀνδριχὴν θεουργίαν omisit, posuilque , 
διαχέχριται δὲ xa ὅσα tfj; θείας xot φιλανθρώπου 
τοῦ Θεοῦ Λόγου σαρχώσεως. Discrela sunt autem et 
qecunque divine hwmanissimeque | incarnationis 
Veri Dei sunt. Adeoqua «avit ab eo sensu. quem 
wesla-Dionysii voces ΚΡ se ferunt. 


Qweennia quo altentiuà considerantur et ex- 
peámiur, unaque cum aliis qua aute attuli, 
cMMparaniur, inagis ac magis susdenl,  ina- 
aifesigmque faciunt, bunc auctorem , illo 
βιανδριχῖςς ἐνεργείας Deivirilis operationis, quod 
pimus ipse pronuntiavit, vocabulo, significare 
veluigse compositam aclionem , que acomposita, 
mon hypostasi solum, verum εἰ natura profci- 
sceretur; quam proinde nature divino-humanse 
compositionem in eodem cap. 1 De div. nom., 
alibique θεοπλαστίας nomine significavit , ἡ xa0'ij- 
μᾶς Ἰησοῦ θεοπλαστία, Ex quo ulterius infertur, 
cum ibidem rursum ait miracula quse Christus per 
carnem edidit , puta partum ex Virgine , incessio- 
mem super aquas , et reliqua ejusmodi, ad super- 
 maturalem ejus naturam pertinere, xal τὰ ἄλλα 
PATROL. Gn. XCIV. 


DISSERTATIO II. 


298 

ὅσα τῆς ὑπερφυοῦς ἐστιν ᾿ἔησοῦ φυσισλογία, non 
naturam mere divinam nis tribus eotinimu- 
nem, sed divino-bumanam soli | Verbo propriam 
eum intendisse. 


Severiani ex aliia etiam minoris momenti locis 
librorum ementiti Dionysii erraticum parumque 
sibi constans dogma suum communire poteragt, 
ut puta cum nomine Jesu nudam ei simplicom 
deitatis personam designat, illis verbis quorum 
antehac mentionem fecj, ὁ ἁπλοῦς Ἰησοῦς συνετέθη, 
simplez Jesus compositus [uit : ac si sanctissimum 
istud vocabulum nudam et simplicem divinm naturae 
persouam secundam , seu Verbum, etiam buma- 
nitatis expertem exprimeret. Plane nomen Jeeus 
composilz hypostasis et persone pruprium eg, 
velut nomen Christi, non simplicis solaque najura 
divina constantis, uti contra Monophysitas Maxi- 
mus, Leontius, aliique Patres statuerunt. Eodem 
modo cap. 2 De divin. nomin., ait Patrem esse fon- 
talem. deitatem , πηγαία Θεότης, eujus germiaa 
sunt Ἰησοῦς xai «b Πνεῦμα. Simile quid apud Ne 
zianzenuim faieor reperias oral. 45, seu epistola 
ad Evagrium, ubi ait : Οἰονεὶ ἀχτῖνες τοῦ Πατρὸς 
ἀπεστάλησαν ἐφ᾽ ἡμᾶς, 0 τε φθεγγώδης Ἰησοῦς 
καὶ τὸ Πνεῦμα. Ταπφιαπι radii quidam Pairis ad 
nos missi suni splendescens Jesus εἰ Spiritus. Hic 
vero theologus missionem exprimendo , incarna» 
tum Verbum nomine Jesu significavit ; non uti Dio- 
nysius passim, Nestoriang quidem, ut apparet, 
impietatis proscribends gratia, at Monophysita- 
rum sensu, non sine recto de proprietatum come. 
municatione doctrine abusu. Scilicet larvatus bie 
auctor, eo tempore lucubrationes adornabat suas , 
quo Monophysite , Petro przsertim Fullone duce, 
ad hoc contendebant, ut Deus Verbum , οἱ unus de 


Trinitate passus diceretur, in banc rein interpolato 


celebratissimo hymno Trisagio : quod, licet cum 
fide catholica prima fronte nou repugnaret, illo- 
rum tamen sensu hereticum erat, Quamobrein 
ejusmodi voces plerique fidelium adbuc refugie 
bant, ne sub iis Theopaschitarum bzresis vene- 
num instillaretur. 


T heopaschitis favet. pseudo-Dionysius. — À plu- 
ribus loeis istorum similibus congerendis modo 
supersedeo, ut alterum illum resumam, in quo 
auctor dicit Verbum divinum, qua parte discer- 
nitur etiam a Patre et Spiritu sancto, operatum 
passumque esse eximia quceunque et. excellentia 
divino-hwmane — efficienti opera, xaX δρᾶσαι καὶ 
παθεῖν ὅσα τῆς ἀνθρωπιχῇς αὐτοῦ θεουργίας ἔχ- 
κριτα καὶ ἐξαίρετα. Ubi, ni fallor, significat (quod 
quidem ex  Monophysitico dogmate deducitar) 
Christum , non modo qua homo exstabat, verum 
etiam ipsa deitate cum humanitate composita pro- 
pter nos sublimiori quadam ratione esse passum : 
illumque adeo quem dixi Theepaeschitarum erro- 
rem aperte insinuat. ld quod ex prava duodecimi 
anathematismi Cyrilli [XLII'*] interpretatione Eutye 

10 


395 DISSERTATIONES 


chianist3? , Acephali et Severiani omnes semper 
tenuerunt , aique etiamnum tenent, Nestorianismi 
illos insimulantes , qui hoc negaverint. 

XVI. Pseudo-Dionysii libri circa tempora Petri 
Fullonis elaborati, ac forsitan αὖ ipsomet Petro, 
tjusve sociis. — EL certe cum inter impiz hujus 
doctrine patronos Petrus Cnapheus seu Fullo, 
Ecclesi: Antiocliene pervasor et tyrannus, primas 
(ulerit, hic omittere non possum, pessimum hunc 
hominem, aut queindam saltem ex ejus asseclis, 
genuinum fuisse videri parentem librorum, qui 
Areopagitici audierunt. Cujus mez suspicienis 
hsc ratio est, quod cap. 5 De hierarehia ecclesiast., 
ubi strictim primum refert, moxque subinde enar- 
rat divine liturgie partes, quas ab apostoli. 
traditas esse persuadere fectoribus voluit, mentio- 
nem etiam fecerit recitationis Symboli (a), προο- 
πμολογηθείσης ὑπὸ παντὸς TOU τῆς ᾿Εχχλησίας πλη- 
ρώρματο; τῆς χαθολιχῆς ὑμνολογίας. Cum omnis 
Ecclesie cotus confessus ante (uerit. catholicam 
teudationem : hoc. est, ut ipse in theoria mysterii 
«exponit, τῆς 0pnoxela; «b σύμδολον, religionis sym- 
bolum : quod nempe recitandum statim ab egressu 
catechumenorum et energumenorum ait ; uti post- 
ea fleri consuevit in Ecclesiis Graci fitus, quà- 
rum etiam morem Latini deinceps imitati sunt. 
Atqui ecclesiastice historie monumenta perhi- 
bent, paucis annis antequam supposilitia Dionysii 
volumina prodirent, Petrum Cnapheum, cum An- 
tiochenum thronum denuo occupasset, instituisse , 
ut Symbolum fidei ip omnibus missis recitaretur, 
καὶ kv πάσῃ συνάξει τὸ σύμδολον λέγεσθαι, inquit li- 
bro n Theodorus Lector. Quem ritum paulo post 
sub Anastasio imperatore Timotheus Constantino- 
politanus antistes Monophysita, Chalcedonensique 
synodo infensus, in urbe regia observari sanxit, 
'eodem Theodoro Lectore teste. Α qua nequissimi 
alias viri institutione, nec czetera Orientis Eccle- 
οἷο, nec postmodum Latine et Occidentales, ut 
diximus, abhorruerunt. Ex quo capite compertio- 
rem habemus :etatem, qua spuria Areopagitica 
conscripta sunt. 

Ad hzc, quemadinodum Cnapheus iterum exco- 
gitavit, ut unguentum sanctum, seu chrisma, pa- 
Jam in ecclesia, astante populo, sacraretur (5), τὸ 
μύρον ἐν τῇ Ἐκχλησίᾳ ἐπὶ παντὸς λαοῦ ἁγιάζεσθαι " 
qua proinde consecratio orius clam, et extra divi- 
nam liturgiam fiebat : ita quoque lib. De eccl. 
hierarch,, cap. 4, legilur, statim valere jussis ca- 
techumenis el aliis qui a sacrificio de more arce- 
bantur, auspicandam esse intra missarum solem- 
nia, ac proinde Christiana plebe presente, divini 
unguenti consecrationem. Quinimo ritus alter, qui 
ibidem subjungitur, quemque hodieque observant 
Greci, ut unguentum super altare depositum se- 
raphicis figuris duabus contegatur, quo significe- 
tur Christum, qui unguento representalur, perpe. 


Κα) Vide schol. Scythopol. 


DAMASCENICE. 300 


tmo Seraphim cantico, quod Trisagium, seu ter 
sanctum dicitur, celebrari, annon hoc etiam Cna- 
plhei et Severianorum mentem et ingenium redolet, 
qui trisagia cantica modo toti Trinitati aceinunt, 
modo soli Filio ac Christo, quemadmodum eccle- 
siasticum illud : Sanctus Deus, sanctus fortis, san- 
ctus immortalis, adjecta interdum voce qui crucifixus 
est pro nobis, ut ad Christum referri significetur? Hu- 
jus additamenti, quo Filius ter proclametur Sax- 
εἶπε auctorem fuisse Fullonem vel pueri norunt. 

Horum auctor Atticus. videtur. (uisse. — Priori 
illi conjectationi mez, qua Fullonem, ejusve par- 
tium aut consiliorum socium aliquem ementiti 
Dionysii libros cudisse sum suspicatus, alterau 
banc juvat addere, eos ab homine Atheniensi, seu 
qui Athenis educatus csset, elaboratos videri, 
qui primi sanctissimique Atbenarum przesulis as- 
sumpta persona, summam lucubrationibus suis 
ac traditionibus uas velut apostolicas obtru- 
debat, auctoritatem  conciliatum iri est. arbitra- 
tus. Atticum profecto — scriptorem  indigitant 
frequentes Atticismi, quibus illos libros scatere 
Joannes Scythopolitanus aliique Graci observa- 
vere: ut, quemadmodum a Scythopolitano λίαν 
᾿Αττιχὸς, maximopere Atticus dictus est, sic et a 
Michaele Syncello ejus laudatore, τῶν ἀττιχιζόντων 
xoi γραμματευόντων ἀττιχώτατό: τε xal τεχνιχώ- 
τατος. Alticizantium — Atticissimus, el. grammati- 
corum peritissimus οἱ ingeniosissimus. — Indicat 
eliam singularis ille modus Christiane religionis 
mysteria et ritus tractandi, usurpatis vulgo voci- 
bus quz Atheniensibus familiares fuerant, dum 
presertim de sacris ipsorum Eleusiniis agebatur, 
quasque Platonicz philosophie alumni, quorum 
schol ad sextum usque a Christo nato szculum 
Athenis celebres fuerunt, apud se servaverant et 
usu babere solebant. Tales erant istae θεολογία (ad 
vatum prophetarumve oracula significanda ) ἱεράρ- 
χῆς, ἱεροτελεστῇς, θεωρὸς, ἐχφάντωρ, ὑποφήτης, 
μνεῖν, μύσται, μυσταγωγοὶ, χάθαρσις͵ καθάρται, 
τελεῖν, τετελεσμένοι, τελέται, προτέλειοι εὐχῶν, 
ἐπόπται τελετῶν, ἑἐποψία, θεραπευταὶ, λειτουργοὶ, 
σύμδολα, θιασῶται, θεουργία, ἱερουργία, ἀνάχτορον, 
ἡ τῶν ἀνιέρων διάχρισις, ἱλάριοι ἡμέραι, ete. Epi- 
scopum insuper ἁρμοστὴν εἰ ἔφορον appellat, ve- 
luti Lacedzemonii Atheniensium vicini magistratus 
suos, Monet Scythopolitanus Dienysium suum 
Romanorum interdum ritus potius quam Orien- 
talium descripsisse : quia, ut conjicio, cum Eccle- 
sim Achaie, Thessalie, et lilyrici Romano pri- 
mali ab ipso apostolorum evo addicts essent, 
Romanz Ecclesiz cseremonias aliquot usurpabant, 
quas alie idiomatis Greci non haberent. Sic 8a- 
cram unctionem, quam nos confirmationem appel- 
lamus, non a presbyteris fleri concedit, ceu qui 
perficiendl potestate careant, sed a pontilice, ini 
τὸν ἱεράρχην αὐτὸν ἀνάγουσιν. Qui locus argumento 


(b) Theod. Lect. lib. n. 


hl 





erit, larvatem hanc Dionysium non faisse Alexan- 
drimsm Ecclesie obnoxium, im qua pemes etiam 
presbyteros jam | olim esset hujus unctionis per- 
agend»e officium. 

Atqui in Achaia complures identidem exstite- 
runt, qui unam Domino naiuram assignarent. 
Aibanasius olim ad Epictetum Corinthi episcopum 
scripserat adversus aliquos qui in Attica regione 
doctrinam Apollinaristicm non prorsus absimilem 
jasusurrabant, naturam aliam preter divinam in 
Cbristo non agnoscenies. Exstant, ut szpe dixi, 
spud Leontium εἰ alios (ragmenta epistolarum 
Apollisarii ad Dionysium Corinthi episcopum, in 
quibus errorem suum defendere nititur. In latro- 
«daijo Epbesino ac postea, lllyriciani pressules 
Diescorum secuti [XLIl'"*] sunt, vixque tandem 
Leonis Magni epistolam ad Flavianum centra Eu- 
tychem scriptam aómiserunt in concilio Cbalce- 
donensi. Multos rursum lilyrici episcoporum Aca- 

cius Constapntinopolitanus in perduellionem suam 
ct9à s39dam haocce synodum traxit. Petrus vero 

Caapheus, paria Antiochenus fuisse non videtur, 

sel ex Faropg partibus oriundus : qui, cum in 
BwonsSlerio Accemetorum Constantinopoli mona- 
siicam vitam auspicatus esset, inde ob infensum 
calholicz doctrine animum pulsus, Chailcedonem 
se recepit, donec Antiochiam profectus, ejusdem 
urbis sedem occupare aggressus est. 

XVlL Cyrillus ex pseudo-Dionysii libris mon 
accepit « unam esse Dei Verbi naturam | incarna- 
lem, » sed ex. subjectis Athanasio et aliis Apollina- 
rü Íncabrationibus. Male a quibusdam intellecius 
Cyrilli sensus. — Ex. illis itaque de quibus ante 
disputavi, lucubrationibus variis, ac non ex Dio- 
pysii libris, Cyrillus intulit, unam dicendam 6586 
Christi Domini matwram, propter arctissimam 
unionem divinitatis cum humanitate, unam itidem 
Dei Verbi naturam. incarnatam. Primum dixit ex- 
preseis istis verbis in Commonitorio ad Eulogium 
apecrisiarium suum, unitione concessa, non disiant 
«mplius αὐ invicem quc unita sunt, sed. deinceps 
Filims est, μία φύσις αὐτοῦ ὡς σαρχωθέντος Λόγου, 

was Wins nalura, Verbo πιίφμε carne (acto. Alte- 

ru éxrat lib. i1 Contra. Nestorium, p. 91, in 
epestab ad Ácacium Melitinensem, inque eodera 

/emmenitorio : explicavit autem in epistolis ad 
Seecesaum, cum propter dictum hoc in suspicio- 
Wem venisset Apollinarismi haeresis. Verum alio 
*»9« Apollinarius na/urg nomen assumpserat, 
& alo Cyrillus : Apollinarius Asianorum more 
pto essentia, aeu. substantia; Cyrillus vero subti- 
, Meri notione, pro ipea re una et individua, sive 
essentia, sive hypostasis aut persona esset, quem- 
admodum exposuimus im dialecticis adnotationi- 
bus. Quinimo Tbeodoretus ipse Cyrilliano plane 
sensu, Aibanasii, ut reor nomen reveritus, unem 


(a) Collect. Lopi cap. 83. 
(8) Ibid. cap. 37. 


DISSERTATIO TII. 


2 
naturam incarnatam fassus est dial, 2, eum Kres- 
nista. Quod cum multi Catholicorum illius sevi 
non perspexissent, existimarunt, contre Neste- 
rium profilendum esse unam ín Christo nsturam 
conflatam ex duabus, ea voce sumpta secundum 
commune significatum ipsius. Unde cum ja locum 
Dorothei, qui Nestorio fuerst addictior, Saturni- 
Dnus quidam Marcianopolim missus fuisset episco- 
pus ab imperatore Theodosio, plebs hone admit- 
tere noluit, mazime cognoscentes, quia unam θ6- 
mini et Salsaloris nostri naturam prodigiose denun- 
teret, alteram negans, inquit Dorotheus ipes 
epist, 46 collectionis editss a Lupo Augustiniano. 
Sed in primis Acacius Melitinensis in Armenia 
minori, eum probe nosset quid suis Orientalibus 
malure . vocabulo significaretur, Cyrillo nihile- 
minus scribebat (s) Joannem Antiochenum cum 
suis communione donari non debere, nisi anathe- 
maltisarent eos, qui dicunt duas naturas poet unitio- 
mem, proprie unamquamque operaMem , wt hec 
quidem susceperit passiones, illa vero. impassibilis 
manserit ; nihil quippe hoc esse alind nisi duos 
filios confiteri, duasque introducere personas. Quam- 
obrem mendacii rei mon sunt Orientales illi 
episcopi, qui prssulibus aliis scripserunt (b), se 
consicisse Acacium, qui ínter gesta deitatem con- 
fessus. est. esse passibilem : quibus adeo motus sit 
piissimus imperator, wt blatteam. chlamydem. qua 
induebatur , excuteret, seque retro — subducerei 
pre magnitudine blasphemie. Vere, inquam, Ale 
xander Hierapolitanus Acacio Berrhosensi narra- 
bat, Melitinensem cum Ephesi esset, sequendo Cy- 
rilli capitula et cjus sensum, sic in scripto depo- 
suisse (c) : Mentitus est. divinam Scriptuwam | Ne- 
siorius, tanquam nativitatem mortemque, non divi- 
nitatis, sed humanitatis edoceat. Omitto Theodotum 
Ancyranum, qui iu expositione Symboli Nicsni 
adversus Nestorium, quamvis deitatem doloribus 
affecta passim neget, improbat tamen Christi 
nomine substantias duas significari, el λέγεις... 
ὑπὸ τοῦ ὀνόματος τούτου οὐσίας διαφόρους σημαί- 
νεσθαι, οὗ συμφωνεῖς τοῖς Πατράσιν. Imo res duas 
eo exprimi non vult. Τοῦτο σὺ ὡς ὄνομα ἕν πλειόνων 
πραγμάτων ἐχτίθης σημαντιχόν. Εἰ rursum : "A- 
δειαν δέδωχεν ἑαυτῷ πλειόνων φύσεων τὸ Χριστὸς 
ὄνομα κοινὸν λέγειν, sibi ipse licentiam fecit, wt 
Christi nomen pluribus naturis commune assereret. 
Liberatus quoque refert (d), quosdam de palatio 
per Eulogium presbyterum et apocrisiarium Alexan- 
dring Ecclesie culpasse Cyrillum, cur susceperit ab 
Orientalibus episcopis duarum confessionem natu- 
rarum, quod Nestorius dixit et docuit. Sed Cyrillo 
compertum erat, quam sanus essct Joannis et An- 
tiochenorum sensus. Quapropter, probata ipso- 
rum fidei professione, eamdem iisdem vocibus red- 
dere non dubitavit ; scilicet Dominum nostrum Je- 


(c) lbid. cap. 57. 
(d) Brevarii cap. 8. 


sum Christum Filium Dei unigenitum, Deum esse 
períecium, εἰ hominem perfectum ex anima ratío- 
.nali εἰ corpore. . . ... ὁμοούσιον τῷ [Πατρὶ τὸν αὐ- 
τὸν χατὰ τὴν θεότητα, καὶ ὁμοούσιον ἡμῖν χατὰ τὴν 
ἀνθρωπότητα δύο γὸρ φύσεων ἕνιοσις γέγονεν, ewm- 
dem Datri consubstantialem secundum divinitatem ; 
nobis item consubstantialem secundum. humanita- 
tem : siquidem duarum naturarum unitio facta esi. 
Bi propterea unum. Ghristum, unum Filium, unum 
Dominum confitemur : secundum hunc. inconfute 
unitatis intellectum, sanciam. Virginem esse. Dei ge- 
nitrieem, eo quod Verbum incarnatum 9M, εἰ homo 
factum, aique ez ipsa conceptum. templum sibi ex 
illa sumptum wniverit. Evangelicas autem εἰ aposto- 
licas de Domino voces stimus theologos, alias qui- 
dem tanquam ad wnam pertinentes, communes [α- 
cere ; τὰς δὲ διαιροῦντας, ὡς ἐπὶ δύο φύσεων, αἰΐαε 
vero lanquam in. duabus naturis divisim wsurpare; 
el illas quidem qua Deum decent, secundum Christi 
divinitatem, alias autem humiles, secundum. huma- 
nitatem habere. Quinimo ante concordiom initam 
Joannes ipse Antiochenus in epistola ad Alexan- 
drum fassus erat, Cyrillam nunquam illos dam- 
nasse qui duas naturas dicerent. Insuper ia Dia- 
logis ad Hermiam de Trinitate εἰ Incarnatiene, 
quos diu post proscriptum Nestorium edidit Cy- 
rillus, voce οὐσίας φύσεως, et ὑποστάσεως, eodein 
ὃς Orientales sensu accipiustur, non eo speciali, 
quo in anterioribus contra Nestorium scriptis 
easdem usurpaverat. 

XVIII. A Gyrillo diasensit Euiyches, et. pseudo- 
Athanasii aliorumque libros ceu germanos jactat. — 
Mac nibil curavit Eutyches, sed tenendam esse 
»5utavit. unam Christi naturam et substantiam, 
non duas; atjue ex consequenti negavit Chri- 
stum, qui propter divinam maturam Patri | sii 
consubstanialis, ejusdem ac nos essentie el na- 
iur esse secundum humanitatem. Tum subinde 
praclavos illos viros de Palatio, quos Liberatus 
memorat, sibi faventes nactus est; velut reruin, 
qui ipsius hiresis occasione acciderunt, series 
confirmavit. Atqui in epistola (XLIII] quam ad 
Leonem papam scripsit (a), cum in duplici conci- 
lio Constantinopoli damnatus esset, hoc preser- 
tim causatur : Ego metuens definitionem a synodo, 
uec adimere, nec. addere verbum contra expositam 
fidem a sancta synodo Nicena : sciens vero sanctos 
el beatos Putres, Julium, Felicem, Athanasium, 
Gregorium, sanctos episcopos, refutantes. duarum 
nalurarum. vocabulum, et non audens de natura 
tractare Dei Verbi, qui in carnem venit ultimis die- 
bus in uterum sancte Virginis Maria immulabiliter, 
quomodo voluit et scit, in veritate el non in phan- 
tasmate facius homo, aul anathemalizare aupra- 
dictos sanctos Patres nostros, rogabaim, ut innotesce- 
rent isla sanctilali vestra, οἱ quod vobis videretur, 
judicaretis. Ex quibus apparet deceptum quoque 


(a) Synod. adv. Iren. cap. 2. 


DISSERTATIONES DAMASCENICA. 


304 


Eutychem fuisse ob falsas inscriptiones opusculo- 
rum, quz: Gregorii Thaumaturgi, Athanasii, Julil 
et Felicis nomina przferebant, adeoque prius 
quam a Dioscoro subjici potuissent. Ceterum or- 
thodoxi fraudem paulo post subodoravere, ut 
colligitur ex epistola penultima synodici contra 
Irenzum, que non ita pridem ἃ coacto latrocinio 
Ephesino, vivente adhuc Eutyche, scripta est : Ad 
senem. cupientem. scire, quid contrarium catholicae 
Fidel senserit Eutyches. Auctor siquidem epistolze, de 
eá qui a Julio ad Dionysium episcopum data fe- 
febatur, sic loquitur : Nam denique epistolá, quawi 
dicit Eutgches Julii quondam episcopi urbís Rome 
esse, quam et. ad solatium sue perfidie, igroro «n 
fotsan falsam, protulit, cujus et pravo sénsu. duci 
cognoscitar, in ipso ultimo textus sui. ita profitetur, 
dicens : Qui igitut sic sentiunt, οἱ reliqua, ut in 
prztensa Julii epistola, qux cap. 934 dicti syno- 
dicl integra Latine exstat cum hoc titulo : τόνε» 
plar Julii episcopi urbis Rome, ut. asserunt. Ewtg- 
Chis scripta, 44 Dionysium episcopum, cujus sensu 
ductus ipt? Eutyches incidit in errorem. E Catholi- 
cis quidem Gennadius Massiliensis in Catalogo 
seriptorum ecclesiasticorum, epistolam hanc Julio 
Romano concessit : sed hoc homini Latino 608} - 
donandum etit. Ceterum monet illam perniciosam 
probatam ésse. Fomentum enim est, inquit, Eutg- 
chiane et Timotheana impietatis. 

XIX. De oratione Quod unus est Christus, inter 
opera Athanasii. — Non solum autem Julio, Felici, . 
Gregorio et Athanasio pet summam fraudem assi- 
gnati fuerunt libelli illi de quibus hucusque disputa- 
vi ; verum et inter opera Athanasii orationes quoque 
duse censitze fuerunt, quze vel Apollinarlo, vel Apol- 
linaristis quibusdam restituendz sunt. Prima sic in- 
scribitur, Ὅτι εἷς ὁ Χριστός. Quod Christus unus 
sit, citataque jam olim est a Paulo Diacono libro De 
incarn. et grat., c. 5, tanquam Athanasii, Nihilo- 
minus & nobilioribus criticis sancto huic doctori 
jure substracta est et-ad dubía illius opera vele- 
ἅϑια. Auctorem vero loquela ipsius manifestam 
facit. Nam, veluti Apollinarius cujus verba Grego- 
rius Nyssenus Antirrhetico contrá ipsum recitat, 
sibi rem esse ait iste, adversus eos qul gentilium 
more creaturam uti Deum haberent et adorarent, 
quidque Judaica perfidia Christum tudati ése bomi- 
uem sentirent, nihi! a Paulo Samossteno et Mar- 
eello Ancyrano recedentes. Tum assumit proban- 
dum et inculcat, sdorationem uttam carni et Verbo 
adbibendem esse. Dwas quidem yposteses, duas 
personas, duoeque' adorationes abbegat : nusquam 
vero naturas duas dicit, nusquam nataram nam 
inficiatut, eoque prorsus wédo quo Jobius epi- 
scopus Apellinarista apud Leottium, solam fnvisi- 
bilem »etwram enwntia, qw ex habitw exteriori 
nou defmiatur μηδὲ κατὰ τὸ bpogsvoy σχῆμά τὴν 
ἀόρατον αὐτοῦ φύσιν ὁρίζειν. Et rursum ait : Δοῦλος 


306 
πατὰ τὴν μορφὴν ὁτἢ φύσει Θεός" Specie serous, 
qui nature Deus. Adversarios accusat, veloti empo 
C»thelicos Apolinarims, invecim pro Trinitate 
queteraitatis. Apollinarii more diclt : Agnosco ip- 
sum Θεὸν ἀληλῶς ἐξ οὐρανοῦ ἀπαθῆ, revera Deum 
e Φαίο impassibilem : agnosco ipsum ex semine Da- 
eid κατὰ σάρκα ix γῆς παθητὸν, secundum carnem 
ds Myra passibilem : tum subjungit : Οὐ ζητῶ, viu 
πρϑητὸς καὶ ἀπαθὴς ὁ αὐτὸς, non disquiro quinam 
ipor idem tum passibilis, tum. impassibilis sit : πῶς 
Θεὸς χαὶ ἄνθρωπος, qui Deus et homo : ne illud, 
quomodo, curiosius rimando, boni quod nobis pro- 
pesitum esi, jaciurem faciam. Qui sane communis 
e esnsuetus hereticorum pretextas fuit, noe ho- 
mini naturas duas sincore profitenti negotium adeo 
facessiverit. Verum |am sante dizersat, Judaicam 
perédiam 6665, aseorcre Christum, ὡς ἕνα τῶν καθ᾽ 
ipid σααθητὸν, velut nurum aliquem. ex. nostris pas- 
diem ewe, earnem, seu corpus assumptum 8 
Yeshe φεορύκι decet, uti. vulgo Apollinarists, lmu- 
messm amies, ψυχὴν ἀνθρωπίνην semel, velut 
apad Nysseaum Apollinarius : nusquam ψνχὴν λογι- 
δὴν καὶ νεερὰν, animam ratione et intelligentia pra- 
éitem, quod Catholicorum eontra Apollinarisfarum 
ares Lesaera (uil. Cenaet Redemptorem Adami 
ese non accepisse ob τοῦ ᾿Αδὰμ τὸ εἶναι λαξὼν, 
sed figuram 4: Adam, ἐκ so) ᾿Αδάμ. Quiduam porro 
est. illud esse Adami, nisi essentia et natura Ada- 
mi, quam Dominus respese integram babuit? Deni- 
que heresim suam baud ebscure bis verbig indicat, 
eerpus divinam hyypostasim non cemplevit ; ἀλλ᾽ ὁ 
ἀληθῶς τέλειος τὸ ἀτελὲς ἐτελείωσεν, sed qui vere 
perfectue est, id. quod. ἱπιροτ[εείμε erat, absolvit. 
Mam bi sectarii, ut s: pe jam dictum est, humani- 
tates Christi nobiliori parte, mente nimirum, mu- 
ülem esso volebant, ac si vices ejus deitas absgol- 
voret. Hujus profecto orationis parens seu Apollina- 
sius ipse, seu quivis alius ex illius asseclis fuerit, 
hae sibividetur proposuisse, ut Athanasium, omisso 
eus nomime, refelleret, qui in libris contra hunc 
WeeiCcwm, cuyo φύσιν, ὑπόστασιν οἱ πρόσωπον, 
we elem acciperet, πρόσωπα δύο, personas duas, 
πρτὰ géaw , et χαῦ᾽ ὑπόστασιν, hoc est, ut ipse et 
Cnilg ajunt, unione proprie dieta et reali indi- 
mbe comjuncias esse, ἀδιαίρετα, docuit. Alioqui 
bec epesculum scriptum esse affrmavero advorsus 
Niederum Tarseusem qui Apollinarium impugnando 
is errorem oppositum impegu, ut veluti naturas 
uas, ita et personas sive hypostases dues Christo 
tribueret; undesequebatur unum non esse Chriepum. 
Sepersunt hodie fragmenta aliquot operum aliorum 
Apellinarii contra hunc Diodorum, a quo Nesioria- 
ΒΘΕΝ bepresim fuiese preforroatam omnes noruup. 
KK. De oratione altera de Incorgatione Verbi Dei 
esgitra Ponium Samosatenumn. — Ejusdem secum a 
fesdiori seriptoris erit oratiuncula eltera de incar- 
naliene Verbi Dei, contra" Paulum Samosatenum, 
458 perinde inter dubia (XLIV] Athanasii opera 
censita egi. Nibil quippe auctor agnoscit in Chriete 


' DISSERTATIQ Ij, 


996 
preter unionem Verbi.eum carne, ui δίοι! beme 
una persona est, ei (uou ὃν ἀπό τε Πνεύμανος ναὶ 
σαρχὸς, enimel .unum. 69. :epiridt οἱ. στη, Un 
Verbum et caro une persona suat, οἱ auimal usum , 
quemadmodum Apolinazius apud -Nessonum les 
quitur, φὰρξ τοῦ Kupiou Éviaxy πρόσωπογ, καὶ be 
ζῶον μετ "ajos. Verejur diceres. Dominwa virin- 
tum ejusmodi homingm (actum esie, qui. eamdem as 
nos naiuram habeat φοβούμενοι λέγειν ἄνθρωπον τὴν 
φὐτὸὰν ἡμῖν ἔχογτᾳ φύσιν. Confer velim, Lector, hoc 
dictum, τῷ πνεύμαςι Θεὸν, uat ἄγθρωπον τῇ σαρκὴ 
τὸν κύριον εἶναι πετιφτεύχαμον. Dominum epiriiu 
Deum, οἱ carne hominem. eno crodieus, cum aliis 
illis que ex ljbelle fidei ad Jovianut imperaierem 
retulimus, Gonfiemur eymdom esse. Doi Fálium, et 
Deum ecundum Spiritum, οἱ Filium kominis secun- 
dum earnesé : quorum aüpili& quaque multa recie 
tant Nyssenus et Leontius ; ut nempe ex. Apollins- 
rii eentenjia Christus home mere spiriualje dictus 
$t, qui exploso spiritu humano,.seu mente, alinm 
ἃ divine spiritum non haberet, pravis affectionibus 
et peccato obnoxius esset : profecto fstebero, eum- 
dem, aut saltem opinionis ejusdem, barum luca- 
brationum auctorem fuisse. Sed ot in oratione de 
incarnatione subjungitur : Etsi. ganniyn? increduli 
generationem ex muliere, carnis esse, non doitatis 
τῆς σαρκὸς ταύτην, καὶ οὐ θεότητος : quo nibil ex- 
pressius si$ ad Apollinarii errorem aignificandum 
qui deitatem ex Maria natem passamque per oar- 
nem affirmabat propter unitatem use, quB , 
divina solummodo esaet. Ambas istas orationes, de 
quibus dicere institui, queque Athanoesii Magui 
nemine inscripue prodierunt , Apollinarii ipeius 
esse pene asseveravero propter stylum comtiorem, 
et elegantiorem, quem eritici dactiores in iis obser- 
vaverunt. Fuit enim Apollinarius sophistsrum sut 
temporis disertissimus οἱ cagtigatissimus. 

XXI. Cur prefxwum his libris Alhanesii nomen 
[werit. — Apollinaristce igitur. cum venerandum . 
jngentisque apud recie £dei alumnos momenti ἡ 
Athanasii nomen esse intelligerent, molesteque 
ferrent errores suos a tanto viro, tamque de Ec- 
clesia catholica bene merito, variis editis oratio- 
nibus exagitatos proscriptosque esse, band alio 
modo , quantum conjiciendum datur, suctoritaiem - 
hane aut elevari, aut evitari posse exisitimarunt, 
nisi libros alios suis erroribus infartos, prefixo 
illis ejusdem dectoris nomine, in vulgus apargen- 
do, que simplicibus saltem  persusderent Atha- 
nasium,re diligentius inspecta et examinata, procul. 
non abfuisse ab illa sententia, quam prius expu- 
gnaverat: quin potius eam tandem ceu veritati 
consonam snmplexum esse et defendisse. Nain ex. 
mulioties laudatia fragmentis Apollinarii et Apolli- 
naristarum qui apud Leontium leguntur, apparet 
eos magnis laudibus, si non siaeere, δὶ saltem 
voeg tenus, esimium illum fidei propugnatorem 
onerasse. Polemius vero, seu Polemoa , megisue 
defupcto , Alhanasium , qui diu ante, ut liquet, 


29] 
obierat , contumeliis tandem proscindere aggressus 
ost , quem probe nosset infensum infestumque suis 
semper fuisse. Hujus verba juvat hic recitare ex 
ipsius opere contra Timotheum condiscipulum 
swem, ut habentur eap. 9, Collectan. contra 
Severíanos : et apud Photum, cod. 250, refe- 
rente Eulogio Alexandrino : Οὐδὲν χεῖρον ἐννοῇσαι 
Xüxelvo* Ggbv γὰρ λέγοντες χαὶ ἄνθρωπον τὸν αὖ- 
τὸν, οὐχ αἰσχύνονται μίαν φύσιν τοῦ Δόγου σεσαρ- 
χκωμένην, χαθάπερ μίαν σύνθετον, ὁμολογοῦντες. 
El γὰρ Θεὸς τέλειος, καὶ ἄνθρωπος τέλειος ὁ αὐτὸς, 
δύο φύσεις ἄρα αὐτὸς, καθάπερ ἡ τῶν Καππαδοχῶν 
εἰσηγεῖται χαινοτομία, χαὶ ᾿Αθανασίον ἡ οἴησις, 
καὶ τῶν ἐν Ἰταλίᾳ ὁ τύφος. Καὶ σχηματίζονται μὲν, 
ὡς δῆθεν ἡμέτεροι, φρονεῖν τὰ τοῦ ἁγίου Πατρὸς 
ἡμῶν ᾿Απολιναρίου" χηρύττουσι δὲ, κχαθάπερ ol 
l'enyópiot, τὴν τῶν φύσεων δυάδα, οὐδενὸς ὡς ἔοιχεν 
δρασθέντες, ἣ μόνης τῆς ἐν τῷ βίῳ φθαρτῆς δόξης, 
«ἢ πρὸς ἱερωσύνην ἐλπίδι δελεασθέντες. Τί οὖν 
αὐτοῖς χαὶ ἡμῖν: Τί δὲ σημαίνειν πειρῶνται τῇ 
ἀξιαγάστῳ φωνῇ ; Τί δὲ ᾿Απολιναρίῳ τῷ θείῳ μα- 
θητιᾷν σχηματίζονται ; Ταύτην γὰρ ἐπ᾽ ἀναιρέσει 
«ἧς τῶν φύσεων δυάδος τὴν φωνὴν μόνος αὐτὸς 
ἀπεχύησεν. Φύσει μὲν Θεὸν, xal φύσει ἄνθρωπον 
τὸν Κύριον λέγομεν, μιᾷ δὲ συγχράτῳ τῇ φύσει, 
σαρχιχῇ τε xal θεϊκῇ. Nihil deterius est , quam et 
iliud mente cogitare. Nam quando dicunt. eumdem 
Deum et hominem esse, non eos pudet unam Verbi 
mal«ram incarnatam, ceu natura una composita fo- 
ret , confiteri. Nam si idem ipse est perfectus. Deus 
et per(ecius homo, ergo ipse due nature est , quem- 
admodum  novello Cayppadocum | dogmate traditur, 
Athanasii itidem opinatione , et ltalorum arrogan- 
tiae. Et quidem simulant, quasi ex mostris sint, 
eadem quo sanctus Pater. noster. Apollinarius. sen- 
tire : sed , haud secus atque Gregorii illi, binarium 
naturarum praedicant ; qui nihil aliud consequi stu- 
deant , nisi corruptibilem hujus avi gloriolam, spe 
sacerdotii nimirum inescati. Quid igitur illis ac no. 
bis ? Quid vero admirabiji illa voce significari ge- 
stiunt ? Cur, inquam, divini Apollinariise discipulos 
fingunt ? Hane quippe solus ipse vocem parturiit , ut 
binarium naturarum numerum supprimeret. Natura 
qaidem Deum , et natura hominem Christum dicimus ; 
ast una coniemperata matura qua divina simul et 
humana sit. Postrema verbe bec Apollinarii suat, 
desumpta ex aliquo ejus opere ad Petrum quem- 
dam , ut notatur in margine Collectaneorum : 
᾿Απολιναρίου πρὸς Ἠέτρον. Ex hec autem Polemii 
testimonio firmatar magis, Apollinarium auctorem 
fuisse dicti hujus, Unam Dei Verbi naturam in- 
carnatam , 2t(ue. insuper colligitar nonnullos ex 
Apolliparistis Athanasii, Gregoriorumque Nazian- 
 zeni et Nysseni Cappadecum, locutiones imitatos 
esse , quibus ad catholicam fldem aceedere puta- 
rentur. Sanctos eosdem dectores, ac Damasum 
item papam perinde rursum perstringebat Euno- 
mius Berrhosensis in. Thracia, seu potius Mace- 
donia , Apellinaristarum alter, in fragmento quod 


DISSERTATIONES DAMASCENICA. 


308 
ex cap. 36 Collectaneorum juvat hic etiam recitare. 
Fragmenti titulás est : Εὐνομίον Βεῤῥόης Θράχης, 
ix τῆς πρὸς Ζώσιμον μοδεράτορα ἐπιστολῆς" Euno- 
mii Βεντήωσ Thracie ex epistola ad Zosimum mo- 
deratorem. [XLV|— Οὐ γέγονε διφυὴς ἡ θέλησις τοῦ 
σαρχωθέντος Λόγου, χατὰ τὴν τῶν Αἰγυπτίων xal 
Καππαδοχῶν xai ἹΡωμαίων ταυτωνυμίαν, ἀλλὰ σύν- 
θετος. Οὐ γὰρ ποσότητι φύσεων ἐπηνξήθη σαρχωβθεὶς, 
ἀλλ’ ἐξ ἁπλοῦ γέγονε σύνθετος, τῆς οἰχείας φυσικῇς 
χατ' οὐδένα τρόπον μονάδος, (deest hic aliquid) 
ἐχστάσει δὲ ταύτης, οὐχ ὑπέμεινεν ἔχστασιν" μέαν 
αὑτοῦ δὴ σαφῶς ὡς ἑνὸς τήν τε φύσιν, χαὶ ἐνέργειαν 
μεγάλῃ χηρύττομεν τῇ φωνῇ. Duplicis nature non 
(uit incarnati Verbi voluntas, secundum consouas 
JAEgspiiorum , Ceppadocum , et Homanorum voces, 
sed composita. Nom enim per incarnalionem natwra- 
ram quantitate adauctum fuit, sed ex simplice com- 
positum evasit, nulla ratione ἐς naturali sua uni- 
tate excedens , wu in excessu. suo excessum. nullum 
passum sit. Unam porro ipsius naturam , volunta- 
temque et operationem clare ei diserte, magna voce 
predicamus. Atqui hunc locum Eunemii testimonio 
Polemii , quem refellit, subjunxi , ut ostenderem, 

non in Syria solum, verum et in vicinis Grecis 

regionibus Apollinarianum .errorem prepagatum 
fuisse post hsresiarcbz decessum, a sseculo uti- 
que quarto desinente et insequentis initio : quem- 
admodum illic postea eodem sreculo quinto tantil- 
los etiam radices egit Eutychianus , seu Monophy- 
siticus, ut discimus ex variis pontificum Romano- 
rum litteris, Quin  Liberatus Diaconus, cap. 13 
Breviarii, narrat Palestinos, Thraces, et /Egy- 
ptios post latrocinium Ephesinum Dioscoro adhae- 
sisse. ld quod certo constat ex hujus conciliabuli 
actis : ex quorum inspectione colligitur Liberatum 
Thracum nomine significasse episcopos etiam llly- 
rici ac Macedonis, necnon et Graecis. Nam e prse- 
cipuis Dioseorl partium adjutoribus, qui. contra 
sanctum Flavianum pro Eutyche steterunt , fuere 
Krasistratus Corinthi , Quintillus Heraclee, Vigt 
lantius Lerisszee, Atticus Nicopolis, Lucas Dyrra- 
chii , Basilius Trajanopolis, Solon Philippi , Ma- 
ximinus Serrensis, Hermogenes Cassandris , Lu- 
cas Berrhoxe , Joannes Messene, Athanasius 
Opuntis, Domninus Platzarum, Eusebius Topiri- 
tanus , Lucas Dyracchii , Antonius Lychnidi , Mar- 
cus Eurie , Claudius Anchiali, Eutychius Iladria- 
nopolis, Docimasius Maronis, cum cseteris de 
Palzstina et Egypto, et paucis de Asia. 

XXII. De Erechihio. — Pr:eter auctoritates, de 

quibus in primis dicere proposui, ceu a Monophy- 

sitis adversus orthodoxos productas, Erechthium 

nescio quem, Timotheus JElurus, Alexandrinorum 

sporius petriarcha, in libro contra synodum Chal- 

cedonensem edito, citaverat. At Leontius lib. De 
sectis, aet. 8, narrat, Cyrum qui presbyteri gradum 

apad Timotheum obtinebat, bis ad eum verbis de 
Erechthii testimonio scripsisse : Ἤθελον ck διορ-. 
θώσασθαι τοῦτο. Ὁ γὰρ Ἐρέχθιος οὐδέποτε ἢχού- 


"Ὁ , 
σϑη εἰς Πατέρας. Mallem hoc te corrigere. Nam 
Erechthii nomen inter Patres auditum munquam fuit. 
Ephrzemius Ántiochenus apud Photium, cod. 229, 
Erechthium adjungit illis, qui «nam Dei Verbi na- 
(aram incarnatam dixerant. Verum multos viros 
sanctilate insignes animadvertisse ait hunc virum Eu- 
tychiano morbo laborasse: Εἰς γὰρ τὴν Εὐτυχοῦς νόσον 
πολλοὶ τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν τοῦτον ἐφώρασαν χείμενον. 
Quis vero fuerit hic Erechthius, et quandonam 
vixerit, discimus ex segmento cujusdam sermonis 
ipsius in Theophaniam, quod Latine editum est in 
collectione Canisiana, subindeque in Bibliothecis 
Patrum post opera Leontii et Collectanoa s3pe 
laudata contra Severianos. Illic porro docemur pri- 
mum Erechthium fuiase episcopum Antiocbhie Pi- 
sidiz, huncque sermonem  babeisse Constantino- 
poli coram Proclo urbis regle antistite. Fragmen- 
tum vero illud ipsum est quod vulgo citabant Mo- 
nophysite, ut constat ex Epbrzemio Antiocheno, 
in cujus excerptis apud Phetiusm, postrema ejus pars 

refertur. Sic autem locus babet seeundum Turria- 

ni translationem : Es magno prophetia Isaia audivi- 
mts, cum ait : « Puer natus est nobis, et Filius da- 
tus est nobis, cujus principatus super humerum ejus, 
el vocatur nomen ejus, magni consilii angelus, admi- 
rabilis, consiliarius, princeps pacis, Pater (uiuri se- 
culi *. » Ne igitur aliquis Judaicus — surculus 
ros decipiat. Sic enim appellandi sunt, qui hereticos 
sectantur, quasi alius sit, qui natus est, et alius qui in 
eo habitavit Deus ; et quasi dua sint ejus qui natus est 
nalura. Si quis enim hoc de Emmanuele dicere au- 
$us fnerit, appone ei hoc solum momen. Memeria 
hujus nominis erit ei in. frenum silentii. Non. enim 
duas naturas, sed Deum incarnatum Virgo mystice 
peperit, cum. Spiritus sanctus in eam. supervenisset. 
El μὲν γὰρ ἀνθρωπίνης σπορᾶς ἣν βλάστημα ὁ Χρι- 
στὸς, συνετιθέμην ἂν τὸν χαρπὸν εἶναι χατὰ τὴν 
ῥίζαν - εἰ δὲ kx Πνεύματος ἁγίου, κατὰ τὸν ἀρχαγ- 
γέλου φωνὴν, Θεὸς ἐτέχθη * ἐπειδὴ χαὶ ὁ Θεὸς τῆς 
γενέσεως πρόξενος " Etenim si Christus esset. fetus 
seminis. humani, concederem [fructum secundum πα- 
turam imilari redicem : sin vero est 675 Spiritu 
sancto secundam archangeli vocem, Deus est. ille qui 
natus ἐπί, quia Deus est ortus causa. Hac Erech- 
thius, quibus Eutychi pralusit, quemadmodum 
Saturninus Marcianopolitanus, Acacius Melitinen- 
sis, Theodotus Ancyranus, Antonius Cbalcidensis 
in Syria, et alii cum quibusdam illis de palatio Theo- 
dosii, quorum meminit Liberatus ; quibus etiam li- 
beret Amphilochium Sidensem adjungere, qui eum 
utrique synodo Ephesinz interfuisset subscripsisset- 
que nibitominus Chalcedonensi cui perinde adfuerat, 
subscriptronem suam posunodum sub Leone impe- 
ratore ratam habere nolebat, uii ex Zacharia rhe- 
tore narrat. Evagrius (a), datis ad Leonem litteris 


5 [sa. ix, 0. 


(a) Lib. i, Hlst. c. 5. 


DISSERTATIO 1I. 


310 
quibus eoncalium hoc postremum  reprobabat. 
Quanquam Photius in Bibliotheca, cod. 450, affiz- 
mat eum tandem resipuisse : ὃς μεν ob πολὺ καὶ 
αὐτὸς δι᾽ ὑπογραφῆς συνεφώνησεν. ΠῚ omnes in sco- 
pulum hunc impegerant, ejusmodi locutiones usur- 
pando, tanquam Athanasio aliisque Patribus fami- 
liares, quarum auctores genuinos Apollinaristas 
fuisse nescirent. Ex quo rursum evenit ut Nesto- 
rianorum factioni magnz vires accesserint [XL VIT, 
cum impugnatores suos Apollinarii hzretici voci- 
bus et sententiis contra se uti intelligerent. Verum 
postquam Cyrillus in epistola ad Successum secun- 
da eiposuit, quo sensu dixerat, unam Dei Verbi 
naturam incarnatam, ostenditque alienum se esse 
ab errore Apollinaristico, nec duas in Christo na- 
turas inficiari, Chalcedonensis synodus, ac subinde 
quinta generalis dictum hoe approbarunt, non ut 
ab Apollinario profectum erat, sed ut adhibitum ab. 
eximio fidei propugnatore. 

XXIH. De epistola ad Paulum Samosatengm, 
que Dionysii Alexandrini nomen praefert. — Ad ea 
quae ἃ me dicta sunt de libris variis, qui cum ab 
hzreticis cusi essent, nominibus summerum viro- 
rum insigniti fuere; hic quzedam sabjungam de epi- 
stola ad Paulum Samosatenum, que Dionysii 
Alexandrini vulgo nomen praefert in Bibliothecis. 
Patrum idque ἃ multis jam seculis, αἱ colligitur 
ex vetusta satis ejusdem translatione Latina, quam 
vir pereruditus R. P. D. Bernardus de Montfaucon: 
edidit,t. IJ Operum sancti Athanasii. Hanc. episto- 
lam cum attente perlegerem, observavi, non ab or- 
thodoxo homine scriptam fuisse, sed a putidissimo 
Monophysita, ex Aphthartodocetarum seu Incorra- 
pticolarum grege, qui naturam aliam in Christo 
proprie non nosset preter divinam. Hoc ostendam 
paucis, 'adductis in medium locis aliquibus, quas 
nihil niei impium istud dogma legentibus obji- 
ciant. 

XXIV. Ab Incorrupticola [isse scriptam ostenditur, 
—Contendit diversam Christi justitiam fuisse a justi- 
tiaJoannis Baptiste, oct Ἰωάννης ἔργον ἣν διχαιοσύνης" 
Ἰησοῦς δὲ φύσις eo quod Joannes justitic opus esset ; 
Jesus autem natura, Ex quo infert ὅθεν ἄτοπόν ἐστι τὸ 
λέγειν ἄνθρωπον τὸν Χριστὸν, absonum est dicere Chri 
stum esse hominem μορφὴν ἀνθρώπου. Omitto loca om- 
nia in quibus τὴν μορφὴν xal σχῆμα, formam homi- 
nis, quam Verbum accepit, non naturam essen- 
tiamve hominis interpretatur, sed nudam apeciem 
εἰ figuram τὴν μορφὴν καὶ σχῆμα, qua mon smbsi, 
slat, οὐχ ἑνυπόσατον. Verum hereticum hominenr 
rursum produnt istecalia : Deus enim est natura, 
qui wniversorum dominatur, qui resurrexit, agni- 
tusque est 65 vibicibus Deus verus esse, cum crucifisus 
essel et resurrezissel,.Deusque adeo οἰ Dominus a Tho- 
ma est predicatus. Dominus quippe-Deus, qui. in. ma-- 


E 


nibus vulnerum notas gerebal, resurrexit, qui vulne- 
falus erat nostra causa Θεὸς γὰρ ὑπὸ τῶν ἀποστό- 
λων Ψηλαφηθεὶς, οὐ φύσει ἄνθρωπος, ἀλλὰ φύσει 
Θεός, Deus enim, qui αὖ apostolis est. comtrectatus, 
nón natura homo, sed naiura Deus erat. Übi Samo- 
$atenus rogans indueitur, num Dei animam turba- 
tfi '*, hoc Dei naturam significet, respopdet vocem 
hanc fuisse Dei, non hominis similis nobis, eonclu- 
ditque, ὅτι οὐχ ἄνθρωπός ἐστιν ὁ σταυρωθεὶς, ἀλλὰ 
εἷς ἅγιος, εἷς μονογενὴς Χριστὸς, Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ 
Λόγος, Hominem non esse illum qui crucifisus est, 
sed unum sanclum, unum unigenitum Christum Dei 
Filium et Verbum; ac ai humane nature conjunctio 
cum Verbo unitatem persone desirueret. Ubi objici - 
tur Christum conutristatum fuisse maestum "", id ne- 
gat dici de bomine, sed de Deo ipso; veluti Spi- 
fitus sanctus contristari dicitur 2, Deus odisse 
Sabbata Judaeorum **. lllud Christi dictum ad Ju- 
dzeos, Solvite templum hoc!*, de sanetis apostolis 
intelligendum ait, non de humano corpore quod 
Christus habuerit. 

lu sua responsione ad quartam quaestionem, to 
tus est in astruenda incorruptibilitate corporis et 
sanguinis Domini, cum in terris anto resurrectio- 
nem ageret. Nimirum respondet objectioni petitz 
ab his Domini verbis sanguinem swum apostolis 
distribuentis : Accipite et bibite inter vos '* ; quia 
corporis proprium sit dividi, atque ex divisione 
sequatur corruptio. Hoc et similibus argumentis ex 
Eucharistie mysterio acceptis dudum pugnaverunt 
Catholici adversus Eutychianos et Incorrupticolas : 
ut videri potest epud Theodoretum, dial. 2, et Anae 
»tasium Sinaitam, prsesertim cap. 1à, ubi Amme- 
hii philosophi momenta adversus Julianum Hali- 
carnassensem [ncorrupticolarum parentem explicat 
$i persequitur. 

lila νοῦ loca, quo Christus profecisse sapientia 
et zetate dicitur 15, nibil nisi incremento Ecclesise, 
quie eet corpus Christi, significari arbitratur. Chri- 
stum quippe mulaiioni obnoxium mon (misse qui 
Deus Verbum esset : ᾿Αναλλοίωτος γὰρ ὁ Χριστὸς, 
ὡς Θεὸς Λόγος. | 

jn responsione ad srticulum 7, negat formas 
ambas fuisse in Christo perinde subsistentes, ivu- 


κοστάτοις, prebatque ex transfiguratione subsisten- ^ 


tem non fuisse formam servi. 

Qusestioni quarta, quomodo remanserit puer Je- 
ats in Jerusalem, eumque requisierint parentes in- 
ter cognatos et notos !*, respondet Thomam mani- 
bus suis eum exquisivisee, nec esse deceptum, 
carnem Verbum contrectando, aápxa. πὸν Λόγον dn- 
λαφῶν ; carnis utique naturam confundens cum 
Verbo. 

Ad objeetum nenum nihil reponit aliud, nisi 
Christum esuriisse eodem modo quo pransus est Deus 
tum Abraham. flc aliaque id genus, quxe taediosuin 


τ Matth. xxvi, 27. 
4 Mattb. xxvi, 26, 97. 


19. Joan. xu, 2 
49. 


Marc. 
"* Luc.u, 52. 


DISSERTATIONES DAMASCENICZA. 


XIV, 99. 
17 ibid, 45: 


412 
foret afferre, in illa epistola ejusque appendice re- 
periuntur, quz& Monophysitam ex Aphthartodoce- 
tarum cetu indicant. Omitto quod de Spiritus san- 
cii deitate disputat eo prorsus modo quo Post-Ni- 
czni Patres : quod &epe dedita opera neget, natu- 
ram Dei consistere in eo quod ἀγέννητος, ingenitus 
sit, idque exemplo Adami, Evz, et Seth declaret, 
quemadmodum Nazianzenus et alii contra Euno- 
mium, eujus similisve hxresis suspicionem abs se 
procul amoliri simulat. 

XXV. Cur Dionysio Alezandrino abjudicanda. — 
Sed abre non fore puto fusius demonstrare epi- 
stolam istam Dionysii Alezandrini non esse; id 
quod nonnulli perperam intulerunt, ex eo quod 
Verbum esse consubstantiale Patri de majorum 
sententia auctor affirmet. Siquidem ipse Dionysius 
hane esse suam fidem apud Dionysium Romanum 
papam professus fuerat, ut ex multís genuinse, 
[XLVII] ipsius epistolz fragmentis evicit Atbana- 
sius singulari opere quod de sincera Dionysii Ale- 
xandrini decessoris sui mente edidit. Gravioris mo- 
menti est quod addunt hypostasim ἃ pseudo-Dio- 
nysio isto accipi pro persona ; quod sane tritum 
adhuc non erat tertio Ecclesiz szculo, imo nec 
quarto apud ZEgyptios. Sed spuri:e hujus, de qua 
disputamus, epistole initium falsi convincitur. 
Rescripsimus ad ea qua prius scripsisti, inquit, 
«ut eliceremus te ad dicendum aperte quodvis dicere, et 
nunc pro viribus scribimus, de quibus iterum dixisi, 
ostendentes singula verba, qum a te rursus collecta 
suht, frivola et vitiosa esse, etc. Enimvero tantum 
abest ut Dionysius Alexandrinus iterum atque 
iterum Paulo Samosateno ad eum confutandum 
scripserit, ut Patres qui eum tandem Antiocheno 
solio deturbarunt, epistola ad Dionysium Roma- 
num, et Maximum Alexandrinum diserte testentur, 
Dionysium Alexandrinum nunquam dignatum ' esse 
Paulo nominatim litteras ullas dare, τὸν ἡγεμόνα 
τῆς πλάνης οὐδὲ προσρήσεως ἀξιώσας, οὐδὲ πρόσωπον 
γράψας αὐτῷ, ἀλλὰ τῇ παροιχίᾳ πάσῃ. Ad hzc πὶ" 
hil falsum magis est, quam illud quod subjungitur, 
ut nempe Paulus Samosatenus temere przcipitan- 
terque dixerit, duas esse hypostases, dwasque natu- 
ras unius Christi nostri, et duos Christos. et duos 
Filios : unum natura Dei Filium, qui (uit ante sc- 
cula, εἰ unum cquivoce Christum εἰ filium Da- 
vid, qui non (vit ante et fult. in. tempore, εἰ secun- 
dum beneplacitum Dei accepit. Hac docuerit. Ne- 
storius : at non profecto Paulus Samosatenus, qui 
unam, non plures in Deo hypostases agnovit, quí 
Verbum subsistentia omni spoliavit, οἱ Christum 
nuda Dei Patris essentia, quz Verbum appellare- 
tur, affusum fuisse docuit. Quanquam non 
diffilebor auctores aliquos recentiores scripsisse 
Paulum duos Filios posuisse, duasque personas 
et hypostases; quia audierant accusatum fuisse 
'* Joan. wu, 


'" Eples. 1v, 50. !? Isa. 1, 15. 


419 
Nestorium instaurati erroris Samosatens, eo. quod 
Christum merum esse hominem poneret. Praeterea 


in bac epistola passim carpitur Samosatenus, quod . 


ia hoe Apostoli effato ad Philipp. i, 6, 7 : Qui cum 
m ferma Dei essel, exinanivit semetipsum formam 
servi accipiens, per formam Dei, et per formam ser- 
εἰ, naturas duas, Dei et hominis, significari cense- 
ret ; contenditque formam servi, speciem duntaxat 
exteriorem hominis indicari. Chrysostomus vero, 
bomil. 7 in Epistolam ad Philipp. in hunc Apo- 
stoli loenm, observat Samosatensem eodem pror-- 
sns quo Marcionitas sensu formam sersi itel-- 
lexiese, de servilibus quibusdam actiomibes, quae 
Christus patraverit, puta lavando pedes discipato- 
"m,sadeoque adversus illos ostendit formsm Dei 
d brmam beminie, deitalis e& humanitatis ésse 
suerag. Neutiquem. forma seret est (lotio pedum, 
inquit), sed opus servi. Alteram nature est, faunctio- 
us elteram, muneris et operationis. Si incorporea 
lla πῶνσα ἐπ᾿ carne non apparuit, nec in corpore 
fait, qais igitur. discipulos lavit ? Τί οὖν πάλιν πρὸς 
ἔρδλον τὸν Σαμοσατέα ἐρρῦμεν ; καὶ τί ἐχεῖνος εἶπεν; 
ebeb; eb αὐτό φησιν. Quid ergo: adversus. Paulum 
Semesalenum efferemas ? Quidnam tlle dicit? Idem 
plene, quod Marcionite. Nos vero Istud — tenemus, 
sen hoe esse ezinanitionem, ut qui naturam. huma- 
mem hebea!, purusque homo sit, ἰδ conservos fa- 
vs. 
XXVI. Epistole auctor genuimus fuisse videtur 
aut Julianus Halicarnassensis, aut Gnianws. — Ve- 
remenimvero 2artieuli quos pseudo - Dienysius 
Alexendriaus refellendos suseipit, a Paulo Samo- 
sMene scripti nen fuere, scd ejus nomine suppo- 
siti. Mibi quidem verisimile admodum videtar, Am- 
menie Alexandrine doctori et interpreti, viro ap- 
prime catholico ascribendos illos esse. Hic enim, 
velut »pud Anastasium  Sinaitarm. in. ᾿θϑηγῷ, 
esp. 14, fertur ut. Julianum Halicarnassensem er- 
γοιδδὶ degmatis convineeret, Pauli Samosatensis 
persoasm sagaci arte induit, eadem proponens, que 
feruntur in articulis. quos pratensus ille Dionvsius 
uwafntare conatar. Honec proinde ut Julianus, Gaía- 
were ejus socius, refelieret, Dionysii Alexandri- 
N,Pauli quondam sequalis et adversarii, nomine 
lites inseripsisse haud absurds, ni fallor, con- 
Wisbonae putari possit, aut. saltem Gaianita seu 
Veanita alor, ut orthodoxo cuidam, qui Samosa- 
teni periede tva assumpta, adortes etiam fuerit 
Íncorreptesles, responderet. Quam certe metho- 
dum Monephysites impugnandi valde approbat Si- 
maíta, sectendamque suadet, cap. 1, quippe. qua 
Ammonius Balearnasseneem fuderit οἱ enecarit, 
&02vácoasv. 
XXVH. Ammewü Alerandrini Scripture sacre 
intorprotis etas. Olymplodori cias. — Hic porro 


DISSERTATIO 1T. 


41 


Ammonius, qui Gaianitas sub Justiniano imperatore 
profligavit, Alexandrinze schols prsefectus cum 68» 


. set, lucubrationes varias in Scripturam sacram re- 


líquit, quarum fragmenta complura legunter in ca- 


- tepis Grsecis. Anastasius secundus Aatiochenorum 


patriarcha Ammonii hujus meminit, ejusque enar- 
rationum jn opus sex dierum, in prologo contem- 
plationum seu homiliarum Anagogicarum susrutm 
in prima Genesis capita, qua Latine duntaxat ba- 
ctenus exeuss sunt, dempta ultima, quz tandem 
cum Greco contesti Londini prodit. Testatur porro 
Amsstasius Ammonium Cyrilli magni sensus ia 
commentario suo seentum esso; Meminit etiain he- 
milia 6, et δ] Olympiodori Alexandrini, qui ea- 
dem in Eeclesia perinde ἐξηγητὴς, sagister et. in- 
terpres fuerat, ipsoque proinde Anastasio antiquior. 
Hujus Olympiodori Commentarius egatet ín Eccle- 
siasten, aliaque operum ejus exverpta in catenis 
frequentia sunt : atque ex testimonio Anastasii col- 
ligitur, utrumque auetorem non smcalo 1, 0€ x, 
ut multi conjecere, sed quinto et sexte floruisse. 

XXVIH. Anastasius 11 Antiochenus auctor homi- 
liarum in Hexzaemeron. — Anastasium setem ἢΐ, 
Antiochenum, homiliarum fílsrnm de opere sez die- 
rum esse parentem dixi, in primis propter heec 
duo momenta. Anastasius seéundus Gregorii. Ma- 
gni pape, Pastoralem librum, ut Manritil Imperat. 
votis feceret satis, e Latino idiomate ín Grrecam 
linguam trenstulit, adeoque Latine peritus erat. 
Auctor vero homillarum in Hexsemeron Latine 
quoque linguz se fuisse intelligentem "significat, 
ubi Catonis et Labeonis Romenorum ' scriptorum 
libros allegat ; (XLVIII] ubl rursum exeerpta libro- 
rum sancti Ambrosii Mediolanensis de opere Hi- 
dem sex dierum refert. Ad hseee Anastasius Janior 
Antiochenrs sie Jadsorum erga se odíom exstimw- 
larat, ut ab eís crodelissima tandem nece interfici 
meritus sit : οἷς quoque Contemplattonum anagogi- 
carum scriptor nusquam non dedita opera Judsos 
adoritur, carpit et lacessit : se frequentes cum ets 
habuisse disceptationes sit qwás ediderat : πολ- 
λάχις γὰρ καὶ πολλάχις τὰς κατὰ γένους αὑτῶν συνε- 
στησάμεϑα τὰς ἀντιῤῥήσεις, ἃς ἐσχεδιάσαμεν, fn- 
quit lib. vr. Subinde narrat se duos libros contrs 
Judsos scripsisse : ταῦτα ἡμῶν καὶ τῇ δευτέρψ 
βίδλῳ τῇ κατὰ Ἰουδαίων εἰρηκότων πλατύτερον. Cm- 
terum Anastasio hnie Antiocheno tribuendus non 
est liber eontra Judsos, qui habetur etiam in Col- 
lectaneis" Canisii et in Biblietiecis Pstrum, Re- 
eentioris quippe Ansstasii et, qui post annum 
eetogentesimum ab excidio Hierosolymitane scri- 
bere se disertissime testatur. Nec proinde iden 
censendus est, ae Anastasius ille cnjus causa Joan« 
nes Damascenus epistolam de hymno Trisagio scri« 
psit ad Jordanem archimandritam. 


915 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


316 





DISSERTATIO TERTIA. 


De epistola ad Cesarium monachum, que S. Joannis Chrysostomi nomine insignita est, 
deque libris quibusdam aliis qui a Joanne Damasceno laudati primum 
reperiuntur. 


la fine dissertationis sancti Joannis Damasceni 
eontra Jacobitas subnectuntur complures auctori- 
tates Patrum, qui duas in Christo naturas agneve- 
runt professique sunt, barumque postrema lauda- 
tur epistola ad Cesarium monachum cum hsc in- 
scriptione, τοῦ αὐτοῦ (Χρυσοστόμου) ἐχ τῆς πρὸς 
Καισάριον τὸν μονάζοντα ἐπιστολῆς, Ejusdem (Joan- 
nis Chrysostomi) ex epistola ad Casarium mona- 
chum. Hanc subinde laudaruot Nicephorus Con- 
stantinopolitanus in Antirrheticis contra Iconoma- 
chos, aliique, qui de duabus Domini naturis dispu- 
tarunt. Vetustissimam epistole istius translatio- 
nem Latinam, quam Petrus martyr olim adversus 
transsubstantiationis fidem objecerat, cum vir cla- 
rissimus Emericus Bigotius in bibliotheca Floren- 
tina Sancti Laurentii reperisset, edidissetque ad 
calcem Vita sancti Joannis Chrysostomi a Palladio 
scripte, multiplici subinde prelo Protestantes in 
Auglia et Batavia excuderunt. Mox vir pereruditus 
Joannes Harduinus collegii Parisiensis Soc. Jesu 
bibliothecz pra fectus editionem alteram locuple- 
tiorem adornavit, sagacissimis observationibus illu- 
siratam,quibus obtrectantium ora obstrueret. Dum 
vero fragmentum quod Damascenus meus cilavit, 
attente legerem, singulasque voces pensarem, in 
animum subiit epistolam — magno  Chrysostomo 
ascriptam fuisse, esseque scriptoris aliquantum 
saltem recentioris fetum, quanilibet a sancto do- 
ctore scripta ?eratur in titulo, Tempore secundi 
exsilii sui, μετὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ ἐξορίαν. Quo- 
circa opere pretium me facturum existimavi, si 
momenta hic afferam, quibus adducor ad episto- 
lam hane magno Chrysostomo abjudicandam. 

Omitto neminem Damasceno antiquiorem eam 
Jaudasse reperiri, cum tamen expressissima babeat 
23dversus Eutychianos aliosque unius in Christo 
paturz, necnon unius voluntatis et operationis as- 
sertores : non Chalcedonensem, non sextam syno- 
dos generales, non Lateranensem sub Martino 1, 
non Theodoretum, non Leontium Byzantinum, non 
Anastasium Sinaitam, non Maximum confessorem, 
nom Nestorii vindices, non ceteros denique qui 
alia Chrysostomi testimonia non sic diserta protu- 
lerunt. llzc plane epistola scripta non est contra 
Apollinaristas, sed contra alios, Eutychianos puta, 
qui ab errore Apollinarii non satis recederent, duas 


(a) Synod. Iren., cap. 84. 
T lbid. , cap. 117. " 


scilicet Christo naturas perinde denegando. Unde 
Casarium monet auctor, ut ab hzretiea doetrins 
desciscat, quz nibil discreparet ab Apollinarii eon- 
temperatione et σνναλοιφῇ contractione, mec ab 
abominabili opinione, que est Apollinarii, et eorum 
qui Synwsiaste dicuntur. Esto subjungat librum quo 
seductus ille fuerat, Apollinarii esse. Nam id ex 
sola conjectatione asseverabat. Nusquam enim ille 
haresiarcha, aut alter ex ejos discipulis, sive in 
fragmentis librorum ipsorum qux supersunt, sive 
in operihus qua Gregorii Thaumetergi, Julii, c! 
Felicis Romanorum pontificum neminibus insigni- 

vere, ita locuti inveniuntur, ez deitate e( humani- 

tate, seu ex duabus naturis unam factam esse natu- 

ram post unitionem. Quod tamen tenuisse illos, qui 
Czsarium deceperant, prodit egistola. Notatu pro- 
fecto digna sunt hzc verba, ποῖος ἄδης ἐξερεύξατο 
μίαν ἐπὶ Χριστοῦ λέγειν φύσιν, μετὰ τὴν ἕνωσιν : 
Quod ergo in(ernum evomuit in Christo dicere unam 
naturam post unitionem ? Et : Iterum dicunt : Posi 
wnitionem non oportet dicere duas naturas. Et in 
fine : Fugiamus eos qui unam naturam post unitio- 
nem prodigialiter fingunt. lta quidem loqui coeptum 
est, postquam Cyrillus Alexandrinus in sois adver- 
sus Nestorii hzresim libris scripsit, ex deabus na- 
turis. unitionem ineffabilem [XLIX] esse factam : 
dividendas nom esse substantias post wnitionem : 

unam post unitionem esse Dei Verbi naturam incor- 

natam, aliaque horum similia. Quz: Nestorii fauto- 

res sic exceperunt (a), ut dicendo ἀν δὴν naturam 
incarnatam, censeret quasi unam per unitionis com- 
positionem factam esse; unam item nafuram posi 
unitionem ab eo dici compositam ad negationem dua- 
rum. Atqui ut ejusmodi sensus sancto doctori affin- 
geretur, admodum contulerunt (f) nonnulli qui, 

cum ejus se studiosos praberent, e ipsis dictis 
obstinatius inferebaut, unam dici debere naturam 
jn Christo, non duas, ita ut non dubitarent in dei- 
tatem ipsam ob arctissimam ejus cum humanitate 
conjunctionem perpessiones carnis refundere. Hu- 
jus opinionis fuisse legimus Saturninum (c), qui 
idcirco, cum in Dorothei Nestoriani locum Martia- 
nopolis in Mcsia episcopus creatus esset, ea urbe 
ἃ civibus exactus fuit, Sic Acacius Melitinensis in 
Armenia (d), nedum naturam unam, explosis dua- 
bus, palam docebat, sed et passam deitatem co- 


(c) Ibid., cap. 46. 
(d) Ibid., cap. 27, 57, 85. 


21 
ram imperatore αἱ alibi professus erat. Sie Ere- 
ehthius Antiochis Pisidia metropolita, in sermone 
ceram Proclo patriarcha naturam unam, et nequa- 
quam duas esse przdicavit. Sic forsan Amphilo- 
chius Sidensis, unus ex Patribus synodi utriusque 
Ephesins, qui, ut alibi dietum fuit, Evagrio teste 
(a), ut Timothei /Eluri iniquam ordinationem, et 
alia facinora, ita et Chalcedonense concilium, cui 
tamen interfuerat, subscripseratque, postmodum 
improbavit. Sic vero Pontici przesules, quos Joan- 
mes Antiochenus memorat in epistola ad Acacium 
Berrbosensem. Sic, inquam, omnes illi, quos [εἰ- 
dorus Pelusiota epistola ad Dorotheum comitem (δ), 
perstringit, ceu Theopasehitarum Deipassianorumve 
sensu psssum esse Deum (fingerent. Sic complures 
ὯΝ e Theodosii imperatoris palatio, quos Libera- 
tas diaconus, cap. 7 Breviarii narrat, zgre tulisse, 
qud Cyrillus ab Orientalibus. naturarum duarum 
emnfessionem suscepisset. Hi erant. scilicet, de qui- 
ims leones Antiochenus ad Alexandrum Hierapo- 

laum scribebat (c) : Nunc autem qui potestatem 
eiüipserunt, inimici Dei, proponunt anathematizan- 
des esse hos qui dicunt duas naturas : quod nec ipse 
qui prius exstat illorum, dicere clare presumpsit : 
Cyrillum scilicet innuebat, quem proinde etiam an- 
tequam eum ipso reconciliaretur, alienum esse fa- 
tbater ab eorum errore qui naturas duas nega- 
rent. Sic demum Eutyches ejusmodi patronos na- 
cius, expressius coram episcopis pluribus et syno- 
dis affirmavit, ex duabus naturis factam. esse naiu- 
χανε wnam post! unitionem, Cumque liac voce varli 
varias haereses astrui comminiscerentur, usurpa- 
tam tamen ab Apollinaristis non dixerunt, sed in 
sensum duntaxat eorum recidere. 

Auctor epistole ad Cosarium Nestoriane factionis 
patronus fuit. — Hacipsa Cyrilli atate capita non 
pauca edita suot, ceu totidem dissertationes, quibus 
Athanasii nomen librarii prfüxerunt, quod in causa 
fuit, ut t. 1l Operum illius excusa sint. Photius 
quidem ea Theodoreto assignat, et viginti septem 
aumerat, cum septemdecim duntaxat supersint 
bedie: esse vero Eutherii Tyanensis, Nestoriana- 
ren partium acerrimi defensoris, Marius Mercator 
Qus zequalis testatur. Imo, quantum ex praefatione 
evajieio, pertinuisse videntur ad Irznei Tyrii Tra- 
veda, qua narrabantur quz auctoritate principum 

£v exeant adversus Nestorium ejusque fautores, 

qui pacem eire eum Cyrillo noluissent, et cujus 
monurmesata cemplara Christianus Lupus ex codice 
Cassinensi, alique subinde viri docti in vulgus 
emiserünt. In isis porro dissertatiunculis, eadem 
prorsus docirig» espita impugnantur, quz in epi- 
stola ad Czsarium, puta. Deum esse passum carne, 
Deum periulisse et mon periulisse, seu nihil patiendo 
pertulisse ; passum esse. Deum quomodo voluit ( d), 
etc. In eamdem sententiam collineabat Eranista ille, 


(ὦ) Lib. 11 Hist., c. 90. 
(9) Isid. Pelus. lib. i, epist. 123. 


DISSERTATIO III. 


318 
quem Theodoretus tribus díalogis refellit, in quibus 
eadem quoque capita in eumdem sensum tractag- 
tur atque in epistola ad Ceyarium. Neque pátàn- 
dus est Theodoretus dialogos istos composuisse 
adversus meros Apollinaristas, ut quidam conjecere, 
sed adversus illos quos ex Apollinoril radice pro- 
gnatos, unam carnis et deitatis naturam asseverasse 
narrat, atque. divinitati Unigeniti passionem affn- 
zisse; unde graves in populis et. inter. sacerdotes 
discordie exorte erant : ἐχ τῆς δὲ ῥίζης ἐν ταῖς 
ἐχχλησίαις ἐδλάστησεν ἡ μία τῆς σαρχὺς xo τῆς 
θεότητος φύσις, καὶ τὸ τῇ θεότητι τοῦ Μονογενοῦς 
προάπτειν τὸ πάθος, καὶ τἄλλα ὅσα τε τοῖς λαοῖς 
καὶ τοῖς ἱερεῦσι τὴν διαμάχην γεγέννηχεν. ᾿Αλλὰ 
ταῦτα μὲν, inquit, ὕστερον γεγένηται, sed ista qui- 
dem posthac contigerunt ; hoe est sua ipsius state, 
quando h:ee scribebat contra illos quos dixi disci- 
pulos Cyrilli, vel contra Eutychem ipsum, quem lib. 
IV Πατεῖ. fab., cap. ult. refert docuisse nihil hu- 
mani, Verbum de Virgine sumpsisse ἀλλ᾽ ἀτρέπτως 
τραπέντα, xal σάρκα γενόμενον, sed. sine mutatione 
mutatum, et carnem factum esse, a qua. doctrina In 
fine cujusque dialogi alienum fuisse Apollinarium 
ostendit. Quapropter testatur in prologo adversa- 
rium abs se nuncupatum iri Ἐρανιστὴν, Eranistam, 
quia ex diversis hzresibus, Simonis, Cerdonis, 
Marcionis, Valentini, Bardesanis, Apollinarli, Arii 
et Eunomii dogma suum compegerat. Dialogo vero 
secundo inficiatur Eranista se Apollinarium sequi ; 
seque confiteri ait Verbum accepisse carnem et 
animam ratione prseditam, nec animam in duas 
partes dividere : qui palmaris specialisque Apolli- 
naristarum error fuerat. Quid multa ? Theodoretus 
ipse, dialog. 2 contra Eranistam suum auctoritate 
Cyrilli Alex. pugnat, quem proinde hareticus iste 
ceu recte fidei doclorem agnosceret οἱ coleret ; 
quod certo argumento est hunc Eutychianarum 
partium alumnum fuisse, quibus Cyrillus instar 
exterorum Ecclesi magistrorum esset, 

Scripsit post synodum — Chalcedomensem. Non 
solum vero ex his qu:e attuli apparet, epistolam ad 
Cesarium monachum Chrysostomi obitu, imo et 
Nestorianz haeresis exortu recentiorem esse : ve- 
rum et scriptam ausim affirmare post concilium 
Chalcedonense. Antehac siquidem auditum non erat 
apud sanctos Patres, Christum non modo ex duabus 
naturis, sed el in duabus exsistere. Primum Cyrillus 
docuerat : utrumque vero synodus definivit contra 
Eutyehem, juxta atque ferebatur in. celebri illa 
Leonis pap:e epistola ad Flavianum. Mussantibus, 
imoreclamantibus ob vocis novitatem Eutychianis 
et Dioscoritis, nihil aliud responsi datum est, nis? 
salis esse quod ea enuntiaretur veteris Ecclesise et 
Patrum fides sensusque, ac prssertim magni Cy- 
rilli, qui pacem cum Joanne Antiocheno Orienta- 
libusque [ L ] pangendo, professus esset Christuu 


(c) Synod. Iren. c. 50. 
(d) Theodor. lib. v Hist., c. 5. 


219 DISSERTATIONES 
Aedum ex duabus naturis constare, verum etiam 
geríectum 6426 in. divinitate et per(ectum in kuma- 
nitele. Aliunt alterius Patris loeum non repererunt 
-Srihodoni, qui ad synodi definitionem propius 86» 
,Cessisset. Αἱ [8 epistola ad Csesarium indubie sta- 
(δἰ, agsascentüum tamen esae Filium unum, 
personam unam, secundus. inconfusam εἰ indivisi- 
bilem rationem, οὐχ ἂν μιᾷ, φύφει, ἀλλ᾽ ἐν δυσὶ τε- 
λείαις. non in una solum natura, sed. ἐπ duabus per- 
fectis. Hoc sane particula in duebus excogitata non- 
dum erat, quando Theodoretus, Chrysostomi, ejus- 
que librorum studiosissimus, in epistola ad prope- 
lam nescio quein ( a ) hoc Cyrilli dictum de diffe- 
rena naturarum carpebat, es. quibus. unitionem 
dicimus ine(fabilem factam. Proclive siquidem ei 
fuisset corrigere ad eignificandam naturarum per- 
manenliam, ig guibus wnitionem, ew. ; » wero 
dicendum potius [uisse ait ; Quarum wnitionem di- 
cimus, elc, Non enim ex naturis, ud naturarum 
factam esse uniiionem, Sed mihi valde displicet au- 
ctorem epistolz ad Cesarium hoe preserüm aibi 
proposuisse impugnandaum, Des Verbum propria 
sibi (ecissa qua carnis sui, atque adeo vere passum 
dici posse. Bic porro meeniem suam paulo ante 
medium epistole explicat : Ghristum autem quando 
dicis, conjungis utrumque (Deum et homigem), unde 
et passibilis dicalur ipse et. impassibilis ; paseibilis 
guidem carne, impasasibilis awtem. deitate. Kadem 
ipsa et de. Filio, et Christo, e4 Jegu et Domino pra- 
dicantur, communia enimista et auaceptibilis duarum 
essentiarum uomina sumt : quarum conjunctio in 
hereticis quidem errorem (acit, proprio pro com- 
wu uLentes nomine Christi uno. Sienim Dewun 
dizeris periulisse, qualicunque cegitatione, quod im- 
possibile est dizisii, id quod blasphemum est, et in 
Manetis et in. aliarum herresum. declinasti impieta- 
lem. δὲ iterum hominern dixeris qui pertulit, inuenies 
purum (sen divinitatis vacuum) edificans templum. 
Templum carnis extra inhabitantem nunquam dicitur, 
quia jem non est templum. Loeum hunc ad lengum 
pecitavi, quem comparare intersit cum similibus 
prorsus qua occurrunt in libris Nestorii vindieum, 
imo ipsiasmet Nestorii, ubi impietatis sue invi- 
diam minucre eonabatur. Sic itaque hsereticus iste 
jequitar ia cpistola ad Scholasticum ewnuchum 
Theodosii imperatoris. Quando enim dicimus Chri- 
etus, et Jesus, et Filius, et Unigenitus, et Dominus, 
ambo hec appellatio ésta, significat ( Dena puta οἱ 
hominem ) tanquam duerum naturarum, id. est dii- 
nitatis el humanitatis significativum  Doi-genitricis 
atque homipis-genitricis protulimus nomen, ut latere 
Neminem possel, quia nee. Mauichei errorem, nec 
Pauli ( Samosateni, qui Christum purum esse 
hominem ponebat ) possimus. incurrere, undique 
promaniti. Et infra : Quod vero. est. delerius, et 


!'5 Joan. 1, 19. ἢ Joan. πὶ, 15. 


(e) Synod. Iren. cap. 191. 


DAMASCENICAE. 320 


mazime nunc, et multam Domini Christi indiqnatia- 
nem provecat, dignumque est mille fulminibus atque 
fwigaribus, violabilam dicere Unigeniti deitatem, 
morluum Domini Verbum, et in. sepulcro indiguisse 
solatio , el resurreciionem | meruisse cum carne. 
Alexander quoque Hierapolitanus, epistola ad Aca- 
cium Berrbosensem de Cyrillo hac habet : Conftea- 
(ur, quia Christus, qui es sancta Virgime genitus 
eet (Deus namque homo, unus Filias, unus Christus, 
waus Dominus), passma secundum humanitatem , 
evucifixus. secundum humanitatem, et resuscitatus 
fuerit & moriuis per Verbi divinitatem, que dizit : 
Selvite templum hoc, et in tribus diebus  resuecitabo 
illud "8. Et rursum : Dicet igitur, quia Christos 
mortuus est, Filius passus est, Unigenitus passus 
est. Cur addit, quod Verbum carne paeoum sit ? 
Paucis item interjectis subjungit: In divinis Scri- 
ptaris reperimus, quia Christus mortuus est, Filiug 
fwortuus est, Unigenitus mortuus est, sanctus 
-ertuus est, justus mortuus est. Ha memque 
appellationes unirerse uirasque naturas. ostendunt. 
Vez auiem Dei Vorbi, unam naturam sonst. Plura 
legi possunt istis conformia in aliis epistolis ez- 
cerptis olim ex Trageedia Irensi, in quibus Cyrillus 
haud alio fere nomine culpatur, nisi quod Deum 
carne natum ex Virgine, mortuum εἰ erucifízum 
protulisset : quibus addí possunt confutationes 
ejus anatbematismorum, ac przsertim duodecimi, 
quas Andress Bamosatensis Orieutalium nomine, 
et Theodoreuss Joannis Antiocheni jussu, edidere. 
Cseterum bic ebiter moaebo perperam hodie in 
contextu Theodoreti legi, οὐχοῦν oóy ὁ Χριστὸς 
καθὼν, ἀδλλ᾽ ὁ ὑπὸ θεοῦ Aóyou ληφθεὶς ἄγθρωπος, 
Non igitur Chrisjus passus est, aed homoquem Deus 
Verbum aestunpsit : sed emenédandam | esee, οὐχοῦν 
οὐχ ὁ θεὸς παθών. Non igitur Deus pastus est, etc. 
Impugnatenim qued Cyrillgs, ana hem, 19, dixerat : 
εἴ τις οὐχ ὁμολογεῖ τὸν τοῦ Θεοῦ. Λόγρν παθόντα σαρχί. 
δὲ quis non confitetur Dei Verbum carne pasqug 6848. 
Nec Christum pertulisse unquam negavi! Theodo- 
yetus. Omitto Eutberium Thyanensem quinque cà- 
pitibus disputare adversus eos, qui gualicumgue 
ralione Deum passum esse afrimarent. 

Dissentit a S. Joaune Chrysosiomo.— Verum alia 
prorsus sancti Joannis Chrysostomi sententia fuit, 
ei procul aberat, ut blasphemug  pularet dicere 
Deum pro nobis pertulisse. lpse siquidem homilia 
96 ( vel petius 27) in Joannem, exponendo hoc Do- 
mini effatum : Nemo ascendit in colum, nisi qui de- 
scendit de emlo, Filius. hominis qui est im. celo ^", 
propter hzee ultima verba observat consuesse Chri- 
etum modo ἃ deitate, modo ab humanitate se to- 
tum. nuneupgre, xat γὰρ τοῦτο ἔθος αὐτῷ, πολλάχις 
μὲν ἀπὸ τῆς θεότητος, πολλάκις δὲ ἀπὸ τῆς ἀνθ ρωπό- 
τητος τὸ πᾶν καλεῖν, hoc est sliquando homini di- 


at 
vina ascribere, aliquando bumana Deo ipsi : quod 
sene idem osi, ac Deum ea. quo. carnis. »umt, aibi 
propria facere. Ut. quemadmodum aiebat Christus, 
hominem qui ia. Lezri& agebat, iv. ceslo esse, sic 
Deus qui unmortalis est et pati nesoitus, nibilomi- 
nus passus dicaiur, aseumpta carne scilicet. Quam- 
ebrem in aliis Boiniliis regulam hanc secutus , do- 
eere nen dubitavit Deum ex Virgine generatim 6686. 
Memilia δά in Epist, 1 ad Gorinlh. ; Nunc. ocimms 
Denm esee ubique, inquil; sed quomodo sit, nsscimaus. 
Quod quee sunt ex nihilo (ecerit, scimus ; modum.au- 
tem ignoramus ; ὅτι ix. [Παρθένου ἐτέχθη, πὼς [Ll] 
δὲ, οὖχ Est. Quod ex Virgine sit natus scimus; queo- 
medo aniem nequaquam. Eodem modo loquitur 60- 
mel aique iterum in bomilia in Christi Nativ. que 
lacipit ab his verbis : πάλαι πατριάρχαι, que 
elim patriercha : οἱ post oralionis medium genti- 
les aderitur, qui audieptes ez Catholicorum 698- 
feesiene Deum esse natum carne, doctrinam hanc 
en ridieulam dicacit.tibus exciperent, Bon aine 
smgliciorum scandalo, ᾿Επειδὴ οἱ πολλοὶ τῶν 'EÀ- 
Mpus ἑχούοντες, ὅτι ὁ Θεὸς ἐτέχθη ἐν σαρχὶ, xa- 
πεγελῶσι διατύροντες. Quocirca eos suniles esse 
aM paeris graves homines seriis necessariisque 
rebus vacantes irridentibus (a).Qui vero Deum in car- 
ne αἱ ex Virgine natum profilebatur,is ex consequente 
Deum carne passum , aliaque ejusmodi dici debere 
agnosccbat. EL certe saucius idem doctor oratione 
eontra Judaeos, eos deicidii taxare non dubitat, 
ex quo Christum cruci aflixeruut, μετὰ τὴν Θεοχτο- 
νίαν. Alium locuin omitto quem Cyrillus, lib. De fe- 
cia fide ad reginas, ev act. 1 syn. Ephes. citavit, 
ex alia qux etiamnum exstat homilia in Christi Na- 
vitalem, transumptum. Nam hzc homilia, quam- 
libet a Cyrillo, ceu Chrysostomi , qui nuper de- 
cesserat , laudata fuerit, hujus sancti doeloris mon 
esse deprehensa est a Savilio, aut saltem dubise 
Édei esse, Ac merito quidem : quia nec dictionem, 
pec stylum, nec ingenium refert Chrysostomi , cu- 
jus orationes elegantius et aquabilius fluuut, ino- 
wendisque ad pietatem animis accommodatiores 
sunt. Ceterum dogma fidei , quod scriptor epistole 
ad Cesarium impugnat, ab aliis Patribus fuisse 
tadiwm ostendit Cyrillus in. defensione duode- 
émi anatbematismi. Sed nec plurium auctoritates , 
Cyrillo antiquiorum, qui" idem asserant, conge- 
vere dilleile esset, sed bLrevitati studere satus 
t. Ceniza vore ÁAcamele monachi, aliique nen- 

asl, «qui Fstorianiemi sordes ex toto nen elue- 

F&BÁ, Φε Apdlinarisücum errerem refaegiebent 
profiteri, Deum Verbum, aut unum de Trinitate 
pessum , quamlibet carne adderetyr ; hoc est, que- 
licutSque cogitatione , velut in epistola ad Csssariam 
dielar ; cum mempe syBodusm Chalcedonensem 
* non aémittereat nisi- propter duarum naturareet 
coajessionem. lludque im causa (mit, ut, cum 
. monachos Scythas ardentes ineectarentor, quia 


(a) Videsis etiam hom. n in Matth. 


DISSERTATIO ἯΙ... " 


392 
unum de Trinitate passure pradicarent ,.a Romanis 
Aandem poniifücibus primum , tum deipde a aynode 
«ui»ia generali damnati sip, Quidni erga. apad 
Aceunelas confcia sit Joannis Chrysowomi nomine 
epistola ha sd Gssarium , apud quos, aliae suppo- 
eilitia reperte sint, quibus Nestorii causa dofen- 
saretur. Enimvero inter monumenia que ex [re- 
utei Tragoedia feruntur, excerpta, nonnullas paseim 
spurias 6856 subodorsius est Latinus interpros οἱ 
compilator. in primis vero ea quse ad Hypatiam 
data dicitur capite 216, ab omnibas exceptó Ghri- 
stiano: Lupo , adelterine censetur ; quippe qui Ne- 
seri exsulantis mentionem objicist, quod aptb 
senum 456 non contigit : eum Hypatia, Socrate 
teste lib. vii Hist. eccl., cap. 15, Alexandrie per- 
lerit, Honorio coss. X et Theodosio Vil, hoc est 
anno 416, seu annis δὲ antequam Nesterius in 
exsihum sgeretur. 

μι adnotationibus ad eap. ἐδ, lib. ww De fide or- 
thodoz ., explicavi, quo sensu hujus epistolis ad 
Cesarium auctor dixerit, in euchariwico pene 
sanctificato seu consecrato, panis naturam manere ; 
et ubi sabjungit, οἱ non. duo corpore, sod unum 
eorpus Fili nuncupatur, oceasioneu Joanni Dama- 
sceno, Theodoro Grapto, ceu potius Nicephore 
Constentinopolitapo presbuisse, ut pari modo scri- 
berent panem et vinum in corpus el. sanguinem 
Christi ita converti, ut. ἰδ non duo torpora sint, 
sed unum, Καὶ οὐκ εἰσὶ δύο, ἀλλ' ἂν xai tb. αὐτό: 
sive καὶ οὐ δύο ταῦτα νοοῦμεν, ἀλλ᾽ Ev χαὶ τὸ αὐτὸ 
γοοῦμεν. Quod plane efficacissimum est ad trang. 
eubstantiationis mysterium conf&rmandum. 

il. De Joanne Malala εἰ Joanne qui 6 διαπρινόμενος 
cognominatus fuit.—Bpeciali adnetatiouc ad orat. B 
De imaginib., probavi Joansem Malalam, qui cite- 
tus ad caleem bejus ditpulatiouis eum aliis seri- 
ptoribus reperitur, Joanne Damasceno reecentio- 
rem non esse. Quia vero Grieeuli quidam Josnnem 
Malalam a Joanne, qui ὁ διακρινόμενος, 4. d. hesi- 
dans, aut. segregatus, nupeapatas foit, non discre- 
verunt, de hoc posteriore libet hic quedam dis- 
sertatione singulari dicete. 

Joannes Hesitans et Joannes Rhetor idem. Divor- 
su6 & Joanne /£9eata.— Photius in Bibliotheca, cod. 
4, Joannis cojasdam Beelesiooticam historiam ro- 
fert, cujus quinque libtos se legisse ait, quibas 
Tres geste ab imperie Theodosii Junberis, εἰ ortu 
Nestoriauns blesphemis, uwjue ad Zenonem impe- 
valürem, neeson ad Petri ἀσεύοῦς, impii, sive 
Fultenis ex Antiochena sede ejectiónem, contine- 
begnter ; addidit Joannem pellicitum esse histo- 
riam exporrecturum δὰ decem libros. Evagrius in 
Bieteria sua spsrsim citat Jeennem Rheiorem 
quem cleries. Denricus Valesius in adsetationibus 
sd lb, » cap. 10, ejusdem Evagrii, Antiedhe- 
mars fuisse colligit, perindoque res Tbesdesii Je- 
niotis, Marciani, Leeni« e& Lenonis yrincapola 


gestas exposulsse. Liberatus vero diaconus, cap. 
49 Breviarii, tanquam ex Joanne Rhetore narrat 
Maeedonium — Constantinopolitanum patriarcham, 
impulsore Severo monacho, qui Antiochenam 
Ecclesiam paulo post occupavit, deturbatum ab 
Anastasio imperatore, veluti Nestorianum ; non 
quod additamentum a Petro Cnapheo seu Fullone 
wisagio hymno injectum — noluisset admittere, 
ut vulgo tradunt scriptores catholici ; sed quod 
Evangelia falsasset, maximeque illud Apostoli di- 
etum 1l ad Timoth. m, 7 16: Justificatum est spiritu, 
littera o mutata in o, et fecisse ὡς, id est, ut essel 
Deus qui apparuit per carnem. Qus cum Anastosii, 
qui Zenoni successit, anno 24 contigerint, extra 
dubium est, ultra Zenonis imperium rhetorem 
Hietoriam produxisse. At certe miror Valesium 
fugisse quod Evagrius scribit, Joannem historie 
finem imposuisse, narrato terrze motu, quo  Antio- 
chia corruit anno septimo Justini. Hic porre Joan- 
mes Rhetor, quia iniquiorem se przbuit erga Mace- 
donium, quem Catholici eeu virum sanctum ve- 
nerati sunt, ideo censeri debet ex eorum caterva, 
qui Chalcedonensem synodum pessumdare niteban- 
tur, haud secus atque |LII] Zacharias, rhetor alter, 
quem frequenter itidem citat Evagrius. Atqui Joan- 
nes, cujus Photius meminit, ejusdem factionis erat ; 
qui nempe Ephesinam synodum summa diligentia 
et particulatim λεπτομερῶς, descripsisse memora- 
tur, ut ef ea qua gesta essent in praedatrice Ephesi- 
na, ἣν οὗτος ἐχθειάζει, quam ceu divinam extolleret, 
xat τὸν ταύτης ἡγεμόνα Διόσχορον, illiusque principem 
Dioscorum cum ejus asseclis ; Chalcedonense vero 
concilium laceraret, διασύρων. Unde colligo Joan- 
nem hunc Photianum diversum a rhetore censen- 
dum non esse. Qua si ita sunt, stupenda nimis 
oscitantia Photius intulit Joannem hunc esse τὸν 
πρεσθύτερον, presbyterum — JEgeatem. | Enimvero 
Joannes JEgeates, seu JEgeota (ab ZEgis civitate 
maritima Cilicise), ipso fatente Photio, cod. 52, Ne- 
storii&ect2e addictus erat, τὴν θρησχείαν Νεστοριανὸς 
non Dioscoro, iufenso Nestorianorum, ut et Catho- 
licorum bosti. [ἃ etiam testantur episcopi Syris 
in libello ad Justinum seniorem Augustum tom IV 
Conc. , col. 1544, itemque Leontius , lib. De sectis, 
act.9, ubi Joannem JEgeatem, πρεσδύτερον Νεστορια- 
νὸν, presbyterum Nestorianum vocat. Cyrus Alexan- 
drinus antistes Monotheleta, anathematismo 8, Cy- 
rum et Joannem /Égeotas cum reliquis Nesto- 
rianis exsecratur. Sophronius quoque Hierosoly- 
mitanus epistola ad Sergium Constantinopolitanum, 
Cyrum et Joannem Cilices Nestorianse impietatis 
propagatores προδόλους, fuisse ait. Ante hos omnes 
monacbi Palestinz — epistola ad Alcisonem, quam 
Evagrius refert lib. 1u  Hist., cap. 31,circa annum 
91 Anastasii imperatoris scripserant, Xenaiam seu 
Philotzenum — Hierapolitanum, insignem concilii 
Cbalcedonensis criminatorem, Flavianum  Antio- 


DISSERTATIONES DAMASCENICA. 


391 


chenum adegisse, ut non solum Mestorio, sed & 
Diodoro Tarsensi, Theodoro Mopsuesteno, Theo. 
doreto, et Ib» Edesseno, Cyro item οἱ Eutberio 
(Tyanensi utique, non Eleutherio, ut male Grzece et 
Latine editum est) Joannique et aliis, ceu revera 
Nestorianis, vel saltem Nestoriane labis suspectis 
anathema dicerent. lllud etiam hoc modo narrat 
Victor Tununensis ejusdem pene statis cbrono- 
graphus, qui propter tria capitula in ZEgypto, ali- 
bique diu exsulavit. Joanne Gibbo cos.,inquit, Ána- 
stasius imperator Flaviano Antiocheno, et Philoxeno 
Hieropolitano prasulibus, Constantinopolim  syno- 
dum congregat, et contra Diodorum Tarsenmeem, et 
Theodorum Mopsuestenum, Theodoretum Cyri, lbam 
Edessenum, Andream (otique Samosateusem), Fu- 
cherium (emenda Eutherium),Quirum (sive Cyrum), 
et Joannem episcopos carterosque alios, qui in Christo 
duas pradicabant naturas, duasque (ormas, qui non 
confitentur unum. de Trinitate crucifizum, «na cum 
Leone Romano, et ejus tomo, atque Chalcedonemsi 
synodo, inferre anathema. persuasit. Ex quibus de- 
duci potest Cyrum, et Joannem /Egeotas «quales 
Andres: Samosatensi, Etherio Tyanensi, Theodo- 
reto, et lb: fuisse. Eruditissimus quidem Gerne- 
rius Cyrum, et Joannem, quorum monachi Palz- 
stins, et Victor meminere, censet esse Cyrum illum 
Lesbi insul:& monachum, ad quem Theodoretus 
epistolam 15 dedit, et Joannem Germanici epi- 
scopum : atque ex epistola illa 15, necnon ex 124 
et 125, perhiberi utrumque acrius quam par esset 
Theodoreti causam delendisse. Verum ne in istis 
litteris, neque in aliis vestigium ullum oceurrit 
vehementis illius utriusque erga Theodoretum 
studii. Non in 13, qua Theodoretus Cyro solum- 
modo gratias agat de missis sibi e Lesbo insula 
munusculis : non etiam in duabus aliis, in quibus 
nulla Cyri, aut Joannis Germaniciensis mentio, 
ne per somnium quidem, apparuerit: imo neque 
ex 1355, que sola est ad Joannem Germanicis, 
preetensum illud insigne patrocinium inferre quis 
possit (a). De Joanne igitur et Cyro /Egeatis auw- 
etores illi locuti sunt. Omiseram facundum Hermia- 
nensem, qui lib. iu, De trium capitulorum de- 
fensione ad Justinianum, cap. 2, queritur Grzecos 
Theodorum Mopsuestenum perinde exhorrere uti 
Nestorium, Cyrum et Joannem. 

Jam vero qui fleri potuerit, ut Joannes /Egea- 
(966 Nestorianus presbyter historiam hujusmodi 
scripserit, in qua Dioscorum ejusque sectarios 
Nestorio, Nestorianisque, ut dictum est, infensis- 
simos eximiis laudibus, ceu divinos homines, pro- 
secutus sit, synodumque Chaleedonensem, non 
Ephesinanm, a qua Nestorius proscriptus est, lace- 
rarit. Photium nibilominus errantem Garnerius, 
Joannes Vossius, et Guillelmus Cave secuti sunt ; 
quorum tamen hic postremus non mále agnovit, 
Joannem, de quo Photius sermenem instituit, 


(a) Vide praefationem, num. XX, ubi hzc iterum ad examen revocantur. 


eumdem esse, ac τὸν διαχρινόμενον,  huesitantem 
illum, queu a Theodoro lectore ejusdem zvi 
scriptore, lib. n citatum reperimus, et cujus bhisto- 
riarum excerptum aliud legitur actione 5 septimae 
synodi, col. 270, quo refertur quanto studio Xe- 
maias, sive Philoxenus Hieropolitanus imagines 
Christi et sanctorum supprimere sategerit. Atqui 
ex Leontio Byzantino libro De sectis, passim, ex 
Timotheo CP. presbytero de recept. hereticorum, 
et ex Photio, cod. 24, διαχρινόμενοι (quod sive se- 
gregatos, sive hasilantes. interpreteris), post sxculi 
quinti medium appellati sunt, qui errore non Ne: 
storiano, sed Eutychiano seu Dioscoriano, synodum 
Chaleedonensem proscinderent. Quanquam non 
me latet, eos qui Nestorii partes olim sectabantur, 
ei synodi Ephesinz, sanctique Cyrilli Alexandrini 
adversarii erant, aliquando διαχρινομένου;, segre- 
sales aut hasitantes fuisse vocitatos propter schi- 
sma dissidiumve suum. Verum post concilium 
Chaleedonense nuncupatio liec ad solos Monophy- 
$as aut Dioscoritas translata fuit, qui etiam 

c)upmili voce ᾿Αποσχίσται, fuerunt appellati, uti 
pestea diceuius. 

Prater Joannem rhetorem, vel τὸν διαχρινό- 
μενον, hesitantem, Joannes alter Antiochenus 
anpales contexuit ab orbe condito ad suam usque 
ziatem, hoc est sexti szculi finem, quorum — fra- 
gmenta nonnulla Valesius edidit. Hujus, ut et Agathize 
rhetoris, Evagrius cognatus [LIII] ipsius meminit, 
cap. uit. libri v ; addit vero utriusque liistorias, 
cum suam scriberet, in lucem nondum editas 
faisse : nec proinde citare ullam potuit. Quanto 
minus vero Liberatus, Latinus scriptor, et Eva- 
grio 1aultis annis antiquior! Quanto minus rur. 
sum Theodorus lector, qui tamen cum sub Justinio 
Seniore historiam texeret, Joannem τὸν διαχρινό- 
μενον, consimili modo citavit ! Quamobrem Joan« 
nes rhetor omnino diversus est a Joanne Antio- 
cheno, homine catholico, et Evagrii cognato. Iusu- 
per in Anglia Grace ac Latine excuderunt 
Chronicon illud, cujus occasione hec de Joanne 
bhresitante disserui ; Joannis nimirum Antiocheni, 
cui Malalz Syrum nomen fuil, quod in rhetorem 
wn male transtuleris : sed de cujus ztate vix 
πὶ aliquid statuminelur : altamen diversum 
em a rhelore, τῷ διαχρινομένῳ fuisse ipsa utri» 
uaque operum ralio evincit. Malale siquidem 
Curowon incipiebat, ab ipsomet initio mundi 
usque δὰ πε vitze Justiniani Senioris protende- 
batur. Sed εἰ imuper magna parte mera farrago 
est, ex variis assumentis hinc inde nullo judicio 
collectis constans. 


Joannes /Egeates contra synodum | Chalcedonen- 
sem scripsit. — Cod. 52, Photius, postquam «dixit 
de libro Joannis Philoponi Tritbeitze adversus quar- 
tam, sive Chalcedonensem synodum, pauca sub- 
jungit de alio contra idem concilium, quein. eodem 
in volumine repererat, aitque eum esse Joannis 
alterius de &ecta Nestorii, τὴν θρησχείαν Neoto- 


DISSERTATIO I11. 


926 
νιανοῦ, hic esi Joannes /Egeates, οὗτό; ἐστιν ὁ 
Αἰγεάτης. in dubium plane non ausim revocare, 
quin Joannes ille /Egeates libellum evulgarit ad- 
versus synodum Chalcedonensem ; quande Leon- 
tius, lib. ix De sectis, testatur illum ei detraxisse, 
ceu tota Cyrilliana esset, et a Cyrilli sententia et 
placitis staret ὅτι αὕτη σύνοδος Κυριλλιανή ἐστι, 
xai τὰ ἐχείνου φρονεῖ. Sed et episcopi Syris in 
libello ad Justinum Augustum, Joannem blasphe- 
mias in istam synodum evomuisse perinde nar. 
rant. Tandem Facundus Hermianensis lib. v. 
cap. 4, qusdam recitat ex opere quod Joannes 
AEgeates adversus sanctum boc concilium edide- 
rat. Ex cod. vero 229, apud Photium colligitur, 
tempore sancti Ephremii Antiocheni, hoc est 
post initium szculi sexti, Cilices alios eamdem 
synodum scriptis impugnasse, quorum praecipui 
erant, ut videtur, Domnus et Joannes monachi, ad 
quos sanctissimus patriarcha pro hujus concilii 
defeusione scripsit, ostendens illud, definiendo se- 
cundum Cyrilli dogma hypostasim et personam 
unam Dei Verbi incarnalam, duas ex consequenti 
profiteri naturas, ex quibus unus Christus consti- 
(tutus sit ἀπετελέσθη (non conditus, ut non casti- 
gate satis yertit Schottus); sed prudentiores alii, 
seu astutiores, satius duxerunt Chalcedonensem 
synodum simulate saltem admittere, velut Theo- 
dori swi Mopsuesteni doctrinis satis conformem, 
ut eo nomine Nestorianum virus simplicioribus 
insinuarent. Hoc testatur e inultis Leontius Byzan- 
tinus initio praefationis libri contra Nestorianam 
impietatem , que quidem necdum Latine prodiit, 
sed Grace reperitur in Hegio cod. 2505 : Οὗτος ὁ 
λόγος ἀναφορὰν ἔχει, inquit, κατὰ τῶν ὑποχρινομένων 
τὴν μεγάλην καὶ οἰχουμενιχὴν σύνοδον, τὴν ἐν Χαλ- 
κηδόνι, καὶ τὰ Νεστορίου πρεσθενόντων. Hic liber 
ad eos spectat qui magnam εἰ wniversalem — syno- 
dum Chalcedone celebratam se recipere fingunt, 
simulque Nestorii errores tuentur. llujus consilii 
fuerat Basilius Cilix presbyter Antiochenus , sub 
Flaviano ll, quem ex Suida lrenopolis episcopum 
fuisse deducunt. De eo siquidem Photius ait, 
cod. 187 : Etsi vero Nestoriana labe infectus est, 
Nestorium tamen sibi nequaquam vindicat, sed Dio- 
dorum εἰ Theodorum Patres laudat. Addit eum 
haud alia de causa Joannem Sceythopolitanum im- 
pugnasse, nisi quia hic duodecim capitula Cyrilli 
defenderat, et maxime 19, quo Deus passus subin- 
troducitur. Ex quo factum est ut Joannes Scy- 
thopolita in, adnotationibus, seu Scholiis ad cap. 4 
lib. Dionysii De celesti hier., Nestorianos. nuncd- 
parit etiam | Basilianos, Βασιλειανοὶ, fot Νεστο- 
ριανός. lunc postmodum Accinetarum ccenobii 
monacbi zmulati sunt; qui, cuim indigne ferrent 
Scythas (alii ascetae erant) ad eliminandas Nesto- 
riani erroris reliquias predicare wmm de Trini- 
lale passum carne , εἰ crucifizum, juxta ac Cyrillus 
Alexandrinus jam olim definierat, quosdam e suis 
Romam miscrunt, qui propositionem hanc a pon- 


321 


tiáce Romano damnari obtinerent. Ex Liberati 
Breviario cap. 20, et ex Joannis 1I pap: ad Justi- 
T^ianum imper., litteris discimus hzc legaterum 
nomina fuisse, Cyrum, et Eulogium , quos rursuin 
Agapetus Joannis successor epistola ad imperato- 
rem, ob hzresim et pertinaciam anathemate pro- 
scriptos testatur. Hunc porre Cyrum accmetam a 


Cyro /Egeata fuisse diversum, rerum gestarum et - 


temporum series evincit. Jampridem enim, ut 
Oslensum est, Cyrus et Joannes /Egeate inter 
Nestorianorum primi vi iusignes censebantur : 
cum Cyrus acometa cum suis Nestorianus ante 
depreliensus non sit, quam obstinatum nimis aui- 
mui ostendisset in persequenda damnatione illo- 
rum, qui unum de Trinitate crucifzum confiteren- 
tur. Sed eorum ardentiusin hanc rem studium ani- 
mos adjecit ipsorum adversariis, ut vieissim trium 
capitulorum damnationi instarent : quod tandem 
quinta synodus generalis sic praestitit, πὶ insuper 
definierit recte fidei propositionem esse, Dei Fi- 
lium, unum de Trinitate, assumpta carne passum, 
et crucifixum esse. 

De Basilio Cilice, altera Photii oscitantia. — Quia 
in sermonem incidimus de Basilio Cilice, aliam 
hic Photii oscitantjam indicabo, quagm admisit ad 
cod. 95, ubi de scriptis agit Joannis Scythopoli- 
tani, χατὰ ᾿Αποσχιστῶν. Adversus Aposchistas, ἤτοι 
κατὰ Εὐτυχοῦς xai Διοσχόρου, inquit, sive adver- 
sus. Euiychem ἐκ Dioscorum. Quinto nempe sseculo 
labente, οἱ sexto ineunte, in Syria et Palastina 
presertim, Monophysite et Dioscoriani ut pluri- 
inum ᾿Αποσχίσται, Aposchiste (4. d. schismalici) 
nuncupabantur, uti constat ex Theodoro lectore, 
lib. x1 //iísí.; Ephraemio Ántioeheno apud Phot., 
cod. 298; ex Vitis sanctorum Euthymii, Sabz, et 
Theodosii, aliisque horum temporum monumen- 
tis : addit [LIVj Photius, Joannem duodecim libris 
2uciorem quenidam impugnare, qui non sine dolo 
lucubrationi sue ejusmodi ttulum pra(üxerat , 
Κατὰ Νεστορίον, Contra Nestorium, ut inscriptione 
uperis simpliciores ad illud legendum audiendumve 
pelliceret. Demum conjectatione hac concludit : 
Ἴσως δὲ Βασίλειός ἐστιν ὁ Κίλιξ, ὁ xa ὕστερον δρα- 
ματιχὸν, xal τῆς ἑαντοῦ θρησχείας ἐπάξιον χατὰ 
τοῦ Ἰωάννου διάλογον συμπλάσας. Forsitan ille 
est Basilius Cilix, qui fabuldm seu dialogum secte 
swe dignum adversus Joannem composuit. Haec Pho- 
tius : quibus nihil absonum magis. Nam ex ipso- 
met constat. Basilium Cilicem Nestorianum fuisse, 
non Eutychianum, aut Dioscoritam, thv αἴρεσιν 
Νεστορίου νοσῶν, Nestoriana karesi infectus, inquit 
ipse infra, cod. 107. Quomodo igitur Joannes con- 
€ra Aposchistas, sive Eutychis aut Dioscori gre- 
gales calamum stringens, Basilium Nestorianum 
his libris impugnasse censendus sit 1 Longe itaque 
verisimilius est auctorem illum quem Scythopo- 
litanus duodecim libris expugnabst , quique fidem 
catholicam Nestorianss haeresis invidia aspergebat, 
baud alium fuisse 3 Severo qui Acephalorum an- 


DISSERTATIONES 


DAMASCENICA. 428 


tesiynanus et posthac Antiochenus antistes spurius 
fuit. Nam actione 15 synodi v1 generalis et in Col- 
lectaneis contra Severianos, cap. 15, fragmentum 
legitur sat amplum Ἰωάννου ἐπισχόπου Σχυθοπό- 
λεως ix τοῦ η' λόγου χατὰ Xeufjpou, Joannis epi- 
scopi Scythopolls ex lib. vir contra Severum. 

IM. De questionibus Athanasii ad — Antiochum. 
Athanasius junior octavo seculo ineunte scribebat.— 
Ut epistolam ad Casarium monachum et Joannis 
Malale Chronica, sic Athanasii quastiones respon - 
sionesque ad Antiochum, nullus scriptor Joanne 
nosiro Damasceno anterior citasse reperitur. Ni- 
mirum ad calcem orationis ὅ De imaginibus semel 
atque iterum allegavit responsionem ad quzstio- 
nem 59, in qua mentio fit monachi illius inclusi in 
monte Oliveti , quem. scortationis demon vexaret, 
quia imaginem Dei Genitricis veneraretur. Atqui 
narratiunculam hanc Athanasius acceperat ex 
cap. 45 Prati spiritualis Joannis Eucratis, seu 
Moschi, quod Sophronius Hierosolymorum pa- 
triarcha evulgavit. Unde colligo Athanasium istum 
Sophronio saltem recentiorem esse, Át vero inter 
quaestiones et responsiones 152, qux a Jacobo 
Gretsero Anastasii Sinait:e nomine inscriptse in 
publicum miss $unt, non pauc: occurrunt que 
iisdem sensibus, iisdemque sspe verbis habentur 
inter quzstiones illas ad Aptiochum ducem, quz 
naguo Athanasio perperam fuerunt attributze. Pro- 
pter hanc consonantiam investigandum tandem 
putavi, uter horum auctorum alterum exscripserit. 
Quam difficultatem posse solvi arbitror ex collatione 
quastionis 117 Anastasianz cum Athanasiana 44. 
Qusritur apud Anastasium :An sit aliqua compendiosa 
fatio, qua homo rudis instructus heretico occurrere 
possit? Apud Athanasium : Quo pacto homo rudis et 
barbarus convinci queat, Ecclesiam catholicam pre 
sectis. aliis rectam habere fidem, nec falli? Anasta- 
sius Gretseri sic respondet : De hoc accipe brevem 
disputatiunc&lam non ita pridem Alexandria insti- 
tutam. Congregati enim Severíani, Gajanite et Bar- 
sanuphiani, apud quemdam indoctum quidem ser- 
mone, prudentem vero in. Dominó, catholice fidei 
sectalorem, cum eodem de fide disceptaturi. Interro- 
gavit igitur illos, si quis rex haberet conclavia, do- 
mosque preliosas , ubi peragerentur omnia ipsius 
arcana consilia, quibus ea credet ? num sibi fidis, 
an infidis ? Responderunt illi manifestum — esse 
cujusmodi loca nonnisi fidelibus a rege concreditum 
iri. Tunc ad illos orthodozus : « Discite ergo nullam 
ἐπ terris. reperiri veram fidem, nisi illam quam 
catholica Ecclesia profitetur. Eapropter. commisit 
nobis Deus omnia loca sancta et domicilia necessaria, 
in quibus tempore peregrinationis sue mysteria sua 
peregit, hoc est. Naaareth, montem Thabor, Beth- 
leem, Jordanem, montem Sion, Golgotham , Resur- 
rectionem, neque hoc tanium, sed et montem Sina. 
Uno verbo, omnia alia loca Novi et Veteris Testa- 
menti, mos qui catholicam Ecclesiam sequimur, 
possidemus. Si igiiwr nos male de rebus dibsinis 


339 


sentimus, vos aulem bene, haud recte egit Deus, qui 
Φαπεία sua loca nobis tradidit. Si oggeratis nos 
»Gmw regia εἰ vi tyrannica haec loca obtinere, 
nullius negoiii erit vos falsitatis redarguere. Ecce 
enim cum Barbari regionem in qua loca sancta sunt, 
occupent, haud Deus a nobis ea auferri passus est. 
Si vero, ul probabile est, dicluri cslis, Arianos mon 
Ha pridem loca sancta tenuisse, respondenrus hoc 
plane violentia tyrannorum contigisse : sed frustra 
[uere. Continuo enim α Deo nobis orthodoxis loca 
sancta reatitula sunt, Hzc Anastasius. Athanasii vero 
responsio hac est : Quo Scripturarum et dogmatum 
accuratam et pro[undam explanationem audire non 
possunt, inde persuasi debent esse de integritate et 
seritate catholice Christi Ecclesie; nempe ez hoc 
capite, quod salutaria et veneranda Christi passio- 
xum loca catholice ei orthodoxe nostre fidei el 
Ecclesie a Deo donata sint et credita : nempe Na. 
sareth ubi Christus habitavit in nobis; Bethleem, 
sbisecundum carnem natus esi; Sion ubi salutem 
wee operalus est; Jordanes, ubi Adamum reno- 
ὅδ, Thabor, ubi celorum regnum prefiguravit; 
sens Olicarum, unde in caelos ad Patrem α nobis 
escendit. Que omnia sancia el veneranda ejus loca 
ἈΟΝ lemere nec (frustra catholice Ecclesie concredi- 
dit, sed et ul omni alia fide et Ecclesia inter Chri- 
slianos nuncupata , pie magis et honoratiori. Ac 
quemadmodum impeiator pretiosa palatii sui cwbi- 
«ula , ihesaurosque. committit εἰ credit omnium 
suorum ministrorum fidelioribus ; ita et Christus ab 
initio adventus sui, veneranda ejus scilicet loca, 
calholicg Ecclesie concredidit. Quod si adversarius 
respondeat nos polestate tyrannica illa possidere, 
discat ille quod etiamsi Palaestinam. sepe Barbari 
occupaserint, non permisit Chrisius sua loca tradi 
hereticis. Quod etsi id ad breve tempus tentaverunt, 
€ito rursus catholica Ecclesia ipsos abegil, non se- 
cus ac porcos, a sanclis Christi Dei nostri edibus et 
locis. Ambz responsiones idem canunt : at ex 
utriusque textus comparatione nemo est, qui 
non sentiat Anastasium primarium auctorem esse, 
quem alter exscripserit, et per metaphrasim 
reddiderit ; adeoque responsiones ad quaesita An- 
üochi recentiores esse responsionibus illis Ána- 
slasianis. Quorum auctor cum subjungit, septin- 
genlesimum jam annum esse, ex quo loca sancta 
Werosolymitana Catlolici tenerent, inlelligen- 

dus t9 de septingentesimo circiter a nativitate 


PATROL. GR. XCIV. 


DISSERTATIDO III. 


330 
Domini anno. Qui loquendi modus per synecdo- 
chen, quando de chronologica quadam supputa- 
tione agitur, haud infrequens est apud auctores ; 
ut similia Scripture loca omittam. Neque au- 
diendus est Gretserus, qui septingentos hodie an- 
nos incepisse putavit a tempore Constantini Magai, 
adeoque ad millesimum usque annum incarnatio- - 
nis Dominicz pertinere. Non solum enim refelli- 
tur, ex eo quod quasstiones [LV] et responsiones 
ad Antiochum ἃ szculi octavi, et noni auctoribus 
citantur, eL ex consequenti antel:ac vixisse debuit 
Anastasius, quem Athanasius junier sequebatur, et 
exscribebat; verum etiam, quia in responsione 
Anastasii mentio fit Barsanuphianorum , quorum 
secta defecit prorsus circa seculi noni initium, 
sub Marco patriarcha Jacobitarum Alexandrino, 
sub quo ad Jacobiticam Ecclesiam cum suis epi- 
scopis redierunt : qnemadmodum refertur ab El- 
makino lib. i Hist. Sarrac., p. 192, et in Chroaico 
patriarcharum Alexandrinorum, quod Abraham 
Ecchellensis Latine edidit, Vivebat plane Anasta- 
sius iste post annum Chr. 647, quó capta est 
Cyprus insula a Sarracenis anno 7 Constantis 
imperatoris. Cyprium fuisse pene collegerim ex 
responsione ad quast. 96, sed,in Palestina ut 
plurimum egisse, multa passim ostendunt. Aiha- 
nasius vero, qui Ántiochi quzstionibus respendit, 
WO6;, Exiguus, cognominatur in cod. 505 Caesa- 
reo, in quo quaestio 69 cum responsione habetur, 
cum liac inscriptione, "A0avagíou Ῥιλοῦ ἑρμηνεία, 
Athanasii Ezigui interpretatio. Quocirca Lambe- 
cius, cum historiam imaginis crucifizi Berytensis, 
qo: magno Athanasio Alexandrino ab audaciori- 
bus librariis attributa fuit, a septimo concilio 
laudatam primum allegotamve agnosceret, non 
levi conjectura Athanasio nostro Exiguo, seu, ut 
ait, Juniori hanc quoque reddendam esse multis in 
locis pronuntiavit. C'eterum Quzstiones Respon- 
sionesque, quas Gretserus edidit, unius non esge 
auctoris agnoverunt eruditi. Gentianus llervetus 
prima editione quaestiones duntaxat 935 evulgavit, 
Anastasii Nicani nomine inscriptas 2 quo etiam 
nomine insigniuntur in codice Darociano biblio- 
thece Bodleiane, n. 206; in Regiis Anastasii mo- 
nachi; in Colb. 1450, Anastasii duntaxat. Atqui 
barum auctor Phoca salem imperatore se recen- 
tiorem δῶρα significat ; ut omnes szculo septimo, 
ac deinceps, quamlibet a variis, scriptz fuerint. 


11 


221 





DISSERTATIONES DAMASCENICA. 





PBISSERTATIO QUARTA. 


De epistolis variis, que ob adjectam Trisagio cantico. clausulam scripte ad Petrum Fullo- 
"Aem feruntur, necnon de expositione fidei, que exstat inter opera sancti 
Justini martyris. 


-— 


3. Baronius ad annum "Christi 483, epistolas 
tres Felicis pap lll nomine inscriptas Latine re- 
.eltavít, quarum príma Petrus Fullo Antiochenz 
Ecclesie spurius patriarcha monetur, ut desistat 
ab interpolatione hymni Trisagii quam invexerat ; 
secunda ob pertinaciam deponitur ét anathemati 
devovetur; tertia Zeno imperator rogatur, ut eum 
episcopatu ob hymni sacri corruptionem deposi- 
tum, Antiochia expellat. Easdem epistolas tres 
Fronto Duczeus 'Graece et Latine postea edidit 
per modum appendicis post commentarios Joannis 
Zonare in canones conciliorum, septemque alias 
adjecit ad eumdem  Fullonem; Quintiani nescio 
cujus episcopi Arculianorum, seu potius, ut apud 
Tlinemarum Remensem legimus, Asculani, Justini 
itidem episcopi in Sicilia, Acacii Constantinopo- 
"τα, Antheonis Arsinoes, Fausti Apolloniadis, 
"Pamphili Abydorum, Asclepiadis Tralliarum, qui- 
bus undecimam adjunxere, Flacciani Rhodopensis, 
qu» Leine solum exstat ex codice Vaticano. [las 
emnes Severinus Binius et Philippus Labbe in suis 
conciliorum Collectionibus retulerunt. Quin altera 
Felicis ad Fullonem intercedisse creditur propter 
hec verba, que leguntur in epistola depositionis 
illius, xaX οὐχ ὥρμησας τῇ ἀληθείᾳ, ἐν τῷ τοῖς ἐπὶ 
δὶς γράμμασιν ἡμῶν ἐνωτίσασθαι, et non ad verita- 
4em accessisti, cum epistola πσείγα aures tuas bis 
perculerint. In istis itaque litteris Petrus Cnapheus 
wenius duntaxat illius criminis reus agitur; quod 
Trisagio cantico : Sanctus Deus, Sanctus fortis, 
Sunctus immortalis, miserere nobis, voces istas in- 
terjecerit, Ὁ σταυρωθεὶς δι᾽ ἡμᾶς, Qui crucifixus es 
pro nobis : quarum proinde multiplices sensus 
quos afferunt, exploduntur, et in primis ille quem 
Fullo, Monophysita cum esset, conabatur astruere, 
scilicet Deum Verbum esse pastum et crucifixum, 
céu "Frisagium istud solum Dei Filium, non Pa- 
trem et Spirltum sanctum spectaret. In earum etiam 
plurimis mentio fit illius historiz, qua Joannes 
D'amascenus et alii Greci narrant, Theodosio Juniore 
imperatore et Proclo archiepiscopo Constantinopo- 
litano, dum populus in urbis pomoeriis publicas 
supplicationes ob terra motum ingentem faceret, 
raptum e turba in sublime puerum, Trisagium illud 
carmen ab angelis didicisse, quod populus conci- 
neret. Quam narrationem mihi fere certum videtur 
Damascenum non aliunde quam ex istis epistolis, 
ut et alia complura qux: de Trisagio hymno scri- 
psit, accepisse. 


"Omnes istas epistolas quas viri docti pro genui- 
"nis ét sinceris habuerunt, spurias et supposititias 
esse Henricus Valesius probavit, cap. 4 disserta- 
tionis singularis de Petro Antiocheno et synodis 
adversus eum congregalis. Tametsi vero eruditos 
libuit qui sibi 'suffragarentur, Guillelmus Cave 
in 'Historia litteraría, ubi de Justino Sicilie epi- 
scopo loquitur, eum refellere conatus est :'id quod 
rursum dedltitia opera praestitit doctissimus Anuto- 
nius Pagi ad aunum 485, Annalium Baronii. Quia 
vero precipua difficultas e$t circa epistolas Felicis, 
Pagius ipsea sua ie senteritía amplectenda deter- 
ruit ad annum 478, n. 6, ubi censét has tres Felici 
male attributas esse ab imperitis librariis, datasque 
fuisse a Simplicio Felicis decessore nupero in sy- 
nodo Romana hoc anno indicta. Optime nimirum 
vir pereruditus intellexit fleri nequaquam potuisse, 
ut Felix, qui dudum aiite quam Cnapheus in An- 
tiochenam 'sedem tertio. invaderet (quod Zenone 
jmp. gestum-'est) communione et episcopáli gradu 
fLVi| Acaclum Constantinopolitanum privaverat, 
tis in litteris hunc ceu legitimum, et θεοφιλέστα- 
πον, Dei-amantissimum, ac 0cosc6soxaxov, religio- 
'sissimwm, urbis regie pastorem et antistitem 
'conimendarit. 'Anno singuidem 484, Acacio ana- 
thema dietum est ἃ Felice, nec nisi insequente 
anno Petrus, expulso Calendioue catholico, Acacii 
"Ipsius opera, Antiochenat sedem postrema tertia- 
que vice recuperavit. Verum cur imperitis librariis 
attribuendum sit, quod Felicis nomen pio Sim- 
plicii, tribus illis epistolis prefizum fuerit, quando 
In litteris Quintiani et Justini, non "Simplicius, 
sed Felix Cnapheo scripsisse de Trisagii interpola- 
tione perinde exprimitur ? Multis episcopis pre mo- 
nentibus, inquit ille Quintianus, μάλιστα τοῦ ἁγιω- 
*&tou ἀρχιεπισκόπου 'Φήλικος, mazime sanctissino 
archiepiscopo Felice. Εἰ rursum post anathema- 
tismos, εἰ δὲ μὴ, ἤξει ἐπὶ σὲ χαθαίρεσι: ὑπὸ τοῦ 
πάπα ἡμῶν Φήλιχος, sin vero, veniet super te de- 
positio a papa nostro Felice. Justinus : Μήπως ὁ 
πρόεδρος ἡμῶν Φήλιξ κατὰ τοὺ; xavóvag ἀποφήνῃ - 
ται χατὰ σοῦ * Ne qui nobispraest Felix, secundum 
canones sententiam contra te ferat. Quibus addi 
potest, priscam harum omniumepistolarum trans- 
lationem Felicis ubique nomen, non Simplicii re- 
tinere : et quia barbara ea est, et inconcinna, nec 
Felicis aut Simplicii sincerarum epistolarum dictio- 
nem refert, optime Valesius intulit, expressam 
eam esse ex Graco exemplori. Non ergo suppres- 


83) 
sum est Simplicii nomen, sed impostoris episto- 
larum auctoris error fuit, ut rerum gestarum Lem- 
porumque rationis nescientia, in feedum anachro- 
nismum ineautus impingeret, ex quo tandem ssa 
fraus agnosceretur. Quz quidem falsariorum et 
nebulonum vulgo sors fuit. Przterea mirificum fuis- 
set impurum Fullonem religiosissimi nuncupatione 
ἃ pontiüce Romano appellari, ἡ σὴ θεοφιλία : Ful- 
fohem, inquam, cujus facinora orbi Christiano 
aotissima erant ; qui Martyrio Antiocheno solium 
elim Patricio Cxsare favente eripuerat ; et continuo 
jubente Leone imperatore ἃ legitima synodo depo- 
sius, in Oasim-deportatus fuerat : qui posthac 
iadicta causa, Basilisci tyranni Chalcedonensis sy- 
9- di hostis auctoritate sedem illam denuo repetie- 
vet. Atqui secunda ista invasio sub Simplicio qui- 
Vega contigit : prior vero sub Hilaro proximo Sim- 
sli decessore; qui proinde ad Zenonem qui non- 
éum imperaret, scribere non potuit ut Fullonem 
wal Antiochia amoveret. Gum autem compertis- 
Wm jampridem essent quse ille contra canones 
fien catholicam admiserat, multo minus scri. 
bere sd eum amice Simplieius potuit, ut addita- 
mentem Trisagio factum supprimerét, eumque re- 
ligiesiesimum appellare. Quin potius ei admodum 
diaplicuit altera hec in tertium Ecclesise thronum 
wraptio, eumque nihil contra sub Basilisco tentare 
peteisset , hoc ad ordinem redacto, restitatoque 
Zenone, Acacio Constantinopolitano confestim scri- 
paerat, ut ab imperatore obtineret, Petrum ejusque 
escios ab Antiochena diceesi proeul amandari. Ge- 
*nainam Bimplicii ad Acacium epistolam poblici juris 
fecit -Lucas Holstenius in Collectione Romana, ex 
«qua Philippus Labbe eamdem rursum edidit, t. IV 
Conciliorum , pag. 1058 : Latius indicasti, inquit, et 
prelizo quidem volumine, sed sermone necessario 
9etulisii, ut quid vel Gonstantinopoli, vel in aliis regio- 
mibus ab hereticis gestum sit disceremus, ac singula 
que conira ecclesiasticas regulas et contra ipsam catho- 
lesm fidem ubicunque commissa sunt, ante noetres 
eeuios collocasti : quatenus videatur quo etiam remedto 
mboeniretur ecclesiis, quibus vim sub occasione (gran- 
πίοι dominationis (Basilisci) et per a6sentiam Chri- 
Wanissimi principis, perniciosus latro (Timotheus 
Zlurus) ef recidivus invasor Alexendrinm Eceleshe 
lapsus exsiliis irrogarit. l'ostquam monuit Timotheum 
*4 irvemediabile ersilium dirigi oportere, de aliis 
PetEt : Cum quo Paulus αὖ Ephesina Ecclesia, εἰ 
Peuins ab. Antiechena civitate depulsus, atque emnes 
qui ab co se, vel ab his quos illicite fecerat, estimatt 
episcopos ordinatos, eadem debent lege percelli. De 
Antonio autem, qui eorum quos contra Ecclesiam ty- 
F&NNUS miserat, antesignanus exsistens, sient scriptum 
est, inimicus et. defensor apparuit; de Joanne Con- 
stantinopolitano, qui αὐ hereticis Ápamenum sater- 
dotium, quod ei qui presbyter. aliunde fuerat, vel a 
Catholicis sumere non licebat, se hareticam publica- 
tit, εἰ quod in se perperam factum est impreperium 
yelorsit ἐπ auctorem, expellens ab. Antiochia Petrum 


DISSERTATIO ἵν. 


331 
pervasorcm ipsius, camdem Ecclesiam ipse percasit, 
sub anathemate α Ghrisiianorum consortio vel ipsa 
appellatione removemus : necunquam his satisfactio- 
mis faciendus est locus. Ex epistola hac apparet, 
Simplicium primis annis restituti Zenonis habuisse 
Petrum Fullonem uti nefarium Antiochense sedis 
invasorem et tyrannum, non qui antequam depo- 
neretur, pluribus admonitionibus comminationi- 
busve compellandus esset, multo niinus quem ipse 
religiosissimum nuncuparet. Istius porro Simplicil 
epistolste meminit Feliz in synodica ad clericos et 
monachos Ürientis eontra Acacium, ubi sic loqui» 
tur : Adjecium etiam (unc cum ista examinatione 
iractantur, quod Acacius Joannem illum Tyriorum 
Ecclesie fecerit prosidere, qui Apamenis a Petro 
Antiochene Ecclesim tyranno fuerat episcopus ordi- 
maius, sed minime  recepius, proprio ordinatore 
depulso, eamdem sedem non timuit occupare. Quos 
iunc. hypocrita Acacius ita [ecii αὖ apostolica sede 
damnari μὲ his eiiam — Ghristianorum vocabulum 
tollereiur, quod gésia apud eum habita significant. 
Imo Simplicius ipse in epistola quam Zenoni imp. 
dedit, priorem suam ad Acacium de Petro aliisque 
scriptam memorat : Mandaveram, inquit, αἱ facta 
euggestione pielati vesirie pradictws (Petras), wt et 
cateri qui per occasionem Igramnice dominationis 
invaserant Ecclesias [)ei, extra méias vestri vells- 
ventur imperii. Non ergo propter unam alteramve 
voculem Trisagio carmini adjectam Petro Fulloni 
infensus erat Simplicius; cum hoc xvo bymnus iste 
Trisagius Romanis..et Latinis ignotus esset, ut 
eolligitur, non solum ex trita Aviti Viennensis 


'epistola ὅ, qua Fullonis clausulam ceu antiquitus 


receptam οἱ catholicam insulse tuetur ; sed insuper 
ex Grogorii Magni Sacra&mentario, in. quo nulla 


ejus usquam occurrat mentio, etiam in officio 


BS. Paresceves. Poutifex igitur Cnaplieo infensus 
erat, quia jam secundo sub beretico principe 
Orientis metropolim impune et prster regulas 


Ecclesias bzreticus (LVII] ipse occuparat. Et sane 


auetor Brevieuli historie Eutychianistarum , ubi 
refert, qua» Acacius adversus Petrum ejasque bz. 
resis et scelerum socios olim detulerat, nihil dicit 


.de Trisagii interpolatione, sed de canonum mul- 


tiplici violatione et consortío cum hzretico Aluro: 
Dwm Acatii scripta legeremus, qae de Petro et Joanne 
Antiochenis miserat , excessus Acacii in hac causa 
gratissimos deprehendit (Joannes scilicet Talaiss 
Alexandrinus). lllo enim tempore, quo de Petro 
Alexandrino damnato retulerat, non longe post etiam 
de Petro εἰ Joanne scripserat, Petrum. apud Con- 
stantinopolim | monasterium  gubernasse ;. sed. hoc 
propter crimina derelicto, Antiochiam fugisse. Ibi 
pulso Martyrio catholico episcopo, per hereticos se- 
dem ipsius occupasse , continmoque damnatum, a 
Leone tunc principe ad Oasitanum exsilium esse di- 
rectum. De quo lapsum | Constantinopolim rediisse, 
et dedisse fidem, quod nullas ulterius turbas facere 
proreus auderet. Sed oicul euperius dictnm. est, Ba. 


335 


silisci temporibus a Timotheo. illo (/Eluro) damnato 
qui Constantinopolim venerat, ad Antiochiam remis- 
sum fuisse, ut iterum illic episcopatum teneret. Quo 
facto, idem Peirus Joannem quemdam presbyterum, 
de quo Acaciun dizimus retulisse, ordinat Apamenis 
episcopum, a quibus non receptus, venit Antiochiam 
et Petrum. episcopatus sui pellit auctorem, et invadit 
ejus Ecclesiam. Quos iterum damnatos dicit Acacius, 
petens. ab. apostolica sede, ut. si ad eam con[ugerent, 
nec visu dignos haberet : et si jam. aliquam indulgen- 
tiam forsitan impetrassent, irritam eam esse debere, 
sec eorum paenitentiam recipiendam esse. 
Ex lac sincera relatiene, ul ex genuinis Simpli- 
. eii et Felicis litteris, invicte, ni fallor, infertur, Pe- 
trum Fullonem communione Romana nunquam 
donatum fuisse, ut ab ejus sedis pontifice aliquo 
- Religiosissimus , et Dei amans. appellaretur, ἡ σὴ 
τθεοφιλίσ utque nonnisi premissis admonitionibus 
-damnar debuerit ob solam Trisagii immutationem. 
-Quinimo Acacius a Simplicio postulaverat, ut sine 
prazmonitionibus qu& necessarise amplius non erant 
sententiam olim contra illum in Oriente latam con- 
firmaret. Przterea, ex iisdom qua modo attuli since- 
ris monumentis apparet, eadein in synodo eadem- 
que ltomani pontificis sententia , una cum Fullone 
proscriptos fuisse Paulum, Joannem, et Antonium ; 
quorum tamen nulla mentio flt in epistola depositio- 
-mis, qu:e Felicis nomen priefert ; imo nec in eaque 
.ab eodem Felice data ad Zenonem imp., dicitur ut 
JPPetrus. Antiochia pelleretur. Omitto ne prolixior 
fiam , in illis epistolis significari Acacium commu- 
nione tunc fuisse conjunctum cum Fullone , quan- 
do scriptae feruntur : quod tamen expresse negat 
Gelasius papa, epist. 43 ad episcopos Dardani. 
.Et certe sub Simpiicio Cnaphei communionem ex- 
horrebat Acacius, licet, cum posthac a Felice abs- 
tentus depositusque fuisset , mentem sententiam- 
que mutaverit, ita ut relegato Calendione apostoliez 
-ommunionis tenacissimo prisule, Petrus illius 
opera sedem: Antiochenam preter jus omne rece- 
perit, tenueritque usque ad obitum. Denique, cum 
in liueris, de quibus nunc disputo, prsetermissis 
sceleratissimi Petri facinoribus , hoc unum deposi- 
tionis caput afferatur, quod Trisagium corruperit, 
ul unus de Trinitate crucifizue crederetur; per- 
mirum foret (si vere illae essent, nec factitig) 
Jlormisdam papam ejusque apocrisiarios apud Justi- 
num imp. monacbis Scythis propositionem istam , 
Anws.de Trinitate passus est, contra fucatos Ne- 
storianos oggerentibus, nusquam regessisse , dam- 
natum olim ab apostolica sede Fullonem ob inter- 
ectam Trissgio carmini Dei Verbi crucifixionem. 
Nec rursum Joannes 1l, qui Acoemetas monachos 
Nestorianos esse agnovit, quia prafracte negarent 
ici debere : Unum de Trinitate passum, uspiara ob- 
servavit, Felicem aut Simplicium anathema Petro 
Fulloni pronuntiando censuisse, propositionem 
islam aliamve seusus ejusdem, ertrogeam atque 
ünpiam esse, Quin potius Facundus llermianensis 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


836 
sub Vigilio, hoc suis libris de tribus capitulis 
prestruxit, perpetuam eam fuisse Ecclesiz , etiam 
Romanze, fidem ; cum contraria in illis epistolis 
dedita sxpe opera astruatur. In. prima cui Felicis 
nomen prafigitur, tres fore deos concluditur : E! 
εἷς τῆς ἁγίας Τριάδος τῆς ἀχτίστου xat συναΐδιος, ὁ 
σταυρωθεὶς Θεὸς Λόγος, si. Deus Verbum, unus de 
sancta. Trinitate ejusdemque clernitatis , crucifizus 
sit, In epistola ad Zenonem : Ausus esl dicere 
(Fullo) non oportere Christwm et Dei Filium nomi- 
nare ; ἀλλ᾽ ἕνα τῆς Τριάδος τὸ πάθος ὑπὲρ ἡ λῶν ἀνα- 
μεῖναι, sed unum de Trinitate pro nobis pertulisse, 
juxia Arii, Apollinarii et. Eunomii blasphemiam : 
ut nempe Nestorianorum more Christus et Filiws 
Dei passus dicatur, Deus Verbum nunquam. Eo- 
dem modo in epistola Acacii nomine inscripta : Tu 
averlisti aurem a veritate ad fabulas conversus , se- 
cundum Arium et Apellinarium dicens , « Unum de 
Trinitate pati, » etc. Et infra : Qui ex Deo (uerunt, 
Christi Filii Dei passionem esse dicunt, secundum 
prenuntiatas de ipso prophetias et apostolicas doctri. 
nas. Christum enim dicens Filium omnipotentis Dei 
crucem sustinuisse, utrumque dicis in uno , et ipsias 
divinitatem et humanitatem. (Observa querimonias 
Nestorianis familiares.) Dicere autem unum Trinita- 
tis pati, ostendit ipsum Verbum passibile. Justinus : 
Ne adjicias Trisagio duos Filios : Verbum utique 
impassibile Deum fortem , et Christum crucifixum. 
Si impassibilis est Trinitas, inquit Quintianus, quo- 
modo Deus Verbum passus est pro nobis? Si idem 
est dicere Deum passum carne , ac dicere Christum 
passum carne, quomodo non eril idem dicere, Spiri. 
tum divinum carne pati , cum Spiritus Deus sit ? Et 
in anathematismis : Si quis confundit naturas dicens , 
Deum passum carne, non Christum passum carne, 
secundum Apostolum, damnetur, etc. li: Nestoria- 
norum insusurrationes erant , non solum adversus 
Eutychianos , sed ctiam adversus Catholicos, qui 
duodecimum Cyrilli anathematismum perinde tue- 
bantur, quo definitum erat, τὸν Θεοῦ Λόγον παθόντα 
σαρχὶ, xai ἐσταυρωμένον σαρχὶ, xal θανάτου veusi- 
μενον σαρκί" Dei Verbum esse passum carne, cruci- 
fixum carne, et morlem carne qustasse. Quamobrem 
in Felicis ad Fullonem et ad Zenonem epistolis , ut 
et in ea quz Asclepiadis Tralliarum esse dicitur, Ni- 
cina, Constantinopolitana et Chalcedonensis &ynodi 
obtenduntur et commendantur,nulla Ephesina facta 
mentione , quz nempe Nestorianerum errores pro- 
scripserat, vicissimque damnata fuerat a Joanne et 
Orientalibus seu Nestorio addictioribus, seu infen- 
sioribus Cyrillo [LVII!]. 1n prima Felicis, hec B. Cy- 
rilli vox unam Dei Verbi naturam incarnatam, Apol- 
linarii haeresim roborare pronuntiatur, τὴν ᾿Απολι- 
vapiou χρατύνει atpscty , familiari Nestorianis cri- 
minatiene. Nec prosit objicere Cyrillum quibusdam 
in locis, ut et Celestinum Romanum commendari , 
Nestoriumque perstringi tanquam hzreticum. Nam 
hic fucatorum sequioris Ὡνὶ Nestorianorum astus 


(uit, ut Nestorium damnare simularent, cum interim 


331 


Diodori Tarsensis Theodorique Mopsuesteni se sen- 
sum sequi profiterentur : ac neque Chalcedonensem 
synodum admittebant, nisi qua 'parte naturas duas 
vere subsistentes in Christo statuisset, ejusque de- 
Snitiones cum Theodori sui doctrina convenire ja- 
etitarent. Quorum oninium testem habeo Leontium 
Byzanitinum libro De nefanda et infami Nestoria- 
norum impietate, qui in przfatione hzc ait : Οὗτος 
ὃ λόγος ἀναφορὰν ἔχει χατὰ τῶν ὑποχρινομένων τὴν 
μεγάλην xat οἰχουμενιχὴν σύνοδον τὴν ἐν Χαλχηδόνι, 
xai τὰ Νεστορίου φῥονούντων. Hic sermo illos spe- 
ciat, qui magnam et ecumenicam synodum Chalcedone 
celebratam, admittere simulant , una vero Nestoríi 
dectrinam tenent. Rursum cap. 1 : Καὶ μὴν ὅτι τὴν 
μεγάλην xai πολυάνθρωπον σύνοδον xal ἀντ᾽ ἄλλου 
τινὸς δελεάσματος τοῖς ἁπλουστέροις προτείνουσιν, 
οὖ φρονοῦντες μὲν χατ᾽ αὐτήν. Simplicibus porro , 
que imescentur, magnam el numerosissimam illam 
epuodum. protendunt , cum ejus sensum non sequan- 
wr. Quibusdam interjectis subjungit : Θεωρήσαντες 


Tip πος ὁσημέραι τὰ χατὰ τῶν ἀθέων αὐτῶν δο-᾿ 


Τρέότων καὶ τοῦ πρωτάρχον τῆς ἀσεύδείας ἐν τοῖς πι- 
etel; αὐξόμενον δίχαιον μέσος, ὡς πιχρόν τι διᾶνο- 
οὖνται χατὰ τῆς αὐτῶν ζωῆς. Γράμματι γὰρ δὴ φασι, 
χαὶ προσώπῳ ἡμῖν ἐῤῥέτω Νεστόριος, δογμάτων δὲ 
τῶν αὐτῶν ἔσται πατὴρ,ὁ χἀχείνου macto γεγονώς. Hi 
eaim considerantes in fidelibus in dies augeri iniquum 
edinm adversus impia sua dogmata el primum im- 
pietatis auctorem, exitiosum quid contra vitam suam 
excogitarunt. Velut enim in scena et larva, Valeat, 
inquiunt, nobis Nestorius. 1s vero nobis parens sit 
qui parens ipsius (uit Theodorus. Hi proinde sunt, 
quos Facundus Hermianensis (a) Catholicos cense- 
bat; quibus videbatur quod dici non debeat unum 
de Trinitate pro nobis crucifizum , sed potius unam 
de Trinitate personam : qui,inquam, communicantes 
Ecclesie putabant non. debere suscipi hanc. quoque 
con[essionem qua beatam Mariam vere et proprie 
dicimus matrem Dei , cum Nestorium  faterentur, 
propter quod eam Dei matrem negabat, debuisse dam- 
uari. Non enim vere Nestorianos esse putabat di- 
scipulos Theodori , pro cujus honore tuendo scri- 
bebat. Similia contestalur Anastasius Synaita, 
tap. 4 Vic ducis. 
Propter hanc Nestorianorum fraudem quinta 
vyoodus celebrata fuit, ut canone quinto sextoque 
ÓetVaratur : Si quis unam hypestasim subsistentiam- 
ve Domini nostri Jesu Christi sic intelligit , tanquam 
suscipienlem plarium hypostasium significationem , 
et introducere conatur in Christi mysterio duas hypo- 
δίαδέξ seu duas personas, εἰ duarum personarum 
quas introducit, unam personam dicit, secundum di- 
gnitatem et honorem et adorationem, sicut Theodorus 
εἰ Nestorius dixerunt, xaX συχοφαντεῖ τὴν ἁγίαν ἐν 
Χαλχηδόνι σύνοδον, εἰ sanctam Chalcedonensem sy- 
nodum calumuiatur, tanquam secundum hunc impium 


(6) Lib. 1. cap, 5, 4. 
(5) De sectis, act. 9. 


DISSERTATIO IV. 


339 
intellectum, unius hypostasis uza sit vocabulo, εἰς. 

anathema sii. Et rursum : δὲ quis abusive et non. 
tere Dei Genitricem dici sane(am gloriosam , semper 
Virginem Mariam, vel κατὰ ἀναφορὰν secundum 
relationem, referendo sicut illi dicunt, nativitatem. 
hominis ad Deum Verbum, eo quod cum homine na- 
&cente eral, xaX συχοφαντεῖ τὴν ἁγίαν ἐν Χαλχηδόνι 
σύνοδον, xai κατ᾽ αὐτὴν τὴν ἀσεδῆ ἐπινονθεῖσαν. 
παρὰ Θεοδώρου ἔννοιαν Θεοτόχον τὴν παρθένον εἰποῦ- 
σαν, et calumniatur sanctam Chalcedonensem syno-- 
dum, tanquam secundum istum impium intellectum. 
quem Theodorus excogitavit, Dei Genitricem dixe- 
rit ...... el non proprie et vere Dei Genitricem confite- 
Iur, εἰ sic pie sanctam Chalcedonensem eynodum eam 
esse confessam , talis analhema sit. Atqui ejusmodi 
simulationis rei erant Acaametze monachi, quorum, 
ut paulo ante dicebam, obliquus sensus agnitus 
non ita pridem fuerat a Joanne II, Komaoo pontifice, 
cum importunius instarent , ut heec monachorum 
Seytharum propositio, Unus de Trinitate passus 
est, ab apostolica sede proscriberetur. Quocirca 
canone 10 predicta synodi anathema rursus illis 
dictum est , qui non cenfitentur Dominum Jesum 
Christum,qui cruci[izus est carne , esse verum Deum 
et Dominum glorie , καὶ ἕνα τῆς ἁγίας Tpiá- 
δος, el unuin de sancta Trinitate. Unde conjicio non 
alios preter AcOPmetas monachos, quorum cono- 
bio Cuapheus quondam przfuerat, quosque ob sua 
scelera relinquere coactus fuerat, cpistolas illas de 
quibus dixi Felicis et aliorum episcoporum nomi- 
nibus insignitas con(inxisse. Non enim ascribi pos 
sint Nestorianis aliis Cbalcedonensis perinde ai- 
que Ephesinz synodi hostibus, e quorum primarzs 
erat Joannes ille /geates, quem, ut Leontius By- 
zantinus (b), ita et Facundus Hermianensis (c), 
contra Chalcedonensem , ceu tota Cyrilliana fuis- 
set, et epistolam Ibx ad Marim Persam , Tlieodo- 
rumque Mopsuestenum damnasset, strinxisse cala- 
muin refert. Mea quoque suspicio bsec altera fuit, 
Bec forsan vana, excerptas epistolas esse ex llisto- 
ria ecclesiastica Basilii Cilicis,presbyteri Antiocheni, 
quam Photius, cod. 42, narrat complexam esse 
res gestas ab imperio Marciani usque ad initia 
Justini 1 : sed oratione inconcinna prorsus , quz- 
que (dium afferret propter variorum episcopo- 
rum epistolas quibus intertexta esset. Basilium hunc 
Photius, cod. 107, narrat Nestoriano dogmati potius 
quam Nesiorio fuisse addicium, cum interim Diodo- 
rum εἰ Theodorum uti Patres coleret : τὴν aips- 
σιν Νεστορίου νοσῶν, Neatóptov μὲν οὐχ οἰχειοῦται, 
Διόδωρον δὲ καὶ Θεόδωρον ἐπιγράφεται πατέρας. 
Quin nec eum τοῦ θεσπεσίου Κυρίλλου εἰς πρόσ- 
«moy οὕτως ἀναισχύντως βλασφημεῖν, Cyrillum non 
sic pudore posito convitiis palam onerare : attamen 
in iis qux? contra Joannem Scythopolitam scripsit , 
duodecimum Cyrilli anathemalismum | adversus 


(v) Lib. v, cap. 1. 


810 


Nestorium ita habuisse, ceu Dei passionem introdu- 
ceret , ὃ εἰσάγει θεοπάθειαν. Nimirum quia speciali 
synodi Chalcedonensis decreto capitula Cyrilli qui- 
bus Eutyches abusus fuerat, approbata non erant, 
Basilius ea vel pessumdnta [LIX], vel antiquata 
existimavit, qui sibi licitum esset impugnare. Ve- 
rum quinta synodus fucatorum Nestorianorum 
proterviam ut compesceret , non solum, actione 6, 
epistolam Cyrilli synodicam , eum annexis eidem 
anathematismis admisit, verum et epistolam Ib 
ad Marim eo etiam nomine proscripsit, quod tic 
duodecim capitula sancii Cyrilli impia recieque fidei 
contraria vocarit, subindeque anathemati eam ejus- 
que defensores subjicil, el eos qui dicunt eam rectam 
esse, vel partem ejus, et presumunt eam defendere , 
vel insertam eiimpietatem nominesanctorum Patrum 
ἣ τῆς ἁγίας ἐν Χαλχηδόνι συνόδου, vel sancte synodi 
Chalcedonensis. 

Tametsi me demonstrasse arbitror, epistolas 
illas ad Fullonem commentitias esse; solvenda ta- 
men objectio est, qux sumi potest ex Laudatione 
Alexandri monachi Cyprii in senctum  Barnabam. 
Nimirum auctor compendio refert, Petrum Cna- 
pheum, relicto Acoemetarum monasterio , Chalce- 
donem primum se recepisse, tum deinde Antio- 
chiam, cujus sedem eaptsta Zenonis comitis patri- 
cii benevolentia rapere tentaverit, sed prohibitum 
ne rem patraret a Leone imperatore catholico: cti 
cum Zeno successisset, votorum invasione Ecclesie 
Antiochene compotem factum, statim Chalcedo- 
nensi synodo anathema dixisse, et Trisagium car- 
men adulterasse. Quod postremum cum episcopi 
rescissent, generose illos adversum ejus χαχοδοξίαν 
pravam sententiam — insurrexisse ; xai πρῶτον μὲν 
ἐπειράθησαν διὰ παραινετιχῶν γραμμάτων &vaxa- 
λέσασθαι αὐτὸν ἐκ τοῦ βαράθρου τῆς ἀσεύδείας, atque 
udhortatoriis lilleris conatos esse eum ab impietatis 
baratlro revocare; ut vero repugnantem refracta- 
riumque contra fidem orthodoxam viderunt, senten- 
tiam contra ipsum (ulisse, anathemaque dixisse uni- 
versos per orbem episcopos. Deinde paucis narrat, 
sub Proclo patriarcha, medio lucente die Constan- 
tinopolitanis civibus supplicationes sacras habenti- 
bus, ter sanctum hymnum traditum ab angelis fuis- 
86. Subjungit Petrum , cum proscriptus jam esset 
ab episcopis, exauctorato Zenone ἃ Basilisco tyran- 
no, fugam ad incognita loca maturasse : czeterum 
Zenonem recepto imperio, quesitum statim reper- 
tumque Cnapheum Antiochenz Ecclesiz reddidisse, 
expulso missoque in Oasim Calendione legitimo 
praesule sincereque fidei alumno. Hzc Alexander, 
quem vix liceat inflciari epistolas alias episcopo- 
rum ad Fullonem de Trisagio interpolato intellexis- 
se, preter quam illas de quibus nunc est questio. 
Eum porro viri spectatissimx eruditionis Zenonis 
a qualem aut supparem faciunt ; eo quod, inquiunt, 
in clausulam a Fullone introductam velut in novita- 
(em nuper excogitatom invehatur. Verum tota au- 
«toris istius narratio quam modo recitavi, certissi- 


D:SSERTATIONES DAMASCENICA. 340 


mis quz ante attoli regessique ecclesiastic:e lhisto- 
rite monumentis, probatorumque auctorum testimo: 

niis adeo adversatur, ut affirmare non dubitem, 
eam ab auctore rebus gestis longe recentiore fuisse 
scriptam. Certum quippe est. Antiochenam sedem 
Martyrio patriarchz a Petro prereptam fuisse sub 
Leone, quam tamen paucis mensibus tenuit. Non 
Zenonis opera, sed patricii Asparis filio Cesare 
qui Leontiam Leonis flliam duxerat, facinus istud 
ab eo patratum.contenditf et probat Cl. Pagius ad 
annum Baron. 471. Ac profecto quidem : nequa- 
quam enim ut sibi finxit Alexander, a Zenone resti- 
tutus fuit, cum is Leoni lI successisset, sed a Basi- 
lisco a quo- Zeno exauctoratus erat : atque, ad or- 
dinem redacto Basilisco, expulsus denuo a Zenone 
Petrus fuit, qui nonnisi postquam Kcacius com- 
munione et gradu privatus fuit a Felice Romano, 
faventem sibi Zenonem sensit, ut Antiochenam 56" 
dem tertium reciperet. Quod autem Baronius alií- 
que dicunt, invectam Trisagii hymno interpolatio« 
nem ab Alexandro vocari novitatem nuper ercogi- 
tatam, error ipsorum est, in quem impegerunt ob 
interpretis Latini oscitantiam. Nam voces istz xat- 

νοτομίαν xax(stmv ὀπενόησεν, nihil aliud signifi- 

cant, nisi Petrum. pessimam novitatem excogitusse. 
Quod scriptor omnis szeculi eujuscunque posterio- 
ris, etiam decimi octavi, de vetustioribus hzreti- 
corum dogmatis perinde pronuntiaverit. Alexander 
ergo Cyprius, non quinti szculi scriptor est, non 
Zenonis imperatoris squalís, sed' sequioris svi; 
ut ejus testimonio nec epistolarum illarum ad Ful- 
lonem sinceritas, nec traditi puero Trisagii cantici 
historix€ veritas firmari prorsus possint. Combefi- 
sius Alexandrum liunc. illum esse conjicit, cujus 
exstat homilia de cruce, quemque Heraclio impe- 
ratore superiorem judicat. Sexto autem szxculo la- 
bente cum vixisse nihil vetat, atque adeo Basilio 

Cilice recentior fuit. Quin eadem etiam etate Cyril- 

lus Scythopolitanus monachus Vitam sancti Sabe, 

necnon sancti Cyriaci scribebat; nimirum, ut ipse 

testatur circa utriusque operis flnem, post celebra- 
tum concilium generale quintum. Hic in Vita sancti 
Sabze, n. 32, perinde narrat, Chapheum ὑπὸ τοῦ 
πάπα Φήλιχος ἀναθεματισθῆναι διὰ τὴν ἑτεροδοξίαν, 

xal τὴν εἰρημένην ἐν τῷ Τρισαγίῳφ προσθήχην, a 

Felice papa. anathemate perculsum, propter pravam 

alienamque doctrinam et. memoratum in Trisagio 
additamentum ; quod nempe Cyrillus perinde atque 
Alexander, χαινοτομίαν imnovationem, modo ante 
vocaverat. Atqui isto Cyrilli testimonio, ut et Ale- 
xandri, hioc duntaxat evincitur, epistolas illas de 
quibus egimus, confictas jam fuisse ante sseculi 
sexti medium ; nihilque adeo prohibere quin Acc- 
metis auctoribus eorumve erroris sociis eas ascri- 
bamus, atque ἃ Basilio Cilice in historia recitatas. 
existimemus. Ceterum abs re erit hic observare 
Evagrium — Scholasticum, virum apprime catho- 
licum et recte fidei tenacem, earum nusquain 
wel mentionem insinuare in Historia sua ecclesia- 


3l 
stica, uti nec historiarum Basilii Cilicis; qui tamen, 
ut dixi, Antiochene Ecclesie presbyter fuerat : 


cum tamen alios quos legerat scriptores non pau- ^ 


cos citet. Ex prefaiione vero Nicephori Callisti ad 
Historiam suam colligi possit, ejus ztate, hoc est 


szeculo decimo quarto, exemplaria superfuisee An-- 


nalium illorum Basilii. 

11. De Expositione fidei qua exstat inter opera san- 
cti Justini, — Quando jam ostensum est epistolas 
omnes de quibus judicium ferre proposueram, a 
Nestorianarum partium vindicibus conflctas esse, 
posthabita conjectatione criticorum quorumdam, 
qui Expositionem fidei quzx& exstat inter opera ὅπ- 
stini martyris, Justino illi episcopo Sicilizs posse 
ascribi opinati sunt, niliilominus inquirendum 
censui, [LX] quznam de incarnati Verbi mysterio 
genuina esset fides ejus auctoris, quem a Joanne 
Damasceno, Leontio, et aliis Patribus citatum repe- 
rimus. 

ἴα adnotatiunculis ad librum Joannis Damasceni 

eer Jacobitas recentiorem eam dixi Nestorii et 
Estychis heresum exortu :quod quidem eruditi 
agnoverunt, quia auctor disputat adversus hzretj- 
cos Eutychianis non absimiles, cumque Christum 
unam esse Filium profiteatur, duas in eo naturas 
tuetur, adyersariosque suos accusat tanquam χρά- 
σεως Lemperationis el con(usionis introduclores, ceu 
docerent modo Verbum esse versum in carnem, mo- 
do carnem in. Verbi substantiam (ransiisse, ποτὲ μὲν 
εἰς σάρκα τὸν Λόγον τετράφθαι λέγοντες, ποτὲ δὲ 
τὴν σάρχα εἰς Λόγον οὐσιωθῆναι. Ceterum unionis 
Wwiriusque nature modum incompertum esse et 
abstrusum sepe repetit. Non enim per omnia con- 
venire exemplum unionis anim: cum corpore, quod 
quidam adhibebant, sed secundum aliquid duntaxat : 
id quod alio modo non edisserit, nisi qno Theodo- 
rus Mopsuestenus apud Facundum  Hermianen- 
sem (a) : nimirum ut quemadinodum unus homo 
est, licet nauirag duas diversas babeat, quarum 
uBa cogilat el ratiocinatur, altera quod cogitatum 
est exsequitur, ita unus Filius sit, duas naturas 
possidens, quarum una miracula faciat, altera hu- 
milia admittat. Miracula siquidem eum patrasse 
qua ex Patre et Deus est ; qua vero ex Virgine οἱ 
homo est, passionem aliaque similia tolerasse. At- 
que bactenus exemplum illud convenire censet. 
Won enim ex deitate et bumanitate tertium aliquod 

exstare, wi üt in homine, qui tertium est. aliquid 

prater corpus οἱ animam post horum unitionem ; 
quandoquidem nec corpus homo est, nec anima 
rursum bomo : sed Christum nibil esae aliud prg- 
ler ambas naturas, οὐχ ἄλλος ὧν παρὰ τὰ δύο. In- 
super animam patiente corpore, imo ssepe nondum 
patiente, dolore effici : extreme vero insanis fore 
deitatem doloribus subjicere. At hic color crat Ne- 


(9 Lib. ix, c. 4. 
. (6) Apage vocem Theodorianam. Christus non 
vitz: solummodo innoxie merito culpam Adami 


DISSERTATIO IV. 3x 


storianorum e quorum σία ementitus iste Jusi.- 
nus fuit. 


Expositionis auctor Nestorianus est. — Cum enim 
modum unionis utriusque natur, diviuz et humc- 
nz, velut arcanum occultumque nobis edicere iden- 
tidem refugiat, non alium tamen ubique exprimit, 
nisi qui in sola Verbi in Christo homing velut in 
templo habitatione consistat. In ipso secundse par- 
tis Expositionis sug initio ait, Verbum finzisse sibi 
proprium templum , perfectum hominem, πλάτται 
ναὸν ἑαυτῷ, τὸν τέλειον ἄνθρωπον, atque acceptam 
nalur& ποείγα partem in substantiam templi sui. 
compegisse, εἰς τὴν τοῦ ναοῦ διάπλασιν οὐσιώσας : 
tum vero illud per summam unionem subeundo, εἰα- 
δὺς δὲ αὐτὸν xav. ἄκραν ἕνωσιν, Dei Filium secun- 
dum ambas naluras prodiisse. Ἐξ ἐχείνον γὰρ ὁ 
Υἱὸς, καὶ Θιὸς, xa ἄνθρωπος. Exinde siquidem [6; 
clum esse, ut Fiüius, tum Deus, tum homo esset, 
qui rerum nostrarum dispensationem agens, Adami 
lapsum reparavit : qui post vitam, quatenus homo 
eral, sine vitio institutam, ἀμέμπτως πολιτεύεται, 
sponte mortem sustinui, lubem nostram supprimens 
ei delens per ezaciissimam optime vite rationem (b), 
διὰ ἄχρας πολιτείας ἀφανίζων. τὸ παράπτωμα * qua- 
tenus. vero Deus, templum ezcitans quod solutum 
fuit, ἦ δὲ Θεὸς, καὶ τὸ λυθὲν ἀνιστᾷ. Unde concludit 
unum esse Filium, et illum qui solutus fuil, et illum 
qui solutun excilavit, ὃ τε λυθεὶς, 6 τε τὸ λυθὲν ἀνα- 
στῆσας. Quibus profecto verbis ultimis diserte satis 
duos [filios ponit, qui tamen unus Filius sint aut 
dicantur : quo nempe sensu Theodorus in. symbolo 
quod lectum proscriptumque fuit in synodo Ephe- 
sina act. 6, et in quinta generali collat. 4 : Fium 
unum confitebatur : οὔτε δύο φαμὲν υἱοὺς, οὔτε δύο 
χυρίους. Neque duos filios, neque duos duminos di- 
cimus, quia unus tantum est per essentiam — l'ilius, 
nempe Deus Verbum, Filius Patris unigenitus, ᾧπερ 
οὗτος συνημμένος τε xal μετέχων θεότητος, xotto- 
νεῖ τῆς τοῦ υἱοῦ προσηγορίας τε χαὶ τιμῆς, cui con- 


junctus iste particepsque factus divinitatis, appellatio- 


nis etiam Filii et honoris est consors. Unde licei secun- 
dum beatum Paulum multi filii dicamur, solus ta 
men ipse eximium hoc habet, propter societatem con- 
junctionemque cum. Dco Verbo, τἧς τὸ υἱότητος xoi 
χυριότητος μετέχων, àvatpst μὲν πᾶσαν ἔννοιαν δυά- 
δος νἱῶν τε χαὶ χυρίων, ac filiationem. | dominatio- 
nemque parlicipaudo, omnem dualitatis Filiorum et 
Dominorum cogitationem aufert. Plura non addo quie 
sequuntur, his prorsus siwilia; nec alia rursum 
que lam in actis predicte synodi quinte, quam 
apud Leontium Byzantinum occurrunt, ne quod 
miultoties jam. actum sit agere videar. Nectoriani 
cujusdam, imo Theodori ipsius aut etiam Diodori 
voces sunt iste, quas Cyrillus recitat initio dialog. 
8 Ad Hermiam, Ὁ μὲν γὰρ φύσει xai ἀληθῶς Υἱὸς 


delevit, sed pro divine person sus suprema di- 
guitate. 


313 
ὁ £x Θεοῦ Πατρὸ; Λόγος ἐστίν " 6 δὲ ὁμωνύμως τῷ 
ΥἹῷ Υἱός " llic enim naturaliter et vere Filius, Ver- 
bum ex Deo Patre est : hic vero, eadem cum Filio 
munceupatione Filius. 

Verbum carni conjunctum per complacilum cen- 
eet auctor Expositionis, — Personatus Justinus nihil 
&uübthde inculcat magis, aut stabilire nititur, quam 
illam Del Verbiin humana natura tanquam in tem- 
plo inhabitationem ; quod etsi Catholici identidem 
dixerunt, certum tamen Nestoriani erroris speci- 
men factum fuit. Quamobrem suppressa unione 
quam Theologus οὐσιώδη substantialem olim dixc- 
rat, Cyrillus φυσιχὴν naturalem, sive ut nostri lo- 
quuntur, realem, et xa0' ὑπόστασιν, olii, quos 
quinta synodus canone 4, perinde approbat, χατὰ 
σύνθεσιν, per compositionem; non aliam se nosse 
significat, nisi quam Cyrillus in synodica ad Ne- 
sgtorium ct anathematismo 11, ceu recens invectam 
et impiam proscripserat, qua humanz nature com- 
municata divinz dignitas faerit pro bona propen- 
saque Dei Verbi voluntate οἱ complacentia. Sf 
enim, inquit, corpus mansil (non enim Deus est cor- 
pus) μετείληφε μὲν θείας ἀξίας, οὐ φύσεως, εὐδοχίᾳ 
«οὔ Λόγου, purticeps plane divine dignitatis fuit, non 
καΐκι, per complacentiam Verbi. Sanctus Maximus 
lib. De duabus voluntatibus, Theodori locum affert 
ex libro x1De miraculis, εἰς τὰ Θαύματα, quo aiebat 
Salvatorem Jeproso ostendisse smam voluntatem, 
wnam operationem, procedentem secundum | unam 
eamdemque [LXI] potestatem, οὐ λέγω φύσεως, ἀλλ᾽ 
εὐδοχίας, non ποίμγα;, inquam, sed complaciti. Sed 
de hac per complacitum conjunctione plura statim 
ex Theodoro. Sciscitantibus adversariis, quo tan- 
dem modo speciali Deus, qyi omnibus przesens est 
xav' οὐσίαν, per essentiam, in. illo pra czeteris tem- 
plo exsistat prxsens, Expositionis fidei auctor 
exemplum objicit solis, cujus iix, tametsi ubique 
effundatur, non tamen pereque ab omnibus 
percipitur, sed a diversis diverse juxta atque 
oculi eorum affecti sunt: sicque templum, 
quod Deus Verbum sibi struxit, fulgorem totum 
excepisse divinitatis, quia a Spiritu sancto forma- 
tum erat, et segregatum a peccato. Atqui Theodo- 
rus Dei Verbi incarnationem non aliter intellexe- 
rat (a), propter illud Pauli effatum : In ipso com- 
placuit omnem plenitudinem inhabitare **. Nam pri- 
mo ejus operum loco, quem Leontius Byzantinus 
lib. ii Contra Nestor. et Eutychem citat, docet, 
Deum, etsi rebus omnibus τῇ οὐσίᾳ per essentiam 
sutbstantiamve adest, non tamen in singulis habi- 
tare: Dei quippe inhabitationem complacito ipsius 
βετὶ, τῇ εὐδοχίᾳ f) ἐνοίχησις γίνεται, et ex compla- 
cito Dei diversam esse. inhabitationem : ἡ εὐδοχία 
xai τὸν τῆς ἐνοιχήῆσεως τρόπον ἐναλλάττει. Quocirca 
singulari ratione quadam Verbum in Christo habi- 


30 Coloss. 1, 9. 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


411 


tasse, ut is Filius fieret. Οὕτω γὰρ εὐδοχΐήσας ἐν- 
ᾧχησεν, inquit, sic enim per complacitum inhabitavit, 
quia Lolum quod assumpserat, inhabitando. univit 
sibi. Παρεσχεύασε δὲ αὐτὸν συμμετασχεῖν αὐτῷ τι- 
μῆς ἧς αὐτὸς ὁ ἐνοικῶν, Υἱὸς ὧν φύσει μετέχει" 
Effecit. enim μὲ particeps honoris fieret, cujus ipse 
compos est qui inhabitat, ut qui natura Filis sit. 
Quinimo Dei Verbi inhabitationem fieri non posse 
statuerat, neque substaniia, neque operatione, sed 
solo complacito, δῆλον οὖν ὡς εὐδοχίᾳ. Ab aliis 
Theodori operum excerptis compluribus congeren- 
dis abstineo, uno quod hic addam contentus, e£ 
ipsius ad Domnum epistola, quod cum duobus aliis 
reperi, cap. 56 Collect. contra Severianos. Secun- 
do itaque loco, explosa prifnum unione κατ᾽ οὐσίαν, 
secundum essentiam, eum poliorem dixisset eam 
que ex complacito sit, subinde ait: Κατὰ γὰρ τὸν 
τῆς εὐδοχίας τρόπον τῷ Θεῷ Λόγῳ συναφθεὶς, ex 
ἔφαμεν, ἐξ αὑτῆς τῆς μήτρας ὁ τεχθεὶς ἐχ τῆς Παο- 
θένου ναὸς, μεμένηχεν ἀδιαίρετος, τὴν ἐν πᾶσιν a5- 
τῷ ταυτοδουλίαν καὶ ταυτουργίαν ἐσχηχώς * ὧν οὐδὲν 
συναφέστερον. Templum quippe, quod ex visceribus 
Virginis natum est, secundum complaciti. rationem 
Deo Verbo, ut dicebamus, copulatum, sine divisione 
mansii, eamdem in omnibus cum eo voluntatem et 
actionem habens : quibus nihil conjunctius sit. Simi- 
lia Nestorii, quem omnes Theodori discipulum et 
alumnum fuisse norunt, dicta liberet hic afferre, 
nisi tritissima vulgatissimaque essent, et ut. czete- 
rorum Nestorianorum. Recte igitur Theodorus 
Raythensis scripsit, Mopsuestent errorem fuisse, 
Deum Verbum in Christo propter eminentem ejus 
viriutem xa«' εὐδοχίαν ἐνοιχήσαντα, per complacitum 
inhabitando participem eum divine dignitatis et. ad- 
orationis fecisse. Ceterum unionem tam xaz* εὖδο- 
κίαν Nemesius Emesenus Diodoro Tarsensi et Theo- 
doro Mopsuesteno zqualis exploserat, cap. 3 De 
homine, cum magis ipsi arrideret, eam φυσιχὴν ne- 
turalem, sive. realem dici, uti postea Cyrillo. Οὐχ 
εὐδοχία τοίνυν ὁ τρόπος τῆς ἐνώσεως, ὥς τισι τῶν 
ἐνδόξων ἀνδρῶν δοχεῖ, ἀλλ᾽ ἡ φύσις αἰτία. Unionis 
ergo modus ex complacito non est, ut viris quibusdam 
illustribus placet, sed naturam. causam habet. Ap- 
prime siquidem intelligebat, ea duas personas 
Verbi et hominis, duosque (iios poni : quod etiam 
Gregorius Nyssenus in epistola ad Theophilum 
Alexandrinum , et. Hieronymus ad cap. Lv lsaiz, 
significarunt : ut inde omnes agnoscant Diodori et 
Theodori profanos sensus sincerig ipsorum vi 
doctoribus Ecclesiz exosos fuisse. Unde Patribus 
quinta» synodi displicuit etiam quod ]bas Edesse- 
nus in epistola ad Marim repetere amaverit, Chri- 
stum esse Dei Verbi templum, ὃν ναὸν ἀποχαλεῖ. Hzec 
enim, ut ante dicebam, Nestorianorum vcluti sym- 
boium ac tessera fuit, propter illa Demini Verba , 


(e) Ob morum innocentiam, ἁμαρτίας δὲ χαθώπαξ μεχωρισμένος. 


315 


Soleite templum: hoc, εἰ in tribus diebus excitabo 
Mud *' : ex quibus post Theodorum suum prztexe- 
bant, aliam esse templi naturam, et aliam habitantis 
in templo ; aliam item. soluti templi, et aliam ejus 
qui selutum | excitavit. Nihil etiamnum Nestorianis 
qui supersunt in Oriente familiarius est, quam ut 
Christum hominem Dei templum vocitent. 

Falsus equidem Justinus &xpav ἕνωσιν summam 
edunationem przdicat. At Theodorum nibil illa se- 
eumdum complacitum inhabitatione  conjunctius 
agnovisse vidimus, propter eamdem Dei et homi- 
86 voluntatem ei actionem, ὧν οὐδὲν συναφέστε- 
pev. Πδης porro voluntatis et operationis unitatem, 
qua Deus Christo homine tanquam mero instru- 
mento usus sit, non usquequaque improbavit fuca- 
(tes noster Justinus : neque deinceps, ut olim, 
slürma vero, eum identidem imitatum esse hoc Ma- 
gni Leonis dictum (a), Agit utraque forma cum al- 
&riws communione quod proprium est ; quo nempe 
wwlex actio, divina et humana significatur : sed 

semem Deo soli tribuit, nec nisi passiones ho- 
Eni, ut altera natura miracula facta sint, altera 
teleratae passiones. Nec enim in illomet loco quem 
proe esteris Catholici Monotheletis aliquando obje- 
cerent, videre mihi videor duplicem Christi actio- 
mem, sed solam divine operationis Verbi comma- 
nieationem. Nimirum unionem utriusque nature 
declarat auctor exemplo corporis solaris, cui lux 
qu: primo die facta erat, die tertio indita applica- 
taque fuit a Deo; ac subdit : Velut luz qua lux una 
est, operationem | indivulsam habet a. corpore quod 
iam excepit, quamvis per rationis considerationem 
discernatur natura, cujus propria operatio est : (ta 
in uno Dei Filio, operationem ejus omnem ab «na 
filiatione nemo secreverit ; cum alioqui ex qua natura 
proficiscatur id quod prastatur, per rationem agno- 
scat. Verba Grzca sunt qus lectori erudito expen- 
denda relinquo : Καὶ αὖθις ὥσπερ τοῦ φωτὸς, fj φῶς 
ἔστιν ἕν, τὴν ἐνέργειαν οὐχ ἄν τις χωρίσειε τοῦ σώ- 
ματος αὐτοῦ τοῦ δεχτιχοῦ, τῷ λόγῳ δὲ γνωρίσειε τὴν 
φύσιν, ἧς ἐστιν ἰδία ἡ ἐνέργεια " οὕτως ἐπὶ τοῦ ἑνὸς 
Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, πᾶσαν μὲν ἐνέργειαν οὐκ ἄν τις χω- 
ρίσειε τῆς μιᾶς υἱότητος, τῆς δὲ φύσεως, ἧς ἐστιν 
ἀκεῖον τὸ γινόμενον, τῷ λόγῳ γνωρίσειεν. Ceterum 
dem [LXI]] Pseudo-Justinus se sellicitum praebet, 
"V Seripturarum voces, quibus Christi, tum divi- 
Was, tun bumanitas exprimuntur, utrique natu- 
FE disüwesntur, χαταλλήλως μέριζε ταῖς φύσεσι 
τὰ λεγόμενα, Westorianorum itidem ingenium pro- 
dit; wt nempe hoc colore quartum Cyrilli anathe- 
matismwm impugnet, quo nihil nisi receptissima 
semper apud Christianos idiomatum, quam nostri 
vocant, communicatio vindicabatur, quamque adeo 
secum inconsonantiam appellare amat, τὸ τῶν φω- 


1* Joan. n, f9. 


(e) Epist. ad Flavianum. 
ῳ) Ep. ad Schol. 


DISSERTATTIO IV. 


316 


γῶν ἀσύμφωνον. Rursum quando allato corporis 
solaris cum lumine eonjunetionis exemplo, infert, 
sicut nec sol, nec lux seorsim dicitur, sed lux unes 
sol appellatur, cum tamen una lux, et sol unus, πϑ- 
turze duse sint; ita quoque urum quidem esse Fi- 
lium, et Dominum, et Christum, et unigenitum, na- 
turas tero duas , οὕτω χἀνταῦθα εἷς μὲν ὁ Υἱὸς, καὶ 
Κύριος, καὶ Χριστὸς, xai Μονογενῆς, φύσεις δὲ δύο" 
id Nestorianam affectationem sapit ; cum hujus se- 
età homines miris subtilitatibus et artibus pravos 
8608 sensus oecultando, quatuor istas voces Jesu 
Christo libentissime et vulgo attribuerent, quem 
tamen vere, proprie, simpliciter et absolute natura 
Deum esse aut dici debere inflciareptur. Et cum 
concederent Virginem beatam matrem esse Filii, 
Christi, Domini, Unigeniti, ceu vocabulis istis na- 
turarum conjunctio enuntiaretur, hanc Dei et Verbi 
proprie Genitricem esse pernegabant. Quando dici- 
mus, Christus, et Jesus, et Unigenitus, et Dominus 
(inquiebat ipse Nestorius (Ff), ambo hec (Deum et 
homirtem) appellatio ista significat. Imo in secunda 
ad Cyrillum epistola, Symbolum Nicenum sic erat 
interpretatus : Credimus, inquiunt (Patros), in Do- 
minum nostrum Jesum Christum, Filium ejus wunigs- 
nitum. Observa quomodo τὸ, Κύριος, Ἰησοῦς, Xpi- 
στὸς, καὶ Μονογενῆς, xat Υἱὸς πρότερον θέντες, Do- 
mini, Jesu, Christi, Unigeniti, et Filii, prius nomina 
communia deitatis εἰ humanitatis (tanquam | [unde- 
menta ponentes, (unc. suscepti. hominis, et resurre- 
ctionis, et passionis superedificant traditionem. Eo- 
dem modo dixerat in sermone 2: Apud novam Scri- 
pturam nusquam. invenies morlem Dei esse, sed aut 
Filio, aut Christo, «ut Domino assignari. Christus 
enim, et Filius, et Dominus, et Unigenitus (ita lego 
ut series orationis postulat, ct meliori sensu, quam 
ἐκ Unigenito, ut habent edita) in Scripturis acce- 
ptus, duarum aignificatio est naturarum. Post addu- 
cta hanc in rem Scripture loca varia: Vidisti, in- 
quit, quemadmodum Christus et Filius εἰ Dominus 
est : quando de Unigenito meminit Scriptura, modo 
eliam humanitatis , modo divinitatia, modo autem 
utriusque vult esse significantia vocabula. Alexander 
Hierapolitanus (c), Dicat igitmr Cyrillus, inquit, 
quia Christus mortuus est, Filius passus est, Unige- 
nitus passus est: cur addit quod Verbum passum sit? 
Theodoretus (d) quoque pro causa Nestorii perinde 
scribebat : Templum vocavit. sumplam  naluram, 
differentiam illius qui accipit, ad id quod assumpsit 
ostendens ; quod hoc quidem sit Deus, illud vero 
templum. Caterum unus est Christus, unus. Domi- 
nue, unus Filius, unigenitus idem εἰ primogenitus. 
Similes locutiones observavi in epistola ad Caesa- 
rium monachum, ac frequentes sunt in Nesloriano- 
rum qua superaunt monumentis. Quamobrem Cy- 


(o Epist. ad Acacium Derrhoens. 
d) Epist. ad populum Constant. 


941 
rillus.in synodica, explosa prius inhabitatione illa 
Dei Verbi in homine, dolum sub vocibus istis la- 
tentem hoc modo cavendum monet : Εἷς οὖν ἄρα 
Χριστὸς, xol Υἱὸς, xai Küptoz, οὐχ ὡς συνάφειαν 
ἁπλῶς τὴν ὡς Θεὸν, ἐνότητι ἀξίας, ἤγουν αὐθεντείας, 
ἔχοντος ἀνθρώπου. πρὸς Θεόν, Unus. itaque est. Ghri- 
stus el Filius et Dominus, non. velut homiue conjun- 
ctionem simpliciter habente cum. Deo per. unitatem 
dignitatis sive auctoritatis, Nonenim: honoris equa» 
litas unit naturas, etc. Sic ergo auotor. Expositio- 
nis fidei, dum eximiam.s:zpe modestiam: profitetur 
Sincerumque recte fidei studium, intricatis verbo- 
rum anibagibus: Nestorianorum $e partibus. addi« 
cium astendit. Animadversione Jignum puto, qued, 
cum Catholici eum Proclo  Gonstantinepolitago 
saltem snam iucarneti Verbi hypostasim,. μίων τοῦ 
σαρχωθέντος Λόγου ὑπόστασιν, Ghbaleodenensi secra 
synodo approbante confiterentur, imo Nestoriani ὃν 
πρόσωπον, personam unam identidem dicerent, neu- 
trum in Expositione fldei occurrat. Maximug vero 
lib. De duabus voluntatibus, excerptum affert βοῦν 
monis Pauli Perse Nestoriang secte diaconi, de 
judicio, in, quo hereticus δία argutabatur : Εἰ μία 
φύσις οὐ γέγονεν, μίαι μονοπράδιοπος ὁ Χρισεξὸς οὐκ 
ἔστιν ὑπόστασις. Sin awem nen una παίμτα [αοία 
est, non «na Ghrisius est. persona: unius hyposjasis. 
Ez quo ulterius concludebet, unionem esse duniazat 
ex complacito, o)xoUv xaz' εὐδοχίαν ἡ ἕνωσις, que 
wno eodemque consilio et volumate stringatur. Quo 
sensu Nestorius cum suis. By. πρόσωπον, personam 
«nam sit professus, theologis compertum est : 
eumque a Tlieodoro magisiro suo acceperat, quem 
Leontius.refert ita locutum lib, vui De incarnatione : 
Ὅταν τὰς φύσεις διαχρίνωμεν, τελείάν τὴν φύσιν 
τοῦ Λόγου φαμὲν καὶ τέλειον πρόσωπον. Οὐ δεῖ γὰρ 
πρόσωπον ὑπόστασιν. εἰπεῖν, vs)eiay δὲ xal τὴν τοῦ 
προσώπου φύσιν, xal τὸ πρόσωπον. ὁμοίως " ὅταν 
μέντοι ἐπὶ τὴν συνάφειαν ἀπίδωμεν,. ἕν πρόσωπον 
τότε φαμέν. Cum naturas. duas: discernimus, natu- 
vam Verbi per(ectamque personam predicamus. Non 
enim licet lnypestasim: dicere persena expertem: per- 
fectam vero eiiam hominis. naturam et.personam. si- 
militer ; cum autem. ad. conjunctionem  vespicimus, 
(nc unam. personam. pronuntiamus, Ab. aliis locis 
qus idem repetunt recitandis. supereedeo. Secun- 
dum pravos istos "Dheodori. sensus quinti concilii 
generalis Patres verba hsc epistole 102 ad. Manim 
Persam intellexerunt: : δύο φύσεις, μία δύναμις, ἕν 
πρόσωπον * ὅπερ, ἐσπὲν. εἷς Εἰὸς ὁ Κύριος Ἰησοῦς 
Χριστός" Due natura, una virtus (.efficientiave et 
operatio), una.persona;. quod est unus Filius Domi- 
nus Jesus Christus. Sic igitun. in Expositione fidei 
multa Nestoriani veneni indicia atque. argumenta 


8unt ; nulla. vero.sinceree et catholice doctrinas. 


Nec enim prosit. objicere, in ea saltem legi, post 
naturarum unitionem non seorsim amplius Filium 
esse, scilicet Dei Verbum , et seorsim Filium homi- 
nem ; sed unum et eumdem utrumque simul intelligi, 
ἀλλ᾽ ἕνα xoi τὸν αὐτὸν Exátepa νοήσει, velut ex 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


348. 
corpore solari eique aífiza luce, sol: unus et lux 
una concipitur. Sie namque Nestoriani vulgo lo- 
quebantur, propter symbolum Nieenum, quod cre- 
dendum docet, Ünum Dominum Jesum [LXI | 
Christum, Filium. Dei unigenitum, ex Paire natum 
ante omnia.sacula, incarnatum, passum, etc. Quo- 
circa Nestoriug. epistola ad.Cyrillum quam. superius 
citavi, Ghristum unum et.eumdem, Deum simul. et 
hominem esse dicebat, qui una. impatibilis et. pati- 
bilis intelligeretwr, νοοῖτο. Alexander quoque Hie- 
ropolitanus Joanni Antiocheno scribebat, oportere 
credere, Ghristum. esse. Deum et. hominem, eumdem 
sine dubio. et Filium hominis. propter. naturam que 
eat ex. semine Abraham et. David, et ipsum procu 
dubio. dominum David. secundum diviniiatem. 1mo 
Theodorus ipse in:&eymbolo quod in Epbesina sy- 
nodo proscriptum fuit; aiebat.: Unum igitur Filium 
et Dominum Jesum. Christum, δι’ οὗ τὰ. πάντα ἐγέ- 
νετο, per quem. omnia. [αεἴα sunt, primo quidem et 
precipue. Deum Verbum, qui.secundum. essentiam 
Dei Filius.et. Dominus est, intelligentes; simul vero 
eliam quod assumptum est, Jesum a. Nazareth, ani- 
t0. compleetentes, συνεπινοοῦντες. Ut nempe illa 
unitas sola mente conciperetur, reapse vero 808 
exstaret. Quanto magis. igitur: Acoemetze εἰ Basi- 
liani, fucatique alii Nestoriani.post. Ghalcedonense 
concilium.quod se defendere jaotitarent, idem ore 
tenus. pradicabant , subaudito. Mopsueaeni sai 
sansu, quem. miris ambagibus obvolvebant ? 

Hic subjiciam quod alio jam inloco adnotavi, buic- 
c&. Expositioni fidei praemissam fuisse-ab. auctore 
unam.aut alteram. dissertationem.contra. gentiles et 
Judsos : quod quidem prima hzc Expositionis. verba 
diserte &ignificant : ᾿Ιχανῶς τὸν χατὰ Ἰουδαίων. xat 
Ἑλλήνων. λέξαντες ἔλεγχον. Cum. satis. superque Ja- 
daos εἰ. gentiles. confuaverimus. Libri contra genti- 
les. seu paganos-[ragmentum hbaberus: aotione 5 
concilii Lateranensis sub. Martino l. Aliud ean 
affert. Leontius.in fine Dialogi. coptra. Aphtbamto- 
docetas seu iIncorrupticolas, quod vir dootissimus 
meique amontissimus D. Joannes Ernestus Grabe 
Graece et Latine edidit, t. II Spieilegii. PP. secundi 
seouli, p. 172. Nullus-dubito quin hoe triplex opus 
personati Justini, ipsummet sit. cujus fragmenta 
quiedam edita quoque sunt inter. opera. sancti Mar- 
tini, t. XJ, p. 154, cum hacinsoripiene:: Τοῦ ἀγίου 
Ἰουστίνον Διλοσόφον xal τέλος, μάρτυρος, tx τοῦ 
πρὸς Εὐφράσιον. σοφιστὴν περὶ προνοίας καὶ πίστεως 
λόγου,. οὗ ἧ͵ ἀρχή" Ἄχρανξος ὁ λόγος " Sancti Ju- 
stini philosophi εἰ demum martyris, ec libro Adversus 
Euphracium Sophistam, De Browdantia οἱ. fide ; cu- 
jus principium ost, Intemeratum: verbum : ut nempe 
auctor, evicta demonsurdaque ja. disputationibus 


eontra: gentiles, et Judaeos: Providentia, Expositio- 


nem fidei de Trinitate et incarnatione appendicis 
instar subjecerit. Atqui exposüionis hujus tres 
partes sunt. Prima est de Trinitate : in secunda 
mysterium incarnationis emarratur, incipitque ab 
his verbis, pag. 381, A. : Οὕτω καὶ περὶ τῆς μακαρίας 


gag 
καὶ θείας Τριάδος δοξάζοντες - Ejusmodi de beata 
εἰ divina Trinkate sententiam. tenentes. In tertia 
denique adversariorum objecta solvuntur ab his 
verbis, pag. $85 : ᾿Αποχρώγτως τοίνυν. εἰς δύναμιν 


DISSERTATIO Y. 


au) 
thv ὀρθὴν ὁμολογίαν ἐχθέμενοι " Caterum cum. ab- 
unde salis pro virili nostra professionem fidei rectam 
exposuerimus, cic. 





DBISSERTATIO. QUINTA. 


De oratione cui. titulus : 
Qrientalie 


FI: Communis Grecorum sententia est; orationem, 
De iis qui in fide obdormierunt, Joannis Damasceni 
feters esse. [12 tenent et affirmant Philippus Soli- 
tsrius undecimi steuli scriptor in Dioptra, Zona- 
yas, Glycas passim in epistolis, Theodorus Balga- 
wem in can. 4 apostolorum, et alii Grzci sequioris 

zixe in quorum libris ecclesiasticis legitur cum 
agetoris nostri pr:efixo nomine. Arcudíus iu libro De 
pargatorio contra Barlaamum, anceps hzsit ,quod- 
nam de ea judicium ferret. Verum Allatius in dia- 
triba De scriptis Joannis Damasceni , libens fatetur 
hoe opus fuisse illi subjeetum : id quod ipse jam 
asseruerat in secunda dissertatione de libris eccle- 
siasticis Grecorum. Quia vero Combeflsius in Di- 
bliotheca concionatoria ad diem 9 Novembris, ubi 
orationem istam perinde cum aliis Latine edidit, 
ab eo videtur discrepare, ejus prefarionem inte- 
gram juvat hic recitare. 

« Jl. Hiesi tantisper animo , num hanc oratio- 
« nem, seu librum hic Ioci representarem. Con- 
« jectura pridem insedit (at conjectura) auctorem 
« esse Damasceno recentiorem , ac qui vixerit, 
« fetumque hunc suum supposuerit, Theodora cir- 
« citer ac Michaele ejus filio imperatoribus ; cum 
« in gratiam pie August certatum, ut Theophilus 
« ejus maritus defunctus, efflagitantibus sanctis et 
« confessoribus, penis exsolveretur, ipse alioqui 
« minime malus, a^ recti justique  tenacissimus : 
« hoc uno duntaxat dementatus, quod sacras ima- 
* gines  proscriberet , earumque cultores dirisg 
« tormentis οἱ morte afíficeret, Displicebat ipsa, 

* quasi per saturam in re gravissima iamBorum 

* ἴπιλ prolusio : quibus accuratior Damascenus 

« in 3M qus ejus metro edita non pauca exstant, 

« appareat. Leo Allatius diatriba De scriptis Joan- 

e mis Damasceni, multorum discussis rationibus, 

« quibus hoc opus abdicare se putant Damasceno, 

« quod libris ejus de fide in doctrina non satis 
conveniat, Machabzeorum bistorix€ plurimum in- 
nitatur, cujus fidem canonicam iis in libris non 
agnoscit, fabellas liberatorum infidelium Fal- 
conille et Trajani, ac Macarii cranium inducat ; 
quae tamen omnia Greci libris suis ritualibus 
inseruerunt, sive przivit illis hic auctor, sive 


« illi ipsi. His, inquam, discussis, partimque so- Ὁ 


« De iis qui in. fide obdormierunt, » et: de. purgatorio secundum 
oclesia. senaum, 


lutis rationibus , num sit Damssceni fetus, in 
re incerta frustra quzri decernit. &dducta tamen 
quam ediderat, severiori suo censura in examine 
Grecorum librorum ecclesiasticorum, qua nt- 
mium [LXIV] forte auctorem opusque deprimit, 
cum Grzcis tanta lumina suspexerint, ipsique or- 
thiodoxi pie venerati sint, nullaque controversia 
apud eos legatur ubique antiquissimis perscri* 
ptum libris, nec usquam notatum, uti solent alii 
libri apocryphi ; legique ipse, et notavi in anti- 
quis codicibus. Latini item jam tertio (imo, 
quarto) redditum summisque viris dicatum, non 
male omnino babuerunt. Potuit ipsum rei argu- 
mentum, iambos,quasi neniam seu monodiam ex- 
cutere, quod sibi Graci facilius indulgent in ἐπι- 
ταφίοις, putantque 86 non nebulones agere, sed 
alfectui et. dolori pro re nata stylum inclinare. 
Veniebat in mentem Micliaelis Syngeli, qui ipse 
Machabaicis multum nititur in amplissima illa - 
oratione in sanctos angelos, quam reprzsento 
iterum in festo sanct Michaelis. Sed nec illi 
forsitan stylus satis conveniat. Saliva Allatio 
quam mili subtilior, ut non tanta quanta ille 
vitia deprehendam : nec sic hiulca temere as- 
surgens (nisl forte cum. Dionysii verba) nibil 
cohzrens ac conficiens oratio. Multos etiam ἢ» 
vos ab interpretibus male officiosis, inque illis. 
Billio, viro alioqui doctissimo , accessisse ad- 
verti, et quoad licuit sustuli, quibusdam etiam 
locis notavi. Nec in, aliis Damasceni Latinis au- 
ribus fündendis lima superflua, exemplariumque 
collatio, quibus fere destitutus Billius, quem et 
putem in Damasceno magis tirocinium posuisse. 
Utinam suppetent tanta illa Allatianis curis. 
Roma submissa, suppetias scilicet novum vul- 
gandis libris viri sic scholastici operibus ; ae 
vel Aubertus rem exsecutus esset vel quibus 
animo erat, sollicitanta bon: memorie illustris- 
stmo ac reverendissimo archiepiscopo. Tolosano 
Carolo de Monichal, ac bibliopola sumptus of- 
ferente, non invidisset. Nec illorum naufragio, 
vel suppressione (cujuscunque tandem. illa sit). 
tantam res litteraria ac sacra passa esset jactu» 
ram. » 

IM. Leonis Allatii judicium prefertur, et: farmatur 


(t ^ ^ ἃ OO ἃ Go CO OG ὅὧ ἃ OG ἃ Go Go ὦ GO OG ἃ £^ OG ^ Ὁ Oo eo OG ^ Ὁ Go Ὁ Go Ὁ Ὁ ὦ ἢ ἢ ἢ oO GO Co ἃ ἢ 9 


391 
magis. — Ex his liquet doctissimum virum in ΟΡ - 
positam Allatiane sententiam propensum fuisse. 
Verum non uni Allatio iambi qui istac in oratione 
leguntur a Damascenicis discrepare visi sunt. 
Jacobus Pontanus Soc. Jesu in suo codice Graco 
Dioptrz Philippi solitarii scholium se reperisse ait 
ad cap. 12, lib. 1, quo sermo iste Joanni nostro 
abjudicatur. Sermonem hunc mon eese Damasceni, 
inquit, propter caracterem iamborum : hoc est quia 
iambis scriptus est , affirmat in margine scholium, 
quanquam in illis iambis non dimensionis syllaba- 
rum sed pedum ralio habita est. poiius. Est autem 
sermo, seu oralio pro de(unclis cum hac inscriptione : 
« Quod ii qui cum fide ex hac vita decesserunt, vivo- 
rum missis et. beneficiis juvantur. » Atqui tale fuit 
eritici Grzci hoc de sermone judicium. Serupulus 
insuper alter bxret animo, qui tandem fieri po- 
tuerit, ut Joannes Damascenus medio szculo octavo 
fabulam de Trajano Gregorii Magni precibus ab 
inferis liberato, velut in Oriente et Occidepte cele- 
brem laudarit, quam nono tantum szxculo Joannes 
diaconus ejusdem sanctissimi pontificis Vitze scri- 
ptor, non ex scriniis Romanis, aliisve que Rome 
superfuerint monumentis, vel saltem ex Romano- 
rum traditione, sed ab Anglis solis se testatur ac- 
cepisse (a). Allatius in diatriba De scriptis Joan- 
nis Damasceni, insinuat, bistoriolas de Trajano et 
Falconilla theologicum axioma istud illius (5) ever- 
tere, ὅτι ὅπερ ἐστὶ τοῖς ἀνθρώποις ὁ θάνατος, τοῦτο 
«οἷς ἀγγέλοις ἡ ἔχπτωσις. Μετὰ γὰρ τὴν ἔχπτωσιν 
οὐχ ἔστιν αὐτοῖς μετάνοιλ, ὥσπερ οὐδὲ μετὰ τὸν θά- 
νᾶτον, quoniam quod hominibus mors, hoc angelis 
est lapsus. Post lapsum enim non est illis penitentie 
locus, uti neque pos! mortem hominibus. Id quod 
quidem olim Noster perinde statuerat in Dialogo 
contra Manichzos, ex quo verba hzc aliis libet 
adjicere : Μετὰ θάνατον οὐχέτι τροπὴ, οὐχέτι μετά- 
vota * Posi morlem nec conversionis, nec penitentie 
locus est : non quod Deus penitentiam non. recipiat 
(neque. enim negare seipsum potest : neque misera- 
lionem. suam deponit), ἀλλ᾽ fj ψυχὴ οὐχέτι τρέπε- 
ται" Sed anima non mutatur. amplius. Sicut enim 
demones post lapsum non resipiscunt, neque etiam 
angeli nunc peccant, sed utrique hoc. habent , ut 
mwlari non possint, οὕτω xal οἱ ἄνθρωποι μετὰ 
θάνατον τὸ ἄτρεπτον ἔχουσι, sic homines post. mor- 
tam habent, ut immutabiles sint. Quomodo bxc cuin 
placitis auctoris homilie De de[unctis cohzxreant, 
non capio : niai forsan ad absolutam Dei potentiam 
confugiatur. His addo quzcunque alia Cl. Allatius, 
sagacissimo prorsus criterio, a Damasceni stylo, 
dictione , methodo, et ingenio in ea discrepare 
observavit, ut parentis alterius fetus injuria nulla 
censeatur. Quod quidem ἃ Combefisio olim appro- 


35 Hebr. xi, 6. 


(a) Vide prefationnni num. xx. 
(5) Lib. » De fide, c. ! 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


batum observavi in priemouitionibus ad eam ora- 
tionem. Czterum. hic auctor, quicunque tandem 
sit, ab erroris suspicione liberari possit, propter 
illa quz& sanctus Thomas (c) pro ejus defensione 
scripsit, cui astipulati sunt alii theologi przesertim 
qui beatz Brigitte revelationes Basileensi synodo 
precipiente examinarunt; in quibus nempe Trajani 
ab inferis exemptio perinde affirmatur. 

IV. De quibusdam auctoris epistole placitis. Fa- 
bulis de Trajani et Falconille liberatione, auctor 
in iambis subjungit complures non ex llebreis 
modo, verum et ex gentibus a Christo, quando de- 
scendit ad inferna, liberatos esse, qui ei illic pre- 
dicantiNerediderunt, At non ἀποφαντιχῶς asserendo, 
hzc se scribere ait, sed συλλογιστιχῶς, διὰ τὸ φιλ- 
ἀδελφον, ex mera conjectatione et charitatis affectu, 
nec non propter Patrum quorumdam piorumque 
virorum opinationem. Sed quosnam, velim, a Chri- 
sto ereptos ab inferis auctor arbitratur ? Non eos 
procul dubio, qui idololatriz& aliorumve scelerum 
conscii ex hac vita migraverant, quos tanto bene- 
ficio affectos verbis expressis negat ; sed illos qui, 
etsi perfectam, sive, ut dicilur , explicitam fidem, 
nemine ipsos docente, non habuerunt, unius tamen 
Dei sincero cultu et vite munditia, uon sine sin- 
gulari ipsius munere et gratia, przcelluere. Quo- 
rum nonnulli, inquit, Trinitatis mysterium quadan- 
tenus agnoverunt, incarnationem alii οἱ Christi 
gesta prenuntiarunt. Sibyllas nimirum innuit, 
T»ismegistum, Hydaspem, et alios, quorum nomi- 
nibus opera varia a Gnosticis et Montanistis in- 
signita sunt, que Patrum aliqui bona fide ceu 
genuina szpe laudaverunt. Hos omnes ejusmodi 
fuisse (idei dono instructos censet, quod Aposto- 
lus paucis hisce verbia explicat : Accedentem αὐ 
Deum oportet. credere quia est, et inquirentibus se 
remunerator est **. Atque tales viros inter gentiles 
aliquando exstitisse nequaquam negavero. Nequc 
enim abbreviata est manus [LXV] Domini, ut ubi- 
que terrarum selectos quosdam non servaverit ; 
cujus generis fuere Job, ejusque amici , Naaman 
Syrus et alii. Hoe profecto sanctus Thomas (d) 
disertís verbis ultro concedit. Absit tamen, ut liac 
gratia fuisse dignatos asseram, Socratem, Plato- 
nem, et alios philosophos, quos Justinus martyr, 
in Apologia prima ,ceu vere religionis cultores 
celebrat. Horum siquidem mores cum recta quam 
de Deo acceperant docirina non congruisse, quin 
perditissimos fuisse, narrat Apostolus cap. 1 Epi- 
stole ad Romanos, ipsosque adeo in reprobuin 
sensum traditos. Dixi in adnotationibus ad cap. 29 
libri De fide orthodoxa, quid Graci Patres sense- 
rint de Christi descensu ad inferos, ejusque istis 
inlocis praedicatione, et. de iis qui ab ipso inde 


(c) Suppl. q. 75, a. 5 ad. 5. 
(d) 2-2, 4. 4 q., ἅ. 1 ad o. 


S83 


liberati sunt. llic non omittam in quastionibus 
quas Greiserus Anastasii Sinaiti nomine edidit, 
afürmari (a) Christum ab inferis illos quidem edu- 
xisse, qui ipsi przedicanti auscultarunt et credide- 
runt, in quibus fuisse l'latonem refert, ex nescio 
qua scholastici cujusdam visione : nullum vero 
posthac deinceps inde esse liberatum, Quo saltem 
recentiorum aliquot Grecorum error eliminatur, 
asserentium animas peccatorum, quas tenet infer- 
Dnus, quia penitentiam agere recusarunt, precibus 
Bibilominus tidelium identidem eripi. Cujus opina- 
4ionis patroni feruntur ab Allatio in primis Trio- 
4ii adulteratores, Glycas, Gabriel Philadelphiensis, 
δἰ Georgius Coresius, quorum testimonia. citat 
dissert. 9 De lib. Eccl. Grec., ubi insuper varios 
scriptores laudat, qui profanas ejusmodi nznias, 
nihil ab Origenianis absimiles confutarunt. 


V. Ceterum in ipsomet orationis de qua nunc 
sermo est titulo, propositum auctoris declaratur ; 
wea missis, precibus, eleemosynis, aliisque vivo- 
rem operibus defunctorum fidelium animas levari. 
Inpumera passim tum vetustiora, tum recentiora 
mobis monumenta suppetunt, quibus banc perpetuo 
faisse fidem Orientalis atque Occidentalis Ecclesie 
eonfirmatur. Ante collationem Constantinopoli ha- 
bitam anno 1252, quam Stevartius in Collectaneis 
suis evulgavit, de purgatorio disputatum esse non 
reperi inter utriusque Ecelesiz alumnos. Sed cum 
nostri qui inter Grecos versabantur, animadver- 

1issent, nihil ab illis de igne quo aliquandiu post 
mortem expurgentur animz, doceri tritis schola- 
ram placitis indulgentes, erroris etiam quoad hoc 
eaput eos taxare non dubitarunt. Unde factum est 
ut vicissim schismatici, audita Latinorum de pur- 
gatorio igne sententia, illis instauratze heresis Ori- 
genianz crimen impegerint. Nihil certe apud Gre- 
cos reperire est, quo penarum genus, atque in 


primis purgatorius ignis Latinorum quo munden-. 


tur snimze, definiatur aut designetur : at neutrum 
definivit Florentina synodus, imo nec Tridentina; 
qux vetuit, ne quisquam hoc de capite aliud do- 
eeat, aut predicet, quod non in Scriptura ex Pa- 
tribus diserte enuntietur. Qua de re legendus in 
wimis libellus plane aureus illustrissimi Melden- 
sis antistitis, quem De expositione doctrine Ecclesie 
catholice Gallico idiomate edidit , ne Romans Ec 
cese dogmata fidei attribuantur, quse ipsa nun- 
qnam δὸς vnenda docuit. 


VI. Orientalium de purgatorio doctrina. — Verum 
enarrare linet, qu: sit Ecclesie Orientalis bac in 
parte doctrina : quod ut conficiam, unum e multis 
auctorem seligo, Marcum Eugenicum Metropolitam 
Ephesium, qui orationes duas Ferrariz hoc de ar- 
gumento in synodo habuit, in quibus, uti purga- 


33 Psal. Lxxvi, 10, 


(4) Quast. 111. 


DISSERTATIO V. 


wirlutem hanc. habeat, 


254 
torium ignem theologorum nostratium exelusit, 
ita el professus es& animas fidelium liturgiis, aliis- 
que piis operibus juvari post mortem, quando non 
absoluta penitus pro peccatis gravioribus poeniten- 
tia, vel levioribus nondum satis expiatis, ex hac. 
vita excessere. Quod a plurimis utriusque Ecclesise 
Patribus traditum, et antiqua consuetudine conür- 
matum tradit : Τὸ διὰ τῶν τοιούτων βοηθημάτων, 
inquit oratione 1, χαθαρτικχῶν τιμωριῶν ἀπαλλάτ- 
τεσθαι τὰς ψυχὰς, xaX πυρὸς προσχαίρου τοιαύτην 
δύναμιν ἔχοντος, οὐχέτι ῥητῶς γεγραμμένον εὑρί- 
σχομεν. Eas autem per ejusmodi subsidia ab expur- 
gantibus suppliciis et igne aliquo temporaneo, qui 
liberari, nullibi hactenus 
expresse scriptum. invenimus. ldem repetit in ora- 
tione altera. Caeterum in utraque asserit, pecca- 
torum animas quse seternis suppliciis addictse 
sunt, tantillum quandoque relaxationis ex üdelium 
precibus percipere. (uo plane sensu Augustinus 
ipse In Enchiridio, cap. 110, ait, supplicationes et 
sacrificia defunctis prodesse, illis quidera qui, cum 
valde mali non essent, mortem obierunt, ut sit plena 
remissio, et valde malis, sw tolerabilior fiat ipsa 
damnatio. Quocirca, cap. 112, exploso primum 
Origenis errore, qui vel insano commiserationis 
affectu, vel quod creaturam rationalem suopte 
libero arbitrio in quolibet exsistat statu senten- 
tiam mutare posse crediderit, eruciatnuum metas 
fore finxerat, nihilominus hunc*psalmi Lxxvi ver- 
sum : Num obliviscetur misereri Deus; aut. conti- 
nebit in ira misericordias suas ** ? ita enarrat , ut, 
si ad defunctos omnes haee verba pertinere existi- 
mentur, pene damnatorum certis temporum inter- 
vallis aliquatenus mitigari putentur , quippe sic etiam 
intelligi posse manere in illis iram Dei, hoc est ipsam 
damnationem. Hec enim vocatur ira Dei, inquit, mon 
animi perturbatio : ut in. ira sua, hoc est manente 
ira sua, non tamen contineat miserationes suas ; non 
eterno supplicio finem dando, sed. levamen. adhi- 
bendo cruciatibus. Hzc quidem homines suspicari 
permittit Augustinus. Marcus vero eadem probaro 
nititur quodam magni Basilii, ut. putat, loco ex 
homilia quam Greci legunt in officio paschali en- 
tecostes; quo nempe Christus ad hunc modum 
interpellatur : Ἐν ταύτῃ τῇ παντελείῳ ἑορτῇ xat 
σωτηριώδει, ἱλασμοὺς μὲν ἱχεσίους ὑπὲρ τῶν χατ- 
ἐχομένων ἐν (bou χαταξιώσας δέχεσθαι, μεγάλας δὲ 
παρέχων ἐλπίδας ἄνεσιν τοῖς κατεχομένοις τῶν κατ- 
ἐχόντων αὐτοὺς ἀνιαρῶν, χαὶ παραψυχὴν παρὰ φοῦ 
καταπέμπεσθαι. (Quin et in ista omnium solemnis- 
sima et salutari festivitate, expiationes quidem de- 
precatorias pro iis qui in inferno distinentur, digna- 
ris suscipere : magnam vero spem praebes, relaxa- 
lionem eorum quibus plectuntur. suppliciorum , et 
refrigerium quoddam eis concessum iri. Quibus si 


999 
damnatorum animas innuunt, consentanei sunt hi 
Prodentii poetze versus (a): ὃ 


Sunt et spiritibus sa'pe nocentibus, 
Penarum celebres sub Styge ferie, 
Jlla nocte sera qua rediit Deus, 
Stagnis ad superos ex Acherontiis. 
Marcent suppliciis Tartara mitibus, 
ILXNI] Ezsultaique sui corporis otio 
mbrarum populus, liber ab ignibus. 
Nec fervent solito flumina sulphure. 


VII. Pergit Eugenicus, et eorum qui leviorum 
duntaxat delictorum aspersi decesseruut animas, 
&olo pavore purgari alfirmat ex Gregorio Dialogo, 
δι᾿ αὐτοῦ xat μόνου φόδον, καθὼς ὁ ἅγιος Γρηγό- 
ριος ὁ Διάλογος ῥητῶς ἀποφαίνεται. Alias vero, 
qus copte peenitentix fructus dignos vel incuria, 
vel propter inexspectatam mortem non tulerunt, 
ad inferna detrudi, non suppliciis cruciandas, uti 
sceleratorum animas, sed veluti carcere detinen- 
das, et. conscientiee angoribus compungendas, vel 
eliam in locis terree vicinis exsulare, secundum 
majorem vel minorem culperum quas admiserint 
gravitatem : Τὰς δὲ xai μετὰ τὴν ἔξοδον, ἣ μενού- 
φας ἐν τῷδε τῷ περιγείυ χώρῳ πρὶν εἰς προσχύνησιν 
τοῦ Θεοῦ ἀφιχέσθαι, xat τῆς μαχαρίας λήξεως ἀξιω- 
θῆναι, fj xax αὐτὰς ἐν ἄδῃ κατεχομένας, οὐχ ἐν πυρὶ 
καὶ κολάσει πάντως, ἀλλ᾽ ὡς ἐν δεσμωτηρίῳ καὶ 
φυλαχῇ χαθειργμένας, εἰ μείξους αἱ ἁμαρτίαι, xal 
“πλείονος χρόνου δεόμεναι. Caeterum specialem illum 
leeum quo detineantur anime, quem purgatorium 
appellamus, recusat agnoscere: quippe quem 
Scriptura non indicaverit, inquit orat. 2, εἰ οὖν 
τις xai τρίτος ἦν τόπος, οὐχ àv σιωπῇ παρεδόθη, 
'hihilque statuerit medium inter beatorum et dam- 
astorum sedem, nisi chaos ingens. Αἱ yero pro 
defunctis illis multum prodesse sacrificia et pre- 
ces in Ecclesia que exsolvuntur, unanimi Patrum, 
σα) Latinorum, tum Grecorum doctrina constare 
testatur ; ut nimirum benignissimus Deus quibus- 
"dam peccata nonnulla que humana fragilitate 
admissa sunt, statim ab obitu condonet, quemad- 
. modum Dionysius ait in speculatione mysterii, 
quod pro mortuis agitur : aliis post aliquod tempus 
sSecuudum justitie leges, aliis denique, quibus licet 
mon ante extremum judicii diem parcere decreve- 
Yit, levaminis aliquid impertiatur. Verum, in Ais 
emnibus, inquit, οὐδεμίαν ἀνάγχην ἑτέρας χολάσεως, 
καὶ διὰ πυρὸς καθάρσεως βλέπομεν, nullam ignis 
vrpurgantis alteriusve supplicii necessitatem videmus. 
Siquidem illas pavor purificat, illas conscientic 
Mimuli igne ipso voraciores, eateros tandem ezailium 
& divina gloria et obscuritas futuri, num aliquando 
jorte (vel, ut in alio opere posterius hoc dictum 
explicavit) quandonam inde sint evasure, τὴν ἀδη- 
λίαν ὁπότε τῶν τιμωριῶν ἐχείνων ῥνσθήσονται. 
Quocirca experientia ipsa ostendit hzc et similia 
supplicia omni altero esse acerbiora, atque animis 
torquendis magis idonea : quod quidem tuin Chry- 


(a) Hymn. ὅ τῶν Κατημερίνων. 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


3506 
sostomum variis in homiliis, tum Dorotlieum mo- 
nachum in sermone De conscientia, testatos refert, 
imo et Nazianzenum, qui asserat , omnibus crucia- 
libus acriorem penam animis esse, a Deo potiundo 
deturbari ; Τοῖς δὲ μετὰ τῶν ἄλλων βάσανος, pdà- 
λον δὲ πρὸ τῶν ἄλλων, ἀπεῤῥίφθαι Θεοῦ. Hinc pro- 
vocat ad varias sanctorum atque in primis Theo- 
'phanis Grapti preces, in quibus nulla ignis quo 
crucientur animx mentio est, sed solummodo [α-- 
erymürum et. gemituum, δαχρύων χαὶ στεναγμῶν 
tv ἐν τῷ ἄδῃ. Sin ignis aliquis iisdem in libris 
exprimatur, hunc non esse alium ab illo perpetuo 


qui diabolo et improbis paratus est, et ex quo viri 


sancli exuberanti charitatis et. commiserationis 
affectu defunctos fideles eximi desiderant, id po- 
'8tulantes, quod nulla alioqui ratione concedendum 
esse norunt. [n exemplum »dducit preces et tro- 
paria.seu versiculi Theodori Studite, quibus pee 
titur, non ab igne purgatorio, sed a perpetuo ani- 
mas eripi; eodetg prorsus modo quo nos in inissa 
pre defunctis dicimus : Libera animas omnium Á- 
delium de[unciorum:de manu inferni et. de profundo 
lacu, libera eas de ore leonis, aliaque id genus. 
Sanetos quippe ἃ Doniino doctos esse pro euni- 
bus, proque ipsis inimicis deprecari. Ac si quie 
dieat ejusmodi preces: non esaudiri, Esto, inquit 
Marcus ; sed id omne quod penes nos est, explemws; 
ἀλλ᾽ ὅμως τὸ ἡμέτερον ἅπαν ἀποπληροῦμεν. Quin et 
sanctorum nonnulli pro impiis cum Ordsient, ex 
cierno eos supplicio exemerunt; Trajenum puta 
Gregorius, οἱ Faleonillam Tecla. Alios relicuit, 
vii Mauritium οἱ Theophilum imperatores, quos 
sanctorum virorum precibus ab inferis avulsos 
finxit Grieeorum nimia credulitas. 'Cum vero ora- 
tionem -De iis qui dormierunt, cujus causa de istis 
disputamus, presertim sequeretur (cujus nempe 
auctorem esse Damascenum putabat) historiolam 
cranii seu calvarie cujusdam sacrificuli idolorum 
quie cum Maeagrio abbate collocuta fuisse fertur, 
non omisit. Hec sane habetur in. Apotiithegmatis 


'PP.quz Cotelerius edidit, t. 1, Menum. Eccl. Grac., 


p. 946, totiusque colloquii summa hac est, etiain 
eos qui in inferno sunt, .precibus sanctorum viro- 
rum nonnibil identidem levari, et solatium habere. 
Ceterum poganorum qui Deum -ignorsverunt, le- 
viorem esse ponam, quam eorum qui cum Deum 
€ognossent, ipsum negavere. Nerratiunculas istas 
Marcus cum in duobus sermonibus suis coram con- 
cilio recitasset, id indigne tulit Joannes impera- 
tor, vetuitque ne deinceps coram Latinis ejusmodi 
fabulas afferret : quod quidem sincere satis testatur 
Syropulus (5) In Historia concilii Florentini. Ex 
his itaque Eugenicus intulit, pro defunctis fideli- 
bus, nullis prorsus exceptis, sacriücia et preces 
ab Ecclesia fleri: pro sanctis quidem, non ut bona 
quibus nunc affluunt, eis adprecemur, sed utl 
gratiarum actiones Deo pendamus, qui merita 


(b) Sect. 5, cap. 14. 


321 
eorum remuneratus est : atque hoe paeto sacrifi- 
eium in eorum etiam utilitatem cedere, xol οὕτω 
τρόπον τινὰ χαὶ ὁπὲρ αὑτῶν ἡ θυσία γίνεται, xat 
πρὸς αὐτοὺς διαδαίνει. Pro aliis verout vel remis- 
sionem plenam, vel qualecunque tandem levamen 
impetremus. 

Vil. Deinde momenta :solvit, quibus nostrates 
'Sheologi purgatorium ignem astruebant. 'Ex libro 1} 
Maehabzeorum, cap. xi, hoc. duntaxat colligi do- 
eet, saerificia, preces, bonaque opera defunctis 
prodesse. Hoc rursum Christi oraculo : Qui autem 
Virerit. blasphemiam contra Spiritum sanctum, non 
Teimittelur ei, neque in hóc seculo, neque in. alio**, 
id solummodo innui, post mortem peccata qusedam 
dimitti, non ejusmodi purgationis quz? per ignem 
fei, relazationem. Tí γὰρ xowby ἀφέσει τε καὶ 
καθάρσει διὰ πυρὸς καὶ χολάσεως : Ecquid enim 
comneune est indalgentio, εἰ expurgalioni per ignem 
et onpplicium. Tum objicit sibi istec [LXVIT] Apo- 
«ali verba : Si. quis autem enperedificat super fun- 

danmium hoc, aurum, argentum, lapides pretiosos 
gua, fenum, stipulim : uniuscujusque epus. mani- 
(estu erit. Dtes enim. Domini declarabit, quia ín 
igne rewelabitur : εἰ wniuscujusque opus quale eit, 
Ygnis probabit. Si cujus opus. manserit, quod super- 
edificavit, mercedem accipiet. Si cujus opus areerit, 
detrimentum | patietur. ]pse awtem salvus erit ; eic 
tamen quasi per ignem **. Ex his ultimis verbis Àu- 
gestinus (a) collegerat, nonnullos. fideles per ignom 
quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona 
pareuntia dilexerunt, tanto citius tardiusve — salvari. 
δὲς rursum Gregorius propter eadem Apostoli ver- 
be idem aspprobaverat. Verum Ephesius cum suis 
f;nmwecis Chrysostomi potius expositionem ample- 
etitar ; ut ignis ille, de quo Paulus loquitur, pro- 
bandi, non purgamli vim habout, δοχιμαστιχὸν, ἀλλ᾽ 
eó χαθαρτιχόν. Per hunc siquidem opera bona 
esse iransitura, qus» purgatione non indigent. 
Diem quippe, qu» in igne revelabitur, supremam 
ilem fore, post quam purgatorium ignem a$irue- 
»e absurdum esset, Quapropter igmem alium nen 
διότ Apostolus ab igne exiremwe cunflsgra- 
Wenis, de quo elibi dicitur: Ignis in conspectu 
eus exardescet **, otc. Ignis ante ipsum prece- 
det *' .Qui quidem ignis sanctos-reddet splendidiores : 
ve wevo .pecoslores incendet, voluntatemque et 
*eeem omnem eorum malam ad nihilum redi- 

τοι, Ww Wi nihilominus salvi mansuri sint : hoc 

est, δ08 intitruptos et integros servabit, ne cum 
sue militia quw suüpnla, fenum, lignemque ntn- 
cupstur, simol dispereant. Istso, inquit, tradil 
Chrysostomus, qui Pauli os, στόμα, exstitit, quem- 
admodum Paulos στόμα Χριστοῦ, es Christi. Hunc 
profeeto sensum -omnes propemodum — amplexi 
Susi, quotquot Chrysostomo posteriores fuerint 


86 Mattb, xv, 31. 


(a) Encbir. c. 69. 


DISSERTATIO V. 


3*5 | Cor, 111, 44-45. ** Psal. xLix, 9. 


3398 
Grieciz tractatores, quo. magis ab Origeniano de 
instauratione universi per ignem errore recede. 
rent. Quinimo expositionem eamdem snte "Chry- 
sostomum Theologus oratione 4$, insinuaverat, 
ubi Novatianos perstringendo ' dixit : Forsitan 
illic igne baptizdbuntur, extremo scilicet illo, ac 
longe  molestiore ac diwtmrniore baptismo, ὃ ἐσθίει 
τὸν χόρτον τὴν ὕλην, καὶ δαπανᾷ πάσης χαχίας 
κουφότητα, quod aubjectam materiam. ceu [enutu 
comburet, οἱ wwiverste malitie levitatem ; quam 
ulique slipshie nomine signiflcaverat Apostolus. 
Quocirca ad Chrysostomi sensum esse 'revocandas 
ait Mafcus Ambrosii, Augustini, Gregorii Magni, 
eliorumque Latinorum auctoritates. Sed clariora 
sunt Gregoríi verba, quam ut ejusmodi interpte- 
fá&tjenem paliantur. 

- TX. Quia vero. défeneti fideles qui «culpis qui- 
busdam obnoxii adhuc: erant, mediis in ignibus 
visi esse féferuniur, hec figurato sensu, nón 
proprio, aecipienda censet. Tandem expostalat 
de theologis Latinis, quod Gregorii Nysseni fama 
parum consulserint, ejus locum quemdam alle- 
gendo, quo non suum, sed Origenis potius pur- 
gatorium ignem inducerent, hoc est integram uní- 
verei expurgationem et instaurationem ; ita ut 
dtemones:et impii meliores demum flant, evadait- 
«que compotes salutis, Addit Maximum et alios 
Ecclesise Orientalis doetores, vit sanctissimum pre- 
'sulein exeusatent, obteadisse, vel his in locis ejus 
opera corrupta ab hereticis fuisse, vel eum, homo 
eum esset, in hunc errorem: prius impegisse, quam 
Ecclesia de.eo eapite Judicium ferret : quod qui- 
dem Patribus aliis, puta Irenso, et Dionysio Ale- 
andrino aeciditset. 'fizc Marcus Ephestus metro- 
polita in utraque ad synodum oratione, cum 8686 
nondum perpétuo dissidio ab Ecclesia Romana et 
coiholica relegare proposuisset. 

X. Ex his multa eolligo; quorum primum est, 
cum Letinis Gr»cos convenire in stotuendo quo- 
dam purgandis post mortem animis loco. Utrique 
inferna loea vel etiam'terree vleina, decernunt. Nam 
AMeet. Graci. solum infernum dicant, attanién in eo 
alios atque alios esse recessus pro singulorum me- 
ritis agnoscunt. Sic ramque Gabriel Philadelpbien- 
sis, apud MWllatium, lib. 'De consensione utriusque 
Bocleste in. dogmate de purgatorio, In opere do 
*odéth ergamento loquitut ( pag. 916.) :  Ezante 


"Méctis daque apparet, inquit, 'unwm esse locum in 


uo anne crucianttr, et non multos: Πχὴν ὁ τό- 
voc οὗτος ἔχει κολλὰς xal διαφόρους μονὰς, xal 
πολλὰ εἴδη τιϊμποριῶν, Attamen. locas hic multas 
habet, variesque mansiones, εἰ mulia torménio- 
vum genera, quie diversitati peccdtorum — responacnt. 
[n ec tormentorum. genera. "injiciunhir animar, 
tum impiotum, ium hereticorum, yuemddmodum et 


| *' Psal.xcvi, 2. 


359 


Christianorum, qui »on panituerint, καὶ τῶν Χρι- 
στιανῶν τῶν ἐχόντων ἐλπίδα διὰ τῆς θείας λειτουργίας 
καὶ τῶν ἐλεημοσυνῶν xal προσευχῶν τῶν ὑπὲρ αὖ- 
τῶν γενομένων, ἵνα λάδωσιν ἄνεσιν χαὶ ἐλευθερίαν 
τῆς χολάσειυς, ὅπερ ὁ Θεὸς εὐσπλαγχνισθεὶς νεύσει, 
πρὸς ἔλεον, nec non Christianorum qui spe aluntur, 
per sacrificium misse, εἰ eleemosynas, et oraliones, 
qug pro ipsis fiunt, accipiendi remissionem et liber- 
talem tormentorum, cum Deus miserescens in. mise- 
ricordiam | declinaverit. ll:c porro loca ad que 
mittuntur anima, ut peculiares poenas luant pro 
mensura delictorum, etin quibus experiantur mi- 
sericordiam et humanitatem Dei; hzc, inquaim, loca, 
áuctor quidem iste non Purgatorium abs se vocari 
3it, ne quis existimet se concordare Platoni, qui in 
Phedone erpurgari peccatorum animas dicit, sed 
salisfactiva vel idoneos reddentia appellat : hoc est 
locum, in quo cruciantur anime in. quantum pene 
digna sunt, et in quantum misericordia Dei volue- 
zit : Τούτους λέγω τοὺς τόπους δὲν οὗ χαλῶ Καθαρ- 
τήριον, δια νὰ μὴ νομίσῃ τινὰς, ὅτι συμφωνοῦμεν 
κατὰ τοῦτο τῷ Πλάτωνι" ὁ ὁποῖος λέγει εἰς τὸν Φαί- 
δωνα, ὅτι χαθαρίζονται αἱ ψυχαὶ τῶν ἁμαρτωλῶν" 
ἀλλὰ τοὺς ὀνομάζω τόπους χα οποιούς. Alioqui 
enim Graeci longe potiori jure Origeniani erroris 
rei agendi forent, qui animas saltem aliquot de- 
functorum ex ipsamet inferni voragine, qua im- 
piorum animz detinentur, liberari docuerint. 

Xl. Secundum est, Orientales varia expurga- 
lionis animorum genera agmsoscere, qus tamen 
noa definiant, propter Scripurz silentium, et quia 
de iis nihil traditione cogstat. Tertium, Ecclesiam 
utramque uno semper ore docuisse, sacrificia, ora- 
tiones, vigilias, eleemosynas, aliaque id genus 
officia pietatis defunctis adimodum prodesse, eos- 
, que subsidiis istis vel levari, vel ex toto liberari : 
quod quidem perpetuo ab ipsis Ecclesie [LXVIII] 
primordiis certissimum fuisse Christiane (dei 
Caput perspicuis invictisque omnium szculorum 
testimoniis confirmatur, 

XII. Hzc cum Ephesius duplici sermone in syn- 
odo, velut Orientalis Ecclesia nomine, peroras- 
set, adjecissetque, ut postulatus fuerat, quorum- 
dam utriusque orationis locorum expositionem, 
Latini ultro comprobarunt: illis duntaxat exce- 
ptis, quibus tum damnatorum impiorumve poenas 
et supplicia, tum beatorum coronas in diem ju- 
dicii differri asseverarat, negaratque sanctos Deum 
Deive essentiam posse contueri. Quamobrem, nul- 
la facta iguis expurgantis mentione, eodem pror- 
sus sensu quo posumodum in Tridentina synodo, 
definitum est in decreto unionis : Item si tere pe- 
nitentes in Dei charitate decesserint, antequam di- 
gnis penitentie [ructibus de commissis satisfecerint, 
el omissis, eorum animas penis purgaltoriis post 
mortem purgari ; el ut a penis hujusmodi releven- 
tur, prodesse eis fidelium vivorum suffragia, missa- 


(a) Sect. v, n. XIII, 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


9e 
rum scilicet ancrificia, orationes, celeemo.ynas, et 
alia yietatis officia, qug a. fidelibus pro aliis fide- 
libus fieri consueverint, secundum — Ecclesia insti- 
(uta. Quanquam omittendum non est, purgato- 
rium ignem, quem theologi Latini defendunt, non 
admodum displicuisse cordatioribus Gracis. Ga- 
briel Philadelphiensis antistes schismaticus, sta- 
Lin post verba quze modo ante ex ejus libro De pur- 
gatorío recitavi, subjungit : ᾿Αρέσχει μοι ὅμως xol 
ἡ γνώμη τινῶν διδασχάγων τῆς δυτικῆς Ἐχχλησίας 
οἵτινες λέγουσιν, ὅτι τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον εἶναι ἐκεῖνο 
εἰς τὸ ὁποῖον πηγένουσιν αἱ ψυχαὶ xal τιμωροῦνται 
πρὸς χαιρόν " τὸ ὁποῖον ὅσον εἰς τὴν αὐτοῦ φύσιν 
εἶναι αἰώνιον, οὕνω ὑπὸ Θεοῦ χτιαθὲν, πλὴν λέγεται 
καὶ πρόσχαιρον, οὐ χατὰ τὴν φύσιν του, ἀλλὰ διὰ τὰς 
ψυχὰς ἐχείνας, αἱ ὁποῖαι λυτρώνονται ἀπ᾽ ἐχεῖθεν" 
διὰ δὲ τὰς ψυχὰς τῶν αἰωνίως ἐχεῖ χολαζομένων 
λέγεται αἰώνιον xat παντοτινόν. Placet mihi nihilo- 
minus sententia nonnullorum doctorum | Occiden- 
lalis Ecclesie, qui asserunt ignem hunc. eternum d- 
lum esse, im quem anime immisse puniuntur od 
tempus, sui natyra. &lernum, sic a Deo factum : 
dici vero temporarium, non sui natura, sed οὗ eui- 
tas, qu& liberantur ; propler eas aulem, qua in 
€o absque ullo fine cruciantur, eernum εἰ perpe- 


. tuum, Ne quis' vero sibi fingat Gabrielem hsc 


scripsisse, cum erga Latine Ecclesie dogmata 
moresque bene affectus esset, et contra tritam 
Grecorum suorum sententiam, testem hic addam 
nemini ut spero suspectum, Marcum scilicet Ephe- 
sium, quem Syropulus narrat (a), auditis quae -Ju- 
lianus cardinalis de purgatorio igne secundwn 
Latinorum sensum promguntiarat, sincere decla- 
rasse : Ἡμεῖς γὰρ ἄλλως ἠχούσαμεν, ὅτι δοξάζει τὸ 
περὶ τοῦ πουργατορίου ἣ ὑμετέρα ᾿ Ἐχκχλησία, xal 
ἑτέρως νῦν ἠχούσαμεν τοῦτο. ᾿Απὸ γὰρ τῆς ἀφηγή- 
σεως τῆς σῆς αἱδεσιμότητος, ὀλίγην εὑρίσκω τὴν 
μεταταξὺ ἡμῶν διαφορὰν ἐν τῷ χεφαλαίῳ τούτῳ" 
Nos aliter audivimus Ποπιαπαπι | Ecclesiam eeuire 
de purgatorio, quam vos nunc ezplicuistis. Nam 
ex quo reverentia tua hunc articulum. enarravit, ezi- 
guum inter nos discrimen reperio. Hic porro obiter 
lectorem monebo, Marcum, aliosque schismaticos 
auctores, quorum concertationes adversus Latiuo- 
rum purgatorium legi, una sententia tenere, post 
resurrectionem extremuaque judicium vero igue 
torquenda esse impiorum corpora; mec melapho- 
ricum duntaxat igeem illic admittere, qualem Da- 
mascenus noster passim innuit in Dialogo contra 
Manichzos : ut fidem polius adhibendam censue- 
rint expressioribus Chrysestomi aliorumque Gre- 
corum testimoniis. 

Xlll. Demum, ut magis comperta sit Graeco- 
rum fides de fidelium animis qui purgatione indi- 
gent, responsionem addam Manuelis rhetoris ad 
Franciscum quemdam ordinis Praedicatorum, cujus 
partem priorem, quz beatorum spirituum. statuui 


361 
gpectat, Leo Allatius olim edidit in dissertatione 
ad Dominum Joannem de Boineburg. Posterior 
pars qua ad propositum nostrum attinet, liec est : 
Τῶν δὲ μέσην ἐχόντων πως τάξιν ἀνθρώπων αἱ du- 
χαὶ, τῶν μήτε θανασίμοις συναποθανόντων ἀναθῆ- 
μασι, pfe παντελῶς ἐνοχῆς τίνος ἀπηλλαγμένων, 
ἐν τόπῳ φέρονται ὃν ὁ Κύριος οἷδεν. Τὸν θεῖον δὲ 
οἴχτον διὰ τῶν γινομένων εὐχῶν χαὶ θυσιῶν τῆς ἱερᾶς 
Ἔχχλυ, σίας xaX ἐλεημοσυνῶν εὑρίσκουσαι ἐκ τοῦ μό- 
y59 ἐλεήμονος Θεοῦ, εἰς οὐρανὸν χαὶ αὐταὶ ἀνέρχονται" 
χαὶ οὕτως εἰς οὐρανὸν ἀνιέναι, τὰς μὲν ταχύτερον, 
τὰς δὲ τελείως δηλονότι χεχαθαρμένας, τὰς δὲ βρα- 
δύτερον, συνεργουσῶν τῶν τῆς ἱερᾶς Ἐχχλησίας 
ἱερουργιῶν xal εὐχῶν xax ἐλεημοσυνῶν, ὡς ἔφημεν" 
Anime vero hominum qui locum medium tenest, qui- 
que mortiferis peccatis obnoxii mortui non sunl, 
neque ab omni realu absoluti sunt, feruntur in. locum 
quem ipse Dominus novit. Caeterum. divinam. mise- 
ralionem naci ab eo qui solus misericors Deus est, 
wr supplicaliones et sacrificia sacrosancte Ecclesie, 

mt sau per eleemosynam in celum ipse quoque per- 
gut; utque ita in celum. conscendant, hg quidem 
citius, que nimirum perfecte sunt. expurgake, ille 
tero tardius, conferunt. sancte Ecclesie sacra, pre- 
cesque et eleemosyna, ut diximus. Quam hsc cum 
synodi Tridentine definitione consentanea sint 
nemo qui sanus sit, non sentiet. 

XIV. Quibus diebus et quibus ritibus Greci pro de- 
[unctis precentur. — Ad preces pro mortuis quod 
attinet preter consuetam defunctorum commemo- 
vationem, quae recitatur in sacra liturgia, primam 
obitus diem, tertiam , nonam, et quadragesimam, 
ac tandem annuam, fundendis pro defuncto quo- 
libet precibus, aliisque piis operibus exsequendis 
impendunt, quemadmodum et in Constitutionibus, 
qua apostolis ascriptte sunt, sancitum fertur. 
Quem sane ritum saxculo saltem sexto medio usi- 
tatum fuisse testatur Eustratius Magna ecclesiz 
Constantinopolitanz presbyter in libro cujus {1{π- 
lus est : Refutatio corum, qui dicunt animas  cor- 
poribus suis solutas non operari, nec precibus sacri- 
ficiisque qua pro eis offeruntur adjuvari; quem Leo 
Allatius Graece Latineque edidit, post tractatum 
$e Purgatorio, utinam non in. fine mutilum. Imo 
Padadius, qui, smculo quinto ineunte, Historiam 
suam ad Lausum scjipsit, in Palladio meminit 

commemorationis qux tertio et quadragesimo die 
ab obs defuncti. fiebat, Ad hzc, quotannis Sab- 
bato ante Dominicam quam vocant. τῆς ἀπόχρεω, 
q. d. carmisprivii, seu Septuagesima: nostre, so- 
lemnem agunt fidelium omnium memoriam : quod 
oflicium inchoatur a Vesperis prrecedentis sextae 
f^rize. Totam noctem. illam ac Sabbatum, tam in 
Nartliece Ecclesi: ἃς coemeteriis, (LXIX] quam ad 
altare orando transigunt. Consimilem fere comme- 
morationem denuo celebrant in vigilia Pentecostes. 
Quovis etiam Sabbato in oflicio nocturno τὰ νε- 
χρώπιμα, pro defunctis recitant : cujus quidem ri- 

(a) De Script. eccles. 

ParROoL. Gg. XCIV. 


DISSERTATIO Y. 


362 
tus mentionem. Damascenus facit in epistola ad 
Cometam De sanctis jejuniis. In tertia, nona, et 
quadragesima ab obitu defuncti die Colyborum 
oblationem faciunt, cujus officium Leo Allatius 
edidit lib. wi De Ecclesie Occid. et Orient." consen- 
sione, cap. 18. Sic vero Colyba confici Goarius 
noster narrat in Euchologio : Excoquunt leviter 
frumentum. Greci, lancibusque acervatim impositum 
frugibus variis, pisis puta tusis, avellanis, cortice 
nudatis amygdalis, nucibus | minutim sectis, coriu- 
thiace uvm, et malogranatorum granis in. dístinctas 
petroselini foliis veluti radiis areolas et fiquras or- 
dinalis respergunt, acervumque hujusmodi pra[ata 
arle elaboratum γόλυδα vocant; que quidem vel in 
sancti alicujus honorem, vel in defunctorum ani- 
marum memoriam, aut cum instante. magnae qua- 
dragesime initio communes suas. pro mortuorum 
animabus preces .renovant, propinquorum | sepulcris 
imposita, ín sacerdotis el. minisirorum usus postmo- 
dum cessura solent offerri. Owisit vir doctus men- 
suram vini, cujus tamen meminit Siieon Thessa- 
lonicensis, cap. 371. Deinde vero Goarius obser- 
vat istec offerri ad instar antique Christianorüm 
consuetudinis, qui defunctorum tumulis dapes ad 
alendos pauperes apponebant: quin et lautiori 
convivio egenos atque Ecclesiz ministros a diviti- 
hus solere excipi. Sed nec humilioris fortune viri, 
inquit, a simili erga mortuos debito immunes se con- 
stituunt,. Panem. enim. ín fragmenta longiora com. 
cisum, vinoque tinctum transeunti cullibet et. degu- 
slare non detrectanti offerunt ; ul eo. sumpto  repeR- 
sam orationis vicem parentibus suis. accipiant, desi- 
derata hac voce audita, ὃ Θεὸς μαχαρίσῃ τοὺς a5- 
τούς, hoc est, Deus beatos illos faciat. In Syria 
et Oriente, Melchit:», Jacobits», Nestoriani et Ma- 
ronitze tertiam. quidem et nonam ab obitu cele- 
brant, pro quadragesima vero tricesimam agunt, 
quia filii Israel super Moysen luxerunt triginta 
diebus ; quem etiam morem a Gregorio Magno 
Latini feruntur accepisse. 

XV. De Cyrilli Hierosol. Catechesibus. — Quia 
paulo ante facta est a me mentio libri Eustiatil 
Constantinopolitani De defunctorum animis, ab re 
non erit hic subnotare, auctorem Cyrilli quoquo 
Hierosolymitanitestimonium adhibuisse ex ejus Ca- 
techesi mystagogica quinta, quo ostenderet prl- 
scum receplissimumque morem fuisse preces pro 
defunctis fidelibus fundendi inter divinorum ny- 
steriorum celebrationem : Συνῳδὰ 6E τούτοις xal 
Κύριλλος ὁ τῶν Ἱεροσολύμων ἐπίσχοπος, inquit, ἐν 
τῇ μυσταγωγίᾳ, ἧς ἣ ἀρχὴ, Τοῦ Θεοῦ ἡ piar- 
θρωπία, τάδε φησίν" Εἶτα μνημονεύομεν καὶ τῶν 
προκεχοιμημένων, x. t. é. His consona sunt, que 
Cyrillus Hierosolymitanus episcopus in quinta my- — 
stagogia, cujus principium est : « Dei humanitas, » 
hisce verbis pronuntiat : « Deinde memoriam faci- 
sius eorum qui ante nos dormierunt, » etc. Quem- 
admodum itaque Hieronymi testimonio (a) constat, 


12 


962 
Cyrillum Catecheses in adolescentia composuisse, nec 
non Theodoreti et Joannis Damasceni (a), genui- 
nas ejus esse priores, eeu τῶν φωτιζομένων, 1{{π|- 
minatorum; quippe cum ille ex quarta frag- 
mentum afferat, hic vero ex quinta (quibus ad- 
jungi potest Leontius Byzantinus opere nondum 
edito adversus hareses) ita ex Eustratio compertum 
fil eumdem esse mystagogicarum parentem. 1j 
'quod insuper testantur mss. codd. Bodleianus, n. 
4142, Memmianus, ex quo Guillelinus Morellius se- 
ptem catecheses τῶν φωτιζομένων, et quinque my- 
stagogicas excudit; Vaticanus, ex quo Joannes 
Grodecius editionem suam adornavit; monasterii 
item Graecorum B. Marie τῆς ὁδηγητρίας in Cala- 
bria, quem Sirletus cardinalis in epistola ad Joan- 
nem a Sancto Andrea Parisiensis Ecclesi: cano- 
nicum liturgiz sancti Marci preixa ab se visum 
asserit, et alii aliarum orbis bibliothecarum. De- 
nique post responsionem ὅ Anastasii, tam in mss. 
codicibus antiquis, quam in editionibus llerveti 
et Greiecri, fragmentum legitur catechesis mysta- 
gogice prima cum bac inscriptione, Κυρίλλου 
Ἱεροσολύμων, Ex τῶν xavryfioeuv: Cyrilli Hierosolg- 
mitani, ez Caltechesibus. Nihilominus Combefisio 
nostro fucum fecit Simlerus, in sua Bihliothecz 
Gesneri epitome ita scribens : Im. indice librorum 
quos Augusiana respublica emit. ab Antonio epar- 
cho Gorcyro, nominantur Joannis episcopi Hieroso- 
lymitani  Catecheses τῶν φωτιζομένων, et. Mysta- 
gogice quinque : eoque vir czeleroqui commenda- 
tissim:e eruditionis adductus est, ut in recensitis 
auctoribus Bibliothece PP. concionatorie in Cy- 
rillo Hietosolymitano, Mystagogicas ei abjudican- 
das conjccerit. Non unius auctoris videantur, in- 
quit, Catecheses τῶν φωτιζομένων, cum Mystagogi- 
cis, quarum nec veleres meminerunt. Simlerus habet 
tribui in mss. Augustano illas Mluminatorum Joanni 
Hierosolymitano , qui Cyrilli proximus successor 
fuit, Epiphanio, Hieronymo, Augustino equalis, nec 
Cyrillo admodum imparis auctoritatis. Obstupui ju- 
dicio clarissimi critici, qui animum non attende- 
rii ad locum quem attuli ex Eustratii oratione, 
quam ipse tamen cum aliis ediderat in ipsamet 
Bibliotheca sua concionatoria ad diem 2 Novem- 
bris, appositis insuper bis in margine vocibus, Cy- 
ridlus llierosolymitanus. An vero veteribus accen- 
seudus non erit Eustratius, quem Combefisius 
ipse in sua Recensione auctorum illius Bibliothecae 
sub Justiniano imperatore vixisse agnovit? [ἃ quod 
alioqui planum fit ex altero Eustratii orationis 
loco, quo se cum Eutychio Constantinopolitano 
antistite arctissima necessitudine fuisse conjunctum 
significat : Σαφέστερον δὲ xoi ὁ μέγας Εὐτύχιος 
ἀρχ'επίσχοπος Κωνσταντινουπόλεως, ἡ τὰ πάντα 
ἐμοὶ τιμία χαὶ ἱερὰ χεφαλή - Planius hoc ipsum 
magnus Eutychius archiepiscopus Constantiuopolita- 


"us, pretiosum mihi per omnia et sacrum caput, cic. 


(a) Theod. dial. 2; Joan. Dam. or. δ, De Imag. 


DISSERTATIONES DAMASCENICAE. 


36k 
Omitto jain Photium Eustratii ejusque sermonis ds 
defunctorum animis mentionem fecisse. Explorata 
itaque res est veteres meminisse utrarumque Cy- 
rilli Hierosolymitani Catechesium. Quinimo dece- 
ptus Simlerus fuit ab architecto indicis Augustani, 
(hic Marcus Welserus erat, cujus catalogum Pos- 
sevinus Apparatui suo cum aliis attexuit) qui cum 
Catecheses Cyrilli sine auctoris nomine in codice 
manu exarato reperisset, Joanni Hierosolymitano 
eas tribuendas existimarit. Rem porro ita gestam 
esse comperi ex duobus aliis ejusdem [LXX] Bi- 
bliothecee manuscriptorum catalogis, quorum prio- 
rem David Heschelius Augustz edidit accuratissi- 
mum anno 1605, alterum Antonius Reiserus anno 
1615. ln indice Hoschelii ad cod. 923 legitur : Ca- 
techetice — institutiones — episcopi Hierosolymitani , 
quem esse Cyrillum puto. Post priorum xix cate- 
chesium inscriptiones, subjungit : Ejusdem autem 
auctoris el has que sequuntur existimo. mystagogice 


. Catecheses quinque. Reiserus vero, pag. 15, hzec ha- 


bet : Joannis Hierosolymitani institutiones cateche- 
tice illuminatorum et mystagogica. David Hosche- 
lius ascribit Cyrillo : qui vero primum edidit indi- 
cem manuscriptorum bibliothece hujus anie centum 
annos, Joanni ascribit, εἰ exinde Ehingerus. Ex 
quibus luce, ni fallor, meridiana clarius apparet in 
codice Augustano appositum a librario non fuisse 
auctoris nomen, aut forsan evanuisse : ut alii Cy- 
rillo Catecheses tribuendas duxerint, alii Joanni 
divinarint. 

XVI. Joannem vero, aut quemvis alium Cyrille 
recentiorem Catecheses llluminatorum non compo- 
suisse deducitur ex eo catechesis sexte loco, ubi 
auclor septuaginta annos exactos esse dicit, ex 
quo Manichaorum hzresis emerserat, sub Probo 
nimirum imperatore, τὸν πρώην ἐπὶ Πρώδον βασι- 
λέως ἀρξάμενον. Πρὸ γὰρ ὅλων ἑδδομήχοντα ἑτῶν 
ἡ πλάνη. Hic porro septuagesimus annus in annuni 
Christi circiter 5347, quo tempore Cyrillus nondum 
episcopus sanctae civitatis erat, sed presbyter sub 
Maximo pontifice, imperante tunc temporis Con- 
stantio Constantini Augusti filio. Catechesi unde- 
cima ubi de mundi fine perorat, temporum 800- 
rum scandala sic explicat, ut de rebus in Ecclesia 
Constantio imp. Ariano gestis ipsum loqui perspi- 
cuum sit: Si audis quod episcopi contra. episcopos, 
clerici contra clericos, populi contra populos usque 
ad sanguinem certant, inquit, ne perlurberis. In apo. 
slolis inventa est proditio, et miraris si εἰ in episco- 
pis fraternum odium reperiatur. Nunc vero de[ece- 
runt homines a recta fide, iia ut alii quidem (Mar- 
cellus scilicet Ancyranus post Sabellium) νίοπα- 
τορίαν (q. d. filiopaternitalem) praedicent : alii vero 
Christum ex non exstantibus ad esse fuisse produ. 
ctum dicant (Arius nimirum cum suis) Jam opera- 
tur mysterium iniquitatis. Terrent me bella geutium ; 
terrent me scissiones Ecclesiarum : terret me odium 


“85 
fratrum. Αϑεὶῖϊ auicm wi tempore τπὸ impleantur. 
Preterea observandum venit, in istis Catecbesibns, 
ubi de Filie ejusque zierna generatione sermo est, 
masquam diserte pronuntiari eum esse ὁμοούσιον 
consubstantialem Patri; quamvis Christianam f- 
des ssepe multis enuptiet, quibus vocis hnjus sen- 
ses exprimatur, explodaturque impietas Ariana : 
wbi mempe (catech. 4) profitendum docet, Domi- 
mum Jesum Christum esse, τὸν Ex Θεοῦ Θεὸν veve- 
θέντα τὸν ix ςωτὸς τῶς γεντθέντα, τὸν ὅμοιον χατὰ 
kv τῷ vtvvizivz, Deum de Deo genitum, qui lu- 
wem de lumine genitus est, similem per omnia illi 
qui se gemit, non in temporibus habentem quod. sit, 
sed amie cuncia secula ἀϊδίως xai ἀχεταλήέπτως ix 
993 lixtph; τεγεννημένον, elerne (cat. 7) et incom- 
prehensibili ratione generatum ex Patre. Deo, qui 
waltoerum quidem abusionc sit Pater, ἑνὸς δὲ μόνου 
vcri χαὶ àArOcig τοῦ μονογενυὺς Yioo, wnias wero 
vat. 12) et solius natura et veritate unigeniti Filii ; 
uyerfectus Pater perfectum Filium genuerit, Πατὴρ 
slanag τέλειον Υἱὸν γεννέσας οὐδὲ σχεψάμενος, ὕστερον 
ἐτένντισεν, ἀλλ᾽ ἀϊδίως ἐγέννησε. Neque deliberans 
(rat. 16) subinde genuit, sed perpetuo εἰ eterne ge- 
smit, Non enim, inquil alibi, Trinitatem separamus 
wt quidam (Ariani scilicet quos nominare cavet) 
eb χωρίξομεν τὴν Τριάδα, ὡς τινες, meque contrahi- 
sus, ut Sabelliws. Scilicet ergo tempore Constan- 
us imperatoris, Marcelli Aneyrani erroris declinandi 
e2osa,in Palzstina et in Oriente liberum non erat 
eonsabstantialem Patri Filium affirmare. Quin Cyril- 
δ ab Acacio Czsariense ad Hierosolymitanam sedem 
promotus fuit, quia non putabatur fidei Niczenz favere. 
Deinceps vero usque ad Seleuciensem synodum com- 
sunionem semper fovit eorum qui Semi- Ariani audic- 
bant, et Filium substantiz similis esse paternze profi- 
tebantur, Κύριλλος δὲ τοῖς ὁμοιοούσιον τῷ Πατρὶ τὸν 
Y εἰσηγουμένοις ἑπόμενος, inquit Sozomenus (a) ; 
mee nisi imperatore Theodosio Magno consubstan- 
dalitatem Verbi libere propalam confessus est : 
quando nimirum hzc Catholicorum certa esse et 
iaviolabilis tessera ccepit, quz idcirco catechume- 
mis competentibus summo studio tradebatur et 
ezponebatur, Quamobrem in fine epistolz ejusdem 
Cyrilli ad Constantium Augustum de signo crucis 
in ecelo ex lumine Hierosolymis apparente, ubi le- 
$us, δοξάζοντα ἀεὶ τὴν ἁγίαν χαὶ ὁμοούσιον 
τριάδα, laudantem semper. sanctam et. consubstan- 
tialem Trinietem ; omnino delenda est vox, xal 
ὁμοούσιον, el. consubstantialem, quam nec Cyrillus 
epistole ad Constantium apponere potuerit, nec 
Constantius Arianorum partibus addictior, tolerare. 
Etsi enim Cyrillus ab Acacio postea et ab Arianis 
varie exagitatus ac sede pulsus fuit; at non pro- 
pter expressam [idem consubstantialitatis : sed 
quod ad eam quam maxime accederet. Hic histo- 
riz ecclesiasticze peritis compertissima sunt, neque 
nunc insulse repetenda. 
XVII. Mystagogicas Catechieses quod spectat ; in 


(a) Lib. iv, c. 36. 


DISSERTATIO V. 


postrema λὰ Hiuminstos pollicitus erat se ad ees 
transacto Paschatis seu Resaerrectienis die per 
hehdomadem ejusmodi catecheses habiturum, qui- 
bus de mysteriis seu sacramentis qui£ acoepisscat, 
eorumque ritibus eradirentur, sumptis demonsira- 
lonibus ex utriusque Testamenti psginis : qued 
quidem in mystagogicis praestitum licet observare. 
112 vicissim in istaram prima ad bsc verba. con- 
fessionis laptizandorum : Credo in. Patrem εἰ ἔξ 
lium εἰ Spiriium sanctum, et in. baptisma peruitem- 
lir, ait se de his in superioribus fuse [ateque disse- 
ruisse. Insuper in prima ista catechesi myvstagogica 
Signi&cat auctor se eo tempore vivere, cum (foisis 
numinibus eelebritates festive et solemnes, παν- 
τγύρεις, palam agerentur, mactarenter hosgiie, e 
omnis cultus idololatrica superstitionis vigeret δά - 
huc : que profecto omnia ad Constantii setatam 
pertinent potius, quam Theodosii, cujus eximia 
sollicitmdine proscripta exstinelaque sunt. Αἀ τος, 
quemadmodum in cateehesi ὅ lilaminstorum ita 
disputarat de baptismi lavacro : Nem ut illa que 
aris offeruntur, cum natura sint. pura, inrocacione 
demonum impura effüciuntur; sic contra simplex 
equa, per sancti Spiritus et Christi invocationem ac- 
cepta [LXXI] virtute, sanctitatem. obtinet : consimili 
argumentandi ratione im mystagegica prima utitur 
adversus dapes idolis oblatas, quas esse Satanse 
pompas censet : Velut enim panis et vinum Euche- 
ristie. inquit, ante sacram. invocationem adorandas 
Trinitatis, panis erat el vinum merum ; peracta vero 
intocatione, panis ft corpus Christi et vinum sanguis 
Christi : ita et cibi ejusmodi pompe satenicea, suapte 
quidem natura puri sunt; invocatione autem demo- 
num impuri efficiuntur. Quis non jam eumden utre- 
bique auctorem sentiat, ut nullus supersit loews de 
styli diversitate vitilitigandi? Complures alias, loen- 
tiones omitto, φυ in utrisque catechesibus per- 
inde occurrunt. His adde mystagogicarum titules 
nihil discrepare ab aliarum inscriptionibus. Esto 
breviores prioribus iste sint : at longa orstionc 
opus non erat ad enarrandum qui de mysteriis 
precipuisque eorum ritibus tenenda "essent. Cate- 
cheses aliz: qu:e nobis supersunt Patrum, nihilo 
prolixiores sunt. Tandem, ne tempus terere actum 


agendo videar, in mystagogica quinta alia liturgia 


non explicatur, nisi. quse sancti Jacobi dieitur, seu 
Hierosolymitana : et ex his verbis qua eatechesis 


initio leguntur de lotione manuam presbyterorum ἢ 


fundente aquam diacono, οὔτε γὰρ ῥύπον σώματος 
ἔχοντος τὴν ἀρχὴν εἰσήειμεν εἰς τὴν Ἔχχλησίαν " 
nun enim sordido corpore Ecclesiam primum ingresei 
sumus; haud obscure, ni fallor, signilicat se tunc 
inter presbyteros cooptatum fuisse. lic porro ut 
de Cyrilli catechesibus alieubi subnotarem, com- 
pulerunt viri spectatissimse eruditionis, quibas e 
re inea esse visum est, ut ipse, non extraneus quis- 
piam, fratris erratum corrigerem, ne quid ex eo 
roboris male san: Coci et Riveti eritic& accederet, 


924 
- 


567 


DISSERTATIONES DAMASCENICA. 


DISSERTATIO SEXTA. 


De agymis, in qua etiam de.postremo Domini nostri Jesu. Christi Paschate. 


|. Quae in hae nostra editione Operum sancti 
Joannis Damasceni ipsius inscripta nomine pro- 
deunt opuscula de azymis , horum alterum exstat 
in eodiee Regio 2982, necuon in Seguieriano, 
alterum quod prolixioris istius instar compendii 
est, in codice ms. bibliothece monasterii Sancti 
Remigii Remensis , cujus mihi copiam fecit R. P. 
Pp. Dernardus de Montfaucon. Ád primum quod 
attinet , regius codex alter n. 2955, illud exhibet, 
eum prefatiuncula , quse genuinum ejus auctorem 
indicat, Melelium quemdam seilicet. Ac sane, 
quidem , ubi negatur in utroque opusculo Domi- 
pum Jesum Mosasicum Pascha comedisse ipso 
pridie quam pro nobis pateretur, nihil sincera 
Joannis Damasceni sententie contrarium magis. 
Nam in libro De fide orthodoza [c. 15] verbis ex- 
pressis legimus Dominum, cum vetus Pascha cum 
discipulis suis comedissel , τὸ παλαιὸν Πάσχα μετὰ 
«τῶν μαθητῶν αὐτοῦ φαγών, mox Eucharisti:z sa- 
eramentum instituisse. Et libro De duabus volun- 
tatibus, operationem humanam cum sancto Maximo 
infert ex eo quod denies ejus Pascha comminue- 
yunt , et. guliur. illud in. stomachum transmisit , 
hepar denique in sangwinem veriit, ol ὁδόντες, ol 
«εμόντες τὸ Πάσχα, καὶ ἡ φάρυγξ ἣ τῷ στομάχῳ 
φαραπέμψασα τοῦτο, τό το ἧπαρ τὸ ἐἑξαιματῶσαν. 
Ubi apparet Damasceuum postremam Christi cc- 
. pam innuere , quam evangeliste referunt. Adhzc, 
auclor opusculi De azymis synodum Trullanam 
qua sub Justiniano I]. celebrata fertur, confundit 
eum sexta qnerali quz coacta fuit Constantino 
Pogonato imp. eum Noster utramque optime dis- 
creverit in. Expositione fidei, quam ex Arabica 
,wensiatione Latinam dedi, in libello De recta fidei 
eententia, et in (ine orationis tertixt De imaginibus. 
Has ob causas utrumque opus eidem sancto Doctori 
abjudieandum est; atque eo magis quod in eis 
temere rursum affirmetur, paschalem agnum co- 
medi solitum a Judxis absque panibus fermenti 
experlibus, nec ejusmodi panes ad roensam ad- 
hibitos fuisse ante decimam quintam diem mensis 
primi : id quod a sanctorum Patrum , ac proinde 
Damasceni nostri doctrina abhorret , nec cum 
Mosaice legis prescripto vel contextu convenire 


88 Luc. xxii, 7. 


possit. Quanquam, per summum stuporem , opi- 
nionem hanc astruit Petrus Antiochenus epistola 
ad Üominicum patriarcham Gradensem : Ecce 
Lucas , inquit, pariter Christum panem accepisse 
dicit , non axymum. Non enim jam tunc temporis 
aderal , cum essel quinta dies (hebdomadis). Si- 
quidem per quintam illam decima tertia occurrebat 
adhuc, nec axymum comparebal , quia nondwn sub- 
latio panis contigerat. Τὰ γὰρ ἄζυμα τῇ ιε΄ τῆς 
σελήνης γίνεσθαι νενομοθετημένον ἦν, τῇ δὲ ιδ' ἀμ.- 
νὸν xal μόνον θύεσθαι" Nam lege praceptum fuit , 
ut decima quinia (una azyma fierent : αἱ deeima 
quaria. agnus duntaxat mactaretur. Unde decimam 
quariam lung primi mensis lex: Pascha nuncupat, 
decimam quintam vero nominal πρώτη primam asg- 
morum. Mox sequitur hec exclamatio : φεῦ τῆς 
ἀνοίας τοῦ ἀγραμμάτου! heu dementiam illitte- 
rali! Quam quidem una serie in contextu Petri 
Anmiocbeni edidit Cotelerius , in altero autem 
codice deesse admonet, Enimvero nihil aliud qa, 
nisi nota marginalis ,'Greculi cujusdam eruditi et 
sagacis, «que librariorum imprudentia, ut fleri 
solet, in textum translata est. Nam refellitur pa- 
triarcha ex ipsomet Luce: £vangelio, qui expressis 
verbis scribit, postremam hanc Domini cenam 
peractam fuisse, ipsa die Azymorum in qua necesse 
erat occidi Pascha : ἮΗλθεν ἡ ἡμέρα τῶν ἀζύμων, 
ἐν fj ἔδει θύεσθαι τὸ Πάσχα δ. Rursumque lege Mo- 
$2ica sancitum erat , idque perpetuo observatum 
ἃ Judeis fuit, ut Paschalis agnus non ederetur, 
nisi cum panibus minime fermentatis , xai φάγον- 
ται τὰ χρέα τῇ νυχτὶ ταύτῃ ὀπτὰ Tupl,xal ἄζυμα 
μετὰ πιχρίδων ἔδονται. Quin. etiam, ut ἃ decima 
[LXX1I] quarta exeunte, seu decima quinta vespere 
auspicantc, inciperentur comedi azyma, usque 
ad vicesimam diem inclusive (a) : ᾿Εναρχόμενοι 
τῇ τεσσαρεσχαιδεχάτῃ ἡμέρᾳ τοῦ μηνὸς τοῦ πρώτου 
ἀφ᾽ ἑσπέρας, ἕως ἡμέρας μιᾶς xal εἰχάδος τοῦ μηνὸς 
ἕως ἑσπέρας. 


II. Quando igitur de azymis dicendi datur oc- 
casio, libet operosius argumentum boc trartare 
propter Grecorum criminationes , quibus Eccle- 
siam Iltoinanam et Occidentalem onerant, a qua 


(a) Exod. xi, 15. Vid. Joseph. lib. 1 Antiq., c. 10. 


nempe se sejunxisse obtendant , quod panem abs- 
que fermento ad missarum sacrificium adhibeat. 
Ritum suum Romani tuentur exemplo Christi , 
qui , postquam agnum Paschalem secundum legis 
antique prescriptum cur panibus non fermenta- 
tis ederat, sub ejusmodi subinde panis specie, 
corpus suum discipulis tradiderit. Greci vero e 
schisimaticis complures, ut argumenti hujus, quod 
firmissimum est , vim elevarent , pra'fracte negave- 
runt Dominum in extrema illa coena pascha legi- 
"mum manducassc. Su:* quidem assertionis pa- 
tronos babuerunt binos illos auctores quorum 
Phetius meminit in Bibliotheca, cod. 115 : verum 
anonymi sunt et obscuri, quorum unus forsan 
feerit Joannes ille Philoponus, Tritheitarum quon- 
dem hzresis architectus, qui peculiari libello , 
quem Baltazar Corderius cum ejus expositione opi- 
ficii sex dierum in lucem protulit, idem commen- 
tem propugnavit. Photius vero iis nequaquam 
waentiendum putavit : quinimo subnotavit , ho- 
fem seriptorum opinationem , cum Joannis Chry- 
$0s5t0mi , tum Ecclesiz totius traditioni contrariam 
esse : 'O γὰρ Χρυσόστομος, inquit, καὶ ἡ Ἐχχλησία 
τότε φησὶν αὐτὸν ἐπιτελέσαι τὸ νομιχὸν πρὸ τοῦ 
μυστιχοῦ δείπνου. Profecto preter Chrysostoinum, 
e grzcis Patribus [renzus, Epiphanins , Theophi- 
lus et Cyrillus Alexandrini , Theodoretus , Ana- 
stasius I1, Antiochenus, Damascenus noster Joan- 
nes , et alii (ut Hieronymum Graecorum exseripto- 
rem et Latinos nostros omittam) idem tradunt. 
Nestra quidem ztate inter eruditos aliquot in Gal- 
liis nostris, variis hinc inde dissertationibus , 
concertatum est de Domini nostri Jesu Christi po- 
stremo Pasébate, aliis affirmantibus pascbalem 
agnum ab eo in ultima ccena comestum fuisse, 
negautibus aliis. Expendenti vero partis utriusque 
momenta , disertiora mihi visa sunt divine Scrip- 
turz testimonia, quibus prima vetustiorque sen- 
tentia astruitur. 

Ill. Joannes siquidem cap. xu, v 1, narrat, 
Ante sex dies Pasche Jesum venisse Bethaniam, 
1bi fecerunt. ei cenam. In textu Greco pro. cena 
wgitur δεῖπνον, quod prandium quoque significat , 
s* quodvis convivium. Unde Matth. xxiu, v. 6, 
de Pharisxis Dominus ait : Amant primos accu- 
bitws in. canis, ἐν δείπνοις, id est, in conviviis; 
Marc. vw, v. 41, Herodes in die natalis sui ce- 

R&m δεῖπνο, id est, convivium, fecit principibus 
Galilee , εἰς. Sin. vero coena proprie dicta fuerit, 
haec Sabbato exeunte facta est. Nam sexta dies 
ista ante Pascha Sabbatum erat , ipsumque mag- 
num , quod festivius cxteris agere Judai consue- 
scunt, propter nescio quod miraculum , quod in 
JFgypto hac ipsa die patribus suis contigisse fe- 
runt. lnstante porro Sabbati fine, priusquam sol 


DISSERTATIO VI. 


410 
occiderit, tertium epulum solent auspicari. Ter 
quippe Sabbato epulari districtissime tenentur. 
Nec putandum est Mariam ungendo caput et pedes - 
Christi, scruputosam contribulium suorum ser- 
vandi Sabbati legem violaturam fuisse. Nam, prz- 
terquam quod Judai in tertio epulo sabbatico 
pixides aromaticas naribus solent admovere oble- 
ctationis causa, in Thalinude Hierosolymitono (a) 
unctio hominis viventis Sabbato conceditur, non 
mortui; quippe quz deliciandi gratia "2T ΠῚ ἸῈ 
yuyo Du fiat. cy 0 no5 ὙΝῚ ὙΠ mmo wv 
rao m. Quiduam hoc est quod viventi praestare 
promittitur, non moriuo ? esl unctio, Quanquam et 
Sabbati initio (b) mortui cadaver ungere licitum 
erat , dummodo non inoveretur. Nec fractione ala- 
bastri posthabitum Sabbatum fuit, uti nec viola- 
tur effractione dolioli vel utris, cujus partes nulli 
usui futurz sint. Quinimo alabastrum fregit. Ma- 
ria, ne obturamentum extrabendo, tantilla ejus- 
modi vi adhibita , contra Sabbati legem peccasse 
censeretur. Quanto minus vero hanc violavit , Do- 
mini pedes capillis abstergendo. Nam comz uu- 
clio , ut viris, sic feminis Sabbato permissa erat. 
Potest cliam mulier vicina comam die Sabbati 
inungere quam periclitanti puerpera offerat, si 8at 
unguenti in vola manus ferre non possit. Sabbatum 
autem (c) fuisse, quaudo Jesus (utique ex loco 
non admodum distante) Bethaniam cum venisset, 
exceptus isto convivio fuit, li: quas dixi cireum- 
stantiz convivii innuunt, tum etiamex subsequen- 
tium dierum recensione evincitur. Joannes enim 
Evangelista, postquam narravit complures ex 
Judaeis, cum audissent Jesum Bethaniam adve- 
nisse , et apud Martham et Mariam epulari, illuc 
accessisse , non propter Jesum tantum , sed ut La- 
zarum viderent , eic. , mox subjungit, v, 12. In 
crastinum eum Hierosolymam triumphantis more, 
turmis ovantibus ingressum esse : id quod de per- 
petua cunctarum orbis Ecclesiarum consensione 
gestum fuit feria 1, seu Dominica, quam Greci 
idcirco vocant, τῶν Βαΐων; Latini ,* Palmarum; 
J&gyptii et Syri, Dominicam Osanna. Enimvere 
illa ipsa die trimuphi sui, cum vespera esset hora , 
inquit Marcus, eziit Beihaniam, cum discipulis 
suis 39. ubi mansit 39, sive pernoclavit. Alia die 
(insequenti scilicet) mane revertens in civitatem 
esuriit, ficui maledixit δ᾽, Jud:zorum perfidiam ar- 
guit, etc, EL cum vespera facta esset, egredienti 
de civitate discipuli ostenderunt ei ficum arcfa- 
ctam 33, Sequenti die veniunt rursus Hierosolymam, 
ubi Dominus multis sermonibus congressus csi 
cum sacerdotibus, Scribis quoque et Pbariszis **; 
quod in causa fuit, ut hi feria 4, qua proxime 
succedebat, de eo capiendo deliberarent : unde , 
per omnes fere Ecclesias, Romana duntaxat ex- 


? Mare. xi, 11. ? Matth. xxi, 19. 3) Marc. xi, 42-14. ?! ibid. 19, 30. 35 ibid. 97 seq. 


(a) Tract. sabb. fol. 12, col. 12, 


(8) Mish. tract, sabb. c. 92, n. , et c. 93, n. 1. (c) lbid. 


E 


Cepta , constitutum erat ut feriis quartis jejunare- 


fur, Éxeunti Jesu de templo ostendunt discipuli ἢ 


$dis sacre structuram. Quibus respondet brevi 
fore ut non relinquatur istic lapis super lapidem. 
Tum relicta civitate, sedente Jesu in. monte Oli- 
seti contra templum , interrogabant eum Petrus et 


Jacobus ei Joannes et Andreas : Dic nobis quando 


hec erunt **, Quocirca multa de excidio Hierosoly- 
mitano , extremoque judicio , et vigilandi necessi- 


tate dixit, qua fuse recitant Mattheus, Lucas et 


Marcus. Quibus ex ordine renuntiatis Matthzeus sub- 
jungit : Et factum est cum consummasset Jesus hos 
sermones, dixit discipulis suis : Scitis quia post bi- 
duum Pascha fiet et Filius hominis tradetur, [LXXIII] 
sut crucifigatur *, Marcus vero : Erat pascha et Azyma 
post biduum ; et querebant summi Sacerdotes **, etc. 
Secundc igiturab hinc dieChristus Judsis tradendus 


erat. Qui cum feria quinta finem babente traditus 


fuerit , extra dubium est, hoc ab ipso prznuntia- 
tum fuisse, vespere tertiz feri: , adeoque feria se- 
cunda flcui maledixisse, ac feria primaseu Dominica 
Bierosolymis triumphasse. Cum vero pridie trium- 
phi sui. Bethaniam advenerit, exceptusque convi- 


' vio fuerit, ante sex dies Pascha; et, post biduum ab 


M 


ea vespera, qua Hierosolymorum excidium prae- 
dixerat, apprebensus fuerit, omnino sequitur illo 
anno festum Pascbatis et Azymorum auspicandum 
fuisse ipsa feris» quinte vespera, qua traditus 


Judzis fuit. 


IV. Qus cum ita sint, ubi apud Matthzeum et Mar- 
cum legitur, τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ τῶν ᾿Αζύμων, ipsa 
prima dies azymorum quam naturalem dicunt, 
hon anterior altera significatur : ipsa, inquam, 
quarta decima mensis primi seu Nisan, quam lex 
mactando agno, vergente ad occasum sole, pra- 
scripserat, ut ineunte vespere Pascha immolatum 
cum azymis ederetur. Quocirca Lucas, qui initio 
eap. xxu, dixerat, ἤγγιζεν fj ἡμέρα τῶν ᾿Αζύμων, 


appropinquabat dies Azymorum, qui dicitur Pascha ; 


marratis subinde pontificum consilio de Christo 
neci dando, et pactione Juda, statim scribit : Ἦλθε 
δὲ ἡ ἡμέρα τῶν ᾿Αζύμων, ἐν f| ἔδει θύεσθαι τὸ 
Πάσχα Venit autem dies Azymorum, in qua necesse 
erat occidi pascha. Non, ut ante, in procinctu 
erat, scu proxima, sed jam venerat ; dies, inquam, 
fila naturalis, in cujus horispromeridianis pascha 
occidendum erat, et vespertinis post occasum solis 
comedendum cum azymis panibus, proscripto 
jam ἃ weridie fermentato; ita ut dies azymorum, 
seu decima quinta secundum legem, ipsa decima 
quarta naturali desinente inciperet. Pergit Lucas : 
Et misit Jacobum et Joannem dicens : Euntes parate 
nobis pascha ut manducemus. At illi dixerunt : Ubi 
eis paremus *? Non premouetur a discipulis, ut 


δὲ Matth. xxiv, 1-5; Marc. x1,1-5. 


DISSERTATIONES DAMASCENICZE. 


95 Matth. xxvi, 1, 2. 
41. 323 ibid. 15-15.  ** Joan. vi, 4... *' Psal. cxi, 1 seqq. 


372 


de Paschate preparando cogitent (quod forsam ali- 
qui ex sola Matthaei, et Marci textuum inspectione 
inferrent) sed ipse discipulos antevertit, mandatque 
ut diversorii Domino dicant : Ubi est refectio mea, 
ubi pascha cum discipulis meis manducem **? Igitur 
in animo babebat Pascha edere. Unde Lucas, 
postquam scripsit, Euntes autem invenerunt sicut 
dixit illis, etl paraverunt pascha , addit statim : Et 
cum íacta esset hora, utique coena paschalis auspi- 
cande, discubuit, et duodecim apostoli cum eo, et 
ait illis : Desiderio desideravi hoc Pascha manducare 
vobiscum, antequam patiar **. Aliis. namque duobus 
annis a baptismo suo cum apostolis Pascha non 
celebrarat. Nam primo praedicationis anno hos 
nondum selegerat. Secundo anno, ipso tempore 
solemnitatis Paschalis, in Galilea morabatur, ut 
testatur Joannes, ubi narrat miraculum quod pa- 
travit Dominus trans mare Galilzx, quod est Tibe- 
riadis, quinque panes multiplicando : Erat autem, 
inquit, proximum Pascha dies festus Judaeorum "5. 
Unde Sabbato δευτεροπρώτῳ, secundo primo, quod 
Sabbato magno proxime succedebat, incidebatque 
in hebdomadem azymorum, Jesus in eadem regione 
per sata cum discipulis ambulabat. 

Lucas mox refert Jesum, ubi primum discubuit, 
accepisse prz manibus calicem, et cum benedixis- 
set, bibendum illum discipulis propinasse , simili- 
que modo conam absolvisse ; eo utique ritu quem 
Judei observant in cona paschali (a). Demum 
Matthzeus et Marcus addunt : et hymno dicto exierunt. 
Hymnum hic vocant psalmum, 7n exitu lsrael δ". 
cum aliis quibusdam qui subsequuntur, quos Judzi 
post coenam Paschatis recitare consuescunt. ' 

His argumentis me victum fateor, ut illis asti- 
pularer, qui cum priscis Ecclesie Patribus et ma- 
gistris affirmant, Dominum Jesum Pascha Mosai- 
cum cum discipulis celebrasse ipsa vespera qua 
traditus Judaeis fuit. Modo necesse est ut argu- 
mentis eorum qui opinionem adversariam tuentur, 
faciam satis. : 


V. Adverse opinionis objecliones. — Tria pre- 
sertim solent objectare, quorum hoc primum est, 
Joannem de postrema Doinini cena dicturum, 
incipere* Ante diem festum Pascha, sciens Jesus 
quia venit hora ejus ^, etc. At festum Paschae ipsa 
ccena inchoabatur : nondum ergo Pascha vespera 
advenerat, 

Deinde, cum Dominus Jud» exeunti dixisset, 
Quod facis, fac citius **, quidam dispulorum arbi- 
trati sunt. injunctum illi fuisse, ut emeret qu& 
necessaria erant. ad diem [estum δ, Nondum igitur, 
inquiunt, paschalem solemnitatem erant auspicati, 
in cujus die prima vetitum erat quamcunque rem 
emere vel vendere. 


8. Marc. xiv, 1. " Luc. xxi, 8, 9. 5 ibid. 
*3 Joan. xim, 1. ibid. 27. ÉL ibid. 23. 


(a) Legendus Buxtorfius : Exercit. de Hist. instit, S. Cone. 


573 . 


lnguper testimonium aliud afferunt Joannis evan- 
gelisus, narrantis eos qui Jesum ad Pilatum addu- 
xerant, ingressos non esse in praetorium, ut non con- 
Laminareniur, sed ut manducarent pascha "δ : unde 
coaciudunt paschalem agnum vespera qus przces- 
serat comestum ἃ Judzis non fuisse, nec proinde 
a Domino. ld quod altero loco confirmant, quo 
Jeennes dicit segre tulisse Judzeos ut remanerent 
corpora in cruce Sabbato, quia magnus erat dies 
Me Sabbati **; hoc est ipsa paschalis diei festivi- 
88, seu sanctissima illa solemnitas altissimo Do- 
mino. Nam Judzi Helleniste precipuas ejusmodi 
selemnitates, μεγάλας ἡμέρας, magnos dies appel- 
labant, ut ex multis locis constat Evangeliorum et 
versionis Grecz, qus septuaginta interpretum esse 
vulgo traditur. 

Vi. Theologorum trita responsio. — Postremum 
hec argumentum ceteris valentius est, quo soluto 
viz wila difficultas alia supererit. Illum Joannis 
ἴδει : /psi vero non ingressi sunt. in pratorium, 

Wwe contaminarentur ; sed ut manducarent pascha, 
aleslegi in scholis sic interpretantur, ut evauge- 
lista Paschatis nomine istic significarit non festi- 
vam agoum, qui pridie inter ceenandum esus fue- 
rat, sed victimas, quz prin:o die azymorum offe- 
vebantur in templo. Moysen quippe hostias istas 
perinde atque agnum paschalem, Pascha nominaise, 
Deut. xv, 9, ubi legitur : Immolabis Phase Do- 
wine Deo imo de ovibus et de bobus , etc. Porro ad 
cwnam paschalem non bovina caro, sed ovina pa- 
rabatur, aut hzdina. Hzc vero responsio nodum 
mon solvit: quippe cum nihil tale offerat Hebrzus 
Seripturse textus, uti nec septuaginta interpretum 
translatio; sed nude tantum : Immolabis Phase (seu 
Pascha Domino) Deo tuo, oves et boves in loco quem 
elegerit. Dominus. Quibus verbis nihil aliud innui- 
tar. nisi in illo loco quem Deus elegisset, et non in 
alio, 41mmolandos esse in festivitate mensis Abib, 
sgnos primum, [LXXIV] qui vocabulo Pascha si- 
gnificantur, subindeque oves et boves in hostias 
pacificas, et. holocausta, per septem dies Azymo- 


rem. Quinimo Judzi, Misbnici tradunt prater: 


earnes immolati agni vel hzedi, licitum fuisse alias, 
ws vitulinas, seu quascunque mundas Deoque 

mactatas mensze ad coenam adhibere, si convivan- 

δε fami eximendze agnina vel hzedina non suffi- 
ce, 

WV. Decinsisii Petavii judicium. de ultimo Chri- 
sti Paschate, — Dionysius Petavius, vir eximie 
doctas, 18 saimadversionibus suis in Epiphanii 
Panarium ad heresim 91, qux est Alogorum, 
suctoris sui assertionem amplectitur ; puta illo 
anno que Dominus noster perpessus est, duobus 
diebes ab aliis atque aliis celebratum Pascha 

fuisse : quia cyclus quatuordecim annorum, quem 


*^ Joan. xvin, 38. ** Joan. xis, 51. 


(«) Annot. in Epiphan. p. 156. 


DISSERTATIO VI. - 


37, 
apud Judzos tune in usu fuisse ex Epiphanio post 
Keplerum observat, omnino accuratus non erat ; 
"Evexsv τοίνυν *oUtov,inquit Epiphanius, τότε σφα» 
λέντες, οὐ μόνον προὔλαδον θορυδούμενοι, τὰς δύο 
ἡμέρας βεδρωχότες τὸ Πάσχα, ἀλλὰ xa τὴν ὑπέρδα- 
τον προσθέντες μίαν ἡμέραν, χατὰ πᾶντα σγραλέντες" 
M vjus itaque gratia tunc offenderunt, ut perturbate 
ordine duos dies Pascha ederent : sed. insuper diem 
wnam adjicerent, emnibus modis offeudentes. Judsos 
unam diem adjecisse affirmat, quia, cum Ecclesi ἢ 
traditio esset pontifices et concillum Jud:eorum 
feria quarta, de Christo occidendo decretum tu- 
lisse, idcirco sibi finxerat Christum, non feria 
quinta, sed quarta prehensum judicatumque fuisse, 
nec insequenti die, sed sexta occisum. Quem erro- 
rem Petavius corrigere non dubitavit. Ceterum 
propter cycli labem et vitium Judaeos interdum 
aberras&e observat vir pereruditus (a), idque 
exemplo Christianorum posse declarari. « Nam, üt 
isti, cum Paschatis celebritatem ad luns Ψζηφισμοὺς, Ὁ 
quantum civilis usus patitur, exigere conarentur, 
idque in Niezno concilio decretum esset, in tanta 
astronomicarum rerum luce et peritia, tamen effu- 
gere non valuerunt, quin collectam aliquot szculis 
labem annorum, ad hzc nostra tempora propsga- 
rent, ut in solls motu totos decem dles, a lunari 
quatuor aberrarent. Quocirca idem Judseis evenisse 
non dubito, ut eorum Neomenis biduo, ac triduo, 
nonnunquam ἃ mediis lunz motibus et veris etiarà 
deflecterent. De cyelo et aunorum orbe, ' ia quem 
Neomenias Incluserint, etsi nibil admodum definió, 
verisimile tamen arbitror, quod In hac bseresi Epi- 
phanius exponit, usos esse Christi tempore Judssos 
periodo quadam annorum aiv, seu Lxxxiv potius. » 
His aliisque quse eodem spectant prastitutis, vir 
magnus, p. 172 De anno quo Christus mortem obiit, 
ad hunc modum loqui pergit: « Per idem tempus 
Judzi certam ob causam, de qua pa»ulo post agetur, 
Pascha in sequentem a legitimo diem, hoc est i 
Sabbatum, sive xxxi Martii transtulerunt, nec eo- 
dem quo Christus die celebrarunt. Hicenim ἐν f ἔδει 
θύειν ἡμέρᾳ (in qua die oportebat immolari) hot 
est xiv luna civili et politica, celebravit, non uti- 
que coelesti, utque ex medio et astronomico side- 
rum ratiocinio deprompta, de qua nihil ἃ legislatore 
prescriptum. At Judei luna sequente Pasclia per- 
egerunt. Neque vero solus id Christus fecisse vide- 
tur, ut leptimum tempus et à Deo constitutum 
cxteris anteferret ; sed et alii plerique patrii instituti 
tenaciores et ritus : unde θόρυδος, οἱ perturbatio 
in celebritate ipsa Paschatis exorta. Non aliam 
Epiphanii, cum hzc scriberet, mentem esse de- 
buisse, verba ipsius demonstrant. » Deinde post- 
quam Epiphanii errata Petavius notavit, Diagramma 
seu laterculum subjicit, lunarum et feriarum. anno 


915 


Dominice Passionis, unde colligatur quemnam 
errorem Jud2i tunc temporis potuerint admittere. 
Tandem, pag. 185, perpensis variaruim opinionum 
de postremo Domini Paschate momentis, conclu- 
dit: « Extraordinariam quamdam et singularein 
perturbationem exstitisse verisimile est, qua co 
duntaxat mense contigerit, quo Christus passus 
est : adeo ut non ipse solum cum apostolis, sed et 
alii diverso a ezteris die celebrarint. Nam et 
illud Epiphanii verba ipsa declarant, cum 05pu6ov 
et dissensionem in obeunda celebritate incidisse 
significant. Hunc in modum explicata a nobis ἃς 
defansa communis sententia mullo probabilior vi- 
detur, propter diserta et expressa Joannis testi- 
monia, qus nulla cavillatio possit eludere. » 

Vlll. Nimirum doctissimus auctor exploserat sen- 
tentiam illorum, qui Pascha feriis 2« 48 et θα, nun- 
quam celebratum affirmarent, itemque aliorum, 
qui arbitrarentur in more priscorum Judaeorum 
fuisse, ut quemadmodum hodie, duobus diebus 
continuis Neomenias et majora ejusmodi festa 
agerent. Ác illorum quidem quia, ipsismet He- 
brzis fatentibus, in primis R. Mose Majemonide, 
inventum istud Christo longe recentius : et quia, 
si rejiciendarum asciscendarumque feriarum or- 
dinaría fuisset illa ratio, atque ab universis re- 
cepta, neque Dominus, neque ulli omnino Judzi 
Neomenias festosque dies aliter quam ex prz- 
scripto legis una die celebrassent. Aliorum autem, 
quia consuetudo Neomenias et festa duobus diebus 
celebrandi, Judaeorum duntaxat illorum erat, qui 
procul ilierosolymis, et in dispersione agerent, 
ad quos advenire non potuissent nuntii, seu cur- 
sores, qui ad significandum novilunium a Synedrio 
magno mittebantur. Judzeorum quippe traditionem 
esse, majores suos, dum templuin staret, primum 
cujusque mensis diem babuisse illum, in eujus 
vespera lunz renascentis cornua apparuissent, 
visaque essent a viris huicce speculationi destina- 
tis; ut auditis approbatisque testibus saltem duo- 
bus, qui se nascentem lunam vidisse con(irmas- 
gent, Ncomenia sanctificaretur, primoque ipso die 
egressi nuntii per Palzstinam eam indicerent. In- 
super peues pontifices senatumque stetisse pote- 
statem primi mensis dilferendi facta intercalatione 
decimi tertii mensis qui Veadar, seu secundus 
Adar nuncuparetur ; idque variis de causis quas 
Majemonides refert in tract. Kiddush hakkodesh. 
Quamobrem in remotioribus regionibus Neomenias 
biduo celebrari solitas ; quia his in locis incerti 
Judiei erant, quemnam diem Synedrium Hieroso- 
lymitanum ex visione lun: przscripsisset. Eamdem 
istius bidui causam affert Leone de Modena, Venete 
synagoga quondam Rabbinus, in libello quem de 
ritibus llebreorum lialice edidit part. wu, cap. 9. 
Obiter tamen dicam Judzos, qui in. dispersioni- 
bua morabantur, duorum dierum consecratione 


Αἴ Deut. xxii, 18. 


DISSERTATÍIONES DAMASCENICEE. 


316 


discrimini illi alteri, quod ex arbitraria poatilicum 
intercalatione natum esset, [LXXV] mederi nulic 
modo potuisse. Quanquam Paulus Middelburgen- 
sis ex cognomine suo Durgensis traditionem Ju:j 
deorum diversam esse ait; nimirum Esdram olim 
instiLuisse, ut duobus diebus przcipua festa age- 
rentur, aique idcirco R. Raba Jud:eos sus aetatis 
adhortatum, ne majorum consuetudinem quam 
Esdras ipse praceperat, omitterent. 

IX. Quidquid vero sit de illo Esdr:& mandato, 
Judxorum gentem a sola phasi lune mensium 
initia statuisse, nulla supputationis astronomica 
liabita ratione, penesque seniorum arbitrium fuisse 
intercalationes annorum, mihi prorsus persuasum 
non est ; imo nec Judaeorum cordatioribus, qui ey 
quibusdam etiam Scripturz divinse locis compro- 
barunt, in ipsismet remotioribus seculis scientiam 
temporum, seu chronologiam, ad dies solemnes 
statuendos execultam a majoribus suis fuisse. ld 
porro muneris in primis impositum tradunt Issa» 
charidis, quibus Moyses cum morti proximus 
benediceret, hoc pranuntiarat : Tow "ovo" 
pu ΤΣῚ τ ov wop own ὩῺΝ Et Issachar in 
tabernaculis tuis. Populos ad montem vocabunt : illic 
immolabunt victimas jusiitig δ΄. Quas Onkelos, Ka- 
balistica licentia legens "2orm, ita reddidit ΟΝ 
: poma "m uxo pU: e ]ssachar in 
pro[ectione tua ad statuenda. festa. in Jerusalem. 
Isthzec autem interpretatio nititur illo loco 1 Paral. 
in, ἢ 32: mo rwr ΤΣ nita ym cuo xm 
Uu ney Εἰ de filiis Issachar (venerunt ad 
David) periti scientia. temporum, ad cognoscendum 
quid deberet. facere Israel. Paraphrastes Chaldaeus 
versum istum fusiori sermone huuc in modum 
transtulit: Ex Issachar periti scientig temporum, 
docii in. figendis initiis annorum el mensium, in 
intercalandis mense et annis ; sophista in noviluniis 
ad definienda figendaque [esta in tempore — suo. 
wc) omm puis wUDUT : wDE"pTO ἈΠῈ3 
exercitati quoque in revolutione solis, et astrologt in 
siderum stellarumque notitia. Quamobrem | Rashi 
Deuteronomii versum quem citavi, ex isto libri 1 
Paralip. loco, eodem sensu sic exponit : Jssachar 
prosperabitur sedendo in tabernaculis suis, μὲ lcgi 
siudeat nu "1y5 e'uT yup" intercalationi an- 
norum dans operam, figendisque Neomeniis, juxta 
aique dicitur (| Paral. x1) : Et de filiis Issachar, periti 
scientie temporum, principes familiarum ducenti. 
Principes synedrii fuerunt. ΓᾺΡ 5 yan orcoy 
-"-"2aD mnyoperam dantes temporibus de finiendis et 
annis intercalandis. Populos seu tribus Israel voca- 
bunt ad montem, id est ad montem Moria congrega- 
bunt , ad statas utique solemnitates celebrandas. Ad- 
dam interpretationem R. David Rimbi in illum locum 
Paralipom. c2; Ty5 ΟΥ̓ 7992, inquit, "nana 
Dum? moy mo ny cO vm cum vy22 
vns nua cxmó sets msy5 ΓΔ τὴ wm 


871 
nim ΤΌΣΩ aunb n'y. Magistri mostri. in- 
terpreiati aunt, ut. 1ssacharide periti fuerint. seien- 
tia intercalandorum annorum, figendarumque Neo- 
weniarum. Unde subjungitur: Ad. sciendum quid 
agere debeat Israel ; ui nempe scientia. temporum 
insirucli, chronologica utique, mundi tempestatum 
iwmutaliones revolutionesque siderum noverint. sup- 
pulare. Bekius, qui paraphrasim Chaldaicam Pa- 
ralipomenon primus edidit, rabbinos alios in notis 
laudat, qui in eamdem expositionem consensere. 
Quinimo Seldenus lib. De anno Judeorum, Maje- 
monidem in tract. Kiddush hakkodesh. 17, $ 25, 
dixisse refert, Majores suos, maxime lIssacharidas. 
hebnisse coguitionem temporum, scientes quid [acien- 
dum esset [sraelitis. lusuper illud quoque R. Sa- 
muelis, apud Abraham Zacuth in Juchasin fol. 40, 
Dp rw nnoaemnypoó soy -owun ^2 Dauache- 
sem ascendisse in firmamentum, ei secum deduzisse 
(3 morialium usum) partes seu. scrupulos 1039. 
« Wes neuipe, inquit Seldenus, non minus, cele- 
Wa, «quam sexagenas apud Graecos et Latinos. 
Byperbole est manifesta de singulari tribus illius 
in re astronomica peritia. » Hanc vero Issacbaridae 
nen habuissent, si de sola speculatione phasis seu 
corauum lune se sollicitos prastitissenut. Quasi 
vero eximia quadam scientia opus esset ad lunz 
phases speculandas, quando pinguioris Minerva ho- 
manes ad hoc fuisse adhibitos fatemtur ipsimet 
Thalmudistz. 


X. Recentioribus bis Judzis Josephum higtori- 


cum adjungam , qui lib. in Ant. Jud. cap. 1, nar- 
rat a Moyse constitutum esse ut festum Taberna- 
calorum agerelur quinta decima septimi mensis, 
τρεπομένου τοῦ χαιροῦ πρὸς χειμερινὴν ὥραν, ver- 
gente anno versus hibernum tempestatem ; hoc est 


post sequinoctium autumnale, Pascha vero immola- 


retur τῇ τεσσαρεσχαιδεχάτῃ κατὰ σελήνην, bv K oup τοῦ 
ἡλίου χαθεστῶτος, decima quaria mensis (Nisan) So- 
le consistente in Ariete. Atqui fieri nequaquam po- 
terat, ut ex sola lunz cornuum speculalione, cum 
arbitraria nescio qua intercalatione, nulla cursus 
Ienaris ad solarem per calculos astronomicos com- 
Wratione, Pascha quotannis celebraretur quando 
wi in ariete consisteret. Prater Philonem et Mu- 
&eum, nescio quem, qui idem quo Josephus sta- 
tuerant, Ánatolius Laodicenus in canonibus pa- 
&chaMbus, apud Eusebium (a). vetustiores alios 


Judsos cubat, Agathobulos nempe, et Aristobulos,. 


qui omnescerüssimis demonstrationibus eviceraut, 
τὴν τοῦ Πάσχα ἑορτὴν δεῖν πάντως μετ᾽ ἰσημερίαν 
ἄγεσθαι. Pascha [ἐδίμιπ | omnino debere post. aqui- 
Moctium celebrari. Quamobrem Petavius loco jam a 
me laudato (183), postquam retulit ex Majemonide 
qwomodo se synedrium gereret erga testes qni 
pliasim lunz renuntiabant, subinde infert : Mani- 
festum esseex hoc. loco, Christi Domini nostri tem- 


pore, Neomenias Ron lam certo constitutas esse, wb 


(a) Lib, vi, c. 592. 


DISSERTATIO VI. 


f 


378 
non, vel a[fecio jam mense relexere, ac retraciare li- 
citum esset, adeoque solemuilates ipsas, que a men- 
sis capite penderent, inalios dies incidisse. Quare cum 
lotum hoc negotium perperam a alolidissimis magi« 
siratibus, el contra majorum ritus. administraretur, 
g'assante jam superstitione, corruptissimieque tempos. 
ribus, verisimile est aliquos reperios, qui hanc camre- 
moniarum riluumque perturbationem, qualenus in ip» 
sis erat, emendare. siudereni, et que privatim obire 
poterant sacra legitimis temporibus perficerent. Cu- 
jusmodi Paschalis agni cone [nit; quam anno' sum 
passionis Christus cum apostolis, atque aliis etiam 
fortasse Juderis, pridie quam ceteri prepostere id 
facerent, usurpare maluit. Neque hoc unius alteriusve 
diei discrimen admirabilius esse debet, qnam quod 
Christianis ipsis ante Victoris pape decretum, aut 
Aicenum concilium, verum etiam aliquot postea ser- 
culis accidit in religiosissima Paschatis celebritate, 
uno plerumque mense, nonnunquam diebus vii α 60 
differrent, de quo nonnulla ad Nicephori [LXX V] Bre- 
viariun in προθεωρίᾳ, olim adnotavimus, etc. Proli- 
xos liic exscribere non piguit magni Petavii textus, 
cujus quoad res chronologices maxima semper erit 
apud eruditos auctoritas, et eujus vanam suepicio- 
nem non fuisse mox ostendam. 

XI. « Ast, inquit receutior aliquis, cyclorum et 
usum et inventionem, qui aliis quam Grecis tri- 
buerit, hic sane multum ballucinabitur. Grecarum 
autem et genuilium omnium disciplinarum non s0- 
lam parum studiosi, sed οἱ osores fuere semper 
maximi Judaei, quandiu res Judeica stetit. incohu- : 
mis. Nec eorte nisi pluribus post suam inter gen- 
tes dispersionem seculis usum hujusmodi gentilium 
artium habere cceperunt, ut facile apud eos omnes 
eonvenit, qui gentis mores et ritus attentius seru- 
tati sunt.» 

Xll. Hane vero Judzi a Grsecis calculos astrono- 
micos discere debuerunt, ac non potius ab JEgy- 
ptiis et Claldseis , qui Griecorum*magietri fuerunt, 
et quibuscum Judsi frequentiorem consuetadinem 
habuerunt? Sed nec. Grecos consuluit Cesar, ut 
Romanum annum statueret, non Sosigenes, non 
Augustus, non Patres Niczni, non Ecclesia Ro- 
mana et Catholica ; verum gyptios et Orfentales. 


' Annon vero. Judzus erat Aristobulus Magister Pre- 


lemai regis de genere. Christorum sacerdotum, ad 
quem exstat epistola gynedrii Hierosolymitani, c. 4, 
lib. !! Machabsorum ? Rie sane gentilium artes 
non oderat, qui regi gentili erudiepdo prafectus 
esset. Nec dubium est quin ipse sit Aristobulus 
ille, quem ut Peripateticze Philosophiz, ita astro- 
nomicze scientis peritum fuisse asserit Anatolius 
apud Eusebium ; cui socios adjungit. ejusdem gen- 
tis duos Agathobulos. Annon Judzus erat Jesus fl- 
lius Sirach, qui cap. xxxix. Ecclesiastici, sapien. 
tem suum ait. non veterum modo, prophetarumqu. 
libris legendis vacaturum, sed et in terram alieni« 


319 


genarum gentium transiturum, ut eorum quas apud 
eas geruntur periculum faciat? Philonem, Jose- 
phum, Mussum, et alios omitto, qui litteris et phi- 
losophig Grecorum insudarunt. Epiphanius nar- 
rat Pharissos, qui fato cuncta ascriberent, astrono- 
mix operam in primis posuisse. Diu ante cycluimn 
Hillelianum quo nunc universi per orbem Judei 
utuntur, R. Samuel, schole Nahardeensis caput, 
Periodum astronomicam in Babylonia vulgavit, 
quam sui relicta veteri sequerentur : unde cogno- 
minatus fuit, Jarchiani, sive Lunista. Florebat post 
seculi tertii a Christi nativitate initium. Eodem 
circiter szculo labente calculum alium in Palzsti- 
na protulit ἢ. Adda filius Ahab: nonnihil emenda- 
tiorem. Origenes horum temporum scriptor, hom. 
25 in Num., ubi varias Judeorum festivitates ex- 
ponit, testatur eos ad solis cursum lunarem ex- 
egisse : Tertia, inquit, festivitas ponitur Neomenia 
dies, in qua offertur et hostia. Neomenia autem dici- 
iur nocaluna, cum luna innovatur. Nova autem fit, 
eum soli proxima [werit effecia, el valde ei conjun- 
cia, ita. ut sub. claritate ejus lateat. EL. paucis in- 
terjectis , quaerit : Quid enim religioni conducit 
not lunc, id est, cum conjungitur soli, et adhe- 
' rel. ei, observare festivitatem ? Ptolemaeus, nobilis 
ile astronomus Alexandrinus qui Marco Aurelio 
imp. δίδου} Ecclesi: secundo et centum fere annis 
ante R. Samuelem scribebat , Judzorum periodum 
decemnovennalem intercalationum mirum quan- 
tum extulit, ceu a viris divino Spiritu afflatis et 
prophetis excogitata traditaque esset ; quod ve- 
Lustissimam eam esse, non recentem indicat. Sed 
eur testes alios quaerimus astronomicee eruditionis 
velerum Hebreorum, quando Mislina, cap. 1., tract. 
Rosh hasshana , non pauca nobis suppeditat argu- 
menta, Gamalielem magnum eam coluisse, Ejus 
calculos et periodos varias refert liber qui de ge- 
neri ejus nomine , ΟΝ 'pon Pikei Eliezer ; id 
est, Capita Eliezer, lilii scilicet R. Hyrcani, in- 
scriptus fuit. Cap. 6, cyclum solarem statuit vi- 
ginti octo annorum, septem minoribus cyclis qua- 
tuor annorum, seu bis quatuordecim annorum 
periodis constantem. Cap. 7, Johannan , Gamaliel, 
et alii cum Eliezere lunarem periodum magnam ex 
snnis viginti et uno componi aiunt ; idque pluribus 
edisserunt. Ác tandem agnoscunt maximum cir- 
culum solis octoginta et octo annis solaribus ab- 
$olvi ; hoc est tribus cyclis solaribus, et quatuor 
lunaribus. Ad lb:ec circulum embolismorum , quem 
a Ptolemzo laudatum celebratumque diximus, 
haud prorsus diverso modo recitant , atque Gama- 
liel ipse in Mishna , tract. Rosh hasshanah, cap. 1, 
wt xix annorum sit, septemque circulos minores 
habeat, quorum alii tribus, alii duobus annis 
constent. Qus omnia sic per calculos astronomicos 
ita explicant, ut ad Calippicam periodum propius 
accedere visi sint clarissimo Morino, qui primus 
veterem hanc Judzorum ex eodem libro litterario 
orbi indicavit, exercit. UL in Pentateuch. Samari- 


DISSERTATIONES DAMASCERICE. 


tanum, cap. 5, etin epistola ad Godofredum Ven. 
delinum, tredecim annis antequam Guíllelmu 

Henricus Vorstius Capita Eliezer Latine ederet. 
Quocirca vir doctus ihsuper observavit periodum 
hanc ipsam esse quam Epiphanius usurpatam a 
Judzis tempore Christi fuisse scripserat , hzeres. 51. 
Quamlibet igitur capita Eliezeris a posteriori zevi 
scriptore consarcinata «el auctá videantur ; com- 
putus ille quem exhibent, propter suam cum Epi- 
phaniano, nec non cum Mishnicis epilogismis con- 
formitatem , eo antiquior baberi debet, quo Sa- 
mueliano et Addano, multoque magis Hilleliano 
imperfeclior et deflcientior est, ac pinguiori mi- 
nerva structus , ut prisca illa zetas ferebat. Exinde 
vere concludo non male conjecisse Petavium ipso 
zvo quo Christus in terris agebat, mortemque 
obiit, non defuisse apud Judaeos, qui stolidam 
aliam ex solo lunze cornuum aspectu mensium sup- 
putandorum rationem emendare et explodere stu- 
duerint : ex quo etiam inter ipsos θόρυδον dissi- 
diumve quod refert Epiplianius, natum 6556, ad- 
modum mihi simile vero apparet. Petavio subscri- 

bit chronologus alter haud incelebris ex eadem so- 

cietate Bucherius tractatus De veteri Judeorum 

cyclo , capitibus przesertim ὅ et 6. 

XIV. Neque vero prosit objicere Gamalielem , in 
decreto solemni quod aliquando nomine synedrii de 
anro intercalando dedit, nullam fleri supputationis 
astronomicze mentionem : sed pontium fractorum 
nec instauratorum, segetum non maturescentium , 
tenerorumque nimis agnorum , et pullorum colum- 
barum , quam ut Deo offerri possent. Siquidem hzc 
prisca formula erat, qua przsertim allegabantur 
certa quzdam indicia, quibus (LXX VIT] comproba- 
retur necessitas intercalationis, non ejus primaria 
ratio. Fractio quippe pontium vigere adhuc hiemem 
propter imbres et torrentium exundationem signi- 
ficabat , nec proxime ver iuuminere quando purgato 
nubibus ccelo, non modo pontes reficiendi erant, 
sed el metend:e segetes , agnique ad sacrificia ido- 
nei futuri, integro anno transacto ab altero vere. 
Quocirca Eliezer, cap. 8 , ait, propter tria signa in- 
tercalari annum, propter arbores , propter herbas 
el propter solstitia, ut preter rationes ejusmodi 
populares , potior semper illa esset qus computa- 
tione astronomica nitebatur. 

XV. R. Abarbanel supputationum | astronomica- 
rum auctoritatem (tuetur contra Karairas. — Rabbi 
Abarbanel, quem Judaorum doctissimum fuisse 
omnes norunt, in commentario in cap. xit Exodi, 
dedita opera fuse refellit contribules suos, qui 
Karraitg sive Karrei, vulgo audiunt, ostenditque 
leraelitas, dum Hierosolyma stabant, mensem 
primum nequaquam esse auspicatos ab ea die vel 
vespera qua lunx prima pbasis appareret, sed ab 
ejus cum sole coitu, secundum calculos astrono- 
micos. Excussis itaque variorum sententiis de 
primo anni principio naturali, postquam definivit 
primum mensem secundum solis motum in Zo- 


disco esse Tisri; arbitrarium vero et ex institoto 
esso Nisan, ut lgraelitz Dei liberatoris sui recor- 
darentur: pergit, fatelurque penes synedrium 
magnum foisse, mensium inilia statuere, et annos 
intercalare. Legem porro cavisse, ut Nísan primus 
mensis foret, solo exstante in signo arietis, sicut 
dicitur : Observa mensem Abib ** ( seu. waturescen- 
Biuse (frugum), quod cum dependeat a sole, idcirco 
luas motus ad solis cursum exigi debere. Quam- 
ebrem menses lunares, quandoque duodecim esse, 
quandoque tredecim, quia solaris annus lunarem 
madecim circiter diebus superat. Unde anuo ad- 
dendus mensis inlercalaris fuit : ut singulis 19 
- aaais septem fuerint intercalandi ; nempe 5, 6, 
8, 11, 14, 17 et 19. Ideo vero sapientes synedrii, 
septem testes de lune phasi varie sciscitatos esse, 
s& asironomicas computationes suas magis com- 
probarent. Tum Karreorum, qui menses in Palz- 
sima ἃ pbasibus inchoare debuisse contendunt, 
Wat argumentum affert : In lege precipi ut menses 
sdifcentur secundum aspectum primum [una 
(ius vei. causa. dicitur : iTi VY mensis iste vo- 
Bis erit principium, etc. Mensem quippe non vocari 
WWL misi ob innovalionem lune, de qua dicitur 
peat uxxxi: « Buccinate in QT neomenia, » id. est 
ignovatione (ung. Falso proinde dici (a rabbani- 
stis) sublata Domo judicii magna (synedrio) esse 
queque sublatam visionem (une. Omnes lsraelitas 
wsque ad Rabbam Gamalielem fixisse menses secun- 
dum phasim. Ad hoc momentum Abarbanel multa 
repeuit, quorum hzc potiora sunt: impossibile 
faisse ssnctificari mensem ex phasi lune; quando- 
quidem sepe contingit, ccelum tunc esse nubilum 
εἰ pluviosum. Mirificum fore, si lsraelite in terra 
swa nibil habuisse putentur, quo suos annos sta- 
taque tempora delinirent preter quorumdam te- 
stimonium de aspectu lunz, destitutosque fuisse 
Rovilunii supputandi ratione, cursus ilem solis 
et lunz, quz populi alii et lingue nossent, Hinc 
Rabbi Hlannanael scripsisse, 233122 D* tmn n 
Ἔ 5y DW 9 men 5 by Ὥ oma x5 eo 
fixionem mensium inler Israelitas non [misse 
lantum per visionem lung, sed eliam per aupputa- 
tionem. Quin rem hanc inde probari posse, quod 
40 annis quibus in deserto versati sunt, nube in- 
terdiu obtegebantur, et columna ignis noctu, ut 
wec solem, nec lunam spectare possent. Cur 
enimvero jussisset potius Moses consecrari ex 
ore aliquot testium, qui variis de causis aut men- 
liri, aut falli possent, quam ex supputatione qua 
arithmetica est et. iufallibilis? At certe cum Da- 
vid Jonathani dicebat: Cras est movilunium, el 
ego sedebo cum rege '*; undenam id scire potuit, 
Disi ex suppulatione novilunia jam χα essent? 
Nam forsan videnda luna non erat; nec proinde 


*5 Deut, xvi, 1. 
Xszxvili, 51, 52. 


“1 Reg. xx, 18. ** ibid. 24. 


DISSERTATIO VI. 


88 
figenda fuisset Neomenia. Imo ex eodem loeo in- 
super arguitur, quod dues dies ststperint pro 
Neomenia, cum dicitur : Et abscondit se. David in 
agro, et fuit Neomenia, et accubuit rez ail. vesemm- 
dum **, etc. Accidit autem *xv VT ΤΡ ΘῸ po- 
stridie Neomenim secunda, ut vacaret locus David. 
Ubi intelligi non potest alia Neomenia. Quin ad- 
dit Seriptura dixisse Saul : Quaere non venit filius 
lsai, meque heri, meque hodie. ad wescendum "'? 
Tum subinde: Surrezit Jonathas a mensa ín ira 
furoris, e& non comedit panem in die (e) Neomenia 
secunda. Nunquid hoc non ,perspicue ostendit, 
duos tune illius Neomenism dies feristes fuisse iw 
principio mensis, ut hodie fleri solet? cr»rcn «D 
YO ὙΠ mom man wu we sw 
vu ldem plane R. igsías ad. hunc. eumdem 1o. 
cum observarat. "Gy Umm wo m ΟἿ ὩΣ 
Ὁ vm vo crew ue v5 ΜῈ ΝΤῚ 
von wp» "o o" Ceput mensis duobus diebus 
constabat, quia preleritus mensis plenus [uerai 
( scil. 50 dierum ), eo modo quo nos supputationem 
facientes, caput mensis biduo sanctificamus, wb 
sanclificetur tempore suo. Etenim persspe f ut, 
propter coitum iuns cum sole, caput mensis ad 
duos veluti dies pertineat, nimirum ad (ποι 
precedentis, et ad initium insequentis. Id quod 
Leo Mutinensis non omisit, part. i, eap. 9, n. 9. 
Hoc porro non illis aoccidebat qui mensem a 
phasi putarent ; quippe cum nascentis luns cor- 
Bua nonnisi post meridiem cermi queant : adeo- 
que phasis unius duntaxat diei Judsici principium 
esse poterat. Addiderim ego, quo in libro Job *5, 
in quo omnigens eruditionis specimina paseiuds 
micant, de variis coeli signis et sideribus leguntur, 
argumento esse priscos Hebreos astronomicarum 
rerum imperitos prorsus non fuisse: uti etiam 
quz refert Scriptura, IV Reg. xxxi, 11, de horo- 
logio Achaz regis Juda ad solis motum delineato. 
Tandem anni Judaici nunquam, etiam primzeva 
illa :tate mere lunares fuerunt οἱ vagi, sed qui 
ad solares, interjecto identidem decimo tertio 
mense Embolimzxo, reducerentur. Haec autem in- 
tercalatio rite üeri non poterat absque calculis 
astronomicis, ex solo magni senatus οἱ principis 
arbitrio. - 
XVI. « Abarbanel itaque concludit priscos om- 
ues lsraelitas, ἰἊ ἘΟΥ 52, consuesse Neomenias 
statuere ex supputalione, cum qua visionem con- 
ciliarent, cum supputatio primaria esset. Quo- 
circa diserte scriptum legi | Paral. xn, 52: De 
filiis Issachar, periti inielligentia temporum, ita ut 
scirent quid agendum esset Israeli, etc. Nulla au- 
tem scientia et intelligentia opus est (inquit) ad 
solemnitates [DXXVIII] figendas sine supputatione ; 
qua est arcanum intercalationis. Nam vieio lungs 


9? ibid. 54. 


δι jbid. 27. 5 Job 1x, 0; xxxvii 9: | 


(a) Noster interpres vulg. vertit, in die Culendarum secunda. Optime prorsus. 


A^. 


tes est perspicua, et perceptu faeillima : cum 
supputatio sit tantummodo sapientium : Quamob- 
rem lsraelitg ita. facere consueverunt, usque ad 
Antigonum | chmalotarcham principem Synedrii ; 
cujus discipuli fuerunt, Sadock et (a) Boethus. 
Dyv2T pr Quia igitur sapientes Israel perfecte 
callebant artem  intercalandi, quam praeclaram 
scieutiam per traditionem acceperant, coperunt 
degeneres illi discipuli excutere a sc jugum tra- 
didonis oralis, et se opponere fixioni mensium, 
seu noviluniorum, dicentes, sensum precepti non 
esse, ut figatur novilunium secundum supputatio- 
nem, nec tam sublimibus opus esse disciplinis, sed 
secundum visionem lung, ex ore duorum testium, 
sive illi docti fuerint, sive indocti. Unde sapien- 
tes illius sevi necesse habuerunt rationes illorum 
frivolas solidis argumentis refellere; e quibus 
KR. Gamaliel dixit : vrai *2 rro mco sen ow 
OU πστὶ THO NON "ax ΤῸ Sape 9 "pm 
On iy' vm mmo ov vm nmmo mab Ne- 
lite curare visionem luno. Supputatio enim potior 
est. Hoc ego sum edoctus per traditionem nostram 
a4omo a patris mei Abba, mensem lunarem non 
hebere pauciores, quam 929 dies cum dimidio et 
193 scrupulis. » ld quod docet nos Rabban Gama- 
lelem innixum non fuisse phasi lunz. Hoc am- 
plíus confirmat ex duobus textibus Mishne tract. 
Rosh hesshanah, cap. 5, in quorum altero legitur. 
ὩΣ ὍΝ OK" unnm vrexo DM Du) "8 
zz5apn πο 16 onp»o ov weno aene ΤΥ ooa 
3 m Venerunt. aliquando duo et. dixerunt : 
Vidimus eam suo tempore, die nimirum tricesima. 
Nocte autem intercalativnis ejus, sub egressum asci- 
licet diei tricesimi, non apparwit, et acceptavit eos 
Rabban Gamaliel. Ex quo loco concludit, Gamalie- 
lem, qui testes istos mendacii non arguit, postha- 
bito horum testimonio, supputationi potius ad- 
heesisse ad annum intercalandum. Addit insuper 
in eodem Mishnz capite legi : ΠῸΞ ΤΡῚΣ mmo 
ὩΣ moa woo Uy wmoyi wioei [Ὁ Ὁ mm 
DM ΠΝ Ὡ Gamaliel figuras. lunarum ha- 
t ἐπ εὐπασαίο super tabula in pariete, quas mon- 
straret. imperitis : ut. nempe Sadduczos Boethu- 
stPusque convinceret sibi notos esse lun: motus, 
ejusque dum renasceretur figuras pro quolibet 
mense, quas discipulis ea in tabula ostenderet. 
Tertium istis addere textum Mishnz poterat, quo 
narratur sanctificatum  novilunium fuisse, sive 
luna tempore 810 visa esset, sive non. xz! 
YN wen mes woo ὉΣῚ unma, R. Elie- 
zere filio Sadoch nequidquam refragante : Quam- 
obrem manifestum est, inquit Abarbanel, funda- 
mentum hujus rei non consistere in visione, sed in 
suppatatione : quodque simul re(utarentur, quie ad- 


(a) Dico, Boethius potius quam Baithus vel Baithos. 
Cognominis siquidem hic erat, aut forsan idem cum 
Boetho illo Alexandrino, cujus peptim l[lerodes 
Ascalonita uxorem duxit ; de quo vide Joseph. An- 


DISSERTATIONES DAMASCENICA. 


384 


versarii contra objicerent. Hzc aliaque persequitur 
Abarbauel, quem tamen permirum est, vetustissi- 
mum Eliezeris canonem, imo et Gamalielis cal- 
culos, quos citat Eliezer, omisisse. Caeterum ex 
hac disputatione multa colligo. 

XVII. Primum est, quo magis ac magis evinci- 
tur, non inanem doctissimi Petavii conjectationem 
fuisse, illo tempore quo Dominus in Judza mor- 
tem obiit, non convenisse inter Judios de legi- 
timo Paschatis die statuendo, nec defuisse, qui 
non probarent ex sola lunz phasi, ac, nescio quo- 
rum testium relatione, menses definiri, posthabi- 
tisque calculis astronomnicis annum insuper inter- 
calari : quando, vel ipsismet Karrzis fatentibus, 
certum sit. Gamalielem cum suis Phariszis, quo- 
rum Mishnici ritus et mores collegerunt; pro 
supputatione stetisse. Tic enim ἢ. Gamaliel ipse 
est cujus Lucas meminit Act. v, $4, ceu viri 
honorabilis universe plebi, eL quo magistro sanctus 
Paulus usus est. Thalmudistze tradunt, singulari 
privilegio fuisse illi concessum, ut filios nepotes- 
que suos Grecorum lingua et disciplinis imbue- 
ret. Adduntque insuper R. Simeonem ejus filium 
ἃ synedrio tandem obtinuisse, ut ex calculo astro- 
nomíco Neomeniz deinceps statuerentur : id quod 
plane anterioris dissidii aliud argumentum est. 

Alterum est, a primzva δεῖδιθ astronomicas 
supputationes in usu apud Israelitas fuisse, qui- 
bus refragati non sint nisi Sadduczi, qui Karrai- 
tarum parentes exstitere. 

XVIII. Sed et hoc presertim iterum deducitur, 
cum tempore Christi inter Judzos non convenire 
de assignandis noviluniis, statisque solennitatem 
diebus, Sadduczis a phasi lune menses auspican- 
tibus, et Phariseis, Gamaliele duce, a coitu cum 
8016, hinc factum esse, ut Sadduczi nonnisi al- 
tera, imo quandoque tertja post Phariseos die 
Pascha celebrarent. Quamobrem haud absone 
prorsus Epiphanius scripsit, illo anno, quo Domi- 
nus passus est, θόρυθον dissensionem, de legitimo 
Pasch: die consignando accidisse ; ut duobus die- 
bus Pascha immolatum comestumque fuerit. 

XIX. Sadduceorum conatus. et doli «t. Pascha 
sabbato ineunte agatur. — Ut vero Epiphanio fides 
magis magisque hac in parte concilietur, addam 
paucis, quid thalmudistze ipsimet Hierosolymitani 
rursum tradant in tract. Rosh hasshanah, cap. 2, 
8 4, ubi exponunt hunc Mishnz textum , ΠΟ Ὦ 
"xo ΤΡ m 5n wm nmy quapn (n 
Mishna Babylonica habetur (ΟΠ "Xp9pec 
T3205 TO NOW poro vv wow "on Antiquitws | 
receperunt testimonium de novilunio a quovis ho- 
mine. Posthac autem. Boethuscis fallaciter agenti- 
bus, statutum. est, ut non. acciperent nisi a certis 


tiq. Jud. lib. xv, c. 12. Thalmud Hierosolymitanum 
habet oma et crow Boethus. et oethusim. 
— "ΝΣ sunt sectarii, nec alii a Sadduceis sive 
Boethuszis. 


385 


εἰ notis. Quam fallaciam ejusmodi fuisse Gemara 
Hierosolymitana narrat: Tradunt magistri nostri 
. comatos esse Doethuseos in errorem inducere sa- 
pientes (synedrii) et conduxisse quadringentis zu- 
σαῖς unum de nostris, et alierum de suis, ut falso 
testarentur de novilunio. Cur autem fraudem hanc 
isti moliti essent, causam istam afferunt Glossa- 
lores : Um neu x59 ravi mw 5o Dv ywwv 
ΤΌΣ. ΓῸΣ UO Τῶν ΝΠῚῸ QD DUuuI unn 
"wa mx» ΠΣ NA wy nix) ΝΠ "72 
UrxUCD ΠΝ Ὁ nun Ut cum incideret iricesi- 
mus dies Adar in Sabbatum, nec appareret novilu- 
nium in lempore suo, ambierint Boethusa;i ut primus 
dies Pasche incideret. in Sabbatum, quo oblatio 
manipuli fieret, prima die hebdomadis: vocem Sab- 
bati, que habetur, Levit. xxii, 11 et 15, accipien- 
les pro Sabbato proprie dicto, ut cap.u Genesis (non 
pro die festivo οἱ feriatico) et [DXXIX] Pentecostes 
ἐν prima hebdomadis die. Atqui uoc ipsum est, 
quod Epiphanius anno Dominice passionis acci- 
ἄμ refert, ut nempe alio die Cliristus cum Ju- 
drorum plurimis Pascha comederit; alii vero 
Sabbato duntaxat ineunte, ut ita feria prima pro- 
xime post Sabbatum sequente manipulus oblatus 
sil, et eo anno festum Pentecostes in similem 
feriam, seu Dominicam, inciderit. Porro Boethu- 
5205 in eamdem sectam cum Sadduczis coaluisse 
affirmant Judzi omnes. Quidni ii sint qui Masbo- 
thai corrupta voce vocantur apud Eusebium ex 
Hegesippo, quosque Sadduczorum fuisse socios 
discimus ex Const. aposi. lib. vi, c. 6, quippe qui 
immortalitatem animarum et Providentiam abne- 
garent,.-Quz cum ita sint, nulla brevi supererit 
difficultas ad conciliandum Joannem cum Mattlizo, 
Marco et Luca. 

XX. Quando Joannes scripsit, cap. xix, 98, 
illos qui Jesum adduxerant ad Pilatum, non ingres- 
80$ esse in pralorium, ut non. coniaminarentur, sed 
ut manducarent pascha; Pontifices senatoresque 
Judzorum significavit. Hi porro magna parte 
Sadduczi erant, quemadmodum sanctus Lucas 
diserte testatur, Act. v, 17, his verbis : Exsurgens 
exiem | princeps sacerdotum, et omnes qui cum illo 
erant (μα est heresis Sadduceorum ) repleti sunt 
&tlo. Et certe princeps iste sacerdotum Annas erat 
(ut colligere licet ex cap. 1v, 6), aul saltem ge- 
wer ipsius Caiphas. Annam porro Sadducaeum 

fuisse compertum habeo ex Josepho, lib. xx Antiq. 
Cap. 8, ubi narrat. Ananum juniorem magni hujus 
Anani sive Anne. lilium, qui Jacobum Jesu Christi 
Íratrem neci tradidit, secta fuisse Sadducaum, 
αἴρεσιν δὲ μετήει τὴν Σαδδουκαίων. Id quod etiain 
observari potest in his que ab lioc eodem Anano 
juniore adversus Paulum gesta esse referuntur, 
AcL. xxin et xir. Josephus quoque non uno in 
loco scribit Sadduczos fuisse quotquot generis 
claritate inter Judaeos przcellebant. Thalmudistze 
tradunt circa h»c ipsa tempora contigisse, ut filia 
Sacerdotis quae scorlata fuerat, synedrii sententia 


DISSERTATIO VI. 


combureretur, fasciculis surculorum circum appo- 
sitis contra sancitam a majoribus legem, secundum , 
quam vivicomburium baud aliter fiebat, quam in-. 
jecto et eliquato in os damnati filo plumbi candentis : 

cujus severi judicii hanc fuisse causam ferunt, qued 

ea slate synedrium rudeet imperitum statutorwm 

pristinorumque morum esset : id est, uti rabbi Jo- 

seph interpretatur , tm D'pr p." mmm Sed- 

duceis totum constabat. Enimvero Josepbus loeo 
modo ante citato hanc fuisse refert indolem istius 

Sect», ut pr? czteris Judzis crudeles essent οἴπερ 

εἰσὶ περὶ τὰς χρίσεις μοὶ παρὰ πάντας τοὺς "lou- 

δαίους. Gum igitur pontifices et primores Judaicse 
gentis Sadduczi essent, idcirco pascha, quod alii 

vespere pracedenli comederant, ad diem insequen- 
tem distulerupt, quae, tum Sabbati, tum decime 
quintz diei mensis initium ipsis foret, mensem 

auspicalis a plasi seu visione lune. 

XXI. Nec est quod quisquam, recentiorem aucto 
rem evangelica historiz peritissimum secutus, in- 
ficietur, pontifices ipsos ad Pilatum eum ministris 
suis et cohorte Romana Jesum vinctum adduxisse. 
Nam Matthaeus, cap. xxvn, 1, scripsit : Mane au- 
tem facto, consilium inierunt Principes sacerdotum, 
ol ἀρχιερεῖς, δὲ seniores populi adversus Jesum, ut 
eum morti traderent, εἰ υἱπείμπι tradiderunt Pontio Pi- 
(ato praesidi. Sic Marcus, c. xv, 1 : Ki confestim mane 
consilium facientes summi sacerdotes cum senioribus et 
scribis el universo concilio, vincienles Jesum, duxerunt 
et tradiderunt Pilato, Mauhaus item, 14 Jesum ste- 
tisse ante przssidem ait, nihilque respondissecum ac- 
cusaretur a principibus sacerdoium et senioribus. Mae- 
cus, cap. xv, ὅ : Et accusabant eum summi sacerde- 
les in multis. Mattheus rursum, cap. xxvi, 30: 
Principes sacerdotum el seniores persuaserunt pope 
lis, ut peterent DBarabbam. Marcus, cap. xv, 11: 
Pontifices autem concilaverunt. turbam, ut. magis 
Barabbam dimitterel eis. Domiuo pendente in eruce, 
illic aderant principes sacerdo!'um cum senioribus 
conviciantes ei ( Mauh. xxvit , 41). Consimili modo 
Lucas cap, xxjiu, 4 detoto synedrio cui pontifex 
prafuerat, ait: Et surgens omnis. muliitudo eorum 
duxerunt illum αὐ Pilatum. Quando missus est 
Christus οἱ Herodem, X 10 : Stabant principes 
sacerdotum et scriba constanter accusanies eum, Re- 
deunt et ipsi ad Pilatum : Nam (3 15) Pilatus, conve» 
calis principibus sacerdotum el plebe, dixit ad dllos z 
Obiulistis mihi homiuem, etc. Sed neque Joannes 
illud tacuit, cap. xix, 6, quando Dominus addu- 
ctus a Pilato exivit foras cum corona spinea et 
purpureo vestimento, cum vidissent eum pontifices 
el ministri (synedrii) clamabant dicentes : Cruci- 
fige eum. 3 45 : Neganti Pilato se regem ipsorem 
crucifixurum, responderunt pontifices : Non habemus 
regem nisi Casarem. 9 12, obsistunt pontifices 
Jüdeorum, ne Pilatus in titulo crucis scribat, - 
hex Judmorum. Ad pretorium igitur pontifices 
perrexerant, judicio Christum persecuturi. 

XXII. Ad eumdem modum occurri posset alteri 


387 


difcultati, quam objiciunt adversarii, Apostolos 
exietimasse a Domino fuisse injunctum Juds» in 
witima coena, st emeret qu& necessaria erant. ad 
diem [esum ** ; id quod in mentem ipsorum cadere 
wOR polerat, si paschalis solemnitas incepta jam 
esset, quia Sabbatis, festisque diebus quidquam 
aut emere, aut vendere vetitum erat. Possem enim 
respondere licitum fuisse Judas hostias offerendas 
emere ipsa vespera, qua solemnis a cunctis Judzis 
non haberetur ; eo maxime quod pontifices in aliam 
diem sive Sabbatum statutas lege victimas ornatiori 
pompa et c:eremoniarum ritu sacrificare distule- 
rant, ut nonnisi postridie Sabbati primitiaruin 
manipulum oblaturi essent. . 

XXIII. Sed responsionem aliam mihi suggerunt 
Mishnici sapientes, tract. Sabb. c. 25, $1, ubi aiunt 
Ὃ wt ΝᾺ qoe vo moro veamos Dw em 
'O"CND U'N ὈΝῚ ΤῺ DTOUID ΓΌΟΝ D cia 
par puun "ow mw Vus ono mu 
ἜΣ mo naa ΤῸ ome noni nob aw 
D" "rwó yuun "ny now ἹΠῸΞ nw ΠΟ xw 
c" Quilibet potest petere a socio suo  cados vini 
eut cados olei, dum non dixerit : Commoda wihi. 
Sic mulier a vicina placentas. Quod si ei non cre- 
diderit , potest apud eum pallium thaletumve suum 
relinquere, et post Sabbatum rationem cum eo inire, 
Sic in vespera Paschatis, quod in. Sabbatum incidit, 
Hierosolymis relinquit pallium suum apud. eum, et 
sumit Pascha suum. (seu paschalem agnum J)ratio- 
nem autem cum. illo init post diem festum. Quod si 
[LXXX] quivis Israelita Hierosolymis ipso die Sab- 
bati hoc modo emere, seu comparare sibi poterat 
peschalem agnum; profecto poterat et quamlibet 
aliam hostiam, quam oblaturus esset sistendo se 
eeram Domino secundum legis prescriptum. Lege 
Siquidem cautum erat, ut nullus in paschali cele- 
britate, aliisque duabus appareret in conspectu Dei 
vacuus δ ; id est sine munere. Quinimo istiusmodi 
hosti: in templo seu templi atrio, quod templi 
pars censebatur, vulgo vanibant οἱ emebantur, 
ut ex multiplici Evangeliorum textu, ipsisque 
Thalmudistis constat. Atqui in tract. Korban Pesach 
seu oblationis paschalis, cap. 4, 8 16 : Eadem 
epera que in templo exercebaniur prastabanturque 
diebus profestis, agebantur eiiam in sabbato (et a 
fertiore festivis diebus) raua mmyo Ῥ TD moyco 
lta ut si decima quarta Nisan incidisset in Sabbatum, 
egressis tribus Israelitarum turmis cum suis pascha- 
tibus, lavaretur atrium ipso Sabbato quia Sabbati lex 
non obligat in templo nu rau mmy. rw Oum 
τρῶς mov "TO'w Nisi forte. in rebus quas pror- 
8u8 non essel necessarium operari. Unde, quia con- 
eedebatur ub boves, pecora, columba, aliaque 
Sacrificiis necessaria venumirent in atriis templi 
cseteris hebdomadis diebus, utque nummularii seu 
mensarii a 25 mensis Adar singulis diebus usque 
δὰ Pascha sederent, a quibusvis Israelitis mascu- 


* Joan. xp, 8. ** Deut. vi, 17. 


DISSERTATIONES DAMASCENICJE. 


*388 


lis semicycles non sine quzstu recepturi ; illud 
etiam per pontifices licebat diebus solemnibus, 
quando longe plures victim: mactand:z essent, tum 
a singulis masculis, tum ab iis quibus vota persol- 
venda erant, aut. offerendze hostize pro mundatio- 
nibus, necnon primitivorum vicariz. Ad hos quippe 
dies festivos hujusmodi oblationes reservabantur, 
quando omnes Hierosolymis adesse tenerentur, 
uti traditur in Thalmude Babylonico ad tract. San- 
hedrin, fol. 41, col. 1, et Hierosol. ad tract. Rosh 
hasshanah, fol. 56, col. 9. Quamobrem necesse erat 
ut his diebus presto et ad manum in templi atrio 
hostiz essent, quas secum afferre non poteran!, 
qui ex remotiori regione frequentissime adventa- 
bant. Et certe violati Sabbati non erant rei, qui 
ipsomet Sabbato quod postridie primi diei azymo- 
rum accidisset, fasciculum primitiarum in templo 
offerendum in agris meterent : uti nec illi qui 
longiorem viam quam Sabbato perimitteretur, ipsa 
die septima emensi essent ad annuntiandam synedrio 
diem Lunz. Alia item non pauca diebus istis licita 
erant, que ad Dei cultum aut servandam legem 
cederent. 

'XXIV. Quod si quis objiceret fss Judzis non 
fuisse diebus solemnibus judicis ferre, adeoque 
mortem quempiam lata sententia multare, suffice- 
ret forsan hzc responsio Jesum reum mortis non 
ab aliis pronuntiatum fuisse, quam a pontificibus 
et gentis magistratibus, qui cum magna parte Sad- 
ducei essent, Pascha nondum comederent, nec 
diem hanc sanctam haberent. Czterum Ligthfootus 
in Horis Hebraicis, ad cap. xu. Matthaei, glossam 
affert ad Gemaram Babylon.,cap. 4 tract. Sanhedr. 
fol. 55, qua declaratur judicia capitalia exerceri 
potuisse in vesperis Sabbatorum, quz in anteriori .. 
die cepta essent, ubi null: scriptiones erant ab- 
solvendz. Sic autem pontifices qui Christum feria 
quarta morti adjudicandum statuerant, hoc sine 
scriptionibus ineunte festivitate ratum fecerunt. 

XXV. Owuitto Drusium in cap. xxvii. Matth. ex 
Pes/cha, fol. 75, col. 4, traditionem hanc docto- 
rum Judzorum afferre : Cum aliqui damnati erant 
ad mortem, velut senex rebellis, εἰ impostor, detiue- 
bant. eum, differendo. supplicium usque ad aliquod 
solemne festum, quod U'1*4 vocant (868 unum e 
tribus, in quibus omnes undique Hierosolymam), 
tunc occidebant eos. quo. tempore Israel congregatus 
erat; ad statuendum. illud, quod et omnes Israelite 
audient el timebunt. Sane R. Salomon ad istum lo- 
cum, Deut, xxvii, 15, eadem habet : Taro co 
b; ΤῊΝ Prroch 5x6 y" hinc est quod ez- 
spectabant. diem festum Oxnn, ut occiderent eum in 
die [esto 51^. Haec, inquam, omitto, quia non liquet 
au iu ipsismet solemnibus diebus, an potius ipso 
pridie vel postridie impostores et blasphemi morte 
plecterentur, quando populus civitate rondum ex- 
cessisset. Nam Thalmudiste ferunt Jesum Pondirse 


389 


et Satdz filium synedrii judicio Lyddze Diospoli neci 
datum, ipso pridie Paschatis. Imo Jacobus apo- 
stolus pridie aut biduo ante solemnitatem Pascha- 
lem occisus fuit ab Herode : et postridie post Pa- 
scha interficiendus erat Petrus, nisi e carcere ab 
Angelo eductus fuisset "^. 

XXVI. At vero observatu dignissimum est, judi- 
cium illud quod pontifices contra Jesum nostrum 
tulerunt, decretorium non fuisse, sed mere decla- 
ratorium. Unde a Marco, et a vetustissimo Mat- 
thzi interprete cup602Atov, consilium, deliberatio 
nominatur, non χρῖμα aut χρίσις 97, Putarunt Eccle- 
sie Patres, Judzorum Pontifices, qui Jesum ad i- 
latum deduxerant, przsidi dicenti, ut eum ipsi 
acciperent et secundum legem suam  judicarent, 
idcirco respondisse, Non licet nobis interficere 
quemqua:n; quia adempta ipsis potestas a Roma- 
nis esset quosvis sontes morte plectendi. Plane 
Josephus, lib. xx Antig. c. 8, narrat quosdam ex 
juizis obviam ivisse Albino praesidi Alexandria 
Ya Walzstinam advenienti, expostulaturos apud ip- 
sum adversus ÀÁnanum pontificem, Annz: majoris 
Élium, quod citra illius sententiam coacto synedrio 
Jacobum Jesu Christi fratrem aliosque lapidandos 
judicasset, ὡς οὐχ ἐξὸν ἣν "Avávty, quod Anano non 
licebat. Verum alius fortassis rerum status erat 
sub Pilato; quandoquidem paulo post Domini ne- 
cem lapidatus Stephanus fuit in synedrio consi- 
dentibus. 

XXVI. Alia itaque illius responsionis pontificum 
ratio colligitur ex Thalmudistis. Nimirum aiunt qua- 
draginta annos ante templi urbisque excidium prop- 
ter frequentiora homicidia et latrocinia, desiisse ca- 
pitalia judicia ferri a synedrio, nisi forte reus sceleris 
socios aut patronos non haberet, a quibus foret per- 
timescendum. Idcirco enim synedrium migraverata 
conclaviGazith (ita nuncupato a lapidibus sectis et 
politis quibus constabat) in quo solo, quiajuxta 
sanctuarium exstructum erat, judicia capitalia 
poterant exerceri. Quod quidem contigisse oportet 
uno aut duobus annis plus minus ante passionem 
Domini. Pontifices itaque et senatus, veriti ne quam 
forte populus, maxime Galilzi, seditionem excita- 
rent, Christi causam ad Pilatum hoc obtentu de- 
στε maluerunt, ut Romanus przses definitivam 
adversus eum sententiam pronuntiando, tumultum 
Δ quis oriretur, auctoritate sua compesceret. Nove- 

Tal certe VUXXXT] Pilatus penes ipsos adhuc fuisse 
quamdam judiciorum capitalium potestatem, cum 
se de Christo plectendo nihil sollicitum significavit : 
Accipite eum vos, inquit, et secundum legem vestram 
judicate eum '* .Quin dicendo judicate, hoc innue- 
bat Christum morte dignum a synedrio declaratum 
quidem fuisse, non decretorie judicatum. Stepha- 
num autem post annos aliquot impune lapidarunt, 
cum plebem tunc non extimescerent : quanquam 


** Act, xir, 9-4. 


vil. ὅ2. 4: Act. vii, 3. 


DISSERTATIO VI. 


** Matth. xxvir, 3; Marc. xv, 


390 
id facinus impetu potius eorum qui astabant pa- 
tratum Scriptura significat, quam pronuntiato 
prius solemni senatus judicio. Eodem eirciter tem- 
pore sacerdotis de qua jam diximus filia, ob scor- 
tationem synedrij sententia combusta est. Ceterum 
in illo judicio quoJesus noster a pontificibus se- 
nioribusque mortis reus dictus fuit, nihil reperias 
quod solemnitatis ferias vel tantillum violaverit. 
Comprehensus quidem est, sed a cohorte Romana. 
Etsi vere ministri pontificum et senatus una. ad- 
erant, lege non prohibebatur hominem qui blasphe- 
mus οἱ impius haberetur, die festo apprehendere. 
Nam Moyses olim hominem illum qui pauca ligna 
Sabbato collegerat "ἢ, ipso die in custodiam tradi 
jussit, imo forsan ex divino responso nulla mora 
ante solis occasum lapidari. Quinimo non ita pridem 
Ultimo die magno festivitatis Scenopegize , quem 
Osanna rabba vocitant, et perinde atque paschalem 
primum solemnem habeant, pontifices et. Pharisei 
ministros miserant, non milites Romanos, ut Jesum 
apprehenderent *^. Sic Herodes Agrippa *', quo stu- 
diosiorem legis nemo se przbuit, ipso die azymo- 
rum Petrum in carcerem misit, Paschate transacto, 
populo producendum in profesto. Seniores porro 
cum a cohorte Romana Jesum ad Pilatum duci 
curassent, non tanquam judices, qui decretum 
mortis jam tulissent, sed tanqnam delatores 8680 
gesserunt, nec subinde przter clamores quidquam 
illud praestiterunt. 

XXVII. Nemini negotium facessat, quod Domini 
corpus ipso die Pasch: de cruce depositum , un- 
ctum, et tumulatum fuit. ]stx:c enim in totum 
vetita non erant, quando Sabbatum proxime suc- 
cedebat, cujus ferie Judxis semper sanctiores 
fuerunt. Quidni vero ἃ Romanis militibus, adeoque 
gentilibus, qui praesto aderant, de cruce depositum 
sit? Judzi quippe alienigenas, quos D"u appel- 
litant , inconstanter adhibent ad ea gerenda qus 
sibimet permissa non esse arbitrantur. Ad unctio- 
nem quod altinet, in tract. Sabb. cap. 25, 8 5, 
hiec habentur : ἹΠῚΝ prie yo ams 55 oe 
TIED con DN pou) cus nomm sop 355 
rion nN yup ὉΠ Dava 5na Ἢ me poro 
rov Nov NON no» NO Omnia necessaria mor(ue 
peragunt (die Sabbato) wungunt eum et abluunt, 
dummodo membrum in eo non moveant. Subirahunt 
pulvinar quod sub eo est , eumque in arenam depe- 
nunt, ut exspectet (exitum Sabbati) alligant mexil- 
lam, non ul ascendat, sed ne addat (aperiri). 
Tandem Judaei, quando Sabbatum diei solemni 
succedit, ipso die festo mortuum sepeliunt, et 
tumulant. Hoe solum cavent, ut a **à seu viro 
gentili sepulcrum aperiatur et operiatur. Quse 
proinde circa Dominum peragi nulla consuetudinum 
violatione potuerunt 

XXVIII. Dicendum modo superest de illo Joan- 
* Joan, 


1. "* Joan. xvi, 94... ? Num. xv, 95. 


391 


μήν loco cap. xir, 1. Ante. diem festum Pasche, 
eciens Jesus quia venit hora ejus, etc. Quo videtur 
' inui Jesum ecmnam postremam egisse prius cum 
discipulis suis, quam solemnitatem paschalem 
agni comestione Juda auspicarentur. Quidni vero 
verbis istis hoc tantuminodo signiflcetur, scivisse 
Jesum ante diem festum Pascha: imminere tempus 
quo transiturus erat ad Patrem, juxta atque di- 
scipulis biduo ante prenuntiaverat ? Hoc non 
absonum adeo esse intelliget quisquis implicatio- 
Fes esse Novi quoque Testamenti narrationes 
locutionesque expertus erit, atque ad multa illa 
que simul complectuntur secernenda accurata 
diligentique consideratione opus esse. Citerum 
Bochartus lib. De animalib. Scrip. sacr. cap. 50, 
ubi de agno paschali , consultissime observavit, 
verba h:zc πρὸ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα, ante diem 
festum | Pasche, nihil aliud significare, quam ipsa 
paschalis festi primordia : ac si dixisset evangc- 
lista, ἐν τῷ προεορτίῳ, ul quemadmodum πρό- 
λογος, sic precedit orationem, ut nihilominus pars 
sit illius, ita προεορτίων prima quoque solemni- 
tatis pars fuerit. Preterea, ut ante monuimus, 
quamlibet ab esu paschalis agni festivitas inchoari 
censeretur ; attamen prima illa dies qua Christus 
iud comedit, non jta solemnis erat, uti sub- 
sequens, quam pontiflces statam potius ratamque 
haberent; unde a Joanne magna nuncupatur. 
Erat enim, inquit, magnus dies ille Sabbati **, hoc 
est maxime festivus. In hac enim posteriori die 
festales hostias immolaturi erant , ut nonnisi in 
altera proxime insecutura, manipulum prinitia- 
rum essent oblaturi. Atque hzc de suprenio Chri- 
wti Paschate dixisse sufficiat, collatis Judzoruimn 
scriniis cum evangelistarum relationibus, ut con- 
ste& Dominum azymo pane Eucharistiam conse- 
erasse. Nunc de azymorum apud Christianos usu 
restat ut dicamus. | 

XXIX. Panis azxymus non ab omnibus olim ad 
Eucharistiam admissus Cur ab Ebionitis. — Quam- 
libet vero Dominus azymum panem in corpus 
suum primum transmularit, tamen ab omni Ec- 
clesia ejusmodi panis ad sacrificium deinceps ad- 
missus non est. Epiphanius (llxres. 50) narrat 
peculiarem hunc Ebionitarum ritum fuisse, ut ad 
imitationem mysteriorum quz peraguntur in Ec- 
elesia, Eucharistiam ex panibus non fermentatis 
semel in anno, paschali utique tempore, confice- 
rent. Nimirum hi heretici cum Judaicz legis tena- 
eissimi essent, nec aliis panibus preterquam 
azymis in Paschate vescerentur, panes alios ad 
Eucharistiam adhibere non poterant. Quod vero 
subjungit Epiphanius ÉEbionitas aquam nudam 
absque vino consecrare solitos, id eos ab Elxaitis 
seu Sampsais, quibuscum postliac coaluere, didi- 


*! Joan. xix, 51. 


. (a) Epiph. Heres. 55. 
(b) Auct. Bibl. PP., col. 291, 


DISSERTATIONES DAMASCENICZE. 


309 
cisse autumavero. Elxaitze siquidem (a). cum car- 
nes animantium, tum etiam vinum Encratitarum 
aliorumve Gnosticorum more abominabantur. Ex 
Epiphanio igitur inferre liceat prisce Ecclesizx 
morein hunc fuisse, ut panis etiam fermentatus ad 
altare Domini offerretur. Unde Joannes Philoponus, 
qui medio szculo sexto scribebat, confirmare niti- 
tur Cliristum azymo pane corpus suum non con- 
secrasse, quia id minime observabatur in Ecclesia, 
Alexandrina saltem et Orientali. 

XXX. Unde apud Armenos ritus azymi panis con- 
secrandi. — Primi omnium ex Orientalibus Armeni 
fermentatos panes exclusisse a sacrificio Domini 
noscuntur : cumque hunc suum ritum acceptum 
referant sancto Gregorio Illuminatori, a quo fidem 
Christianam edocti sunt, contendit ex adverso 
[LXXXII] Combefisius in notis ad Narrationem de 
rebus Armenorum (b), sibi videri Gregorium a Gre- 
εἰς accepisse ferimentum, quod postmodum successo- 
res (acti Julioniste commutarint in asyma, in si- 
gnum aliquod heresis Eutychianm. lum scilicet 
Gregorium dicit, non qui Roma missus essel, sed 
qui e Cappadocia, precipiente Leontio Csesariensi 
metropolita, venerat, quemadmodum jn ejus Vita 
legitur. Quamobrem illis assentior, qui narrant 
ex Juliani Halicarnassensis diselpulis aliquos, cum 
Eutychianorum et lncorrupticolarum erroribus 
gentem hanc infecissent , auctores etiam eisdem 
fuisse ut iuter divina mysteria, demptis ex pane 
fermento et aqua de calice, cum naturam unam 
et operationem unam, tum corpus omnigenz cor- 
ruptionis expers in Christo, ante etiam quam cruci 
affiperetur, exstitisse significarent. Hoc  Nice- 
phorus Callistus (c) et alii Grzci tradunt, sed et 
affirmat predictus auctor Narrationis de rebus Ár- 
menorum, quam Combefisius edidit. Et certe Ána- 
$tasius Sinaita, pag. 10 τῆς ὁδηγοῦ, observan- 
dum monet, Monopbysitas οἶνον &xpatov χωρὶς 
ὕδατος, Üinum merum sine aqua offerre, ut exinde 
deprehendantur confiteri Christum nuda et. simplici 
Deitate constare. Atqui hzc de cunctis Monopby- 
sitis intelligi nequeunt, quandoquidem in sacrificio 
Domini fermentatum panem Jacobite , tam Syri, 
quam ZEgyptii, et vinum aqua delibutum adbibe- 
bant. Non itetn. Armenos ipsos innuit, quorum 
nusquam alibi meminit, licet dearum Christi 
naturarum  impugnatores alios frequentissime 
memoret. Quamobrem de discipulis Juliani Hali- 
carnassensis slve Gaiani loquitur, sive Incorrupti- 
colis, quibuscum de flde spe disputaverat Alexan- 
drie. Unde colligitur Armenos non aliunde acce- 
pisse ritum offerendi azyma et vinum merum sine 
aqua, nisi a Julianitis seu Gaianilis, quorum er- 
rores alios amplexi sunt. Galanus, t. 1 De Eccle- 
sia Armenorum , chronicon exhibet, ab homine 


(c) Lib. xvvn, Hist., cap. 532. 


492 
tiwjusce gentis orthodoxo quopiam lingua patria 
scriptum, in quo legitur, cap. 17, Joannem Oznien- 
sem catholicum, seu patriarcham, jussu llomaris 
fjaracenorum principis, coacta episcoporum Ar- 
menorum et Assyriorum synodo in urbe Mana- 
schierti, definivisse unam in Christo esse naturam, 
voluntatem unam , operationem unam, f[uisseque e 
sacris ablata fermentum et aquam. Ex quibus deduci 
possit Armenos perinde atque Grzcos fermentatos 
panes intefdum obtulisse, quandiu pax οἱ unio 
perduraverit, quam sub Heraclio imperatore cum 
Constantinopolitanis pepigerant. 

XXXI. Paucis post annis, Quiuisextx» synodi 
Patres, canone 22, prxtermissis azymis, lioc. no- 


mine duntaxat Armenos culparunt , quod vinum | 


solum sine ulla aquae  mistione in niissis offer- 
rent, quod etiam indicio fuerit, nequaquam Trul- 
lanis illis Patribus constitisse, eos ad lhresim 
profitendam fermentum ex Eucharistia exelnsisse. 
Canone quidem 11, cavetur πὸ fideles azyma co- 
wedant , at cum Judzis, ac Judaica nente et ritu , 
Nemo eorum, qui in sacro canone censentur , in- 
quiunt Patres, aul laicus Judvorum azgma come- 
dat, nec ullam cum eis familiaritatem habeat , vel 
ín morbis eos accersat. Quocirca mirari subit qua 
frente Greci schismatici, non solum Armenis, ut 
Meletius noster, verum etíam Latinis canonem 
bhume sexi», ut vocant , synodi audeant objicere, 
QUOS, 8i sapere velint, norint alienissimos esse a 
sesmtentia et ceremoniis Jud:orum. Nullus auctor 
qui Armenos ob azymorum usum culpaverit, 
haetenus prodiit antiquior illo qui superius lau- 
datum opus De rebus Armenorum scripsit, seculo 
circiter octavo, aut. nono. Cotelerius in notis ad 
librum v Constitutionum apost. p. 937, fidei pro- 
fessionem Grzcam edidit, ab Armenis qui hzre- 
sim ejurarent recitandam, in qua ejusmodi ana- 
thematismus visitur : εἴ τις οὐ βάλλει εἰς τὴν προσ- 
φορὰν ζύμην xat ἅλας, si quis in panem oblationis 
non immitlit fermentum εἰ sal, nec aquam cum vino 
ín sanctum calicem, anathema. esto. Formula hzc, 
tametsi septimx synodi mentionem exhibeat, haud 
continuo censenda fuerit esse condita posteaquam 
Michaele Cerulario auctore Orientalis Ecclesia ab 
Occidentali divulsa est, uti nuper argumentabatur 
vit pereruditus. Nam intra spatium ducentorum 
«€ quinquaginta annorum, qul a septima synodo 
24 Cerutarianum usque discidium effluxere, Arme- 
Lorum panes non fermentatos Graci palam pro- 
&cripserant. Hujus rei testem, prater scriptorem 
narrationis multoties jam citatze, sanctum Niconem 
adduco, genere Atmenum, qui cum in Creta 
insula monachum induisset , populares suos tan- 
quam erroris reos szculo decimo peragebat, quod 
ἐπ pane mystico azymis uterentur, nec in sanctum 
calicem aquam in[underent. Nihilo quoque recen- 
tiorem Íuisse putavero Meletium illum, cujus opus 


(a) Tom. 11 Hist, /Eth. prooem. 1, n. 28. 
ParBoL. Gn. XCIV. 


DISSERTATIO VI. 


304 


De azymis sancto Joanni Damasceno attributum 
est. Nam cum Armenos et Jacobitas nominet, qui 
panibus absque fermento sacra facerent, Latinos 
omisit : id quod sane non cadit in hominem Gr2s- 
cum, qui post firmatum a Cerulario schisma seri- 
pserit. 

XXXIHI. Vir quidam nostri z2:vi longe doctissimus 
in quadam lucubratione quam de azymis exaravit, 
monet observandum Armenos in Emtychianorum 
heresim Theodosio imperante prólapsos fuisse, 8i 
docent nos. epistole Procli Constaniinopolitani epi- 
scopi , et Dionysii Exigui , qui Procli epistolam 


, Latinam fecit. Additque, Ab eo tempore azymo pane 


et solo vino usi videntur in re sacra, uti tradunt Ar- 
meni. Proclus quidem sub Theodosio (Junmiore 
scilicet, non Seniore) Constantinopolitanam sedem 
tenuit : at sub Proclo Eutychiana heresis nen 
exstabat : quippe quam Eutyches non parturierit, 
niei sub Flaviano Procli successore. Neque rwt- 
sum Proclus ad Armenos epistolas scripsit : ut 
ab aliquo errore qui Eutychiano similis esset, ea- 
verent, sed ne Nestorianum admitterent , quem 
nonnulli , translatis in Pereicam et Armenieam 
linguam Theodori Mopsuesteni libris, ipsis insi- 
nuare satagerent. Armeni non nisi sub Justiniano 
Seniore Eutyehiana lue polluti fuerunt, nimirum 
ἃ discipulis Jalisni Haliefrnassensis, ut supra 
dictum est. Denique nusquam Armeni tradidere 
azymorum usum a temporibus Procli aut Theodosil 
Junioris apud ipsos incepisse; quamdoquidem 
hunc acceptum ferunt ἃ Gregerio, quem ceu sud 
gentis apostolum colunt, quique sub Dioeletiano, 
Maximiano, et Constantino Magno Augustis flo. 
rebat. 

XXXI.  Meletius noster nedum  Armenos, 
[LXXXII] sed et Jacobitas ait panibus azymis sacra 
facere solitos. Porro Jacobit:e, alii Syri, alii AEgyptii 
sunt. Αὦ /Egyptios quod attinet, Joannes Philo- 
ponus Alexandrinus, ipse Severianus seu Jacobita, 
testis locuples est Ecclesias omnes, atque adeo 
JEgyptiacas, suo seculo fermentatos panes ad 
liturgiam adhibuisse. Michael Wanslebius, qui 
Jacobitarum Coptitarum seu /Egyptiorum mores 
et ceremonias accurate lustravit, rimatusque est, 
perinde testatur nonnisi ex panibus fermentatis 
oblationes eorum constare : ubi nempe recitat 
ritum pinsendi panis offerendi. Π| doit y avoir du 
levain, inquit ille auctor, excepté un seul jour de 
l'année, qui est le 12 de leur mois de Juin, la nuit 
duquel il tombe la goutte, qui fait le méme effet, que 
[ait le levain. Abessini , qui Jacobitarum patriar- 
ch:e Alexandrino morem gerunt, per totum annum 
panes fermeritatos quoque panes offerunt, excepta 
feria quinta majoris hebdomadis, ut expresse 
testatur cl. Jobus Ludolfius (a). Jacobitas Syros 
fermentatos etiam panes adhibere colligitur ex 
Demetrio Cyziceno, cujus opusculuni de Jacobitis, 


12 


395 ΄ 
e& Charzizariis Combefisius edidit, t. 11 Auctarii. 
Cum enim ab utrisque vinum merum sine aqua 
offerri asserat , ubi de Charzizariis seu Armenis 
sermonem instituit, observat eos azymis panibus 
uti, atque Jacobitarum more aquam vino non ad- 
miscere, ut significet Armenos in iis quz ad litur- 
giam attinent, eatenus soluminodo cum Jacobitis 
convenire, quatenus vinum neutiquam Lemperatum 
offerunt, non item fermentati panis consecratione. 
Abrahamus Echellensig epistola ad Joannem Mo- 
rinum (a) scribit in canoue Jacobitarum et Nesto- 
rianurum hiec verba perzeque legi, et accepit ex illo 
pane fermentate. Idem  Echellensis tractatu De 
origine nominis pape (p. 471), iterum Jacobitas et 
Copiitas illis accenset, qui fermentum ponunt in 
pane eucharistico. Imo Jacobitas, ut et Nestoria- 
aos salem et oleum veluti Grecos addere subjungit, 
δα tandem Latinos, Melchitas, Maronitas, Jaco- 
bitas et Coptitas testatur vinum in calice tempe- 
rare, solosque Ármenos aquam excludere. Quod 
autem nonnulli aiunt Nestorianos regionis Mala- 
baricx imcolus azymis sacrificare, testibus haud 
satia fide dignis astruitur. Maronitas azymos 
penes efferre certum est, ex quo cin Ecclesia 
Romana conjuncii sunt : δῷ vero a priscis tem- 
poribus sic fieri solitum fuerit apud eos, res 
adhuc in ambiguo est. Nam suspecta, imo sub- 
Ἰοδί fidei sunt, quotquot variorum auctorum 
nominibus inscripta volumina Maronitz recentiores 
proferunt. 

XXXIV. Lco Bulgarie archiepiscopus, Achrida- 
nus videlicet, in epistola cujus fragmenta Allatius 
libro ui, De consens. cap. 14 recitat, Italos .Arme- 
nos et /Egyptios cum Jud:eis convenire ail, propter 
" oblationem azymorum , adeoque se suosque Graecos 
[uyere, τὸ δυσσῶδες ἅμα xal δυσειδὲς τῆς Αἰγυπτια- 
κῆς χαχίας ἄθεον φύραμα, graveolentem deformem- 
que AEgyptiace nequitie massam impiam. Putaverit 
aliquis /Egyptios illos in quos Leo tam vehemen- 
ser invehitur, non orthodoxos Melchitasve fuisse, 
sed Jacobitas seu Coptitas hareticos. Verum Mi- 
cbael Ceorularius, cujus se socium in schismate hic 
presul Achridanus prebuit, diserte satis declarat 
AEgyptios illos alios non fuisse a rectx fidei pro—- 
fessoribus. Sic enim loquitur epist. ad Petrum 
Antiochenum, n. 10 : Neque vero hoc duntaxat ad 
nostras aures pervenit (puta Alexandrinum et Hlie- 
rosolymitanum patriarchas Romani pontificis no- 
men descriptum in diptychis habere), sed etiam 
quod duo memorati pontifices, non modo homines 
alios azxymaedentes recipiunt, ἀλλ᾽ ἔστιν ὅτε xal ab- 
τοὶ δι᾽ ἀζύμων ἐχτελοῦσι μυσταγωγίαν, sed. et ipsi 
quoque interdum in azymis divina mysteria exse- 
quuntur, Rumor iste verusne, an falsus fuerit, 
certo non ausim edicere. Sunt equidem qui asse- 
rant Humbertum ἃ Silva candida, qui tunc tem- 
poris, quando Michael et Leo adversus Ecclesiam 


(a) Inter Morin epist. 85. 


DISSERTATIONES DAMASCENIC. 


Q26 
Romanam propter azyma deblaterabant, aposto- 
licze sedis legatus agebat Constantinopoli, libro an- 
tirrlietico adversus objecta Nicetze Stethati, seu, ut 
vulgo veriunt, Pectorati, scripsisse hanc eamdem 
Ecclesix llierosolymitane consuetudinem fuisse. 
At vero, si Humberli verba attentius inspician- 
tur, aliud quidpiam innuere deprehendentur. Quo- 
circa locum integrum hic afferre juvat, ut de au- 
ctoris sensu lector eruditus possit melius judicare : 
Date quoque evidentem causam (ait Grecis Hum- 
bertus) illius circumcisionis, qua coronulam panis 
ad sacrificium ferro levatis, cum immaculata ho- 
slia immaculatum corpus Domini aptius videatur 
significare, εἰ integritas panis integritatem Eccle- 
sic. Denique quod sanctum panem, vite aterne in 
calice intritum cum cochleari sumere CORSMeSLIS , 
quid opponitis? Neque enim ipse Dominus panem 
in calice vini intrivit , et sic apostolis dedit dicens : 
« Accipite, el cum cochleari comedite. Hoc est enim 
corpus meum. » Quibus postquam cenatum est cali- 
cem porrexit dicens, « Bibite ez eo omnes. » Quam 
reverendam angelis et hominibus inetitutionem etiam 
sancta Sion, prima scilicet. Ecclesia usque ad ha 
moderna tempora, sicul ab apostolis accepit, fideli 

ler relinuit : adeo ut quidam Hierosolymitarum 

pontificum datis epistolis signifeagiM, quantum illo- 

rum institutio discrepet a Gracis. Sic enim scriptum 
reliquerunt : « Ex sancia civitate Jerusalem, que 
est. sancta Ilierosolyma, exiit fides Christiana : in 
ipsa quoque sancta Sion et sancta resurrectio primae 
Ecclesie dicuntur, et veraciter habentur, In ipso 
sancto et venerabili loco adimpletur divina et imma- 
culata oblatio Domini nostri Jesu Christi, sicut de- 
cet per ordinem. » Et puto quia bene faciunt , quod 
nonnisi integras el sanas ponunt ipsas oblationes in 
sanctas patinas, nec. quomodo Graci, habent [an- 
ceam ferream, qua scindani in modum crucis obla- 
lionem, id est proscomilam (Grace προσχομιδήν). 
Porro in pra'[atis sanctis Ecclesiis, cum ipsa sancta 
patina sanctam anaforam, id est oblationem, exal- 
tant. Etenim vere et. apte sunt ipse oblationes te- 
nuesque ex simila, lanceum vero ferream nesciunt. 
Nullus bic de azymis sermo est, sed Humbertus 
Grecorum ritum exagitat, quo segmentum quod- 
dam quadrata forme lancea,.ut aiunt, seu cultello 
sacro, ex pane satis amplo auferunt, et cruce si- 
gnant in oblationem Deo : cum Hierosolymitan:e 
Ecclesi sacerdotes hostiam integram, seu panem 
tenuem et sanum offerrent, quemadmodum Romani. 
Hunc porro panem fermento caruisse non narrat 
Humbertus : quinimo fuisse fermentatum colligere 
liceat ex Alexandrinorum , sé Melchitarum, set 
Jacobitarum more, qui perinde atque Jacobitz 
Syri: rotundas ex fermento placentulas consecrant. 
Atqui ejusmodi [LXXXIV] erant hostiz tempore 
sancti Epiphanii, qui externam eucharislici papis 
figuram fuisse rotundam tradit (b) : Τὸ μὲν γάρ ἔστι 


(b) Ancor. ἢ. 57. 


1.6 
ετρογγυλοειδὲς, inquit : Nam rolundltas illa, et 
qued sensu non percipitur, etc. Quidni Leo Aclrri- 
danus ct Michael Cerularius propter placentularum 
illarum tenuium et rotundarum oblationem perinde 
iatulerint Alexandrinos Hierosolymitanosque haud 
seeus ac Latinos azyma consecrare? Profecto cer- 
tem est ehartophylacem, seu illum qui ab episto- 
lis scribendis Cerulario patriarchz erat, passim in 
ila ad Petrum Antiochenum epistola stuporem 
emm, inscitiamque suam eximie prodere, et nus- 
quam non turpiter cespitare. ld quod satis super- 
qee Antiochenus ipse indical in responsoriis suis 
Bueris ad Constantinopolitanum. Sin vero : ne- 
quaquam inflcias iero Alexandrinos sive Melchitas, 
sive Jacobitas, peculiari quadam anni die, puta 
feria quinta in Cena Domini , azymis quandoque 
8072 fecisse ; in memoriam scilicet azymorum pa- 
---, quibus Salvator hae ipsa die Euchari- 
tam instituit, quemadmodum Abessinos consue- 
Yee post cl. Ludolfium diximus : quippe cum 
Jüimges isti fidem ritusque sacros ab Alexandri- 
Bl cceperint. Quid etiam, si Graci non concesse- 
rit £gypuis aquam illam duodecima Junii deci- 
dentem fermenti virtutem habere, adeoque confe- 
eam ea hostiam nibhilosecius azymam esse cen- 
seerint ? His aliisve consimilibus interpretamentis 
sew conjectationibus ratio reddi possit, cur Mi- 
&hael Cerularius et Leo Achridanus /Egyptios et 
Palestinos non fermentatis panibus rem divinam 
faeere pataverint. 

XXXV. Modo vero de azymorum apud Latinos 
sntiquitate dicendum est. Leo Nonus adversus Mi- 
chaelis Cerularii ejusque asseclarum criminatio- 
Bes incunctanter affirmavit eorum usum in Eccle- 
sia Romana viguisse ab ipsismet Christians reli- 
gionis primordiis : Quis non stupeat, inquit, quod 
post sancios et orthodoxeg Puires per. mille et. vi- 
ginti a passione Salvatoris annos novus calumniator 
Ecclesiam Latinorum emersisti, anathematizans om- 
me, quicunque parliciparentur in azymis. Wkdem 
asseruit Humbertus legatus Leonis, in iis 4118 con- 
w» eumdem Cerularium οἱ Nicetam Pectoratum 
wripsit. Idem rursum Hugo Etherianus, lib. i, 

t$». 27, et alii seeculorum xr et xu tractatores. 

XXXViI. Martinus .Polonus in Chronico, ubi 
de Mwxandro ἴ pontifice Romano hzc habet : 

Wc etiam statuit, ut vino aqua misceretur αὐ desi- 

gnandam wxiowm Christi cum Ecclesia, et ut obla- 

lio fieret in a:ymo, et in modica quantitate, dicens : 
Hec oblatio quanto. potior, tanto. rarior. Epistola 
prima quz ab Isidoro Mercatore hujus pontificis 
nomine supposita est, jubetur ut aqua vino adimi- 
scestur; de azymis vero nihil in ea, nec in duabus 
aliis legitur. Unde hz»c Martinus hauserit, incom- 
pertum est. Platina vero addit hoc ab Alexandro 


$3 Levit. i, 13, 14. 


(a) In iv Sent., dist. xi, 4. 5. 


DISSERTATIO VT. 


$94 


statutum, ut Ebionitis hereticis calumniandi otca- 
sio auferretur. Quem quidem hujus historici locum 
Nectarius nuperus patriarcha  Hierosolymitandg 
perquam avide excepit, ut inde Romanam Eccle- 
siam in jus vocaret, tanquam bzreticis, imo et Ju- 
dis, azyma usurpando adblandita esset. Quis veru a 
schismaticis Grecis Ecclesiam Romanam Judaismi 
ream propter azyma peragi ferat, quando ipsi 
Judaico prorsus more caverunt, ne in sacrificio 
eucharistico sal deesset. Panem siquidem , quem 
in divina liturgia offerunt, non fermentatum moto, 
verum et sale conditum esse volunt, juxta ac sta- 
tuitur in lege Moysis : Kol πᾶν δῶρον θυσίσς ὑμῶν 
ἁλὶ ἀλισθήσεται. Οὐ διαπαύσατε ὅλας διαθήχης Ku- 
ρίου ἀπὸ θυσιασμάτων ὑμῶν. Ἐπὶ παντὸς δώρου 
ὑμῶν προσοίσετε Κυρίῳ τῷ Θεῷ ὑμῶν ἅλας **. Aut 
igitur sal eliminent ab oblatione Domini , aut par- 
eant Latinis, qui alieno prorsus a Judaicis ritibus 
animo panes sine fermento consecrandos offerunt. 

XXXVII. Doctores scholastici primzvz illius 
vtatis, puta Alexander Alensis, S. Bonaventura, 
Durandus, et S. Thomas in commentariis ad lib. 
1v. Sentent. dist. xi. nescio quo auctore, tradunt 
Leonem papam narrasse : Grassante Ebionitarum 
hzresl intermissum aliquandiu a sanctis Patribus 
azymorum consecrandorum morem. Quisnam híc 
Leo papa fuerit, nullus indicat, nec quidquam 
ejusmodi legitur in scriptis ullius pontificis Roma- 
ni, qui Leonis nomen sortitus sit. Altum ea de re 
in epistolis Leonis IX silentium. Sed plus aliis et 
perspicacius vidit subtilis doctor (a), cujus verba 
libet hic recitare. Sub Leone papa', inquit, fuit hc- 
resis servans legem cum Evangelio. Et tunc ne vide- 
dereniur. Laiini servare legem Jud&orum, praeceptum 
[uit conficere in pane (ermentato. Sed quando rediit 
fides el invaluit , usi sunt Latini pane azymo. Has 
jneptias recitasse, rcfulasse est. 

XXXVII. Aliorsum Greci schismatici azymo- 
rum usum Carolo Magno esse vetustiorem ut plu- 
rimum negant, eumque a Francis in Romanam 
Ecclesiam invectum garriunt. Sic Epiphanius 
Constantinopolitanus lib. De dissidio inter Grecos 
εἰ Latinos. Sic Nicetas Seidus, qui sub Alexio 
Comneno scribebat. Sic alii auctores quos Lco 
Allatius citat exercitatione 28, Adversus Creygto- 
num. Sic Germanus ille Constantinopolitanus pa- 
triarcha in epistola (ut fert titulus) Ad sanctum 
Theodorum Studitam. (Qui quidem Germanus, di- 
versus omnino censendus est a sanctissimo pon- 
tice Germano 1, qui primos ignes Iconoclastici 
furoris Lcone [sauro rugiente olim expertus est. 
Vix quippe natus erat sanctus Theodorus Studita, 
quando divinus hic Germanus excessit e vita. 
Quapropter epistola hzc qua nianu exarata repe- 
ritur in variis Europz bibliothecis, ac presertim 


2399 
in Regia cod. 2982 attribuenda venit Germano II, 
Romans Eeclesie infensiesimo hoste, qui eam ad 
Theodorum quemdam monasterii Studii perscri- 
pserit. Nisi forte pro Theodoro Studita legamus, 
Θεόδωρον τὸν Στίλδην, Theoderum Stilben, qui sub 
eodem Germano II patriarcha, circa annum 1255, 
Magnas ecclesie cbartopbylaz era, ut videre est 
tom. ll Monumentorum Eccl. Grac., p. 474. Eidem 
eliam Germano reddenda est illa divine liturgia 
seu missz expositio, qus legitur tom. Il Dibl. PP. 
Grec. et alibi. Erraticam illam suorum opinionem 
Grzculi alii novo delirio auxisse leguntur in eadem 
quam laudavimus Allatii exercitatione. Fipxerunt 
enim Vandalos cum Arii et Apollinarii impietatibus 
imbuti essent, Romanis azyma tradidisse, quando 
eivitatem ipsorum,rege suo Carolo duce,diripuerunt, 
illisque admodum favisse Felicem tunc temporis 
papam, qui originem traheret ex Judsis. Simon 
vero Hierosolymitanus patriarcha, quem [LXXXV] 
ibidem citat Allatius, perinde scripsit, Lucium pa- 
pam, seu potius Felicem, Λεύκιος τοὔνομα, μᾶλλον 
δὲ ΦΉλιξ, cum errore Apollinarii laboraret, rationa- 
lemque adeo animam Christo adimeret, fermentum 
ab eucharistica oblatione sustulisse. Cujus postre- 
mi delirii banc fuisse causam arbitrarer, quod, ut 
ostendimus dissertat. 2, epistola quaedam, aeu 
Ayollinarii, seu Apollinaristz alicujus, olim pro- 
dierit Felicis pape et martyris nomine inscripta. 
Caterum Grzeculorum nugas et commenta reci- 
$asso guíüciat, refellere pudet. Mic duntaxat ob- 
gervabimus Michaelem Cerularium, Leonem Achri- 
danum, Nicetam Stcthatum, et Petrum Antioche- 
num, qui contra Latinorum azyma in ipsismet 
schismatis primordiis disputarunt, nihil tale obje- 
£isse, cum Leo IX aliique e nostris apostolicam c 
contrario traditionem oblenderent. Nicetas metro- 
polita Nicomediensis, cum Ecclesi: causam tucre- 
4ur in colloquio quod Constantinopoli babuit cum 


 Anmselmo Havelbergensl episcopo (6), concessit 
ingenue, apostolos mec fermentum nec azymum 
siudiose mimis quasiisse, et. quidquid ad manus 
inveniebatur, sive hec, sive illud indifferenter cum 
devotione obtulisse : Romanam Eeclesiam paulatim 
alierum deposuisse, videlicet fermentatum, alterum 
tantum assumpsisse, scilicel aaymum : Orientalem 
quoque Ecclesiam agymum dimisisae et fermenta- 
tum elegisse, ut tamen propter hoc, mec antiqui 
Graci sapientes, nec antiqui Latini sapientes se 
invicem contemnendos putarent. Atqui hac scan- 
dala emerserunt, inquit : Ex quo surrexit quidem 
Carolus rex Francorum , σαὶ violenter. Homanun 
invasit imperium , οἱ se. patricium Romenea wrbis 
appellari [ecit. Inde est quod. cum Lotini nosirum 
fermentum biasphemant, οἱ aacrificiwm altaris in- 
dignum judicant, ei nos potius ex (astu elationis oum 


Φ "Tit. 1, 15. 
(a) Lib. t1 c. 14. 


DISSERTATIONES DAMASCENICA. 


400 
quam asserlione veritatis hareticos vocant ; nos guo- 
qué ab eis irritati, et ex cquo eis respondentes, azy- 
sum quoque eorum nequaguam curamus, indignum 
sacrificio sacrí altaris judicamus, eos non [asiu 
superbie, sed. jusip reiributionis nomine Azymilas 
luereticos appellamus. Sic prolervas suorum adver- 
8u6 Latinos criminationes emollire Nicetas cona- 
batur. Αἱ pace cecumenici hujus Didascali dixero, 
nostrates longe requiores se praebuisse erga Grzeco- 
rum fermentum. Dominicus Gradensis epistola ad 
Petrum Antiochenum utramque oblationem appro- 
bat. Et quamvis Wiberto presertim teste in Vita 
Leonis IX, e Latinis quidam Grzcos Fermentaceos 
appellitariut, cum ab illis renuntiarentur bzretici 
ob azymorum usum ; attamen Iumbertus ipse cum 
sociis legatis in libello excommunicationis, quem 
super altare Sanctis Sopbiz reliquit, hoc nomine 
duntaxat Michaelem ejusque consortes culpat, quod 
Letinorum ecclesias clausisset, eosque Asymitae 
nuncupando, verbis et facilis ubique insectatus 
essel : quod denique Nicephorus patriarchze sacel- 
larius Latinorum sacrificium in conspectu omnium 
impie conculcasset. Hinc Gregorius VII (A), quem 
Leo IX cardinalem diaconum ereeverat, epistola 
ad archiepiscopum Synadepsem Arwmepum, post 
narratas Grecorum adverssm aes crimipationes, 
subjungit : Nos vero azymum nostrum inexpugna- 
bili secundum Dominum ratione de[endentes, ipsorum 
[ermentatum nec vituperamus, nec. reprobamus, se- 
quentes Apostolum dicentem **, mundis esse. oinnia 
munda. 


XXXIX. Jacobus Sirmondus eximie eruditionis 
critieus, singulari qued De asymis edidit opusculo, 
probandum suscepit, Romanam Ecclesiam nonnisi 
aliquandiu ab obitu Photii azymis panibus, di- 
misso fermento, rem divinam facere coepisse : 
idque intulit ex silentio Rjotii, qui cum multiplices 
Latinorum ritus et mores maligne carperet, nullam 
propter azyma eis litem moverit. Viro dogtiasimo 
opponet forsitan aliquis auctoritatem Nicete Cho- 
nialso, hominis schismatici, qui ia Thesauro verses 
finem ultro fassus est perantiquam esse apud La- 
linos panum azymerum traditionem, nec ullum 
inter utramque Ecclesiam jurgium circa hoc disci- 
plinz caput exstitisse usque ad tempora Photii ; 
qui exertis inter ipsum et Nicolaum pepam sünul- 
talibus, ut ex abundantia se superierem ostende- 
ret, cum artieulum de Spiritus sancli processione, 
(um azymorum usum, colibem sacerdotum vitam, 
sliaque similia prztexuerit. Hic Nicete locus noa 
comparet in uanslatione Lala ejus Thesauri fdei 
Christiane, aique idcireo integer Grace et Latine 
editus esi a Leone Allatio iB dissertatione ad Juan- 
nem Chriuianum de Beinebourg. Falsum vero esse 
Choniatem €oarguunt quecunque ab eruJditis bac- 


(b) Lib. vin, ep. 4. 


“ραν, xev 30; Hoc. τιν, 1, 17; Luc. xxu, 4. ! Joan, xm, ὁ, 17. 


(ὦ) Lib. contra &er., c. 8, 9" (0) Lib. 1v, cap. 4. 


402 
mos in missa a Romanis consecrari solitos ante 
Pbotii-zetatem, testatus est Rabanus Maurus, lib. 1 
De institutione clericorum, cap. 31, ubi statuit in 
sacramentis aliud non offerendum, nisi quod Domi- 
pus ipse exemplo suo praiescripserit; deinde sub- 
jengit : Ergo panem in[ermentatum ei vinum aqua 
wmistum in sacramentum corporis et sanguinis Christi 
sanctificari oportet. Atqui Rabanus, cap. 93 ejusdem 
libri declarat se miss: ordinem descripsisse, quein 
Romana alieque fere omnes per Oecidentem Eccle- 
sis servarent. Libros autem De instituione clerico- 
vum ediderat cirea annum 820, dum Fuldis adhuc 
monachus ageret, ante quadraginta et'septem cir- 
citer annos, quam Photius in Homanam Ecclesiam 
jaeere convitia coepisset. Alcuinus sub Carolo 
Magno, initio nascentis lzresis Felicis Urgelitani 
et Elipandi, hoc est ante synodum Francofordien- 
sem, epistolam ad Lugdunenses scripsit (a), in 
qua consuetudinem improbat Hispanorum quorum- 
dam, qui 58] in panem oblationis mittebant, quod 
nee aniversa Ecolesia observat, inquit, nec Romana 
custodit auctoritas. Tum subinde pergit : Tria sunt, 
que in sacrificio hujus testimonii offerenda sunt, 
panis, aqua, et vinum. Panis, qui in corpus Domini 
eonsecratur, absque [ermentc ullius alterius infectio- 
nis debet esse mundissimus. Ex quibus verbis perspi- 
cuum fit, panem duntaxat azymunm, non fermenta- 
tum, tempore Albini Flacci seu Alcuini adhibitum 
a Romana Ecclesia ad aram fuisse. Perrmirum est, 
quod quidam contendunt, Albinum Ecclesix Gal- 
Jieanze, vel Anglicane sue potius, quam Romanz 
ritum signilicare voluisse, quando ipse diserte no- 
minat Ecclesie Romana auctoritatem, cujus czre- 
jmoniarum callentissimus juxta et Lenacissimus 
erat, ut patet ex ejus opere De ritibus Ecclesie. 
ALI. Imo ante sextam synodum oblati, — Roma- 
nam Ecclesiam fermentatos panes in sacrificio jam 
elim exhibuisse probare conabantur Nicetas aliique 
Greci auctoritate canonis Trullani undecimi, quo 
vetatur ne Christiani cum Judxis azyma comedant : 
liunc enim canonem annuente ÀÁgatbone papa sanci- 
tum fuisse post Moletium nostrum aiebant. Scilicet 
canones synodi illius, qux Quinisexta appellata 
est, sexue syno:lo generali quze sub Agathone papa 
celebrata erat, ascripserunt, quamvis multis annis 
sint recentiores. E contrario autem cardinalis 
Humbertus huic commento historiam sextze synodi 
opponit, qua ferebatur legatos - Agsthonis cum 
a Constantino Pogonato imperatore rogati ἐδ- 
sent, quemnam Romana Ecclesia ordinem teneret 
circa sacrificium corporis el sanguinis Domini 
nostri Jesu Christi, respondisse : In calice Do- 
mni non debet solum offerri vinum , sed aqua 
mistum. Nau εἰ solum vinum offertur, sanguis 
Christi. incipit esse sine nobis. Et si aqua pura of- 
fertur, sola plebs incipit esse sine Christo. Quando 
utrumque. admiscelur, id est vinum. et aqua, tunc 


(a) Epist. 69. 
(5) Lib n, Contra errores Gracor., eto, p.,9. 16, a. V. 


DISSERTATIONES DAMASCENICA. 


404 
sacrameninm spirituale perficitur. Oblatio vero quas 
in sacrificium altaris offertur, nullam commistionem 
[LX XX Vii J| aut corruptionem fermentati debet habere, 
sicut B. Virgo Maria absque omni corruptione Chri- 
stum concepit et peperit. Hinc in Ecclesia mos obti- 
nuit, ut sacrificium altaris non in serico aut in panno 
lincto, sed in lino terreno celebretur, sicut. corpus 
Domini fuit in sindone munda sepultum. Sic et oblatio 
munda debet esce fermento, juxta quod in gestis pon- 
lificalibus a beato Silvestro legimus esse statutum. 
liec refert Humbertus libro Contra Nicetam que 
profecto esse accepta videntur ex eodem auctore 
et libro, quem Paulus diaeonus prs oculis babuit, 
cum caput 4 libri VI Historie Longobardorum scri- 
beret. Nam Humbertus ea qux proxime illis cobz- 
rent qu» modo retuli, iisdem mox verbis recitare 
pergit quibus Paulus diaconus. Atqui Paulus octavo 
szculo labente florebat ; hoc est centum post annis - 
ἃ celehratione sexti concilii generalis, οἱ dudum 
antequam Photius schisma Ecclesiarum moli- 
retur. 

XLI. Sanctus Thomas in Catena aurea in Mat- 
thzeum, c. xxvi, et alibi (b) azymorum usum con- 
firmare nititur testimonio beati Gregorii, qui in 
Registro docuerit, perinde licere offerre panes azy- 
mos et fermeniatos. Idem yeulo fusius legitur in 
tractatu Contra Greces, qui habitus est Constanti- 
nopoli in zdibus fretrum Presdiestorum anno 
Dom. 1252, editusque est ἃ Stewartio. Neque vero 
in hoc tractatu loeus sumptus dieitur ez Registro 
Gregorii, sed ex ejus Vila Greco aarmone conacripia. 
Ad hunc itaque modum traciatua.aucteres Grego- 
rii verba afferunt. Audiant Gaeci, inquiunt, super 
hoc B. Gregorium in Dialogis (lege Dialogum, ut 
Graci loquuntur, aut simile quidpiam, ut contcx- 
tus series cohzreat) qua et- qualia, sacramenta de- 
trahentibus responderit Graco. sermane, cum iu Gra- 
cia (rans legatione fungeretur. Dicit enim : Solet 
moveri quasiio, quod in Ecclesia alii. [ermentatum 
offeruut, alii panes aaymos. Esse namque Ecclesiam 
distinctam quatuor ordinibus novimus , scilicet Ro- 
manorum, Alexandrinorum, Hierosolymitanorum €t 
Antiochenorum ; qug Ecclesie generaliter nuncupan- 
lur; cum unam teneant catholicam fidem. Diversis 
(amen utuntur officiorum mysteriis. Unde fit ut Fio- 
mana Ecclesia. offerat panes azymos, propler quod 
Deus sine ulla commistione carnem suscepit. Scri- 
ptum est ; « Verbum caro [actum eat, et habitavit in 
nobis,» Sic ergo pane azymo e[ficitur corpus Christi. 
Nam catere supradicte Ecclesie offerunt [ermenta - 
(um, pro eo quod Verbum Pateis indutum est carne, 
el est verus. hamo : ita quod fermentatum. commi- 
sceatur farina, et efficiatur corpus Domint nostri Jesu 
Christi (c). Sed tam Romana Ecclesia, quam predi- 
cte pro ineffabili mysterio, tam. [ermentatum quam 
azymumdum sumimus, unum corpus Salvatoris nostri 
e[ficiuntur. Hac sunt verba Gregorii quee in. Vita ipsius 


(c) Deest hie vocula aliqua aut legendum : unum 
corpus Salvatoris nostri e[ficimnr. 


405 
Greco sermone reperiuntur. Àn hi revera Gregorii Ma- 
gni sermones fuerint criticorum judicio relinquo. 
I'rofectoPhotius,cod. 52 excerpta refert Vitze sancti 
hujus pontificis Romani, ex qua forsan hec que 
maodo recitavi, accepta sunt. Sufficiat vero mihi lo- 
cum integrum recitasse, ad quem Graci illi viden- 
tur respexisse, qui fermentatum panem in Ecclesia 
Romana usque ad tempora Gregorii dialogi oblatum 
esse seripserunt. Ex his citantur Gregorius Corcy- 
Frensis, apud Allatium opere De Gregoriis, et Sy- 
meon Thessalonicensis, lib. De templo, n. 5, quibus 
etiam Theorianus philosophus jungi possit, ut mox 
ostendemus. Statim igitur in illo eodem Pradicato- 
rum nostrorum contra Grecos tractatu apud Ste- 
wartium additur : Sed et Joannes Chrysostomus, 
cum hujusmodi litem vellet de medio removere, in 
qxadam epistola sua, quam Gracis de sacramento et 
aliis consuetudinibus Latinorum dubitantibus de Con- 
santinopoli transmisit , ita dicit : « Volentibus no- 
Va etc. Citant nimirum, ac si sancti Joannis Chry- 
s0stemi essel, epistolam , qux? Theoriano philoso- 
pho adjudicanda est, ut colligitur ex fragmentis qui- 
busdam, qua Leo Allatius protulit in dissertatione 
ad D. de Boinebourg, p. 690. Quocirca operz pre- 
tium me facturum existimavi, si cx utroque opere 
symbolas hujus epistole tum Latinas, tum Grzcas, 

eolligerem simulque jungeren , donec integra tan- 
dem ex aliqua Europz Dibliotheca eruatur. 

Theoriani philosophide Latinorum azymis judi- 

cium. — Leo Allatius et Turriauus testantur epi- 

stolam banc Theoriani scriptam esse ad sacerdotes 

in montibus degentes. Auctores vero tractatus cpntra 

Grzcos sic eam Latine recitant. Volentibus nobis 

aliquid dicere de sacra communione , utrumez 

a1ymo vel ferientato in sacra. Dominica cena [α- 

cinm fuerit, longioris temporis, et etiam perf[ectioris 

scriptoris (forte, scriptionis) indigemus spatio. Sed 

wxllis omissis, id quad utile et pacificum est, imo, ul 

ita dicam, quod magis est secundum dispensationem, 
€i necessarium, ei quod magis continet veritatem di- 

cendum est. Divinus 


DISSERTATIO VI. 


ὑπὸ τοῦ Θεοῦ Δόγον λη- 
φθεῖσα,, xaX ἐν δεξιᾷ τοῦ 
Πατρὸς καθημένη, καὶ 
ὑφ᾽ ἡμῶν τῶν ὀρθοδόξων 
μυστιχῶς μεταλαμὔανο- 
μένη" διὸ xol μυστήριον 
λέγεται, ὡς χρύφιον, ὡς 
τοῖς πολλοῖς οὐ xataÀn- 
πτόν. 


406 


Genitrice α Verbo Deo 
assumpla est, el in dez- 
lera Pairis sedet, atque 
a nobis orthodoxis [et Ca- 
tholicis] mystice stumi- 
tur. Propter quod. et my- 
sterium dicitur velut. se- . 
cretum. aliquod el occul- ' 
itum , uit quod a multis 


non comprehenditur. Transmutaiur autem. divina 
virtute a Spiritu sancto in corpus εἰ sanguinem Jesu 
Christi, secundum quod ipsa sancta secreta. indical, 
εἰ eliam manifestat. Dicimus enim : « Te rogamus 
(a), Sancte sanctorum, ut beneplacito tue bonitatis 
veniat Spiritus sanctus super nos el super omnia hec 
tua dona sive munera, et benedicat, el sanctificet, εἰ 
ostendat quidem hunc panem, ipsum pretiosum cor- 
pus Domini e. Dei Salvatoris nostri » (omiserunt 
hac verba qua orationis series exigit, Transmu- 
tans Spiritu (uo sancto, μεταδαλὼν τῷ Πνεύματί σου 


τῷ ἁγίῳ). 

[XXXVII] Καὶ πάλιν’ Εἰ 
οὖν τὸ Θεῖον μεταδάλλει 
τὰ προχείμενα δῶρα εἰς 
σῶμα χαὶ αἷμα Χριστοῦ, 
περιασὸν λοιπὸν τὸ φιλο- 
νειχεῖν, ἣ ἐξ ἀξύμων, i) 
ἐνζύμων ἦν, f] λευχοῦ, ἣ 
ἐρυθροῦ τυχὸν οἴνου, χαὶ 
τοιαύτας τινὰς περιερ- 
γείας μωρὰς περὶ τῶν 
φριχτῶν μνατηρίων δι- 
ἐρευνᾶν. 


Εἰ rursum : Si igitur di- 
vinh vir(us, sive. divinum 
numen (ransmulat propo- 
sila dona in corpus el 
sanguinem Jesu Chrisli , 
superfluum est contende- 
re, uirum ex azymis , an 
ez fermentatis (uerH, aut 
albo, aut rubeo vino, aut 
hujusmodi stulias el ine- 
ptas curiosilates, de tre- 
mendis mysteriis agitare. 


Quia vero quidam eorum volunt ostendere ex. sola 
eiymologia nominis azymum non esse ἄρτον, id. est 
panen, eia de hoc breviter disputabimus. Dicitur enim 
ἄρτος ad ἄρθεως (lege ἄρτιος) id est a perfectione. Àzy- 
mus aulem non est per[ectus, quia caret fermento : ergo 
non est ἄρτος. Dominus autem ἄρτον benedixit. Ta'is 
est mirabilis eorum syllogismus. Nos vero ad. syllo- 


ὁ θεῖος ἄρτος πρὸ μὲν τοῦ 
ἁγιασθήναε, εἶτ᾽ ἄζυμος, 
ds ἔνζυμο; ἣν. ἀδιαςό- 
pos ἄρτος: ἔστι τε xai 
Ἰξίεται πρὸς τῶν θείων 
λοϊίων, ὡς ὕστερον δεί- 
ξοκεν. Μετὰ M τὸ ἀγια- 
σθῆναι, οὔτε ξνζυμος, 
οὔτ᾽ ἄξυμος, ἀλλὰ σῶμα 
χαὶ σὰρξ τοῦ Κυρίου ἡ 
αὐτὴ, xai οὐχ ὄλλη ἀντ᾽ 
ἄλλης" μία γάρ ἐστι xol 
[4] αὑτὴ &x τῆς ἀφθόρου 
Πάρθένου χαὶ Θεοτόχου 


*' Luc. xxiv, 50. 


(a) Ex missa Basilii. 


panis, antequam consecre- 
(ur, sive azymus, sive 
[ermentatus | fuerit, in- 
differenter panis est, et 
dicitur a sacris eloquiis , 
μι postmodum — ostende- 
mus. Postquam vero con- 
secralus est,neque azymus 
neque fermentatus dicitur 
vel est, sed corpus ei caro 
Domini, eadem ipsa, nec 
alia pro alia : una siqui- 
dem est ct ipsa, qua ex in- 
corrupta Virgine et Dei 


53 [bid. 25. 


gismi hujus machinamentum, cum sit. nullius valoris, 
infirmum et debile, nullam (aciamus responsionem, 
ne videamur ad ostensionem ejus que in nobis esl 
rationalis scientig (b) multa loqui εἰ inutiliter. A 
sanclis tamen Evangeliis ἄρτον vocatum esse. azy- 
mum probabimus sive ostendemus, et mendax. isto- 
rum eiymologia apparebit. In. Luca. enim est. scri- 
pium : « Et facium est discumbente eo cum eis! .» Εἰ 
posi pauca : « Cognoverunt eum in [ractione ἄρτου. | 
Ecce ibi azymum ἄρτον nominavit. Quod autem 
azymus fuerit ille qui tunc in. Emmaus  Cleopho et 
concomiianti sibi datus est, hinc est manifestunj. 
Post oblationem agni septem. diebus comedebant. Ju- 
dai azyma, quibus diebus fermentatus panis non in- 
veniebatur apud eos. Infra autem septem dies. benc- 


(b) τῆς ἐν ἡμῖν λογικῆς ἐπιστήμης. Logica nostta scientia. 


Δ07 


dixit Dominus panem istum, de quo memoriam fe- 
cimus, in. Emmaus, sicul indicant. sacra eloquia : 
e Sed super his omnibus tertia dies est, ex quo hec 
facia sunt *?. ». Infra autem. septem dies erat. dies 
illa. 

Καὶ xét" A proc ἄρα xa- 
λεῖται,ὡς δέδειχται, ὁ ἄζυ- 
μος. Τὸ γὰρ ἄρτος ὄνομα 
γένος ὃν, τοῦ τε ἐνζύμου 
καὶ ἀζύμου ἐπίσης xat- 
φγορεῖται, εἰδῶν ὄντων αὖ- 
τοῦ. Ταῦτα πρὸς τοὺς 
ἡμετέρους τοὺς λέγοντας, 
ὅτι ὃ ἄξτυμος ἄρτος, ἄρτος 
οὐ λέγεται. Περὶ δὲ τῶν 
Λατίνων σφόδρα θαυμά- 
ζω, εἴ γε ἔστι τίς τῶν De Latinis vero mihi ad- 
ξλλογίμων τὸν ἔνζυμον πιγαι!ἐο subit, si quis in- 
ἄρτον διαδαλλόμενος. . fex eos, dummodo ab eru- 
Ἐγὼ γὰρ συνωμίλησα ditione alienus mon est, 
κερὶ τῆς θείας χοινωνίας panem fermentatum vitu. 
κοῖς ἀρίστοις τῶν Λατί- peret. Nam ego de ἀϊεῖ- 
γῶν, xal μέρους οὐ μι- πα commtnione cum. La- 
xpoJ φιλοσοφίας τε xal tinorum optimis, iisque 
θεολογίας μετέχουσι, καὶ quam — plurimis — rerum 
αὐτῷ τῷ &yuortáto ma-  theologicarum et philoso- 
eptápyn ἰδενετίας Ἐῤῥίχῳ — phicarum peritis, et cum 
&à φιλοσοφωτάτῳ, ἅτε sanctissimo — Venetiarum 


σπουδὴν οὐχ ὀλίγην κερὶ patriarcha Henrico, viro 
sapientissimo, et circa res 


κῶν θείων xai ἐπιμέλειαν 

κεχτημένῳ * ἀλλ᾽ οὐδέ- divinas admodum siudio- 

“ποτέ τινος ἤχουσα γλῶσ- 30 et diligenti : el nun- 

σαν ἀφιέντος κατὰ τῆς quam ullum audivi in sa- 
cram nostram  commu- 


κοινωνίαφ ἡμῶν. Πῶς 
nionem linguam laxare. 


γάρ τις τῶν σοφῶν to)- 
Qua enim ratione, dum, 


μῆσει χατὰ τῆς πανιέ- 

gou κοινωνίας βλασφη- modosapiat,audebit in sa- 

μίαν εἰπεῖν, ἀκούων τοῦ cratissimam communio - 

μακαρίου Γρηγορίον, τοῦ nem blasphemiam evome- 

“πεποιηχότος τὸν διάλογον re, audiens beatum Gre- 
gorium, qui díalogos con- 


kv τῷ περὶ τῆς θείας χοι- 
cinnavit, in oratione de 


γωνίας λόγῳ; 
divina communione? 

Gregorii Magni pronuntiatum omisit Allatius : at 
vanus conjectator sim, nisi Theorianus sanetissi- 
mum pontificem ad testimonium ciltaverit, propter 
amplum illum locum quem nostri przdicatores tan- 
quam Gregorii esse, et ex ejus Vita transsumptum 
in tractatu contra Grecos allegarunt, quemque 
jam 3nte integrum retulimus. — Quando vero 
magnam partem epistolz Theoriani recitavi, baud 
ingratum lectoribus fore arbitror, si ejus epilogum, 
(ut autumo [^]), hic adjecero, quem idem Allatius 
circa dissertationis suz finem edidit. 


Et iterum : "Aptog ergo , 
seu panis vocalur, wt 
ostensum, azymus. Nam 
panis nomen genus cum 
sit azymi et fermentati, 
equatiter. pradicatur. de 
eisdem , cum sint. illius 
species (a). Et hec qui- 
dem ad nostros , qui con- 
tendunt panem azymum , 
panem (ἄρτον) mon dici. 


Δ Luc. xxiv, 21, 9 Ephes. 11, 14. 


(a) Hucusque in tractatu ad Grzcos ; quà sequun- 
tur habentur apud. Allatium. 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


Καὶ πρῶτον παραχαλοῦ- 
μεν ὑμᾶς φιλονειχίας μὴ 
χαταδέχεσθαι. Ἡμεῖς γὰρ 
τοιαύτην συνήθειαν οὐχ 
ἔχομεν, οὔτε ἡ Ἐχκλησία 
τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ εἰρήνην 
μετὰ πάντων διώχειν, 
ἔχοντες εἰρήνην Χριστὸν 
τὸν ποιοῦντα ἀμφότερα 
ἕν" xat ἀγαπᾶτε Λατίνους 
αὑτοὺς ὡς ἀδελφούς. 'Op- 
θόδοξοι γάρ εἶσι, xa 
τέχνα τῆς χαθολιχῆς xal 
ἀποστολιχῆς Ἐχχλησίας 
ὥσπερ ὑμεῖς. Αἱ γὰρ ζη- 
τήσεις αὐτῶν συνήθειαί 
τινές εἶσι, τῆς πίστεως 
μτδαμῶς χαθαπτόμενα:. 
Πάντα γὰρ χαλὰ, ἐὰν εἰς 
δόξαν Θεοῦ ποιοῦμεν αὖ- 
τά" οὐδὲν γὰρ οὔτε τῶν 
Λατίνων ἐχχλησιαστιχὴ 
συνέθεια, οὔτε ἡ μετέρα 
ἕξω τοῦ χαλοῦ xa τοῦ 
πρέποντος εἴληφε χαὶ 
xpazst, ᾿Αλλὰ θειοτέρου 
ἔχονται σχοποῦ καὶ νοή- 
ματος. Τοῖς οὖν ἐχέφροσι 
πάντα ὀρθὰ, τοῖς δὲ μὴ 
τοιούτοις σχάνδαλόν τὲ 


408 


Ác primum quidem vos 
adhortamur, ut alienum 
animum a contentionibus 
habeatis. Hoc enim mo- 
ris nosiri non est, neque 
Dei Ecclesie, sed pacem 
persequi cum | omnibus , 
pecem Chrisium  possi- 
denies qui facit utraque 
unum "*; ei Latinos ila ut 
(ratres — diligite. Recte 
enim de fide sentiunt , 
sunique , quemadmodum 
el nos, catholice atque 
apostolice Ecclesie | filii. 
Quastiones enim ejusmo- 
di mere consuetudines 
sunt, que nihil fidem le- 
dant. Omnia siquidem 
bona, si in gloriam Pei 
dirigantur , mihilgue in 
Latinorum Ecclesia, quod 
in win. sit, neque apud 
nos, quod a recio decoro 
si alienum, habet firmi- 
tatem et robur. Sed divi- 
niore fine εἰ intelligentia 
constituta sunt. Pruden- 
tibus itaque omnia recia 
sunt, affis vero scanda- 
[um et offendiculum. 


xai πρόσχομμα. 
Uttima hzc Theoriani epistole verba Turrianus, 


cum Grece, tum Latine recitat in sua lucubra- 
tione in Canones apostolorum, p. 70, ubi premo- 
net, secundum bujus auctoris opinionem idcirco 
Graecos non jejunare Sabbato, quia ca hebdoinadis 
die animz justorum, cum ad illos Dominus ad in- 
feros descendisset, inde liberatze fuerunt. Non $0- 
lum enim de azymis Theorianus ad sacerdotes ct 
monachos imontium incolas scripserat, [LXXXIX] 
verum etiam de jejuniis et aliis Latinorum mori- 
bus, quos schismatici Greci carpebant, quemad- 
modum Turrianus et Allatius testificati sunt. Atqui 
in fragmentis illius epistolze qua protulimus, anim- 
advertere licuit, non modo sapientissimum et 
equissimum scriptoris judicium de azymis pani- 
bus ; verum etiam de eucharistica transsubstantia- 
tione testimonium élegans, quo obstruatur o$ Té- 
centiorum hzreticorum, qui Orientalem Ecrlesiam 
a Romanorum fide hoc in capite quondam discrc- 
passe affirmarunt. Hic porro Theorianus philoso- 
phus, nequaquam censendus est alter fuisse ab 
illo, cujus exstat legatio ad Armenos, ad quos 
missus fuit ab imperatore Manuele Comneno. Nam 


(b) Recole przfationis num. XX, ubi hujus epi- 
stola exordium Latine exhibetur. 


393 
tiujusce gentis orthodoxo quopiam lingua patria 
scriptum, in quo legitur, cap. 17, Joannem Oznien- 
sem catholicum, seu patriarcham, jussu llomaris 
Saracenorum principis, coacta episcoporum Ar- 
menorum et Assyriorum synodo in urbe Mana- 
schierti, definivisse unam iu Christo esse naturam, 
voluntatem unam , operationem unam, [uisseque e 
sacris ablata fermentum et aquam. Ex quibus deduci 
possit Armenos perinde atque Grzcos fermentatos 
panes intedum obtulisse, quandiu pax οἱ unio 
perduraverit, quam sub Heraclio imperatore cum 
Constantinopolitanis pepigerant. 

XXXI. Paucis post annis, Quiuisexte synodi 
Patres, canone 22, prxtermissis azymis, lioc no- 
mine duntaxat Armenos culparunt , quod vinum 
solum sine ulla aquz  mistione in niissis offer- 
rent, quod etiam indicio fuerit, nequaquam Trul- 
lanis illis Patribus constitisse, eos ad lixresim 
profitendam fermentum ex Eucharistia exclnsisse. 
Canone quidem 11, cavetur nc fideles azyma co- 
wedant , at cum Judzis, ac Judaica mente et ritu , 
Memo eorum, qui in sacro canone censentur , in- 
quiunt Patres, aul laicus Judmorum azgma come- 
dat , nec ullam cum eis familiaritatem habeat , vel 
in morbis eos accersat. (Quocirca mirari subit qua 
frente Greci schismatici , non solum Armenis, ut 
Meletius noster, verum etiam Latinis canonem 
humc sext», ut vocant, synodi audeant objicere, 
quos, si sapere velint, norint alienissimos esse a 
sententia et ceremoniis Judxorum. Nullus auctor 
qui Armenos ob azymorum usum culpaverit, 
hactenus prodiit antiquior illo qui superius lau- 
datum opus De rebus Armenorum scripsit, szculo 
cireiter octavo, aut nono. Cotelerius in notis ad 
librum v Constitutionum apost. p. 957, fidei pro- 
fessionem Grzcam edidit, ab Armenis qui hzre- 
sim ejurarent recitandam, in qua ejusmodi ana- 
thematismus visitur : εἴ τις οὐ βάλλει εἰς τὴν προσ- 
φορὰν ζύμην χαὶ ἅλας, si quis in panem oblationis 
non immittit fermentum et sal, nec aquam cum vino 
in sanctum calicem, anathema. esto. Formula hzc, 
tametsi septim: synodi mentionem exhibeat, haud 
continuo censenda fuerit esse condita posteaquam 
Michaele Cerulario auctore Orientalis Ecclesia ab 
Occidentali divulsa est, uti nuper argumentabatur 
vit pereruditus. Nam intra spatium ducentorum 
« quinquaginta annorum, qul a septima synodo 
δᾶ Cerutarianum usque discidium effluxere, Arme- 
rorum panes non fermentatos Greci palam pro- 
scripserant. Hujus rei testem, preter scriptorem 
narrationis multoties jam citat: , sanctum Niconem 
adduco, genere Ármenum, qui cum in Creta 
insula monachum induisset , popafares suos tan- 
quam erroris reos szculo decimo peragebat, quod 
ἐπ pane mystico azymis uterentur, nec in sanctum 
calicem aquam in[underent. Nihilo quoque recen- 
tiorem fuisse putavero Meletium illum, cujus opus 


(24) Tom. 1] Hist. /Eth. prooem. 1, n. 28. 
PaThoL. Gm, XCIV. 


DISSERTATIO VI. 


394 


De uzymis sancto Joanni. Damasceno attributum 
est. Nam cum Armenos et Jacobitas nominet, qui 
panibus absque fermento sacra facerent, Latinos 
omisit : id quod sane non cadit in hominem Gts- 
cum, qui post firmatum a Cerulario schisma seri- 
pserit. 

XXXI. Vir quidam nostri &vi longe doctissimus 
in quadam lucubratione quam de azymis exaravit, 
monet observandum Armenos in Eutychianorum 
heresim Theodosio imperante prólapsos fuisse, «t 
docent nos. epistole Procli Constaniinopolitani epi- 
δουρὶ, εἰ Dionysii Exigui , qui Procli epistolam 


, Latinam fecit. Additque, Ab eo tempore azymo pane 


et solo vino usi videntur in re sacra, uti tradunt Ar- 
meni. Proclus quidem sub Theodosio (Junmiore 
scilicet, non Seniore) Constantinopolitanam sedem 
tenuit : at sub Proclo Eutychiana heresis non 
exstabat : quippe quam Eutyches non parturierit, 
niei sub Flaviano Procli successore. Neque rwtf- 
sum Proclus ad Armenos epistolas scripsit : ut 
ab aliquo errore qui Eutychiano similis esset, ca- 
verent, sed ne Nestorianum admitterent , quem 
nonnulli , translatis in Persieam et Armenieam 
linguam Theodori Mopsuesteni libris, ipsis insi- 
nuare satagerent. Armeni non nisi sub Jastinisno 
Seniore Eutychiana lue polluti fuerunt, nimirmnm 
ἃ üisciputis Juliani Haliegtnassensis, ut supra 
dictum est. Denique nusquam Armeni tradidere 
azymorum usum a temporibus Procli aut Theodosii 
Junioris apud ipsos incepisse; quamdoquidem 
hunc acceptum ferunt a Gregerio, quem ceu sud 
gentis apostolum colunt, quique sub Diocletiano, 
Maximiano, et Constantino Magno Augustis flo- 
rebat. 

XXXII. Meletius noster nedum  Armenos, 
[LXXXII] sed et Jacobitas ait panibus azymis saera 
facere solitos. Porro Jacobit:e, alii Syri, alii JEgyptii 
sunt. Ád /Egypiios quod attinet, Joannes Phllo- 
ponus Alexandrinus, ipse Severianus seu Jacobita, 
testis locuples est Ecclesias omnes, atque adeo 
JEgyptiacas, suo seculo fermentatos panes ad 
liturgiam adhibuisse. Michael Wanslebius, qui 
Jacobitarum Coptitarum seu AEgyptiorum mores 
et ceremonias accurate lustravit, rimatusque est, 
perinde testatur nonnisi ex panibus fermentatis 
oblationes eorum constare : ubi nempe recitat 
ritum pinsendi panis offerendi. Π| doit y avoir du 
levain, inquit ille auctor, ezcepté un seul jour de 
l'année, qui est le 12 de leur mois de Juin, la nuit 
duquel il tombe la goutte, qui fait le méme effet, que 
[ait le levain. Abessini , qui Jacobitarum patriar- 
ch: Alexandrino morem gerunt, per totum annum 
panes fermertatos quoque panes offerunt, excepta 
feria quinta majoris hebdomadis, ut expresse 
testatur cl. Jobus Ludolfius (aJ. Jacobitas Syros 
fermentatos etiam panes adhibere colligitur ex 
Demetrio Cyziceno, cujus opusculun de Jacobitiy, 


13 


991 


wis loco cap. xur, 1. Ante diem festum Pasche, 
aciens Jesus quia venit hora ejus, etc. Quo videtur 
' inui Jesum ecnam postremam egisse prius cum 
discipulis suis, quam solemnitatem paschalem 
agni comestione Judai auspicarentur. Quidni vero 
verbis istis hoc tantummodo significetur, scivisse 
Jesum ante diem festum Paschae imminere tenipus 
quo transiturus erat ad Patrem, juxta atque di- 
scipulis biduo ante prenuntiaverat ? lloc non 
absonum adeo essc intelliget quisquis implicatio- 
yes esse Novi quoque Testamenti narrationes 
locutionesque expertus erit, atque ad multa illa 
que simul complectuntur secernenda accurata 
diligentique consideratione opus esse. Citerum 
Bochartus lib. De animalib. Scrip. sacr. cap. 50, 
ubi de agno paschali , consultissime observavit, 
verba hzc πρὸ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα, ante diem 
festum. | Pasche, nihil aliud significare, quam ipsa 
paschalis festi primordia : ac si dixisset evangce- 
lista, ἐν τῷ προεορτίῳ, ul quemadmodum πρό- 
λογος, sic praecedit orationem, ut nihilominus pars 
sit illius, ita προεορτίων prima quoque solemni- 
tatis pars fuerit. Praeterea, ut ante monuimus, 
quamlibet ab esu paschalis agni festivitas inchoari 
censeretur ; attamen prima illa dies qua Christus 
iftud comedit, non jta solemnis erat, uti sub- 
sequens, quam pontiflces statam potius ratamque 
haberent; unde a Joanne magna nuncupatur. 
Erat enim, inquit, magnus dies ille Sabbati **, hoc 
est maxime festivus. In hac enim posteriori die 
festales hostias immolaturi erant , ut nonnisi in 
altera proxime insecutura, manipulum primitia- 
rum essent oblaturi. Atque hzc de supremo Chri- 
sti Paschate dixisse sufficiat, collatis Judzoruimn 
seriniis cum evangelistarum relationibus, ut con- 
ste& Dominum azymo pane, Eucharistiam conse- 
erasse. Nunc de azymorum apud Christianos usu 
Testat ut dicamus. 

XXIX. Panis azymus non ab omnibus olim ad 
Eucharistiam admissus Cur ab Ebionitis. — Quam- 
libet vero Dominus azymum panem in corpus 
suum primum transmularit, tamen ab omni Ec- 
clesia ejusmodi panis ad sacrificium deinceps ad- 
missus non est. Epiphanius (Hzres. 50) narrat 
peeuliarem hunc Ebionitarum ritum fuisse, ut ad 
imitationem mysteriorum qua peraguntur in Ec- 
elesia, Eucharistiam ex panibus non fermentatis 
semel in anno, paschali utique tempore, confice- 
rent. Nimirum hi hzretici cum Judaicz legis Lena- 
eissimi essent, nec aliis panibus preterquam 
arymis in Paschate vescerentur, panes alios ad 
Eucharistiam adhibere non poterant. Quod vero 
subjungit Epiphanius Ebionitas aquam nudain 
absque vino consecrare solitos, id cos ab Elxaitis 
seu Sampsazis, quibuscum postliac coaluere, didi- 


δ᾽ Joan. xix, 51. 


. (a) Epiph. Heres. 55. 
(8) Auct. Bibl. PP., col. 291, 


DISSERTATIONES DAMASCENICA. 


369 
cisse autumavero. Elxaitze siquidem (a). cum car- 
nes animantium, tum etiam vinum Encratitarum 
aliorumve Gnosticorum more abominabantur. Ex 
Epiphanio igitur inferre liceat prisc:e Ecclesie 
morem hunc fuisse, ut panis etiam fermentatus ad 
altare Domini offerretur. Unde Joannes Philoponus, 
qui medio szculo sexto scribebat, confirmare nju- 
tur Cliristum azymo fane corpus suum non con- 
secrasse, quia id minime observabatur in Ecclesia, 
Alexandrina salteni et Orientali. 

XXX. Unde apud Armenos ritus azymi panis con- 
secrandi. — Primi omnium ex Orientalibus Armeni 
fermentatos panes exclusisse a sacrificio Domini 
noscuntur : cumque hunc suum ritum acceptum 
referant sancto Gregorio Illuminatori, a quo fidem 
Christianam edocti sunt, contendit ex adverso 
[LXXXII] Combefisius in notis ad Narrationem de 
rebus Armenorum (b), sibi videri Gregorium a Gra- 
cis accepisse ferinentum, quod postmodum successo- 
res facti Julioniste commutaritt in asyma, in si- 
gnum aliquod heresis Eutychiang. lum scilicet 
Gregorium dicit, non qui Roma missus esset, sed 
qui e Cappadocia, precipiente Leontio Cesariensi 
meiropolita, venerat, quemadmodum ín ejus Vita 
legitur. Quamobrem illis assentior, qui narrant 
ex Juliani Halicarnassensis discipulis aliquos, cum 
Eutychianorum et lncorrupticolarum erroribus 
gentem hanc infecissent , auctores etiam eisdem 
fuisse ut inter divina mysteria, demptis ex pane 
fermento et aqua de calice, cum naturam unam 
et operationein unam, tum corpus omnigenz cor- 
ruptionis expers in Christo, ante etiam quam cruci 
affigeretur, exstitisse signiflcarent. Hoc  Nice- 
phorus Callistus (c) et alii Graeci tradunt, sed et 
affirmat predictus auctor Narrationis de rebus Ar- 
menorum, quam Combefisius edidit. Et certe Ána- 
stasius Sinaita, pag. 10 τῆς 'OÓnyoo, observan- 
dum monet, Monophysitas οἶνον &xpatov χωρὶς 
ὕδατος, finum merum sine aqua offerre, ut exinde 
deprehendantur confiteri Christum nuda et. simplici 
Deitaie constare. Atqui hzc de cunctis Monophy- 
sitis intelligi nequeunt, quandoquidem in sacrificio 
Domini fermentatum panem Jacobite, tam Syri, 
quam ZEgyptii, et vinum aqua delibutum adhibe- 
bant. Non itetn. Armenos ipsos innuit, quorum 
nusquam alibi meminit, licet duarum Christi 
naturarum  impugnatores alios frequentissime 
memoret. Quamobrem de discipulis Juliani Hali- 
carnassensis sive Gaiani loquitur, sive Incorrupti- 
colis, quibuscum de fide szpe disputaverat Alexan- 
dri. Unde colligitur Armenog non aliunde acce- 
pisse ritum offerendi azyma et vinum merum sine 
aqua, nisi a Julianitis seu Gaianitis, quorum er- 
rores alios amplexi sunt. Galanus, t. 1 De Eccle- 
sia Ármenorum , chronicon exhibet, ab homine 


(c) Lib. xxvn, Hist., cap. 53. 


395 
οἱ Charzizariis Combefisius cdidit, t. 11. Auctarii. 
Cum enim ab utrisque vinum merum sine aqua 
offerri asserat , ubi de Charzizariis seu Armenis 
sermonem instituit, observat eos azymis panibus 
uti, atque Jacobitarum more aquam vino non ad- 
miscere, ut significet Armenos in iis qu:xe ad litur- 
giam altinent, eatenus solumanodo cum Jacobitis 
convenire, quatenus vinuin neutiquam temperatum 
offerunt, non item fermentati panis consecralione. 
Abrahamus Echellensis epistola ad Joannem Mo- 
rinum (a) scribit in canone Jacobitarum et Nesto- 
rianorum liec verba perzque legi, et accepit ex illo 
paue fermentato. Idem  Echellensis tractatu De 
ofigine nominis pape (p. 4717), iterum Jacobitas et 
Coptitas illis accenset, qui fermentum ponunt in 
pane eucharistico. Imo Jacobitas, ut et Nestoria- 
nos salem et oleum veluti Graecos addere subjungit, 
ac tandem Latinos, Melchitas, Maronitas, Jaeo- 
bitas et Coptitas testatur vinum in calice tempe- 
rare, solosque Ármenos aquam excludere. Quod 
autem nonnulli aiunt Nestorianos regionis Mala- 
barice incolas azymis sacrificare, testibus haud 
satis fide dignis astruitur. Maronitas azymos 
panes offerre certum cst, ex quo cum Ecclesia 
Romana conjuncii sunt : ap vero a priscis tem- 
poribus sic fleri solitum fuerit apud eos, res 
adhuc in ambiguo est. Nam suspect, imo sub- 
jeste fidei sunt, quotquot variorum auctorum 
nominibus inscripta volumina Maronit recentiores 
proferunt. 

XXXIV. Leo Bulgarie archiepiscopus, Achrida- 
nus videlicct, in epistola cujus fragmenta Allatius 
libro i1, De consens. cap. 14 recitat, Italos .Arme- 
nos et /Egyptios cum Jud:eis convenire ait, propter 

' oblationem azymorum , adeoque se suosque Grzcos 
fuyere, τὸ δυσσῶδες ἅμα xav δυσειδὲς τῆς Αἰγυπτια- 
κῆς χαχίας ἄθεον φύραμα, graveolentem deformem- 
que /Egyptiace nequitie massam impiam. Putaverit 
aliquis /Egyptios illos in quos Leo tam veliemen- 
ier invehitur, non ortliodoxos Melchitasve fuisse, 
sed Jacobitas seu Coptitas bzreticos. Verum Mi- 
Chael Cerularius, cujus se socium in schismate hic 
presul Achridanus prebuit, diserte satis declarat 
AEgyptios illos alios non fuisse a rect:e fidei pro— 
fessoribus. Sic enim loquitur epist. ad Petrum 
Antiochenum, n. 10 : Neque vero hoc duntaxat ad 
nostras aures pervenit (puta Alexandrinum et Ilie- 
rosolymilanum patriarchas Romani pontificis no- 
men descriptum in diptychis habere), sed etiam 
quod duo memorati pontifices, non modo homines 
alios azxymaedentes recipiunt, ἀλλ᾽ ἔστιν ὅτε xal ab- 
τοὶ δι᾽ ἀζύμων ἐχτελοῦσι μυσταγωγίαν, sed. el ipsi 
quoque interdum in. azymis divina mysteria exse- 
quuntur. Rumor iste verusne, an falsus fuerit, 
certo non ausim edicere. Sunt equidem qui asse- 
rant Humbertum a Silva candida, qui tunc tem- 
poris, quando Michael et Leo adversus Ecclesiam 


(a) Inter Morin epist. 85. 


DISSERTATIONES DAMASCENIC.E. 


a5 
Romanam propter azyma deblaterabant, aposto- 
lice sedis legatus agebat Constantinopoli, libro an- 
irrhetico adversus objecta Nicetze Stethati, seu, ut 
vulgo vertunt, Pectorali, scripsisse hanc eamdem 
Ecclesiw llierosolymitang consuetudinem fuisse. 
At vero, si Humberti verba attentius inspician- 
tur, aliud quidpiam innuere deprehendentur. Quo- 
circa locum integrum hic afferre juvat, ut de au- 
ctoris sensu lector eruditus possit melius judicare : 
Date quoque evidentem causam (ait Grecis Hum- 
bertus) illius circumcisionis, qua coronulam panis 
ad sacrificium ferro levatis, cum immaculata ho- 
stia immaculatum corpus. Domini aptius videatur 
significare, εἰ integritas panis integritatem Eccle- 
sic. Denique quod sanctum panem, vite cterno inu 
calice intritum cum cochleari sumere. consuestis, 
quid opponitis? Neque enim ipse Dominus panem 
in calice vini intrivit , et sic apostolis dedit dicens : 
« Accipite, et cum cochleari comedite. Hoc est euim 
corpus meum. » Quibus postquam cenatum esl cali- 
cem porrexit dicens, « Bibite ex eo omnes. » Quam 
reverendam angelis et hominibus institutionem etiam 
sancta. Sion, prima scilicet Ecclesia wsque ad kac 
moderna tempora, sicut ab apostolis accepit, fideli 

ler relinuit : adeo ut quidam Hierosolgmitarum 

pontificum datis epistolis signifcagint, quantum illo- 

rum institutio discrepet a Gracis. Sic enim scriptum 
reliquerunt : « Ex sancia civitale Jerusalem, que 
est sancia llierosolyma, exiit fides Christiana : in 
ipsa quoque sancla Sion et sancta resurrectio primae 
Ecclesie dicuntur, εἰ veraciter habentur. In ipso 
sancto et venerabili loco adimpletur divina et imma- 
culata oblatio Domini nostri Jesu Christi, sicut de- 
cet per ordinem. » Et puto quia bene (aciunt , quod 
nonnisi integras et sanas. ponunt ipsas oblationes in 
sanctas patinas, nec. quomodo Graci, habent. lan- 
ceam [erream, qua scindani in modum crucis obla- 
tionem, id est proscomilam (Grace προσχομιδήν). 
Porro in pra'fatis sanctis Ecclesiis, cum ipsa sancta 
patina sanctam. anaforam, id est oblationem, exal- 
tant. Etenim vere et. apte sunt ipse oblationes te- 
nuesque ex simila, lanceum vero [erream nesciunt. 
Nullus bic de azymis sermo est, sed Humbertus 
Grecorum ritum exagitat, quo segmentum quod- 
dam quadrat» formz lancea,.ut aiunt, seu cultello 
$acro, ex pane satis amplo auferunt, et cruce si- 
gnaut in oblationem Deo : cum Hierosolymitan:e 
Ecclesi$ sacerdotes hostiam integram, seu panem 
tenuem et sanum offerrent, quemadmodum Romani. 
Hunc porro panem fermento caruisse non narrat 
Humbertus : quinimo fuisse fermentatum colligere 
licea$ ex Alexandrinorum , set Melchitarum, seu 
Jacobitarum more, qui perinde atque Jacobitze 
Syri: rotundas ex fermento placentulas consecrant. 
Atqui ejusmodi [LXXXIV] erant hosti: tempore 
sancti Epiphanii, qui externam eucharistici panis 
figuram fuisse rotundam tradit (b) : Τὸ μὲν γάρ ἔστι 


(b) Ancer. n. 57. 


294 
in Regia cod. 9982 attribuenda venit Germano MH, 
Romanz Ecclesise infeneissimo hoste, qui eam ad 
Theodorum quemdam monasterii Studii perscri- 
peerit. Nisi forte pro Theodoro Studita legamus, 
Θοόξωρον τὸν Στίλδην, Theodorum Siilben, qui sub 
eodem Germano II patriarcha, circa anpum 19255, 
Magn: ecclesi: cbartopbylax erat, ut videre est 
tom. ll Mouumentorum Eccl. Grac., p. 474. Eidem 
eliam Germano reddenda est illa divine liturgiz 
seu missz expositio, quz legitur tom. Il Bibl. PP. 
Grac. et alibi. Erraticam illam suorum opinionem 
Grzculi alii novo delirio auxisse leguntur in eadem 
quar laudavimus Allatii exercitatione. Finxerunt 
enim Vandalos cum Arii οἱ Apollinarii impietatibug 
imbuti essent, Romanis azyma tradidisse, quando 
eivitatem ipsorum,rege suo Carolo duce,diripuerunt, 
illisque admodum favisse Felicem tunc temporis 
papam, qui originem traheret ex Judsis. Simon 
vero Hierosolymitanus patriarcha, quem [LXXXV] 
ibidem citat Allatius, perinde scripsit, Lucium pa- 
pam, seu potius Felicem, Λεύχιος τοὔνομα, μᾶλλον 
δὲ Φῆλιξ, cum errore Apollinarii laboraret, rationa- 
lemque adeo animam Christo adimeret, fermentum 
ab eucharistica oblatione sustulisse. Cujus postre- 
mi delirii banc fuisse causam arbitrarer, quod, ut 
ostendimus dissertat. 2, epistola quaedam, ieu 
Ayolljnarii, seu Apollinariste alicujus, olim pro- 
dierit Felicis pape et martyris nomine iuscripta. 
Ceterum Greculorum nugas et commenta reci- 
1asso suíüciat, refellere pudet. lic duntaxat ob- 
gervabimus Michaelem Cerularium, Leonem Achri- 
danum, Nicetam Stcthatum, et Petrum Anliocbe- 
num, qui contra Latinorum azyma in ipsismet 
Schismalis primordiis disputarunt, nihil tale obje- 
tisse, cum Leo IX aliique e nostris apostolicam e 
contrario traditionem eblenderent. Nicetas metro- 
polita Nicomediensig, cum Ecclesie causam tuere- 
4ur in colloquio quod Constantinopoli babuit cum 


Anselmo Havelbergensi episcopo (e), conceseit 
ingenue, apostolos mec fermentum nec azymum 
&iudiose nimis quasiisse, et quidquid ad manus 
inveniehatur, sive hec, sive illud indifferenter cum 
devotione obtulisse: Romanam Eeclesiam paulatim 
alterum deposuisse, videlicet fermentatum, alterum 
. tentum assumpseisse, scilicel aaymum : Orientalem 
quoque Ecclesiam agymum dimisisge et fermenta- 
tum elegisse, ut tamen propter hoc, nec aBliqui 
Graci sapientes, nec antiqui Latini sapientes se 
invicem contemnendos putarent. Atqui hzc scan- 
dala emerserunt, inquit : Ez quo surrexit quidem 
Carolus rex Francorum , qui violenter Romanum 
invasit imperium , et se patricium Romana wrbis 
appellari [ecit. Inde est quod cum Lotini nosirum 
fermentum biasphemast, οἱ aacrifciwm aliaris in- 
dignum judicant, el nos potius ex (astu elationis owe 


4 Tit. 1, 15. 
(a) Lib. πὶ, c. 14. 


DISSERTATIONES DAMASCENICA. 


400 
quam: assertione veritatis hereticos vocant ; nos quo- 
que ab eis irritaii, et ex aquo eis respondentes, azy. 
fum quoque eorum nequaquam curamus, indignum 
sacrificio sacri altaris jwdicamus, eos non [astu 
superbie, sed jusig. relribulionis nomine Azymitas 
luereticos appellamus. Sic protervas suorum adver- 
sus Latinos criminationes emollire Nicetas cona- 
batur. Αἱ pace oecumenici bujus Didascali dixero, 
nostrates longe wequiores 86 przebuisse erga Grzco- 
rum fermentum. Dominicus Gradensis epistola ad 
Petrum Antiochenum utramque oblationem appro- 
bat. Et quamvis Wiberto przsertim teste in Vita 
Leonis ΙΧ, e Latinis quidam Grzcos Fermentaceos 
appellitariut, cum ab illis renuntiarentur baretici 
ob azymorum usum ; attamen IHumbertus ipse cum 
sociis legatis in libello excommunicationis, quem 
super altare Sancte Sopbiz reliquit, boc nomine 
duntaxat Michaelem ejusque consortes culpat, quod 
Latinorum ecclesias clausisset, eosque Azgmilae 
nuncupando, verbis et factis ubique insectatus 
essel : quod denique Nicephorus patriarchse sacel- 
larius Latinorum sacrificium in conspectu omnium 
impie conculcassct. Hinc Gregorius VI] (5), quem 
Leo ΙΧ cardinalem diaconum creeverat, epistola 
ad archiepiscopum Synadepsem Armepum, post 
narratas Grecorum adversam nos crimipationes, 
subjungit : Nos vero azymum nostrum inexpugna- 
bili secundum Dominum ratione defendentes, ipsorum 
[ermentatum nec vituperamus, nec reprobamus, se- 
quentes Apostolum dicentem **, mundis esse omnia 
mumda. 


XXXIX. Jacebus Sirmondus eximig eruditionis 
criticus, singuluri quod De asgmisedidit opusculo, 
probandum suscepit, Romanam Ecclesiam nonnisi 
aliquandiu ab obitu Photii azymis panibus, di- 
misso fermento, rem divinam facere coepisse : 
idque intulit ex silentio Rjotii, qui cum multiplices 
Latinorum ritus et mores maligne carperet, nullam 
propter azyma eis litem moverit. Viro doctissimo 
oppenet forsitan aliquis auctoritatem Nicetsp Cho- 
niat, hominis schismatici, qui in Thesauro versus 
finem ultro fassus est perantiquam esse apud La- 
tinog panum azymerum traditionem, nec ullum 
inter utramque Ecclesiam jurgium cirea hoc disci- 
plinz caput exstitisse usque ad tempora Photii; 
qui exertis inter ipsum et Nicolaum papam sünul- 
talibus, ut ex abundantia se superiewem osiende- 
ret, cum artieulum de Spiritus sancli processione, 
(um azymorum usum, colibem sacerdotum vitam, 
aliaque similia pretexuerit. Hic Nicetze locus non 
comparet in wanslatione Lala ejus Thesauri fidei 
Christiana, siqque idcirco integer Grece εἰ Latine 
editus est ἃ Leone Allatio in dissertatione ad Jean- 
nem Chrigisnpum de Beinebourg. Falsum vero esse 
Choniatem eoarguunt quacunque ab eruditis hac- 


(b) Lib. vin, ep. 4. 


49 
mos in missa a Romanis consecrari solitos ante 
Photii-etatem, testatus est Rabanus Maurus, lib. 1 
De institutione clericorum, cap. 31, ubi statuit in 
sacramentis aliud non offerendum, nisi quod Domi- 
pus ipse exemplo suo prasscripserit; deinde sub- 
jengit : Ergo panem in[ermentatum et vinum aqua 
mistum in sacramentum corporis et sanguinis Christi 
sanctificari oportet. Atqui Rabanus, cap. 95 ejusdem 
libri declarat se missz ordinem descripsisse, quein 
Romana alieque fere omnes per Occidentem Eccle- 
sis servarent. Libros autem De institutione clerico- 
rum ediderat cirea annum 820, dum Fuldis adhuc 
monachus ageret, ante quadraginta et'seplem cir- 
citer aunos, quam Photius in Romanam Ecclesiam 
jacere convitia cepisset. Alcuinus sub Carolo 
Magno, initio nascentis laresis Felicis Urgelitani 
e$ Elipandi, hoc est ante synodum Francofordien- 
sem, epistolam ad Lugdunenses scripsit (a), in 
qua consuetudinem improbat Hispanorum quorum- 
dam, qui aal in panem oblationis mittebant, quod 
nee aniversa Ecolesia observat, inquit, nec Romana 
custedit auctoritas. Tum subinde pergit : Tria sunt, 
gue in sacrifieio hujus testimonii offerenda sunt, 
panis, aqua, et vinum. Panis, qui in corpus Domini 
eonsecralur, absque [ermentc ullius alterius infectio- 
nis debet esse mundissimus. Ex quibus verbis perspi- 
cuum fit, panem duntaxat azymum, non fermenta- 
tur, tempore Albini Flacci seu Alcuini adhibitum 
ἃ Romana Ecclesia ad aram fuisse. Permirum est, 
quod quidam contendunt, Albinum Ecclesi» Gal- 
Jieenz, vel Anglicane sue polius, quam Romanz 
ritum signilicare voluisse, quando ipse diserte no- 
mimat Ecclesie Romane auctoritatem, cujus czre- 
)niarum callentissimus juxta et Lenacissimus 
erat, ut patel ex ejus opere De ritibus Ecclesia. 

XLI. Imo ante sexziam synodum oblati, — Roma. 
nam Ecclesiam fermentatos panes in sacrificio jam 
olim exhibuisse probare conabaniur Nicetas aliique 
Grieci auctoritate canonis Trullani undecimi, quo 
vetatur ne Christiani cum Judxis azyma comedant : 
liunc enim canonem annuente Agatbone papa sanci- 
tum fuisse post Moletium nostrum aiebant. Scilicet 
canones synodi illius, qua: Quinisexta appellata 
est, sezue syno:lo generali quze sub Agathone papa 
celebrata erat, ascripserunt, quamvis multis anuis 
sint recentiores. E contrario autem cardinalis 
Humbertus huic commento historiam sextz synodi 
opponit, qua ferebatur legatos - Agathonis cum 
a Constantino Pogonato imperatore rogati es- 
sent, quemnam Romana Ecclesia ordinem teneret 
circa sacriücium corporis et sanguinis Domini 
nostri Jesu Christi, respondisse : In calice Do- 
sini non debet solum offerri vinum , sed aqua 
mistum. Nan. si solum vinum offertur, sanguis 
Christi incipit esse sine nobis. Et si aqua pura of- 
fertur, sola plebs incipit esse sine Christo. Quando 
utrumque admiscelur, id est vinum. el aqua, tunc 

(a) Epist. 69. 

(b) Lib. ni, Contra errores Gracor., eto, p., 4. 75, a. V. 


DISSERTATIONES DAMASCENICA. 


404 
sacramentum. spirituale perficitur. Oblatio vero qua 
in sacrificium altaris offertur, nullam commistionem 
[LXXX Vil ] aut corruptionem fermentati debet habere, 
sicut B. Virgo Maria absque omni corruptione Chri- 
stum concepit el peperit. Hinc in Ecclesia mos obti- 
nuit, ut sacrificium altaris non ín serico aut in panno 
tincto, sed in lino terreno celébretur, sicut. corpus 
Domini (uit in sindone munda sepultum. Sic et oblatio 
munda debet esce fermento, juxia quod in gestis pon- 
lificalibus a beato Silvestro legimus esse statutum. 
Hec refert Humbertus libro Contra Nicetam quz 
profecto esse accepta videntur ex eodem auctore 
et libro, quem Paulus diaeonus pre oculis habuit, 
cum caput 4 libri VI Historie Longobardorum scri- 
beret. Nam Humbertus ea quz proxime illis cohze- 
rent qu» modo retuli, iisdem mox verbis recitare 
pergit quibus Paulus diaconus. Atqui Paulus octavo 

szculo labente florebat ; hoc. est centum post annis 
a celebratione sexti concilii generalis, et dudum 

antequam Photius schisma Ecclesiarum moli- 

retur. 

XLI. Sanctus Thomas in Catena aurea in Mat- 
theum, c. xxvi, et alibi (b) azymorum usum con- 
firmare nititur testimonio beati Gregorii, qui in 
Registro docuerit, perinde licere offerre panes azy - 
mos οἱ fermentatos. Idem peulo fusius legitur in 
tractatu Contra Grecos, qui habitus est Constanti- 
nopoli in zdibus fratrum Prsediestorum anno 
Dom. 1352, editusque est ἃ Stewartie. Neque vero 
in hoc tractatu loeus sumptus dieitur ez Registro 
Gregorii, sed ex ejus Vita Greco sermone conscripta. 
Ad hunc itaque modum tractatua.auctores Grego- 
rii verba afferunt. Audiant Gsarci, inquiunt, super 
hoc B. Gregorium in Dialogis (lege  Dialogum, ut 
Graci loquuntur, aut simile quidpiam, ut contex- 
Lus series cobzreat) qua et- qualia, sacramenta de- 
traheniibus responderit Graco.sermone, cum in Gra- 
cia trans legatione fungeretur. Dicit enim : Solet 
moveri quasiio, quod in Ecclesia alii. (ermentatun 
offerunt, alii panes aaymos. Esse namque Keclesiam 
distinctam quatuor ordinibus novimus , scilicet Ro- 
manorum, Alexandrinorum, Hierosolymitanorum €t 
Antiochenorum ; que Ecclesie generaliter nuncupan- 
tury cum unam teneant catholicam fidem. Diversis 
tamen utuntur officiorum mysteriis. Unde fit ut Ro- 
manua Ecclesia offerat panes azymos, propier quod 
Deus sine ulla commistione carnem suscepit. Scri- 
ptum est : «Verbum caro [actum est, ei habitavit in 
nobis,» Sic ergo pane azymo efficitur corpus Christi. 
Nam cetere supradicte Ecclesie offerunt fermenta - 
(um, pro eo quod Verbum Pateie indutum est carne, 
εἰ est verus. hamo. : iia quod [ermentatum. commi- 
sceatur farina, et efficiatur corpus Domint nostri Jesu 
Christi (c). Sed tam Romana Ecclesia, quam predi- 
cie pro ineffabili myaterio, tam fermentaium quam 
azymumdum sumimus, unum corpus Salvatoris nostri 
e[ficiuntur. Hac sunt verba Gregorii que in Vita ipsius 


(c) Deest hic vocula aliqua aut legendum : unum 
corpus Salvatoris nostri ef [icimmr. 


405 
Graco sermone reperiuntur. Àn hi revera Gregorii Ma- 
gni sermones fucrint criticorum judicio relinquo. 
lrofectoPhotius,cod. $52 excerpta refert Vitze sancti 
hujus pontificis Romani, ex qua forsan hzc que 
modo recitavi, accepta sunt. Sufficiat vero mihi lo- 
cum integrum recitasse, ad quem Graci illi viden- 
tur respexisse, qui fermentatum panem in Ecclesia 
Romana usque ad tempora Gregorii dialogi oblatum 
esse seripserunt. Ex his citantur Gregorius Corcy- 
Fensis, apud Allatium opere De Gregoriis, οἱ Sy- 
meon Thessaloniceusis, lib. De templo, n. 5, quibus 
etiam Theorianus philosophus jungi possit, ut mox 
ostendemus. Statim igitur in illo eodem Pradicato- 
rum nostrorum contra Graecos tractatu apud Ste- 
wartium additur : Sed et Joannes Chrysostomus, 
cum hujusmodi litem vellet de medio removere, in 
gnadam epistola sua, quam στα οἷς de sacramento et 
aliis consuetudinibus Latinorum dubitantibus de Con- 
stantinopoli (ransmisit , ita. dicit : « Volentibus no- 
Vào etc. Citant nimirum, ac si saucti Joannis Chry- 
sesiomi essel, epistolam, qux» Theoriano philoso- 
pho adjudicanda est, ut colligitur ex fragmentis qui- 
basdam, quz Leo Allatius protulit in dissertatione 
ad D. de Boinebourg, p. 690. Quocirca operz pre- 
tium me facturum existimavi, si ex utroque opere 
symbolas hujus epistolz tum Latinas, tum Graecas, 
colligerem simulque jungeren! , donec integra tan- 
dem ex aliqua Europe Bibliotheca eruatur. 
Theoriani philosophide Latinorum azymis judi- 
cium. — Leo Allatius et Turriauus testantur epi- 
stolam banc Theoriani scriptam esse ad sacerdotes 
in montibus degentes. Auctores vero tractatus cpntra 
Gracos sic eam Latine recitant. Volentibus nobis 
aliquid dicere de sacra communione , utrumez 
azymo vel fermentato in sacra. Dominica cena (a- 
cinm fuerit, longioris temporis, el etiam perf[ectioris 
scriptoris (forte, scriptionis) indigemus spatio. Sed 
multis omissis, id quod utile et pacificum est, imo, ut 
tta dicam, quod magis est secundum dispensationem, 
€t necessarium, ei quod magis continet veritatem di- 


DISSERTATIO VI. 


ὑπὸ τοῦ Θεοῦ Δόγονυ λη- 
φθεῖσα, xai ἐν δεξ'ᾷ τοῦ 
Πατρὸς καθημένη. καὶ 
ὑφ᾽ ἡμῶν τῶν ὀρθοδόξων 
μυστικῶς μεταλαμθανο- 
μένη" διὸ xal μυστήριον 
λέγεται, ὡς χρύφιον, ὡς 
τοῖς πολλοῖς οὐ χαταλη- 
πτόν. 

non comprehenditur. 


«06 


Genitrice α Verbo Deo 
assumpta est, et in dez- 
lera. l'airis. sedet, atque 
a nobis orthodoxis [et Ca- 
tholicis] mystice swini- 
tur. Propter quod. et my- 
sterium dicitur velut. se- . 
cretum aliquod. et occul- ' 
ium , ui quod a multis 


Transmutatur. autem. divina 


virtute a Spiritu sancto in corpus εἰ sanguinem Jesu 
Christi, secundum quod ipsa sancta secreia. indical, 
el etiam manifestat. Dicimus enim : « Te rogamus 
(a), Sancte sanctorum, ut beneplacito tue bonitatis 
veniat Spiritus sanctus super nos et super omnia hac 
tua dona sive munera, et benedicat, el sancii[icet, el 
ostendat quidem hunc panem, ipsum pretiosum cor- 
pus Domini e Dei Salvatoris nostri » (omiserunt 
hac verba quae orationis series exigit, Transmu- 
tans Spiritu (uo sancto, μεταθαλὼν τῷ Πνεύματί σου 


τῷ ἁγίῳ). 

[ΧΧΧΥἹΠ}]} Καὶ πάλιν’ Εἰ 
οὖν τὸ Θεῖον μεταθάλλει 
τὰ προχείμενα δῶρα εἰς 
σῶμα χαὶ αἷμα Χριστοῦ, 
περιασὸν λοιπὸν τὸ φιλο- 
νειχεῖν, ἣ ἐξ ἀζύμων, ἣ 
ἐνζύμων ἦν, ἣ λευχοῦ, ἣ 
ἐρυθροῦ τυχὸν οἴνον, χαὶ 
τοιαύτας τινὰς περιερ- 
γείας μωρὰς περὶ τῶν 
φριχτῶν μυστηρίων δι- 
ερευνᾷν. 


Εἰ rursum : Si igitur di- 
vinh vir(us, sive divinwin 
nunen transmutat propo- 
sila dona in corpus el 
sanguinem Jesu Christi , 
superfluum est. coniende- 
re, uirum ex azymis , an 
ex fermentatis (uer, aut 
albo, aut rubeo vino, aut 
hujusmodi stulias el ine- 
pias curiositates, de (re- 
mendis mysteriis agitare. 


Quia vero quidam eorum volunt ostendere ex. sola 
eiymologia nominis azymum mon esse ἄρτον, id. est 
panem, eia de hoc breviter disputabimus. Dicitur enim 
ἄρτος ad ἄρθεως (lege ἄρτιος) id est a perfectione. Azy. 
mus aulem non est per[ectus, quia caret fermento : ergo 
non est ἄρτος. Dominus autem ἄρτον benedixit. Ta'is 
est mirabilis eorum syllogismus. Nos vero αα ayllo- 


cendum est. Divinus 
ὁ θεῖος ἄρτος πρὸ μὲν τοῦ 
ἁγιασθῆναι, εἶτ᾽ ἄζυμος, 
d ἔνζυμο; 1v. ἀδιαςό- 
(ws; ἄοτο; ἔστι τε χαὶ 
ἀξίεται πρὸς τῶν θείων 
λοϊίων, ὡς ὕστερον δεί- 
ξομεν. Μετὰ & τὸ ἁγια- 
σθῆναι, οὔτε ἔνξυμος, 
οὔτ᾽ ἄξυμος, ἀλλὰ σῶμα 
χαὶ σὰρξ τοῦ Κυρίου ἡ 
αὑτῇ, χαὶ οὐχ ὄλλη ἀντ᾽ 
ἄλλης" μία γάρ ἐστι xol 
[4] αὑτὴ ἐκ τῆς ἀφθόρου 
ΠΠΔ4ρθένου χαὶ Θεοτόχον 


*' Luc. xxiv, 50. 


(ad) Ex missa Basilii. 


panis, antequam consecre- 
lur, sive azymus, sive 
[ermentatus | fuerit, in- 
differenter panis est, et 
dicitur a sacris eloquiis , 
uit poslmodum — ostende- 
mus. Postquam vero con- 
secratus est,neque azymus 
neque fermentatus dicitur 
vel est, sed corpus ei caro 
Do:nini, eadem ipsa, nec 
alia pro alia : una siqui- 
dem esl ct ipsa, qua ex in- 
corrupta Virgine et Dei 


5 [bid. 55. 


gismi hujus machinamentum, cum sit nullius valoris, 
infirmum et debile, nullam faciamus responsionem, 
ne videamur ad ostensionem ejus qua in nobis est 
rationalis scientie (b) multa loqui et inutiliter. A 
sanctis tamen Evangeliis ἄρτον vocatum 6556 azy- 
mum probabimus sive ostendemus, et mendax. isto- 
rum eiymologia apparebit. In. Luca enim. est. scri- 
pium : « Et facium est discumbente eo cum eis*?.» lt 
post pauca : « Cognoverunt eum in [ractione ἄρτου. » 
Ecce ibi azymum ἄρτον nominavit. Quod autem 
azymus fuerit ille qui tunc in. Emmaus  Cleopha: et 
concomiianti sibi datus est, hinc est mani[estunj. 
Post oblationem agni septem diebus comedebant Ju- 
dai azyma, quibus diebus fermentatus panis non in- 
veniebatur apud eos. Infra autem septem dies. benc- 


(b) τῆς ἐν piv λογικῆς ἐπιστήμης. Logica ποείτα scientia. 


Δ0] 


dizit Dominus panem istum, de quo memoriam fe- 
cimus, in. Emmaus, sicul indicant sacra. eloquia : 
e Sed super his omnibus tertia dies est, ex quo hec 
facta sunt **. ». Infra autem. septem dies erat. dies 
illa. 

Καὶ xd) "A gvoc ἄρα xa- 
)elxat 0; δέδειχται,ὁ ἄζυ- 
μος. Τὸ γὰρ ἄρτος ὄνομα 
Ὑένος ὃν, τοῦ τε ἐνζύμου 
καὶ ἀζύμου ἐπίσης χατ- 
πγορεῖται, εἰδῶν ὄντων αὖ- 
κοῦ. Ταῦτα πρὸς τοὺς 
ἡμετέρους τοὺς λέγοντας, 
ὅτι ὁ ἄξυμος ἄρτος, ἄρτος 
οὐ λέγεται. Περὶ δὲ τῶν 
Λατίνων σφόδρα θαυμά. 
ζω, εἴ γε ἔστι τις τῶν De Latinis vero mihi ad- 
ξλλογίμων τὸν ἔνζυμον | miratio subit, si quis in- 
ἄρτον διαδαλλόμενος. . tex eos, dummodo ab eru- 
Ἐγὼ γὰρ συνωμίλησα ditione alienws non est , 
περὶ τῆς θείας χοινωνίας panem fermentatum vitu- 
κοῖς ἀρίστοις τῶν Λατί- peret. Nam ego de divi- 
Wov, xal μέρους οὐ pi- πα commtinione cum. La- 
xpo3 φιλοσοφίας τε xal linorum optimis, iisque 
θεολογίας μετέχουσι, xoi quam — plurimis — rerum 
αὑτῷ τῷ ἁγιωτάτῳ ma- theologicarum et philoso- 
^ptápyn Bevezlac Ἐῤῥίχῳ — phicarum peritis, et cum 
τῷ φιλοσοφωτάτῳ, ἅτε sanctissimo — Venetiarum 


σπουδὴν οὐχ ὀλίγην κερὶ patriarcha. Henrico, viro 
sapientissimo, et circa res 


τῶν θείων xai ἐπιμέλειαν 

κεχτημένῳ * ἀλλ᾽ οὐδέ- divinas admodum studio- 

“ποτέ τινος ἤχονσα γλῶσ- 3o εἰ diligenti : et nun- 

ὅαν ἀφιέντος κατὰ τῆς quam ullum audivi in δα- 

κοινωνίαφ ἡμῶν. Πῶς cram ηθεδίγαπι commu- 
nionem linguam laxare. 


γάρ τις τῶν σοφῶν τολ- 

pis. χατὰ τῆς πανιέ- Qua enim ratione, dum, 

pou xotwovlac βλασφη- modosapiat,audebit in sa- 

μίαν εἰπεῖν, ἀχούων «οὔ cratissimam communio - 

μακαρίου Γρηγορίον, τοῦ πόηι blasphemiam evome- 

“πεποιηχότος τὸν διάλογον re, audiens beatum Gre- 
gorium, qui díalogos con- 


kv τῷ περὶ τῆς θείας χοι- 
cinnavit, in oratione de 


γωνίας λόγῳ ; 
divina communione? 

Gregorii Magni pronuntiatum omisit Allatius : at 
vanus conjectator sim, nisi Theorianus sanetissi- 
mum pontificem ad testimonium cilaverit, propter 
amplum illum locum quem nostri przdicatores tan- 
quam Gregorii esse, et ex ejus Vita transsumptum 
jn tractatu. contra. Grzcos allegarunt, quemque 
jam 3nte integrum retulimus. Quando vero 
magnam partem epistolze Theoriani recitavi, baud 
ingratum lectoribus fore arbitror, si ejus epilogum, 
(ut autumo [^]), hic adjecero, quem idem Allatius 
circa dissertationis suz» finem edidit. 


Et iterum : "Apzoc ergo , 
seu panis vocatur, ut 
ostensum, azymus. Nam 
panis nomen genus cum 
sit azymi et fermentati, 
equaliter praedicatur. de 
eisdem , cum sint illius 
species (a). Et hac qui- 
dem ad nostros , qui cou- 
tendunt panem azymum , 
panem (ἄρτον) mon dici. 


** F,uc. xxiv, 231, 79 Ephes. n, 14. 


(a) Hucusque in tractatu ad Gracos ; que sequun- 
tur habentur apud. Allatium. 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


Καὶ πρῶτον παραχαλοῦ- 
μεν ὑμᾶς φιλονειχίας μὴ 
χαταδέχεσθαι. 'Hpyst; γὰρ 


τοιαύτην συνήθειαν οὐχ. 


ἔχομεν, οὔτε fj Ἐχκχλησία 
τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ εἰρήνην 
μετὰ πάντων διώχειν, 
ἔχοντες εἰρήνην Χριστὸν 
τὸν ποιοῦντα ἀμφότερα 
ἕν" χαὶ ἀγαπᾶτε Λατίνους 
αὐτοὺς ὡς ἀδελφούς. Ὅρ- 
θόδοξοι γάρ εἶσι, xa 
τέχνα τῆς χαθολιχῆῇς xal 
ἀποστολιχῆς Ἐχχλησίας 
ὥσπερ ὑμεῖς. Αἱ γὰρ ζη- 
τῆσεις αὐτῶν συνήθειαί 
τινὲς εἶσι, τῆς πίστεως 
μηδαμῶς χαθαπτόμεναι. 
Πάντα γὰρ χαλὰ, ἐὰν εἰς 
δόξαν Θεοῦ ποιοῦμεν αὖ- 
τά" οὐδὲν γὰρ οὔτε τῶν 
Λατίνων ἐχκχλησιαστιχὴ 


408 


ἂς primum quidem vos 
adhoriamur, ut alienum 
animum a contentionibus 
habeatis. Hoc enim mo- 
ris nostri mon est , neque 
Dei Ecclesie, sed pacem 
persequi cum — omnibus , 
pacem Christum  possi- 
denies qui facit. wtraque 
unum '*; el Latinos ita ut 
fratres — diligite. Recte 
enim de fide sentiunt , 
suntque, quemadmodum 
el nos, catholice atque 
apostolice Ecclesie filii. 
Questiones enim ejusmo- 
di mere consuetudines 
sunt, que nihil fidem le- 
dant. Omnia siquidem 
bona, si in gloriam Pei 
dirigantur, mihilgue in 
Latinorum Ecclesia, quod 
in πὲ sit, neque apud 


συνήθεια, οὔτε ἡμετέρα 
ἔξω τοῦ καλοῦ χαὶ τοῦ 
πρέποντος εἴληφε xal 
χρατεῖ, ᾿Αλλὰ θειοτέρου 
ἔχονται σχοποῦ καὶ νοή- 
ματος. Τοῖς οὖν ἐχέφροσι 
πάντα ὀρθὰ, τοῖς δὲ μὴ 
τοιούτοις σχάνδαλόν τε sunt, alfis vero scanda- 
xai πρόσχομμα. —— (um et offendiculum. 
Uttima hzc Theoriani epistol:e verba Turrianus, 
cum Grece, tum Latine recitat in sua lucubra- 
tione in Canones apostolorum, p. 70, ubi praemo- 
net, secundum hujus auctorís opinionem idcirco 
Grazcos non jejunare Sabbato, quia ca hebdoinadis 
die animz justorum, cum ad illos Dominus ad in- 
feros descendisset, inde liberatze fuerunt. Non $0- 
lum enim de azymis Theorianus ad sacerdotes et 
monachos montium incolas scripserat, [DXXXIX] 
verum etiam de jejuniis et aliis Latinorum mori- 
bus, quos schismatici Greci carpebant, quemad- 
modum Turrianus et Allatius testificati sunt. Atqui 
in fragmentis illius epistole qu: protulimus, anim- 
advertere licuit, non modo sapientissimum εἰ 
zquissimum scriptoris judicium de arymis pani- 
bus ; verum etiam de eucharistica transsubstantia- 
tione testimonium élegans, quo obstruatur os Te- 
centiorum hzreticorum, qui Orientalem Ecrlesiam 
a Romanorum fide boc in capite quondam discrc- 
passe affirmarunt. Hic porro Theorianus philoso- 
phus, nequaquam censendus est alter fuisse ab 
illo, cujus exstat JLegatio ad Armenos, ad quos 
missus fuit ab imperatore Manuele Comneno. Nam 


nos, quod a reco decoro 
sit, alienum, habet firmi- 
tatum et robur. Sed diri- 
niore fine et intelligentia 
constituta aunt. Pruden- 
tibus itaque omnia recta 


(b) Recole przfationis num. XX, ubi hujus epi- 
stole exordium Latine exhibetur. 


i09 
in eadem Legetiene ad Armenos Thoorianus non 
semel philosophi, perinde nuneupatione insignitur. 
lasuper Henricus ille Venetorum patriarcha, qui- 
cum Tbeorianus philosophus in colloquium se ve- 
misse δἰ, Henricus est Dandolus, qui, ut narrat 
Ughellus (e), Gradensem tenuit sedem ab anno 
1130 ad 1188, quo tempore Manuel Grecis impe- 
rabat. Theorianus itaque, cum erga Latinorum 
panes azymos bene affectus esset, idcirco pangendo 
fedus cum Armenis, de eorum azymis minime 
dispatandum censuit. Unde contra novellam, 
quamlibet receptissimam, Grsculorum suorum 
opinionem, agnoscit Christum Pascha legale in 
 pestrema cona parari jussisse et comedisse , 
que significaret se subjectum esse legi, quatenus 
beme erat. Ei ἡ βρῶσις τοῦ Πάσχα, inquit, τῶν 
ὑπὸ νόμον ἐστί * Si manducatio Pasche, ad eos qui 
legi subjecti essent, spectabat : Dominus autem qua- 
πὸ homo erat, non quatenus. Deus, subjectus [uit 
ἰὰ : ἄρα χαθὸ ἄνθρωπος ἤθελε φαγεῖν τὸ Πά- 
4 ergo quatenus homo erat, edere voluit Pascha. 
Qaod quidem argumentum mutuatus est hic auctor 
ex dialogo sancti Maximi cum Pyrrho. Ex quo 
preinde colligi potest, eum ultro concessuram Ár- 
menis fuisse, Dominum azymo pane, non fermen- 
iato Eucharistiam confecisse. Sed catholicus Nier- 
aes satius de (ide quam de ritibus bis in colloquiis 
sgendum pronuntiavit. Caeterum szculo ineequenti, 
Gregorius Silensis Catholicus alter Armenorum, 
epistola ad Gaytoaem (5^), qui, dimisso regno, me- 
nasticam vitam elegerat, refert preceptum Niersis 
(qui eum Theorianus de paeiscenda unione egerat) 
quo ferebatur miscendam esse cum vino aquam in 
miss3, atque eadem lege servari debere azymum 
propier inveteratam consuetudinem ; ut tamen 
negtiquam reprebenderentur, qui fermentum adbi- 
berent. Enimvero septem annis a legatione Theo- 
riani, bec est anno 1117, in concilio Tarsensi, 
eujus acta Galanus edidit, eum Graci art. 6, Ar- 
menis proposuissent (c), ut pane fermentato et vino 
eui admisia essel aqua, deinceps apud eos Eucha- 
ristia Geret, ab illis responsum est: Circa hunc 
erticulum Reverentie vestre suadenus, ut nimirum 
mm apostolica sede Petri, ei cum nostra humilitate 
concordes ejficiamini, alque ila submissi legem cha- 
vitatis inslagretis. Sunt. enim illi, non secus ac nos, 
apostolice hujus (raditionis discipuli, cum. quibus 
εἰ R05 &azymum panem in Christi sacrificio conse« 
cremus. (uod si (untam vobis humilitatem  conces- 
serit Deus, ul hac in re nobiscum conseniatis, debi- 
ium nobis erit, ne quid obsiaculi Ecclesie unitati 
ponatur, a&quam vino puro miscendo ad gloriam 
ΧΕ]. Dudum ante Theorianum Theophylactus, 
ac postmodum Demetrius Cbomatenus, Bulgaro- 
rum arcbiepiscopi et metropolitz, ultro fassi sunt 


m Italia sacra, t. V, p. 1192. 
b) Galan. De reb. Eccl. Arm., p. 449. 


DISSERTATIO VI. 


| A10 
azymorum panum conseerationem tanti ΒΟΒ esse 
momenti, ut ob eum ritum Orientalis Eeclesia 
abscindi ab Occidentali debuerit. Amborum testi- 
monia communia et trita sunt, exstantque in jure 
Grseco- Romano, ubi legi possunt. Quando vero de 
mente Theophylacti eirea azvma Latinorem sermo 
incidit, hic prsetermittere non possum Greevwli 
cujusdam librarii fraudem, qui commentarium 
ejus in Evangelium Matthzi fede corrupit, ubi de 
supremo Christi Paschate agebatur. Hae depra- 
vatio in editis comparet ad cap. xxvi Matib., ubi 
sic legimus : Πρώτην τῶν ᾿Αζύμων τὴν πρὸ τῶν 
᾿Αζύμων φησὶν ἡμέραν. Οἷόν τι λέγω" Τῇ Παρα- 
σχευῇ ἑσπέρας ἔμελλον ἐχεῖνοι φαγεῖν τὸ Πάσχα" 
x3i αὕτη ἐχαλεῖτο τῶν ᾿Αζύμων. 'O γοῦν Κύριος 
πέμπει τοὺς μαθητὰς τῇ πέμπτῃ ἣν ὀνομάζει ὁ e5- 
αγγελιστὴς πρώτην τῶν ᾿Αζύμων, ὡς πρὸ τῆς ἑσπέ- 
pac οὖσαν χαθ᾽ ἣν ἑτπέραν ἤσθιον τὸ Πάσχα - Pri- 
mum azymorum vocat eam diem que antecedit 
azyma. Ut si dicam: Parasceve vespera. comestari 
erant Pascha, et ipsa vocabatur Asymorum. Domi- 
nus igitur mittit discipulos feria quinta, quam no- 
minat evangelista primam. Azymorum , quia. aite 
Parasceven erat, qua Parasceve vespere comedcbant 
Pascha. Acsi Theophylactus censuerit, non feria 
quinta vespera ozyma comcdi a Judzis cepisse, 
sed feria sexta duntaxat: quod tamen nequaquam 
verum est. Nam in expositione, cap. Xxi, secun- 
dum Lucam diserte scribit : 'Hp£pav οὖν ᾿Αζύμων 
λέγει τὴν πέμπτην ἧς τῇ ἑσπέρᾳ ἔμελλον θύειν τὸ 
Πάσχα. Ὁ τοίνυν Κύριος τῇ πέμπτῃ poto τυχὸν 
ἀποστέλλει τοὺς καθητὰς Πέτρον xai Ἰωάννην Diem 
igitur Azymorum dicit quintam, ad cujus vesperam 
Pascha immolendum erat. Igitur Dominus quinta, 
mane scilicet, mittit discipulos Petrum et Joannem. 
Quocirca Arcudius utriusque loci facta. collatione 
cum manuscriptis codicibus deprehendit Theophy- 
lacti commentarium fuisse vitiatum. Enimvero in 
codicibus Regiis, quorum unus ad auctoris xtatem 
quam proxime accedit, eodem modo atque .Arcu- 
dius in suo, scriptum reperi, nimirum : Πρώτην 
τῶν ᾿Αζύμων τὴν πρὸ τῶν ᾿Αζύμων φησὶν ἡμέραν. 
Οἷόν τι λέγω" Πέμπτῃ ἑσπέρας ἔμελλον ἐχεῖνο φα- 
γεῖν τὸ Πάσχα, μεθ᾽ ἣν ἐπιφώσχουσα 1, Παρασχευὴ, 
πρώτη τῶν ᾿Αζύμων ἐχαλεῖτο παρὰ τῷ νόμῳ᾽ οἷα 
δὴ τῆς ἑορτῆς ἀρχομένης ἀπὸ τῆς ἑσπέρας, xat ἣν 
ἡσθίοντο τὰ ἄζυμα. Ὃ γοῦν Κύριος πέμπει τοὺς 
μαθητὰς τῇ πέμπτῃ, ἣν ὀνομάζει ὁ εὐαγγελιστὴς 
πρώτην τῶν ᾿Αζύμων, ὡς πρὸ τῆς ἑσπέρας οὔσης, 
xa0' ἣν ἡσθίοντο τὰ ἄζυμα - Primam Azynorum 
vocal, que diem azymorum precedit. Scilicet quinta 
feria manducaturi erant Pascha , postquam. luce- 
scisset Parasceve. Prima Azgmorum vocabatur in 
lege, quia festum incipiebatur a. vespera illis qua 
vescebantur azgymis. Dominus igitur discipulos mittit 
quinta feria, quam evangelista primam Ázymorkm 


(c) lbid., pag. 558. 


4 


wominat, quia vesperam precedebat, φια comede- 
bant axyma, Theophylactus igitur non modo Lati- 
nis permiuendum aslimavit, ut azymis sacra face- 
rent, verum nec ἃ sancti Joannis Chrysostomi 
priscorumque Patrum sententia de extremo Domini 
[XC] Paechate Judaico discessit, sed docuit Chri- 
sium eadem qua Judaei die paschalem cenam 
Mosaico ritu celebrasse. In eadem bibliotheca, 
cod. 1945, asservatur explanatio Greca altera 
Evangelii secundum Matthzeum, quam Theophy- 
lacto attribuunt, tametsi priores et postrema pa- 
ginz interierint, Verum nihil in hoc commentario 
reperire est, quod non Latinis nostris faveat. Sic 
namque legitur ad hzc Matthei verba : Prima 
Ázyworum. Πρώτην τῶν ᾿Αζύμων τὴν πρὸ τῶν 
᾿Αζύμων φησίν. Εἰώθασι γὰρ ἀπὸ τῆς ἑσπέρας ἀεὶ 
ἀριθμεῖν τὴν ἡμέραν. Καὶ ταύτης μνημονεύει καθ᾽ 
ἣν ἐν τῇ ἑσπέρᾳ τὸ Ilásya ἔμελλεν θύεσθαι" τῇ γὰρ 
πέμπτῃ τοῦ Za66átou προσῆλθον, xal ταύτην ὁ μὲν 
thv πρὸ τῶν ᾿Αζύμων χαλεῖ, χαιρὸν λέγων καθ᾽ ὃν 
προσῆλθον. Ὁ δὲ οὕτω λέγει" « Ἦλθεν ἡ ἡμέρα τῶν 
᾿Αζύμων, ἐν f] ἔδει θύεσθαι τὸ Πάσχα.» Τὸ ἦ.20ε 
τοῦτο λέγων, ἐγγὺς ἦν, ἐπὶ θύραις ἦν" τῆς ἑσπέρας 
δηλονότι μεμνημένος ἐχείνης. ᾿Απὸ γὰρ ἑσπέρας 
ἤρχοντο. Διὸ ἕχαστος προστίθησι λέγων' "Occ ἐθύετο 
τὸ Πάσχα " Primam Azymorum dicit eam que asyma 
procedebat. Solebant enim. semper a. vespera diem 
numerare. Átqui eam memorat evangelista, in qua 
vespere Pascha erat immolandum. Nam quinta Sab- 
bgti, seu hebdomadis , accesserunt : hancque Mat- 
thaus quidem vocat illam. que «xyma amtecedebat, 
ubi tempus indicat quo discipuli venerunt. ad eum, 
Aliter vero (Lucas scil.) sic ait : « Venit autem dies 
Aaymorum, in qua necesse erat occidi Pascha "', » 
Quod dicit, venit, idem est ac, proxima erat, in 
januis aderat. Ubi nimirum vesperam illam memo- 
ral. Nam a vespera incipiebant : quapropter unus- 
quisque eorum adjicit, quando pascha mactabatur. 
Hujus commentarii auctor Joannem etiam Chry- 
sostomum sequebatur et exscribebat. Primus in- 
terpretum Euthymius Zygabenus ἃ trita et com- 
muni sententia descivit (a), ut facilius azyma La- 
tinorwm et Armenorum expugnaret. ld quod pre- 
stare conatus est in Panoplia, in qua inter varia 
capita heresis Armenorum hoc etiam posuit, quod 
azymis sacra facerent. Qui vero librum hunc Eu- 
tbymii Latine ediderunt, ist:»c omiserunt, ut et 
quz contra Latinos de processione Spiritus sancti 
ex Photio et aliis auctoribus collegerat. Cieterum 
qua contra azyma Armenorum scripsit, nihil nisi 
recoclam multoties cramben exhibent ; alioqui non 
me piguisset ea hoc in tractatu recitare. Sed et 
quecunque Greci schismatici, hac in causa La- 
tinis objecerunt, futilia adeo tenuiaque visa sunt 
cordatioribus, ut quoties de unione Ecclesiaruin 
instauranda actum est, nulla aut exigua adinodum 
de ozymis quistio mota sit. In concilo Florentino, 


τι Luc. xxi, 7, 
(4) In c. xxini, Matth. 


DISSERTATIONES DAMASCENICE. 


419 


tametsi Marcus Ephesius promuntiaverat nullam 
sarciri eum Romanis unionem posse, nisi exclusis 
ἃ Symbolo fidei voce Filioque, et a sacrificio miss 
panibus non fermentatis, nihilominus parum a 
Gracis laboratum est de posteriore hoc articulo. 
Nec nisi inüms plebis desperatorumque hominum 
dicteria fuere, quibus nos Azymitarum nomine in- 
sectati sunt. Hos Georgius Seholarius contempsit, 
qui pretermissa de moribus ritibusve Latinorum 
velitatione, de Spiritus sancti processione cum 
illis disputare, βέλτιον xal ἱχανώτερον, melius et 
consultius fore existimavit in Praefatione primi 
libri contra Latinos. 

XLIV. Pro dissertationis hujus coronide libet 
aliqua subjicere de forma seu figura precipue 
illius oblationis quam Graci sacerdotes ex integro 
pane excisam in sacro disco reponunt consecran- 
dam. Viri quidam eruditi, quos nominare non re- 
fert, decerptum frustum esse aiunt in modum co- 
rollo, esse coronulam demptam ex crasso et integro 
pane, adeoque rotundam οἱ orbicularem. Alluci- 
nantur profecto, nec Grecorum ritus ea qua par 
fuisset, díligentia inquisierunt. Errandi occasio- 
nem praebuisse puto Humbertum a Sylva candida 
Leonis IX legatum, ubi respeadens objectis Grz- 
corum, causam postulat illius: circumcisionis, qua 
coronulam panis ad sanctum sacrificium ferro leva- 
reni, cum. immaculata hostia ámmaculatum corpus 
Domini aptius videatur significare, et integritas pa- 
nis integritatem Ecclesie. Verus aot Humbertus 
coronslo vocem. minus proprie usurpavcrit opor- 
tet, aut diligenter -8atis scrutates non sit hosti: 
preparande spud Greces Constantinopolitanos 
PMtum : nisi ferte quispiam aílirmare ausit eos a 
priscorum usu et esremonia postmodum desci- 
visse; qued tamen facili negotio non eviccrit. 


᾿ Simeon quippe Thessalonicensis libro Contra he- 


reses, cap. 87, ubi de Ecclesie sue ritibus et 

rubricis disputat, reprehendit acriter Latinos, qui 

nen quadratam, sed rotundam hostiam consecra- 
rent : quadrata quippe forma Domini corpus quod 
ex quatuor elementis constat, necnon humanita- 
tem integram designari, orbiculari vero divini- 
tatem. Itemque Goarius noster, pag. 117 Eucho- 
logii, ubi specimen exhibet, tum integri panis cx 

quo liostia consecranda demitur, tum ipsiusmet 

hostis, sic diserte scribit : Quacunque sit oblati 
panis figura, sive circularis, sive quadrangula, in 
quadrum semper lancea excavatur εἰ extollitur. Ubi 
vir Grecorum rituum peritissimus testatur qui- 
dem, integrum et crassum, ut aiunt, panem, prout 
allubuerit, seu rotundum seu quadratum esse: 
segmentum vero quod eo aufertur consecrandum, 
semper esse quadrangulum, ut videri potesl in spe- 
cimine quod incidi in sre curavit. Nec quidquam 
aliud sonant Leonis Allatii verba, qu: a viris do- 
ctis cx contrario objiciuntur. Quanquam non difli- 


413 
teor, dudum forsan ante tempora Cerularii orbi- 
eularem aliquando eucharistici panis formam apud 
Byzantinos fuisse, hoc est seculo Ecclesiz septi- 
mo, modo certum sit et indubitatum, voce τὸ περι-- 
φερές, quam sanctus Maximus confessor usurpat 
ubi de externa Eucbharistix specie loquitur, rotun- 
dum semper aliquid significari (a). 

XLV. Ad Orientales vero hareticos, ac preser- 
tim Jacobitas quod attinet, ultro concessero eorum 
hostias quadratas non esse, sed rotundas. Nihil 
enim aliud efferre mihi videtur vox ΝῺ in litur- 
gi» que Severi nomine inscribitur, nisi circulum, 
aut cujusvis monetze formam, non autem segmen- 
tum quodcunque cui crucis signum impressum sit. 
Liturgiam hanc in editione Latina, Severi Alezan- 
drini patriarche falso nomen przxferre bit non ab 
re fuerit admonere. Non enim in textu Syriaco 
Alexandrini vocabulum legitur, sed duntaxat 
yx ἜΘ NUo(UND Severus sanctus patriar- 
cha. Adde quod nullus Severus inter patriarcbas 

Alexandrinos cum orthodoxos et Melcbitas [XCI] 
itm Jacobitas reperitur. Itaque Severus iste alius 
pon fuerit ab impio illo Acephalorum et Monophysi- 
tarum principe, qui Antiochenam sedem Anastasio 
primo imperatore invasit, ac tandem sub Justinia- 
no Alexandriam et /Egyptum profugus petiit. Sed 


et hanc eamdem liturgiam non a Catholicis, sed Ja-. 


cobitis et Theopaschitis usurpatam colligi nullo 
negotio possit, ex precibus quz ei adjuncta visun- 
tur. Nam inler alias habetur Trisagius hymnus 
cum additamento Petri Fullonis, ad hunc modum: 
Glorificatio angelorum dum crucifigeretur Dominus 
noster : Sanctus Deus, sanctus fortis, sanctus im- 
mortalis. Joseph et Nicodemus dixerunt : ΤΎΧΟΙ 
ἣν DITON v25n Qui crucifixus es pro nobis, 
miserere nobis. Nonnulla hxc obiter adnotanda 
duxi, que a paucis videantur deprehensa. Quod 
vero ad institutum nostrum spectat, libet hic ad 
memoriam revocare Epiphanium diserte admodum 
tradidisse eucharisticas hostias, saltem apud Cy- 
prios suos, aut etiam in, Palaestina, rotundas sua 


zetate fuisse : Τὸ γὰρ στρογγυλοειδές * Nam id quod 


rotundum est, etc. inquit ille in Anchorato. 

XLVI. Opuscula alia de azymis Joanni Damasce- 
mo supposita. — Dissertationem hanc de azymis 
excudere absolvebam, quando incidi in codicem 
Graecum bibliothecz Coislinianz, n. 82, in quo re- 
peri tractatum. integrum | Joannis Philoponi Tri- 
theitze De Paschate Joaunis Damasceni nomine hoc 
modo insignitum : Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ λόγος 
περὶ ἀζύμων, Joannis Damasceni sermo de azymis : 
Ἐζήτηται περὶ δείπνου Δεσποτιχοῦ πολλοῖς A mul- 
lis quesitum est de cena Dominica, etc. Ex quo tan- 
dem conjeci unde factum sit, ut duo illi de azymis 
tractatuli quos edidi, et quibus in summa perstrin- 
guntur omnia Tritleit3 de postremo Christi Pa- 
$chate momenta, Joannis Damasceni pomen in 


(a) Dial. i1 Ciesarii. quaest. 169. 


DISSERTATIO VI. 


414 


quibusdam codicibus sat recentibus preferrent. 
Quam procul Damascenus noster ab(uerit, nt cre- 
deret Christum cum discipulis Judaicum typicum- 
que Pascha pridie quam moreretur non comedisse, 
duobus genuinorum ejus operum locis comprobavi 
dissertationis hujus initio. Quibus nunc tertium 
addam ex ejus oratione secunda in dormitionem 
beata Virginis : Σιὼν φημὶ, .... tv f] τὸ Πάσχα τὸ 
τυπιχὸν ὁ νομοδότης Χριστὸς ἐχτετέλεχε, xai Πάσχα 
τὸ ἀληθὲς ὁ Παλαιᾶς χαὶ Νέας Διαθήχης Θεὸς παρα- 
δέδωχεν Sion, inquam... in qua legislator Christus 
iypicum Pascha peregit, ac veteris ipse novique te- 
siamenti Deus verum Pascha tradidit, Fragmentum 
item aliud in eodem codice exstat ejusdem Joannis 
Damasceni nomine perinde inscriptum, in quo 
etiam, alio modo atque in opusculis quz edidimus, 
de azymis, schismatico more, sensu, atque nuga- 
citate disputatur, sicque habet: Τοῦ ἐν ἁγίοις 
Ἰωάννου τοῦ Δαμασχηνοῦ - Sancii Joannis Dama- 
«ceni. Ἔν τρισὶν ὕλαις ἐτέλουν οἱ Ἰουδαῖοι τὸ Πά- 
cya, καὶ ἐν τρισὶ μάρτυρσιν χατὰ τὴν τάξιν τοῦ νό- 
μου" χαὶ αἱ μὲν τρεῖς ὅλαι ὁ ἀμνὸς Ἦσαν, τὸ ἄζυμον, 
xai fj πιχρίς" αἱ δὲ τρεῖς ἀρεταὶ, περιεζωσμένοι, 
χαὶ ὑπόδημα εἰς τοὺς πόδας, χαὶ αἱ βαχτηρίαι ἐν ταῖς 
χερσίν. Οἱ δὲ μάρτυρες, τρεῖς περὶ τὴν τράπεζαν 
ἑστῶτες, xal ἀχριδῶς γινώσχοντες τὴν τοῦ φέγγους 
( fort. φθέγγους) ὥραν διὰ ποτηρίου τινὸς σαλευο- 
μένον, χαὶ σημαινομένον, καὶ σαλπίζοντος εὐθὺς τοῦ 
ἱερέως ὅτι Πάσχα ἐστὶ Κυρίου, καὶ λοιπὸν μετὰ τὸ 
ἀχοῦσαι τῆς φωνῆς τῆς σάλπιγγος, ἐποίουν τὴν ζύμην 
(lego τῆς ζύμης) ἄνευ ἄρτον ἡμέρας ἑπτά" πρὸ δὲ 
τοῦ σημείου τοῦ ποτηρίου χαὶ τῆς σάλπιγγος οὐχ 
εἶχον ἐξουσίαν εὐτρεπίσαι τὸν ἀμνὸν, ἢ ἄζωμον, fj 
πιχρίδας. Οὕτως γάρ φησιν καὶ ὁ θεῖος Δαόδίδ * « Σαλ- 
«ίσατε ἐν νεομηνίᾳ σάλπιγγι. » Ὃ δὲ Κύριος ἡμῶν 
Ἰησοῦς Χρεστὸς ἐν τῇ πέμπτῃ ἡμέρᾳ ἐποίησεν τὸ 
δεῖπνον τὸ μυστιχὸν, χαὶ τὴν τῶν θείων μυστηρίων 
παράδοσιν, ὥρᾳ νυχτὸς Extg. Ἡ δὲ τῶν ἀξύμων 
εἴσοδος ἐγένετο τῇ παρασχενῇ ἑσπέρας μετὰ τὸ τα- 
φῆναι τὸν Κύριον. Διὰ τοῦτο οἱ τέσσαρες εὐαγγελι-» 
σταὶ ἄρτον τέλειον λέγουσιν παραδοῦναι ἐν τοῖς μυ- 
στηρίοις, χαὶ οὐκ ἄζυμον, καὶ ἵνα πιστώσηται ὅτι 
τέλειον τὸν ἄνθρωπον προσελάθετο ἐχ τῆς ἁγίας Παρ- 
θένου * λέγω δὴ ἔμψυχον χαὶ ἔννουν, καὶ οὐχ ὡς ὁ 
Λαοδιχεὺς ᾿Απολινάριος ἀσεδῶς ἐδογμάτισεν, ὅτι 
σῶμα μόνον ἄνουν xal ἄψυχον" xal ἄρτον τέλειόν 
φαμεν, τὸν δι᾽ ἀλεύρου χαὶ ζύμης xal ἅλατος συν- 
ἐστηχότα, καθάπερ σώματι ψυχὴ καὶ νοῦς. Σῶμα γὰρ 
χωρὶς ψυχῖς, νεκρόν. Καὶ τὸ ἄζυμον διὰ τὸ ἐστερῇ- 
σθαι τῆς ζύμης, νεχρόν ἐστιν, xat οὐ ζωτιχὸς ἄρτος" 
ἐπειδὴ ἡ ζύμη ζωὴν δίδωσι τῷ φυράματι xal ἕνωσιν, 
χαθάπερ τὸ πνεῦμα τῷ σώματι (hic deest aliquid), 
xal τὸ ἄλας τῷ νῷ καὶ διὰ τοῦτο ἐπιτελοῦμεν τὰ 
θεΐα μυστήρια διὰ τοῦ τελείου ἄρτου, ἵνα μὴ τῇ 
δυσσεδείς τοῦ βεδήλου ᾿Απολιναρίου ἐμπέσωμεν- 
Γίνεται οὖν ἡ τῆς σελήνης ἀπόχυσις ἐν ἡ μέραις τέσ’ 
capat ἡμίσει χαὶ ὥραις τρισίν " εἰς δὲ τὸ πάϑος τοῦ 


4$ 


Kuplou ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὑπερέδη εἰς ἕκτην xoi 
δεκάτην ἡμέραν, ἵνα μαρτυρήση τὸν σταυρωθέντα, 
ὅτι ἀληθινὸς Θεός ἐστι, xat ζωὴ αἰώνιος " Triplici 
maleria Judai Pascha peragebant, tribueque  testi- 
bus, juxia ac lege constitutum erat. Materia porro 
triplex erat, agnus, panis minime ferfhentatus, et 
amare herba : tres vero viriutes erant, wt nempe ac- 
cinctl essent, ut calceatis pedibus, κέ baculos  mani- 
bus tenerent. Testes autem ad mensam stantes qui di- 
ligenter observarent tempus [ulgoris per calicem qui 
movebatur, et sigmum dabat , sacerdote tuba canente, 
Pascha Domini esse. Deinceps aque, audita voce 
tuba, panem absque fermento conficiebant diebus se- 
ptem. Ceterum' ante. signum €alicis οἱ tube nequa- 
quam licitum eis erat, neque agnum, neque a:gmam 
panem parare , neque herbas amaras. Sic enim divi- 
mus David ait : « Buccinate in neomenia tuba "*. » 
Átqui Dominus noster Jesus Christus feria quinta 
mysticam cenam egit, divinaque mysteria tradidit , 
hora nobis sexta. Azymorum autem initium fuit in 
Parasceve ad vesperam, cum. Dominus jam sepultus 


73 Psal]. ,xxr, ὁ. 





DISSERTATIONHS DAMASCENICE, 





416 

esset. Quocirca evangeliste quatuor alant eum. ρα. 

nem per[ecium in mysteriis dedisse, ac non azgmum, 

ut fidem quoque faceret, se per(ectum Hominem as- 
swinpsisse ex: sancta Virgine, anima, inquam, et men- 
te preditum, ac non ut Laodicenus Apollinaris im- 

pie docuit, corpus duntaxat εἶπε mente εἰ anima. 

Panem itaque per[ectuwum dicimus, qui farina, fermen- 
to, et sale constat, uti corpori anima mensqne copu- 

late sunt. Nam corpus quod anima caret, mortuum 
est. Atque axymum, quia. [ermenti est expers, mor-. 
(uim 6st, ac non panis vividus; quippe cum fermen- 
(um vitam masse tribuat et &nionem, quemad modum 
spiritus corpori, et sal menti. Et idcirco divina ty- 

steria perfecto pane conficimus, ne in impietatem 
profami Apoltinarii incidamus. Fuit autem effusio 
[une quatuordecim diebus cum dimidio, et horis tri- 
bus. In passione vero Domini nostri Jesu Christi 

decimam sextam curam superavit, ut eum qui craci- 

fixus erat, verum Deum et vitam. aternam esse testi- 
ficaretur. Has nenias confutare non vacat, et pro- 
lixam satis dissertationem longius producere. 





DISSERTATIO SEPTIMA. 


De Christianis Nazarenis, et corum fide, necnon de Ebionitis. 


[XC] I. Cum in adnotationibus ad Tibrum san- 
eti Joannis Damasceni De heresibus pauca strietim 
de üde et moribus Christianorum Nazarenorum 
dixerim, plura qux de hoe argument? edisserenda 
swppelerent, operosiu3 ac singulari dissertatione 
enarraro mihi injunctum est x viris, qua doctrina, 
qua religionis catholiez studio spectatissimis, quo- 
rum consiliis ac nutibus repugnare nefas fuisset. 

H. Prisci de Judea Christiani Nazgreni appellati. 
— Epiphanius in libria De heresibus Nassarzos 
consulto secernit a Nazarzis seu Nazarcenis, quo- 
rum illi puri puti Judai fuerint, ac Christi forsi- 
ta^ state vetustiores, alii ex Judaeis Christiani. 
Prisci siquidem dc Judzea Christiani, qui ad aposto- 
lorum praedicationem Christo nomen dederunt, 
Naszaremi primum a contribulibus suis appellati 
sunt, quia Dominus Jesus in oppido Naaaretk erat 
enuiritus, magnamque vitx partem transegerat, 
unde et Nazarenus cognominatus fuit. Quocirca 
Tertulies Judzorum orator et advocatus, coram 
Felice Judae przside verba adversus Paulum apo- 
stolam facturus, eum esse dicebat auctorem sedi- 
tionis secto Nasarenorum 5. Hos Cliristianos Mo- 
saicz legis cxremoniis fuisse addictissimos sacrae 
Actuum apostolorum paginz perhibent; non solum 


7! Act. xxiv, 5. 


[/ 


csp.xv, ? 1,«bi narratur quosdam eorum cum 
Antiochiam venissent , persuadere conatos esse 
iMis, qui ex gentibus fm Christum "«erederent, sa- 
lutem obtineri non posse omissa presertim cir- 
cumcisione ; sed in primis etiam eap. xx», ἢ 20 
seqq., ubi legimus Jacobum Domini fratrem, flie- 
rosolymorum antistitem, necnon seniores Ecclesise 
sic Paulum esse allocutos : Vides, frater, quot mil- 
lia sunt in Judecis, qui crediderunt. et omnes a mula- 
tores sunt legis. Audierunt autem: de te, quia disces- 
sionem doceas a Moyse eorum qui per gentes sunt 
Judaeorum, dicens, non debere eos circumcidere filios 
swos, neque secundum consuetudinem legis ingredi. 
Quid ergo est? stique oportet coneenire multitudi- 
wem : audient. enim te supervenisse. Hoc ergo [ac 
quod fibi dicimus. Sunt nobis viri qualuor votum 
habentes super se : his assumptis, sanctifica te cum 
illis, εἰ impende in illis πὶ radant capita sua: εἰ 
scient omnes quia qua de te audierunt, falsa sunt ; 
sed ambulas et ipse custodiens legem. Mox vero sub- 
jungunt, quz hic afferre non pigeat : De Ris autem 
qui érediderunt ex gentibus, nos. scripsimus judican- 
tes, ut abstineant se ab idolis immolato, et sangui- 
ne, et su[focato, et fornicatione. ' 

Ilf. Trans Jordanem. ante. Hierosolymorum obsi- 


411 
diomem secesserunt. — llli porro omnes ex Judeis 
Christiani, cum urbem sanctam ab exercitu Ro- 
menorum quamprimum cincium atque. obseseum 
iri certo intelligerent, ex Judza, uti prseemoniti pri- 
dem a Domino fuerant **, ad montes fugerunt, seu 
Jjordaae trajecto, ín Deeapolim, ac Pellam in primis 
eontenderunt, ubi tranquilli egerunt, et immunes a 
ealamitatibus quibus Judzi esteri occupati afflicti- 
que sunt. Tunc porro sanctissimus Jacobus mar- 
tyrium obierat, quod refert Josephus, inque locum 
ejes Simeon Cleophz fius, Dominique itidem co- 
gnatus subrogatus erat. Quorum successores tre- 
4Aecim fuisse, ex circumcisione omnes, ἐκ τῆς mept- 
τομῆς, narrant, ex llegesippo, ni fallor, Eusebius 
Csesariensis, Cyrillus llierosolymitanus, Epipha- 
nius, et alii. Ceterum Epiplianius, heresi 660, qua 
«st Manichazorum, successionem istam Judzorum 
episcoporum ad annum decimum Antonini Pii per- 
esverasse tradit. Eusebius vero eam ultra Adriani 
&empora non extendit; quod plane verius esse 
aEwümo : ut nempe Hlierosolymitana illa Eecle- 
49 ex solis Jud»is constiterit, usque ad bellum, 
«ned contwibuleg eorum, ui Christo, ita et 
imperatori perduelles, Barehocheba suo duce ad- 
versus Romanos gesserunt. Quo patrato Adria- 
ase, expulsis patrio solo quibuscunque Judeis, 
eolenias iB urbem novam, quam de sue preenemine 
«ἄξονι sppellaverat, deduxit. Quo factum est, ut 
episcopi Hierosolymitani deinceps ex gentilibus ac 
Gracis qui Christi idem amplexi erant, et nove 
civitatis Ecclesiam conflabant, assumpti [uerint, 
mec jam amplius ex circumcisione. 

IV. Epiphanii de instaurata Hierosolymorum ec- 
£lesia narratio. — Epiphanius in libro De pouderi- 
bus εἰ suensuris, scribit insuper Christianos illos 
spostolorum ex Judxis discipulos, ad sanct urbis 
guinas et rudera reversos, coenaculi illius, in quod 
apostoli quondam post ascensiouem Domini eon- 
venerant, parietinas et tuguria in monte Sion oc- 
eupasse, illicque, exstructa ecclesi: zdieula, 
Christi üdem perinde atque antea docuisse. Ve- 
Fum, ut huicce narrationi parcam qua viris do- 
etissimis ad fabulas amandanda visa est, maximam 
partem iliorum ex Hebrza gente Christianorum, 
ultra Jordanem in Decapoli et DBasanitide, quin 
euam in Celesyrie oppidis quibusdam hasisse 

Vesiatur ipsemet Epiphanius, bharesi 29. 

N. Thebis Hierosolymorum Ecclesiam inficere 
lentat. — Interim vero, Simcone post Jacobi necem 
episcopatum gerente, Thebutes nescio quis Eccle- 
siam istam, qu: cum nulla perverse docirinz labe 
corrupta esset, Virgo nuncupabatur, in pelitione 

episcopatus repulsam passus, erroribus inficere 
cogalus est. Is, Hegesippo apud Eusebium teste, 
aeri e septem sectis qux» in Judaea seminate 
erant, nomen dedit; Simonianorum scilicet, Cleo- 
bianorum, Dositheanorum, et aliorum ex quibus 


?* Mattb, xxiv, 10. 


DISSERTATIO VII. 


418 
Menandriani, Saturniani, Carpocratiani, Valenti- 
niani et Basilidiani prognati sunt. Thebutem 
istum eumdem fuisse ac Ebionem a quo Ebionitze 
nomen traxerunt, afürmare non ausim. Caterum 
Ebionitas Gnosticorum placKa qusedam, tenuisse 
inferius diqam. Quinimo Justinus martyr, in fra- 
gmentis operis sui De resurrectione , quae tomo Il 
damus ex Parallelis Rupefuealdinis, locupletissi- 
mus |XCIII] testis est pristinos hoareticos, qui a 
fide catholica defecerunt, non ex Samaritanis so- 
jum, uti Simoniani, Dosithbeani, Menandriani et 
Seturnitiani, prodiisse, sed przsertim ex Judeeis 
qui Christiani audiebant : 'O τῆς πονηρίας ἄρχων 
ἐξέπεμψε τοὺς ἀποστόλους αὐτοῦ xaxouc, xal λοιμώδεις 
διδασχαλίας εἰσάγοντας, ἐχλεξάμενος αὐτοὺς ἐκ [τῶν] 
σταυρωσάντων τὸν Σωτῆρα ἡμῶν, οἵτινες, τὸ μὲν 
ὄνομα τοῦ Σωτῆρος ἔφερον, τὰ δὲ ἔργα τοῦ πέμψαντος 
αὐτοὺς ἐποίουν * Nequitia princeps emisit imprebos 
suos apostolos, et pestileniis doctrine | induciores, 
electos ex iis qui Saloatorem nostrum crucifixerunt, 
qui nomen quidem Salvatoris ferebant, epera vero ejus 
qui ipsos miserat, faciebant. Atqui Cerinthum et 
Ebionem ex his fuisse non iero inficias. 

VI. Ebionite a quonam hoc nomen habnueriut, — 
Origenes libri secundi contra Celsum initio obser- 
vM nomen Ebin Hebrmis idem sonsre aique 
pauperem οἱ egenum, αἱ illos ex Judsis qui Jesum 
tanquam Christum recepissent, Ebionitas a con- 
wibulibus suis vocilateg esse : quia nimirum, ut 
viri quidam non prorsus indocti conjecere, secuu- 
dum divini praeceptoris sui insiituta, facultatum 
suarum abjecto dominio, paupertatem in primis 
colerent, Ex quo suepicari quispiam possit noinen 
Ebion proprium viri eujusdam non fuisse, sed 
cognomen οἱ epithetum. ld quod tamen Origenes 
non satis innuit; sed duntaxat illos, qui, cum 
Christum se suscipere dicerent, nihilominus czre- 
moniarum legis observantes essent, ob sensus sui 
pusillitatem οἱ inopiam, consentanee prorsus et 
apposite Ebionitas aut Ebionzos fuisse vocitatog. 
Nen intellexit Celsus, inquit, quod Judcai qui in 
Christum crediderunt, non. desciverinl a patriis [e- 
gibus : Βιοῦσι γὰρ κατ᾽ αὐτὸν, ἐπώνυμοι τῆς χατὰ 
τὴν ἐχδοχὴν πτωχείας τοῦ νόμου γεγενημένοι. 
Ἐδιών τε γὰρ ὁ πτωχὸς παρὰ ᾿ἸΙουδαίοις χαλεῖται" 
Vivunt enim ex eorum prascripto, α paupertate 
legis cognomen per successionem trahentes. Nam 
Ebion Judaica lingua pauper nominatur, ct Ebiona 
dicuntur a ceteris Judwis, ut qui Jesum pro Christo 
receperint, Tertullianus vero οἱ auctor Appendicis 
ad ejus librum De prascriptionibus, Epiphanius item, 
llieronyuus, Theodoretus, et alii Ebionem quem- 
dam Ebionitarum secte fuisse parentem tenent, 

VM. Duplicis generis Ebionita. — Atqui Ebiouseos 
duum generum esse rursum scribit Origenes, lib. v 
Contra Celsum, quorum alii Jesum de Virgine 
natum faterentur, negarent alii : Οὗτοι δέ εἰσιν ol 


439 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


40 


Palastinam multa possidebat, h»c redemptis Chri- A xai τὴν τοῦ βίου αὐτάρχειαν τοῖς, ὅσοι τῶν ἐξωνη- 


stianis qui iis locis sedem sibi delegissent, ad rc- 
quiem et sufficiens vite subsidium elargiebatur, 
tum aliis sub celo libero, et pede soluto, quocun- 
que luberel proficisci permittebat. Ea erat hujus 
viri virtus et humanitas. Sic enim multa habuit 
Janquam qui possideret niliil, sed suas opes Deo 
noctu diuque rependeret. — 

VI. Joannes nascitur et baptizatur. Ejus educatio. 
— Hic talis eum esset, non hospitalitatis, ut Abra- 
ham, sed humani(atis mercedem accepit, admiran- 
dam utique prolem, sinon ex promissione, certe ex 
precognitione et prafinitione divina. Prenoverat 
siquidem Dcus qualis esset Joannes evasurus, 
eumque ex tanto viro procreandum |V) przstituit ; 
quo nempe pro hymanitale, quam in eos qui liber- 
tatem cum dura captivitate commutarant, istud 
praemii referret. Nascitur ifaque οἱ puer hic cgre- 
gius, eumque cum tenero adhuc corpusculo esset, 
per spiritualis matris regenerationem lucis filium 
facit: rem exsecutus tunc sane non facilem, et 
quam multi inter medias illas gentes vix ausuri 
fuissent. Deinceps in eam de puero pater cnram 
incubuit, non ut agitare equos condisceret, non 
dextere hastam vibrare, non arcu sagittam colli- 
neando mittere, non pugnare cum feris, ct natura- 
lem mansuetudinem in belluinam crudelitatem 
immutare, ceu mutis contingit, qui frequenter ira 
perturbantur, et furiosum quemdam immanemque 


μένων Χριστιανῶν͵, τὴν ἐν ἐχείνοις τοῖς τόποις 
προήρηντο χατοίκησιν, τοὺς δ᾽ ἄλλους, ἐλευθέρῳ 
φωτὶ xal ποδὶ, ὅπη βούλοιντο, συνεχώρει πορεύεσθαι. 
Τοιαύτη τοῦ ἀνδρὸς f| φιλάνθρωπος ἀρετή. Πολλὰ 
γὰρ ἔχων, ὡς μηδὲν ἔχων ἐτύγχανε, νύχτωρ xol 
μεθ᾽ ἡμέραν τὰ προσόντα Θεῷ ἀποχτώμενος. 


Z'. Οὕτως ἔχων, οὐ φιλοξενίας, ὡς 'λόραὰμ, ἀλλὰ. 
φιλανθρωπίας λαμθάνει μισθὸν, τόχυν θαυμαστὸν, 
εἰ καὶ μὴ ἐξ ἐπαγγελίας, ἀλλὰ θείας προγνώσεως 
χαὶ προορίσεως. Προέγνω γὰρ ὁ Θεὸς τὸν Ἰωάννην 
ὁποῖος ἔσται, χαὶ προώρισε τοῦτον ἐχ τοῦδε γενή- 
σεσθαι τοῦ ἀνδρὸς, εἰς μισθὸν αὐτῷ, ἧς φιλανθρω- 
πίας ποιεῖν ἐνείθιστο, el; τοὺς τῆς ἐλευθερίας ἄντι- 
κληρωσαμένους αἰχμαλωσίαν δεινήν. Τίχτεται οὖν 
αὐτῷ παῖς οὗτος (4) ὁ λαμπρὸς, καὶ ἁπαλῷ τῷ σώ - 
patt ἔτι, τῇ διὰ τῆς πνευματιχῆς μητρὸς ἀναγεννή- 
σει, τέχνον φωτὸς ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν ἀπεργάζεται, 
πρᾶγμα ποιῶν, οὐ τότε ῥᾷον, οὐδ᾽ ἐν μέσοις ἐχείνοις 
τοῖς ἔθνεσιν εὐχατατόλμητον τοῖς πολλοῖς. Εἶτα 
φροντὶς τῷ πατρὶ τοῦ παιδὸς, οὐ χελητίζειν αὐτὸν 
μαθεῖν, οὐδὲ δόρυ χινεῖν δεξιῶς, οὐχ Ex τόξου βάλλειν 
ὀϊστὸν εὐστοχώτατα, ἣ θηρίοις μάχεσθαι, xai συν- 
αμείδειν τὴν φυσιχὴν ἡμερότητα elg θηριώδη ὡμό- 
τητα, οἷα γίνεται τοῖς πολλοῖς τὸν θυμὸν ταρασσο- 
μένοις συχνῶς, χαὶ μανιῶδες ἅττουσι, χαὶ παρά- 
πληχτον " ἐφ᾽ οἷς οὐχ ἐζητεῖτο τῷ τοῦ Ἰωάννου 
πατρὶ Χείρων ἄλλος τις ὀρεσίτροφος, μυελοῖς ἐλά- 


in modum exsiliunt : ad has artes non qusrcbatur c φων ἐχτρέφειν τὸν διδασχόμενον, ἀλλ᾽ ἀνὴρ ἀνηρευ- 


a patre Joannis Chiron alter, in montibus enutritus, 
qui cervorum medullis discipulum aleret : sed vir 
Investigabatur nulla non eruditione excultus, qui 
onini genere doctrinz et scientiz peritus esset, et 
ex animi corde verbum bonum eructaret, ut suum 
quoque filium talibus cibis et condimentis aleret. 
Hof porro tam sanctum desiderium Deus ipsi exple- 
vit, et ἃ quarente repertus est qui querebatur. 
Modus vero quo is quterebatur inventus est, talis 
fuit. 

VIII. Cosmas senior captivus Damascum adductus. 
Sacerdos ei monachus erat. 1— Barbari Damasceni 
facta, ut assolebant, excursione ad maris littora, 
multam Christianorum hominum przdam tulerant, 


νᾶτο πᾶσαν παιδείαν ἐξησχημένος, ἐν ἐπιστήμῃ 
τυγχάνω» λόγου παντοίου, xal λόγους ἀγαθοὺς τῇς 
ψυχικῆς καρδίας ἐξερευγόμενος, ἵνα xal τὸν αὐτοῦ 
παῖδα τοιούτοις ἐχθῤῥέψῃ τοῖς ἐδωδίμοις xat χαρυ - 
χεύμασι" xai τὴν ἱερὰν ἐπιθυμίαν ὅ Θεὸς ἀπο- 
πληροῖ τῷ ἀνδρὶ, xol τῷ ζητοῦντι εὕρητα! ὁ ζητού- 
μενος. Ὁ δὲ τρόπος τῆς τοῦ ζητουμένου εὑρήσεως 
τορσδίκ, 


ΗΠ’. Οἱ ἐκ Δαμασχοῦ βάρδαροι (δ), τὴν κατὰ θά- 
λασσαν ποιούμενοι ἔφοδον ὡς αὐτοῖς εἴθιστο, πολ- 
λοὺς τότε Χριστιανοὺς ἐληΐσαντο, χαὶ χαταύδάντες 
εἰς θάλασσαν ἐν πλοίοις, ἠχμαλώτευσαν αἰχμαλω- 


descendentesque mare in navibus, captivos pluri- D cav πολλὴν, καὶ εἰς τὴν πόλιν αὐτῶν ἀγαγόμενο:, 


mos adduxerunt, adductosque in urbem, partim 
venales emptoribus proponebant, partim gladio 
trucidandos reservabant. Horum sortis particeps 


ob μὲν τοῖς ὠνουμένοις. προέθεντο, οὖς δὲ μαχαίρας 
εἶλχον ποιήσασθαι ἀνάλωμα. Τούτοις xal τις συν- 
απεχληρώθη ἀνὴρ σχῆμα ἠμφιεσμένος μοναδιχὴν. 


VARIA LECTIONES. 


| Reg. τῶν ἔξωθεν ὄντων, qui er regionibus aliis adventarant. — € K. τοιουτοςδί. 


NOTA. 


(4) Τίχτεται οὖν αὑτῷ ὁ παῖς οὗτος. Quo auno 
Joannes Damascenus natus sit, quove anno ob- 
ierit, obscurum prorsus est, quod vel conjectura 
assequi nullus possit. Certum tamen videtur natum 
eum essc ante exitum szculi ecptimi. Nam si Ὑ 110 
ejus auctori fides adhibenda est, ante annum 730, 
ea slate erat, ut publica Saracenorum principis 
uegotia administraret, ct dc fide adversus hzreti- 


cos scriberet. Quinimo, paulo post in adnotalio- 
nibus istis ostendam, eum monasticee vil:€ nomen 
dedisse, atque in clerum  llierosolymitanum 
accensitum fuisse, sub primis temporibus Lennis 
Isauri imperatoris. . 

(5) 0i /" τοῦ Δαμασκοῦ βάρθαροι. Moc forté 
contigit circa an. 699, quo Arabes, Africa su 
acia, Mediterraneum mare infestarunt. 


i9 
el reges putabant, εἰ (rustra ad calum terramque 
respiciant, cuin semper in tenebris sint, el mon possint 
de vestris avolare insidiis. llzc plane probrosissima 
sant adversus Scribas et Phariseos, nec ab ejus- 
modi bominibus profecta, qui Scribarum et Phari- 
szorum nznias traditionesve, ut Ebionitz, magni 
facerent et observarent, quin potius exsecrarentur, 
tanquam ab idolorum cultu nibil aut parum discre- 
pantes. 

Ejusdem generis atque ingenii sunt quz idem 
Hieron ymus recital ad bzc lsaiz verba, cap. xxix, 
ἢ 90 : «Consummatus est illusor, » ctc. Que nos super 
diabolo et angelis ejus intelleximus, inquit sanctus 
dector, Nazarei contra Scribas εἰ Pharisaos dicia 
arbitrantur, quod de[ecerint Δευτερωταί, qui prius 
iliadebant populo traditionibus pessimis, εἰ ad deci- 
piendos simplices diu noctuque vigilabant, qui peccare 
[ecicbant homines in verbo Dei, ui Christum Dei Fi- 
Ham megarent. Ad eumdem sensum interpretari 
wergebant altera )zc prophete verba cap. xxii, 
$6 - « Conrertimini, sicut in profundum recesseratis, 

fli )omel, » cic. Nazarci, inquit. iterum Hierony- 
mes, locum isium sic intelligunt : O filii Israel, qui 
consilio pessimo Dei Filium denegastis, revertimini 
ed eum, et ad apostolos ejus. Si enim hoc feceritis, 
eumáa abjicietis idola, qua vobis prius fuerunt. in 
peccatum, εἰ cadet ex tobis diabolus, non vestris 
eiribus, sed misericordia Dei : et jutenes. ejus qui 
quendem pro illo pugnuverunt, erunt Ecclesie vecti- 
gales, omnisque fortitudo et petra illius periransibit. 
Philosophi quoque, εἰ dogma perversum ad. crucis 
sigaum terga convertent. Domini quippe sententia 
est, cujus ignis sive lumen in Sion, et clibanus Jeru- 
salem. 

ΧΙ. Gentium fidem magni faciebant. — Hec rur- 
sum satis produnt, quanto odio Nazareni Chri- 
stiani a Scribarum et Phariseorum traditioribus 
εἰ nugamentis abhorrerent; gentium vero insuper 
fidem iu Christum Dei Filium ac Deum commen- 
dant, qua inanis Grecorum pliilosophia cruci jugo 
submissa fuit. Sed quam benevolo animo erga re- 
liquos orbis Christianos affecti essent, et quanto 
bonore Paulum gentium apostolum ac doctorem 
prosequerentur, disertius efferunt in duabus aliis 
enarratiopibus in priores versus capilis 1x ejusdem 
pophcete, quas perinde refert Hieronymus ad 
hunc modum : /lebrei credentes in Christum. hunc 
locum ila edisserunt. Primo tempore ha» due tribus, 

Zabulon et Nephthali ab Assyriis capte sunt,et duct 
iu hostilem lerram, εἰ Galilea deserta. est, quam 
nunc propheta dicit alleviatam esse, eo quod peccata 
populi sustineret. Postea non solum dua tribus, sed 
ei relique qua habitabant trans. Jordanem, et ἐπ 
Samaria ductee sunt in captivitatem. Et hoc, inquiunt, 
Scriptura nunc dicit, quod regio cujus populus pri- 
mus ducius est in captivitatem, et Babyloniis servire 
ccpil, el qum prius in lenebris versabatur erroris, 
ipsa primum lucem predicantis viderit Christi et ex 
ea in universas gentes Evangelium. seminatum. Hxc 


DISSERTATIO VII. 


423 
quidem ad vocationem gentium eorumque fidei 
laudandam spectant; que vero. mox subjungit, ex- 
pressiora sunt et validiora : Nazarei quorum opi- 
sionem supra posui, hunc locum ila explanare co- 
nantur. Adveniente Christo, et pradicatione illius 
coruscante, prima terra Zabulon et terra. Nephthali 
Scribarum εἰ Pharismorum est erroribus l.bcrata, 
εἰ gratissimum traditionum  Judaicarum jugum et- 
cussit de cervicibus suis. Postea autem per Evange- 
lium apostoli Pauli, qui novissimus apostolorum 
(uit, ingravata est, id est, multiplicata praedicatio , 
el ad terminos gentium, εἰ vi.m universi maris, 
Christi Evangelium | splenduit. Denique omnis orbis 
qui ante ambulabat, vel. sedebat in. tencbris, et ido- 
lolatrie el mortis vinculis tenebatur , clarum. Eran- 
geliorum lumen aspexit. 

XII. Christum uti Deum coluerunt. — Altera ista 
Nazarenorum expositione, qua apostoli Pauli prze- 
dicatio, a qua Ebionite οἱ Cerinthiani, perinde 
abborrebaut ac Judzi, unaque gentium fides miri- 
fice extolluntur, hoc dubio procul significabant, 
se tolius Ecclesie qux per universum orbem dif- 
fusa erat, doctrinam approbare, nec ad instar 
Ebionitarum οἱ perfidorum coutribulium suorum, 
Christianos ex genjibus, a quibus Christus uti verus 
Deus Patri consulstantialis (exstinctis Samosateni 
et Photini hxresibus, suppressaque nuper Ariana), 
secundum traditam ab apostolis ac przxserlim a 
Paulo lidem colebatur, tanquam idololatras aut 
Anthropolatras taxare, ncc proinde ipsum deitate 
sua spoliare. ld quod manifestius adhuc deducitur 
ex Expositione ipsorum altera quam Hieronymus 
inserendam censuit in commentario sug in cap. vui 
Isaiz, ad hec verba y 15 : Dominum ezrercituum, 
ipsum sanctificate, et. erit vobis in sanctificationem ; 
in lapidem autem offensionis, et in peiram ecandali 
duabus dowibus lsrael. Οὐ: quidem, cum de su- 
premo universorum Deo ΓΊΝΩ» ΠΤ} Domino erer- 
cituumn ἃ propheta. pronuntiata sint, de Domino 
Jesu Christo Nazareni incunctanter accipichant, et 
interpretabantur |XC'] Duas domus, ait doctor 
sanctus, Nazareni qui Christum ita. recipiunt, ut 
observationes legis veteris non amittant, duas fami- 
lias interpretantur, Samnai el llillel, ex quibus orti 
sunt Scribe εἰ Pharisai, quorum suscepit scholam 
Akibas, quem magistrum Aquile proselyti autu- 
mant.... Sammai igitur et Hillel, non multo prius 
quam Dominus nascerelur, orii sunt in “πάσα, quo- 
rum prior dissipator interpretatur, alter profanus ; 
eo quod per traditiones et δευτερώσεις suas. legis 
precepta dissipaverint, et maculaverint. Εἰ has esse 
duas domus quae Salvatorem non receperunt, qui 
factus sit eis in ruinam et in scandalum. En de mente 
Nazarenorum, ut et ceterorum Christianorum, Do- 
minus Jesus Salvator noster, ipse Dominus exerci- 
(uum est, non nudus homo ac simplex creatura. 

XIV. Idem ez eorum. Evangelio probatur. — Et 
certe in ipsorum Evangelio Christi deitatem di- 
sertissime expressam fuisse discimus ex fragmen. 


49 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


Ll 


Creatoris subinde contemplationem adipiscerer. A Ὁ γὰρ «pavorépav τὴν τῶν χτισμάτων ἐσχηχὼς 


Nam quisquis conditarum rerum perspicuam magis 
cognitionem comparavit, is earumdem auctorem, 
οἱ cognoscit clarius, et amplius admiratur. Inde ad 
arcana theologiz progressus sum, tam illius quam 
Greci seu gentiles tradidere, quam ejus quae ἃ 
nostris theologis certissima ratione est explicata. 
llis ergo scientiis plenus, utilitatem quz hinc per- 
cipitur, nondum cuiquam impertivi, neque per 
philosophiam (ilium parenti similem procreavi. 
Nam, quemadmodum plerique gestiunt naturales 
liberos suscipere, quo suum genus propagare 
queant, sic qui philosopbie operam dederunt, 
doctrina et arcana institutione gignere filios am- 
biunt, ut aureum philosophorum genus in vivis 
perpetuo conservetur : sed οἱ qui admirabilis istius 
sobolis auctores exstiterint, immortalem famam et 
laudem sortiuntur. Insuper bonitatis hoc proprium 
est, ut. quisquis bonis abundat, ea quoque aliis 
clargiatur. Proinde qui non sic animo el voluntate 
comparatus est, nequaquam in bono versatur, sed 
in malo, utpote superbia plenus et invidentia, qui- 
bus fit, ut cum aliis nolit communicare, si quid 
boni beneficio numinis consecutus est. Quapropter 
.et id quod sibi videtur habere, auferetur ab eo, 
uti contigit servo qui talentum acceptum non collo- 
carat apud nummularios !5, Ast ego qui bonam 
partem elegi, vehementer volueram doctrinam mihi 
comparatam aliis contradere : quando vero voto- 
rum compos non fui, ut inter fideles servos, qui 
accepta talenta apud alios cominittendo. condupli- 
carunt, censerer, neque per philosophiam sobolem 
ullam peperi, sed, ut ita loquar, sine liberis vado, 
ideirco misellus ego vultum, ut vides, lacrymis 
perfundo, gravique tristitia dejicior. » 

X. Hec verba cum ille audisset, qui talem 
thesaurum cupiebat, respondit: « Desine, vir beate, 
animumque tuum attolle tantisper : [VII] fortassis 
cnim Dominus dabit tibi petitiones cordis tui. » 
Wzo ait Joannis pater, mox quanta potuit celeritate 
ad Saracenorum principem cucurrit, ejusque pedi- 
bus advolutus, ornatissimum Cosmam sibi dari po- 
poscit. Neque repulsam retulit petitionis; sed do- 
ium retulit, ingentis pretii virum Cosmam utique, 


γνῶσιν, τρανότερόν τε χατανοεῖ, καὶ διὰ θαύματος 
ποιεῖται πλείονος τὸν ταῦτα δημιουργῆσαντα. Ἐν- 
τεῦθεν εἰς τὰ τῆς θεολογίας μετέδην μυστήρια, ἣν 
«& παῖδες Ἑλλήνων παρέδωχαν, xa fjv οἱ χαθ᾽ ἡμᾶς 
θεολόγοι διεσάφησαν ἀπλανέστατα. Τούτων οὖν με- 
στὸς γεγονὼς, οὔπω χσὶ ἄλλῳ μεταδοῦναι τῆς ἐξ 
αὑτῶν ὠφελείας πέφθαχα, οὐδὲ παῖδα τεχεῖν διὰ 
φιλοσοφίας πατρόμοιον. Φιλοῦσι γὰρ, ὥσπερ ol 
πολλοὶ, φυσιχοὺς παῖδας τεχεῖν, ἐντεῦθεν τὴν τοῦ 
γένους διαδοχὴν διαμένειν οἴομενοι " οὕτω xal οἱ 
φιλοσοφίαν ἐχμελετήσαντες, τέχνα διατεχεῖν διὰ 
διδασχαλίας χαὶ μνήσεως ποθοῦσιν, ἵνα τὸ χατὰ 
φιλοσοφίαν γένος χρυσοῦν ἐν βίῳ μέχρι παντὸς δια- 
σώζηται" οἱ δὲ τοῦ τόχου τούτου θαυμασίου παρ- 
αἴτιοι, ἀθάνατον χληροῦνται τὴν εὔχλειαν. “Αλλως 
τε τοῦτο τῆς ἀγαθότητος ἴδιον, τὸ μεταδιδόναι χαὶ 
ἄλλοις, ὧν πεπλούτηχέ τις χρηστῶν. Ὁ γοῦν μὴ 
οὕτως ἔχων, μηδ᾽ οὕτως ἐθέλων, ox ἐν τῷ ἀγαθῷ 
χεῖται, ἀλλ᾽ ἐν τῷ πονηρῷ, ὡς ὑπερηφανίας xaX 
φθόνου μεστὸς, ἐφ᾽ οἷς ἂν ἄλλοις μεταδοῦναι μὴ 
βούλεται, εἴ τινος εὐμοίρησεν ἀγαθοῦ. Διὸ xal à 
δοχεῖ ἔχειν, αἴρεται ἀπ᾽ αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τοῦ δούλου 
ἐχείνου, τοῦ μὴ καταδαλόντος τοῖς τραπεζίταις τὸ 
τάλαντον. Ἐγὼ δὲ τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐκλέλεγμαι, 
xai σφόδρα ἡρούμην τῆς προσούστς μοι σοφίας 
ἄλλοις γενέσθαι μεταδοτιχός. Ἐπεὶ ὃὲ οὐχ ἔτυχον 
«oU ποθουμένου, ἵνα τοῖς πιστοῖς ἐχείνοις δούλοις 
συνταχθῶ, τοῖς τάλαντα ποιησαμένοις ἐν διπλῷ διὰ 
τῆς πρὸς ἑτέρους χρήσεως, οὔτε μὴν τέχνον διὰ 
φιλοσοφίας ἀπέτέχον, xal ἄπειμι, ὡς ἄν τις εἴποι, 
ἄπαις, καὶ ἄθλιος, ὡς ὁρᾷς, χατονοῦμαι τὸ πρόσωπον, 
καὶ σχυθρωπάζω δεινῶς. » 


Τ΄. Τούτων ἀχηχοὼς τῶν ῥημάτων, ὁ ἐρῶν τοιοῦδε 
θησαυροῦ, ἀπεχρίνατο" « "Ea, ὦ μαχάριε ἄνθρωπε, 
χαὶ τὴν ψυχὴν παρηγόρησον " ἴσως γὰρ δῴη σοι 
Κύριος τὰ αἰτήματα τῆς καρδίας σον. » Ταῦτα εἷ- 
πὼν ὁ τοῦ Ἰωάννου πατὴρ, ὡς εἶχε ποδῶν, εἰς τὸν 
τῶν Σαρακηνῶν ἀπέτρεχεν ἄρχοντα (9), καὶ ποσὶν 
ἐχείνου προσέπιπτε, τὸν χόσμιον Κοσμᾶν ἑξαιτού - 
μενος, καὶ τῆς αἰτήσεως οὐχ ἐχπέπτωχε * λαμδάνει 
δὲ δῶρον τὸν πολλοῦ ὄντως ἄξιον, χαὶ ἀπαγαγὼν 


quem in suas z:»des adductum solabatur, diuturnis- p εἰς τὸν ἴδιον olxov, παρηγόρει τὸν ἄνδρα, καὶ τῆ; 


que aerumnis confectum recreabat. Tum et ejus- . 


modi quzdam. adjiciens, « Non modo, inquit, in 
posterum liber es, sed et domus mex te consortem, 


1* Matth. xxv, 28. 


μαχρᾶς καχοπαθείας &véjuye , καὶ τοιαῦτα λέγων 
προσέθετο- « Οὔχ εἴ μόνον ἐλεύθερος τοῦ λοιποῦ, 
ἀλλὰ xal χοιγωνόν σε τοῦ οἴχου μον τίθημι») xo 


NOTE. 


(9) Εἰς τῶν Σαραχηγῶν ἄρχοντα. Theophanes 
ad annum 18 Constantis imp. refert Maviam Da- 
masci regiam suam statuisse exstincto Ali , qui- 
cum de imperio contenderat. Μονοχρατορεῖ ὁ Μανίας 
βασιλιχῶς χατοιχῆσας ἐν Δαμασχῷ, θησαυροὺς ἐχεΐ 
ἀποθέμενος χρημάτων. Is vero princeps, de quo 
patriarcha  Hierosolymitanus loquitur, quantum 
capio, aut Abdelmelicus erat, aut fllius ipsius 
Walid, qui defuncto patre, regnavit usque ad an- 


num Ilegira 96, Christi 714. Walido autem So- 
lyman frater ejus successit, annisque duobus ac 
mensibus octo imperavit. Post eum Omar Abdvl- 
haziz annis duobus, deinde Jezid filius Abdolmelec, 
ac tandem Hesham filius ejusdem  Abdolmelec 
usque ad annum Christi 742; sub hoc Hesliam ac 
deinceps claruisse Damascenum nostrum dicerus. 
Sub Walilo autem Sarrazeui Blispauias iuva- 
serunt. 


425 


nomine, ut sape dixi, Nazarenorum , ten in. die in 
Christianos congerunt maledicta. Epiphanius etiam 
Nazarenos inimicissimos Judaeorum fuisse perbi- 
bet : πάνυ δὲ οὗτοι ἐχθροὶ τοῖς Ἰουδαίοις ὑπάρχουσιν : 
ita ut illi mane dum surgerent , meridie ac vespere, 
ὅτε εὐχὰς ἐπιτελοῦσιν iv ταῖς αὐτῶν συναγωγαῖς, 
quando preces in synagogis persolvunt, maledicta in 
eos conjiciant. Quod cerltissimo argumento esl 
Nazarenos cum Judeis ad orandum una uon con- 
venisse. 

XVII. Theodoretus Nazarenos non satis dispuuxit 
ab Ebionitis. — Ex his omnibus solutum manet 
Epiphanii dubium, qui sibi incompertum fuisse 
scripserat, num Christiani Nazareni Dominum Je- 
sum pro vero, proprio, naturalique Dei Filio habe- 
rent. Et cum Theodoretus illos Cbristum, uti. Ju- 
stum duntaxat hominem veneratos eese scripserit, 
apparet eum Nazarenis ejusmodi errores impu- 
tasse, qui Ebionitarum solammodo proprii essent. 
ἂς certe ipse, vir alias doctissimus, subjungit 
Yazarenos Evangelium Petri legere solitos. Atqui 


ez /raginento cujusdam epistole Serapionis Am-- 


tiocheni quod refert Eusebius, lib. vi, cap. 48, 
discimus Evangelium Petri usurpatum fuiase in 
Syria a«onnullis qui Docetarum dogmatis jmbuti 
erant. Docet porro jungebantur Encratitis, quo- 
rum mores Ebionilze zemulabantur, maxime ex quo 
ad Elxaitas Sawmszosve transierant. Sunt qui pu- 
tant Evangelium istud idem fuisse ac quod secun- 
dum Hebraeos dicebatur ; quo nempe, ut jam a me 
dictam est, Ebionitz? utebantur, sed ea ipsa parle 
mulilato qux in Monotessaro Tatiani Encratitarum 
antesignani omissa erat. Alii rursum, quibus ta- 
men vix assentior, idem esse ac Κήρυγμα Πέτρου 
Predicationem Petri, que perinde ab Ebionitis, 
vel conficta, vel corrupia fuit, ut viri eruditissimi 
intulerunt ex quodam ejus loco, quem auctor tra- 
ctatus De baptismo inter opera Cypriani protulit : 
In quo libro, inquit, contra omnes Scripturas, et de 
peccato proprio confitentem. invenies Christum, qui 
soins omnino nihil deliquit, et ad accipiendum Joan- 
nis baptisma pene invitum a malre sua esse compal- 
sum : item. cum baplizaretur, ignem. euper. aquam 
ene visum. Quse pravam Ebionitarum de Jesu 
Christo sensum, non Nazarenorum indicant. Idem 
auetor eadem praedicatione subjungit, Post tanta 
tempora Petrum et Paulum, post collationem Evan- 
ge in Jerusalem, et mutuam altercationem, et re- 

rum agmdarem dispositionem, postremo in urbe 
(Floma) quasi tum primum invicem sibi esse cognitos, 
et quedem alia hujuscemodi absurde et turpiter con- 
ficta, secundum mentem, ut apparet, Ebionitarum. 
Epiphanius vero perinde narrat Ebionitas magni 
fecisse librum cui titulus esset Περιόδων Πέτρου, 
Circnitionum Petri, sive ltinerarium Petri, quod 
hodieque exsistit, et ab Ebionitis vel scriptum, 
vel labefactatum esse una cum Pscudo-Petri ad 


(4) Lib. 1 Hist., c. 7. 
PATROL. 6a. XCIV. 


DISSERTATIO VII. 


428 


Jacobum epistola viri docti. perinde animadverte- 
runt. Qua de re in primis legenda sunt quee vir 
eruditissimus meique amantissimus Cl. D. Joannes 
Ernestus Grabe scripsit in Spicilegio Patrum primi 
scculi, pag. 60. Ad' hzec, cum Theodoretus addat 
bxreses Ebionitarum et Nazarzorum, de quibus 
locutus est, exortas esse, Domitiano imperatore, 
deque illis scripsisse Eusebium Casariegsem, et 
confutatas fuisse a Justino Martyre, Irenzo et 
Origene, salis superque significat, se nequaquam 
discrevisse Nazarenos ab Ebionitis : quamvis, ut 
luce clarius me ostendisse arbitror, toto coclo al 


. invicem discreparent. 


XIX. Dispunxit Eusebius. — Eusebius quidem 
Nazarenos indicare videtur, ubi disputat de evan- 
gelistarum Mattbzi et Lucz in enarranda stirpe ac 
genere Salvatoris dissensione (a), atque ex eorum 
relatione et testimonio couürmat, Joseph filium 
fufsse naturalem Natbanis, et secundum legem, 
Heli. Subdit deinde hoc se didicisse ab his qui ob 
propinquilatem generis, qua cum Domino nostro 
counjuncli erant. δεσπότυνοι appellabantur (b), qui 
Nazaris (forte est Nazareth) εἰ Cochaba Judee 
vicis, in reliquam regionem dispersi, supra dictam 
generis seriem ex Ephemeridum libro quam fidelissime 
ezxposwerunt : ἀπό τε Ναζάρων xai Koya6X χομῶν 

ἸἸουδαϊχῶν τῇ λοιπῇ γῇ ἐπ τιφοιτήσαντες, xai τὴν 
προειρημένην γενεαλογίαν ἔχ «s τῆς βίόλου τῶν 
ἡμερῶν εἰς ὅσον ἐφιχνοῦντο ἐξηγησάμενοι. Hi autem 
Ebionite non erant, qui sane Evangelium Luce 
discipuli Pauli nihil curasseut ut ipsum concilia- 
rent cum Mauhzi quod legebant Evangelio. Mcemi- 
nit etiam Eusebius eorum quas Hegesippus acci- 
disse narrabat propinquis et consanguincia Salva- 
toris nostri sub Domitiano et Trajano imperatore, 
quos proinde Nazarenos fuisse dubium non est : 
rectam vero fidem Christo servasse certissimum 
est ex eodem Ilegesippo. Nusquam alias Eusebius, 
nusquam prorsus Irenzeus, nusquam Origenes Na- 
zarenorum meminere: imo nusquam Justinus, ut 
ex eorum qua supersunt, et aliorum scriptorum 
Epiphanio antiquiorum libris audax infero. Nec 
alio proinde modo veteres isti Nazarenos confutasse 
dicti sunt a Theodoreto, nisi quatenus Ebionilas 
propter Judaicas observationes coarguerunt. 

XX. Ebionite Symmachiani, — Eodem etiau 
quo Theodoretus errore Nazarenos ab Ebionitis 
non dispungebant illi, qui eos, Augustino teste li- 
bro 1 Contra Cresconium, cap. 534, Symmachianos 
appellitabant, a Symmacho, ni fallor, Ebionita 
Scripturarum interprete. Ceterum. Symmachiani 
alii dieti sunt a Symmacho quodam patricii li:sre- 
tici Priscillianista filio : sed cum hi puri puli 
Gnostici essent, nequaquaimn legis ritibus scrupu- 
losa, ut Ebionite, superstitione obtemperabant. 

XXI. Alia mente Nazareni, alia Ebionite ritus 
legis seclati sunt. — AL vero alia. mente Ébioniutaze 


(b) Confer cum Epiph. hier. 29, n. 7. 
l4 


M1 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


4s 


quales a viris peritis probati fuere ex carminibus A ὅσον ἐν διαστήμασι xal σχηματισμοῖς καὶ ἀναλογία:ς 


etcanticis que modulati sunt. [ VIII] Sed quod 
attinet ad astironomiam, quanquam pauca de inter- 
vallis, figuris, et recessuum aquabili ratione ad 
brevem rudiorum eruditionem edisseruit : quantus 
tamen in ea Joannes exstilerit, ejus scripta salis 
superque significant. Talis equidem et Cosmas 
eral : sed de laudibus ejus sermonem relinquo. 
contexam. 

XII. Theologicis presertim student. [militas 
Joannis.—Quis porro exactam illius theologicorum 
placitorum scientiam el aceurationem non agno- 
scat et admiretur ex elementari ejus, vel, ut melius 
dicam, absolutissimo in dogmaticis libro, quem si 
quis tolius rectz? doctrina sanctionem et Mosaicas 
tabulas appellet, a vero neutiquam aberraverit. 
Quanquam non ignoro, olim me hujusce libri lau- 
. dem, non hoc in loco, texere debuisse : verum bmc 
ea de causa commemoravi, ut qua doctrina insti- 
tutus fuerit, palam fleret, et quanta eruditione et 
diligentia universam hanc sit consectatus. lilud 
autem admiratione dignum, ut ejus animus nihil 
ἃ scientia inflatus sit ; quin potius, quemadmodum 
geuerosi arboris rami exuberanti fructuum copia 
pregravali, deorsum in terram vergunt, sic et 
inclytus Joannes, cum illi multiplex litterarum et 
doctring fructus accrevisset, propendebat deorsum: 
non ita quidem ut in terram defixis oculis lzreret, 


sed magis in altissimum philosophi:z pelagus con- c 


tueretur, per quod cum humanis adhuc affectibus, 
ceu navi quadam ferretur, optabat tamen ct navi- 
gium ipsum mundo hoc exonerare, et corporalis 
affectionis vestimentis penitus, nuda mente pelagus 
pernatare, fundumque subire, ut conditam inibi 
niagni pretii margaritam inveniret. Hoc igitur cuin 
illi in votis esset, illudque spectaret, ad imum 
usque gurgitem descendebat, neque sua illa erudi- 
tione superbius efferebatur, sed arcanioris cujusdam 
sapienti: desiderio demissior erat. Sic igitur ejus 
animi lucerna intellectualis. mundane sapientiz 
oleo abundabat, ut ad illius pariter lampadis, quam 


corporale pabulum non alit, accensum superne lumen eam admoveret, totusque facis 


us Joannes videretur. 


Xlll. Patri restituuntur a magistro qui in mona- D 


sierium secedit. Joannes fit protosymbulus. — Tan- 
dem magister ejus, a discipulo ut verisimile est, 
jn hoc desiderium inductus, ad pueri patrem 


IIoc enim mihi propositum est ut Joannis 


τῶν ἀποστάσεων, xàv μιχρὰ διεξῆλθε περὶ αὐτῶν 
εἰς βραχεῖαν τῶν ἰδιωτῶν εἴδησιν, οἷος ὁ Ἰωάνντς 
ἐξ ὧν γέγραφε χαταφαίνεται " τοιοῦτος Ch πάντως 
χαὶ ὃ Κοσμᾶς. 'AAM ὁ περὶ τούτον λόγος ἑτέροις 
χείσθω * ὁ Ἰωάννης γὰρ ἡμῖν τῶν ἐγχωμίων ὑπό- 
θεσις. 

laudes 


JD', Τὸ 5k ἐν θεολογίαις αὐτοῦ xal ἀχριθείαις 
δογμάτων τίς οὐχ ἐπιγνώσεται χαὶ θαυμάζεται, ἐχ 
τῆς στοιχειωτιχῇῆς αὐτοῦ βίόλον (14), μᾶλλον δὲ 
παντελείου ἐν δόγμασιν, ἣν ἄν τις παντὸς λόγου 
ὀρθοῦ νομοθεσίας ἐρεῖ, xaX πλάχας Μωσαϊχὰς, οὐχ 


B ἁμαρτήσει τοῦ ἀληθοῦς ; ᾿Αλλ᾽ οἶδα ὡς ἐν τοῖς ἔμ- 


προσῦεν ἔδει με τὰ τῆς βίόλου ἐχείνης ποιεῖσθαι 
ἐγχώμια, χαὶ οὐχ ἐν τοῖς νῦν. ᾿Αλλὰ εἰρήχαμεν 
ταῦτα πρὸς ἀπόδειξιν ἧς ἐπαιδεύθη παιδείας, καὶ 
ὅπως ταύτην μετήει ἅπασαν μετ᾽ ἐπιστήμης χαὶ 
ἀχριθείας * xaX τὸ θαυμάσιον, ὅτι eux ἐφυσιώθη τῇ 
γνώσει, ἀλλ᾽ ὥσπερ τὰ τῶν φυτῶν εὐγενῆ βλαστή- 
ματα, ἐπιπληθύνοντι τῷ καρπῷ βαρυνόμενα, χάτω 
νεύει πρὸς τὴν γῆν, οὕτω δὴ χαὶ ὁ πολὺς Ἰωάννης, 
ἐπιπληθυνομένης αὐτῷ τῆς τῶν λόγων ἐπιχαρπίας, 
χάτω νεύων ἐτύγχανεν " οὐ πρὸς γῆν δὲ, ἀλλὰ πρὸς 
τὸ βυθιώτερον τοῦ χατὰ φιλοσοφίαν πελάγους ἀπο- 
σχοπῶν, ἔτι ἐπιπλέων αὐτῷ, ὡς μετά τινος πλοίου 
τῆς χοσμικῆς προσπαθείας. Ἐπόθει δὲ χαὶ τὸ 
πλοῖον τοῦ χόσμου τούτου ἀποσχευάσασθαι, χαὶ τὰ 
ἱμάτια τῆς σωματικῆς προσπαθείας τέλεον ἀπεχδύ- 
σασθαι, xaX οὕτω γυμνῷ τῷ vol τὸ πέλαγος διανή,- 
ξασθαι, xal εἰσδῦναι κατὰ βυθοῦ, ἵν᾽ εὑρήσῃ τὸν 
ἀποχείμενον Excel μαργαρίτην τὸν πολύτεμυν 5. Τοῦτο 
τοίνυν ποθῶν, καὶ πρὸς τοῦτο ἀποσχοπούμενος, 
πρὸς τὸν πυθμένα τοῦ βάθους ὑποχλινόμενος o Tv, 
Καὶ οὐχ ἐφυσιοῦτο τῇ γνώσει, ἀλλ᾽ ἐταπεινοῦτο τῷ 
ἔρωτι τῆς μυστιχωτέρας σοφίας. Οὕτως οὖν πλήρης 
ἣν αὐτῷ ἡ νοητὴ λαμπὰς τῆς ψυχῆς, τοῦ τῆς χοσμι- 
χῆς σοφίας P ἐλαίου, ἵνα xal τὸ ἄῦλον φῶς. ἄνωθεν 
καταπτὰν ἐπὶ τὴν λαμπάδα ταύτην ὑφάψῃτ, χαὶ 
πυρσοειδὴς ὁ Ἰωάννης ἀναφανῇ. 

instar igui- 


JI". Ἐπὶ τούτοις, ὁ τούτου διδᾷσπαλος, ἐκ τοῦ 
μαθητοῦ, ὡς ἔοιχεν, ὁδηγηθεὶς πρὸς τοῦτον τὸν 
ἔρωτα, πρόσεισι τῷ πατρὶ τοῦ παιδὸς, χαί φησιν" 
« Ἰδού σοι τὰ τῆς ἐπιθυμίας τετέλεσται, καὶ οἱ 


VARLE LECTIONES. 


ἢ Mss. R. πολυτίμητον. 


? Edit. ἀποχλινόμ, Ρ KR. ἐλαίου σοφίας. 


P Mss. R. ἐφάψῃ. 


NOTE. 


(14) 'Ex τῆς crtouswrixmnc αὐτοῦ βίδιλου. 
Incertum est, an hujus Vitze scriptor, Elementarem 
institutionem ad Joannem Laodicee episcopum, cum 
jis quibus prainittilur traetetibus adversus Nesto- 
rianos, Acephalos et Monotheletas, significare 
voluerit : an tripartitum opus de dialectica, here- 
sibus, et de fide orthodoxa : in quibus nempe 
omnibus Damascenus noster de rebus divinis de- 
dita opcra accurate satis disputat. De parallelis 


sermonem esse existimat Henschenius : quippc 
qui? secundum alphabeti elementa litterasve dige- 
sta sint : pauca tamen in eis theologica occurrunt, 
pleraque de moribus : nec tam sua protulit, quam 
aliena, Patrum scilicet et Scripturze loca , con- 
gessit. Plane quod auctor ait, dogmata omnia eo 
libro fuisse comprehensa , παντελείου ἐν δόγμα- 
σιν, librum De orthodoxa fide indubitanter mitti 
videtur indicare. 


[9 


Χριστόν. Quibus verbis significat etiam maledicta 
quz, llieronymo et Epiphanio testibus, Judzi ter 
in die, ut in Dominum Jesum, ita et in Christianos 
»c preseriim Nazarenos in synagogis suis pronun- 
tiabant. Hzc porro Justinus effatus est in dialogo, 
postquam praecepta ac cxremonias veteris legis per 





VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


430 


Christi mortem antiquata suppressaque fuisse f.r- 
missimis argumentis adversus Tryphoneim Judeum 
evicerat. Ceterum Hieronymus Ebionitarum socios 
refutat, qui Judcis tantum, et de stirpe Israelitici 
generis, hac custodienda decernunt (a) : ubi, ni fal- 
lor, Nazarenos significat. 








BIOX 


TOY OXIOY ΠΑΤΡῸΣ HMON IOQANNOY 
TOY AAMAZKHNOY 


ZYTTPAéEIZ ΠΑΡΑ IQANNOY IIATPIAPXOY IEPOZOAYMOQN. 


VITA 
S. P. N. JOANNIS DAMASCENI 


A JOANNE PATRIARCHA HIEROSOLYMITANO CONSCRIPTA. 


7 


A'. Τοῖς τετηρήχασι τὸ xav! εἰχόνα ἀῤῥύπωτον ^ 


χαὶ ἀδιαλώδητον, διηρθρωμένον τε, χαὶ ὡς ἀρχῆθεν 
εὖ ἔχον, ἣ xal διαχυθὲν πολλάχις, f) ῥυπωθὲν ἀνα- 
χαλεπαμένοις, εἰς τιμὴν ποιεῖσθαι εἰώθασιν οἱ ἄν- 
θρωποι τὰ θεῖα τούτων μορφώματα. Ὅσοι δὲ φιλοτι- 
μώτερον τὸ σέθας ἐνδείχνυνται, xaX ἡ χεὶρ αὐτοῖς 
σὺν τῷ πλουτεῖν μεγαλοπρεπὴς περιφανεστέραις 
ταῖς ὕλαις χέχρηται χαὶ λαμπραῖς, καὶ ταύταις τοὺς 
τούτων χαραχτῆρας ἐντυποῦσι, μείζω τὴν τιμὴν 


l|. Virorum sanctorum gesta posteris commen- 
danda, mazime doctorum Ecelesie. — — 1n more 
hominum positum est, ut iis" qui Dei imaginem ab 
omni labe ct macula puram tenuerunt, seu ἴῃ 
primigenia integritate et elegantia eam conserva- 
runt, seu cam oblitterata esset, et sordibus con- 
spurcata, eamdem  instauravere, divinas ipsorum 
effigies, honoris causa, conficiant, Quin etiam qui 
augustioris cujusdam cultus amantes videri ge- 


NOT £. 


* Παρὰ "Ioávvov ἀρχιεπισχόπου Ἱεροσοιζύμων. 
loennes iste Hieroselymorum patriarcha dudum ab 
obitu sancti Joannis Damasceni vixisse se signifi- 
cat, ubi scribit, equum non fuisse tanti viri. vitam , 
rustico more, imo lingua εἰ litteris Arubicis utcun- 

conscriptam negligere. Nec proinde censendus 
idem est, ac Joannes ille IV, qui Leonem ]1saurum 
et lconoclastas anathemate feriit, et quicum noster 
amicitia conjunctissimus fuit. Nam in Epistola ad 
jordawem Archimaudritam de hymno Trisagio, 

Damascenus Joannis ejusdem uti jam defuncti, 

quique adeo defendere sce non valeret, meminit. 
Joanni quarto Joannem alterum successisse fingere 
quispiam possit, eo quod epistola ad Constanti- 
num Caballinum seu Copronymum, qui Joannis 
Damasceni nomen przfert, in quibusdam codicibus 
manu exaratis, Joanni patriarchze Hierosolymitano 
tribuatur : verum suo loco ostendimus epistolam 
hanc scriptam fuisse, cum, vel Theodorus, vel 
Elias, Ecclesiam llierosolymitanam regeret. Euty- 
chius Alexandrinus, t. |l, p. 441, scribit, anno 
£eptimo Chalifatus Almotasemi, imperante Grazcis 
Tüeophilo, constitutum. esse Joannem patriarcham 
Hierosolymitanum, contra quem assurgentes. Hiero- 


solymitani, de ipso omnia mala dixerint : quare. ab 
ipsis meluens, scriptoque ipsis obsignato, cathedram 
reliquit. Verum nec istum Joannem Damasceni Vite 
fuisse scriptorem puto. Nam qui Joannis Dama- 
sceni vitam contexuit, ea se zelate vixisse innuit, 
qua Iconoclastarum furor penitus exstinctus 


B erat : Theophilus vero imperator, imaginum 8a- 


crarum perpetuus hostis fuit, et sanctissimos viros, 
qui eas defenderent, acerbissimis suppliciis et 
exsiliis exagitavit, Quamobrem Vitam Josnnis Da- 
masceni, ceu genuino auctori, ascribendam censeo 
Joanni illi patriarche Hierosolymitano, qui, ut 
Joannes Scylitzes Curopalates narrat, postremis 
Nicephori Phoce temporibus vivus ἃ Saracenis 
combustus est, cum illi putarent monitis ejus fore, 
ut Nicephorus, occupata Ántiochia et Syria, ipsos 
landem invaderet. Ceterum hzc quam pr:  mani- 
bus teneo de Vita Joannis Damasceni narratio, 
quamlibet oratoria arte paraphrastico more enar- 
rata sit a Constantino Ácropolita, multis tamen 
navis laborare mihi videtur, quos in istis adnota- 
l'ionibus meis ostenderc et castigare non dubi- 
tabo. 


5l 


VITA S. JOANNIS DAMASCENT. 


459 


Loo Isauricus imperium Romanum guberuabat, A εἰχόνων, xal τοῦ ὀρθοδόξου τῆς "ExxAnolac πληρώ- 


qui adversus venerandas imagines, el ortho- 
doxum Ecclesie cotum uti leo rapiens rugiens- 
que debacchabatur, atque illas quidem furoris 
igne ' comburebat, ipsarum vero cultores  cor- 
ripiens, impietatis tyrannicze dentibus misera- 
bilem in modum discerptos perdebat. Hzc ubi 
primum ad Joannis aures pervenere, tum Eliz 
zelum, cognominisque sui Baptist» in reprehen- 
dendo libertatem imitatus (utpote quem jam ante 
unctionem ad resistendum impietati destinatum, 
spiritus invisibiliter inungeret) sermonem ceu 
gladium spiritus strinxit, quo ad czdendum esa- 


! Psal, xx:, 14. 


ματος, ὡς Λέων ἁρπάζων xat ὠρυόμενος Tiv, ἐχείνα- 
μὲν κατακαίων τῷ πυρὶ τῆς θηριώδους μανίας, 
τοὺς δ᾽ αὐτῶν προσχυνητὰς ἁρπάζων, χαὶ ἀπολλύων, 
xai ὀδοῦσι τυραννιχῆς δυσσεδείας διασπαράσσων 
ἐλεεινῶς. Ταῦτα εἰς ἀχοὰς τοῦ Ἰωάννου ἐνέπεσε, 
καὶ τὸν ζῆλον μιμεῖται τοῦ "HAlou , xal τοῦ ὁμωνυ- 
μοῦντος τὸν ἔλεγχον, οἷα τοῦ πνεύματος χρίσαν- 
τὸς αὐτὸν ἀοράτως, καὶ πρὸ τῆς χρίσεως τῆς δυσσε- 
θείας ἀντίπαλον, χαὶ τὸν λόγον προδάλλεται, οἷα 
τοῦ πνεύματος μάχαιραν, ὅπλον τμητιχὸν ἀνελεῖν 
«b τοῦ θηριογγώμονος δόγμα ὡς χεφαλήν. Ἐπιστο- 
λιμαίους τοίνυν λόγους (19) ὑπὲρ τῆς vof ἀαεδασμίων 


NOTE. 


anno, 726, de proscribendis imaginibus Christi B cepistis, ares occludite : eo quippe abstinnerim mod» 


sauctorumque tractare coepit. Ilinc insequenti anno 
populi in Grzecia et Cycladibus rebellarunt , quos 
cum repressisset Leo, mentem nou mutavit : sed 
in primis Gregorium pontificem Romanum et 
precipuos ex Ecclesie pastoribus sibi conciliare 
tentavit. Atque adeo hoc anno 727, aut sub- 
sequenti 728, Joannem nostrum pro tuendis ima- 
ginibus scribere incepisse censeo. 

(49) 'Ezicco.Aqualovc τοίνυν «λόγους. x. 5. E. 
Utinam epistole ille exstarent, inquiunt Bollandia- 
ne collectionis continuatores. Atqui ex profecto 
exstant hodie. Nam e tribus orationibus qux imul- 
toties jam cum Grace, tum. Latine prodierunt, 
prima quidem 8. Joanne Damasceno ad. Dyzantinos 
orthodoxos scripta est, cum nihil ante pro Ecclesiae 
causa tuenda parturivisset, quemadmodum ex toto 
illius exordio apertum fit. Hanc scripsit quando 
Germanus Ecclesiam Constantinopolitanam patriar- 
chico jure administrabat. id enim diserte signifi- 
cat, ubi ait ; Precor universum populum , Dei, σὺν 
τῷ xaÀQ ποιμένι τῆς λογικῆς Χριστοῦ ποίμνης, τῷ 
τὴν Χριστοῦ ἱεραρχίαν ἐν αυτῷ ὁπογράφοντις una 
cum bono rationalis gregis Christi pastore, qui sum- 
mum Christi sacerdotium in seipso exprimit. Alteram 
posthac composuit, amicorum gratia, qui obscu- 
ritatis aliquid in priori repererant. Quod quidem 
praestitit anno Christi 750, quo Germanus solio de- 
trusus est a Leone. De hoc siquidem facinore no- 
ster conqueritur his verbis : Nunc quoque D. Ger- 
manus cum vita, (um doctrina re[ulgens, affectus 
plagis est, xai ἐξόριστος γέγονε, inque exsilium pul- 
sus : multi quin etiam alii episcopi el Patres. Scri- 

ta nimiruin est bzc oratio, cum primus rumori in 

alestina percrebuisset depositionis Germani pa- 
triarchz, nec adhuc illic innotuisset, ejus in locum 
intrusum fuisse Anastasium ; quod alterum facinus 
. nónnisi post dies quindecim ab expulso Germane 
patratnm est. Nam Damascenus hoc quoque silentio 
non pratermisisset. Praeterea orationes isla ea 
editae sunt a&late, cum ah anathemate contra Leo- 
nem pronuntiando hactenus abstinuerant Orientis 
episcopi. In tribus siquidem illis comminationem 
bane Leoni perzque intentat. Licet nos, iuquit, 
Paulus apostolus, vel angelus evangelizet propter id 
quod accepistis, ἰά quod sequitur, tacebimus modo, 
parcentes illis quorum conversionem speramus. Sin 
auem, quod Deus averiat, in perversa. sententia 
obstinatos viderimus, tunc. illud pronuntiasimus, 
uod sequitur ; nimirum, anathema sit. ldem quoque 
nsinuat in serie secundi et tertii. tractatus, ubi 
idem Apostoli dictum sic emollitur : Licet angelus, 
licet imperator evangelizet vobis preter id quod ac- 


quod subjungit Apostolus (puta anathema sit), quán- 
diu sperande emendationis locus est. Ejusmodi com- 
minationibus non usus est, tam suo, quam pont - 
ficis Hierosolymitani Joannis nomine, quicum sem- 
per amicitia conjunctissimus fuit. Id enim manifc- 
sto significant hzc alia verba, quse in fine oratio- 
num prim: οἱ secundze babentur : Οὐχ ἀνεξόμεθα 
νέαν πίστιν Oibáaxeo0aL, . . ix γὰρ Σιὼν ἐξελεύσε - 
ται νόμος " προφητιχῶς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, 
xaX ὁ λόγος τοῦ Κυρίον ἐξ ᾿ἱερουσαλῆμ᾽ οὐχ ἀνΞ:ξό.- 
μεθα, x. τ. &. Novam fidem doceri non patiemur. 
« Nam ez Sion exibit lez εἰ verbum Domini de Je- 
rusalem, » ut prophetico more pronuntiavit Spiritus 
sanctus. Non committemus ut etc. Porro licet Da- 
mascus ad patriareham Antiochenum spectaret, 
Hierosoly mitangs Ecclesie nomine anathematis ful- 
men intentavit Iconoclastis, cum ingentes ipse pos- 
sessioncs in Palestina haberet, propter quas se 


C sanctae civitatis throno quadantenus addictum cen. 


seret. Quin etiam vixdum ullus Antiochiz patriar- 
cha erat preter Jacobitam, uti πος Alexandriz; 
cum amba ists Ecclesie non nisi sub postremis 
Heshami Chaliphz annis, post diutinam viduitatem 
antistites suos habendi potestatem recup»raverint, 
ut discimus ex Theophane ad aunum tertium Co- 
ronymi, quo Heshamwus diem obiit. Quocirca 
idem chronographus ad annum 15 Leonis lsauri 
refert, Joannem Bierosolymitanum cum episcopis 
Orientis, utriusque nimirum digcesis , Syrie 
et Palestine , anathemate imperatorem hunc 
impium perculisse, xai Ἰωάννης σὺν τοῖς τῇς 
ἀνατολῆς ἐπισχόποις τοῖς ἀναθέμασι τὸν ἀσεδὴ ὑπο- 
θάλλει : uti nempe in orationibus Damascenus 
noster preinonuerat. Ubi Theophaass nullam alter- 
utrius patriarcha, Antiocheni aut Alexandrini, 
mentionem facit. Atqui integrum pene seculum 
elapsum erat, ex quo post Sophronii Hierosolymi- 
tani obitum, Palzstinz fideles, cum per Saracenos 
principes nullatenus licitum esset patriarcha: 
eligere, Romani, veluti fuerant a Sophronio ad- 
moniti, pontificis potestati sese dediderant ; quibus 
Theodorus papa ejusque successor Martinus, me- 
tropolitam Philadelphiensem przfecerunt, qui ini- 
quissinis illis temporibus, non Palestin:e modo, 
verum ct Orientis totius curam gereret, propter 
Macedonium Antiochenum , ejusque successores 
Monotheletarum  hieresis ardentissimos patronos 
Quocirca, cum Hierosolymitanis primum et aute 
alios, reddita facultas esset eligendi patriarche, 
nec suum adhuc Antiocheni haberent , Damasci 
Ecclesia llierosolymitano antistiti modo quodam 
mansit obnoxia, donec Heshamus eruditorum 


43 


VITA S. JOANNES DAMASCENTI. 


ἐ 


ΧΣ: τὶς οὐ ςυδιθήϊετα:, xal ’λύτοῦ ἀπέφευτον ὡς A p^rculsi timore erant, 3d remotiores orbis ΩΓ 


Ex προσύπου ὄφεως. 


D. Ὁ δὲ χαριτώνυμος οὗτος àvhp xai πλέξης 
πνυευματικὴς χάριτος, τῷῇό θυμῷ ζέσας χατὰ μόνου 
τοῦ be: fva χαὶ ζῆλος tím xal ἀρετὴ ὁ θυμός" 
οὐ τὴν Θράχην τότε οἰχῶν, εἰς Σαυρομάτας ἀπ- 
ἐτρεχεν, οὐδ᾽ ix Βύζαντος (3) εἰς Ἡ ραχλείους στή- 
λας ἀπέτευγεν, οὗτε μὴν ἐξ ἀναχτόρων εἰς ἐρήμους 
ξδιέθα:»ε UX τὸν τοῦ λέοντος βουχηθμὸν, ἀλλ᾽ ἐν 
Aaa2a2xy τὸ ποότερονε, ἐν Παλαιστίνῃ Gb ὕστερον 
ποιούμενος τὰς διχτριόχ-, xai ἐν ἐρήμω τόπῳ 
ἀπτχρύμενος, ἀντεπλλα,4τὸὴ πρὸς τὸν Λέοντα T&v- 
vi:6:3:1, xai τὴν χαρδίαν ἐχείΐίνου Ex τηλιχούτου 


διαστέ τπτὸς λόγοις χαλχευθεῖσι τῷ τοῦ παραχλίκτου Β 


πορὶ xil στομωθεῖσε τῷ ζωηρῷ ὕδατι, ὡς τρι- 
λόγχοι: ξόρατιν, ὁ ἐμὸς διέπειρε τρισαριστεύς. ΑΔᾺΣ 
“αἴτα μὲν ἂν τῷ χαθΐχοντι τόπῳ λαμπρότερον ὁ 
wy. ἐπτπλατυν:ῖ. Τούτου τοῖνον τὸν βίον, ὡς ἔτυχεν, 
ἐτεξιατέν ἀνροϊχιστὶ, παρορατέον, xai μᾶλλον 
mew διλέχτῳ χαὶ τράμμαπ' τοῖς ᾿Αραδιχοῖς: 
αὐ μενοῦν. Δι διηγητέον οἵας Din; εὐγενοῦς ὃ εὖ- 
βαλέπτατος βλαπτὸς ἀνατέθτλε, xal ola πατρὶς αὑτὸν 
ἄναξοῦναλι αὐχεῖ. 


lines contenderunt (leo enim rugiet, et quis men 
pavebit ! ἢ atque ab. eo tanquam ἃ facie. colubri 
profugerunt. 

Ul. Joannis nomen Hebraice cua TU 5E! exprimi- 
tur. Vita sancii Joannis Damasceni arabice primum 
scriptg. — At vero vir iste, spirituali, cujus no- 
men gerebat, erstia perfusus, cum adversus ser- 
pentes) solum ira effervesceret, ita υἱ irascendi 
affectus in animi boni stadium et virtutem evasis- 
set, non e Thracia quam ipse tunc temporis ince- 
leret, δὰ Sarmatas aufugit ; noa Byzantio ad colu- 
mpas Herculeas tutandz salutis causa se prewi- 
puit ; non denique propter rugitam Leonis ex anla 
in solitudinem concessit : sed, cum Damasci pri- 
mum, tum deinde in l'alestina degeret, atque ia 
solitudine monasticam vitam ageret, adversus Leo- 
nem strenue admodum depugnavit. Quanquam 
enim iuagenti locorum intervallo ter fortis hic meus 
athleta ab illo distabat, libris tamen igne Paracleti 
fabricatis, et vitali unda temperatis, obduratisque, 
veluti triplici lancea cor ejus transfodit *. Verum 
hsc suo loco luculentius oratio declarabit. An 
igitur in rem nostram erit tanti viri vitam rusli- 
camo more, imo lingua et litteris. Arabicis cone 


scriptam, idcirco contempüim negligere? Non profecto. Quocirea enarrandum modo est, ex qua 
quamque nobili radice florentissimum hoc germen prodierit, quz patria tellus illud se prutulisse gle- 


rietur. 

A. Aagnisxh; πόλις αὕτη ἐστίν" ὡς γὰρ ἐπὶ 
Παύλου μένα φρονεῖ, πρώτη τὸν οὐρανοδρόμον 
ἰδοῦτα μεταθέμενον τὴν δυσσέδειαν, χαὶ ἀντὶ μισο- 
χρίστου γεγονότα τιλόχριστον, οὕτω χἀπὶ τῷ ἀνδρὶ 
τούτῳ ἀγερωχεῖ χόπμιόν τι xal σεμνὸν, οὐχ ἐξ ἐτέ- 
ζωθεν ἔχοντι, οὐδ᾽ ἐξ ἑτέρας θρησχείας μεταθεμένῳ 
εἷς τὴν ὀρθότομον, ἀλλ᾽ ὡς αὐτὴ τοῦτον προενεγ- 
χοῦσα $:.50tv, xal μαιεύσασα πλέον τὰ πρὸς εὐσέ- 
6exxv , 8$ τὶν σωματιχὴν ὕτάρξιν, καὶ τοῖς λόγοις 
ἐχθρέψαξε, μέγα χομπάξει ἐπὶ τῷ οἰχείῳ βλαστῷ. 
Ὠρενθύεταί τε xal γέγηθε πλέον ἐπ᾿ αὐτῷ, ἣ ἐφ᾽ 
οἷς ἄλλοις ἔχει λαμπροῖς πρὸς περιφάνειαν, xiv 
ὥρῶν εὑὐχρατίας ἐρεῖς, χἂν ὑδάτων γλυχέων xai 
cuu) ἐπιῤῥοίας, οἷς πολλοῖς χαταχλύζεται. Οὐ 
«αρπκῶν εὐγενῶν δαψᾶεια τὴν πόλιν ταύτην ἑπαίρει 
χαὶ ἀνυωσῖ, ὡς τὸ Ex ταύτης ἀναθτλῆσαι τὸ χαλὸν 
“οὔτο δένδρον xal εὐγευξς, τὸ παρὰ τὰς διεξόδους 


* àmos in, 8. * IL Reg. xin. 11 


IV. Damascus. — Ea ipsa est Damascus civitas. 
Nam [ΠΠ quemadmodum ipsa Paulo magnifice 
ellertar, quod nempe prima colipetam illum vi- 
derit, cum impietatem ille abjecisset, et es Cbristi 
inimico amicus Christi facetus esset, sic ob hune 
quoque virum honeste et graviter intumescit ; nen 
quasi is aliunde venerit, aut ex altera religione 
quapiam ad rectam transierit, sed quoniam illum 
ex prima radice protulit, et pietate magis, quam 
editione corporis emisit in lucem, doccndoque 
muirivit, ob hoc germen suum admodum gloriatur 
et gestit, et majorem ex eo voluptatem percipit, 
quam ex alis ornamentis quis splendorem ipsi 
conciliant, sive temperaturam anni dixeris, sive 
przdulcium pellucidarumque aquarum fluenta plo- 
rima quibus irrigatur. Quin nec optimorum fru- 
cium copia huicce urbi tantum claritatis adjicit, 


VARI/E LECTIONES. 


* Edit. τὸ δεύτερον. 


NOTE. 


(3) Οὐδ' ἐκ Boturroc, x. t. e. Contraria bizec 
»unt illis quz refert auctor sermonis De p&iloco- 
siis, quem mox «subjiciemus, ubi oit, Joanuem 
nostrum Constantinopolitanum fuisse. εἰ patria 
pulsum, Damascum secessisse. Hune Damasci na- 
tm evincit cognomen Arabicum  Mansur, quod 
ejus progenitoribus ac toti familie proprium fuit, 
παππιχὸν ὄνομα, inquit Theophanes. Et. Synaxa- 
rium Basilii in codice Sirletano, D. Joannes, aule 


Mansur appellutus : quo vocabulo εἰ ipsius parentes 
appellabantur. Damasci, utpote 4085 Arabie con- 
termiaa erat, et Chalipharum Mohammedanorum 
sedes, lingua Arabica familiaris a prisca aetate fuit. 
Ex eadem gente. Mansurorum fuerunt patriarcha 
duo, Sergius et Elias, quorum primus sub Theo- 
philo imperatore, alter sub Dasilio Macedone, Hie- 
rosulymttanz — Ecclesize prz fuerunt, ut. fert Euty- 
chii Alexandrini Chronologia. 


455 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


456 


rosa manu, qu: alio pergere Simulet, civitatem A vtz(* οὐ μετρίως Yàpx χἀγὼ πρὸς τοῦτον συναροῦ- 


nullo labore occupabis. Ad hanc enim expeditio- 
nem ego quoque operam mcam conferam, quando 
tota regio urbsque ipsa mez potestati subest.» 

XVI. Epistola Leonis ad calipham. — — Adornata 
bac epistola, alteram impius ille pari malignitate 
scribit ad Saracenorum,qui Damascum obtinebant, 
principem, in hunc sensum :« Quemadmodum 
nihil pace beatius novi , nihilque fortunatius ami- 
citia, sic pacis foedera servare, cum laude dignum, 
tum Deo gratum censeo. Eapropter nihil mibi 
potius eL antiquius est, quam ut qua pepigi cum 
tua serenitate pacis conventa, jinviolenta tuear, 
tametsi ad ea clandestine solvenda et astute fran- 
gendam fldem a quodam e Christianis qui sub 
imperio tuo degunt, crebris litteris inciter, quibus 
ille certo affirmat, multam se mihi opem presti- 
turum, quo tuam urbem occupero, modo copiosum 
exercitum illuc misero. Quapropter unam ex ejus 
epistolis quas ad me scripsit tibi remisi, qua fi- 
dem adstruat iis de quibus ad te scribo, simulque 
ut intelligas quis sim ego, quam in tenendis ami- 
ciliis verax atque integer, insuper et ejus qui au- 
sus est liec ad me scribere, malevolentiam fraudu- 
lentiamque perspectam habeas. » 

XVII. Dextera Joauni manus amputatur. — Am- 
bas epistolas istas qui Leo perinde nominabatur, 
ac versulia serpentina instructus erat, per quem- 
dam e suis ad barbarum mittit. Quibus hic acce- 
ptis, ad se Joannem vocat, confictam dolo ei epi- 
stolam porrigit: quam Joannes cum percurriseet, 
litterarum quidem typos et formas suis esse si- 
miles fassus est, qu:e vero iis continerentur, ea 
se prorsus nescire, nec sibi unquam in mentem 
venisse. Nequaquam vero epistolam legenti, la- 
tuere doli et insidie quae sibi struerentur ab im- 
peratore. Αἱ princeps ille, cum Christi inimicus 
essel, ad ea qna a Joanne afferebantur, perinde 
80, ut fert adagium, habebat, atque asinus ad ly- 
ram : siluit a bonis verisque sermonibus ; at non 
Hem obmutuit, quin iniquum facinus imperaret, 
sed e vestigio dexteram Joannis jubet ampulari. 
Cumque is breve tempus aliquod concedi sibi ro- 
garet, ad se purgandum, exponendumque nefandi 


pal σοι τὸν σχοπὸν, ὅτι xal ὑπὸ χεῖρα ἐμὴν πᾶπα ἡ 
ya Y, καὶ ἡ πόλις ἐπιτελεῖ. 


IQ'. Τούτου γενομένου τοῦ γράμματος, γράμμα 
ἕτερον διαχαράττει Ex τῆς αὐτοῦ δυσμενείας Y ὁ 
δυσσεδὴς πρὸς τὸν ἄρχοντα τῶν ἐν Δαμασχῷ Σαρα- 
χηνῶν, οὕτως ἔχων τοῦ σχοποῦ" « Ὡς οὐδὲν οἷδα 
τῆς εἰρήνης μαχαριώτερον, οὐδὲ τῆς φιλίας εὐδαιμο- 
νέστερον, xai τὸ τηρεῖν τὰς εἰρηνιχὰς συνθήκας Ena:- 
νετὸν χαὶ φιλόθεον, διὰ ταῦτα παντὸς ἄλλον προτί- 
θεμαι, ἀδιαλύτους φυλάττειν, ἃς διεθέμην εἰρηνιχὰς 
φιλίας πρὸς τὴν σὴν εὐγένειαν * * καίτοι πρὸς τὸ ταύτας 
διαλύσαι χρυφίως, xal παρασπονδήσαι δολερῶς, ὑπό 
τινος τῶν ὑπὸ σὲ τελούντων Χριστιανῶν πολλάχις ἐχ- 
καλούμενος διὰ γραμμάτων αὑτοῦ πολλῶν, διαδεόαιου- 
μένων ἀσφαλῶς, καὶ πλεῖστά μοι συμθαλέσθαι πρὸς τὸ 
τὴν ὑπὸ σὲ χειρώσασθαι πόλιν, ἂν πολυπληθὲς ἀφήσω 
κατ᾽ αὐτῆς ^ στράτευμα. "ἔνθεν τοι xat μίαν τῶν ὑπ᾽ 
ἐχείνου μοι πεμπομένων ἐπιστολῶν ἀντεξαπέστειλά 
cot, βέθαια παριστῶν, ἅπερ σοι ἔγραψα, ἵνα γνῷς 
οἷος ἐγὼ περὶ τὰς φιλίας ἀληθὴς τε xal ἀπαράσπον- 
δος, ἐπιγνοίης δὲ xal τὸ δυσνοῦν xal δολερὸν τοῦ 
ταῦτα γράψαι πρός με τολμήσαντος. 


: 1Ζ', Ταῦτα οὖν ἄμφω τὰ γράμματα ὁ λεοντώνυμο:ς 
καὶ ὁφιογνώμων τὸν δόλον, διά τινος ἐξαπέστειλε 
πρὸς τὸν BápOapov. Ὁ δὲ ταῦτα δεξάμενος b, ἐπιχα- 
λεῖται τὸν Ἰωάννην χαὶ τὸ δολερὸν ἐχεῖνο γραμμά- 
τιον αὐτῷ ὑποδεέχνυσιν. Ὁ δὲ Ἰωάννης τοῦτο διεξιὼν, 
τοὺς τῶν γραμμάτων τύπους τοῖς ἑαυτόῦ παρειχά- 
ζεσθαι συγκφτέθετο" τὰ δὲ αὐτοῖς ἐμφερόμενα, μὴ 
τὸ παράπαν εἰδέναι, μηδεὶς εἰς νοῦν βαλέσθαι * ποτὲ 
προσέθετο. Οὐχ ἠγνόησε δὲ τὸν δόλον, xa τὴν τοῦ 
βασιλέως ἐπιδουλὴν, ἀναγνούς. ᾿Αλλ᾽ ὁ μισόχριστος 
ἐχεῖνος ἄρχων πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ Ἰωάννου λεγόμενα, 
ὄνος ἣν λύρας ἀχούων, τοῦτο δὴ φάναι τὸ TT, ταρ- 
οιμίας * χαὶ ἐχωφώθη μὲν ἐξ ἀγαθῶν ῥημάτων xal 
ἀληθῶν. Οὐχ ἐσίγησε δὲ τοῦ μὴ ἄδιχον ἀποφθέγξασθα: 
πρόαταγμα, ἀλλ᾽ εὐθὺς χελεύει τὴν δεξιὰν χοπῖναι 
τοῦ Ἰωάννου. Καὶ δεομένου βραχὺν χρόνον δοθῆναι 
οἱ πρὸς ἀπολογίαν τε καὶ ἀφήγησιν τῆς χατ᾽ αὑτοῦ 
μανίας τοῦ δυσσεδοῦς d, οὐχ ἀνῆχεν, οὐδὲ ἠνέσχετο, 
ὅλος ὑπὸ τῆς μανίας ἐχστὰς ὁ βάρθαρος. Καὶ δὴ 


imperatoris adversum se furorem, abnuit barba- D ἐχχέχοπται δεξιὰ, ἡ ποιήσασα δύναμιν τοῖς ὀρθοδό- 


rus, nec permisit, quippe qui percitus ira sui jam 
compos non erat. Precisa igitur illi dextera est, 
qua homines odio Dominum habentes incessebat, 
et pro atramento quo ante tincta fuerat, quando 
cultum imaginum litteris propugnabat, proprio 
cruore lingitur. Atqui excisam hanc Domini, si 
ita loqui fas est, dexteram in foro suspenderunt. 

XVIII. — Obsecratio Joannis ad sanctam Dei 
Genitricem ut manus sibi restituatur, versibus Ana- 


ξοις ἐν θεῷ, δι᾽ ὧν γέγραφεν * * ἐχχέχοπται δεξιὰ, 
ἡ ἐλέγχουσα τοὺς μισοῦντας τὰν Κύριον, xai àv. 
μέλανος ᾧ ἐδάπτετο πρότερον λογογραφοῦσα τὴν 
τῶν εἰκόνων προσχύνησιν, οἰχείῳ αἵματι βάπτετα:. 
Ἐχχοπεῖσαν τοίνυν ἐχείνην τὴν δεξιὰν Κυρίου ἴ, 
ἵν᾽ οὕτως εἴπω, ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς ἐμετεώρισαν ὅ. 


1Η’. Ἑσπέρας οὖν χαταλαθούσης, χαὶ εἰς πέρας 
λῆξαι τοὺς θυμοὺς τοῦ τυράννου ἃ ὑποτοπάσας ὁ 


VARLE LECTIONES. 


x Edit. μετρίως γάρ. Υ Mss. R. δυσνοίας. *Edit. εὐσέδειαν. « Edit. αὐτοῦ. 
c Mss. Wt. ἔγραφεν. 


ὁ Edit. βάλλεσθαι. d Mss. R. δυσωνύμου. 


b Mss. R. δεδεγμένος. 
f Ms. Henschenii vocem banc 


omisit, quam auctor annuit satis, ubi subjungit, ἵν᾽ οὕτως εἴπω, ut ita dicam. Edita inale, ὑπὸ τοῦ χυρίου, 
quam tamen lectionem aliisecuti sunt. 5 Mss. ἀπτώρησαν. bh Edit. τῶν τυράννων. 
, . 


"et 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


438 


τῆς πόλεως χατεχράτησαν. Ἔνθεν τοι ἡ ἀρετὴ αὐτοὺς Α tempore Agaris nepotes urbem ceperunt, ortho- 


ἐπισήμους πεποίηχεν ἐν μέσοις τοῖς ἀσεδέσιν, ὡς 
αἰδουμένων αὐτὴν χαὶ τῶν πολεμίων αὐτῶν" ἣ 
μᾶλλον, ὡς Δανιὴλ ἐδόξασε Θεὸς παρὰ τοῖς ᾿Ασσυ- 
ρίοις, δι’ ἣν εὐσέδειαν ἀνεδείξατο, xaX Ἰωτὴφ ἐν 
Αἰγύπτῳ, ἐπιτρόπους χαὶ χυρίους ἐν ἀλλοτρίοις 
χαὶ ἐχθροῖς τοὺς αἰχμαλώτους χαταστησάμενος- 
Θὕτω χἀνταῦθα τοὺς τοῦ Ἰωάννου mponátopac πρα»- 
γὙμάτων καθίστησιν ἐπιτρόπους ἐν αὐτοῖς τοῖς Σαρα- 
χηγοῖς * xai χρατοῦσι κἀνταῦθα οἱ εὐσεδεῖς 4 αἰχμά- 
λωτοι τῶν αἰχμαλωτισάντων αὑτοὺς ἀσεδῶν. "D 
θαυμασιῶν Θεοῦ μεγάλων, xal τεραστίων τῶν ἐξαι- 
σίων ἱ Οὐδὲν ἀρετῆς ὑψηλότερον * οὐδὲν. εὐσεδείας 
ἐστὶ τιμιώτερον, ἢ μετεωρότερον. Ὡς γὰρ σημαῖα 
ἐπὶ βουνοῦ, μᾶλλον δ᾽ ὡς λύχνος ἐν νυχεὶ, xal ὥσπερ 
σξέρμα τῷ Ἰσραὴλ, καὶ οἷον σπινθὴρ ἐν σποδιᾷ, 
τὸ τῶν προπατόρων γένος τοῦ Ἰωάννου ἐν Δαμασχῷ 
χαταλέλειπται 9, ἵνα τὸν λαμπρὸν τοῦτον προ- 
ενέγχῃ πυρσὸν, ὃ δὲ φωτίσῃ πάντα τὰ πέρατα. 
ἴαοῦτοι μὲν τῷ εὐφημουμένῳ ὑπῆρξαν ol κροπά- 
τορεῖ. 


G^. Ὁ πατὴρ δὲ, ὡς ῥίζης ἀγαθῆς τοιαύτης ἀνα- 
δοθεὶς, ἐπ᾽ εὐσεδείᾳ xal ταῖς ἄλλαις ἀρεταὲς τοὺς 
τεχόντας ὑπερδάλλεσθαι φιλονειχῶν ν μείζω τὴν 
θεοφιλίαν f ἐπεδείξατο. "Ἔδει γὰρ τῷ οὕτω λαμκρῷ 
χαὶ sig ἄχραν ἀρετῆς περιωπὴν πεφθαχέναι μέλ- 
40vtt, τὸν προσεχέστερον τῆς γενέσεως αἴτιον, περι- 


doxam (ldem nullo prorsus modo. labefactarint. 

Quo etiam factum est, ut inter medias impiorum 

catervas virtus eos insignes.reddiderit, vel ipsismet 

fidelibus eam venerantibus : seu potius [1V], quem- 

admodum Danielein apud Assyrios propter edila 

pietatis specimina *, et apud /Egyptios Josephum 

Deus illustravit *, adeo ut eos, tametsi eaptivi 

eragt in terra extranea et hostili, moderateres 
dominosque constituerit; sic quoque Joaunis ms- 
jores negotiorum publicorum administratores inter 

Saracenos ipsos prefecerit , atque illic etiam pii 

captivi impiis, ἰδ quorum potestatem venerant, 

impenitarint. O ingentia Dei miracula, stupendaque 

prodigia! Nihil profecte virtute sublimius, nibil 

pietate prastantius est οἱ excelsius. Nam quasi 

vexillum super collem δ, aut potius veluti lucerna 

in.noete ",et quasi semen in Igrael, et sicut scinlilla 
in cinere *, sic majorum Joannis genus relictum 
Damasci fuit, ut praeclaram hanc facem proferret, 
que cuncüs terre finibus przeluceret *; Atqui. 
ejusmodi fuere majores illius quem laudandum. 
suscepimus. 

VÀ. Patrem. habuit viriutis studiosum. — At ipso- 
pater, ut qui esset ex tam hona radice propagatus,. 
cum pietatecaeterisque virtutibus parentes antecellere 
eontenderet,'impensiorem quoque Dei dileetionen 
pre se tulit. Et sane consentaneum erat, uli viro 
tam claro, quique ad summum virtutis fastigium. 


φανέστερον τῶν πρὸ αὐτοῦ € γενέσθαι, ἵν᾽ ὥσπερ (; Derventurus essei, is propinquior vit auctor obtin- 


kx τῆς xa0' εἱρμὸν προδάσεως, ἡ πρὸς τὸ ὕψος 
ἀναδρομὴ γένηται χατὰ λόγον εὔταχτον, ὡς δόξαι 
παρὰ τῆς θείας προνοίας ἄνωθεν οἰχονομεῖσθαι τὰ 
χατὰ τὸν μέγαν τοῦτον καὶ μεγαλώνυμον, οἷον ἄρα 
συμδέδηχε χἀπὶ Β τοῦ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου. Ἐπεὶ 
γὰρ μείζων τῶν πρὸ τούτου προφητῶν ἀναλάμψειν 
ἔμελλε, xal πάσης ἱερωσύνης ἐπέχεινα ἐνεργῇσαι 
μυστήριον, τὸ τοῦ Δεσπότου μου βάπτισμα ὑπὸ τῆς 
προνοίας προῳφχονήμητο, οὐχ &x τῶν τυχόντων προ- 
δήσεσθαι, kx ἱερατιχῆς δὲ φύλης, xaV προφήτην 
εἶναι τὸν φύσαντα. Οὕτω γοῦν χἀνταῦθα, ὁ τοῦ 
Ἰωάννου πατὴρ, ἀνὴρ ὑπὸ τῆς προνοίας τάττεται 
τὰ μάλιστα εὐσεδὴς χαὶ φιλάνθρωπος. Διοικητὴς 
Ἱὰρ τῶν δημοσίων πραγμάτων τῶν ἀνὰ τὴν χώραν 


geret, qui majores quoque suos claritate anteire, 
quod velut continuato quodam progressu, recta et^ 
composita ratione strueretur in altum ascensus : 
ita plane ut preclari bujus. et illusuis viri res di. 
vina olim providentia gubernari haud aliter-vide- 
rentur, atque in Joanne Baptista contigit. Nam,. 
quia futurum erat ut cunelis re&ro prophetis major 
eluceret, et mysterium omni sacerdetali munere 
prestantius perageret, Domini nempe baptismum ; 
idcirco a divina Providentia procuratum erat, mo de 
vulgi ordine, sed e-sacerdotali prodiret tribu, et 
parentem prophetam haberet : pari modo divinitus 
quoque provisum est ut Joannis paler, vir cum pri- 
mis pius et hbumanissimus exsisteret. Cum enim 


xásav καταστὰς διὰ τὸ περιὸν αὐτῷ τῆς τε ἀρετῆς D publicorum negotiorum cure et administrationi 


Ἐὰὶ τῆς ἄλλης τοῦ βίου περιφανείας, καὶ ἐφ᾽ οἷς 
Vebsa. πλούτῳ συχνῷ, οὐχ εἰς χῴμους, καὶ μέθας, 
χαὶ δαπάνα: ἀχαίρους ἐχρῆτο τοῖς χρήμασιν, ἀλλ᾽ 
ὅσον ἐν χρυσῷ ἦν αὐτῷ xal ὕλαις ἑτέραις ῥᾷστα 
πινουμέγαις, ὥνιον ἐποιεῖτο τῶν εἰς αἰχμαλωσίαν 

ἀγομένων Χριστιανῶν' ἣν δὲ ἄλλην εἶχε χτῆσιν 

ἀχίγητον 1 - πλείστη δὲ τούτῳ ἐτύγχανεν χατὰ τὴν 

Ἰουδαίαν χαὶ Παλαιστίνην" εἰς ἀνάπαυσι" ἐδίδου, 


prafecius esset, tum propter eximiam viriutem 
suam, tum ob reliquum vitse splendorem, divitiis 
quibus florebat plurimum, non ad comessationes 
perpotationesque et inanes expensas abutebatur, 
sed quidquid in auro aliisve bonis mobilibus facul- 
tatum haberet, id totum in Christianorum captivo- 
rum redemptionem et pretium impendebat : im- 
mobilia vero bona, quae per omnem Judam et 


* Dan. n, 48. * Gen. χει, Af. * Isa. xxx, 47, " Prov. xxxi, 48. * Isa, 1, δῖ. * Eccli. xti, 28, 


VARIE LECTIONES. 


ἣν R. εὐσεδοῦντες. — * χαταλέλοιπεν. 
1^» : al Basil, interpr. possessiones alic iminobiles. 


I R.. θεοφέλειαν. 


€ Edit. R, πρὸ τοῦ. 6 Ἀ, περὶ, (à Edi. κινη- 


490 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


440 


Palaestinam multa possidebat, hec redemptis Chri- A xal τὴν τοῦ βίου αὐτάρχειαν τοῖς, ὅσοι τῶν ἐξωνη- 


stianis qui iis locis sedem sibi delegissent, ad rc- 
quiem et sufficiens vite subsidium elargiebatur, 
tum aliis sub ccelo libero, et pede soluto, quocun- 
que luberet proficisci permittebat. Ea erat hujus 
viri virtus et humanitas. Sic enim multa habuit 
lanquam qui possideret nihil, sed suas opes Deo 
noctu diuque rependeret. — 

Vil. Joannes nascitur et baptizatur. Ejus educatio. 
— Hic talis cum esset, non hospitalitatis, ut Abra- 
ham, sed humanifatis mercedem accepit, admirari- 
dam utique prolem, sinon ex promissione, certe ex 
pracognitione et prafinitione divina. Prenoverat 
siquidem Deus qualis esset Joannes evasurus, 
eumque ex tanto viro procreandum [V] przestituit ; 
quo nempe pro hymanitale, quam in eos qui liber- 
tatem cum dura captivitate commutarant , istud 
premii referret. Nascitur itaque ci puer hic cgre- 
εἶα, eumque cum tenero adhuc corpusculo esset, 
per spiritualis matris regenerationem lucis filium 
facit: rem exsecutus tunc sane non facilem, et 
quam multi inter medias illas gentes vix ausuri 
fuissent. Deinceps in eam de puero pater cnram 
incubuit, non ut agitare equos condisceret, non 
dextere hastam vibrare, non arcu sagittam colli- 
neando miltere, non pugnare cum feris, et natura- 
lem mansuetudinem in belluinam crudelitatem 
immutare, ceu mu!tis contingit, qui frequenter ira 
perturbantur, et furiosum quemdam immanemque 


μένων Χριστιανῶν, τὴν ἐν ἐκείνοις τοῖς τόποις 
προΐρηντο χατοίχησιν, τοὺς δ᾽ ἄλλους, ἐλευθέρῳ 
φωτὶ χαὶ ποδὶ, ὅπη βούλοιντο, συνεχώρει πορεύεσθαι. 
Τοιαύτη τοῦ ἀνδρὸς ἣ φιλάνθρωπος ἀρετή. Πολλὰ 
γὰρ ἔχων, ὡς μηδὲν ἔχων ἐτύγχανε, νύχτωρ xol 
μεθ᾽ ἡμέραν τὰ προσόντα θεῷ ἀποχτώμενος. 


Z'. Οὕτως ἔχων, οὐ φιλοξενίας, ὡς ᾿Αδραὰμ, ἀλλὰ 
φιλανθρωπίας λαμδάνει μισθὸν, cóxov θαυμαστὸν, 
εἰ καὶ μὴ ἐξ ἐπαγγελίας, ἀλλὰ θείας προγνώσεως 
xai προορίσεως. Προέγνω γὰρ ὃ Θεὸς τὸν Ἰωάννην 
ὁποῖος ἔσται, xal προώρισε τοῦτον ἐχ τοῦδε vevf- 
σεσθαι τοῦ ἀνδρὸς, εἷς μισθὸν αὐτῷ, ἧς φιλανθρω- 
πίας ποιεῖν ἐνείθιστο, εἷς τοὺς τῆς ἐλευθερίας ἀντι - 
κληρωσαμένους αἰχμαλωσίαν δεινήν. Τίχτεται οὖν 
αὐτῷ παῖς οὗτος (4) ὁ λαμπρὸς, καὶ ἀπαλῷ τῷ σώ- 
ματι ἔτι, τῇ διὰ τῆς πνευματιχῆς μητρὸς ἀναγεννή- 
σει, τέχνου φωτὸς ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν ἀπεργάζεται, 
πρᾶγμα ποιῶν, οὐ τότε ῥᾷον, οὐδ᾽ ἐν μέσοις ἐχείνοις 
τοῖς ἔθνεσιν εὐχατατόλμητον τοῖς πολλοῖς. Εἶτα 
φροντὶς τῷ πατρὶ τοῦ παιδὸς, οὐ χελητίζειν αὐτὸν 
μαθεῖν, οὐδὲ δόρυ χινεῖν δεξιῶς, οὐχ Ex τόξου βάλλειν 

Ἰστὸν εὐστοχώτατα, f| θηρίοις μάχεσθαι, xai συν- 
αμείδειν τὴν φυσιχὴν ἡμερότητα εἰς θηριώδη ὠμό- 
τητα, οἷα γίνεται τοῖς πολλοῖς τὸν θυμὸν ταρασσο- 
μένοις συχνῶς, καὶ μανιῶδες ἅττουσι, χαὶ παρά- 
πληχτον * ἐφ᾽ οἷς οὐχ ἑἐζητεῖτο τῷ τοῦ Ἰωάννου 
πατρὶ Χείρων ἄλλος τις ὀρεσίτροφος, μυελοῖς ἐλά- 


in modum exsiliunt : ad has artes non quserebatur C φων ἐχτρέφειν τὸν διδασχόμενον, ἀλλ᾽ ἀνὴρ ἀνηρευ- 


a patre Joannis Chiron alter, in montibus enutritus, 
qui cervorum medullis discipulum aleret : sed vir 
investigabatur nulla non eruditione excultus, qui 
onini genere doctrinz et scienti: peritus csset, et 
ex animi cerde verbum bonum eructaret, ut suum 
quoque filium talibus cibis et condimentis aleret. 
Hor porro tam sanctum desiderium Deus ipsi exple- 
vit, et ἃ quzrente repertus est qui querebatur. 
Modus vero quo is quterebatur inventus est, talis 
fuit. | 

Vill. Cosmas senior captivus Damascum adductus. 
Sacerdos εἰ monachus erat. 1— Barbari Damasceni 
facta, ut assolebant, excursione ad maris littora, 
multam Christianorum hominum przdam tulerant, 


νᾶτο πᾶσαν παιδείαν ἐξησχημένος, ἐν ἐπιστήμη 
τυγχάνω» λόγου παντοίου, xal λόγους ἀγαθοὺς τῆς 
ψυχικῆς καρδίας ἐξερευγόμενος, ἵνα χαὶ τὸν αὑτοῦ 
παῖδα τοιούτοις ἐχθῤέψῃ τοῖς ἐδωδίμοις χαὶ xapu- 
χεύμασι" καὶ τὴν ἱερὰν ἐπιθυμίαν ὁ θεὸς ἀπο- 
πληροῖ τῷ ἀνδρὶ, καὶ τῷ ζητοῦντι εὕρηται ὃ ζητού- 
μενος. Ὁ δὲ τρόπος τῆς τοῦ ζητουμένου εὑρήσεω- 
τονσδί k. 


H'. Οἱ ix Δαμασχοῦ βάρδαροι (δ), τὴν χατὰ θά- 
λασσαν ποιούμενοι ἔφοδον ὡς αὐτοῖς εἴθιστο, πολ- 
λοὺς τότε Χριστιανοὺς ἐληΐσαντο, καὶ χαταδάντε- 
εἰς θάλασσαν ἐν πλοίοις, ἠχμαλώτευσαν αἰχμαλω- 


descendentesque mare in navibus, captivos pluri- D σίαν πολλὴν, καὶ εἰς τὴν πόλιν αὐτῶν ἀγαγόμενο:, 


mos adduxerunt, adductosque in urbem, partim 
venales emptoribus proponebant, partim gladio 
trucidandos reservabant. Horum sortis particeps 


00; μὲν τοῖς ὠνουμένοις. προέθεντο, οὗς δὲ μαχαίρας 
εἶλχον ποιήσασθαι ἀνάλωμα. Τούτοις χαὶ τις συν- 
απεχληρώθη ἀνὴρ σχῆμα ἠμφιεσμένος μοναδιχὺν, 


VARIA; LECTIONES. 


| Reg. τῶν ἔξωθεν ὄντων, qui ex regionibus aliis adventarant. ἵ R. τοιουτοςδί. 


NOT &. 


(4) Τίχτεται οὖν αὐτῷ ὁ παῖς οὗτος. Quo anno 
Joannes Damascenus natus sit, quove anno ob- 
ierit, obscurum prorsus est, quod vel conjectura 
assequi nullus possit. Certum tamen videtur natum 
eum esse ante exitum seculi septimi. Nam si Vite 
ejus auctori fides adhibenda est, ante annum 730, 
ea sale erat, ut publica Saracenorum principis 
uegotia administraret, ct de fidc adversus hareti- 


cos scriberet. Quinimo, paulo post in adnotatio- 
nibus istis ostendam, eum monasticze vite nome: 
dedisse, atque in clerum  llierosolymitanum 
accensitum fuisse, sub primis temporibus Lennis 
Isauri imperatoris. - . 

(8) Οἱ ἐκ τοῦ Δαμασκοῦ βάρθαροι. Hoc forte 
contigit circa an. 699, quo Arabes, Africa su 
acta, Mediterraneum mare infestarunt. 


iut VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 419 


ἐξ Ἰταλίας ὁρμώμενος (0) , χόσμιος τὴν ὄψιν, xo- A et socius fuit vir monachi vestem indutus, oriundug 
σμιώτερος τὴν ψυχὴν, xai τὴν χλῆσιν Κοσμᾶς (1). ex Italia, venustus facie, sed venustiori animo, 
Kat τις σεμνότης αὑτοῦ τῷ προσώπῳ ἐπέπρεπε — Cosmas et ipse nomine, in cujus ore gravitas quz- 
χαταμηνύουσα τὴν ἐντὸς χατάστασιν. Τούτου προσ- — dam elucebat, quz interiorem hominis eompositio- 
ἔπιπτον toig ποσὶν ol ἑλχόμενοι πρὸς σφαγὴν, ἐλε- nem indicaret. Ad pedes ejus illi se projiciebant qui 
πάρουν ἵλεων αὑτοῖς τὸν Θεὸν ποιήσασθαι, καὶ ὑπὲρ — trahebantur ad necem : ipsum obsecrabant, ut Deum 
ὧν ἡμαρτήχασιν, ἄφεσιν εὑρεῖν τῷ φιλανθρώπῳ — sibi propitiun: redderet, et scelerum veniam enixis 
ἐπεύχεσθαι. Οἱ οὖν βάρδαροι τὴν τῶν τεθνηξομένων — precibus ab ejus erga homines propensa bonitate 
ἐχείνων δυσωπίαν ὁρῶντες, fjv ἐποιοῦντο πρὸς τὸν — ipsis impetraret. Quocirca barbari, observata reve- 
σεμνοήθη ἐχεῖνον, προσιόντες ἐπυνθάνοντο τοῦ áv- — rentia qua sese illi jamjam morituri ad virum tanta 
δρὸς, τίς τε εἴη τὴν ἐν τῷ κόσμῳ ἀξίαν, xal ποῖος — morum gravitate ornatum convertebant, ad eum 
τὴν περιφάνειαν ἐν Χριστιανοῖς. Ὃ δὲ ἀπεχρίνατο, — accedentes sciscitabantur, quam in mundo dignita- 
εἰπών" Οὐδενὸς ἀξιώματος ἄλλου τῶν κατὰ xóspov!, — tem gereret, quove inter Christianos honore splen- 
ἱερατιχὸὰν δὲ χρῖσμα περιχείμενον χέχτημαι. — desceret. Ille vero respondens ait : Nulla quidem 
"Aypetog δέ sl; εἶμι, μονότροπος, xaX φιλοσοφίαν ^ alia mundana, sacerdotali autem duntaxat dignitate 
ἐξτσχηχὼξ, ob μόνον τὴν καθ᾽ ἡμᾶς xai φιλόθεον, D polleo. Alioqui inutilis quidam monachus sum, qui 
ἀλλ᾽ ἣν xal ol θύραθεν σοφοὶ διετάξαντο, ὡς δὲ philosophis operam dedi, non nostre solum, ac 
καῦτα ἔφησε, δαχρύων ὑπεπλήσθη τοὺς ὁφθαλ- qua amando Deo vacet, verum et illi quse externos 


"οὖς. sapientes habet auctores. Hec ubi pronuntiavit, 
obortis lacrymis oculi ejus perfusi sunt. 
€. οἱ μαχρὰν 6b ὁ τοῦ Ἰωάννου πατὴρ ἑστηχὼς, {Υ}} ΙΧ. Haud procul inde constiterat Joannis 


xal οὕτως Evóaxpuv «bv ἄνδρα ἑωραχὼς, προσήει nostri parens, qui virum illacrymantem contuitus, 
παραχαλέτων τῆς συμφορᾶς, xal φησιν" « ἵνα τί, — accessit, tristem ejus casum solaturus : « Ecquid 
ὦ ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, τὴν τοῦ xócpou στέρησιν — tandem causa est, homo Dei, inquit, cur tu mundi 
προσχλαίεις, ὁ πάλαι τούτῳ ἀποταξάμενος, xal jacturam fleas, cui jampridem nuntium remiseris, 
νεχρωθεὶς, ὡς ὁρῶ Ex τοῦ σχήματος ; » Καὶ ὁ po- — atque, ut ex hac veste conjicio, jamdudum mortuus 
ναχὸς ἀπεχρίνατο" « Οὐ ταύτης τῆς ζωῆς τὴν στέ- — sis?» Tum vero monachus : « Jacturam hujus vitz 
ρῆσιν ἀποξύρομαι" ἐγὼ γὰρ, ὡς εἴρηχας, τῷ χόσμῳ nequaquam lugeo. Ego siquidem, ut modo aiebas, 
νενέχρωμαι. Τοῦτο δέ με ἀνιᾷ, ὅτι πᾶσαν μετήειν τηογίυ8 sum. mundo. Hoc solum moleste fero, 
ἀνθρωπίνην σοφίαν, xaX τὴν ἐγχύχλιον προῦπεθέ- . quod omnem sapientiam humanam ἔγαϑίγα sim 
μὴν ὥσπερ θεμέλιον. Τῇ ῥητοριχῇ τὴν γλῶσσαν “ persecutus, substructo eis veluti. fundamento illo 
ἐξέσχημαι" ταῖς διαλεχτιχαῖς μεθόδοις xaX ἀποδεί- — circulo, quem vocant, scientiarum. Rhetorica lin- 
Gest tbv. λόγον πεπαίδευμαι" τὴν ἠθιχὴν μετήειν guam exercui; dialecticis preceptis demonstratio- 
ὅτην ὁ Σταγειρίτης, xa ὅσὴν ὁ «oU ᾿Αρίστωνος (8)  nibusque rationem excolui; quidquid ad scientiam 
παραδέδωχε " τὰ περὶ τὴν φυσιχὴν θεωρίαν ἅπασαν, — morum pertinet, seu a Stagirite, seu ab Aristonis 
ὡς ἰχανὸν ἀνθρώπῳ ἐντεθεώρηχα " ἀριθμητιχῇς δὲ — filio traditum sit, id accurate pervestigavi ; rerum 
ποὺς λόγους μεμάθηχα * γεωμετρίαν εἷς &xpov ἐξ- — naturam universam, quantum homini pervium est, 
ἤσχημαι" áppoloylag δὲ μουσιχῇς xaX ἀναλογίας — inspexi; arithmetica rationes didici; geometriam 
εὐτάχτους σεμνοπρεπῶς χατώρθωχα " ὅσα τε περὶὺ adamussim teneo; musices concentus proportio- 
τὴν οὐράνιον χίνησιν, τὴν τῶν ἀστέρων περιφορὰν — nesque probe satis sum assecutus : ad cceli motum 
οὖ παρέλιπον, ἵν᾽ bx μεγέθους καὶ χαλλονῆς τῶν οἱ conversionem siderum quacunque attinent, non 
χτιτμάτων ἀναλόγως τῇ περὶ τούτων μου γνώσει, — pretermisi, ut ex magnitudine et pulchritudine 
χαὶ τὴν περὶ τοῦ χτίστου θεωρίαν ἀνάλογον ἔξοιμι. rerum creatarum, parem juxta ac capere possem, 


VATWIJE LECTIONES. 
! Edit. ἀξιώματος ἱερατιχοῦ χρίσμα. 


NOTA. 


(6) Ἐξ Ἰταλίας ὁρμώμενος. Ex. Calabria, ni D editis legitur, xaY ἀσυγχρίτης ἐπιλεγομένου : ul 
fallor, que monachis Graecis plena crat. Thco- vero doctissimi llenschenii interpretatio staret, 
phanes ad annum 22 Constantis |] imperatoris — scribendum fuisset, xal ἀσυγχρίτου ἐπιλεγομένου, 
haec habet: Τούτῳ τῷ ἔτει ἠχμαλωτίσθη μέρος τῆς Δι mendum typographicum corrigi sic debet ex 
Σιχελίας, xa ᾧχίσθησαν ἐν Δαμασχῷ ἐλήσει αὺ- codicibus mss. quos etiam Combefisius legit, xa* 
τῶν. Hoc anno Sicilie bona pars captivitate op- ἀσυγχρίτως ἐπιλεγομένου, quique citra ullum cum 
pressa est, ac cives hinc adducli, sponte sua Dama- — quovis altero comparationem allectus (uit. Sive quo. 
sci sedem fixerunt. linc proclive Arabibus fuit, ut — Joannis Damasceni pater sapentiorem alium inqui- 
lali: vicinis regiones, €alabriam scilicet, identi- — rendum sibi non putarit, sive quod ea incompara- 


cem popularentur. bili doctrina praeditus esse ex eventu comproba- 
(ἢ Καὶ τὴν xAncir Κοσμᾶς. Meneca addunt, — tus sit. ] . 
cogitatione. Asyncrites (inquit Henschenius) id est (8) Aristoteles nimirum, a Stagira patria, ct 


indifferens , niliil dijudicans , vel incomparabilis, — Plato, Avistonis filius, Academiis princeps. 
propter doctriu: excellentiam. In Menais quidem 


49 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


44 


Creatoris subinde contemplationem adipiscerer. A 'O γὰρ τρανοτέραν τὴν τῶν χτισμάτων ἐσχηχὼς 


Nam quisquis conditarum rerum perspicuam magis 
cognitionem comparavit, is earumdem auctorem, 
et cognoscit clarius, et amplius admiratur. Inde ad 
arcana theologix€ progressus sum, tam illius quam 
Graci seu gentiles tradidere, quam ejus qua ἃ 
nostris theologis certissima ratione est explicata. 
llis ergo scientiis plenus, utilitatem qux binc per- 
cipitur, nondum cuiquam impertivi, neque per 
philosophiam filium parenti similem procreavi. 
Nam, quemadmodum plerique gestiunt naturales 
liberos suscipere, quo suum genus propagare 
queant, sic qui pbilosophi; operam dederunt, 
doctrina et arcana institutione gignere filios am- 
biunt, ut aureum philosophorum genus in vivis 
perpetuo conservetur : sed et qui admirabilis istius 
sobolis auctores exstiterint, immortalem famam et 
laudem sortiuntur. Insuper bonitatis hoc proprium 
est, ut. quisquis bonis abundat, ea quoque aliis 
clargiatur. Proinde qui non sic animo et voluntate 
comparatus est, nequaquam in bono versatur, sed 
in malo, utpote superbia plenus et invidentia, qui- 
bus fit, ut cum aliis nolit. communicare, si quid 
boni beneficio numinis consecutus est. Quapropter 
,et id quod sibi videtur habere, auferetur ab eo, 
uti contigit servo qui talentum acceptum non collo- 
carat apud nummularios ᾽ν. Ast ego qui bonam 
partem elezi, vehementer volueram doctrinam mihi 
comparatam aliis contradere : quando vero voto- 
rum compos non fui, ut inter fideles servos, qui 
accepta talenta apud alios cominittendo. condupli- 
carunt, censerer, neque per philosophiam sobolem 
ullam peperi, sed, ut ita loquar, sine liberis vado, 
idcirco misellus ego vultum, ut vides, lacrymis 
perfundo, gravique tristitia dejicior. » 

X. Hac verba cum ille audisset, qui talem 
thesau rum cupiebat, respondit: « Desine, vir beate, 
animumque tuum attolle tantisper : [VII] fortassis 
cnim Dominus dabit tibi petitiones cordis tui. » 
IIo ait Joannis pater, mox quanta potuit celeritate 
ad Saracenorum principem cucurrit, ejusque pedi- 
bus advolutus, ornatissimum Cosmam sibi dari po- 
poscit. Neque repulsam retulit petitionis; sed do- 
unm retulit, ingentis pretii virum Cosmam utique, 


γνῶσιν, τρανότερόν τε χατανοεῖ, καὶ διὰ θαύματος 
ποιεῖται πλείονος τὸν ταῦτα δημιουργήσαντα. 'Ev- 
τεῦθεν εἰς τὰ τῆς θεολογίας μετέδην μυστήρια, ἣν 
τε παῖδες Ελλήνων παρέδωχαν, χαὶ fjv οἱ χαθ᾽ ἡμᾶς 
θεολόγοι διεσάφησαν ἀπλανέστατα. Τούτων οὖν με- 
στὸς γεγονὼς, οὔπω xoi ἄλλῳ μεταδοῦναι τῆς ἐξ 
αὐτῶν ὠφελείας πέφθαχκα, οὐδὲ παῖδα τεχεῖν διὰ 
φιλοσοφίας πατρόμοιον. Φιλοῦσι γὰρ, ὥσπερ οἱ 
πολλοὶ, φυσιχοὺς παῖδας τεχεῖν, ἐντεῦθεν τὴν τοῦ 
γένους διαδοχὴν διαμένειν οἴομενοι " οὗτω xal οἱ 
φιλοσοφίαν ἐχμελετήσαντες, τέχνα διατεχεῖν διὰ 
διδασχαλίας χαὶ μυήσεως ποθοῦσιν, ἵνα τὸ χατὰ 
φιλοσοφίαν γένος χρυσοῦν ἐν βίῳ μέχρι παντὸς δια- 
σώζηται" οἱ δὲ τοῦ τόχου τούτου θαυμᾶσίον παρ- 
αἴτιοι, ἀθάνατον χληροῦνται τὴν εὔχλειαν. ΓΆλλως 
τε τοῦτο τῆς ἀγαθότητος ἴδιον, τὸ μεταδιδόναι χαὶ 
ἄλλοις, ὧν πεπλούτηχέ τις χρηστῶν. Ὁ γοῦν μὴ 
οὕτως ἔχων, μηδ᾽ οὕτως ἐθέλων, οὐχ kv τῷ ἀγαθῷ 
χεῖται, ἀλλ᾽ ἕν τῷ πονηρῷ, ὡς ὑπερηφανίας xax 
φθόνου μεστὸς, ἐφ᾽ οἷς ἂν ἄλλοις μεταδοῦναι μὴ 
βούλεται, εἴ τινος εὐμοίρησεν ἀγαθοῦ. Διὸ xal ὃ 
δοχεῖ ἔχειν, αἴρεται ἀπ᾽ αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τοῦ δούλου 
ἑἐχείνον, τοῦ μὴ χαταδαλόντος τοῖς τραπεζίταις τὸ 
τάλαντον. Ἐγὼ δὲ τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐχλέλεγμαι, 
xai σφόδρα ἡρούμην τῆς προδσούστς μοι σοφίας 
ἄλλοις γενέσθαι μεταδοτιχός, Ἐπεὶ δὲ οὐχ ἔτυχον 
τοῦ ποθουμένου, ἵνα τοῖς πιστοῖς ἐχείνοις δούλοις 
συνταχθῶ, τοῖς τάλαντα ποιησαμένοις ἐν διπλῷ διὰ 
τῆς πρὸς ἑτέρους χρήσεως, οὔτε μὴν τέχνον διὰ 
φιλοσοφίας ἀπέτέχον, xal ἄπειμι, ὡς ἄν τις εἴποι, 
ἄπαις, χαὶ ἄθλιος, ὡς ὁρᾷς, χατονοῦμαι τὸ πρόσωπον, 
χαὶ σχυθρωπάζω δεινῶς. » 


l'. Τούτων ἀχηχοὼς τῶν ῥημάτων, ὁ ἐρῶν τοιοῦδε 
θησαυροῦ, ἀπεχρίνατο" « "Ea, ὦ μαχάρις ἄνθρωπε, 
χαὶ τὴν Ψυχὴν παρηγόρησον" ἴσως γὰρ δῴη σοι 
Κύριος τὰ αἰτήματα τῆς καρδίας σου. » Ταῦτα εἰ- 
πὼν ὁ τοῦ Ἰωάννου πατὴρ, ὡς εἶχε ποδῶν, εἰς τὸν 
τῶν Σαραχηνῶν ἀπέτρεχεν ἄρχοντα (9), καὶ ποσὶν 
ἐχείνου προσέπιπτε, τὸν χόσμιον Κοσμᾶν ἑξαιτού- 
μενος, καὶ τῆς αἰτήσεως οὐχ ἐχπέπτωχε * λαμθάνει 
δὲ δῶρον τὸν πολλοῦ ὄντως ἄξιον, χαὶ ἀπαγαγὼν 


quem in suas zdes adductum solabatur, diuturnis- D εἰς τὸν ἴδιον olxov, παρηγόρει τὸν ἄνδρα, xal τῆ: 


que Φγιμ πη 8 confectum recreabat. Tum et ejus- . 


iodi quzdam adjiciens, « Non modo, inquit, in 
posterum liber es, sed et domus mex [6 consortem, 


** Matth, xxv, 93. 


μαχρᾶς καχοπαθείας ἀνέψυχε, καὶ τοιαῦτα λέγων 
προσέθετο- « Οὔχ εἴ μόνον ἐλεύθερος τοῦ λοιποῦ, 
ἀλλὰ xal χοινωνόν σε τοῦ οἴχου pou τίθημι , xol 


NOT E. 


(9) Εἰς τῶν Zapaxnvóv ἄρχοντα. Theopbanes 
ad annum 18 Constantis imp. refert Maviam Da- 
masci regiam suam statuisse exstincto Ali , qui- 
cum de imperio contenderat. Movoxpaxopst ὁ Μανίας 
βασιλιχῶς κατοιχῆσας ἐν Δαμασχῷ, θησαυροὺς ἐχεῖ 
ἀποθέμενος χρημάτων. Is vero princeps, de quo 
patriarcha  Hierosolymitanus loquitur, quantum 
capio, aut Abdelmelicus erat, aut filius ipsius 

alid, qui defuncto patre, regnavit usque ad an- 


num llegir» 96, Christi 714. Walido autem So- 
lyman frater ejus successit, annisque duobus ac 
mensibus octo imperavit. Post eum Omar Abdul- 
haziz annis duobus, deinde Jezid filius Abdolmelec, 
ac tandem Hesham filius cjusdem  Abdolmelec 
usque ad annum Christi 742; sub hoc llesham ac 
deinceps claruisse Damascenum nostrum dicemus. 
Sub Walilo autem Sarrazeui Mispanias iunva- 
serunt. 


M5 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


46 


συνδέσποτον, xas' ἐμὲ, συμμέτοχόν μοι πάτης χαρᾶς ἃ et una mecum ex zquo dominum constituo, mez- 


τε xal θλίψεως. Τοῦτο δὲ μόνον πρὸς τῆς σῆς αἰτῶ 
τιμιότητος, ἵνα τοῦτον δή μοι τὸν ἐχ φύσεως υἱὸν 
Ἰωάννην, xai τοῦτον δῆτα τὸν ἕτερον τὸν ὁμωνυ- 
μοῦντά σοι, ὃν xal εἰς υἱὸν ἐποιησάμην πνευματι- 
xbv, ἐξ Ἱεροσολύμων ὁρμώμενον, xal ἀφ᾽ ἁπαλῶν 
ἀπορφανισθέντα τῷ σώματι, πᾶσαν, ἣν οἶδας, παι- 
δείαν καὶ φιλοσοφίαν, τὴν θύραθεν, xal ἡ τοῦ πνεύ- 
ματὸς χάρις τοὺς ἀξίους ἐμυσταγώγησεν, ἐχπαιδεύ- 
spe καὶ διδάξῃς ἐπιμελέστατα, » Ὁ δὲ φιλόσοφος, 
πρὸς ἅπερ ἀχήχοεν͵ ἵππος ἦν εὐθὺς δετμὸν ἀποῤῥή- 
ξας, καὶ χροαίνων κατὰ πεδίου " ἢ ἔλαφός τις δι- 
φῶσα, wal πρὸς πηγὰς ὑδάτων ἐχπεμπομένη. Εἶπες 
ἂν αὐτὸν οἷόν τινα Μίδαν μεγάλοις ἐντετυχέναι 
ϑησαυροῖς τοῦ χρυσοῦ. Τοιοῦτον ἔχων πρὸς τὸ πρᾶ- 
γα τὸ πρόθυμον, τοὺς νέους ἀναλαμθδάνεται, καὶ 
χαϑίσταται τούτοιν διδάσχαλος. 


Mr. Ὃ δὲ Ἰωάννης ἀετὸς ἦν ἀέρα διαπετώμενος, 
ὡς πιΐφυξι χρώμενος, εὐφυίᾳ φύσεως καὶ σπουδῇ 
προακιρένιως. Ὃ δὲ χατὰ πνεῦμα τούτου ἀδελφὸς 
χαὶ συμμύστης αὐτοῦ Κοσμᾶς -, γαῦς fjv ἱστίοις 
πιερυσσομένη (10) , xal φορτὶς φερομένη xa0* ὑδά- 
τῶν, τῷ πνεύματι ἐξουρίας αὐτῷ τὰ πνέοντι, καὶ 
ζεφυρῶδες ἀπὸ πρύμνης φυσῶντι. Οὕτως τάχει 
φύσεως καὶ σπουδῆς συντονίᾳ διὰ βραχέων συνελέγη 
τούτοις ἅπαν σπουζαιότατον μάθημα, ὅσον γραυμμα- 
“ἰχῆς, ὅσον διαλεχτιχῆῇῆς τε καὶ ἀκοδειχτιχῆς. Τῇ 
δὲ ἡθεκῇ φιλοσοφίᾳ οὐ τὸν νοῦν μόνον ἐκόσμουν διὰ 


que tum lzlitis tum afflictionum participem. Hoc 
autem unum te rogo, vir honorande, ut meum 
hunc quem a natura suscepi fllium, istumque 
alterum, cui idem ae tibi nomen est quemque 
Hierosolymis oriundum, et tenera adhuc setate 
parentibus orbatum, in fllium spiritualem adoptavi, 
omni tam peregrina, quam ea qua Spiritus sancti 
gratia dignos imbuit, eruditione omni et philo- 
sophia, cujus scientiam tenes, perquam diligenter 
instituas. » His auditis, philosophus statim equo 
per campum vinculis confractie eurrenti, aut cervo 
sitienti, et ad fontes aquarum ire permisso con- 
similis erat. Dixisses eum instar Mide cejusdam 
in magnmo& auri thesauros incidisse. Qua igitur 
animi alacritate ad opus aggrediendum ferebatur, 
tum adolescentes suscipit, et amborum magister 
przficitur. 

XI. Joannis et Cosma Junioris ingenium, pre- 
gressus, theologie peritia. — Joannes porro egregis 
sua indole, neenon prompta voluntatis studio, 
ceu pennis et alis quibusdam instructus, ad instar 
aquil:e ecelum pervolabat ; Cosmas autem illius 
seeundum spiritum frater et. condiscipulus navem 
referebat passis undique velis alatam, aut onera- 
riam aliquam, quiz secundis auris aspirantibus et 
zephyris & puppi flantibus, per undas ageretur. 
Unde factum est, ut. ingenii pernicitate et con- 
£entione studii brevi tempore collectam ab illis 


τῆς χατὰ ταύτην μαθήσεως, ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς ψυχῆς (ἡ fuerit, quidquid in grammatica et dialectica atque 


τεραχῶδες χατέστελλον. Καὶ ὡς ἀετὸς δὲ βλέπων 
ὀξὺ, οὕτως ἦσαν ἐκχεῖνοι πρὸς τοὺς τῶν φύσεων 
λόγους ἀσκαρδαμυτὶ ἀτενίζοντες. ᾿Αναλογίας δὲ χαὶ 
ἀριϑμητιχὰς οὕτως ἐξησχήχασιν εὐφυῶς, ὡς Πυ- 
αγόραι 3) δΔιοφάνται (11). Γεωμετρίας δὲ τὴν ἀπόδει- 
ἂν οὕτως ἐξεκαιδεύθησαν, ὡς Εὐχλείδας τινὰς τού- 
τος δοχεΐῖ,, xal οἵτινες ἄλλοι παρόμοιοι. Περὶ δὲ 
τὴν ἁρμονιχὴν (12) τοιοῦτοι γεγόνασιν, ὁποῖοι ἄρα 
ἰξ ὧν ἐμουσουργήσασαν θείων μελισμάτων τοῖς 
δυνετοῖς καταφαίνονται. Περὶ δὲ ἀστρονομίας (15), 


in ipsa demonstrandi arte continetur : morali vero 
disciplina sic mentem excolebant, ut turbulentos : 
etiam animi motus compescerent, et quam acutos 
in solem aquila, tam illi irretortos in rerum natu- 
ralium rationes oculos defgebant. Ad hasc pro- 
portiones arithmeticas non minori dexteritate et 
diligentia discusserunt, atque Pythagorse et Dio- 
phanti. Geometriam autem ita perdidicerunt, ut 
novi quidam Euclide viderentur, aut si qui alii 
gimiles ejus fuerunt. In harmonice tales evaserunt, 


VARL/E LECTIONES. 


"Desunt hzc in edit., habentur in R. 


NOTA. 
(0 ^O δὲ xarà πνεῦμα τούτου ἀδειφρὸς D bibliotheca Vaticana. Hic eam arithmetices partem, 


Κοσμᾶς. Cosmam istum, quem Graci a divinorum 
wat i» ttüesüs ipsorum canuntur. hymnorum 
compositione Woypo^y vocant, adoptatitium fuisse 
Joannis Damascen fratrem , perinde narrat Con- 
stantinus A ita, in paraphraslico sermone 
sio : Βαὶ ὅ πρὸ αὐτοῦ τεθεὶς εἰς υἱὸν γνησίου στε- 
ρῆσει γεννήματος, ὁ θαυμάτιος χλῇσίν τε xal τρόπον 
Κοσμᾶς. AL vero sanctissimo doclori germanum 
postea natum,esse fratrem colligo ex Vita sancli 
Stephani Sabait:e, qui hujus filius f'uisse fertur. 
(11) Ὡς Πυθαϊόραι καὶ Διοράντω,. Legendnm 
melius pulo, Διόφαντοι. Suidas. Διόφαντος ὄνομα 
χώριον" Diophanius nomea proprium , cum multi 
ejus nominis erstiterint , in primis arithmetica 
scicntize laude inclaruit Diophantus Alexandri- 
nus, cujus sex De arithmetica libri editi sunt a 
Joarne Gaspare Bacheto Maziriaco Sebusiano, 
l'aris. 1621. Tredecim vero asservari aiunt. in 


qu» Arabica voce Algebra hodie vocitatur , ad- 
invenit, ante seculum Ecclesie quintum. Nam 
jpse putatur esse, in quem lHypatia virgo Alexan- 

rina eximie docta, commentarios scripsisse Sui- 
das narrat. 

(12) Περὶ δὲ τὴν ἁρμονικήν. Eximios fuisse. 
poetas et musicos Cosmam et Joaunem testantur 
qu: supersunt hodie, sacra ipsorum carmina, quse 
Canones vocitari solent, queque Suidas sit taut 
eleganti: esse, ut cum iis nulia altera comparari 
queant, ὥστε σύγχρισιν οὐχ ἐδέξαντο. 

(12) Περὶ δὲ ἀσερυνομίας. De asstronomicis 
Noster agit lib. n Desfide orthodoxa , cap. 7, ubi 
de celo et astris, Superest etiam hodie Later- 
culus inveniendi Paschatis sat exactus, quem ipse 
composuit, itemque fragmentum prolixioris operis, 
in que de cursu planetarum tractabat. 


441 VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 418 


quales a viris peritis probati fucre ex carminibus A ὅσον ἐν διαστήμασι χαὶ σχηματισμοῖς xat ἀναλογία:ς 
etcanticis 4 modulati sunt, ( Vill] Sed quod τῶν ἀποστάσεων, xàv μιχρὰ διεξῆλθε περὶ αὐτῶν 
auinet ad astronomiam, quanquam pauca deinter- εἰς βραχεῖαν τῶν ἰδιωτῶν εἰδησιν, οἷος ὁ "Imávvrs 
vallis, figuris, et recessuum aquabili ratione δὰ ἐξ ὧν γέγραφε χαταφαίνεται " τοιοῦτος Ch. πάντως 
brevem rudiorum eruditionem edisseruit: quantus — xai ὁ Κοσμᾶς. ᾿Αλλ᾽ ὁ περὶ τούτου λόγος ἑτέροις 
tamen in ea Joannes exstiterit, ejus scripta satis χείσθω" ὁ Ἰωάννης γὰρ ἡμῖν τῶν ἐγχωμίων ὑπό- 
superque significant. Talis equidem et Cosmas θεσις. 

erat : sed de laudibus ejus sermonem relinquo. IToc enim mihi propositum est ut Joannis laudes 
contexam. 

XII. Theologicis presertim student. [Hl militas ID', Τὸ 6k ἐν θεολογίαις αὑτοῦ xaY ἀχριδείαις 
Joannis.—Quis porro exactam illius theologrcorum δογμάτων τίς οὐχ ἐπιγνώσεται xal θαυμάζεται, ἐχ 
plaeitorum scientiam et accurationem non agne- τῆς στοιχειυυιτιχῆς αὐτοῦ βίόλον (14), μᾶλλον δὲ 
scat et admiretur ex elementari ejus, vel, ut melius παντελείου ἐν δόγμασιν, ἣν ἄν τις παντὸς λόγου 
dicam, absolutissimo in dogmaticis libro, quem si ὀρθοῦ νομοθεσίας ἐρεῖ, καὶ πλάχας Μωσαϊχὰς, οὐχ 
quis tolius recie doctrinz sanctionem et Mosaicas D ἁμαρτήσει τοῦ ἀληθοῦς ; ᾿Αλλ᾽ οἶδα ὡς ἐν τοῖς ἔμ- 
tabulas appellet, ἃ vero neutiquam aberraverit, πρὸοσθεν ἔδει με τὰ τῆς pi6lou ἐχείνης ποιεῖσθαι 
Quanquam non ignoro, olim me hujusce libri lau- ἑγχώμια, xal οὐχ ἐν τοῖς νῦν. ᾿Αλλὰ εἰρήχαμεν 
' dem, non hoc in loco, texere debuisse : verum hzc ταῦτα πρὸς ἀπόδειξιν ἧς ἐπαιδεύθη παιδείας, καὶ 
ea de causa commemoravi, ut. qua doctrina insti- ὅπως ταύτην μετήει ἅπασαν μετ᾽ ἑπιατῆμης xot 
tutus fuerit, palam fleret, et quanta eruditione et ἀκχριθείας * xat «b θαυμάσιον, ὅτι eux ἐφυσιώθη τὴ 
diligentia universam hanc sit consectatus. lllud γνώσει, ἀλλ᾽ ὥσπερ τὰ τῶν φυτῶν εὐγενῆ βλαστή- 
aulem admiratione dignum, ut ejus animus nihil πατα, ἐπιπληθύνοντι τῷ καρπῷ βαρυνόμενα, κάτω 
a scientia inflatus sit; quin potius, quemadmodum νεύει πρὸς τὴν γῆν, οὕτω δὴ xal ὁ πολὺς Ἰωάννης, 
geuerosi arboris rami exuberanti fructuum copia ἐπιπληθυνομένης αὐτῷ τῆς τῶν λόγων ἐπιχαρπίας, 
pregravati, deorsum in terram  vergunt, sic et κχάτω νεύων ἐτύγχανεν" οὐ πρὸς γῆν δὲ, ἀλλὰ πρὸς 
inclytus Joannes, cum illi multiplex litterarum et τὸ βυθιώτερον τοῦ χατὰ φιλοσοφίαν πελάγους ἀπο- 
doctrinz fructus accrevisset, propendebat deorsum: σχοπῶν, ἔτι ἐπιπλέων αὐτῷ, ὡς μετά τινος πλοίου 
non ita quidem ut in terram defixis oculis hzereret, τῆς χοσμικῆς προσπαθείας. Ἑπόθει δὲ χαὶ τὸ 
sed magis in altissimum philosophix pelagus con- (, πλοῖον τοῦ χόσμου τούτου ἀποσχενάσασθαι, xo τὰ 
tuerctur, per quod cum humanis adliuc affectibus, ἱμάτια τῆς σωματικῆς προσπαθείας τέλεον ἀπεχδύ- 
ceu navi quadam ferretur, optabat tamen et navi- σασθαι, xaX οὕτω γυμνῷ τῷ vol τὸ πέλαγος διανή - 
gium ipsum mundo hoc exonerare, et corporalis ξασθαι, xai εἰσδῦναι xavà βυθοῦ, ἵν᾽ εὑρήσῃ τὸν 
affectionis vestimentis penitus, nuda mente pelagus ἀποχείμενον Exet μαργαρίτην τὸν πολύτιμυν 5. Τοῦτο 
pernatare, fundumque subire, ut conditam inibi τοίνυν ποθῶν, xol πρὸς τοῦτο ἀποσχοπούμενος, 
magni pretii margaritam inveniret. Hoc igitur cuia πρὸς τὸν πυθμένα τοῦ βάθους ὑποχλινόμενος o ἦν, 
ili in votis esset, illudque speclaret, ad imum Καὶ οὐχ ἐφυσιοῦτο τῇ γνώσει, ἀλλ᾽ ἐταπεινοῦτο τῷ 
usque gurgitem descendebat, neque sua illa erudi- ἔρωτι τῆς μυστιχωτέρας σοφίας. Οὕτως οὖν πλήρης 
tione superbius efferebatur, sed arcanioris cujusdam ἦν αὐτῷ ἡ νοητὴ λαμπὰς τῆς ψυχῆς, τοῦ τῆς χοσμι- 
sapientie desiderio demissior erat. Sic igitur ejus κχῆς σοφίας P ἐλαίου, ἵνα καὶ τὸ ἄῦλον φῶς. ἄνωθεν 
animi lucerna intellectualis. mundanz sapienti: χαταπτὰν ἐπὶ τὴν λαμπάδα ταύτην ὑφάψῃ 4, χαὶ 
oleo abundabat, ut ad illius pariter lampadis, quam πυρσοειδὴς ὁ Ἰωάννης ἀναφανῇ. 
corporale pabulum non alit, accensum superne lumen eam admoveret, totusque facis instar igui- 
Aus Joannes videretur. 

XII. Patri restituuntur a magistro qui in mona- Ὁ Γ΄. Ἐπὶ τούτοις, ὁ τούτου διδάσπαλος, éx τοῦ 
sterium secedit. Joannes fit protosymbulus. — Tan- μαθητοῦ, ὡς Éotxev , ὁδηγηθεὶς πρὸς τοῦτον τὸν 
^em magister ejus, a discipulo ut verisimile est, ἔρωτα, πρόσεισι τῷ πατρὶ τοῦ παιδὸς, xal φησιν" 
in hoc desiderium inductus, ad pueri patrem — « Ἰδού σοι τὰ τῆς ἐπιθυμίας τετέλεσται, xai ol 


VARLE LECTIONES. 
Ὁ Mss. R. πολυτίμητον. 9 Edit. ἀποχλινόμ. Ρ W. ἐλαίου σοφίας. P Mss. R. ἐφάψῃ. 


NOTE. 


(14) 'Ex τῆς στοιχϑιωτικῆς αὐτοῦ βίδλου. sermonem esse existimat Henschenius : quippe 
Incertum est, an hujus Vitze scriptor, Elementarem — qux secundum alphabeti elementa litterasve dige- 
institutionem ad Joannem Laodicece episcopum, cum — sta sint : pauca tamen in eis theologica oecurrunt, 
iis quibus przimnittilur traetetibus adversus Nesto- — pleraque de moribus : nec tam sua protulit, quam 
rianos, Acephalos et Monotheletas, significare — aliena, Patrum scilicet et Scripturze loca, con- 
voluerit : an triparlitum opus de dialectica, hzxre- — gessit. Plane quod auctor ait, dogmata omnia eo 
sibus, et de fide oribodoxa : in quibus nempe libro fuisse comprehensa , παντελείου ἐν δόγμα- 
omnibus Damascenus noster de rebus divinis de- σιν, librum De orthodoxa fide indubitanter muni 
dila opera accurate satis disputat. De parallelis — videtur indicare. 


uo 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


A5 


παῖδες ἐμοῦ κατὰ σοφίαν ὑπέρχεινται. Οὐ γὰρ £pxs- A accedens, « En, inquit, quod cupieras, plene con- 


φαν αὐτοῖς γενέσθαι ὡς ὁ διδάσχα)ος, ἀλλὰ μεγέθει 


φόσειωυς, χαὶ ἀνενδότοις πόνοις, ἴσως xal τοῦ Θεοῦ 


ἐκαυξήσαντος τούτοις τὸ τῆς σοφίας χάρισμα, ὑψι- 
τετέστεροί μου πρὸς ὕψος φιλοσοφίας γεγόνασιν. 
03 χρειώδης * τοίνυν αὐτοῖς εἶμι τοῦ λοιποῦ. Ἤτω 
δὲ τοῦ πένου μισθὸς, τὸ καρὰ σοῦ ἑαθῆναί με εἰς 
μοναχῶν ἀσχητήριον" ἀπελθεῖν, χἀχεῖ ἐπιστημόνως 
ζητῆσαι τὴν ἀνωτάτω σοφίαν. Ἡ γὰρ φιλοσοφία, 
ἧνπερ προπεπαίδευμαι, πρὸς ἐχείνην με παραπέμ- 
τεται, καὶ δυοῖν χάλλιον χαταπλουτισθῆναί με τοῖν 


secutus es. lsli pueri sapientia me anmlevertunt. 
Neque enim satis eis fuit magistrum sequasse, sed 
ingenii magnitudine, contento labore et conatu, 
Deo utique sapientiae. donum ipsis adaugente, ad 
philosophie fastigium altius me evolarunt. Postlac 
igitur mea opera utilis eis esse non potest. Quam- 
obrem hzc mihi merces laborum sit, ut per te liceat 
in solitaris vita institutum concedere, in quo su- 
premam illam sapientiam certis regulis queam 
| IX ] investigare. Quam enim ante philosophiam 


zmÀeiv, xci προσεπιχτήσασθαι τῇ πρότερον σοφίᾳ, sum edoctus, ea me sd istam transmittit : atque 
καὶ τὴν ἀὐλοτάτην, xai ὑπὲρ ἔννοιαν, xat fiv ὁ γυμνὸξ — duobus bonis ditescere mihi beatius est, et ad prio- 
γοῦς ὁ πάντη ἀπηλλαγμένος τοῦ σώματος, μυεῖσθαι — ris sapientis possessionem adjicere eam quae a 
δεδύνηται. » Ἤλγησεν ἐπὶ τῷ λόγῳ τοῦ φιλοσόφονσρ — materia sejunctissima est, omnemque cogitationem 
ὁ Ἰωάννου πατήρ. Πλὴν οὐχ εἶχε χατασχεῖν, ἵνα superat, quali mens nuda duntaxat et a corpore 
μὴ δόξῃ φαῦλα τὰ μισθώματα τῆς τῶν λόγων διδα- — segregata initiari potest. » Gravis quidem accidit 
σχαλίας αὑτῷ ἀποδίδοσθαι. Ἐφοδιασάμενο; δὲ αὐτὸν Joannis parentiiste philosuphi hominis sermo : 
δαϊιλεστάτοις πρὸς τὴν χρείαν ἑφοδίοις *, ἐν εἰρήνῃ οξίογυπι retinere virum non poterat, ne alioqui 
imkkuagy. Ὁ δὲ πρὸς τὴν ἐν ἐρήμῳ τοῦ ἁγίου Σάδα — de instituto ad scientias filio, iniquam mercedem 


λαδραν (S) ἀπιὼν, xal ἕως τελευτῆς μεμενηχὼς ", 
πρὸς τὴν αὐτοσοφίαν Θεὸν μεταχεχώρηχε, Συνεξε- 
δήμησε δὲ διὰ θανάτου χαὶ ὁ τοῦ Ἰωάννον πατήρ. 
Ὃ δὲ τῶν Σαραχηνῶν ἀρχηγὸς (16) τὸν Ἰωάννην 
εἰασκαλεσάμενος, προεχειρίζετο πρωτοσύμδουλον (17). 
Ὃ δ᾽ ἀνένευεν, ἀλλαχόσε προσνενευχυῖαν ἔχων τὴν 
ἔφεσιν - [ὅμως ἱχανῶς βιασθεὶς, ἀντιτείνειν ἔτι οὐχ 
ἴσχυσε“ καὶ χαθίσταται οὗτος ἐν μείζονι ἀρχῇ παρὰ 
«ὃν γεννήσαντα. 


ei restituisse videretur : quapropter copiosissiino 
viatico ad usus necessarios instructum cum bona 
gratia dimisit. Ille autem ad lauram sancti Sab, 
que in solitudine sita est, perrexit, illieque ad 
mortem usque commoratus, 3d Peum qui ipsamet 
sapientia est migravit. Perinde quoque e vivis 
Joannis parens excessit, Quocirca Saracenorum 
princeps accersitum ad se Joannem primi a con- 
slliis dignitate ornavit. Et ille quidem recusabat, 


ui quem stadia alio advocarent : verum vi demum multa adactus repugnare amplius non potuit, atque 


is majore quam suus pater munere constituitur. 
lA'. "Hy δὲ τὰ τῆς "Popgaixie ἀρχῆς διιθύνων 
φότε Αέων ὁ Ἴσαυρος (18), ὃς κατὰ τῶν osGasulov 


XIV. Leonis lsawri contra | imagines | insania. 
Joannes contra. illum scribit. — Eo porro tempore 


VARIA LECTIONES. 


r Edit. χρειωδές. 5 μοναστήριον ἀσχητῶν. 
αὑτοῦ σοφίαν. 


* ἢ. deest ἐφοδίοις. 


* Reg. προσμεμεντ χὡὼς et paulo post 


YARLE LECTIONRES. 


(45) Πρὸς τὴν ἐν ἐρήμῳ τοῦ ἁγίου Σάδδα C 


Λαύραν. Laura sancti Sabz, ἴῃ qua Joannes quo- 
que Damascenus mouasticam postea vitam egit, 
ia Palszstina sita erat, octoginta stadiis ab urbe 
sancta Jerusalem versus meridiem, χατὰ μεσημ- 
ν τῆς ἁγίας πόλεως Ἱερουσαλὴμ, ὡς ἀπὸ ata- 
π΄ ; ut testatur codex ins. 75 apud Lambecium 


L 1l, pag. 240. Hic obiter dicain, monasteria qua . 


disjenctis ab invicem zdiculis tuguriolisve ad in- 
siar vicorum cConstarent Lauras fuisse vocitaltas. 
4Sfeci quippe ticos cognominant Lawras, inquit, 
&rnoWius, lib. 11 Contra gentes, non ita longe a 
&ne. Ceierum ex inscriptione orationis Joannis 
nosiri in dormitjionem B. V. ut jacet iu codice 
Regio, 8$ eum monastice exercitationi et 
instituto operam dedisse in veteri Laura sancti 
Sabes, ἐν παλαιᾷ Aaópz, non in nova, quam sexa- 
ginta quondam monachi, cum a sauctissimo Saba 
defecissent, ad torrentem ad austrum oppidi The- 
cue constituerunt : de quo plura in Vita sancti 
Sabz, tom. ] Monum. Eccl. Grec. p. 21 et 


seqq. 

.. (06) Ὁ δὲ τῶν Σαραχηγῶν ἀρχηγός. Hic plane 

Cbalipha erst, non civitatis duntaxat Damascenz 

prefectus , uti gerperam putavit passim Joannes 
ranciscus de Rubeis in translatione Latina ser- 

monis Constantini Acropolitze in sanctum Joannem 

Damascenum. Pergit auctor : προὐχειρίζετο. 


(1T) Προεχειρίζοτο zpotocip6ovAov. TI 
σύμδουλος est primus a consiliis, consiliorum pr;e- 
ses : wezirium pene dixissem. Sed Damascenus 
noster Christianus erat. Quanquam vox π μ- 
ὄουλος in Vita Stephani Sabaitse, cujus infra recur- 
ret mentio, omnino wezirium calipha Saraceni 
significat, ubi nempe refertur, quid Theodorus 

uidam egerit ad invadendum  Hierosolymitanze 
thronum. Ceterum quanta auctoritate Damascenus 
noster valuerit in Saraceni imperatoris aula, 
aclione 6 synodi septimze generalis declaratur, uhi 
legimus eum omnia dimisisse, qui wt Matthewn 
apostolum et evangelistam emularetur, Christumque 
sequeretur, μείζονα πλοῦτον ἡγησάμενος τῶν ἐν 
᾿Αραδίᾳ θησαυρῶν τὸν ὀνειδισμὸν τοῦ Χριστοῦ, 
majores divitias thesauris Arabie cstimans impro- 
perium, etc. Qu:» tamen cum evangelista Matthaeo 
comparatio hoc videtur innuere, Joannem nostrun, 
uti Sergium patentem suum, fuisse duntaxat quz- 
storem generalem. Atqui Saracenorum princeps, 
qui Joannem Dainascenum eo aliove honore ausit, 
ut primarius consiliarius suus esset, nequaquam 
Jesidum fuisse putaverim, qui pessimo Judzastri 
cujusdam consilio bellum movit adversus imagines 
sacras, quemadmodum — bistorie Ecclesiastic:e 
sucre dut Popateig ἀρχῆς uhi 

"Hr δὲ τὰ τῆς Ῥωμαϊχῆς ἀρχῆς διιθύνων 
τότε ΝᾺ ὁ "Icavpoc. Lco sau Acus, labente 


45 


VITA S. JOANNIS DAMASCENTI. 


459 


Loo Isauricus imperium Pomanum gubernabat, A εἰχόνων, xaX τοῦ ὀρθοδόξου τῆς Ἐκχχλησίας πληρώ- 


qui adversus venerandas imagines, etl ortho- 
doxum Ecclesie cotum uti leo rapiens rugiens- 
que debacchabatur, atque illas quidem furoris 
igne' comburebat, ipsarum vero cultores cor- 
ripiens, impietatis tyrannice dentihus misera- 
bilem in modum discerptos perdebat. Hec ubi 
primum ad Joannis aures pervenere, tum Elia 
zelum, cognominisque sui Baptist» in reprehen- 
dendo libertatem imitatus (utpote quem jam ante 
unctionem ad resistendum impietali destinatun, 
spiritus invisibiliter inungeret) sermonem ceu 
gladium spiritus strinxit, quo ad czdendum eza- 


! Psal. xx, 14. 


ματος, ὡς Λέων ἁρπάζων xaX ὠρυόμενος Tiv, ἐχείνα- 
μὲν κατακαίων τῷ πυρὶ τῆς θηριώδους μανίας, 
τοὺς δ᾽ αὐτῶν προσχυνητὰς ἁρπάζων, χαὶ ἀπολλύων, 
χαὶ ὁδοῦσι τυραννιχὴς δυσσεδείας διασπαράσσων 
ἐλεεινῶς. Ταῦτα εἷς ἀχοὰς τοῦ Ἰωάννου ἑνέπεσε, 
καὶ τὸν ζῆλον μιμεῖται τοῦ Ἠλίου, χαὶ τοῦ ὁμωνυ- 
μοῦντος τὸν ἔλεγχον, οἷα τοῦ πνεύματος χρίσαν- 
τος αὑτὸν ἀοράτως, xai πρὸ τῆς χρίσεως τῆς δυσσε- 
θείας ἀντίπαλον, χαὶ τὸν λόγον προδάλλεται, οἷα 
τοῦ πνεύματος μάχαιραν, ὅπλον τμητικὸν ἀνελεῖν 
τὸ τοῦ θηριογγώμονος δόγμα ὡς χεφαλήν. Ἐπιστο- 
λιμαίους τοίνυν λόγους (19) ὑπὲρ τῆς τῶΐ αεδασμίων 


NOT £F. 


anno, 726, de proscribendis imaginibus Christi B cepistis, attres occludite : eo quippe abstismserim mod» 


sauctorumque tractare coepit. llinc insequenti anno 
populi in Grzecia et Cycladibus rebellarunt , quos 
cum repressisset Leo, mentem nou tutavit : sed 
in primis Gregorium pontificem Romanum οἱ 
precipuos ex Ecclesie pastoribus sibi conciliare 
tentavit, Atque adeo hoc anno 727, aut sub- 
sequenti 798, Joannem nostrum pro tuendis ima- 
ginibus scribere incepisse censeo. 

(49) ᾿Επιστο.ιιμαίους τοίνυν «λόγους. x. 5. É. 
Utinam epistole ille exstarent, inquiunt Bollandia- 
ne collectionis continuatores. Atqui e: profecto 
exstant hodie. Nam e tribus orationibus qux mul- 
toties jam cum Grace, tum. Latine prodierunt, 
prima quidem 2 Joanne Damasceno ad Byzantinos 
orthodoxos scripta est, eum nihil ante pro Ecclesiz 
causa tuenda parturivisset, quemadmodum ex toto 
illius exordio apertum fit. Hanc scripsit quando 
Germanus Ecclesiam Constantinopolitanam patriar- 


quod subjungil Apostolus (puta anathema sit), quán- 
diu sperande emendationis locus est. Ejusmodi com- 
minationibus non usus est, tam suo, quam pont - 
ficis llierosolymitani Joannis nomine, quicum sem- 
per amicitia conjunctissimus fuit. ld enim manifc- 
510 significant hzc alia' verba, qus in fine oratio- 
num prima οἱ secundze habentur : Οὐχ ἀνεξόμεθα 
νέαν πίστιν διδάσχεσθαι,. . ix γὰρ Σιὼν ἐξελεύσ: - 
ται νόμος" προφητιχῶς ἔφη τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, 
xai ὁ λόγος τοῦ Κυρίον ἐξ 'Itpouca) fiu. * οὐχ ἀνεξό- 
μεθα, χ. τ. &. Novam fidem doceri non patiemur. 
« Nam ez Sion exibit lex et. verbum Domini de Je- 
rusalem, » ut prophetico more pronuntiavit Spiritus 
sancius. Non committemus ut etc. Porro licet Da- 
mascus ad pairiareham Antiochenum spectaret, 
Hierosoly mitanz Eeclesiz nomine anathematis ful- 
men intentavit Iconoclastis, eum ingentes ipse pos- 
sessiones in Palestina haberet, propter quas se 


chico jure administrabat. ld enim diserte signifi- c sauctze civitatis throno quadantenus addictum cen- 


cat, ubi ait : Precor universum populum Dei, σὺν 
τῷ καλῷ ποιμένι τῆς λογιχῇς Χριστοῦ ποίμνης, τῷ 
τὴν Χριστοῦ ἱεραρχίαν ἐν ἑαυτῷ ὑπογράφοντι, una 
cum bono rationalis gregis Christi pastore, qui sum- 
mum Christi sacerdotium in seipso exprimit. Alteram 
posthac composuit, amicoruin gratia, qui obscu- 
ritatis aliquid in priori repererant. Quod quidem 
praestitit anno Christi 750, quo Germanus solio de- 
trusus est a Leone. De hoc siquidem facinore no- 
ster conqueritur his verbis : Nunc quoque B. Ger- 
manus cum vila, (um doctrina. re[ulgens, affectus 
plagis est, xat ἐξόριατος γέγονε, inque exsilium pul- 
sus : multi quin etiam alii episcopi et Patres. Scri- 

ta nimirum est hzc oratio, cum primus rumor in 

alestina percrebuisset depositionis Germani pa- 
triarchz, nec adhuc illic innotuisset, ejus in locum 
intrusum fuisse Anastasium ; quod alterum facinus 
. nónnisi post dies quindecim ab expulso Germanc 
patratam est. Nam Damascenus hoc quoque silentio 
non prztermisisset. Preterea orationes ist ea 
edit sunt «ἰδία, cum ah anathemate contra Leo- 
nem pronuntiando hactenus abstinuerant Orientis 
episcopi. In tribus siquidem illis comminationem 
banc Leoni pereque intentat. Licet nos, inquit, 
Paulus apostolus, vel angelus evangelizet propter id 
quod accepistis, id. quod sequilur, tacebimus modo, 
parcentes illis quorum. conversionem. speramus. Sin 
autem, quod Deus averiat, in perversa sententia 
obstinatos viderimus, tunc illud pronuntiasSimus, 
uod sequitur ; nimirum, anathema sit. ldem quoque 
insinuat in serie secundi οἱ tertii. tractatus, ubi 
idem Apostoli dictum sic emollitur : Licet angelus, 
licet imperator. evangelizet vobis preter id quod. ac- 


seret. Quin etiam vixdum ullus Antiochiz patriar- 
cha erat prater Jacobitam, uti nec Alexandriz; 
cum ambe istx Leclesie non niei sub postremis 
Heshami Chaliphae annis, post diutinam viduitatem 
antistites suos habendi potestatem recuperaverint, 
ut discimus ex Theophane ad aunum tertium Co- 
ronymi, quo Heshamus diem obiit, Quocirca 
idem chronographus ad annum 13 Leonis lsauri 
refert, Joannem HBierosolymitanum cum episcopis 
Orientis, utriusque nimirum diccesis , Syrie 
et Palestine, anathemate imperatorem Mhhunc 
impium perculisse, xal Ἰωάννης σὺν τοῖς t5: 
ἀνατολῆς ἑἐπισχόποις τοῖς ἀναθέμασι τὸν ἀσεδῇ ὑπο- 
θάλλει : uti nempe in orationibus Damascenus 
noster przxnonuerat. Ubi Theophagmes nullam aiter- 
utrius patriarchae, Antiocheni aut Alexandrini, 
mentionem facit. Atqui integrum pene seculum 
elapsum erat, ex quo post Sophronii Hierosolymi- 
tani obitum, Pabestin:e fideles, cum per Saracenos 
principes nullatenus licitum  ésset  patriarchas 
eligere, Romani, veluti fuerant a Sophronio ad- 
moniti, pontificis potestati sese dediderant ; quibus 
Theodorus papa ejusque successor Martinus, me- 
tropolitam Philadclphiensem przfecerunt, qui ini- 
quissimis illis temporibus, non Palestin:e modo, 
verum et Orientis Lotius curam gereret, propter 
Macedonium Antiochenum, ejusque successores 
Monotheletarum  h;eresis ardentissimos patronos 
Quocirca, eum Hierosolymitanis primum et aute 
alios, reddita facultas esset eligendi patriarche, 
nec suum adhuc Antiocheni haberent , Damasci 
Ecclesia Hierosolymitano antistiti modo quodam 
mansit obnoxia, donec Heshamus eruditorui 


4553 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


45k 


εἰκόνων πιμῆς, τοῖς εἰδόσιν αὐτὸν ὀρθοδόξοις ἐξ- A cuto, ferini illius ingenii dogma velati caput 


ἐπερλττεν. ἄγαν δειχνὺς ἐμςιλοσοφώτατα, ἀναγκαίαν 
εἶναι τὴν τῶν θείων ἐχτυπωμάτων προσχύνησιν. 
Κἀκείνου: παρήγγειλε πρὸς ἄλλους λέγειν τὰ ὅμοια, 
xmi τὰς αὐτοῦ δειχνύειν πᾶσιν ἐπιστολάς. Kal διὰ 
αἄντων ἔσπευδεν ὁ τῆς ἀληθείας νέος ἀθλητὴς, ὡς 
διὰ χύχλου τινὸς τὰς οἰχείας ἐπιστολὰς ἀπὸ χειρῶν 
εἰς χεῖρας διαδαίνειν τοῖς πιστοῖς, χαὶ χρατύνεαθαι 
vb ὀρθόδοξον" καὶ χατὰ Παῦλον ἠπείγετο χύχλῳ 
διαλαδεῖν τὸ περίγειον, εἴ χαὶ μὴ τῷ ποδὶ, ἀλλὰ δι᾿ 
ἐπιστολῶν τῷ τῆς ἀληθείας χηρύγματι. . 


ceret, atque exemplo Pauli conabatur terrarum orbem, 


epistolas veritate, peragrare. 


resecaret. Quamobrem recte fidei alumnos, qui- 
bus motus erat, epistolicas orationes pro vener&- 
bilium imaginum tutando honore, misit [X] quibus 
operose juxta ac pererudite demonsirabat meces- 
$ariam ease divinarum formarum adorationem. 
hilos insuper adhortabatnr, ut ct ipsi eadem aliis 
suggererent, et epistolas suas omnibus ostentarept. 
Sic porro athleta veritatis omui ratione sstage- 
bat ut litteris suis de manibus in manus inter 
fldeles traduetis, rectz:o doctrinse robur accres- 
si nos pedibus, certe promulgata per 


ΙΕ΄. "Hxovc:a: ταῦτα τῷ βασιλεῖ Aéovet, καί τινας Β XV. Leonis in Joannem dolus. Conficta tanquam 


τῶν ὁμογνωμόνων cloxa)scágevoc , ἐπεὶ μὴ ἔφερε 
τὴν τῆς ἀσεύείας αὐτοῦ στηλίτευσιν, ἣν τρανῶς 
διεχήρυττον τὰ τοῦ Ἰωάννου γράμματα, καρήγτγει- 
Mv αὑτοῖς, τὸ τῆς εὐσεδείας προσωπεῖον περιθεμέ- 
νοις, διὰ σπουδῆς ποιήσασθαι χαὶ διαλαλιὰν θέσθαι, 
ἀπεδραφον εὑρέσθαι τοῦ Ἰωάννου ἑπιστολήν. Οἱ 
δὰ «ἧς χακίας ὑπασπισταὶ, οὐχ &viixav πάντα χάλων 
πενοῦνοες,, τὸν δόλον ὑποχρυψάμενοι, καὶ ἀναζη- 
τοῦνεες ὃ προσετάγησαν, ἕως εὑρόντες, τῷ βασιλεῖ 
ἐνεχείρισαν. Καὶ οὗτο; δὲ προσχεχληχώς τινας τῶν 
ὑκογραφέων αὐτοῦ, τῶν τοῦ Ἰωάννου Ὑραμμάτων 
προετίθει τοὺς τύπους εἰς μίμησιν, τόν τε τῆς γρα- 
φῆς χαραχτῆρα, ὅσον ἐν διανοίᾳ, χαὶ ὅσον ἐν λέξε- 
σιν. EUpev οὖν ἐν τούτῳ ὑπηρετήσοντας ἱχανούς * 


ex Damasceni persona ad Leonem | epistola. --- Qus 


" wM Leo imperator agnovit, quosdam errori suo 


deditos accersens, cum impietatem suam, quam 
Joannis litterss promulgabant, configi non ferret, 
negotium eis dat, assumpta pietatis persona omni 
mistoque hinc inde colloquio, epistolam ipsiusnict 
Joannis exaratam mapu interciperent. Hi porro 
improbitatis satelliteg, dissimulato dolo, nullum 
non funem lapidemve moverunt, quodque jussi 
erant anxie qusesierunt, quoad inventam epistolam 
imperatori traderent in: manus. Tum ille, accitis 
notariis quibusdam, epistoke exemplum ipsis ad 
imitandnm proponit, ut tam epistola characterem, 
quam sententias locutionesque reprsesentarent. 


καὶ δὴ κελεύει ὡς ἐχ τοῦ Ἰωάννου πρὸς αὐτὸν δὴ C Reperit igitur multorum copiam qui sibi morem 


*b» δυσώνυμον βασιλέα, ἐγχαράξαι γραμμάτιον 
τοιοῦδε φοῦ σχοποῦ ἐχόμενον * « Χαῖρε, ὦ βασιλεῦ" 
«ἀγὼ συγχαίρω τῷ χράτει σου διὰ τὴν ταυτότητα 
«ἧς ἡμῶν πίστεως. Εὐγνωμοσύνην τε xol σέδας 
cb προσῆχχον ἀπονέμω τῇ βασίλιχῇ σου -ὑπεροχῇ, 
δι᾽ fiv. καὶ ταῦτα ποιῷ πρὸς γνῶσίν σου. Ὡς ἢ xa0' 
ἡμᾶς πόλις αὕτη περὶ τὴν φυλακὴν ἠμελημένη πάντη 
τυγχάνει, τὸ ἐνταῦθά τε στρατιωτιχὸν τῶν ᾿Αγαρῆ- 
γῶν, ἀσθενὲς καὶ εὐαρίθμητον. Φεῖσαι οὖν, πρὸς 
Θιοῦ, καὶ τῆς πόλεως ταύτης, χαὶ παρ᾽ ἐλπίδα πᾶσαν 
χεῖρα γενναίαν, καὶ πολυπληθῆῇ πεπομφὼς, ἀλλαχοῦ 
τροσποιουμένην Y πορεύεσθαι, ἕξεις τὴν πόλιν ἀχο- 


gererent, quibus subinde mandat, ut litteras tan- 
quam ad seipsum probrosi nominis imperatorem 
scriptas exarent, cujus hzc sententia esset : «Salve 
sis, imperator. Majestati tuze loc nomine gratu- 
lor, quod eamdem ac nos fidem teneas, tuamque 
regiam prscellentiam eo quo par est propensi 
animi affectu οἱ venerstione prosequor, qua fit ut 
certiorem te faciam [XT] urbem hanc nostram per- 
quam negligenter custodiri, et Agarenorum nmili- 
tum presidium esse perexiguum et infirmum. Quo- 
circa te per Deum obtestor, eivitatis hujus ut mise- 
reare, missaque ex improviso strenua et nume- 


VARLE LECTIONES. 


Y Reg. προσποιησαμένην. 


NOTAE. 


quodam ope e! consilio Melcbitis Christianis D Grece Latineque edid 


Vexandrim indulsit, ut suos deinceps pastores 
Waberem , oceupataque ἃ Jacobitis templa recipe: 
vent : de «ue vide, preter Theopbanem , Eutychii 
Annales, tom. ἢ, pag. 586. Joannes itaque Hiero- 
solvmitanug, flawasceni nostri opera el consilio, 
cuin comperisset , Germano antistite Constantino- 
politano amoto', in ejus locum Anaslasium esse 
subrogatum, nullamque adeo spem affulgere Leo- 
nis furoris coinpesceudi, Imperatorem impium ana- 
themati supposuit. 1d quod non nisi post aq- 
num 790 gestum fuisse arbitror, postquam tertiutn 
jam tractatum suum Damascenus. noster emiserat. 
AL vero gravis me incessit suspicio, Joannem Da- 
mascenum jam tunc in clerum llierosolymitanuim 
fuisse cooptatum, antequam Leo imaginibus sacris 
bellum indixerit, atque adeo monastiez vitz du- 
dum antehac nomen dedisse. Siquidem orationem 
suam de Virginis Deipare aununtiatione, quam 


i, eo tempore pronuntiavit, 
quo imperium Graco-Romanum , sanctissimz, ut 
ait, Virginis ope, leta pace fruebatur: Χαῖρε, & ἧς 
εἰρηνοποιεῖται ἡ τῶν ᾿Ρωμαίων βασιλεία : quo jlem 
Saraceni crebris praeliis ἃ Christianis vincebantur, 
Atqui non ita locutus esset ea zetate, qua Romani 
imperatores ditionum suarum fideles infestissima 
dirissimaque persecutione ob imaginum veneratio- 
nem vexabant. Quinimo post decimum . Leonis an- 
num, ac sub ejus filio Constantino, vix ullam do 
Saracenis victoriam ab illis reportatam Annales 
Theophauis memorant. Quod si ita est, pro imagi- 
nibus Damascenus noster scripserit, cum jam mo- 
nachum  induisset, essetque — Hierosolyniitau:w 
Ecclesix presbyter. Quanquam orationem iHam de 
Annuntiatione sub Leone Copronymi fllio, qui nou 
sic uti pater impius fult, dictam, suspicari pos- 
sim. 


455 VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 450 
FOsa manu, quiz alio pergere simulel, civitatem A vtz[* οὐ μετρίως Yàpx χἀγὼ πρὸς τοῦτον συναροὺῦ- 
nullo labore occupabis. Ad hanc enim expeditio- — paf σοι τὸν σχοπὸν, ὅτι χαὶ ὑπὸ χεῖρα ἐμὴν mása ἡ 
nem ego quoque operam meam conferam, quando — opa Y, xai ἡ πόλις ἐπιτελεῖ. 

tota regio urbsque ipsa mez potestati subest.» 

XVI. Epistola Leonis ad calipham. —  Adornata IQ'. Τούτου γενομένου τοῦ γράμματος, γράμμα 
μᾶς epistola, alteram impius ille pari malignitate ἕτερον διαχαράττει ix τῆς αὑτοῦ δυσμενείας Y ὁ 
scribit ad Saracenorum,qui Damascum obtinebant, δυσσεδὴς πρὸς τὸν ἄρχοντα τῶν ἐν Δαμασχῷ Σαρα- 
principem, in hunc sensum : « Οιυοπιδἀμπμούυπη χηνῶν, οὕτως ἔχων τοῦ σχοποῦ" « Ὡς οὐδὲν οἷδα 
nibil pace beatius novi , nihilque fortunatius ami- τῆς εἰρήνης μαχαριώτερον, οὐδὲ τῆς φιλίας εὐδαιμο- 
citia, sic pacis foedera servare, cum laude dignum, — vEszepov, xaX τὸ τηρεῖν τὰς εἰρηνιχὰς συνθήχας £na:- 
tum Deo gratum censeo. Eapropter nihil mibi νετὸν xal φιλόθεον, διὰ ταῦτα παντὸς ἄλλου προτί- 
potius et antiquius est, quam ut quae pepigi cum θεμαι, ἀδιαλύτους φυλάττειν, ἃς διεθέμην εἰρηνιχὰς 
tua serenitate pacis conventa, inviolenta tuear, φιλίας πρὸς τὴν σὴν εὐγένειαν * * χαίτοι πρὸς τὸ ταύτας 
tametsi ad ea clandestine solvenda et astute fran- διαλύσαι χρυφίως, xal παρασπονδῆσαι δολερῶς, ὑπό 
gendam fidem a quodam e Christiania qui sub τινος τῶν ὑπὸ σὲ τελούντων Χριστιανῶν πολλάχις Ex- 
imperio tuo degunt, crebris litteris inciter, quibus B καλούμενος διὰ γραμμάτων αὑτοῦ πολλῶν, διαδεθαιου - 
ille certo affirmat, multam se mihi opem presti- μένων ἀσφαλῶς, xat πλεῖστά μοι συμδαλέσθαι πρὸς τὸ 
turum, quo tuam urbem occupero, modo copiosum τὴν ὑπὸ σὲ χειρώσασθαι πόλιν, ἂν πολυπληθὲς ἀφήσω 
exercitum illuc misero. Quapropter unam ex ejus χατ᾽ αὐτῆς ^ στράτευμα. "Ἔνθεν τοι καὶ μίαν τῶν ὑπ᾽ 
epistolis quas ad me scripsit tibi remisi, quae fi- ἐχείνου μοι πεμπομένων ἐπιστολῶν ἀντεξαπέστειλὰ 
dem adstruat iis de quibus ad te scribo, simulque σοι, 8£6ata παριστῶν, ἅπερ σοι ἔγραψα, ἵνα γνῷ: 
ut intelligas quis sim ego, quam iu tenendis ami- οἷος ἐγὼ περὶ τὰς φιλίας ἀληθὴς τε xal &napásnov- 
citiis verax atque integer, insuper et ejus qui au- δος, ἐπιγνοίης δὲ xal τὸ δυσνοῦν xai δολερὸν τοῦ 
sus est liec ad me scribere, malevolentiam fraudu- ταῦτα γράψαι πρός με τολμήσαντος. 
lentiamque perspectam habeas. » 

XVII. Dextera Joanni manus amputatur. — Am- — -: IZ'. Ταῦτα οὖν ἄμφω τὰ γράμματα ὁ λεοντώνυμο; 
bas epistolas istas qui Leo perinde nominabatur, xai ὀφιογνώμων τὸν δόλον, διά τινος ἐξαπέστειλε 
ac versutia serpentina instructus erat, per quem- πρὸς τὸν BápOapov. Ὁ δὲ ταῦτα δεξάμενος b, ἐπιχα- 
dam e suis ad barbarum mittit. Quibus hic acce- λεῖται τὸν Ἰωάννην xa τὸ δολερὸν ἐχεῖνο γραμμά- 
ptis, ad se Joannem vocat, confictam dolo ei epi- c 9 αὐτῷ ὑποδείκνυσιν. Ὁ δὲ Ἰωάννης τοῦτο διεξιὼν, 
stolam porrigit : quam Joannes cum percurrisset, τοὺς τῶν γραμμάτων τύπους τοῖς ἑαυτοῦ παρειχά- 
litterarum quidem typos et formas suis esse si- ζεσθαι συγχᾷτέθετο" τὰ δὲ αὐτοῖς ἐμφερόμενα, μὴ 
miles fassus est, 418 vero iis continerentur, ea τὸ παράπαν εἰδέναι, μηδεὶς εἰς νοῦν βαλέσθαι * ποτὲ 
se prorsus nescire, nec sibi unquam in mentem προσέθετο. Οὐχ ἠγνόησε δὲ τὸν δόλον, xal τὴν τοῦ 
venisse. Nequaquam vero epistolam legenti, la- βασιλέως ἐπιδουλὴν, ἀναγνούς. ᾿Αλλ᾽ ὁ μισόχριστος 
tuere doli et insidie quae sibi struerentur ab im- ἐχεῖνος ἄρχων πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ Ἰωάννου λεγόμενα, 
peratore. Αἱ princeps ille, cum Christi inimicus ὄνος ἣν λύρας ἀχούων, τοῦτο δὴ φάναι τὸ tf, παρ- 
esset, ad ea. qna a Joanne afferebantur, perinde οιμίας * χαὶ ἐχωφώθη piv ἐξ ἀγαθῶν ῥημάτων xai 
$6, ut fert adagium, habebat, atque asinus ad ly- ἀληθῶν. Οὐχ ἐσίγησε δὲ τοῦ μὴ ἄδιχον ἀποφθέγξασθα: 
ram : siluit a bonis verisque sermonibus ; at non πρόσταγμα, ἀλλ᾽ εὐθὺς χελεύει τὴν δεξιὰν xor 
iem obmutuit, quin iniquum facinus imperaret, τοῦ Ἰωάννου. Καὶ δεομένου βραχὺν χρόνον δοθῆνα! 
sed e vestigio dexteram Joannis jubet amputari, οἱ πρὸς ἀπολογίαν τε xal ἀφήγησιν τῆς xat' αὐτοῦ 
Cumque is breve tempus aliquod concedi sibi ro- μανίας τοῦ δυσσεδοῦς d, οὐκ ἀνῆχεν, οὐδὲ ἠνέσχετο, 
garet, ad se purgandum, exponendumque nefandi ὅλος ὑπὸ τῆς μανίας ἐχστὰς ὁ βάρδαρος. Καὶ δὴ 
imperatoris adversum se furorem, abnuit barba- p ἐχχέχοπται δεξιὰ, ἡ ποιήσασα δύναμιν τοῖς ὀρθοδό- 
rus, nec permisit, quippe qui percitus ira sui jam ἔοις ἐν θεῷ, δι᾽ ὧν γέγραφεν ὁ * ἐχχέχλοπται δεξιά, 
compos non erat. Precisa igitur illi dextera est, ἡ ἐλέγχουσα τοὺς μισοῦντας τὰν Κύριον, χαὶ &vi* 
qua homines odio Dominum habentes incessebat, μέλανος ᾧ ἐδάπτετο πρότερον λογογραφοῦσα τὴν 
et pro atramento quo ante tincta fuerat, quando τῶν εἰχόνων προσχύνησιν, οἰχείῳ αἵματι βάπτετα:. 
cultum imaginum litteris propugnabat, proprio Ἐχκχοπεῖσαν τοίνυν ἐχείνην τὴν δεξιὰν Κυρίου f, 
cruore tingitur. Atqui excisam hanc Domini, si ἵν’ οὕτως εἴπω, ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς ἐμετεώρισαν B. 
ita loqui fas est, dexteram in foro suspenderunt. 

XVIII. — Obsecratio Joannis ad sanctam Dei I1H'. Ἑσπέρας οὖν καταλαδούσης, χαὶ εἰς πέρας 
Genitricem ul manus sibi restituatur, versibus Ana- λῆξαι τοὺς θυμοὺς τοῦ τυράννου ἃ ὑποτοπάσας ὁ 


VARLE LECTIONES. 


* Edit. μετρίως γάρ. Y Mes. R. δυσνοίας. *Edit. εὐσέδειαν. « Edit. αὐτοῦ. — b Mss. R. δεδεγμένος. 
ὁ Edit. βάλλεσθαι. ἃ Mss. R. δυσωνύμους — c Mss. B. ἔγραφεν. — 1 Ms. Henachenii vocem banc 
omisit, quam auctor annuit satis, ubi subjungit, ἵν᾽ οὕτως εἴπω, ut ita dicam. Edita inale, ὑπὸ τοῦ χυρίου, 


quam tamen lectionem aliisecuti sunt. 5 Mss. ἀπηώρησαν. — b Edit. τῶν τυράννων. 
; | 


&ST 


VITA S. JOANNIS DAMASCENIT. 


458 


Ἰωάννης, πρεσδείαν πρὸς ἐχεῖνον ἐστείλατο, δυ5- Α creonticis. — Vesperascente itaque die. quando 


ω΄πῶν χαὶ τοιαῦτα ςθεγγόμενος" « Τὰ τῆς ὀδύνη: μοι 
ἐπιτείνεται, xat οὗ φορττά μοι χαθέστηχε, xal οὐχ 
ἂν ἀνεθᾷ μο: ἢ τῆς ἀλγηδόνος ἀχὶς, ἕως ἐπ᾽ ἀέρος 
à χείρ pov ἐχχοπεῖσα ἐχχρέμαται" κέλευσον οὖν 
αὑτὴν χαρισθῆναΐ por, ὡς ἂν ὑπὸ γῆν χαταχρύψω, 
καὶ παραχμάσῃ zb πολυώδυνον. » Εἶξεν οὖν εὐθὺς ὁ 
τύραννος πρὸς τὴν δέησιν, καὶ δίδοται τῷ διχαίω f, 
χείρ. Ὁ δὲ ταύτην ελλνφὼς, εἰς τὸ κατ᾽ οἶκον αὐτοῦ 
εὐκτέριον εἴσεισι, καὶ ὅλος πρηνὴς πεσὼν πρός τινος 
θείας εἰκόνος τὸν θεῖον χαραχτῆρα φερούσης τῆς 
Θεομήτορος, xai τὴν ἐχχοπκεῖσαν δεξιὰν τῇ πρὶν 
ἁρμονίᾳ παραθεὶς, ix βάθους καρδίας τῆς φιλευ- 
“πλάγχνου ἐδεῖτο, στεναγμοῖς καὶ δάχρυσιν ἐχόοώ- 
βενος " 


Δέσποινα, πάναγνε μῆτερ, ἡ τὸν θεόν μουτεκοῦῖσα, 

Διὰ εὰς θείας i εἰκόνας, ἡ δεξεά μου ἐχέπη " 

θὲς tc τὴν aitíav 6€ ἣν ἐμάνη ὁ Αέων. 
cx tcírvr ὡς τάχος, καὶ lacal μου τὴν 


χεῖρα. 

Ἢ δεξιὰ cov ᾿Υ(ίστου, ἡ ἀπὸ σοῦ ςαἀρκωθεῖσα, 
ἐοδλὰς ποιεῖ τὰς δυνάμεις, διὰ τῆς σῆς μεσιτείας" 
Τὴν δεξιὰν μου xal ταύτην νῦν ἰασάσθε, ταῖς 

σου, 
Ὡς ἂν ccic Curcvc, Φῦς ἕείης. καὶ τοῦ ἐκ σοῦ 


c , 
Εὑρυθμικαῖς ἁρμονίαις cvrrpáy mta, Θεοτόχε, 


᾿ ᾿ 
Huvacat τὰρ ca 0 Mie. ὡς τοῦ θεοῦ pap οὖσα. 

Τσῦτα λέγων ὁ Ἰωάννης 327» bixpuziw, εἰς ὕτνον 
ἐτράπετο, ὁρᾷ τὶν vt; Θεομήτορος ἁγίαν εἰχόνα ὅμ- 
μᾶσιν εὐσπλάγχνοι: χαὶ ἱλαροῖς πρὸς αὑτὸν ἀποδλέ- 
κου σάν τε χαὶ λέτουταν" « Ἴδε ὑγτὴς γέγονέ σοὺ 
ἡ ytíp^ μὴ; μέλλε Am, ἀλλὰ γάλαμον τλύτην 
γραμματέως ποίτσον ὁξυ γράφου, ὡς ἐπηγγεΐμω μοι 
vOv. 5 


ΙΘ΄. ᾿Αφυπκισθεὶ; οὗ», xai ἰαθεὶς, εἴτα περιεργα- 
φάπενος vh» χεχομμένην, χαὶ ἰαθεῖσαν ταύτην ἰδὼν. 
ἀγαλλεάσατο τῷὸ Ξυεύματι ἐπὶ Θεῷ τῷ Σωτῆρι: αὑτοῦ, 
ταὶ τῇ τοῦτ μητρὶ, ὅτι ἐποίττεν αὑτῷ μεγαλεῖα ὃ 
ἀγχτές. Καὶ αὶ στὰς ἐπὶ τοὺς πόδας, τὰ: χεῖρας αὐτοῦ 
6 "oc, ἀνέτεινε, xat μέλος 1,28 θεϊχὸν Καὶ τὸ τῷ χαιρῷ 

τροττυρστετον. Καὶ Ἦν 6 arg τῆ΄ς νυχτὸς πανοιχὶ 
εὐφρατνόμενος χαὶ ἄξων ἅπμα χαινὸν Θεῷ εὐχαρε- 
etpm. « Ἢ δεξιά oo. χεὶρ, λέγων, Κύριε, δεδό- 
ἕασται tw ἰσχύϊ, & δεξιά o χεὶρ τὸν θραυσθεῖδάν 
μου δεξιὰν Vesew, x3: διὰ ταύττος δραύσῃ ἐχθροὺς, 
τοὺς μὴ ftipaetc -ἴν σεόαπμίαν εἰκόνα 000, καὶ 
τὴν τῆς τεχούσις ge. Κα: τῷ Ξλίθδει τῆς δόξνς σὺν 
τοὺς ὑπεναντίους εἰχκονοθραίστας Suv:ptpet, διὰ τῇ; 
χειρός peo. » Ἦν οὖν ν΄ ξ Exstvr, ἐχείνῳ ἡμέρα, καὶ 
φὰς οὐχὶ σχότας, καὶ iy οὕτως ἐρῶ τὸ προφητικὸν 


"* Psal. xav. 9 15 Loc. 1, 47. 


jam sedatos tyranni spiritus Joannes conjectaba- 
tur, [Xll] legationem supplex ad eum misit in hzc 
verba : « Ingravescunt mibi delores, meque in- 
tolerabilem in modum diseruciamt, neque acuta vis 
mali remittet, quandiu ampsiata maaes in sere 
pendebit : quare hzc mihl denari, precor, jubess 
ut ea bumo condita sxvire doler desinat. * Cessit 
confestim precibas iyraanus, οἱ mansus jeste 
conceditur. Qua is accepta, in sacelinm domesti- 
cem ingreditur, teteque corpore pronus anie di- 
visam quamdam Dei Genitricis imaginem provol- 
vitur, sdmotaque dextera que» abecísss fucrat, ad 
pristinam ejus csmmiseuram , ime de pectore 
misericordissimam illam gemitibus εἰ lacrymis 


B iaterpeliabat : 


Domina castissima mater, Deum meum ur pepe- 
visti, 
Propter imagines sacras, dexira manus mea pre- 
[cisa est, 
Censam haud ignoras (uroris. quo Leo seviit, 
Succurresis ergo quam cilissime, εἰ meam mannm 
[sema. 
114 £xcelsi dextera, qua ex te carnem sumpsit, 
Multes facit virimtes, intercessione ina. 
Hanc quoque manum meam (mas nunc ad preces 
sanet, 
Quo tuas, ut dederis, Filiique ex te incarnati las- 
des 


Modniato concentu, o Deipara, conscribat! 
Εἰ rect. fidei cultui, opinlator adait. 
Potes enün quidquid libet, κι qua sis Dei Mater. 
Curatur Marie precibus abscissa Joannis maus. 
—lHae Joannes cem lacrymis recilans, some 
corripitur, et sacram Dei Geniiricis imaginem vi- 
det ocnlos eamniüseratione et hilaritate plesos in 
se coovertere atque affari : « En ubi manes sanata 
est : de exf$ero ne cessa, sed, sicut medo pollici- 
cius es, íac. eam calamum esse scribe velociter 
scribentis !*. » 


AIX. Eucharisticos hymnos Deo canit. — Evigi- 
lans igMuar εἰ sanatus, tum manum abecissam re- 
silutamque curiose contesplates, exsuitavil spi- 
ritu in Deo salutari suo, neemon in ejes Matre, 
quia fecisset sibi magna qui potens est 2, Tum ;a 
pedes se erigens, sublatis ad colum manibos, 
carmen cecinit divinum inm id temporis perquam 
belle conveniens : Letamque nociem enm omni 
familia lztam agens, i» grau asimi signi&cationem 
camlicum mevum Deo medolatus est : « Dexiesa 
tu2, Domine, gloriácota est ia lortitudine : dexiera 
manes (da coníraciam maaem meam sanavit, 
perque eam coaíringes imimicos, qui venerandam 
tuam tuaque Matris imaginem aspernantar. [ja 
mullisdiae glori (uz adverserios effracteres 
imapgisem centeres per manum meam. » Fa mx 


VARLE LECTIONES. 


! ἀγας xai, male. i Abest bic versus in . 5 Ed:t. deest θεῖχό». 


Parsor. 6s. XCIV. 


15 


459 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


460 


itaque dies illi erat, et nullatenus nox; lumen A μεθ᾽ ὑπαλλαγῆς, ἦχος ἣν ἐχεῖ καθαρὸς ἑορταζόντων, 


plane, et non tenebrze !*, et, ut. propheticam vo- 


xai φωνὴ ἀγαλλιάσεως ἐν σχηνῇ διχαίου ἀνδρός. 


cem .per hypallages ἤφυγαπι usurpem, purus illi erat epulantium sonus, et vox exsultationis in 


tabernaculo viri. justi 15, 


ize non oetculte, neque silentio gesta sunt, ve- 
rum admirabilis ille sonus concinnaque jubila- 
uo ad totam cireum viciniam diffundebatur. Mox 
e Saracenis Christi hostibus nonnulli principem 
πηι adeant, aífirmantes Joanni dexteram mi- 
nime amputatam fuisse, sed «alteri cuipiam, ut 
puta servo 2ut ministrorum ejus alicui, [ΧΗ]] qui 
se pro sua erga Deminum benevolentia dediderit ; 
ac eos quibus preseetio manus impereta erat pe- 
euniis poenars commultasse, deannes enim, aiebant 
ílli, domi considems perinde canit e& obleciatur, 
ut eum nuptiale festum pulares celebrare, et epi- 


thalamii canticum aliquod edere. Quid quod et B 


ejusmodi l:xtitiis ejus exsultadlo videtur major. 


XX. Miraculum agnescit barbarus. — His renun- 
tiatis, Joannes accersitur ; qui cum venisset, refe- 
etam manum jubetur proferre. Hanc cum ostende- 
ret, lineola quzedam, Dei matre ita comparante, sub- 
apparebat, qux manifestum esset veriasimae exei- 
sionis indicium. Quoclrca barbarus : « Ecquis te 
medicus, Joannes, sanavit 3» inquit. « Quz adhibita 
vulneri medicamenta? » Tum ille clara et alta voce 
miraculum prsedicare : « Meus, ait, Dominus, om- 
nipotentissimus medicus, cujus vis et potentia pari 
gradu voluntatem comitatur. » Ad hzc barbarus : 
« Quantim igitur conjicio, o homo, id qued es pas- 


Ταῦτα οὐχ ἐν χρυπτῷ, οὐδ᾽ ἡσυχῇ τετέλεστο, 
ἀλλὰ διέδαινεν ὁ θαυμάσιος ἑχεῖνος φθόγγος xal 
ἐναρμόνιος ἀλαλαγμὸς εἰς τοὺς Ex γειτόνων, xat χυ - 
χλόσε. Καὶ εὐθὺς ἀπήεσάν τινες τῶν μισοχρίστων 
Σαραχηνῶν παρὰ τὸν οἰχεῖον ἄρχοντα, μὴ ἐχχεχόφθα: 
τῷ Ἰωάννῃ τὴν δεξιὰν λέγοντες, ἄλλον δέ τινος, 
δούλου τυχὸν, ἣ ἄλλως ὑπηρετουμένου αὐτοῦ, xat 
δι᾽ εὔνοιαν προδεδιοκότος ἑαυτὸν ἀντὶ τοῦ δεσπότου 
αὐτοῦ. Τοὺς δὲ τὴν ἐκχοπὴν προσταχθέντας, χρή- 
μασιν ἀνταλλάξασθαι τὴν ποινήν. Ὁ γὰρ Ἰωάννης 
οἶχοι καθήμενος, οὕτως ἄδει xal τέρπεται, ὡς γα- 
μήλια εἴποις πανηγυρίζειν αὐτὸν, xai ἐπιθαλάμιον ! 
ποιεῖσθαι τῶν ὑμεναίων ἢχὴν" μᾶλλον δὲ ὑπὲρ ἐχεῖνα 
3 τούτου ἔοιχεν ἀγαλλίασις. 


Κ΄. Τούτων οὕτω προαγγελθέντων, προσεχαλεῖτο 
xai ὁ Ἰωάννης" ὁ δὲ ἀφιχόμενος ἐχελεύετο δειχνύειν 
τὴν ἐχχοπεῖσαν δεξιὰν, ἧς ἐμψανισθείσης ὑπεφαί- 
νετο 2. xal τις γραμμὴ τῆς διαχοπῆς, τοῦτο οἶχονο- 
μούσης τῆς θεομήτορος, τὴν ἐκχοπὴν ἀψευδεστάτην 
καταμηνύουσα. Ἔφ᾽ οἷς ὁ βάρδαρος ἔφησε « Τίς ὁ 
ἐξιασάμενός σε ἰατρὸς, Ἰωάννη, καὶ τίνα τὰ ἐπιτε- 
θέντα σοι φάρμαχα ; » Ὁ δὲ λαμπρᾷ τῇ φωνῇ xoi 
μεγάλῃ κήρυξ τοῦ θαύματος τίνεται" « Καὶ ὁ Κύριός 
μου, φησὶν, ὁ παντοδυνατώτατος ἰατρὸς, ὃς xal οὐχ 
ὑστερίζουσαν ἔχει τὴν δύναμιν πρὸς τὴν θέλησιν n. » 
Καὶ ὁ βάρδαρος ἀπεχρίνατο * ε Ὡς εἴχασμαι, ἄν- 


:sus, nullo tuo crimine passus es. Ceterum ignoscas (C Opus , ἐπ᾽ ἀνευθύνοις ὃ πέπονθας, πέπονθας. Καὶ 


nobis, quod inconsulta przeipitique sententia sup- 
z-plieium  intulerimus tibi. Modo vero pristinum 
«nunus deinceps administrabis, et prineipem inter 
consiliaries nostros locum tenebis. Nihil enim quid- 
«qesm-posthac nisi de consilio tuo et sententia su- 
mus facturi. » 


XXI. Joannes facultatem agre obtinet secedendi 
in. monasterium, — Joannes vero humi procidens 


adoravit, pronusque perdiu jacens obtestabatur, ut . 


copiam sibi princeps faceret viam aliam multo 
optabiliorem ineundi, et sequendi illum qui dixit : 
Ego sum via **. Barbaras contra facultatem scce- 
dendi -abnuebat, eratque videre duello, ut sic 


λοιπὸν ἡμῖν σύγγνωθι, ἐφ᾽ οἷς ἀπερισχέπτοις καὶ 
ἁλογίστοις ταῖς ἀποφάσεσιν ἐπηνέγκαμέν σοι τὴν 
«ιμωρίαν. "Ἴθι τοίνυν τὴν προτέραν ἐφέπων ἀρχὴν, 
καὶ πρῶτος ἔσῃ ἐν τοῖς ἡμετέροις συμδούλοις. Οὐ 
γὰρ πράξαιμέν τι πώποτε τοῦ λοιποῦ ἄνευ σῆς 
παραινέσεώς 9 τε xai συμδουλῆς. » 


ΚΑ'. Ὃ δὲ πεσὼν χαμαὶ, προσεχύνησε " καὶ πρη- 
νὴς κείμενος ἐδέετο ἐχείνου ἐφ᾽ ὥραν ἱκανὴν, συγχω- 
ρηθῆναί oi, xat ἄλλην ἑάσαι τοῦτον ὁδὸν τὴν Epa- 
σμιωτέραν ὁδεῦσαι, καὶ ἀχολουθῆῇσαι τῷ λέγοντι" 
᾿Εγὼ εἰμι ἡ ὁδός. Ὃ δὲ βάρδαρος οὐχ ἐδίδου τὴν 
συγχώρησιν. Καὶ jy ἰδεῖν μονομάχους, ὡς ἄν τις 
εἴποι, τὸν βάρδαρον, καὶ τὸν δίκαιον. Ὁ μὲν πολλοῖς 


loquar, certantes ambos, barbaram hunc et ju- ἢ ἠγωνίζετο ἐπέχειν τὸν Ἰωάννην τοῖς τοῦ χόσμου ós - 


stum Illum. Hic enim multis contendere, quo Joan- 
nem mundi funibus irretiret ac retineret : ille e 
contrario vim omnem et conatum adhibere, ut eos 
rumperet et angelicis alis. avolaret. Ingens tune 
campus patebat, in quo cum certaminis arbiter 
Cbristus sedebat, tum angeli spectatores erant. 
Quin nec immerito quispiam dixerit, malos a sini- 
ero latere spiritus barbari abimum obürmasse et 


^ Amos v, 18. !* Psal. ΧΕΙ, 5. 


!* Joan, xiv, 6. 


σμοῖς " ὁ δὲ βίαιός τις ἣν ταῦτα ἀποῤῥηξαι μετὰ 
σπουδῆς, χαὶ ἀγγελικαῖς πετάσαι «οἷς πτέρυξι. Καὶ 
στάδιον τότε ἠνεῳγμένον μέγα ἐτύγχανεν, ἀγωνοθέ- 
τῆς δὲ Χριστὸς προεκάθητο, καὶ τὸ θέατρον Ρ οἱ ἄγγε- 
λοι. "Epst δέ τις διχαίως, καὶ τοὺς πονηροὺς ἐξ ἀρι- 
στερῶν παραθαῤῥύνειν τὸν βάρδαρον, καὶ ἐπαλείφειν 
πρὸς πιθανότητας. Νικᾷ δὲ μετὰ πολλῆς ἀναῤῥήσεως 
ὁ ἐμὸς μονομάχος, χαὶ πιθανὰ πάντα τοῦ ἀντιπάλου 


VARLE LELCTIONES. 
i ἐπιθαλαμίων. " ἐπεφαίνετο. * Edit. δέησιν. * Edit. παραινέσεως. — » R. deest οἵ. 


46] 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


A 


ὡς βέλη νηπίων λελόγισται; Καὶ νικητὴς ἄπέισιν (20), A Instruxisse ad demmulcendum Joannem. Vicit ta- 


ἀναδεδεμένος τὴν χεφαλὴν ταινίᾳ περιφανεῖ, xal 
4b» οἶκον εἴσεισι φαιδρωκπὸς, ὁ πρὶν ἐξιὼν αὐτὸν 


σκυϑρονπός. 


(31) Καὶ τοῦ θεοφόρου Σάδα λαύραν κατα- 
Japfdrsi. Hed nempe Cosmas Praeceptor suus 


confagerat. Anonymus Greco - barbarus , de locis 
Hieresolymitanis, ab Allatio editus inter Symmicta, 
hzc habet ubi de Laura Sancti Sabz : Swpraque, 
versus Jerusalem, inter colles, est. monastcrium seu 


men muli» cum laude duellator meus, cunctaque 
adversarii ad persuadendum momenta tanquam 
sagitta» parvulorum habita sunt !". Victor discessit 
illustri vitta redimitus caput, et hilari vultu domum 


jugum una corretet, ut illi colla submitterent. 
XXIII. Joannes a pastore monasterii excipitur. — 
Joannes itaque, qui unus narrationis πιεῖ argumeri^ 
tum est, divinum illud ovile ingressus, pedibus 
pastoris advolvitur, enixe rogans ut inter oves 
qui illic. versabantur, admitteretur; overh sese 


92. '* Matth. xix, 29. 


'CTIONES. 
OEcolamp. ad Christi jugum transtulit, 


01. 


D Laura S. Sabe , et illius sepulcrum. Monasterium 
exedificatum esl. juxta. torrentes. Sub. monasterio 
fons scaturit, quem ille precibus a Deo. impetravit. 
Templum. irulla erigitur, eaque. caeruleo. imbuta : 
Αὐτοῦ εἶναι καὶ τὸ χέλλην τοῦ ἁγίου Ἰωάννου 
Δαμασχηνοῦ' αὐτοῦ" ἔγραψεν τὸ, « "Αξιόν ἔστιν ὡς 
ἀληθῶς, » καὶ τὴν Ὀχτώηχον' Prope est. cella S. Jo- 
annis Damasceni, inqua composuit Troparium, «Di- 
gnum est vere , ν εἰ Ocloechum. Porro Tro- 
parium istud, "AZé» ἐστιν ὡς ἀληθῶς, quotidie 
apud Grecos in honorem Dei Genitricis canitur in- 
ter sacra Missarum solemnia, post peractam con- 
secrationem. 

(22) "A.Llà xal τοῦ cxomoU κοινωνὸν Kocpár. 
Cosmas hic est inelodus, seu canonum carmiuumve 
ecclesiastícorum auctor precipuus, Damasceni 
condiscipuls et adoptatitius frater, de quo jam 
facta est mentio, ac rursum amplius infra di« 
cetun, 









403 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


464 


perditam appellans, quie ex deseris montibus ad ἃ τὸν ποιμένα Χριστόν. "Ha0n τοίνυν ὁ τῆς ποίμνης 


Christum pastorem rediret. Gavisus est ea re 
sacri gregis praefectus, eumque isto consilio beatum 
pronuutiavit. Operz autem pretium esse duxit, 
novitium, tum vitz? splendore, tum eximia scientia 
illustrem, uni cuipiam e przcipuis senioribus com- 
mittere, ut ille sub tanto duce in vita Dei sine er- 
roris periculo graderetur. Quem itaque unum ex 
alumnis monasterii omni virtutum genere illustrem 
estimabat, bunc primum accersit, cui Joannem 
conecredere nititur. Verum ille abnuit, causatus 
haudquaquam se parem esse tanto viro regendo, 
qui magnam sibi opinionem sapientie paraverat. 
Ec nisso, alteruan prefectus vocat. At secundus 
ille eadem qux prior locutus est. Tertius deinde 
post illos adductus cum esset, aliique rursum non 
pauci; una onines voce deprecari a 86 coeperunt 
Joannis instituendi curam. 

XXIV. Seni traditur. instituendus. — Post mul- 
tos taudem eorum senex alius accersitur, moribus 
simplex, sed plurima scientia ornatus, qui prompto 
animo promptum Joannem excipiens, in cellam 
Suam una cum eo pergit. Quocirca praeclarum illud 
fundamentum sabstruit, ne arbitratu suo quidquam 
gerat, ut partos per orationum contentionem 
sudores victima instar Deo offerat , ut oculis la- 
crymas exprimat, quibus vite prioris macule 
eluantur : eas quippe sacrificium purum apud 
Christum ceuseri, omni alio suffimento suavius. 


προεστὼς ἐπ᾽ αὐτῷ, xal τῆς προαιρέσεως ἐμαχάριζε. 
Καὶ δόξαν αὑτῷ διὰ τοῦ βίου περιφανὲς χαὶ τῆς γνώ- 
σεως τὸ περιὸν, ἑνὶ τῶν μεγάλων παραδοῦναι γερόν- 
τῶν τὸν νέηλυν, ὡς ἂν ὑπ᾽ ἐχείνῳ χαθηγεμόνι ταττό- 
μενοξ, ἀπλανῶς ἐπιπορεύηται τὴν ὁδὸν, τὴν 5 «o3 
Θεοῦ" ὅν ᾧετο ἐχ τῶν τῆς μονῆς μοναχῶν ἐν πᾶσι 
καλοῖς ἐπίσημον εἰσχαλεῖται πρῶτον, χαὶ ἐγχειρίζειν 
αὐτῷ τὸν Ἰωάννην ἐπιχειρεῖ " ὁ δὲ ἀπαναινόμενος 
ἦν, οὐχ ἱκανὸν εἶναι ἑαυτὸν φάσκων εἰς ποιμαντικὴν 
ἀνδρὸς τοιούτον, μέγα τὸ χλέος ἀραμένον ἐπὶ * σο- 
eig. Παρῆχε τυυτονὶ τὸν γέροντα ὁ ποιμενάρχης, 
χαὶ μετ᾽ αὐτὸν ἕτερον εἰσχαλεῖται. Καὶ ὁ δεύτερος 
τὰ ὅμοια τῷ προτέρῳ ἔλεγε. Τρίτος μετ’ ἐχεένους 
ἄλλος εἰσήγετο, μετὰ δὲ τούτους οὐχ ὀλίγοι ἕτεροι. 
Καὶ ἤρξαντο ἀπὸ μιᾶς παραιτεῖσθαι ἅπαντες τὴν 
προστασίαν τοῦ Ἰωάννου. 


ΚΔ΄. Μετὰ δὲ τοὺς πολλοὺς, ἄλλος εἰσήγετο γέρων, 
τὸ ἦθος ἁπλοῦς, τὴν γνῶσιν πολὺς, καὶ πρόθυμος, 
πρόθυμον τὸν Ἰωάννην δεξάμενος, εἰς τὸ κελλίον τὸ 
ἴδιον ἄπεισι σὺν αὐτῷ. Καὶ τὸ καλὸν θεμέλιον πρῶ- 
τον αὐτῷ ὑποτίθησι, τὸ μηδὲν πράττειν ἰδίῳ θελή- 
ματι, θύειν δὲ Θεῷ ἱδρῶτας, ἐν προσευχαῖς διὰ τὸ 
τούτων ἐχτενὲς xal ἐπίπονον, καὶ ἐξ ὀφθαλμῶν δα- 
χρύειν ἐφιέμενον τῆς ἐπὶ τῷ προτέρῳ βίῳ χαθάρ- 
σεως 9, ἃ θυσία χαθαρὰ λελόγισξαι τῷ Χριστῷ ὑπὲρ 
πᾶν ἄλλο θυμίαμα. Καὶ τοῦτο μὲν πρῶτον, χατὰ τὰ 
διὰ τοῦ σώματος ἐνεργούμενα᾽ εἰς τὰ χατὰ ψυχὴν δὲ, 


Atque hoc primum de iis rebus ei preceptum est, (C; μηδεμίαν ζωγραφεῖν χοσμιχὴν φαντασίαν, μηδ᾽ ci- 


qua corporis adminiculo peraguntur. Circa illa 
vero quz? ad animum spectant, indixit ei ne mun- 
danam ullam intra se pingeret imaginem, aut re- 
yum minime convenientium formas adumbraret ; 
mentem ab omni vano tumore integram servaret ; 
ac ne amplitudine doctrinz efferretur, existimaret 
se [XV] nondum quibuscunque studuerat assecu- 
tum ; visiones, arcanasve manifestaliones non appe- 
teret ; eo usque non superbiret, ut nimia fiducia in 
hac versetur opinione, adeptum se ejusmodi scien- 
tiam, quz nulli sit errori obnoxia, donec anim: ἃ 
corpore divisio flat; sed contra reputet timidas et 
anticipites cogitationes esse, incertasque provi- 
dentias et rationes 30, Quocirca in id contendere 
eum monuit, ne cogitatio sua dispergeretur, sed 
δυ 0 cura eam colligeret, ut hoc pacto divina 
luce mens perfundatur, purgetur animus, et cor- 
pus muadum evadat, tum denique corpus cum 
anima sic cum mente copuletur, ut triplex ea res 
propter conjunctionem cum simplicissima Trinitate 
simplex subinde: effciatur, et homo non jam car- 
nalis, nec animalis, sed ex toto spiritualis trans- 
formas nimirum voluntatis inductione duobus 


3^ Sap. ix, 14. 


χονίξειν ἐν αὐτῇ τύπους πραγμάτων οὐ xaünxóvtuv, 
τὸν νοῦν δὲ ἀπὸ παντὸς φυσήματος διαχένου διατη- 
psiv* μὴτε μὴν τῷ τῶν μαθημάτων πλήθει ἐπαίρε - 
σθαι, xal ἐν οἷς μεμάθηχε, τὸ πᾶν καταλαύδεῖν μὴ 
οἴεσθαι ^ μήτε ἔφεσιν ἔχειν Y ὁπτασιῶν τινων, xat 
ἀποχρύφων ἀποχαλύψεων, μήφ᾽ ἐπαρθήσεγσθαί * οἱ τὸν 
νοῦν * ἑαυτῷ τεθαῤῥηχέναι ποτὲ ἣ δόξαι σχεῖν γνῶ- 
σιν ἀνεπισφαλῇ, ἕως ἂν διχάζηται, ἀλλ᾽ εἰδέναι δε:- 
λοὺς τοὺς οἰχείους λογισμοὺς, καὶ τὰς αὐτοῦ ἐπινοίας 
ἐπισφαλεῖ;" σπεύδειν δὲ μὴ ἐᾷν σχεδάννυσθαι τὴν 
διάνοιαν, ἀλλ᾽ ἐπείγεσθαι ταύτην συνάγειν ἐπιμελέ- 
στατα, ἵν᾽ οὕτω δὴ, ὁ μὲν νοὺς αὐτῷ φωτισθείη πρὸς 
Θεοῦ, χαθαρθείη Y δὲ ἡ ψυχὴ, καὶ τὸ σῶμα χαθαγνι- 
σθείη, χαὶ τέλος, τὸ σώμα σὺν τῇ ψυχῇ ἐπισυναφθείη 


D τῷ vot, xal τὸ τριπλοῦν ἁπλοῦν γένῃται διὰ τὴν 


πρὸς τὴν ἁπλονστάτην Τριάδα ἕνωσιν, xal γένηται 
ἄνθρωπος, οὐ σαρκιχὸς, οὐδὲ ψυχικὸς. ἀλλὰ τὸ ὅλον 
πνευματιχὸς, μεταστοιχειωθέντων τῶν δύο γνωμιχῇ 
προαιρέσει εἰς τὸ τρίτον xal πρῶτον " λέγω δῆτα, 
τὸν νοῦν. Οὕτω δὴ ὁ πατὴρ τῷ παιδὶ, τῷ μαθητῇ ὁ 
διδάσχαλος ὑποθέμενος, προσυπέθετο αὐτῷ χαὶ τοῦτο, 
εἰπών « Μὴ πρό; τινας ἐπιστείλῃς ἐπιστολήν. Μὴ 
τὸ παράπαν φθέγξῃ τι τῶν τῆς ἕξω παιδείας. Σιωπὴν 


VARLE LECTIONES. 


s R. deest τῆν. 1 B. περὶ, male. 


ἐλθεῖν. * R. μήῆτε πειθήσεσθα!. — 7 ἢ, χαθαρθῇ. 


" Mss. ἢ. ἐπὶ τὰ πρόσω καθάρ. * Edit. deest ἔχειν. Al. εἰς ἔφεσιν 


405 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


466 


δὲ ἄσχει μετὰ συνέτεως" οἶδα: γὰρ τοῦτο μὴ μόνον τῶν A illis prioribus in tertium illmd et primarium, men- 


καϑ' ἡμᾶς φιλοσόφων εἶναι καράγγελμα, ἀλλὰ χαὶ 
᾿πυθαγόρας ἐχεῖνος ὁ Σάμιος τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς 
ἄρτι μυουμένοις, αὐτῷ τὰ τῆς φιλοσοφίας μυστήρια, 
πολυετή παρήγγελλε τὴν σιγήν. Καὶ μὴ δόξης καλὸν 
εἶναι, τὸ «à χαλλ πκαρὰ χαιρὸν φθέγγεσθαι" εἰς 
τοῦτο γὰρ ὃ Ax6 ἐδηγείτω σε, ὃς ora, ὅτι 
Ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν. Εΐ-α τί ἐντεῦθεν αὐτῷ συμ- 
δέθδηχε, λέγοντος ἄχουσον. ᾿Εθερμάνθη ἡ καρδία 
poo ἐντός pov, τῷ πυρὶ πάντως τοῦ xpi Θεὸν 
ἔρωτος, ἐν τῇ χατὰ διάνοιαν δὲ μελέτη τὸ κῦρ ἐχεῖνο 
τῷ προφήτη ἐξ 58η.» 


tem scilicet. Atque tilia quidem pracepta pater 
Sho, et magister discipulo dedit, sed et illad quo- 
que subjecit : « Ne ad ullos miseris epistolam : 
mihil prorsus externarum disciplinsrum eloquaris. 
Süentium prudenter cele. Nosti siquidem istad 
BOR ROslrOTum modo philosophorum praeceptum 
esse : sed et Pythagoras Samius discipelis suis 
quos arcanis philosophiz imbeeret, multorum an- 
esse boma intempestive lequi; quin potius David 
hojus tibi documenti auctor sit, ubi ait : Sisi 6 


bonis *. Quid autem hine ei contigerit, andi marramiem : Concaluit cor meum imtra me ?*; igme 
wüque divini amoris. Porro ignis assidua meditatione in Propheta succensus fuit. » 
KE. Ταῦτα τῷ Ἰωάννη ὁ γέρων (33) καρἤγγελλε, B XXV. Haec Joamni senex denustiams, moo i* 


mal ex Lv χαθ' ὑδάτων γράφων, οδδὲ χατὰ πετρῶν 
exsígass, ἀλλ᾽ εἰς τὴν ἀγαθήν. Χρόνος οὖν παρῆλθεν 
tuzshc, mal ὃ Ἰωάννης ἦν διὰ πάσης κεῖρας τῷ γέ- 

φυνιιπεκιδοτριξού!ιενος, χαὶ χατὰ iva τὴν ὁπαχοὴν 

&vezzspaaT, ἐνδει χνόμενος. Καὶ οὐχ ἦν ἀντιλογία τῷ 

Ῥρέντη Ev οἷς προσετάττετο. Οὐχ ἦν γογγυσμὸς ἐν 
τλώσσῃ, οὐδὲ διαλογισμὸς ἐν xapBia, ὅχω: ἀναχρίνων 
ἐντὸς, ἅπερ ὁ ἐπιστάτης αὐτῷ διωρίζετο. ᾿Αλλὰ 
τοῦτο μόνον ἐν μέτῃ διανοίᾳ ἐγχεπολαμμένον εἶχεν, 
πλαξὶν ἕως βάθους, ἐΞὶ παντὸς ἔργου καὶ προστάγμα» 
τος 7, τὸ ποιεῖν͵, ὡς Παῦλος παραχελεύεται, τὸ ἐπι- 
τετεγμένον χωρὶς qovvosuoo χαὶ διαλογισμῶν. Ti 
Ὑὰρ χέρδος τῷ ποιοῦντι χον στὸν οἷον δήποτε, ἂν ἐπι- 
κάθηταί οἱ τοῖς χείλετι γογγυσμὸς, ἣ τῇ καρδίᾳ ἐμ- 


φωλεύξι, ὡς ὅτι:, διαλογισμὸς πονηρός ; Πότε βελ- C 


«ιὐϑέσεται ἡ Φυχὴ τῷ οὕτω διαχονοῦντι; Πότε τὴν 
ἐπὶ τὸ πρύϑω σχοίη προχυπέν ; Διὰ τοῦτο πονοῦσιν 
[ * οἱ πολλοὶ τάχα τὸ δοχεῖν, περὶ τὰ τῆς ἀρετῆς, χαὶ 
πονοῦσιν) sixt, xp); τὰ ἔμπροσθεν οὗ προσχόπτον- 
τες. 
κῳ. Ea τοὺς μείξοσι τῇς ὑκαχοῆῇς ἀγωνίσμασιν 
ἐγγυμνάζων ὁ τέρων τὸν ἀθλητὴν, τί μηχανᾶται; 
Στυρίδας ἃς εἶχον ἐργόχειρον, πολλὰς συναγηοχὼς, 
πρόφασιν κροδάλλεται τοιανδὶ, εἰρηχὼς τῷ Ἰωάννῃ 
οὑτωσίν « Ὡς ἤχουσταί μοι, τέχνον, ἐν Δαμασχῷ 
τολλοῦ πωλεῖσθαι τὰ] σπυρίδας, ἧπερ ἐν τοῖς τῆς 
Βυλαιστίντς μέρεσι, xal χρειῶν, ὡς οἷδας, πολλῶν 
ἡμῖν δεῖ - ἀνελόμενος οὖν ἁπάσας, ἐκεῖ, ὡς τάχους 
ἔχεις, πορεύου, χαὶ μὴ ἄλλως ταύτας πωλήσῃς, μηδὲ 
παρὰ wxoby, εἰ μὲ ὥσπερ σοι ἐντέλλομαι" » ὑπὲρ 
«b διπλάσιον τοῦ ἀξίου τὸ τέμημα ὀρισάμενος. Οὐκ 
ἀντεῖπεν δὲ, οὐδὲ τὸν ἐπιτάξαντος λόγον ἄνέχρινεν, 


*! Psal, xxxvi, 5. 53 ibid. 4. 


squis scribebat, mon saper petram serebat, sed in 
terra bona. Aliquantem igitr temporis elapsum 
est, cum Joannes a sene onini periclitalionis ge- 
nere institmeretur, eique exactam im re quavis 
obedientiam exhiberet. Nulla ejus erat. ad impe- 
rata detrectatio, nulla in lingua muremuratio, dis- 
ceptalio in corde aulla, qua magistri jussa intus 
dijediearet; sed hoc unum in media mente taa- 
quam in tabulis iosculptum habebat, ut secun- 
dum Pauli consilium, quidquid ageret aut agere 
jeberetur, hoc sine querimonia et disceptationi- 
bus perüceret. Nam quid illom juvat bene agere, 
eujus in labiis insidest mormuratio, aut mala dis- 
cussio in corde quasi serpens delitescat ἢ Quando- 
sam futurum sit, ut welior fiat animus illius qui 
sic obsequitar? Quandonam «ulterius ad meliora 
provehetur? Nimirum id im causa est, ut multi 
forte exercitatione virtutis laborent, ac incassum 
laborent, nihil ad ea quz priora seu apteriora 
sunt, proficientes. 

XXVl. Joannes Damascum mittitur ad sportas 
vendendas. — Post hzec autem, cum senex. pugilem 
suum majoribus obediesetim certaminibus assue- 
faceret, quid tandem comriniscitur? Sportas, 
quss suis mamibas contexueramt, multas colli- 
gens, [XVI? ejusmodi pratextu utitur, his verbis 
Joannem alloquens : « Audivi, fili, sportas Damasci 
carius, quam ia Palzstins partibus, vendi ; multis 
porro, ut ipee noeti, rebus indigemus; his erge om- 
nibus acteptis, eo proficiscere quam celerrime pe- 
teris, neque vel taatille quidem quam tibi consti- 
tuo, minoris eas vendideris. » Tum simul pretium  . 


VARIA LECTIONES. 


*R.bmzáyaz-;. 5 Desent in edit. 


NOT.£. 


(25) Ταῦτα τῷ Ἰωάννῃ ὁ γέρων. Hic ad longam 
isserere non vacat, quam felicem virtutibus ἀχεῦ- 
lendis operam dederit. Quarum certa nobis speci- 
iDina ex ipsius quz supersunt operibus licet erwe- 
re : presertim vero ex bomiliis quatuor. asceticis, 
quas in illustrissimi Metensis episcopi bibliothecze 
codice Buper reperi, et ia ice operum ilias 
Grace Latineque sum, si Deus concesserit, ditu- 


res. Hoc unum monebo ex bis orationibus comper- 
tum fore, sanctissimum virum ad summum perfe- 
cliopis apicem subiisse, tum. profunda sui demia- 
sione atque humilitate, tum sipgulari erga divinam 
Eucbaristiam reverentia ac devotione : quibus 

dendum ardeniissimum erga Deiparam studium, 
quod in aliis passim homiliis gestit. 


467 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


468 


dup'o quam par erat majus definit. llle vero relu- A ὁ μέχρι θανάτου ὑπήχοος, ἐπωμίζεται δὲ τὸν φόρτον, 


ciatus non est, nec pracipientis sermonem dis- 
cussit, cum factus obediens esset usque δὰ 
mortem **; sed obedientia velut alis quibus- 
dam instructus, sarcina in humeros imposita, Da- 
 mácum pelit, indutus centones squalore et allu- 
vie obsitos, qui prius in ea illustris splendidusque 
egerat, forumque peragrabat ut sportas suas diveu- 
deret. Cum autem carius supra modum eas zstima- 
rel, risum sui movebat, omniumque convitiis et 
contumeliis exagitabatur. Tandem unus quidam ex 
lis quos habuerat in famulitio, dum clarus esset in 
ea civitate, haud procul stans, vultumque ejus in 
animum revocans, virum ita abjectum ac panno- 
sum, quis esset, quisque fuisset olim, agnovit. Mox 


ὁ πτερωτὸς τὴν ὑπαχοὴν, xaX εἰς Δαμασχὸν ἄπεισιν, 
ὁ πρὶν περίοπτος ἐν αὐτῇ, ῥαχενδυτῶν, αὐχμηρὸς, 
xai ῥυπῶν. Kal περιΐει τὴν ἀγορὰν τὴν τῶν σπυρῖ- 
δων ποιούμενος διαπώλησιν. Ὡς οὖν πολλοῦ ταύτας 
ἐποιεῖτο τιμήματος, γέλωτα παρεΐχε, καὶ δι᾽ ὀνεί- 
δους xai ὕδρεων τοῖς πᾶσιν ἐγένετο. Εἷς τοίνυν τῶν 
ἐξυπηρετουμένων b αὐτῷ, ὅτε περιφανὴς ἐν τῇ πόλει 
διέπρεπε, χατὰ πρόσωπον στὰς, καὶ τὴν ὄψιν ἐχείνου 
εἷς διάνοιαν ἐμδαλλόμενος, ἐγνώρισε τὸν οὕτω τα- 
πεινὸν, τὸν οὕτω δυσείμονα, ὅστις εἴη, καὶ οἷος ἐτύγ- 
χανς. Καὶ συντριθδεὶς τὴν χαρδίαν, πρόσεισιν, ὡς 
μηδὲν εἰδὼς ó εἰδὼς, xal τὴν σπυρίδων ἐξώνησιν 
ἐποιήσατο, δοὺς αὐτῷ ὅσον ἐπεζητήθη τὸ τίμημα. Ὁ 
δὲ τοῦτα λαδὼν, παλινοδίαν ποιεῖται πρὸς τὸν στει- 


corde compunctus accessit, tanquam eum ignora- D λάμενον, xai οἷά τις νικηφόρος ἐπάνεισι, γενναίως 


ret quem apprime noverat, sportas tanti emit, 
quanti postulabatur. Accepto pretio Joannes ad 


εἰς τοὔδαφος χαταδαλὼν τὸν ἀντίπαλον c, ὃς ἦν ὁ 
«ἧς χενῆς δόδης χαὶ ὑπερηφανίας γεννήτωρ. 


cum qui se miserat regreditur, humi prostrato fortiter adversario, inanis glorie et superbie pa- 


rente. 

XXVII. Funebre canticum edere rogatur. — Forte 
ex vicinis przfecti Joannis monachus quidam, ter- 
restri peregrinatione cum coelesti domicilio com- 
mulata, ad Deum concesserat. Habebat is fratrem 
germanum, qui tristi hoc casu victus, fraterni fu- 
neris acerbitatem celare nequaquam valebat. Quam- 
obrem Joannes ei solatium afferre nitebatur, οἱ 
quibus verbis poterat, a moestitia revocare, llle 
vero enixe eum rogare ccpit ut levandi doloris, 
animique sui excitandi gratia modulum aliquem 
conderet. Αἱ Joannes praeceptum senis reveritus, 
haud se postulatis facilem prebuit. llle contra im- 
portunior ingruens, nullum precibus finem facere. 
4 Quidni enim, inquiebat, dolentis animi miserere? 
Quidni tenue illi medicamentum admaves, quod do- 
Jorem arceat? Si corporum medicus esses, meque 
corporalis dolor conficeret, annon mihi pro viribus 
remedium afferres? Sed et si gravi aut forte etiam 
letali morbo laborarem, nunquid non hujusce 
neglectus et incurie Deo ponas dares? Sin vero 
senis praeceptum vereris, scito me rem istam tanto 
gecreto celaturum, ut ad nullius aures perferatur. » 
Flectitur demum his sermonibus Joannes, concin- 
numque ei de mortuo modulum couponit, qui 
eliamnum hodie omnium ore canitur, illum scili- 
eet : Humana cuncta vanitas, etc. 


9 Philipp. τι, 8. 


KZ, 'Ex γειτόνων δὲ [τῷ καθηγεμόνι 4 ] τοῦ Ἰωάν- 
νου, μοναχός τις ἐτύγχανεν, ὃς τὴν ἐπὶ γῆς χαταλι- 
πὼν παροιχίαν, πρὸς τὴν οὐράνιον μονὴν μετηλλά- 
ξατο, xaX πρὸς Θεὸν ἐξεδήμησεν. Ἦν δ' ἐχείνῳ ἀδελ- 
φὸς κατὰ σάρκα οὗτος ἡττηθεὶς τῆς συμφορᾶς, οὐδ᾽ 
ὅλως εἶχε στέγειν τὸν ἀδελφιχὸν θάνατον. 'O γοῦν 
Ἰωάννης παρηγόρει τὸν ἀδελφὸν, χαὶ λόγοις, ὡς 
εἶχε, τοῦ πένθους ἀνεχαλεῖτο. Δυσωπεῖ δὲ τοῦτον ὁ 
πενθῶν, xal τι αὐτῷ μελουργῆσαι τροπάριον ἔχλι- 
παρεῖ, παρηγοροῦν τὸ πένθος, τὴν ψυχὴν χαταψῶν. 
ἘἘδεδοίχει δὲ ὁ Ἰωάννης τὴν τοῦ γέροντος ἐντολὴν, 


C καὶ πρὸς τὴν αἴτησιν οὐ χατένευεν. Ὁ δ᾽ αἰτούμενος 


οὐχ ἀφίστατο δυσωπῶν. « Καὶ [va τί, ἕλεγε, ψυχὴν 
ὀδυνωμένου οὐχ ἐλεεῖς, χαὶ μικρὸν ἐπιπάσσεις αὐτῇ 
φάρμαχον ἀχεσώδυνον : Ἂν ἰατρὸς ἦσθα σωματιχὸς, 
ὀδύνη δέ με * φωματιχὴ περιέπειρεν, εἰ μὴ τὸ χατὰ 
δύναμιν προαΐξάς μοι φάρμαχον; Κἀγὼ δεινῶς 
ἔπασχον, xal ἴσως τὴν ἐπὶ θάνατον, οὐχ ἔμελλες δί- 
χας ὑφέξειν παρὰ Θεῷ ταύςης τῆς καροράσευς ; Καὶ 
γῦν ἐν μείζονι πάθει παρορῶν με πάσχοντα, οὐ μεί- 
ζους ὑφέξεις τὰς δίκας; Εἰ δὲ καὶ δεδίττῃ τὴν τοῦ 
γέροντος ἐντολὴν, ἴσθι ἐν ἀποῤῥήτῳ μοι κεῖσθαι τὸ 
πρᾶγμα, καὶ ἀνεξάχουστον. » Κάμπτεται τοῖς λόγοις 
τούτοις ὁ Ἰωάννης, καὶ τροπάριον αὐτῷ ἐπὶ νεχρῷ 
συντίθησιν εὑαρμόνιον, ὃ καὶ μέχρι τοῦ νῦν παρὰ 
τοῖς πάντων στόμασιν ἄδεται (24), τὸ Πάντα μα- 


Ὁ ταιότης τὰ ἀνθρώπινα. 


VARI LECTIONES. 


b R. ἐξυπηρετούντων. 


stant. Acropol. * Mss. R. εἴ τις ὀδύνη με. 


* Mss. R. τὸν πολέμιον. ἃ lta Reg. Edita non habent, nec legisse videtur Con- 


NOTE. 


(86) *O xal μέχρι τοῦ νῦν παρὰ τοῖς πάντων 
στόμασιν ἄδεται. Damasceni carmen, cujus prima 
verba Joannes Hierosolymitanus recitat, integrum 
hic afferre juvat ex Constantini Acropolite ser- 
pone. 


στο ματαιότης τὰ ἀνθρώπινα, 
“σα οὐχ ὑσώρχει μετὰ θάνατον, 


Οὐ παραμένει ὁ πλοῦτος, οὗ συνοδεύει δόξα. 
᾿Ἐπελϑὼν γὰῤ d θάνατος ταῦτα πάντα ἐξηφάγισε. 
Διὸ Χρ τῷ ἀθανάτῳ βοήσωμεν" 
Τοὺς μετκαστάντας ἐξ ἡμῶν ἀνάπαυσον, 
"Ἔνθα πάντων ἐστὶν ἡ σωτηρία. 


Horum versuum hic sensus est : 
Humana omnia vanitas, 


** Gen. ii, 25. 


VARLE LECTIONES. 
Ὁ Β, βιασαμένου. 6 Ἀ, ὅ τι καὶ... ἢ πῇ. δ Edit. οὐ παραχ. 


NOTE. 
Iu non exsistuntepost mortem. Immortali igitur Christo clamemus : 
OR manent opes, non comitatur gloria. Translatis liinc presta requiem, 


Tugruens enim mors cuncta hec evanescere facit. Ubi omnium salus est. 


47) VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 413 


. Μ]ορεΐς, iisque sumptis in manus, ad cellam pergit ἃ ἐχείνας ἤρξατο, ἃς πολλοῖς πρότερον εὐωδίαζε τοῖς 
illius qui seni vicinus erat, quam cum ingressus ἀρώμασι, καὶ τὴν χριστοθεράπευτον δεξιάν" ὦ τῆς 


esset , manus illas quas multis olim unguentis per- 
fud«rat , inquipare ccpit, ipsammet, inquam, dex- 


teram manum (proh ingentem viri abjectionem ! ) quam Christes curaverat , 


dare non dubitat. 

XXXI. Senior obedientiam et humilitatem Joannis 
edmiratur. — Verum senex , quamprimum prom- 
püssimam illam obedientiam, sinceramque δὲ pro- 
fundum, imo sublimem humilitatem Joannis au- 
divil, accorrens, eum complezus est, seque ejus 
collo implicuit, magus , oculos, humeros exoscu- 
lans. « Ὁ qualem et quantum, aiebat [XVIII] ille, 
beste obedientim athletam εἰ pugiles geani in 


πολλῆς τοῦ ἀνδρὸς ταπεινώσεως " χοπροπηλόφυρτον 


ἔθετο, 
ecno e& stercore fo- 


AA'. Πυθόμενος δ᾽ ὁ γέρων τὴν εἰς ὑπαχοὴν τοῦ 
Ἰωάννον προθνμίαν πολλὴν, χαὶ τὸ τῆς ἀληθοῦς χαὶ 
πολλῆς ἑἐχείνου ταπεινώσεως βάθος, μᾶλλον καὶ 
ὕψωμα, ἐπιδραμὼν περιέδαλλεν αὐτὸν, χαὶ περι- 
ἐπλέχετο τῷ τραχήλῳ, τὰς δὲ χεῖρας περιεπτύσσετο, 
τὰ ὄμματα χατησπάζετο, χατεφίλει τοὺς ὥμους. 
« "D οἷον, ν ἔλεγεν, « ἀθλητὴν τῆς μακαρίας ὑπ- 
αχοῆΐς ἐγὼ ἀπέτεχον ἐν Χριστῷ. » 'O 65 Ἰωάννης 


Christo ! » Αἱ Joannes ad bas senis voces amplius B πλέον αἰδούμενος τοὺς λόγους τοῦ γέροντος, πρηνὴς 


erubescens , pronus in terram corruere , ac, velut 
ad Dei pedes sese abjiceret, laorymarum imbre 
pavimentum rigare : tantumque abest ut ad Patris 
sermones inllaretur, aut ad senis laudes intume- 
$ceret ; ut magis deprimeretur, ejusque animus 
quam qui maxime contereretur. ia scilicet vi- 
ros sapientes et cordatos novi comparatos , ut ad 
sui commendationem sese dejiciant, atque lau- 
dari moleste ferant, own interim ad Deum sese 
attollant. Quocirea Pater filium erigit, ejusque 
prehensa manu, collam letus iagreditur. Dixisses 
plane, si Joannem observasses, in paradisum 
Eden postliminio eum restitui. Qui enim veteris 
Adam figuram transgressione prius expresserat, 


ἔπιπτε, καὶ τὸ ἔδαφος τοῖς δάχρυσιν ἔόρεχεν, ὡς Θεοῦ 
προσπίπτων ἐνώπιον. Οὐ γὰρ ἐφυσιώθη τοῖς λόγοις 
τοῖς κατριχοῖς, οὐδὲ ἐξωγχώθη τοῖς ἐγχωμίοις τοῦ 
γέροντος, ἀλλ᾽ ἐταπεινοῦτο πλέον, καὶ ὁ νοῦς αὐτοῦ 
μάλιστα συνετρίδετο. Οὕτως οἶδα τοὺς συνετοὺς toi; 
ἐπαίνοις ναπεινουμένους, xal συντριδομένους τοῖς 
ἐγχωμίοις, καὶ ἀννψουμένους πρὸς τὸν Θεόν. Ἐπὶ 
«τούτοις ἀνίστησιν ὁ Πατὴρ τὸν υἱὸν, xal λαδόμενος 
«ἧς χειρὸς, εἰς τὸ χελλίον αὐτοῦ μετὰ χαρᾶς εἴσει- 
σιν. Εἶπες ἂν τὸν Ἰωάννην ἰδὼν, ὡς εἰς τὸν ἐν 'Ἔδεμ, 
παράδεισον πάλιν ἀποχαθέσταται νῦν. "Ev ἑαυτῷ δὲ 
τὸν παλαιὸν ᾿Αδὰμ διὰ τῆς παραχοῆς τυπώσας τὸ 
πρότερον, τὸν νέον ἐτύπου Χριστὸν, xal αὖθις ἐν 
ἑαυτῷ διὰ τῆς ἄκρας ἑἐχείνης ὑπαχοῆς. 


merum postes, Christum scilicet, per sipgularem extremamque illam obedientiam , idem ipse iterum 


referebat. 


XXXI. Senem per insomnium monet Deipara, ut C. — AA'. Mav' o0 πολὺ δὲ, ὄναρ τῷ γέροντι ἐπιφαίνε- 


Joanni permitiat litteris operam dare.—Non multuni 
temporis intercessi , cum nullis non laudibus ce- 
lebranda purissimaque (Virgo Meria) seni se per 
insomnium offert. « Ecour fontem illum , ait, qui 
tam suaves profundere latices, tamque Nimpidos, 
tam copiosos ac prorsus neetareos polest , obstru- 
xisti ἴ dstarum , inquam , aquas recreandis animis 
idoneas ; aquas prsstentiores iis, quz novo et inusi- 
tate modo e petra Quxerunt in solitudime : aquas, 
quarum desiderio captus fuit David ; aquas illas, 
quas Christus Samaritane mulieri pollicitus est ἢ 
Sine fontem manare. Manabit enim uberrime, eaque 
copia universum orbem pervadet , ut ingenti fluctu 
ipsamet ha»eresium maria superet operiatque, et in 
admirabilem dulcedinem convertat. Qui sitiunt, 
ad aquam istam cíto gressu conveniant , et qui vita 
pure argentum non Debent **, affectionibus suis 
divenditis, mercentur a Joenne doctrine operum- 


*! ]sa. Lv, 9. 


ται (25), ἡ πανύμνητας καὶ κανάμωμος, xal φησιν" 
ε Ἵνα τί πηγὴν ἐνέφραξας, οὕτω μὲν ἡδὺ τὸ νᾶμα 
προχέειν ἔχουσαν, οὕτω δὲ διειδὲς, οὕτω δὲ δαψιλές 
"ε χαὶ νεχταρῶδες ; ὕδωρ ἀναπαύσεως τῶν ψυχῶν ; 
ὕδωρ ὑπὲρ τὸ ix πέτρας ἐν ἐρήμῳ βλύσαν ξενοπρε- 
πῶς; ὕδωρ, οὗ κιεῖν Δαδὶδ ἐπεθύμησεν ; ὕδωρ, ὃ τῇ 
Σαμαρείτιδι Χριστὸς ἐπηγγείλατο ; ἕα φέρεσθαι τὴν 
πηγήν. Δραμεῖται πολλὴ, καὶ πᾶσαν διελεύσεται τὴν 
οἰκουμένην, ὡς ὕδωρ πολὺ καταχαλύψαι θαλάσσας 
αἱρέσεων. Μεταδαλεῖ δὲ ταύτας πρὸς θαυμασίαν 
λυχύτητα. Οἱ διψῶντες, ἐπὶ τὸ ὕδωρ τοῦτο i μετὰ 
σπουδῆς πορευέσθωσαν " καὶ ὅσοι μὴ ἔχουσιν ἀργύ- 
ριον βίου καθαροῦ, πωλήσαντες τὰς ἐμπαθείας, tx 
τοῦ Ἰωάννου ἀγορασάτωσαν àv δόγμασι καὶ ἔργοις 
ἀχραιφνῇ χαθαρότητα. Οὗτος εἰλήφει τὴν προφη- 
τιχὴν χιθάραν, xal) τὸ Δαυϊτιχὸν ἐκεῖνο ψαλτήριον, 
καὶ ἄσει ἄσματα καινὰ, ἄσματα Κυρίῳ τῷ θεῷ. 
Ὑπερθαλεῖται τὴν Μωσέως ᾧδὴν τοῖς μελουργή- 


VARIAE LECTIONES. 


| Edit. deest, τοῦτος 18. deest, xat. 


NOTE. 


(25) Met* οὐ πολὺ δὲ, ὄναρ τῷ γέροντι ἐπι- 
φαίγεται. Visuin hoc sic Menea recitant, ac si 
Cosma pristino Joannis inslitulori acciderit, cum 


e contrario seniori illi alteri tribuendunv sit, cui 
sanclus Joannes Damascenus de monastice vit» 
legibus erudiendus traditus fuit. ᾿ 


VTEA S.-JOANNIS DAMASCENI. κι 


AS 


VITA S. JOANNIS DAMASCENT. 


40 


quidem Ecclesiam exhilararunt, seu locum taber- A ἀχούεται. Οὐ ταῦτα μόνον, ἀλλὰ xai τοὺς εἰς φαι- 


naeuli divini, ubi sonus festivo more epulantium 
exauditur **, Neque h:ec tantum praestitit; verum 
et pro solemnitatibus precipuis sermones edidit ; in 
primis sacrum illud volumen, atque, ut ita loquar, 
tabulam divinitus exsculptain exaravit, qua qui- 
dem universis seu sapientibus seu indoctis, non 
mediocre solatium affert, et instar janus est ad 
subeunda tbeologiz mysteria, czteraque verz fi- 
dei dogmata, nec non ad brevi compendiariaque 
ratione speculandum οἱ cognoscendum ea, quae 
sut in intellectum aut in sensum cadunt. Quem 
profecto librum ego colum dixerim, utpote qui 
rectis demonstrationibus, tum a natura, tum a 
Scriptura petitis, iisque plane eruditis, tanquam 


δρὰς πανηγύρεις λόγους ἐξέθετο, xai τὴν ἱερὰν βί- 
ὄλον καὶ θεοχάραχτον πλάχα (27), ἵνα οὕτως εἴπω, 
διεχαράξατο, πᾶσι σοφοῖς τε xat ἰδιώταις, οὐ μετρία» 
παράχλησιν, χαὶ θύραν εἰσαγωγῆς τῆς εἰς τὰ τῆς θεο- 
λογίας μυστήρια καὶ τῶν ἄλλων δογμάτων τῆς ἀλη- 
θοῦς πίστεως, καὶ τῆς τῶν ὄντων νοητῶν, xat al- 
σθητῶν συντομωτέρας θεωρίας χαὶ γνώσεως " ἣν ἐγὼ 
οὐρανὸν ἐχάλεσα, ὡς ἄστρασι ταῖς ὀρθαῖς ἀποδείξεσι, 
καὶ φυσικαῖς τε xal Γραφιχαῖς, xai λίαν ἐπιστη- 
μονιχαῖς διαλάμποντα. Ὁ γοῦν πρὸς τοῦτον οὐχ 9 
ἀποβλεπόμενος τὸν οὐρανὸν, xal τοῦ ἐν αὐτῷ χάλ- 
λους μὴ χατατρυφῶν, μηδὲ τοῦ ἐξ αὐτοῦ φωτὸς ἀπο- 
λαύων, ἢ τυφλός ἐστι, f) ἐσχότισται. Καὶ ἄθλιον 
εἴποιμι τὸν μυωπάζοντα πρὸς τὴν λάμψιν αὐτοῦ τὴν 


sideribus [XX] splendeat, Quocirca quisquis in B ἔνθεον. Ἔτι δὲ xol μαχροὺς συνεῖρε λόγους (28) ὁ 


δι Psal. L1, 5. 


VARLE LECTIONES. 


ὁ Ms. deest ox. 


NOTE. 


(27) Kal τὴν ἱερὰν Bl6Aov xal θεοχάραχτον zAá- 
κα. Hunc librum sacram et scriptam divina manu 
tabulam, quie instar janua sit ad subeunda my- 
steria theologize cx:tlerorumque verz fidei dogma- 
tum, iterum libros Parallelorum intellige, inquit 
Henschenius. Constantinus vero Acropolita hunc 
Vitz»e Joannis locum sic edisserit. Τὴν δὲ IIHI'HN, 
ὃς ἄρα παραδραμοῦμαι ΤΗΣ ΓΝΏΣΕΩΣ; ἣ πῶς 
οὐχὶ χαὶ ἐχ παρόδου ταύτης ἀρύσομαι, ἵνα πως 

τὸν ἐφεξῆς δρόμον ἀχμαιότερος γένωμαι" ἐμνή- 
ν ἐχείνης, χαὶ τὸ μεῖζον πάντων, ἀσφαλὴς θεολό- 
Tod παρευθὺς εὕρημαι, χαὶ νοερώτερος ὃ 


εἰς otav χατήντηκα μεγαλόνοιαν!Ί Ὑπερπηδῶ τὰ à 

θρώπινα. Διασχίζω τὸν ἀέρα τουτονὶ τὸν ὑγρότερον 
xaX περίγειον. Ὑπερδαίνω τῶν καθαρωτέρων, ὑπὲρ 
τὸν αἰθέρα θέω, μιχροῦ χαὶ εἰς τρίτον οὐρανὸν φθά- 
νω, xat ἃ οὐχ iE λαλῆσαι, γλώσσῃ μνοῦμαι, xat 
ἐνθουσιασμοῦ πληροῦμαι, χαὶ μιχροῦ χρείττων 
ἐμαυτοῦ γίνομαι. Μόνον γὰρ ἐν οὐρανῷ διὰ ταύτης 
ἀνέρχομαι, καὶ θεῖος ὅλος χαθίσταμαι, καὶ νοῦς ἄν- 
*ixpue χρηματίζω, xal ἰσάγγελος τὴν χατάληψιν 
ἀναδείχνυμαι. Μανθάνω τὰ τῶν ἀύΐλων ὡς παρῆχται 
δυνάμεων, τὸν ἐννεαδιχὸν διάχοσμον, τὸν εἰς τρια- 
διχὺν συναγόμενον οὐχ ὡς διατέταχται, χαὶ γινώσχω 
καὶ ὑπεράγαμαι. Ἐϊξνηχοῦμαι τὰς ἀποῤῥήτους ἐχείνων 
δοξολογίας, xal πως δὴ συναπαίρομαι" τὴν ἁπλῆν 
Τριάδα, καὶ ὄντως ἀδιχὴν, διαφόρως ἀνυμνεῖν, 
xai γεραίρειν πολνειδῶς. Ἐννοοῦμαι τὰς τρεῖς τῆς 
ὑπερφνοῦς οὐσίας, χαὶ ὑπερονσίου φύσεως ὑποστα- 
dd ἰδιότητας, πρὸς δὲ, ὥσπερ δὴ ταύτην καὶ μέαν 
οὐσίαν τῶν τριῶν καταλαμδάνω προσώπων, οὕτω 
καὶ μίαν ἐξουσίαν ἐπιγινώσχω καὶ δύναμιν, Ὅθεν 
xa ἕνα xai ἀληθῇ ταύτην Θεὸν, καὶ μόνον τῶν ὄντων 
τριττῶς ἀπερίγραπτον, xal ἀληθῶς ἀχατάληπτον τὸ 
θαυμάσιον, xat χαταλαμδάνω, xaY σέδομαι. Οὐχοῦν 
φθάνω διαιρῶν εἰς τρία, χαὶ συνάπτω πρὸς ἕν, τὸ 
μὲν τοῖς χαραχτῆρσι, τὸ δὲ ἐξουσίᾳ, τῇ μοναρχίᾳ, 
τῇ ὁμοουσιότητι, τῇ τε πρὸς τὸ πρῶτον αἴτιον τῶν 
ἐκ κοὐ πρώτον xai alti tov συμφυΐᾳ χαὶ &ànap1- 

xt 

ILLUM SCIENTIAE, ut non saltem. in. iransitu 
inde vel. tantillum. hauriam, ut αὐ reliqua festivi- 
tatis cursum robustior evadam...! Cum hujus me- 
mini, vere rationalis esse videor, ipsa ratione pru- 
dentius uti valens : cum ejus memini, repente inve- 
κίον solidus pra cunctis theologis, et multo illis 
butelligeuior. O quot. mysteriorum. notitiam brevi 
temporis spatio mihi sentio infundi! ad quamnam 
em^or rentis celsitudinem! humana calco, scindo 


πως Y£-* 
γένημαι. Ὧ πόσων ἐν &xapst μυστηρίων ἠξιώθην! P ᾧ 
y 


ταυτότητι. (Quomodo transiliam FONTEM | 


aerem humidiorem, hunc et terre cireumfusum, quin 
et alterum puriorem transcendo, et tantum non pra- 
curro, ultra ethera atque ad tertium celum pertingo, 
et qua non licet effari doceor, plenus. enthusiasmo 
multumque meipso melior. Parum enim abest, quin 
illius ope in colum ascendam, totusque divinus fiam 
el plane spiritualis, atque intelligendi facultate an- 
gelis equalis evado. Disce qu& ad immaleriales 
substantias pertinent; et quomodo movenarius cho- 
rus ad ternarium reducatur, tantum. non. quemad- 
modum ordinatus est, et cognosco et. mirabundus 
suspicio. Insonant mihi ineffabiles eorum dozologiee, 
et pene compellor una cum iis diversimode canere et 
laudare simplicem et vere unicam Trinitatem. Intel - 
ligo suprema essentice et. supersubstantialis nature 
hypostaticas proprietales, imo ipsam unam trium per - 
sonarum essentiam quodammodo comprehendo : sic 
unam potestatem virtutemque cognosco : quo fit, ut 
ipsam intelligam adoremque unum ac verum Deum, 
solumque inter omnia qua ezsisiunt, tripliciter inde- 
finitum et plane incomprehensibilem, quod  admira- 
bile est. In tres igitur divido, et in unum conjango 
unum potentia, auctoritate et consubstantialitate, et 
ea qua est causatorum, sive eorum qua a prin- 
cipio sunt, cum prima cawsa  principiow  de- 
pendentia, indissolubilique identitate. Atqui Joan- 
nes ipse Damascenus tripartitum opus, in quo de 
dialectica, de hzresibus, deque orthodoxa fide 
tractavit, voluit appellari Πηγὴν γνώσεως, Fontem 
scientie. Sic enim loquitur capite secundo, in quo 
ropositum suum explicat : Ac xal IInyh γνώσεως 
νομαζέσθω" Quapropter Fons scientias istud. operis 
libet. appellare. Kuimvero quis de libris Paralle- 
lorum accipiat, quod ejus Vite scriptor ait librum 
illum, de quo sermonem habet theologi» mysteria 
et vere fidei dogmata aperire, qu:e, ut ante monui, 
rce admodum in Parallelis traduntur ? Ceterum 
arallelorum Joannis Damasceni Suidas et Zonaras 
meminerunt, quod suo Joco dicitur. Tripartitum 
vero illud alterum ut noster scriberet, Cosmas 
Majumensis auctor fuit, uti Joannes ipse testatur 
epistola nuncupatoria ad eumdem : adeoque editus 
non est ante annum 745, quo Cosmam Petro Maju- 
"MS) "Ere δὲ καὶ μακροὺς συνοῖ 
Ἔτι xa C Cvreips ς, 
x. τ. λ. Alii non supersunt hodie libri Joannis Da- 
masceni pro venerandis imaginibus ter. illos 
tres de quibus dictum est : quibus addi potest alter 
ille adversus Constantinum Caballinum seu Copro- 
nymum, qui scriptus est post annum 794, quo 


C 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


δ18 


Ἰωκέννης, καὶ αὖθις περὶ P τῆς τῶν θείων εἰχόνων A colum istud non contuetur, noc illius pulchri- 


περιφανοῦς προσχυνήσεως " xal ὅσον τὸ àv αὐτῷ, 
«ἧς θείας εἰχόνος χάλλος τὸ ἐξ ἀρχῆς ἐμορφώσατο 
χάλλιον, τοσοῦτον xal τὰ περὶ τῆς τῶν σεδασμίων 
εἰκόνων τιμῆς ἀνετάξατο ὑψηλότερον xal φαιδρό- 
τερον. 


tadine delectatur, hic vel ρου faerit, δαὶ ttne- 
bris obeitus, sed et infelicem dicere non dubitem , 
qui ad divinam hunc splendorem cacatiat. Ad bsec 
rursum bene prolixos tractatus alios Joannes con- 
texuit , quibus de divinarum imsginum adoratione 


iterato disputabat. Et quo divine imaginis palehritadinem in se perfectius jam ab initio expresserab 
eo sublimius et elegantius de venerabilium imaginum cultu et honore disseruit. | ! 
ΑΔ’. Etye δὲ πρὸς τοὺς τοιούτους πόνους ἀδελ- XXXIV. [n libris conscribendis edhortaterem Co- 


gut; ὑπαλείφοντα, ὃν ἕν πνεύματι θείῳ ἔσχηχεν 
ἀδελφὸν, Κοσμᾶν τὸν καὶ χόσμιον, τὸν xal χοινω- 
νήσαντα αὐτῷ, xol λόγων, xol ἀναγωγῆς, καὶ 
ἀσχήσεως. Ὃς δὴ καὶ οὗτος τοῖς ἐν ἄσμασι πνευ- 
ματιχοῖς πόνοις, τὸν Ἰωάννην ἐμιμήσατο συνετῶς, 
xal ὑπῇσε λιγυρὰς τῇ Ἐχχλησίᾳ ἁρμονίας ἐν χιθάρᾳ 


smam habuit : in canticis edendis socium. Cosmas 
Moejumer episcopus renuntiatur. Joannes fit Ecclesim 
Hlierosolymitanm presbyter. — Porro ad ejusmodi 
labores arripiendos [raterno moro adhoriatorem , 
habuit quem in spiritu Dei fratrem acceperat, Co- 
sumam scilicet virum illam ornatissimum, sermo- 


xai φωνῇ φαλμοῦ, τὸ olxelov σῶμα τύμπανον παρα- D num suorum, institutionisque οἱ religioss exerci- 


στησάμενος τῷ θεῷ διὰ τὴν τῶν παθῶν νέχρωσιν, 
we ψαλτήριον ἄλλο δεχάχορδον χαταστήσας, ὅλον 
δαυὰν, τὴν πενταπλῆν τοῦ σώματος αἴσθησιν, xal 
τὰς Μαρϑμους δυνάμεις τῆς ψυχῆς ἐντέχνως xal 
σοφῶς ἐντεινάμενος. ᾿Αλλ᾽ ὁ μὲν Κοσμᾶς ἐπίσχοπος 
ffc Μαιουμᾶ (29) ὑπὸ τοῦ τῶν Ἱεροσολύμων πα- 


P? Ms. B. αὖθις δέ. 


tationis participem : qui et ipse spirituales Joannis 
in condendis carminibus labores ingeniose imi- 
tando concinos concentus in cithara et voce psalmi 
Ecclesise succinit. Proprium siquidem corpus per 
affectionum eompressionem ad instar tympani Deo 
exhibuerat, seque totum uti novum aliquod deca 


VARLE LECTIONES. | 


NOT A. . 
peewdo-s nodus Copronymiana coacta est, quem — thema quater dictum est. Mansuro nefandi nomi- 
famen ilius esse fetum nonnulli inüciantur. AL 


vero Stepbanus diaconus in Vita S. Stephani Ju- 
nioris tractatus alios a Joanne Damasceno contra 
Copronymum editos esse indicat, ubi sanctum hanc 
martyreu sic loquentem refert: Sed et henore- 
tissimus εἰ sapientissimus Damascenus  prosbyter, 
hic tyrannus. Mansur cogaominabat (nos autem 
sanctum εἰ deiferum appellamus) οὐκ ἐπαύσατο τοῦ 
γράφειν αὐτῷ, xal ἀποχαλεῖν αἐρεσχελῇ (lege ἐρε- 
Tj) xai ἀμεῦ, εἰχονοχαύστην τε χαὶ μισάγιον" 

καὶ τοὺς ὑπ᾽ a ἐπι υς, ἐπισκότους, χοιλιο- 
δούλους τε καὶ γαστρόφρονας " μάλιστα τοὺς ἱππο- 


δρομιχοὺς, φιλάγωνας, xaX φιλοθεάμονας, ᾿ἰαστίλαν, 
xat Τρικάκαθον, Νιχολαῖτην (21s. Ναχολιάγην) τε καὶ 


τε καὶ Δαθὰν, xal τοὺς ὑπ᾽ a 
συναγωγὴν ᾿Αὐειρῶν ἀπεχάλεσεν' Eidem seribbere 
Xeon destitit, eumque blateronem, Mamethum, Icono- 
caustam, et sanctorum hostem wuncupare ; subjectos 
wre ei episcopos, ἐπισχότους (i. e. tenebricosos) 
9mtris mancipia εἰ helluones : ἐν rimis sero cir- 
cum, ceriaminumque et spec m siudiosos, 
Peastilam,Tricacabum, Nacoliatam,et ἐστον ami 
cum Atisgpium, novos Oreb, Zeb, Zebee, οἱ Salmana, 
ei Dathan, hisque subditam catervam , ἱ 


t ᾿Ατζύπιον, ὡς νέους "Üph6, Zhà6, Ζηθεὲ, 
podes Pg 


ceongregatio- 
"ewm Abiren, Hzc fervidi f&dei defenseris adversus . 
henreticos 


ditjeria omnia non Var in lis quis 
supersunt bodie, lucubrationibus ipsius. In homilia 
duntaxat ejus secunda in Nativitatem BH. Marise Vir- 


Lover jt πὴ novellum illum alterum errorem 
& paucis, quo is cum factionis sus epi- 
SCOpI& 356everabat, Christum 408 ratione homo est, 
münime picturis posse delineari, quippe qui cir- 
cumscriptus non esset. Quam impietatem etiam 
septima 5joodus coufutavit, tum subinde S. Νίου- 
phorus CP. variis antirrbeticis, R. ac doctis- 
simus Pater D. Anselmus Bandurius cum aliis ejus- 
dem auctoris operibus prelo parat. Vieiasim vero 
cognomen Daiasceni nostri Arabicum Mawsur 
(quod Theopbanes λελυτρωμένον, redemptum, signi- 
ficare ait, defensum alii, nobilem et victoriis inc 

tsm), per sannem et ludibrium impius ei impre- 
perabat. Quamobrem in profana ejus synodo au&- 


Pistali, ei peroerao interpreti diving Scriptura Maa. 
sure. Bursum etiam ipse alias, aenadeodum olim 
ανξῇρ Menserum (i. e. poer appellitare mna- 
modo sanctissimi Fiet orem" ssrcità P^ 
EY e probas 
omnibus Mattheum istam emulatus, Christum 
tratus 
Pepulo Di uem jener tiom haie etri acus 
S C RO er beupt 


σώδη e lav, ἀλλὰ eade θριαμδεύσας, πάσας παρ- 
V vov δ ἔξετο, i ἀπαχϑῆς 


μένων ἐδωρή leti τὴν ἐμὴν 
7 σατο, “4 ν τὴν 
δίδωμι ὑμῖν, εἰρήνην τὴν ἐμὴν ἀφίημι ὑμῖν" » ]pss 
aque Christé. portans et. secutus 
ipsun, pro Christo ab oriente per Christwm tuba 
insonuit : non tolerabilem ducens vocum novitatem 
in eliena regione (uerat. invecta , οἱ iniquam 
factionem rabidamque insaniam, qua adversus san- 
ctam Dei catholicam Ecclesiam armata erat ; sed 
hanc publice iraducens, omnes exhortando, et admo- 
»nendo cautos reddebat, ne. abduci et, Sinerent cum 
antibus iniquitalem, querens in esiis stalu- 
tes ab initio leges, et tranquillum statum, quem Do- 
minus suis. tanquam insique donavit, dicens : « Pa- 


cem meam do vobis : meam vobis. » 
Tu LE ον Kirpis ἐπίσποτο 0d Mast 
p. ad annum primum Waelid Cha- 


419 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


480 


chordum psalterium aptarat, quintuplicem sensum, A τριαρχεύοντος, οὐχ ἑχουσίως χειροτονεῖται, τῇ Bia 


et totidem animi facultates multa arte et sapientia 
intendendo. Verum Cosmas quidem ab Hierosoly- 
marum patriarcha Majumz episcopus ordinatur, non 
sponte , sed vi adactus ut cederet : qui cum gregem 


δὲ ὑπενδοὺς, καὶ χαλῶς ποιμάνας τὸ ποίμνιον, xat 
ὡς φίλον Θεῷ, εἶτα χαὶ τραφεὶς ἐν γήρᾳ χαλῷ πρὸς 
τοὺς πατέρας αὐτοῦ ἀπελήλυθε, μᾶλλον δὲ πρὸς Θεὸν 
ἐξεδήμησε. Τὸν Ἰωάννην δὲ, ὁ τῶν Ἱεροσολύμων 


ΝΟΤΕ. 


Tifse filii Hesham, qui est Christi 743, narrat, primo 


Walidum linguam amputasse sanctissimo metro- 
polite Damasci Petro; quia pravas Mohammeda- 
norum et Manichzeorum opiniones redarguerat , 
multatumque exsilio in Arabiam felicem, martyrem 
Christi fecisse : Petrum nibilominus diserte litur- 
giam sacram celebrare solitum, juxia ac fide digni 
testes narrabant. Addit deinde narrationem alteram 
de Peiro Majumensi episcopo, quam Grace et 
Latine hic recitare juvat, quippe nounibil spectat 
ad vitam S. Joannis Damasceni : Τούτου & 


φ 

καὶ ὁμώνυμος Πέτρος ὁ κατὰ τὴν Μαιου ἄν, ἐν τοῖς Β 
ἢ ριστοῦ αὖ- 
ρ συσχεθεὶς προσεχαλέσατο τοὺς 


αὐτοῖς ἀνεδείχθη χρόνοις μάρτυς ὑπὲρ 
«ομόλως. Νόσῳ Y i 
τῶν ᾿Αράδων ἄρχοντας, ἅτε συνήθεις αὐτῷ ὄντας, 


χείνου [559 oY 
p σὺν ἐχείνῳ κολασθῆτε. Ταῦτα xa 


Πατὴρ ἡμῶν Ἰωάννης ὁ καλῶς ἐπιχληθεὶς χρυσοῤ- 


μᾶτι μετ- 
ον. Ejus 


obtesianti, fidem adhibetis, fabulosam ejus doctri- 
nam ejurale. Hoc meg erga vos necessitudinis argu- 
menium ,. benevolum hoc admittite consilium : ne 
parem cum eo cruciatum sustinectis. Arabes his con- 
similibusque sermonibus auditis, stupore et. amen- 
tia attoniti, dissimulandum duxerunt, delirio oum 
laborare arbitrati. Ubi autem vires ex infirmitate 
χορό, salida voce clamat, Anathema  Moamed, 


ejusque fabulosm scripture, omnibusque in eum 
credentibus. Extemplo gladii pena suppositus,mar- 
tyr declaratur. Hunc. sanctus pater noster Joannes, 
qui propter micantem in ipso Spiritus verbo vitaque 
auri instar gratiam Chrysorrhoas apprime recte co- 
nominatus est, laudatoriis sermonibus celebravit : 
oannes inquam, quem Constantinus impius impe- 
rator repetitis annuatim exsecrationibus οὗ eminen- 
tem illius in recta fide doctrinam subjicere solebat ; 
et pro avito nomine Mansur, Manzerum novum hunc 
Ecclesie et evi sui doctorem Judaica indole vocitabat., 
Huic porro ad Ecclesi: Majumensis regimen Co- 
smam Melodum successisse, indubitatum videtur. 
Nemini negotium facessat paululum liberior, quam 
osthac hodieque permissa sit, utriusque Petri, 
itemque Damasceni nostri, aliorumque hujus zta- 
tis insignium virorum audacia disputandi adver- 
sus Mohammedanos. Nam ex Theopliane ad unum 
colligi potest, illa :tate nondum severissima id 
lege prohibitum Christianis fuisse. Verum sub 
Abdela, sive Abujafar Almansur, filio Mohammedis, 
ejusmodi legem qua poma espitis decreta sit, 

romulgatam primum fuisse a Salemo Syri:e prze- 
ecto. Sic quoque Mohdi filius Abujafar et succes- 
sor altero edicto sanxit, ut quicunque suscepta 
Arabum religione ad Ghristfanos transirent, aut 
redirent, nis! a Christi flde discessissent, more- 
rentur. id narrat auctor Vitsm S. Eliw Junioris 


( metropolita in exsilium exsecta TA oe actus est, 


Joannem nostrum scripsisse dialogum contra 
Manichzeos admodum verisimile est. Qeidni eti- 
am ipsius οἱ Petri jussu ac nomine, ut hac ipsa 
Jucubratio sanetiseimo antistiti obeundi martyrii 
oecasionem prsbuwerit? Quod ut suspicarer, in 
causa fuit ille dialogi locus, ubi legitur : Τούτοις 
ὀὁμιλήσομεν ; τούτους εἰς χοινωνίαν δεξόμεθα ; ἀδελ- 
qot, χοινωνία λέγεται ; ἀποθάνωμεν, καὶ M δεξώ- 

θα εἰς κοινωνίαν τοὺς Μανιχαίους" ἀποθάνωμεν, 
Iva ζήσωμεν. Ὁ δεχόμενος αὐτοὺς εἰς κοινωνίαν, 
Mavtyaló; ἐστιν, ὅμοιος αὐτῶν. Kostvróv ἐστι Ἰου- 
δαῖσαι, χαὶ ᾿ἸἸουδαῖον ἀποθανεῖν, ἢπερ χοινωνῆσαι 
τοῖς Μανιχαίοις. Cum. Manicheis versabimur ? ad 


481 VITA: 5. JOANNIS DAMASCENI. ta 
Ιθύνων οἴακας (50), ix θεοπνευστίας μεταστειλάμο- Δ suum praciare, uique Deo gratum erat , rexisset, 
νος, ἐν καθέδρᾳ πρεσδυνάρων αἰνεῖν νὸν Küpww, in senectute bona [XXI] migravit ad patres suos ; 
τοῦτον χειροτονεῖ. imo polius concessit ad Deum. Joannem vero ille 


483 VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 484 
' presbyteros religiosam vitz  ezercitatione  deplo A τὴν ἄσχησιν ὑπὲρ τὴν πρίν τὸ, τοὺς πρεσδυτέρους 


quam aate majore perfungi , duplicia presbyteris 
ebeunda certamina, non solum adversus affectio- 
mes corporis, sed etiam contra turbulentos et 
oecultos animi motus ; qui quidem asceticz vitze 
deditos viros persepe fugiunt, nisi magna con- 
tentione vigilaverint. Ex quo fit, ut internus eo- 
rum homo sordescat, ipsis minime sentientibus. 
Αἰγοΐ affectus ejusmodi sunt, dolus, invidentia, 
vans sui opinio, latens arrogantia, inanis glorie 
stadium sub specie humilitatis, rerum alienarum 
curiosa scrutatio, ad quam eomplura lingua vi- 
tía referuntur, elatio, animi evagatio, vafrities 
morum, fastus demissione corporis fucatus, conti- 
nentia cum mollitie et delieiis conjuncta, propriz 


διπλοῦς ἀγῶνας ἐνδείχνυσθαι, οὐ πρὸς τὰ πάθη τοῦ 
σώματος μόνον, ἀλλὰ xai πρὸς τὰ τῆς Ψυχῆς χαὶ τὰ 
χρύφια, ἃ διαλανθάνει τοὺς ἀσχουμένους πολλάχι-, 
εἰ μὴ σφόδρα νήφουσι, καὶ ὁ ἐντὸς αὑτῶν μιαίνεται 
ἄνθρωκας, καὶ οὖχκ ἐπαισθάνοντα:. Τὰ δέ ἐστι, δόλος, 
φθόνος, ofncw, ἀλαζονεία λανθάνουσα, χενοδοξία 
ταπεινώσεως σχήματι, κολυπραγμοσύνη ἀλλότριος, 
ὑφ᾽ ἦν πολλὰ τὰ ἐχ τῆς γλώττης ἀνάγεται χαχὰ, 
μετεωρισμὸς, ῥεμδασμὸς, ὕπουλον ἦθος, τύφος ἐπὶ 
ταπεινώσει τοῦ σώματος, μεθ᾽ ἠδυπαθείας ἐγχράτεια, 
ἀντιποίησις τοῦ οἰχείου θελήματος, ἢ kv τοῖς οὐδα- 
μινοῖς τῶν χρημάτων προσκάθεια, $ παρὰ τοὺς χει- 
μένους ὄρους ἀγνφίασις, ἐξ ἧς τὸ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς 
ἀνόμοιον, καὶ τὸ λεληθὸς τῆς ὑπερηφανίας δέλεαρ. 


voluntatis  vindicatjo, vitiosa sd res nullius momenti pecunia cspiditas, vestis extra prescri- 
pium morem quasi(us, unde a fratribus diserepanua, et occulta superbiz illecebra nascitur. 


XXXVI. Joanmes iwcubrationes swas et libros Β — AG". Ταῦτα ὁ Ἰωάννης ῥιζόθεν σπεύδων ἐχεῖλαι 


recognoscit εἰ castigat. — Haec Joannes radicitus 
ex animo evellere studens, labores laboribus cum 
primis addebat, mentemque ipsam undequaque in 
86 cogens, libros quos elaborarat, collectos reco- 
ynoscebat , ornando, perpoliendoque, et castigando 
accuratissime dictionem, sensum, numerum, et 
constructionem, et sieubi pulchritudo flosculis 
luxuriaret, aut moduus excedere videretur, eam 
prudenti judicio reducebat ad: gravitatem, ne quid 
seu ostentalionis, seu levitatis et vilitatis libri 
sui secum traberent. Sane quisquis in ejusmodi 
Iucubrationes illius cum judicio animum attende- 
rit, sonsorum altitudinem et dictionis elegantiam 
cum majestate conjunctam admirabitur. Quis vero 


ardens illius pro pietate et religione studium ex C 


libris ejus divinis laudibus non extollat? utque 
sapientis divitias in omnes distribuerit, ex quo 
talentum, quod acceperat, non in duplum, sed 
magis in Jecuplum amplificavit? Nam augere nu- 
merum vereor, ne terminos evanyelicos preter- 
gressus existimer; eo magis quod immodica mo- 
dice enuntiare non sit appositum. 

XXXVII. Stephanus Junior Joannis Damasceni 
laudator. — Joannem porro divinus zelus eo etiam 
pepulit, ut pro Dei legibus dimicando, Damasco 
primum, tum subinde ex Palaestina, eos qui co- 


τῆς οἰχείας ψυχῆς, τοῖς πόνοις πόνους προσέθετο, 
καὶ μᾶλλον ψυχιχούς" χαὶ τὸν νοῦν συστείλας παντα- 
χόθεν τέλεον, ἃ πεπόνηχε πρότερον (51), ἔπισυν- 
αγηοχὼς, ἐποιεῖτο τούτων ἐπίσχεψιν, ἐπιχοσμῶν, ἐπι- 
χαλλύνων, ἐπιδιορϑούμενος πρὸς ἀχρίδειαν, xal λέ- 
ξιν, xal νοῦν, xa ῥυθμὸν, xal συνθήχην. Καὶ ὅπου 

τὸ χάλλος ἀνθηρὸν ἄγαν, xal οἷον ἄμετρον, ἐπισε- 

μνύνων διὰ τὸ σώφρονος, ἕνα γένοιντο αὐτῷ οἱ λόγοι, 

μηδὲν ἐπιδειχτιχὸν xal φαῦλον ἐπισυρόμενοι. Ὃς 

οὖν ἐπιστημόνως αὐτοῦ ἐγχύψῃ τοῖς τοιούτοις πονή,- 
μασιν, ὄψεται τῶν θεωρημάτων τὸ ὕψος χαὶ τὸ χάλ- 
λος τοῦ λόγου μετὰ σεμνότητος. Τὸν δὲ ὑπὲρ τῆς 
εὐσεδείας ζῆλον τούτον, τίς ix τῶν λόγων αὑτοῦ μὴ 
ἐχθειάσηται 4 ; Τόν τε τῆς σοφίας πλοῦτον, πῶς toi, 
πᾶσι διένειμεν, ἐξ οὗ τὸ τῆς γνώσεως ὃ εἰλήφει τά- 
λαντον, οὐχ εἰς διπλοῦν ἐπολλαπλασίασεν, ἀλλ᾽ εἰς 
δεχακπλάσιον. Φείδομαι γὰρ ἐπαυξῆσαι τὸν ἀριθμὸν, 
ἵνα μὴ δόξαιμι τοὺς εὐαγγελιχοὺς ὄρους ὑπερδάλλε- 
σθαι τ. Οὐ γὰρ καλὸν ἁπλῶς τὰ ὑπερόρια φθέγγε- 

σθαι. 


ΛΖ΄. Ἐκεῖνον 5 δὲ καὶ εἰς τοῦτο πέπειχεν ὁ ζῆλος 
ὁ ἔνθεος, ὡς ὑπὲρ τοὺς θείους νόμους ἀγωνισάμενον, 
àx Δαμασχοῦ μὲν πρότερον, Ex δὲ Παλαιστίνης τὸ 
δεύτερον (32), βαλεῖν τοὺς àv ωνσταντινουπόλε: "" 


VARLE LECTIONES. 
4 Mes. ἢ, ἐχθειάσεται. Edit. R.. ἐχθιάσηται. Bill. legebat, ἐχθεάσηται. τ: Ms. R. ὑπερόάλλεσθαι. 


*-Edit. et Hensch. ἐχεῖνος. *' R Κωνσταντίνου. 


NOTAE. 
(54) "A πεπόνηκε πρότερον, x. τ. t. Quod Joan- D egisse, idque duplict argumento probant. Primum 


nem opera sua denuo recensuísse auctor ejus Vitze 
ait, id colligi potest ex codicum manu exaratorum 
discrepantia, quod ad aliquot ex ejus libris attinet: 
nat dialecticam ejus alio et alio modo, alii et alii 
eodices exhibent, ut suo loco ostendetur, consi- 
mili modo ejus orationes de imaginibus. 

(53) 'Ex δὲ Παλαιστίνης τὸ &pov. Doctissi- 
ml continuatores Bollandi arbitrati sunt. Juannem 
Demescenum, dimissa tandem laura Sancti Sabs 
οἱ Palwstina, extremam vitie partem peregre trans- 


est quod Menologium Basilii, ut putant imperatoris, 
narret sanetum αὖ imperatoribus hereticis varie 
relegatum, et carceribus traditum, in pulchra con[es- 
sione consummatum esse, sepultumque fuisse a disci- 
pulo suo : Ὅθεν καὶ διαφόρως ἑἐξορισθεὶς παρὰ τῶν 
αἰρετιχῶν βασιλέων καὶ φυλαχαΐῖς παραδοθεὶς, ἐν 
καλῇ ὁμολογίᾳ ἐτελειώθη, ταφεὶς ὑπὸ τοῦ μάθητου 
αὐτοῦ. Secundum est, quod Palzxestini nihil de ejus 
setate et sepultura sciverunt, quod indicio est eum 
ea in regione fato funcium non esse. Ad primum 


. omu— --. 


488 VHTA S, JOANNIS ὈΑΜΑΘΟΕΝῚ - 486 
«τῶν σεπτῶν εἰκόνων καθαιρετὰς xal ὑδριστάς. "Ev- A lendas imagines Constantinopoli, pessumdabant et. 
δεν RR τὸ τῆς μεγαλοπόλεως θρέμμα, ὁ τῷ πρωτο- — contumeliose habebant, adoriretur. [XXIII] Quo- 


NOTA. 


Ὁ] 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


488 


circa magne bujus urbis alumnus, qui martyrum A μάρτυρι ὁμωνυμῶν (53), καὶ λίθοις ὡς; ἐχεῖνος ὃπὲρ 


antesignano cognominis cum esset, ut. ille Christi 
Causa, ita et ipse propter ipsius imaginem, lapi- 
dibus petitus obrutusque ad cdlum evasit, tum 
librorum Joannis meminit, tum ejus eminus ad- 
versus impios dimicalionum, virum eum vene- 
rabilem et Deo plenum nuncupsns; quamlibet 
summi sacerdotii oleo unctus non esset. Αἱ vero 
quando veritas dissiniulanda non est, ipsum quo- 
que suspicies martyrii corona redimitum. Quippe 
cum ea viro apprime religioso propter pielatis 
seclio subsecuta sit. 

[XXIV] XXXVIH, Postquam ejusmodi vits et 
monastlez exercitationis cursum peregerat, cum 
fidem servasset, imo cum libris suis, suaque do- 
ctrina eam propagasset ac stabilivisset, quam 
itidem ad hoc usque tempus per ea quis ipse 
elaboravit, confirmare, fovere, et tueri non ces-e 
᾿ βδῖ, ad Christum quem dilexerat, ire properavit. 
Àc nunc quidem eum non jam in imagine contem- 
platur, nec adorat in effigie, sed facie ad faciem 
contuetur, revelata fácie gloriam spectans beate 
Trinitatis, Ob eas causas atliletam hunc veligiosz 


Χριστοῦ, οὕτως ὑπὲρ τῆς εἰχόνος ἐχείνου βληθεὶς t 
εἰς οὐρανοὺς ἀναδραμὼν, μέμνηται τῶν τοῦ Ἰωάν- 
νου λόγων, xai τῶν πόῤῥωθεν .[ ἀφεμάτων *] χατὰ 
τῶν δυσσεθῶν, xal θδορόρον Y τὸν ἄνδρα χαλῶν, 
κἂν μὴ χεχρισμένος ἣν ἀρχιερωσύνης χρίοματι. Οὐ 
χρὴ οὖν ἀρνήσασθαι τὴν Σ ἀλήθειαν, xal. μαρτυρίας 
ταινίᾳ ὄψει τὸν ἄνδρα τὴν χεφαλὴν ἐστεμμένον. Διὰ 
γὰρ τὸν τῆς εὐσεδείας ζῆλον fj συχοφαντία τῷ εὖσε- 
δεῖ, ἐξ ἧς ἡ τῆς χειρὸς ἐχτομή. 


zelum calumuia strueta fuerit, ex qua manus ex- 


ΛΗ΄. Οὕτω βιοὺς, xal οὕτω τὸν δρόμον τετελεχὼς 
τῆς ἀσχήσεως, xal τὴν πίστιν τετηρηχὼς,, μᾶλλον 
χαὶ πλατύνας λόγοις, χαὶ χρατύνας Y τοῖς δόγμασι, 
xai ἐς δεῦρο τοῦ χρόνου οἷς ἐπόνησε, βεθαιῶν, συν- 
ἐχων, συντηρῶν, πρὸς Χριστὸν ἀνέδραμεν, ὃν hyá- 
πησε. Καὶ νῦν οὐχ ἐν εἰκόνι τοῦτον ὁρᾷ, οὐχ ἐν Excu- 
πώματι προσχυνεῖ, ἀλλ᾽ αὐτὸν ὁπτάνεται χατὰ πρόσ- 
ωπον, ἀναχεχαλυμμένῳ προσώπῳ βλέπων τὴν δόξαν 
τἧς μαχαρίας Τριάδος. Ἐπὶ τούτοις ἔδει τὸν ἀθλη- 
τὴν 2, ἔδει τὸν ἀσχητὴν, τὸν τῆς Ἐχχλησία; χοσμή- 
«opa, τὸν τῆς ἀληθείας σημάντορα, τὸν ἀθλητιχὸν, 


VARIA LECTIONES. 
t Sic R. Vox ista deest in editis. Henschenius βαλλόμενος posuit, quo auctore, non dízit. * Deest ista 


ΥῸΣ aut similis altera in editis. Henschenius posuit, γεγραμμένων. 


Y Ms. B. τίμιον, fta legebat OEcolam- 


padius, qui Latine posuit venerabilem. Ex Stephano Byzantino, qui Stephani Junioris vitam omnium pri - 
mus edidit, discimus Stephanum Juniorem appellasse Damascenum, venerabilem admodum virum, san- 
ctum εἰ Deiferum, ὁ τιμιώτατος ᾿Ιωάννης ὁ Δαμασχηνὸς... ὅσιος xal θεοφόρος.  * Ms. Ά. εἰ χρὴ οὖν Epev- 


Y Ms. ἢ. στηρίξας. 


νήσασθαι τῆν. 


z Edit. διττὸν ἀθλ. 


NOTE. 


piis adversus bellam hanc synodum, illiusque du- C 


ces. Ànte septimam vero synodum generalem ipsum 
obiisse, ejusdem sacre synodi acclamationes in- 
nuunt : quoto vero anno, obscura res est. Nullum 
quippe monumentum exstat, unde id possimus ex- 
piscari. Leontius monachus in Vita Stephani Sabai- 
128, qui Joannis nostri fratris fuisse fllius fertur, 
hoc reperi, sanctum hunc eremi incolam ad Chri- 
stum migrasse die prima Aprilis anni mundi 6286, 
secundum computum utique Alexandrinum, hoc est 
Christi 794, εἰμ latis anno decimo ad lauram 
Sancii Sabz a sanctissimo patruo suo ductus esset ; 
hoc est, dum annum agebat 1525, ac quindecim sub- 
inde annos sub ejus ducatu et institutione omni 
obsequentia transegisset, nimirum usque ad annum 
50, sive 10 Constantini Copronymi : Δεχαετὴς δὲ 
παρεγένετο εἰς τὴν μεγίστην λαύραν σὺν τῷ αὑτοῦ 
πατραδέλφῳ, μεθ᾽ οὗ δεχαπέντε ἐνιαυτοὺς ἐν πάσῃ 
ὑπαχοῇ xal ὑποταγῇ διῆξεν. Qua nihil certi offe- 


runt de anno quo Joannes vivere in terris desierit, y) 


quandoquidem vixit adhuc post annum 754. 

(55) Ὁ τῷ πρώτῳ μάρτυρι ὁμωνυμῶν. Steplia- 
num Junioren indicat, qui sub Copronymo egregium 
pro defensione sacrarum imaginum martyrium 
obiit, ei cujus supra meminimus. Testatur Stoepha- 
nus diaconus in ejus Vita, ipsum habuisse Joannem 
Damascenum instar viri sancti et Deopleni, ubi prse- 
clarum martyrem sic loquentem inducit : Ἐν οἷς 
xai ὁ τιμιώτατος xal σοφώτατος Ἰωάννης ὁ Aapa- 
σκηνὸς πρεσδύτερος, ὁ παρὰ τοῦ τυράννου τούτου 
Μανσοὺρ ἐπονομασθεὶς, παρ᾽ ἣμὲν δὲ ὅσιος χαὶ θεο- 
φόρος" [nier quos etiam. honoratissimus el sapien- 
lissimus Joannes Damascenus. presbyter, quem hic 
&yranuus Mansur. nominabat, aos autem sanctitate 
venerabilem εἰ Deoplenum. Etsi Stephanus Junior 
Joannem Damascenum et ejus libros aliquando per- 
legerit, laudaveritque, via tàmon concestero utrum- 


esanetum ipsi mutuo de facie notum unquam 
uisse. Alios vero xtatis suz preclaros viros ami- 
citia conjunctissimos habuit, Cosmam seilicet Me- 
ledum, Joannem IV, patriarcham HBierosolymita- 
num, Petrum Majamensem, et Petrum Damasce- 
num, Joannem Laodicenum, Theodorum Abucaram, 
seu Carorum episcopum, Stephanum quoque Hie- 
rosolymitanz Ecclesiz presbyterum et Syncellum, 
quos tres Damasceni nostri discipulos fuisse pro- 
bant qua exstant lucubrationes, quas er ejus ore 
susceperunt, Anastasium monasterii Sancti Euthy- 
mii przepositum, qui haud immerito censetur auctor 
libri contra Judzos, qui Latine prodiit, t. 11] Col- 
lectaneorum Canisii, et t. XIII Biblioth. Patrum. 
Nam Anastasius, qui librum hunc edidit, in Palz- 
stina sub Saracenis principibus szculo octavo se 
vixisse testatur. Hoc ipso tempore floruit Anasta- 
sius metropolita in Syria, Damasci forsan, et pro- 
inde Petri illius, cujus pro fidei confessione lingua 
abscissa fuerat, successor ; quem Salem sub Abja- 
far Abdolla, Syrie prator, ex sacro altari corre- 
ptum cum in die sancto Pascha sacra faceret, 
male multare voluit, mox tamen blandis ejus ser- 
monibus mitigatus, dimisit. In. ejus porro Ecclesia 
liturgia sancti Jacobi seu Hierosolymitana recita- 
batur, ut eolligitnr ex eo quod Theophanes post- 
hac observat, Salemum manus tunc in metropoli- 
tam: injecisse, dum is elata voce hac verba cane- 
ret, Ὁ γὰρ λαός σου δυσωπεῖ σε καὶ ἱχετεύει σε" 
Nam populus tuus te rogat εἰ supplex precatur. θυ: 
quidem non occurrunt ín ceteris liturgiie , przter- 
quam in illa que Jacobi fratris Domini nomine ia- 
scripta est. Ex isto loco Vit: sancti Joannis Dama- 
sceni apparet, Joannem Hierosolymitanum, qui eam 
composuit , recentiorem esse Stephano Byzantine, 
qui Vitam sancti Stephani Junioris post 42 annos 
3b ipsius obitu ediderat. 


489 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI 


490 


καὶ *bv δογματιχὸν, tbv συνετιστὴν τῶν ἀσυνέτων, A vite cultorem, exornatorem Ecclesi», veritatiz 


τὸν δογματιστὴν τῶν ἀμυήτων, λόγοις ἐγχωμιασθῆ- 
vat τοῖς κατὰ δύναμιν παρ᾽ ἡμῶν. 4 Οὐχ ἵνα δόξης 
τὸ olovouv ἐχεῖνο περιποιησώμεθα, ἀλλ᾽ ἵν᾽ ἐχεῖνος 
ἡμῶν ἐν οὐρανοῖς ἀντιμνημονεύσῃ, καὶ τῆς Exelvou 
δόξης ἐμπλησθῶμεν τῆς οὐρανίον, ἔτι ἐνδημοῦντες 
τῇ γῇ, ἐχείνης λέγω τῆς δόξης, ἣν Δαδὶδ ἐπιμαρτυ- 
pet τῇ τοῦ βασιλέως θυγατρὶ καὶ ψυχῇ βασιλιχῇ ἐνι- 
ζάνεσθαι 5 , Πᾶσα, λέγων, ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς 
ἔσωθεν. 

AG. Σύγγνωθέ μοι, τρισμάχαρ, χαὶ ἱκέτης γένοιό 
ι1οι τὰ πρὸς Θεὸν θερμότατος xal ἀνένδοτος, ἐφ᾽ οἷς 
τοῦτον χαλὸν ἔρανον ἄλλου πεποιηχότος, ὡς εἶχεν ὁ 
ἄνθρωπος, ἀφελῶς αὐτὸς εὑρηκὼς, καὶ διαλέχτῳ 
᾿Αράδων χαὶ γράμμασι κείμενον, ὁὅ. ὁμωνυμῶν Got, 


ἐχ πόθου εἰς τοῦτο λόγου χαὶ ἐπιμελείας τῆς κατὰ B 


δύναμιν, διὰ σῶν μετέδαλον ἐπισχέψεων, ἣ ἂν οὕτω 
δέῃ, καὶ ἐπισχήψεων᾽ καὶ τῆς Τριάδος ποέησον χἀμὲ 
κροσχυνητὴν ἄῦλον, ὅλον τοῦ σώματος ἐξιστάμενον, 
Ὧτν ἔχδημον ταῖς θεωρίαις, ὅλον ἱερωμένον τῇ ὁλο- 
χαυτώσει τοῦ θείου ἔρωτος, ἔτι ἐνδημοῦντα τῷ σώ- 
ματι, ἵνα μετὰ ἀπάθειας ἐχδημήσας τῆς σαρχὸς, 
μετὰ παῤῥησίας σὺν σοὶ τῷ Θεῷ παραστήσωμαι. 
Αὐτῷ tj δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. 'Apfyv. 


TéAoc τοῦ βίου τοῦ ἀγίου καὶ μεγάλου ᾿Ιωάννου 
xal Δαμασκηγοῦ. Καὶ τοῦτο ἐξισώθη μετὰ τὸν 
ἑαυτῆς ἀντίγραφον. 


81 Psal, xLiv, 14. 


ducem, certaminibus juxta ac doctrina singula- 
rem, ac rudium institutorem, squum erat laudi« 
bus celebrare, quam possemus maximis; non 
qua vel tantillum glorie ei adderemus, sed ut 


nosiri vicissim ipse recordetur in ccelis, nosque 


coelesti ejus gloria impleamur; ea utique gloria 
quam David filie regis, boc est animie regiz insi- 
dere contestatur, dicendo : Omnis gloria filie re- 
gis ab intus 3". 

XXXIX. Mihi velim, o ter beate vir, ignososa, 
sisque ferventissimus constantissimusque meus 
apud Deum  intercesaor, poetquam  prsclarem 
hancce collectam, quam. alter, uti potuit, simplici 
stylo delinearat, lingua ac litteris Arabicis co&- 
scriptam, eonseculus ege, qui unum tecum mo- 


men sortitus sum, amore tui compulsus, tuo ipsius: 


nutu, imo tuis, si faxit Deus, mandatis conver- 


teriig. Fac ut Trinitatis adorator evadam sine. 


contagione inateria, tetus exira corpus, Lotus in 


contemplationes abreptus, totus in holocaustum. 


consecratus per ardorem divini amoris, quandiu 
im corpore versor; uf, sedalis animi motibus, 
exuta carne, cum fiducia bona una tecum reprae» 
senter Deo : cui gloria in secula seculorum. 
Ámen. 


Finis Vite sancti et magni Joannis Damasceni. Hoo 
autem apographum collatun. [uit cum suo exem. 
plari. 


VARLE LECTIONES. 


« [sta desunt in Ms. ^ R. ἔστηχεν ἐνιζάνεσθαι. 











[XXV | Post Vitam sanctiJoannis Damasceni a Jounne Hierosolymitano patriarcha descriptam, 


post Menaa et synaxaria, narrationem alteram subjicio de vita et. conversatione ejusdem 
sancti Joannis Damasceni, quam Henricus noster Gravius perinde edidit, atque in. codice 
Regio Latino 3966 reperi. Narrationem islam Greceprimum, non Latine scriptam suadet phrasis 
ejus εἰ locutio que tota Greca est, non. Latina, quemadmodum sezcenta voces passim qua 
pure pute Grece sunt, indicant. Ez hujusalterius lucubrationis inepectioneapparebit, quam 
varia in Oriente de Joanne nostro Damasceno venditata sunt : quibus etiam alia longe ab istis, 
diversa addam ex Speculo historiali Vincentii Bellovacensis, et ex sancto Antonino qui 
Vincentium exscripsit. 








Incipit Prologus translatorius in libros Joannis Damasceni, capitibus xr, jd est, Sermo de 

philoeosmis, id est, amatoribus mundi, et philotheis, id est, amatoribus Dei: et quoniam: 
oportet cum diligenti labore et intellectus intentione libros pertransire : in quo et de ex- 
trema humiliatione Salvatoris nostri, et paupertate et crucifixione : et de sancti Patris 
nostri Joannis Damasceni in Damasco conversatione, et ea que in monachali vita, parva 
enarratio, el qualiter compositus est ab ipso liber ipsius. 


CAP. I. 
Philocosmorum voluptates. 
Quemadmodum dulce philocosmis exsistit sen- 
ibilium paradisorum ( id est hortorum ) letitia, 
ic et philotheis intellectualis paradisi divinarum 
Scripturarum desiderabilis meditatio assimilala 
t&t. In sensibili quidem philocosmi , floruni multa 


PATROL, GR. XCIV. 


C varietate, et frondium pulchritudine, et feliis ce- 
matarua arborum respiratione delectantur, et vo- 
lucrum clangoribus, et crystalli specie aquarum 
fluxibus, et musicorum bene sonantibus vocibus 
letantur : quorum optimum, inutilitas ; quoniam 
finem lztiti:e ipsorum in ebrietatibus et luxuriis 
terminant; et quod utique difficilius, im venitate 


16 


"ἢ 


Ν 


491 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


402 


sui ipsorum vitam compleverunt, et in fine corpus A luminum adducentem. Non pulsemus autem segniter 


letifcantes οἱ pulchrificantes, miseram animam 
nigrificaverunt et obscuraverunt, et a primordiali 
pulchritudine expulerunt, et tormentis tradiderunt, 
ei peregrinam a Deo, miseram perfecerunt. Pape 
deoeptionis ! quales malas retributiones philocosmi 
ek mundi deliciis carpunt ? Non tamen oportet has 
vocare leltitias, sed tristitias, quoniam dominam 
animam interliciunt. In hoe quidem philocosmi, 
id est, amatores mundi : in intelligibili awtem 
paradiso divinarum Scripturarum, philothei id est, 
amatores Dei, exercitationi seipsos tradentes, et 
in divina meditatiene perseverentes, οἱ vigiliis, 
et orationibus et lacrymis Deo aspprorimantes, 
habeat pro soneibilibus arboribus venerabiles pa- 


et inutiliter, sed prompte magis et perseveranter : 
neque fatigemur pulsantes : sic enim nobis aperietur. 
Qui enim petit, accipit ; et qui quarit, invenit, ei 
pulsanti aperietur **, Deliciemur igitur insatiabiliter 
in divinis eloquiis, οἱ superdelectemur in vita et 
conversatione sanctorum Patrum. Gratiam ( XXVI ] 
enim divina gratía inconsumptibilem possidet , 
et in eos qui sincere ipsam desiderant sine dolo, 
ingreditur. Si igitur legamus semel et bis, et non 
intelligamus quie legimus, non segnes efficiamur, 
neque negligamus, sed perseveremus, exercitemur, 
interregemus. J»terroga enim patrem. tuum, el 
annuntiabit tibi ; seniores (uos, et dicent tibi*. Non 
enim omnium ost cognitio. Hauriamus autem et 


tree, foliis ceomatos οἱ florentes divinis viutibus: B semper fluentes aquas, ex paradisi hujus fonte 


bunc quidem wt olivam fructiferam ; hanc autem 
ut palmam florentem ; alium ut cedrum, et alterum 
wt cypressum : alios ut lilia agri flerentes, et ut 
lignum plantatum secus aquarum decarsus**; alteros 
et divinos modos ipsorum, et virtuosas commen- 
dationes, et deleetabilissimam ad nos et mensuetem 
peedagegiam €um diligenti Iebore, et perseveranter 
et bene eomponete immeditantes, bono odore et 
beaa resonatione dogmatum ut feribus pulehri- 
flcantur, et divina eloquia, et dulciora super mel 
οἱ favem *5*, ut arborum fructus comedentes, el ex 
ineofnquinatis et super crystalli speciem aquis 
bibeftes, scilicet charismatibus spiritus, Deo ap- 
proximant irrequiescibiliter, et ipsam lztitiam et 
exsultationem interminabilem possident. Finis au- 
tem ipsorum, vita zterna **, gaudium indeficiens, 
letitia sine tristitia, requies interminabilis. Dere- 
linquentes enim terrena, in coelos abierunt, con- 
cives angelorum exsistentes, Dei gloria vere, sci- 
licei intelligibili paradiso, dignificati sunt : et bonis 
quie praeparavit Dominus diligentibus ipsum, effecti 
sunl participes: quod autem utique jucundius, 
fiii Dei et heredes effecti sunt, et nequaquam ἃ 
Dei gloria separabuntur, sed cum ipso in intermi- 
nabilia szcula regnabunt, ut. bene viventes, bene 
el fruentes, digna laboribus referentes "". 


CAP. 1]. 
De incendentibus Scripture sacra. 


Pulsemus igitur et nos, dilectissimi, ad optimum D 


paradisum divinarum Scripturarum, bene olentem, 
dulcissimum, speciosissimum, omnino delectabilem, 
áures nostras circumsonantem ornnimodis intelligi- 
bilium deiferarum avium cantibus, accendentem 
qorda nostra, et gaudio sxterno adimplentem, et 
tristatum quidem consolantem, 
pacificantem, et divino timore firmantem et men- 
tem nostram ad avrolucentia dorsa divine columbe 
ascendere facientem, et manifestissimis Ipsius alis 
ad wnigenitum Filium et haeredem plantatorem 
intelligibilis vines reducentem, et per ipsum Patri 


8ὲ Pygl. 1, 5. ** Psol, xvin, 1]. ** Hom. 
' 6. "Dent. xxxu, 7. " Joan. ἐκ, 14. 


iratum autem - 


^ Rom. vitii, 16, 17. 
Δ Luc. iv, ὅδ. 


salientes in vitam seternam **, οἱ sordes quidem 
peccatorum expurgantes, et carnalis delectationis 
sitim sedantea, et obtenebratos oculos mentis a 
delictis nostris abluentes, et apud divinam lucem 
pure speculari operantes, et si sic preparemur 
omnido, et salute potieinyr, et gaudio sime tristitia 
implebimar, et vitam zternam sortiemur. 

CAP. ΠῚ. M 

De divinitate Salvatoris. 

Potentia et misericordia plilanthropi et miseri- 
cordis Dei nostri, qui propter nostram salutem 
bumiliavit inhumiliabilem ipsius celsitudinem, et 
carnem mortalem indutus est, et secundum oninia 


C factus est nobis similis sine peecato, quod nou 


erat assumens, et quod erat non deponens, et tan- 
tum seipsum extreme humiliationi tradidit propter 
nimiam ipsius ad nos dilectionem : magis autem 
peedagogiam ejus, quod est, non alta sapere : quod 
etiam dogicilium aliquod vile non habuit ad habi- 
tationem, ut ipse testatur dieens : Vulpes foveas 
habent, et volucres celi nidos, Filius autem hominis 
non habet ubi caput reclinet ". Neque palmus ara- 
bilis terrz erat ipsi, non germen unum vinez, 
non tunica superflua, sed qua induebatur solum. Ft 
quid utique erat majus hac humiliatione et vilitate ἢ 
Ut enim unus pauperum secundum omnia conver- 
salus est, et quos amicos et fratres pagperes voca- 
vit, his et cohabitavit, humilia semper eligens. Sed, 
o ineffabilis ipsius sustinentie et longanimitatis, 
magis autem incomparabilis sapientie! In quali 
enim miserabili figura dolosum decepit ? neque una 
occasione dans ipsi consolationem gloriationis ad 
dicendum, quoniam et a nudo bomine victus sum, 
sed ab inope vili et paupere. Ostendere igitur volens 
parfeetum ejas qus ad nos ipsius dilectionis, sus- 
tinuit a propriis servis tradi et flagellari, et illu, 
et alapis czdi, et conapui, et ut malefactor ligari **. 
Ligantes enim fune manus ipsius et collum, ul 
malefactorem extra civitatem duxerunt, et cruci 
aff xerunt. Ipse autem ut agnus innocens, et ut 


*3 Matth. vis. 7, 


** Apoc. xiv, 135. 
^" ^ [48. Lili, 7. 


" Math. zxvi, οἱ xxvil. 


* Pas, S. "* Psal. xvii, 32. 
(54) Reg. cod. obscure autem quoniam iste, 


NOTE. 


Aot 
'. Ipsius autem Moameth testimo- 
quoniam est propheta : sed alta 
it, testificatus est, obscuri quem 
: magna voce autem, quoniam 
^. Et in. reliquum lis convicians, 
licatione, nullo intelligente quod 
bus autem ipsis in Damascum, 
rege et a magnatibus ipslus magni- 
icans omnino inquinatum, magis 
165 plurimos exponens ipsis sapi- 
X grammatica, et medicinali, ct 
ipei sapientia. Non enim saneia 
neque puram fidem inquiwevit vel 
ἃ ut lapis adamas in medie lapldem 
τ iaquinetorum habitans, substat- 
mutavit. Non multwm autem post 
ijus pedagogus, cuiet successit, 
»dere ipsum in emni soplettia, 
spicere ipswm |n proprio ordinc 
Audatum ab omnibus, misit ut ex 
ad aMerum regem Müeras plemas 
volenüis tradere preprium dominum 
ἡ et ipsius regnum transferre ad ip- 
em litteras rex, rescribit ad Daniascl 
gratia, et vituperativos ad Joammem, 
*m et dolosum, simel aotem ad 
ipsius misit missas ad ipeum lit- 
vidit hae rex, et in exstasi effectus, 
'at Joannem, et. ostendit ipsi dolose. 
is ipsum litteras, et legens obstw- 
idem, dicens, ut mese; sermómes 
» Valde enim sus et. magistri assk- 
ri. Et, ut breviter dicam, propter 
et magnatum ad ipsum dilectionem. 
)necepit dexterz manus pollicem 
eto, tristitia maxima comprehendit 
5 Joannem : et aceurrens abibat ad 
iem quam secreto possidebat, habens 
1m digitum : et genua flectens, de- 
m cum lacrymis et. profuudissimo 
Lipsi santfatem. Hoc autem faciebat 
quando solus permanebat. 


CAP. VI. 

e restitutione pollicis. ^ 

ipsius deprecationibus immaculata 
um velocissima protectio, adbzrere 
tum unde abscissusest, οἱ in nomine 
atz, et ex ipsa geniti Domini nostri 
jitutus est sanus ut alius. Cogno- 
ὃς rex, ut sanus et gaudens effectus, 
ipso quis utique est, ct qui ipsum 
d et discens obstupescebat de glo- 
nabili miraculo. Posterius quidem 
» quoniam hujus pedagogus dolum 
machinatus est, pessime cum poeuis 








- 495 


VITA S.JOANNIS DAMASCENI. 


496 


multis in exsilium ipsum misit : sicque adimple- A quaestionum gravium vincere hunc existimantes. 


tum est et in ipso quod scriptum est : Lacum ape- 
vuit et e[fodit eum, et incidit in f(oseam quam fecit". 
Et de justo : Custodit Dominus omhes diligentes 
se**, Et : Non dabis Sanctum tuum videre corru- 
plionem**. Rursus igitur excelsius honoratus cst a 
rege Joannes, et ab omnibus principibus, et ab 
omnibus ut conregnator cum rege venerabatur et 
glorificabatur. 
CAP VII. 
De per[ecta conversione Joannis Damasceni. 


ipse autem omnia quz vane vite hujus velut 
somuium οἱ in nihilum reputans, et parvam glo- 
riunculam amovens, et futurum zeternum et immor- 
talem mundum contemplans, post regis morlem 
dans omnia pauperibus quz possidebat, et dere- 
linquens coenosa hujus vitz delectabilia, Christum 
secutus est : οἱ in exercitatorium abiens, mona- 
chus effectus est, comam rescindens et altondens. 
vita venerabili et conversatione virtuosa adornatus. 
Dails enim seipsum meditatigni divinarum Scriptus 
rarum, ei cum diligenti labore vacans jejuniis, et 
vigiliis, οἱ ad terram prostrationibus et oraiioni- 
bus irremissis perseverans, Deum deprecabatwr. 
FA bwjee quidem Patrum studium imitatur , hu- 
ju$ autem mansuetudinem, hujus vero susltinen- 
tiam, alius pedagogiam, alterius doctrinam. Et 
quid ad hxe dico? Tantum seipsum extrema ab- 
stinentig dedit, et omnino laborioso amori disci- 
plinze, quod dignificatus est potiri sancti Spiritus 
gratia, οἱ minister divinorum Christi mysterio- 
rum constitutus est, et factus est alius ex alio se- 
eundus theologus : et hoc expositorum ab ipso ser- 
mouum summa rectitudo ostendit, qualiterque 
eptime nobis puraur et incoinquinatam fidem ma- 
pifestavit, et inenarrabilium multis quasitorum 
manifeste solutionem tradidit. 


CAP. VIII. 
Modus libri editi a Joanne. 
Incipiam autem hinc modum ab ipso editi istius 
libri enarrare. Exsistente enim ipso in mansione 


ín qua condebatur, omnibus comato virtutibus, et 
sermonibus doctrinzinspirato,erantinterorthodoxos 


et bareticos quzstiones omnino gravissime et plu- p 


Fm, in quibuset multi orthodoxorum dubita- 
bent. in gravissimis quzstionibus et in dubita- 
Hone exsistentes, Dei omnipotentis nutu nequa- 
quam permittentis in ipsum sperantes vinci, au- 
dierunt de optimo viro isto, et de ipsius philoso- 
phia et multa disciplina, et qualiter obstruebat hz- 
relicorum ora sancli Spiritus gratia, qualiterque 
δὰ ipsum veniebant plurimi hzreticorum, occasione 


Ipse autem beneplacito Patris et potentia Filii et 
cooperatione sancti Spiritus sancte et individu:e 
Trinitatis, moderate et mansuete hos obstruxit, οἱ 
ad eam quz in Christum fidem transduxit. Et cer- 
tificati de ipso amatores Dei, simul autem et de 
ips:us intellectu, rogaverunt sanctum episcopum 
Majume, Cosmam dictum, ut mitteret ad ipsum 
nuntios, annuntiantes ipsi pullulantium zizaniorum 
in immaculata Ecclesia h:resiologias (55), et ipse 
sancti Spiritus gratia mitteret ipsis quastionum 
omnium manifestationem. Inclinatus autem depre- 
calioni populi sanctus episcepus, misit ad ipsum 
quie quzstionum, subtiliter omnia, et ab ipso ma- 
nifestationem quarens. Recipiens autem litteras 
omnino sanctus Joannes et legens, et questionum 
magnitudinem agnoscens, non incepit continuo 
scribere, sed ad orationem extensam et prolixam 
dedit seipsum : simul autem et a Deo collectum 
collegium fratrum et sanctissimum episcopum, ct 
eos qui sub ipso henorabiles viros, his przscri- 
ptam epistolam rescribens, deprecatus est ut pro 
ipso orarent, ut daret ipsi Dominus intellectum in 
omhibus, et sermonem in apertione oris impleri a 
Spiritu sancto. Parvo igitur tempore perseverars 
in oratione, incepit scribere hunc librum sic. 


CAP. iX. 


(Quomodo composuit integrum librum, ex logicis 
scilicet el centum haeresibus et sententiis. 


C Primum quidem ab ente incipiens, eas qute apud 


Gracos optimas δἱ utiles quaestiones exposuit. 
Consequenter autem scripsit hereticorum garruli- 
tates, ut mendacium cognoscentes, veritati obedia- 
mus. Posterius autem edidit tertium librum, omnis 
sapientie et intellectus et fldei purz inscripta 
habentem veritatem. Dein igitur conscriptores pro- 
pter tertii libri magnitudinem, et propter eam qu:e 
in ipso fidei perfectionem, ex hoc scilicet, Deum 
nemo vidil unquam**, inceperunt, οἱ testem fide- 
lem factor libri nobis [XXVIII], induxit, dicens : 
Unigenitus Filius qui est in. sinu Patris, ipse nobis 
enarravii*. Et quis non admiretur sapientium li- 
bros ipsius pertranseuntium cum diligenti labore, 
summam ipsius philosophiam, et intellectus recti- 
tudinem et puritatem, qualiter incepit desuper 
questiones ? 


CAP. X. 
Materia libri sententiarum. 


Primum quidem dicens nobis, quoniamnon oportet 
qu:zrere et perscrutari non tradita nobis a sanctis pro- 
phetis, et apostolis, et evangelistis, docens, quod non 
omnia effabilia, neque omnia ineffabilia. Deinde osten- 


*!Psal. vi, 16. 55 Psal. catav, 90, δ Psal. xv, 10. ** Joan. 1, 18. ** ibid. 
NOTE. 


($5) Gravius [in margine heuresilogiaa. Diodo- 
rus lib. xii, εὑρησιλογίας χατασοφιζομένους]). Ne- 
quaqüam : nam codex Regius perinde heresilogias 


habet, et sermo est de haresibus quas Damasce- 
aus nosler confutavit. 


t 


NOTA. 
(36) Eadem habet sanctus Antoninus ex codem Vincentio. 


499 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


$00 


eharissime, miralus sum prudentiam. (uam, dictandi À pro bono reddidisti : Sarabaita pessime, quantum est 


eurialitatem, scribendi utilitatem, cantandi et orga- 
wisandi suavitatem, sanclum quoque propositum, el 
conversationem. £abeo filiolum non minus meipso 
mihi charum, quem [XXIX] precor, ut in artibus li- 
beralibus erudias, et in dictando, scribendo, legen- 
do, cantando, sic eum tibi conformare studeas, ut 
δὲ forte aliquando liber a nobis recesseris, in ipso (α- 
eem apud nos quedammodo (olus remaneas. Qui 
peerum obedienter humiliterque suscipiens, et a 
: primis elementis erudire incipiens, intra paucos 
anaos in omnibus artibus liberalibus instructum 
adeo reddidit, ut si magistri ac discipuli rhetori- 
eum dictandi genus attenderent, si littera formam 
aspiceres, si vocis melodiam audires, nullam esse 
differentiam inter utrumque clamares. 

Porro cum imperatori Tbeodosio pro vites meri- 
to, et moram honestate, necuon et pro eloquentia 
nitore, in quibusdam causis necessarius videretur, 
miasa legatione sub pena capitis domino mandat, 
ut ei quantocius mitteretur. Qui priecepto impe- 
riali contradicere non ausus, Joannem Constanti- 
wopolim ad ipsum honori(ce deduci fecit : impera- 
tor eum cum honore suscepit, et ei monasterium 
ja quo cum fratribus Deo quiete serviret, in urbe 
dedit; ubi et ipsemet szpius veniebat, ac de statu 
vegni, et salute anims sus, familiariter cum 
eo tractabat. 

De falso crimine ín eo punito. 

Ut »utem bonus Joannes ad meritorum augmen- 
tum probaretur, adhuc in camino tribulationis : 
juvenis ille quem in Perside docuerat, suum genus 
dictandi, οἱ propriam manum scribendi, nequitiz 
spiritu exagitatus, epistolam proprio sensu inge- 
nioque dictavit, scriptamque Constantinopolim 
furtive direxit, et in palatii loco ubi citius a mi- 
misuis imperialibus inveniri posset, jactari prse- 
cepit. Eratque talis : Dilectis amicis, qui sunt. in 
Perside, Damascenus Joannes, monachorum mini- 
suus, salutem. Noveritis, imperatorem robur exerci- 
ims ad diversa bella in nationes extremas misisse, 
wrbemque regiam, εἰ finitimas, hominibus vacuas 
remansisse. Quoniam ergo sapientes estis, securi ve- 
uite, et victoriam vobis paratam absque mora virili- 
ter obtinete. 

Inventa est igitur a ministris epistola, et coram 
Imperatore perlecta. Traditio ab omnibus excla- 
matur, et quis hujus proditionis auctor esset, in- 
quiritur : forma litter, ingeniumque scribendi 
rcspicitur, et Joannes esse imperatori nuntiatur. 
Statim Joannes quzritur, et cum injuria multa ad 
imperatoris presentiam trahitur, ipso mirante, 
unde tam subito talis tumultus el contra se conspi- 
ratio oriretur : populus universus intorquens con- 
vitia mille, non sacerdotem, sed proditorem ; non 
monachum, sed apostatam proclamabat, et furi- 
bundus vix manus ab ejus oculis continebat. Tunc 
imperator, facto silentio, suspirans, ait : O nequis- 


&ime Joannes, beneficiis mcis ingrate, malum mihi 


in te, patriam prodidisti, mihique ac meis auferens 
libertatem, in captivitatem pessimam nos retrusisti, 
Ostensaque illi epistola respondit ita : Vere, domine, 
formam scribendi ac dictandi. genus meum hoc esse 
cognovi ; sed testis est. mihi Deus quod eam omnino 
non fcci. Dumque omnes in eum perstreperent, eo 
quod veritatem occultare velle videretur, undique 
proclamabant, ut absque dilatione morte punire- 
tur, Judices, facto consilio, pari assensu dicunt, 
ipsum, quia specialis amicus imperatoris fuerat, 
non debere occidi, sed manum qua tantum facinus 
perpetraverat abscindi. Quo facto, Joannes de do- 
lore vulneris, ac diminutione corporis, Deo gra- 
tias egit, et quod in ejus honorem amplius offerre 
sacrificium non posset, paulisper condoluit. Ab- 
scissa itaquo manu officio spiculatoris, jussu im- 
peratoris ad testimoniuin tanti sceleris suspensa 
est in monasterio ipsius Joannis, 

De miraculo per beatam Virginem in eo demon- 

strato. 

Jlle mox ante imaginem specialis Domine sue 
mancus adveniens, discooperto vulnere, et extento 
brachio, cum ea pie rixabatur, inquiens : llecci- 
ne, Domina, nostrorum premia sunt. meritorum ? 
Heccine tuorum beatitudo servorum? Esto-, Domina 
mea, digne pro meritis peccatorum me flagellari vo- 
(nisti : sed, ut quid instrumentum officii (ui permi- 
sisti penitus abscindi? Hac quippe manus hymnorum 
laudis tue cantica sepius scribendo parabat, et Deo 


C. Patri sacratissimum corpus, et sanguinem Filii tui, 


multoties ia honore tuo ad omnium peccatorum salu - 
tem offerebat. 

Cumque talia swpius ibi lamentando peroraret, 
contigit nocte quadam, ut post hujusmodi lamen- 
tationem in lectulo fessus, nec dormiens , nec vi- 
gilans ex toto pausarat : et ecce Regina virginum 
adfuit cum ingenti lumine, hilari facie, tali conso- 
lans eum affamine : Quid agis, inquit, puer meus 
fidelissime ? — Heu ! inquit ille, Domina, quid «e 
interrogas ἢ — Quinimo interrogo te ego : Cum hae 
paterer, ubi eras? Ecce ad meum, imo ad tuum 
dedecus in ecclesia pendet abscissa clientis tui manus, 
At illa : Confortare, inquit, fili in Domino, manum 
(xam tibi restaurare polest, qui totum. hominem 


D plasmarit ex nihilo. His dictis, eo vidente, illa eccle- 


siam petiit, delatamque inde manum, ejus bracl.io 
cum mira benignitate in momenio restituit. Tuuc 
ille gratias inelabiles agens, reddita diei luce sur- 
git, fratribus convocatis, manum ostendit, eosque 
secum ad masgnalia Dei glorificandum animavit. 
Mox solemniter indutus, 3lta voce missam de bea- 
tissima Virgine celebravit. Imperator, audito mi- 
raculo, pedes ad eum venit, et ore proprio manum 
deoaculans, post Dei laudem et glorios: Virginis, 
ab ipso diligenter inquirit, si quem alicubi cogno- 
sceret, qui suum dictandi genus, ac scribendi for- 
mam baberet. Quod ille quidem ei retulit , et sic 
rei veritas inquisita diligentius innotuit. 


- 
wi 
EK TOY MBNOAOTIOY 
τῇ 9 Δεχεμδρίου. 
"πλήσας μελῶν. γῆν ἡδέων Ἰωάννης, 
Κὰν οὐρανοῖς ἄνεισι, συνθεῖναι μέλη. 


Οὗτος ἦν ἐπὶ τῆς βασιλείας Λέοντος τοῦ Ἰσαύρου, 


νης, xat αὐτὸς τὰ ὅμοια καὶ πλεῖστα διαπραξάμε: 


καὶ τῇ τῶν λόγων αὐτοῦ δυνάμει, καὶ τίν og 
σοφαῖς ἀποδείξεσι, πλεῖστα στηλιτεύσας fb δυσσεδῆ 
τῶν Εἰχονρμάχων αἴρᾳσιν, xol sud νυγχράμματα 


τῇ Ἐχχλησίᾳ τοῦ Θεοῦ καταλελοϊπῶὼς, δι᾿ ὧν σχε- 
δὸν παντὸς τοῦ ζητουμένου γνῶσις ἐναργὴς εὑρί- 


ἐν τῇ μεγάλῃ ἑδδομάδι τοῦ Πάσχα. 'O οὖν 
ἅγιος Ἰωάννης τῇ τῶν λόγων αὐτοῦ δυνάμει, xa 


VITA S. JOANNIS DAMASCENI. 


80) 
EX MENOLOGIO 
4 Decembris. 


[XXX] Snaei Joannes terram ubi implevit sono, 
Pergit novos dalurus in cadis modos. 


Fuit hie sub Leonis Isaurici et Constantini filii 
»erio, ex urbe Damasco, et illustri genere, 
orthodoxa claro progenitus. Cum vero et 
1m, amamtemque virlutis pajrem nactus 
3rmeam omnem encyclopzdiam, seu libe- 
artium disciplinam οἱ institutionem univer- 
octus est, ac Scriptura divinitus inspirata 
itatem et abyssum pulchre probeque per- 
15. Monachi quoque justitutum una cum 
lissimo Cosma swbiit, qui primum cum eo." 
ducatus, in Majume postea episcopatum 
est. Ambo igitur illi eruditorem uum ac 
orem habuerunt, et eum quidem Gosmam 
lo alterius discrimine appellatum, quem 
»ater cum aliis captivis redemptum libera- 
um porro sapientie apicem uterque attige- 
ilem ac tantum naeti ἃ que erudirentur, 
lorem. Cui et sanctiasimam Deiparam appe- 
n somnis ferunt, ac dixisse : Quorsum ad- 
nnes sub magistro. versatur? aut potlus ipsi 
discipulo preceplsse, ut fh illius glortsm 
88 sine agmine conceptus prodierat, ac illo- 
Àj φο ek imo corde veneraturi essent, glo- 
πὴ, hyníhos, tanticaque componeret ; quod 

et przstitit, atque hanc sibi sux scriptionis mate- 
sam afgumentumque constituit, Transacto ergo 
pariter vite monastice instituto, beatus quidem 
Cosmas post multa Ecelesig relicià gcriptorum 
mónumehta, In pacé tandem quievit ; inclytus vero 
Joannes, postquam et ipse multa id genus, aliaque 








paschalis. Joannes porro orationum suarum ac 
demonstrationum e Seripturis sumptarum efficacia 


501 


VETERUM TESTIMONIA 


504 


Iconoraachorum haresim coufudit. Unde ab hzre- A ταῖς &x τῶν Γραφῶν ἀποδείξεσιν χατήσχυνε τὴν τῶν 


ticis imperatoribus varie relegatus, et carceribus 
traditus, in pulcbra confessione consuinmatus est, 
sepultusque est a discipulo suo. 


Eodem die commemoratio sancti 


Hie fuit sub imperatore Leoné&* fsaurico, et 
Constantino ejus fllio, ex urbe Damasco, illustri- 
bus ortus parentibus, et orthodoxz fidei observan- 
tía excelleng, Cum vero parentem haberet virtutis 
admodum studiosum, ejus cura et diligentia omnem 
encyclopzdiam edoctus est, et divinitus inspiratas 
Seripturas didicit bene perscrutari. Itaque Chri- 
stianz fidei studio accensus, relictis patriis opibus, 
monasticam vitam amplexus est una cam Cosma, 
cujus laus est celeberrima in his melodiis et can- 
ticis, qu:e de diebus festis conscripsit.Erat enim 


EixovopayGv αἵρεσιν (36). “Ὅθεν χαὶ διαφόρως ἐξ- 
οριαθεὶς παρὰ τῶν αἱρετιχῶν βασιλέων, xal φυλα- 
καῖς παραδοθεὶς, ἐν πάσῃ ὁμολογίᾳ ἐτελειώθη, ταφεὶς 
ὑπὸ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ. 


Patris nostri Joannis Damasceni. 


omnis eruditionis et monasticz institutionis par- 
ticeps, quemadmodum οἱ sanctus Joannes, qui 
orationis facultate, et sanctarum Scripturarum 
testimoniis impiam hzresim eorum qui sacras ima- 
gines impugnabant, vehementer confutans ac re- 
darguens, multa erudite el accurate scripta reliquit : 
in quibus omnium fere quzstionum solutio imeni- 


B tur. Cum vero ad multam et laudabilem senectu- 


tem pervenisset , excessit e vila beatus Joannes, 
antea Mansur appellatus, quo vocabulo et ipsius 
parentes appellabantur. 


NOTAE. 


) Menologium Sirletanum quod  Basiliano 
jicio, nihil habet de exsiliis et carceribus, qu: 
Joannes Damascenus ab imperatoribusIconomachis 


perpessus sit. Menologium istud Sirletanum, quod 
atine editum est tom, Il editionis Henrici Canisii, 
ad diem 29 Novenibris, habet ut mox sequitur. 





TESTIMONIA SELECTA 


VETERUM 
DE JOANNE DAMASCENO ET EJUS SCRIPTIS. 


Sgnodus septima generalis que Nioce in Dihgnia celebrata est. Act. 6. Epiphanius conira. anathemati- 
X &mos. pseulo-synodi de Joanne. 


' Atqui Joannes, qui sb eis probri loce Mamsur C Ἰωάννης δὲ, ὃς παρ᾽ αὐτῶν ὑδριστικῶς Μανσοὺρ 


appellatus est, quique; dimissis omnibes, MaMhesum 
evangelistam zmulatus, Christum seculus est, 
majores divitias arbitratus thesauro omni Árabum, 
opprobrim Christi, et elegit potius. affligi cum 
plebe Dei, quam temporalem habere jucunditatem 
peccati. Ipse itaque crucem suani et. Christ por- 
tans, eumque secutus, pro Cbristo, ab Oriente per 
Christum tuba cecinit ; non tolerabilem ducens vo- 
cum novitatem quie in aliena regione facta erat, seu 
pr&varicatricem passionem rabidamque insaniam, 
qua sdvereus senectam Dei catholicam Ecclesiam 
etat armata. Sed hanc publicans, omnes exhoc- 
taado et admonendo cautos reddebat, ne adduce- 
rentur cum operantibus iniquitatem; qusrens in 


προσηγόρευται, ἀφεὶς πάντα, Ματθαῖον τὰν εὐαγγε- 
λιστὴν ζηλώσας, Χριστῷ ἠχολούθησε, μείζονα πλοὺ- 
toV ἡγησάμενος τῶν ἐν ᾿Αραδίᾳ θησαυρῶν τὸν ὄνει- 


. διαμὸν τοῦ Χριστοῦ, χαὶ εἴλετο μᾶλλον συγχαάχου- 


χεῖσθαι τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ, ἣ πρόσχαιρον ἔχειν &pap- 
«ίᾳς ἀπόλαυσιν. Αὐτὸς οὖν σταυρὸν ἑαυτοῦ xal τοῦ 
Χριστοῦ ἀράμενος, χαὶ ἀχολουθήσας αὐτῷ, ὑπὲρ 
Χριστοῦ, χαὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ ἐξ ἀνατολῆς διὰ Χρι- 
στοῦ ἐσάλκισε, μὴ φορητὴν ἡγούμενος τὴν ἐν ἀλλο- 
δαπῇ γεγονυῖαν καινορωνίαν καὶ τὴν κατὰ τῆς τοῦ 
Θεοῦ Ἐχχλησίας ἄθεσμον συσχευὴν χαὶ Juccuóg μα- 
νίαν’ ἀλλὰ ταύτην θριαμδεύσας, πάντας παραινετι- 
κῶς καὶ νουθετητιχῶς ἡἠσφαλίζετο, μὴ ἀπαχθῆναι 
μετὰ τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίαν, ζητῶν ἐν Ἔχχλη- 


Ecclesiis antiquam legielationem teneri et pacifi- p σίαις τὴν ἀρχᾳίαν θεσμοθεσίαν χρατεῖσθαι, xal τὴν 


cam constitutionem , quam Dominus discipulis 
suis tanquam insigne eorum qui de nemine ipsius 
«ppellantur, donavit, dicens : Pacem meam do 
vobis, pacem meam relinquo vobis 5. His ergo reve- 


" joan. xiv, 37. 


εἰρηναίαν κατάστασιν, fjv ὁ Κύριος τοῖς μαθηταῖς 


αὑτοῦ ὡς γνώρισμα τῶν τῷ ὀνόματι αὐτῷ χεχλημέ- 
wv ἐδωρήσατο, λέγων * Εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμε 
ὑμῖν, εἰρήνην τὴν ἐμὴν ἀρέίημι ὑμῖν. Τούτων οὖν 





DE 8. JOANNE DAMASOENO. 


800 


τῶν αἰδεσίμων ἀνδρῶν, καὶ ἀξίων πίστεως οὕτως A rendis viris et fide dignis taliter in Ecclesia catho- 


ἀναδειχϑέντων ἐν τῇ Καϑολιχῇ "Exxóimolg, (Γερμα- 


lica demonstratis, que est adversus eos ingens 
18aljo, et quam hac est horrenda, quam etiam 
8. quis omnino non poterit? Vere ignorantiam 
»averunt miseri, propriam linguam inboneste 
udantes, Germanumque antistitem sacrillcato- 
» et sacerdotem Christi, duplicis sensus homi- 
( et ligni cultorem nominantes, similiter et 
rgium, et Mangur, etc. 





lem synodi. 


ermani Orthodoxi eterna memoria sit. 

»annis et Georgii terna memoria sit. 
redicatorum veritatis, eterna memoria sit. 
'rinitas tres clariflcavit, quorum disputationes 
1i mereamur, miserationibus et gra! rimi et. 
mi pontificis [XXXII] Christi Dei nostri, inter- 
?nte intemerata Domina nostra sancta Dei Geni- 
*, et omnibus sanctis : flat. Amen. 











junioris martyris, Stephanum de Joanne Dama- 
refert. 

Mer quas etiam honoratissimus et sapientissi- 
i Joannes Damascenus presbyter (quem hic ty- 
1us Mansur nominat, nos autem sanctum et 
erum appellamus) eidem scribere, eumque hz- 
tum blateronem, Mahomet, Iconocaustgm et 
zlorum hostem nuncupare non destitit: subje- 





φκόνους, χοιλιοδούλους τε καὶ γαστρόφρονας * μάλι- U ctos vero ipsi episcopos, ἐπιτκότους, id est temebri- 


στα τοὺρἐπποδρομικοὺς φιλάγωνας, καὶ φιλοθεήμονας 
Παστιλᾶν καὶ Ἐρικάκαδον, καὶ Νικολαΐτην ἐξ. καὶ 


Τοῦτον ἐγκωμίοις λόγων τετίμηχεν ὁ ὅσιος πατὴρ 
ἡμῶν Ἰωάννης, ὁ καλῶς ἐπικληθεὶς Χρυσοῤῥόας διὰ 
τὴν ἐπανθοῦσαν αὐτῷ τοῦ πνεύματος ἕν τε λόγῳ xat 
Μῳ χρυσαυγῇ χάριν, ὃν ὁ Κωνσταντῖνος ὁ δυσσεδὴς 
βασιλεὺς ἐτησίῳ καθυπέδαλεν ἀναθέματι, διὰ τὴν 
ὑπερδάλλουσαν ἐν αὐτῷ ὀρϑοδοξίαν, καὶ ἀντὶ παππι- 
κοῦ ὀνόματος αὑτοῦ Μανσοὺρ, ὃ ἑρμηνεύεται Aedu- 


COS05 , ventris mancipia et helluones vocabat. In 
primis vero eireorum et spectaculorum amatores 
Paetilam et Trieacabum, Nicolaitam et demonum 
&mieum Atzypium, novos Oreb, Zeb, Zebee, et 
Salmana, et Datban, hisque subditam plebem con- 
gregationem Abiron nominabat. 


1l de conciliabulo Constantini Copronymi imp. 


In eo concilfabulo fldei canonem condiderunt de 
kacris imaginibus evertendis, cui ab omnibus impio 
consensu ac nefario subscrlptum est , ezque pueri- 
liter in foro anathemate damnatz. Eadem et in 
Germanum Constantinopolitanum patriarcham di- 
cta sententia est, et Georgium Cyprium et Joannem 
Dagascenun cognomento Mansur. 


ed anum ἰδ Leonis lsauri. 


Tum vero Damaeci Syriz Joannes Chrysorrhoas, 
Mansur filius, doctor egregius, sanctitate vitz zque 
c dottrina folebat. 


ubi de Petro Hajumenai. 


Hunc sermonum encomiis honestavit sanctus 
Pater noster Joamnes, qui rile cognominatus cst 
Chrysorrhoas propter florescentem in ipso, tam. 
quoad doctrinam, quam mores auri instar mi- 
cantem spiritus gratiam. Quem Constantinus im- 
pius imperator annuo submittebat anathemati 
propler eximiam ejus de recta fido sententiam ; 


501 


VETERUM TESTIMONIA 


508 


eun aueto nomine Mansur appellaretur, quod re- A τρωμένος, Μανζηρὸν Ἰουδαϊχῷ φρονήματ' μετονο- 


dempium significat, Judaico animo Manserum voci- 
tat, novum sua ctalig praeceptorem, 


pácag, tbv νέον τῆς ἡλιχίας διδάσχαλον. 


Anastasius Bibliothecarius Theophanis interpres ambo ista de Joanne Damasceno testimonia ad hunc modum 
Latine reddidit. 


Porro in Syria penes Damascum Joannes pre- 
sbyter οἱ monachus, cognomento Chrysorrhoas, 
Mansur filius, doctor optimus, vita οἱ verbo 
prafulsit. 

Hunc declamationibus sermonum oravit sanctus 
noster Joannes, qui cognomipatusest Chrysorrhoas, 
propter auream et fulgidam spiritus gratiam , qua 
in ipso, tam verbo, quam in vite actu floruit: 
queni videlicet Constantinus impius imperator annuo 


propter eminentem orthodoxiam ejus anathemaii 
submittebat, et pro Mansur, quod ejus avitum no- 
men est, quodque redemplus interpretatur , sensu 
Judaico novum  Eoclesi:& magistrum Mauserum 
mutato nomine vocitabat. 

Hec eadem, ut catera, ex Anastasii Dibliothecarii 
translatione operum Theophanis habet Paulus  Dia- 
conus in Historia miscella. 


Joannes Zonaras lib. XV, $ 6, ubi de conciliabulo Copronyni. 
Post paucos dies tyrannus in forum venit cum B. Kal μετ᾽ ὀλίγα: ἡμέρας ἐν τῷ Φώρῳ παραγενό- 


patriarcha suo et sectatoribus episcopis, qui coram 
omni populo venerandarum imaginuin venerationem 
interdixerunt, idololatris illis appellatis quieas co- 
lerent : et anathemate notarunt. inclytum Germa- 
num, qui Constantinopolitanus patriarcha fuerat, et 
Georgium Cyprium, et doctrina virtuteque ma- 
gnum Joannem Damascenum, qui hunc Dei ho- 
stem et patrem ejus per litteras sepe impietatis 
arguit. 


Cedrenus in compendio historiarum 


Damasci Syriz fuit Joannes monaehus et pre- 
.ebyter Chrysorrhoas cognomento, Mansuris filius, 


«uod Grece sonat Lentrabum , quem impius Ju- C 


daico sensu Manzerum appellavit. Hic sanctus 
Joannes una cum Cosma Majumensi episcopo, et 
"Tieophane, fratre Theodori Graptorum, melodi sive 
cantores sunt agnominati, eo quod melodiis com- 
prehendissent eas cantilenas. qua in ecclesiis 
Christianorum canuntur. Erat enim sanctus hic 
Joannes et vita et sermone magister optimus, 
omni divina humanaque cognitione repletus. 


μενος ὁ τύραννος οὗτος μετὰ τοῦ πατριάρχου αὐτοῦ, 
xaX τῶν ὁμογνωμονούντων αὑτῷ ἐπισχόπων, ἐνώπιον 
παντὸς τοῦ λαοῦ τὴν τῶν σεπτῶν εἰχόνων προσχύντ,- 
σιν ἀπηγόρευσαν, εἰδωλολάτρας τοὺς ταύτας σΞθομέ- 
γους χαλέσαντες, χαὶ ἀναθέματι χαθυπέδαλον τόν τὸ 
ἀοίδιμον Γερμανὼὸν, πατριάρχην τῆς Κωνσταντίνου 

γενόμενον, xaX τὸν &x Κύπρον Γεώργιον, καὶ τὸν μέ-. 

ya» ἐπὶ σοφίᾳ καὶ ἀρετῇ Ἰωάννην τὸν Δαμασχηνὸν, 

ὃς παλλάχις τὸν θεομάχον ἤλεγξε τοῦτον xal τὸν αὖ- 
τοῦ πατέρα Ov ἐπιστολῶν ἀσεδεῖν. 


ad annum decimum Leonis Isauri. 


Ἐν δὲ τῇ χατὰ Συρίαν Δαμασκῷ Ἰωάννης μοναχὸς 
καὶ πρεσδύτερος ὁ Χρυσοῤῥόας, ὁ τοῦ Μανσοὺρ, ὃ 
ἑρμηνεύεται Aérrpatoc , ὄνπερ ὁ δυσσεθὴς Μανζὴρ 
Ἰουδαϊχῷ φρονήματι μετωνόμασεν. Οὗτος ὁ ὅσιος 
Ἰωάννης καὶ μελῳδὸς ὠνομάσθη μετὰ Κοσμᾶ ἐπι- 
σχόπου τοῦ Μαϊουμᾶ, χαὶ Θεοψάνους ἀδελφοῦ Θεοδώ- 
ρου τῶν γραπτῶν, διὰ τὸ αὐτοὺς μελῳδῆσαι τὰ ἐν 
tal, Ἐχχλησίαις τῶν Χριστιανῶν τετυπωμένα ψάλ- 
λεσθαι. "Hv γὰρ ὁ ἅγιος Ἰωάννης οὗτος τῷ τε βίῳ 
xal τῷ λόγῳ διδάσχαλος ἄριστος, κάσης γνώσεως 
θείας τε xat ἀνθρωπίνης ἐμπεπλησμένος. 


Suidas in Joanne Damasceno. 


Joannes Damascenus cognomento Mansur, vir 
erat [XXXIIT] illustrissimus, setatis su: nulli eo- 
rum qui doctrina illustres fuerunt, secundus. Ejus 
scripta permulta sunt, et praecipue philosophica , 
pecnon in sacram Scripturam parallela selecta, et 
franticorum eanones iambici et oratione soluta. 
Eodem etiam tempore Cosmas Hierosolymitanus 
floruit, vir ingeniosissimus, et omnino spirans illam 
suavem modulationem inusicam. Illi autem canti- 
corum canones Joannis et Cosma nullam cuim ali- 
orum carminibus eomparationem admiserunt, nee 
admittent usque ad hujus zvi finem, - 


Quem te nominabimus, o sancte? Theologum 
$vannem, an Davidem carmina canentem ? citharam 
espiritu resonantem, an tibiam pastoralem, dum 
tures simul et menteia mulces, dum Ecclesie or- 


Ἰωάννης ὁ Δαμασχηνὸς ὁ ἐπιχληθεὶς Μανσοὺρ, 
ἀνὴρ ἦν ἱλλογιμώτατος, οὐδενὸς δεύτερος τῶν xas' 
αὑτὸν ἐν παιδείᾳ λαμψάντων. Συγγράμματα abcoU 
πάνυ πολλὰ χαὶ μάλιστα φιλόσοφα, εἴς τε τὴν θείαν 


D Γραφὴν παράλληλοι χατ᾽ ἐκλογὴν, καὶ οἱ ἀσματιχοὶ 


κανόνες ἰαμθικοί τε καὶ καταλογάδην. Συνήκμασε δὲ 


αὑτῷ καὶ Κοσμᾶς, ὁ ἐξ Ἱεροσολύμων, ἀνὴρ εὐφυέ- 


qvatüg, xal πνέων μουσιχὴν ὅλως τὴν ἐναρμόνιον. 
Οἱ γοῦν ἀσματιχοὶ κανόνες Ἰωάννου τε καὶ Κοσμᾶ, 
αύγχρισιν οὐχ ἐδέξαντο, οὐδὲ δέξαιντο μέχρις ἂν ó 
καθ᾽ ἡμᾶς βίος περαιωθήσεται, 


Ez Μομπαὶῖς ad diem & Decembris. 


Τί σε ὀνομάσομεν, ἅγιε ; θεολόγον Ἰωάννην, ἣ Aa- 
615 τὸν μελῳδόν ; πνευματέμφορον κιννύραν, ἣ ao- 
Xv σημαντικόν ; γλυχαίνων ἀκοὴν τὲ xal διάνοιαν, 
εὐφραίνων Ἐχχλησίις τὰ σνστήματα, τοῖς μελιῤῥύ- 





L.] DE 8. JOANNE DAMASCENO. 519 
ποις 900 φθέγμασι χαταγλαΐζων τὰ πέρατα " ἱκέτενε Α dines omnes exhilaras, mellilluis tuis vocibus ? Q 


τοῦ σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν. qui flnes orbis terrarum illuminas, ora ut salventur 
cma nostra. 
Juem te nominabo, divine Joannes et dulciloque ? 





rum lucidissimum es deitatis fulgore radians ; 
rituales caligines perspicaci virlute pervadisli : 
ineffabilibus deitatis mysteriis initiatus, tan- 
1m Moyses alter explicasti musicam artem tuam : 
; uL salventur animze nostra. 
juem te nominabo, inclyte? an lucentis facis. 
"titorem, illustrem ducem, ministrum el specta-. 
em mysteriorum Dei, sidus illuminans Eccle- 
m, lampadem fulgentem iis qui in tenebris 
1; an organum perquam £onorum ; aut fistulam 
ivissimam ? ora ut salwentur animz nostra. 
oannes, Pater eapie Ecclesiam Christi 
Mticis tuis divinissimo instiuctu exhilarasti, can- 
um inclytissime, efficientia spiritus, o Pater, 
nyram iuam pulsans, modulaüssimam illam 
"idis emulatus, cujus divinorum modulorum sono 
nes permulsisti. 
ad diem 6 Hai 
itera manus amputata fuisse imagini B. Marise 
ginis, quam defenderal, seipsum commendans, 
inus dexteram integram sanamque recepit. 




















In addiionibus Cartkusianorum Coloniensium ad Usuardi Martyrologium. 
Constantinopoli depositio saneti memoriz Joannis Damasceni, doctoris egregii, nec minus vita et 
miraculis clari. ᾿ 
Ex Martyrologio Maurolyei annis 1564, 1570 εἰ 1518, Venetiis edito. 
Constantinopeli semeii Joemnis Demascent: presbyteri, moribus et doctrina clarissimi! tempore 
Theodosii terti. 
Sigebertue Gemblacensis libro de viris. illustribus cap. 75. 
» de Damasco C impugnabat. impietatem Leonis imperatoris, scri- 
1emento Chry- psit et ipse Grxcis Greece contra. Leonern impera- 
ii pspe qnibus torem. 
heresibus quas Graci Latinis devolvunt, lib. 1I, cap. 7. 
imiiter Patrum vestigia dum imitatur, scribit bac r mago Patris 


liem Bore 111, cap. 18. - 
elsi ab homine — niunt. Ait enim Damascenus: Per Filium datur 
immediate qui- — Spiritus, et ab omni creatura participatur. 
ἃ Patre prove- 
Rursum, cap. 42. 
»» dissidere a — censeetudinem Ecclesie Grecerum referendo, qua 
iribus videlur, y non esse Spiritum ex Filio cenlietur usque in 
Paire dicimus, hodiernum. Quippe si Spiritum Patris et Filii 
ez Filio.awwm  nowinarmus, ul sanclus isle vir aéseverat, aut 
o Filii nomima- — qualiter et similiter copfütendum est, Spiritum 
habente, uon esse utriusque, aut inequaliler, aut dissimilis 
eribate, hoc ad (ΕΓ, elc. 
Piolemaus Lucensis ordinis Pradicatorum, Torcellensis episcopus, in Historia ecclesiastica ms., ubi de Eu- 
genio 111, pontifice. 
Eodem tempore Joannes Damascenus de Grzco in Latinum est translatu 
NOT4E. 


7) Magister Sententiarum, sanctus Thomas, — passim in theologicis tractatibus citant, quorum 
aliique de schola fheologi, Joannem Damascenu — loca contexere nimis longum foret. 








gn 


5i 


VETERUM TESTIMONIA. 


512 


Ea lioro Joannis Becci patriarcha Constantinopolitani de processione Spiritus sancti, cap. 12, n. 19, t. 11, 
Grecie orthodoxe. 


Quod si laudatis expositionibus, eL mutuam dicto- A Εἰ γὰρ ταῖς ῥηθείσαις προπέχειν ἐπιστατιχώτερον 


rum [XXXIV] Scripturz conciliationem examines, 
neque dictum a Dainasceno theologo, ex Filio vero 
Spiritum non dicimus, turbas ciebat. Namque ab iis, 
qui, ex solo Patre, vocem in sententiam Dasilianz 
expositionis accipiunt, dignoscetur, quemaumodum 
etiam initio orationis fassi sumus, qua ratione et 
hic Damascenus theologus non tanquam ex ipso 
sed tanquam per ipsum procedentem Spiritum as- 
seruit, e£ quomodo aliis in locis, ez Filio autem 
Spiritum sanctum non dicimus, declaravit. Namque, 
cwn δὰ Patrem universa causalitas deferatur, 
prima causa Pater asseritur , et cum prima causa 
sit, propterea et 8018 causa ab zquis cognitoribus 
qui (idei decreta przescribunt, creditur. Nullus ita- 
que locus dubitandi relinquitur, ne cognoscamus, 
propterea, ex Filio Spiritum non dicimus, Damasce- 
num dixisse, nequis primam causam et principium 
Spiritus Filium existimaret. Etsi enim, ut nonnulli 
opinantur, propterea sanctus dixit, ex Filio autem 
Spiritum non dicimus, ut Filium a Patre sejunge- 
ret, nunquam dixissel, mon tamquam ez ipso, 
sed veluti per ipsum procedens. Nam a Patre 
Filii scjunctio, quemadmodum a me dictum cst, 
nunquam in Spiritus a Patre exsisitenlia illud per 
Filium, admittet. 


ἐξηγήσεσ', xaX τὸν πρὸς ἄλληλα συμδιδασμὸν τῶν 
Γραφιχῶν ῥήσεων ἐρευνᾷς, οὐδὲ τὸ ῥητὸν ἐχεῖνο, 
ὄπερ ὁ ἐχ τῆς Δαμασχοῦ θεολόγος ἔφη, τὸ, 'Ex τοῦ 
Υἱοῦ δὲ τὸ Πνεῦμα οὐ λέγομεν, ταραγμόν σοι ἐμ- 
ποιήσει τινά. Τοῖς γὰρ τὴν ἐχ μόνου τοῦ Πατρὸς φω- 
νὴν εἰς τὴν ἕννοιαν προσιεμένοις τῆς ῥηθείσης παρὰ 
τοῦ μεγάλον Βασιλείου ἐξηγήσεως, συνδιαγνωσθήσε- 
ται, ὡς χαὶ ἐν χαταρχαῖς τοῦ λόχου εἰρήχειμεν, 
ὅπως xaY οὗτος ὁ ἐχ τῆς Δαμασχοῦ θεολόγος, οὐχ ὡς 
ἐξ αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ὡς δι᾽ αὐτοῦ ἐκπορευόμενον ἔφη, xal 
ὅπως éx τοῦ Υἱοῦ δὲ τὸ Πνεῦμα οὐ «λέγομεν, ἐν 
ἄλλοις ἐθεολόγησεν. Ἐπεὶ γὰρ διὰ τὸ εἰς τὸν Πατέρα 
τείνεσθαι τὸ πᾶν τῆς αἰτίας, πρῶτον αἴτιον λέγεται 
ὁ Πατὴρ, xai διότι πρῶτον αἴτιον, διὰ τοῦτο xal μό- 


Β νον τοῖς εὐθυγνώμοσι πιστεύεται τῶν δογματιστῶν, 


οὐδεμία λοιπὸν ἀμφιδολίας πρόφασις λείπεται, μὴ 

διαγινώσχειν, ὡς διὰ τοῦτο ἐχ τοῦ ΥἹοῦ τὸ Πνεῦμα 
οὐ Jérousv, ὁ Δαμαασχηνὸς ἔφη, ἵνα μὴ τις τὴν 
πρώτην καὶ ἀρχὴν τοῦ Πνεύματος τὸν Υἱὸν εἶναι δο- 
ξάσῃ. Εἰ γὰρ, ὥς τινες ὑπειλήφασι, διὰ τοῦτο ὁ ἅγιος 
ἔφη, 'Ex τοῦ Υἱοῦ δὲ τὸ Πνεῦμα οὐ «1έγομεν, ἵνα 

διαστείλῃ τὸν Υἱὸν ἀπὸ τοῦ Πατρὸς, οὐχ ἄν ποτε ἔφη, 

Οὐχ ὡς ἐξ αὐτοῦ, ἀ.1.1 ὡς δι' αὐτοῦ ἐχπορευόμε- 

γον. Ἢ γὰρ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς διαστολὴ τοῦ Υἱοῦ, 
ὥσπερ μοι xai προείρηται, οὐχ ἄν ποτε ἐν τῇ 1τ00 
Πατρὸς ὑπάρξει. τοῦ Πνεύματος παραδέξαιτο τὸ διὰ 
τοῦ Ylov. 


Ez ejusdem Joannis Becci oratione 1], in tomum Cyprii. Grec. orihod. T. 1]. 


Verumtamen Damascenus, qui terrarum orbem 
propria theologia replevit, hec minime appreba- 
verit : Productor enim, ait, per Verbum Pater : et 
ubinam suum locum obtinebit illud, contigue, in eo 
. quod producitur? 


- 


"AX ὁ Ex Δαμασχοῦ, τὴν οἰκουμένην τῆς οἰχείας 
πληρώσας θεολογίας, οὐ ταῦτα βούλεται * Προθολεὺς 
γὰρ, φησὶ, διὰ Λόγου, τοῦ Πνεύματος ὁ Πατῆρ᾽ καὶ 
ποῦ τὴν οἰχείαν χώραν ἕξει τὸ, προσεχῶς, ἐπὶ τοῦ 
προδλήματος ; 


Es Volaterano. 


Joannes Damascenus, Damasci natus, Hebr»us, 
puer Constantinopolim venit, ubi liberalibus arti- 
bus legitime imbutus, et ad Christum conversus, 
monachi habitum sumpsit , simul et docebat. Ca- 
ptus deinde in littore maris a piratis Saracenis, 
postea a Theodosio redemptus, magister ejus 
epistolarum fuit. In suspicionem proditionis ve- 


niens, dextera ei ablata est. Verum postquam de- 
prehensus, qui litteras proditorias stylo Damasceni 
probe aesimilaverat, in honore apud imperatorem 
fuit. At ille in comobium regressus, ibi deces- 
sit. Scripta ejus utilia ab utraque recipiuntur 
Ecclesia. 


Ex Joannis Trithemii De scriptoribus ecclesiaelicis libro. 
Joannes monachus et presbyter Damascenus, D manus pervenerunt. Legi tantumopus illud insigne. 


vir doctus et sanctus, de quo miranda narrantur, 
propter excellentiam doctrinz οἱ vitz sinceritatem, 
in magno pretio habitus apud Constantinopolim, 
prelatus monachorum constitutus,multos ab Iniqui- 
tate avertit. Scripsit Graeco sermone non pauca pro- 
fundi sensus opuscula, sed pauca eorum ad nostras 


Traditionis Orthodoxs fidei, libros ΕΥ̓͂, Deum nemo 
vidit unquam "'. 

H'storiz Barlaam et Josaphat, librum : unum. 

De c:eteris nihil vidi. 

Claruit sub Theodosio devotissimo principe, 
anno Domini cccxc. 


Et aliquanto inferius ex eodem ejus libro. 


Joannes monaehus et presbyter, cognomento 
Chrysorrhoas, natione Damascenus ex Syria, vir 


"! Joan i, 18. 


jn divinis Scripturis et in szcularibus litteris eru- 
ditus, et non mipus vita quam scientia clarus, 


"u—— 00000 0 


53 VARIORUM EPISTOLE. ^ 54 
animatus οἱ provocatus scriptis Gregorii pape 4M, A — Contra Leonem imperatorem libros ll. 


NOTE. . 
(98) Hiec bene Trithemius, qui tamen duos  futat Leo Allatius in opere de Joanne Damasceno 
Joannes Damascenos imperite ponit. Ni ejus  ctejus operibus, quod Prolegomenon loco editiorii 
, necoon Volaterrani, que ex Vi nostre promittimus. 
wacensis Speculo accepta sunt , erudi 














3TOLAR 


um DD, Caroli Monchal, archiepiscopi Tolosani 
i Vasionensis, de edendis operibus 
“18 Damasceni. 


ampliora, Tuam itaque opem, V. Cl, quo in 
genere nulla est uspiam presentior atquecer- 
lior, merito petimus ac speramus, ut sicubi 
scriptoris hujus inedita quedam latere nosti, 
ea nobis indicare non graveris. Quz vero penes 
* te jam sunt, sive ea sint Origeni u velusti cu- 
jusdam Patris, quando tam prolixe et benigne no- 
biscum agis, queso, transmitte. Quod monuisti 
remittendos esse codices, editione peracta, sedulo 
id quidem ac studiose per(iciam, et si quibus officiis 
remunerari possum, prassto me semper fore 
persuadeas velim. Lutetiz Parisiorum etc. 





















EPISTOLA EJUSDEM — lLLUSTRISSIMI ARCHIEPISCOPI AD 
R. P. FRANCISCUM COMBEFIS ORDINIS PREDICATORUM. 





R. P. La lettre que vous aves pris la peine de m'é- 
crire du dernier Juillet, fait mention d'une précédente 
qui ne m'a pas été rendué, (Quand. vous. prendres la. 
peine de m'écrire, vous n'avez qu'à bien enveloper 
vos lettres, et les envoyer au Courrier de Tolose, ou 
à Monsieur de la Mare, Bourgeois de Paris, demeu- 
rant rué S. André des Arcs, au cheval noir, qui me 
les [era tenir. J'ay été bien aise d'avoir vu dans celle 
que j'ay regüé, vos loüables. desseins, auzquels je 
n'ay qu'à vous encourager, et vous offrir toul ce qui 





215 


pourra dépendre de moy pour les favoriser. Je 
m'assure que Monsieur. Aubert, qui a beaucoup de 
merite et de bonté, vous. communiquera facilement 
ce qu'il aura et sera bien aise que vous ayez part 
à [Δ gloire de donner au Public tout le S. Jean Da- 
mascene Grec et Latin. ΠῚ y a encore l'Origéne, le 
$. Ephrem, Maximus, et plusieurs autres Peres 
ui attendent. quelques. mains secourables qui leur 
duce voir le jour. J'attens avec impalience que vous 
denniea ce que vous avex de S. Amphilochius. Les 
chaines des Grecs nous en ont consereé des (ragmeus 
qui font desirer ses Ouvrages entiers. Le P. Poussi- 
nes de la Compagnie de Jesus, a iranscrit de ma li- 
brairie ces jours passez une chaine sur S. Matthieu 
at S. Marc, pour la donner bien-tost au jour, et il y 
a des dragnens de ce Pere : mais. c'est tout ce que 
jay. Pour le Simeon Thessalonicensis je ne l'ay ja- 
mais veu imprimé, quoique plusieurs personnes de 
sgavoir le citent. Casaubon en fait mention en quel- 
que lieu, comme étant écrit à la main dans la librai- 
rie du Roy, et Árcudius en rapporte de longs passages 
font desirer de le voir tout entier. Pour S. Jean 
hrysostome, le P. Frunton du Duc croit aussi avoir 
traduit tout ce que nous avons. imprimé de luy, et 
que ce qui resie dans l'édition de Savile étoit de 
quelques autres auteurs, comme de Sererianus et quel- 
ques auires. Toujours. seroit-il bon de les [aire im- 
primer separément avec les traductions. J'ay vu au- 
tre[ois le P. Sirond en quelque pensée de (aire un 
corps de lout ce qui se treutoit. de Severianus, 
dujuel méme je crois qu'ila quelque piece, ouire 
celles qui sont dans l'édition de saint Jean Chry- 
&0slome de Savile. Si quelqu'un songeoit à donner de 
mouveau (outes les oeuvres de S. Jean. Chrysostome 
pour les faire imprimer un wolume aprés l'autre, à 
mesure qu'ils seront achevez de debiter. Car. j'appreus 
que des six premiers volumes du P. Fronton, il w'y 
en a que fori peu d'exemplaires, et que Cramoisi les 
réimprimera l'un aprés l'autre, pour par[(aire les au. 
vres qui iui en resteromt. 1|. s'en pourroit faire une 
édition. meilleure que tout ce que nous en. avons. 
J'en ay deux grands volumes mss. dans lesquels il 
$e pourroil treuver quelque chose pour meliorer ἰδ. 
dilion, et p.ur les qualorze volumes, le Grec se 
pourroit rendre meilleur en le prenant daus ['édi- 
tion d'Angleterre qui est plus entier que cellede Com- 
melin, ei les versions en les re(aisant entierement. 
Mais Morel ue s'est pas. soucié de la bouté. Il les 
G fait imprimer sur l'edition de Commelin, à laquelle 
il a ajodié beaucoup de fautes. Je m'ensuis plaini «u- 
Ire(vis; el cela est digne d'une publique animadver- 
sion. Si je w'élois pas si éloigné de vous, je prendrois 
plaisir à fomenter vos. études : mais je n'y pus 
qu'applaudir de loin. Je voudrois aeoir quelque ex - 
empluire ms. de Eucho!oge, pour ayder le P. Goar 
en sou dessein ; mais je n'en ay que quelques Oraisons 
de main fort recente. 1l sero. aussi a desirer que 
quelqu'un recuéillit, et donna tout en corps ce qu'a 
(ait Procope sur l'Ecriture.. Jel'ay e Grec mi. à 
Paris sur le Pentateuque, dont nous n'avons que le 
Latin imprimé. Jl se trouve sur les ltoys et sur Isuie. 
J'en ay un ms. sur le Cantique. 1l s$'en pourrvoit 
treuver encore quelque. chose. J'ay plusieurs traitez 
de plusieurs Peres Grecs. que je donnerois librement 
pour le Public, si nous avions ici des personnes qui 
voulussent les traduire. 1l se trouve peude personnes 
qui en soient capables, el moins qui veullent,ravailler. 
Je prie Dieu qu'il vous donne santé et courage pour 
cela, qui suis, R. P. 


De Tolose ce 12 
d'Aoust 1642. . 


γόιγᾳ trés affectionné serviteur ἐπα Ν. S. 
Charles, Arch. de Tolose. 


EJUSDEM EPISTOLA TERTIA AD EUMDEM 


li. P. J'ay un grand conteniement des lettres que 
tous prenez la peina de m'écrire; car il y a iüjours 


S. JOANNIS DAMASCENI 


.ma direction. 


^16 


à profiter : puisque des observations que vous faites 
en la lecture des Conciles et des Peres, il en. coule 
toüjours quelqu'une de vótre plume. Je erois que vous 
ferez bien de joindre Methodius à vótre Amphilo- 
chius, a[in de [aire un juste volume. Pour le volu- 
me mnowveau (ἐς pieces de S. Jean  Chrysos- 
lome, ou qui se treuvent sous son nom dans les mss. 
et qui n'ont. pas encore veu le jour, vous pourrez 
les preparer à loisir. Pour l'Ürigene, encore que ce- 
(tty qui dit le preparer, m'ail écrit, qu'il eu aura uu 
volume prest dans la fin de cette année, j'ay peine 
à le croire. Les fautes que vous remarques auz ver- 
sions des anciens Conciles Grecs, sont bonnes à étre 
observées. Mais pour cela, il n'est pas à propos de faire 
de nouvelles versions, à cause que l'Eglise qui s'est ser- 
vie des anciennes, les a insérées dans. ses compilaii- 
ens des Canons, quoique dans les anciens Manu- 
scrits il se trouve des versions differentes de. celles 
que nous qvons. Et il me souvient. d'en avoir. fait 
voir au R. P. Sirmond une fori ancienne du Con- 
cile de Sardique, et de quelques auires. Les — Livres 
qui meriteroient maintenant une edition Grecque 
et Latine. sont le Maximus, et le S. Jean Damas- 
cene, et l'Origene. Monsieur Aubert travaille aux 
deux premieres : et. si vous pouvez luy ayder, 
vous obligerez bien fort le Public. [ XXXYI] Pour 
le P. Goar, Monsieur de Beauvais [uy pense four- 
nir un petit (raité imprimé, de Greca et Latine 
Miss consensu : el j'ay treuvé parmi des vieuz re- 
cueils de pieces Mss. un office εἰς λυχνιχὸν, et un office 
de la Vierge Marie. Si cela peut servir, je les [our- 
nirag, qui suis, 


De Tolese, ee 9. 
de Sept. 1644. 
Vótre trés affectionné serviteur, 
CnaARLES, Arch. de Tolose. 


EJUSDEM AD EUMDEM. 

R. P. Vóire Lettre ἀμ viugt-quairiéme Juin, ne 
m'a éié rendué que le ὃ. de ce mois. J'en avois regu 
Mn dernier deux aulres, qui me furent portées 
à Montpellier, οἷ j'étois assistant aux. Etats de nó- 
tre Province : et comme j'étois fort occupé, et. enve- 
lopé dans les papiers de chicane, concernant les 
affaire publiques, elle se treuverent écartées, en sor'e 
que je ne les pis avoir pour y fuire réponse, à quoi 
sans cela je n'eusse pas manqué. J'ay apris le deceds 
de feà M. Aubert que Dieu absolve. Il avoit de bel- 
les qualitez; mais sa paresse a beaucoup retardé l'u- 
tilité publique, οἱ la satis[action du Clergé en l'édi- 
lion des Peres Grecs, dont il avoit pris le soin sous 
ll a tiré trois mille écus sans. rien 
faire, si ce n'est quelques copies que nous avons peine 
à relirer ; encore ay-je (ait les [rais de la plus part 
de ces copies, qui ont été faites à Rome. Maintenant 
il (aut travailler à relirer ces copies ; à quoi je vay 
donner ordre. Déja j'écris à quelques-uns de mes 
amis de l'Assemblée, pour. préparer ce qu'il faudra 
en donner. Si mes avis sont consideres, on parta- 
gera les Ouvrages. Le P. Gear εἰ vous, y. aurez 

oune part, et on donnera à quelqu'autre qui demande 
l'Ürigene, ce qe nous en avons. Les préparatifs que 
vous avez pour S. Jean Damascene, pourront 
bien l'illustrer, et le S. Maxime aussi. Le P. Goar 
pourroit prendre le S. Eplirem : et pour le S Nice- 
phore Pairiarche, je ne scais pas ce quise treuve de 
luy, ni de quelle importance il est. Devant que l'Às- 
semblée [inisse, elle ordonnera de ces choses, et si elle 
continué d'en avoir confiance en moy, vous y aurez 
bonne part. Car j'estime votre. merite, et celuy du 
P. Goar, que je salué avec vous, et me recommande à 
tos saints sacrifices, qui suis de bon cour, 

Hp. p£ERE, 

De Tolose ce 12. - 
d'Aoust 1650. 
V&tre trés affectionné serviteur en 
N, S. CmnLzs, Arch. de Tolose. 


DIALECTICA, . 518 





J'ep tevdé si. longuement de eépondro à ja vbire Joscpn "Mani: ἔν. de Vaison.. 


ΜΕΙᾺΙ * 


ET THHEOLOGICR 


PRAEFATIO. 


Ὁ 1000, tum deinde tractatum De here- 


: operi prasposuit, 
» ἐχόμενα τῶν Üsu- 
pav, ὅν 












Iogéptov 
τῷ καὶ τῇ αὐτοῦ ἐχύήτομαι 

apientie laude insignes fuerunt , optima 
wm nenias altero pariter volumine conte- 

yptricem εἰ eliminatricem mendacii, a[fla- 

n a Deo piscatorum , divinorum quoque 

tureis exornatam decoratamque, aspirante 

L0, ejusque gratia, explicabo, Quae cum ila sint, mirari subit, quid causa fuerit, cur 





819 S. JOANNIS ΒΑΜΑΘΟΕΝΙ 590 


summi illi viri, qui Joannis Damesceni operibus multiplici prelo edendis preefuerunt, 
seriem hanc inverterint , connexosque ab ipsomet tractalus distraxerint. Quia jam olim 
id etiam admiserant librarii Greci, hinc factum est ut genuina tripartiti operis inscriptio 
pene interierit. Colligitur tamen ex capite 2 Dialectices, necnon ex Vita auctoris per Joan- 
nem Hieroso!ymitanum scripta, itemque ex codice Vaticano, quem Leo Allatius in Diatriba 
citavit ; ubi triplicis líujus operis titutum hune fuisse docemur, ΠΗΓΗ ΓΝΏΣΕΩΣ, FONS 
SCIENTIAE. Has quidem lucubrationes tres, omnium fere postremas ἃ Damasceno con- 
scriptas fuisse admoduin verisimile est; at ceteris omnibus preemittendas eas censui, in 
primis propter excellentiam libri De fide orthodoxa, qui multis titulis apud utriusque 
gentis theologos summo semper in pretio fuit. Sed.et ipsa nostri Auctoris Dialectica 
tanti unomenti esse videtur, ut affirmare non dubitem, eum qui illam legere contempserit, 
nedum in Damasceni, sed in aliorum quoque Orientalis Ecclesie magistrorum theologia 
hospitem prorsus fore. In ea quippe, tametsi vel plusculum fortassis prolixa videatur, 
ex positionem collegit vocum omnium quas sancti Patres Greci sive disputando adversum 
heereticos, sive apud Catholicos fidei doctrinam enucleando, adhibuerunt; atque eas 'insu- 
per quibus heeretici gentilium philosophorum placitis imbuti, in suam simpliciorumque 
perniciem abutebantur ; que omnia necessariis notis exponentur. 

E veteribus philosophis, Porphyrium in quinque vocum, sive universalium, et Aristo- 
telem in categoriarum, ceterorumque, de quibus logici disputant, enarratione secutus 
est. Quorum tamen sententias peculiares quasdam, mysteriis fidei tradendis, parum ido- 
neas, aul etiam eisdem contrarias, ex ecclesiasticis auctoribus emendare sategit. Ut puta 
minime probavit, juxta sensum Aristotelis οὐσίαν, id est substantiam, in primam etsecun- 
dam dividi, propter Philoponi Tritheite heresim, qui cum individuum , quod prima 
substantia ἃ Philosopho nuncupatur, ab hypostasi nihil differre apud Grecos Patres lege- 
ret, inde concludebat, tres in Trinitate substantias particulares dici posse. 

Ceterum dialecticum opus Joannis Damasceni non eodem inodo referunt codices ma- 
nuscripti : atque, tum in numero capitum, tum in ipsomet cepitum aliquorum contextu 
tanta diversitas occurrit, aliis inter se convenienlibus et discrepantibus a celeris, ut in 
eam mentem abeam, librum hunc, cum ab Auctore fuse prius editus fuisset, ab ipso, aut 
saltem a suppare quopiam, in breviorem formam redactum esse, demptis pluribus qua 
minus necessaria videbantur; aut etiam brevem hanc Logicam sub Damasceni ipsius , 
Opera sua recensentis manu crevisse : id quod aliis sanctorum Patrum lucubrationibus 
accidisse norunt eruditi. 

Logicam prolixiorem exhibent Regii codices quinque; in quorum tamen uno, qui 
n. f986 notatur, caput secunduin atque tertium abest. Breviorem vero reperi in vetustissimo 
Colbertino codice n. 8730, ante 800 annos exarato, et in codice bibliothece nostre, qui S 
Hilarii Pictaviensis quondam fuit, itemque in Regiis aliis plurimis pn. 2827, 29295, 2926, 
2928, 2929, 2930, 3109 et 3379. Eamdem epitomen translatio Arabica repreesentat ; sed et 
vetustus interpres Latinus operum S. Joannis Damasceni, quem ipsummet fuisse Burgun- 
dionem Pisanum autumo, qui Eugenio IIl pontifici Romano translationem libri De ortho-. 
dora fide nuncuparat: nec ab illa multum discrepàt Latina interpretatio quse exstat in 
editione Basileensi posteriore an. 1575, tamelsi variis in locis fuerit interpolata, atque ad 
Grecum Jialectice fusioris contextum imperite prorsus et insulse accommodata. In altero 
bibliothecee nostre codice, qui quingentorum fere annorum vetustatem prefert, οἱ charta 
bombycina constat, Logica utraque Damasceni, brevis et prolixa, magna parte permiscen- 
tur: desunt nihilominus capita priora, De cognitione, De fine operis οἱ De philosephía ; 
vicissim vero alia quadam prenit'uutuc, que in ceteris mss. non comparent ; sed quee 
nihil aliud sunt, nisi Ammonii philosophi, seu Hermie ejus parentis, contractiora prole- 

omena in /sagogen Porphyrii, demptis parum necessariis, queque, seu Ammonius, seu 

ermias, scripserat de origine anime ejusque conjunctione cum corpore, secundum sen- 
sum Platonis, unde Origenes profana sua dogmata accepit. 


521 


DIALECTICA. 





TOY EN ΑΓΊΟΙΣ ΠΑΤΡῸΣ HMON 


IOANNOY 
TOY AAMAXKHNOY 


IIHTH ΓΝΩΣΈΩΣ. i 


S. P. N. JOANNIS DAMASCENI 


FONS SCIENTLE. 


HPOOIMION. 


T dcwrdro xal θεοειμήτῳ Πατρὶ Κοσμᾷ, 
ἀγιωτάτῳ ἐπισχόπῳ τοῦ Μαιουμᾶ, ἐλάχιστος 
μοναχὸς καὶ πρεσθδύτερος, ἂν Κυρίῳ χαίρειν. 

Τὸ μὲν στενὸν τῆς διανοίας, χαὶ τὸ ἄπορον τῆς 
γλώσσης τῆς ἐμαυτοῦ ἐπιστάμενος, ὥκνουν, ὦ μα- 
κάριε, τοῖς ὑπὲρ δύναμιν ἐγχειρεῖν, καὶ τῶν ἀδύ- 
τῶν * χατατολμᾷν, ὥσπερ τις αὐθάδης xai τολμη- 
τίας, τὸν ἐπηρτημένον τοῖς τὰ τοιαῦτα τολμῶσιν 
ὑφορώμενος χίνδυνον. Εἰ γὰρ Μωῦσῆς ὁ θεῖος ἐχεῖ- 
νος, ὁ νομοθέτης, ὁ πάσης ἀνθρωπίνης θέας àro- 
χωρήσας, καὶ τοῦ βίου τὰς τριχυμίας χαταλιπὼν, 
xai πᾶσαν ὑλιχὴν ἀποσμηξάμενος ἔμφασιν, xol τὸ 
τῆς Ψυχῆς ὀπτιχὸν χαθῃράμενος, χἀντεῦθεν πρὸς 
θεοπτίαν b γενόμενος ἐπιτήδειος " ὁ τὴν πρὸς ἡμᾶς 


Α 


1-9 PROLOGUS. 


Religiosissimo et venerabili in Deo Patri Cosme, 
sanctissimo episcopo  Majume, Joannes minimus 
monachus et presbyter, in Domino salttem. 


Cunctabar quidem, o beate, exilitatis ingenii 


mei et linguz difficultatis conscius, iis quz vires, 


meas excederent manum admovere, et, confiden- 
tioris cujusdam instar ac temerarii, adytorum 
recessus penetrare ; periculum videlicet extime- 
scens, quodillis qui ejusmodi res auderent, impen- 
det. Nam si divinus ille legislator Moyses, qui ab 
omni rerum humanarum aspectu secedens, crebre- 
scentibus ssxculi fructibus relictis, ab omni specie 
corporali mentis oculum expurgaverat, et idonens 
inde ad Dei ipsius intuitum evaserat ; si llle, 


τοῦ θεοῦ Λόγου φιλάνθρωπον συγκατάθασιν, καὶ τὴν B inquam, qui hoc consecutuscrat, ut benignissi- 


αὐτοῦ ὑπερφυᾶ * σάρχωσιν ἐν βάτῳ xal ἀύΐλῳ πυρὶ 
χατιδεῖν ἠξιωμένος, φλέγοντι μὲν χαὶ ἐχπυροῦντι 
τὴν ἄχανθαν, καὶ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ λαμπρότητα, 
μεταδάλλοντι μὲν, οὐ χαταφλέγοντι 6b, οὐδὲ ἀφανΐ- 
ζοντι, οὔτε μὲν τῆς οἰχείας αὑτὴν ἐξιστῶντι φύ- 
σεως ὁ πρῶτος τοῦ ὄντος, xal ἀληθῶς ὑπὲρ οὐσίαν 
ὄντος, μεμνημένος ὄνομα, τῶν οἰχείων χαὶ συμφυ- 
λετῶν τὴν προστασίαν παρὰ θεοῦ ἐγχειριζόμενος, 
ἰσχνόφωνου ἐχάλει ἑαυτὸν xal βραδύγλωσσον, ὡς οὐ 
δυνάμενος τῷ θείῳ ἐξυπηρετεῖσθαι βουλήματι d , χαὶ 
τοῦτο πρὸς τοὐμφανὲς ἄγειν" χαὶ μεσίτης Θεοῦ καὶ 
ἀνθρώπον χαθίσταται * πῶς ἐγὼ ὁ ἐῤῥυπωμένος, 
xai πάσῃ ἁμαρτίᾳ κατεστιγμένος 6, φέρων δὲ τῶν 
λογισμῶν ἐν ἐμαυτῷ τὸν πολυτάραχον χλύδωνα, xal 


mam ad nos usque Dei Verbi demissionem, incar- 
nationemque natura vires superantem conspiceret 
in rubo, et in igne pabuli corporalis experte, a 
quo incensus rubus, sic in ejus splendorem immu- 
taretur, ut tamen combustione nulla consumere- 
tur, nec ἃ propria natura descisceret ; si ille de- 
mum qui omnium primus, ejus qui est, ipsaque 
essentia vere sublimior est, edoctus nomen fuerat, 
quique contribulium suorum principatum ἃ Deo 
acceperat, impeditiorem nihilominus loquelam, 
et tardiorem linguam causabatur, quam ut, consi- 
lii divini minister factus, ipsum palam efferret, 
et Dei hominumque ἅ, sequester fleret : quinam 
contaminatus ego, nullisque non peccati maculis 


VARLE LECTIONES. 


ἃ Sic Combef. emendavit ex eod. S. Hil. et aliis codd. Edita et cseteri, ἀδυνάτων. Interpretes alil, et 
impossibilia audere. Lectionem priorem astruunt, 408 de Moyse sequuntur ; atque hzc omnia ex Grego- 


rit Naz. orat. 34, imutuata videntur. 5 R. 2950, θεογνωσίαν. 


e Edit. ὑπερφνῶς. 4 R. 4950, θελήματι. 


Alii quidam βουλεύματι. Cod. S. Hil. ex emendat. et czeteri, βουλήματι. Vetus interp. voluntati. 9 Muhi 
cod. mss. ἐῤῥυπωμένος xal πάσης ἁμαρτίας χατεστιγμ. Edita et codd. aliqui ἐῤῥυπωμένος πάσῃ ἁμαρτίᾳ 
* χατεστ. Reg. 2950, ὁ ῥύπω μὲν πάσης ἁμαρτίας χατεστιγμ. Colb. 4785, ὁ ῥύπω μὲν παντὶ χαταστιγόμε- 
γος. Sic V. int. qui sorde quidem omnis peccati inquinatus sum. 


PATROL. GR. XCIV. 


11 


A 


523 


S. JOANNIS DAMASCENI 


921 


aspersus, qui perturbatissimos in meipso con- A μήτε νοῦν, μήτε διάνοιαν χεχσθαρμένος, ὡς ἔσοπτρον 


scientiz fluctus gero ; qui nec mentis, nec cogi- 
.tationis labes elui, quo Dei divinarumque forma- 
rum speculum esse valeam ; cui tandem deest 
oratio, qu:€ ad res animo coniprehensas explican- 
das sufficiat, quanam ratione divinas abstrusasque 
res, et qua rationalis omnis creature captum 
excedunt, edisseram ? Hxc itaque. cum ipse me- 
cum considerarem, tentare sermonein pigebat : 
tum vero etiam obsequi mandatis verebar (dicam 
enim quod res est) ne deridendum me duplici 
nomine propinarem, ignorantie nimirum, et, quod 
gravissimum est, temeritatis et dementiz. Nam 
ignorantiz quidem culpa veniam meretur, quando 
aliunde atque ex socordia nascitur. At scientim 
opinionem cum  ínscitia conjunctum habere, id 
profecto grave et vituperio potius quam venia 
dignum fuerit ; quinimo ignorantiz crassioris, ne 
dicam extrema, argumentum est. Ceterum ino- 
hedientiz fructus mors est, qui vero humilitatem 
et obedientiam colit, cum sese imitatorem Christi 
in finem usque prabeat, is in altum subvectus, a 
Ueo gratiam lucis administram reportat, aperto- 
que ore, impletur Spiritu, pectore purgatur, illu- 
stratur animo, sermonem accipil in apertione oris, 
et, cum non cogitei quid loqui debeat, loquentis 
potius in se spiritus organum exsistit. Quam- 
obrem per vos obediens Christo, qui pontificis in 


Θεοῦ xai τῶν θείων χρηματίσαι ἐμφάπεων f, μύέτε 
λόγον ἔχων ἐπαρχέσαι τοῖς νοηθεῖσ: δυνάμενον, τὰ 
θεῖα xaX ἄῤῥητα φθέγξομαι, τὰ πάσης λογιχῆς χτί- 
σεως ὑπερδαίνοντα τὴν χατάληψιν ; ταῦτα δὴ λογι- 
ζόμενος, ὥχνουν τὸν λόγον 8, ἐδεδίειν τε τὸ ἐπίταγμα 
εἰρήσεται γὰρ τἀληθὲς, μήποτε διπλοῦν ὀφλήσω τὸν 
γέλωτα, τῆς ἀμαθίας ἅμα, xaY τῆς ἀνοίας, τὸ δὴ 
χαλεπώτατον. Σύγγνωστον γὰρ τῆς ἀμαθίας τὸ ἔγ- 
χλημα, εἰ μὴ ἐχ ῥᾳθυμίας προέρχοιτο. Τὸ δὲ σὺν 
πῇ ἀμαθίᾳ χεχτῆσθαι τὴν τῆς γνώσεως οἴησιν, χα- 
λεπὸν, xal ἐπίμωμον, xat συγγνώμης ἁπάτης ἀνά- 
ξιον, χαὶ μείζονος, ἵνα μὴ λέγω τῆς ἄχρας, ἀμαθία: 
τεχμήοιον. ᾿Αλλ᾽ ἐπειδὴ τῆς παραχοῆς ὁ χαρπὸς, 
θάνατος" ὁ δὲ ταπεινὸς καὶ ὑπήχοος, Χριστοῦ uium- 


Β τὴς ^ καθιστάμενος, μέχρι τέλους πρὸς ὕψος ἀνάγε- 


ται, xat χάριν παρὰ Θεοῦ τὴν φωταγωγὸν χομίζε- 
ται, χαὶ ἀνοίγων τὸ στόμα πληροῦται πνεύματος ', 
χαὶ χαρδίαν χαθαίρεται, διάνοιάν τε φωτίζεται, χαὶ 
λαμθάνει λόγον ἐν ἀνοίξει: στόματος, οὐ μεριμνῶν 
τί λαλήσει, ὄργανον δὲ χρηματίζων i ἐν αὐτῷ λα- 
λοῦντος τοῦ πνεύματος, δι᾽ ὑμῶν τῷ ἐν ὑμῖν ἱεραρ- 
χοῦντι Χριστῷ πειθόμενος ὑποχύπτω τῷ ἐπιτάγματ:, 
χαὶ ἀνοίγω τὸ στόμα, θαῤῥῶν ταῖς ὑμετέραις εὐχαῖς, 
ὡς πληρωθήσεται πνεύματος, xal λαλήσω λόγια, οὐ 
vf; διανοίας χαρπὸν τῆς ἐμῆς, ἀλλὰ χαρπὸν τοῦ 
τοὺς τυφλοὺς σοφίζοντος k πνεύματος, ὅσα δωσε! 
λαμθάνων, xaX ταῦτα ῳθεγγόμενος. 


vobis munus exercet, mandatis obtempero, vestrisque precibus fretus, os aperio, sperans fore, 


ut spiritu impleatur, tumque ea eloquia proferam quz non mei sensus fructus sunt, 


sed Spiritus, 


qui cxcos sagaces reddit. lta ut, qua daturus ille est, accipiam, eademque subinde pronuntiem. 
Tripariitum opus. 4 Dialectica. 2. Liber de here- 5. Ka πρῶτον τῶν παρ᾽ Ἕλλησι σοφῶν τὰ χάλλιστα 


sibus. 5. Liber de fide orthodoxa. Primum itaque 
eorum, qui apud gentiles sapientie laude insignes 
fuerunt, optima quaque edisseram : quippe cum 
compertum habeam, quidquid boni fuerit, Dei 
beneficio mortalibus concessum esse ; « quoniam 
Qmne datum optimum, et omne donum perfectum de 
sursum esi, descendens a. Patre luminum (1) : » 
quidquid autein veritati adversarium est, Satanici 
erroris tenebrosum inventum est, et perdite men- 
iis commentum; quemadmodum przstantissimus 
in Theologia Gregorius aiebat. Quamobrem ad 
instar apis ea colligam et componam, quz affinia 
veritatis sunt, atque ab ipsismet hostibus salutem 
aecipiam. Quidquid vero pravum, falsique nomi- 


nis scientig conjunctüm erit, rejiciam. Mox in- D 


lensarum Deo heresum nznias altero pariter volu- 


mine contexam, quo, falsitate cognita, veritati ima-.- 


Δ. Jac. 1, 17. 


παραθήσομαι, εἰδὼς, ὡς εἴ τι μὲν ἀγαθὸν, ἄνωθεν 
παρὰ Θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις δεδώρηται. « Ἐπειδὴ 
πᾶσα δόσις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ürofér 
ἐστι, καταθαῖγον παρὰ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων.» 
Εἴ τι δὲ τῆς ἀληθείας ἀντίπαλον, τῆἧς Σατανιχῇς 
πλάνης εὕρεμα σχοτεινὸν, χαὶ διανοίας ἀνάπλασνα 
χαχοδαίμονος, ὡς ὁ πολὺς ἐν θεολογίᾳ ἔφη Γρηγό- 
ριος (1), τὸν τῆς μελίσσης τρόπον μιμούμενο:, τοῖς 
οἰχείοις τῆς ἀληθείας συνθήσομαι e, καὶ παρ᾽ ἐχθρῶν 
σωτηρίαν χαρπώσομαι " ἀποπέμψομαι δὲ mv ὃ τι 
φαῦλον, xal τῆς ψευδωνύμου ἐχόμενον γνώσεως. 
Εἶτα τούτων ἐχόμενα τῶν θεοστυγῶν αἱρέσεων συν - 
τάξω τὰ φληναφήματα", ὡς ἂν τὸ ψεῦδος ἐπιγινώ- 
cxovteg, πλέον τῆς ἀληθείας ἐξώμεθα. Eia. τὴν 
τῆς πλάνης ὀλέτειραν, xal τοῦ ψεύδους ἐλάτειραν, 
ὥσπερ κροσσωτοῖς χρυσοῖς, τοῖς - τῶν θεοπνεύστων 
προφττῶν,, xai θεοδιδάχτων ἁλιέων, καὶ θεοφόρω" 


VARUE LECTIONES. 


f Reg. ἣ ἐννοήσεων. lta scriptum supra lin. in cod. S. Hil., scholium est ex 
h Edit. ct Reg. 4, μαθ 
k Reg. 5, φωτίζοντος. Sic vet. 


δ Cod. S. Hil. τοὺς λόγους. 
2072, τρηματίζει. 


blia ναι psal. cxuv, unde bxc mutuatus est auctor. 


«ἧς. ι 
nt. illuminaniis. Alios cod. sequor, faventque D- 


nens vocem ἐμφάσεων. 
! Cod. S. Hil. et Keg. τοῦ πνεύᾳ. — à Beg. 


! Reg. b. Colb. 1, πρότερον. τ Schol, h. 


$939, τοῖς γνησίοις δηλονότι δόγμασι τῆς ἀληθείας συντάξω. Int. vet. genuinis nimirum veritatis dogmatis 


accensebo. 5 S. dil. «à φλυαρήματα. 


holium est quod in textum irrepsit. 


- :NOT E, 


(1) Greg. Naz. Orat. in SS. Lumina, init. 


525 DIALECTICA. toc 
ποιμένων τε xal διδασκάλων λόγοις χεκαλλωπισμέ- A gis. magisque adbzreamus. Atque ità demum 
νὴν xal περιχεχοσμημένην ἀλήθειαν, σὺν Θεῷ xal — veritatem erroris. interemptricem, eliminatricem- 
τῇ αὐτοῦ ἐχθήσομαι χάριτι. Ἧς δόξα ἔσωθεν ἀπ- — que mendacii, afflatorum divinitus prophetarum, 
ἀστράπτουσα, τοὺς ἐντυγχάνοντας μετὰ τῆς δεούσης necnon eruditorum a Deo piscatorum, divinorum 


ΚΕΦΑΛΑΙ͂Α ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ. 


CAPITA PHILOSOPHICA. 


Index accuratus capitwn Imjusce voli 
1. De cognitione." 
uis hujus operis finis. 
5. De philosophia. 
4. De cnte, substantia et accidente. 





Πίναξ ἀκριδὴς τῆς παρούσης πυξίδος. 
α΄. Περὶ γνώσεως. C 


"μδεδηχότος. 





6. De divisione. 
1. Deeo quod prius est natura. 
8. De definitione. 
9. Degenere. 
10. De specie. 
41. De individu 
12. De differentia. 
43. De accidente. 
44. De proprio. 
45. De przdicatis. 
χατηγορίας. 16. Dc univoca et :equivoca przedicatione. 
? τῷ ὁποῖόν τί 41. De Priedicationibus in quid est etia quale 
quid est. 
ἐντε φωνῶν. 48. in quibus quinque voces convenlant et 
discrepent.. qune 





᾿ καὶ διαφο- 
καὶ εἴδους. 
κα΄. Κοινωνία καὶ διαφορὰ γένους καὶ ἰδίου. 
xp. Κοινωνία καὶ διαφορὰ γένους χαὶ συμόε- 
vr entia xal διαφορὰ διαφορᾶς καὶ εἴδους. 
πὸ. Κοινωνία xal διαφορὰ διαφορᾶς xal ἰδίου. 
xc, Κοινωνία xal διαφορὰ διαφορᾶς καὶ συμδε- 


δηχότος. 
κς΄. Κοινωνία καὶ διαφορὰ εἴδους xol ἰδίου. 


19. In quibus genus εἰ differentia conveniant 
inter se et differant, 

40. In quibus genus et species conveniant in- 
ter se et differant. 

21. In quibus genus el propriui inter se con- 
veniant et differant. 

92. ln quibus genus et accidens conveniant 
inter se et differant. 

95. In quibus differentia et species conveniant 
inter se et differant. 

94. 1n quibus differentia et. proprium conve- 
niant inter e et differant. 

95. In quibus differentia et accidens inter se 
conveniant et differant. 

96. In quibus species et proprium inter se 
conveniant et differant. 





37.1n quibus species et accidens inter se 
conveniant et differant. 

28. In quibus proprium et accidens insepara- 
bile tum conveniant, tum differant. 

29. Dc hypostasi et enhypostato et anhypo- 
stato. ' 

30. De substantia, οἱ natura, αἱ forma ; nec 
non de individuo, et persona et hypostasi. 

9l. 8 De gequivocis. 

92. De univocis. 

$5. De polyonymis. 

. 94. Dealteris et heteronymis. 

35. De denominativis. 

$5. De decem supremis generibus. 

91. De homegeneis, et homoideis, et hetero- 
geneis, et heteroideis ac numero differen- 
tibus. 

$8. De in quo. 

. 89. De substantia. 

40. De natura. 

41. De forma. 

42. De hypostasi. 

45. De persona. 

44. De enhypostato. 

45. De anhypostato. 

46. Divisio entis. 

4T. Divisio substantiz. 

48. De homogeneis, et homoideis, et heteroi- 
deis et bomohypostatis, et numero differen- 
tibus. 7 

49. De quanto et quantitate. 

50. De iis que ad aliquid. 

51. De qualitate οἱ quali. 

52. De agere et pati. 

55. De situm esse. 

54. De ubi. 

55. De quando. 
56. De habere. 
77 51. De oppositis. 
58. De habitu et privatione. 
59. De priori et posteriori. 
60. De simul. 
61. De motu. 
62. De habere. 
—65. De enuntiatione, affirmatione, et nega- 
tione. . 
"—-64. De termino, et propositione et syllo- 
gismo. 

65. De unione. 

66. Ue hypostatica unione. 

767. Philosophiz definitiones sex. 

*68. De quatuor methodis dialecticis. 


S. JOANNIS DAMASCENI 523 


xe. Κοινωνία xai διαφορὰ εἴδους xaX cup6c6n- 

κότος. 

xv"'. Κοινωνία χαὶ διαφορὰ ἰδίου χαὶ ἀχωρίστου 
συμδεδηχότος. 

χθ'. Περὶ ὑποστάσεως, xat ἐνυποστάτου χαὶ ἀν- 
υποστάτου. 

X. Περὶ οὐσίας, καὶ φύσεως, χαὶ μορφῆς, ἀτό- 

ου, xal προσώπον, χαὶ ὑποστάσεως. 

λα, Περὶ ὁμωνύμων. 

λβ΄. Περὶ συνωνύμων. 

X. Περὶ πολνωνύμων. 

Av. Περὶ ἑτέρων, xat ἑτερωνύμων. 

λε’, Περὶ παρωνύμων. 

Ac". Περὶ τῶν δέχα γενιχωτάτων γενῶν. 

λζ΄, Περὶ ὁμογενῶν, καὶ ὁμοειδῶν, ἑτερογενῶν 
πε xal ἑτεροειδῶν, xal ἀριθμῷ διαφερόν- 
τῶν. 

λη΄. Περὶ τοῦ ἐν τίνι. 

λθ’, Περὶ οὐσίας. 

μ΄. Περὶ φύσεως. 

pa". Περὶ μορφῆς. 

β΄. Περὶ ὑποστάσεως. 

μΥ'. Περὶ προσώπου. 

"p: Περὶ ἐνυποστάτου. 

με΄. Περὶ ἀνυποστάτου. 

μς΄. Διαίρεσις τοῦ ὄντος. 

μζ΄. Διαίρεσις τῆς οὐσίας. 

μη΄. Ἔτι περὶ ὁμογενῶν, καὶ ὁμοειδῶν, ἕτερο- 
γενῶν τε xal ἑδτεροειδῶν, xal ὁμοῦποστάτων, 
xal ἀριθμῷ διαφερόντων. 

μθ΄. Περὶ ποσοῦ χαὶ ποσότητος. 

v. Περὶ τῶν πρός τι. 

να΄. Περὶ ποιοῦ χἀὶ ποιότητος. 

νβ΄. Περὶ τοῦ ποεῖν χαὶ πάσχειν. 

νγ΄. Περὶ τοῦ χεῖσθα:. 

νδ΄. Περὶ τὸῦ ποῦ. 

νε΄. Περὶ τοῦ πότε. 

vc' Περὶ τοῦ ἔχειν: 

vC. Περὶ τῶν ἀντιχειμένων. 

γη΄. Περὶ ἕξεως, καὶ στερήσεως. 

νθ΄. Περὶ προτέρον, καὶ pov. 

ξ΄, Περὶ τοῦ ἅμα. 

ξα΄. Περὶ χινήσεως. 

ξβ΄. Περὶ τοῦ ἔχειν. 

ξγ΄. Περὶ ἀποφάνσεως, χαὶ ἀποφάσεώς τε xal 
χαταφάσεως. 

QU. Περὶ ὅρον, καὶ προτάσεως, xal συλλο- 


γισμοῦ. 

ξε΄, Περὶ ἑνώσεως. 

Ec". Περὶ τῆς χαθ᾽ ὑπόστασιν ἑνώσεως. 

&C. Ὁρισμοὶ φιλοσοφίας εἰσὶν ££. 

ξη΄. Περὶ τῶν τεσσάρων διαλεχτιχῶν μεθοδῶν. 


Dialectice Damasceni capita ea modo exhibuimus serie, qua in editione Basiliensi, et in quinque codicibus 
regiis recensita reperiuntur, ín. quibus logica fusior continetur. Verum, ut utriusque editionis discri- 
tina lector percipiat, indicem alium proferre lubet ex logice brevioris codicibus assumptum. 


4. De ente, substantia et accidente, - α'. Περὶ τοῦ ὄντος, οὐσίας τε καὶ auper xóco-. 
2. De genere et specie, illoque generalissimo, P'. Περὶ γένους τοῦ γενικωτάτον, χαὶ τοῦ ció:- 
et ea specialissima, et subalternis. xtotátou, xal τῶν ὑπαλλήλων. 


OQ 


. De individuo. A Περὶ ἀτόμου. 
4. De differentia. . Περὶ διαφορᾶς. 
b. De accidente. ε΄. Περὶ συμθεθηχότος. 
6. De proprio. - ς΄. Περὶ ἰδίον. 


7. De przdicatis. 

8. De przedicatione synonyma, et :equivoca. η΄. Περὶ συνωνύ 

9. 7 De przdicatione in quo quid est, et in 
quale quid est. 

10. Dé hypostasi, enhypostato, et anhypostato. 


e. Περὶ κατηγορουμένων, la 
xa νύμου κατηγορίας. 

θ΄, Περὶ τῆς ἐν τῷ τί ἐστι καὶ " τῷ ὁκοῖόν τί 
ἐστι xavnyoplac. . 

v. Περὶ ὑποστάσεως χαὶ ἐνυποστάτον, xal ἀνυ- 
«οστάτου. 

ια΄. Περὶ οὐσίας, χαὶ φύσεως, xai μορφῆς, ἀτό- 
o9 τε, καὶ πρόσωπον, xat ὑποστάσεως. 

ιβ΄. Περὶ διαιρέσεως. 

ιγ΄. Περὶ τοῦ φύσει προτέρου. 

ιδ΄. Περὶ ὁρισμοῦ. 

ιε΄. Περὶ ὁμωνύμων. 


fieliqua capita eo sequuntur ordine, quo ín priori indice. 


11. De substantia, et natura, et. forma, deque 
individuo, persona, et bypostasi. 

12. De divisione. 

15. De priori secundum naturam. 

44. De definitione. 

15. De &quivocis. 


59 
KE9AA. Α΄. 

Περὶ γνώσεως. 
Οὐδὲν τῆς γνώσεώς ἐστι τιμιώτερον' ἡ γὰρ γνῶσις 
φῶς ἐστι ψυχῆς λογιχῆς " τὸ ἔμπαλιν, ἡ ἄγνοια, σκότος, 
Ὡς γὰρ ἡ φωτὸς στέρησις σκότος ἐστὶν, οὕτω καὶ ἢ 
«ἧς γνώσεως στέρησις λογισμοῦ σχότος ἐστίν "ἀλόγων 
μὲν γὰρ ἡ ἄγνοια Duy " λογικῶν δὲ, ἡ γνῶσις. Ὧ 
τοίνυν μὴ πάρεστι γνῶσις, γνωοστιχῷ κατὰ φύσιν 
ὄντι, καὶ ἐπιστημονιχῷ, οὗτος, κατὰ φύσιν ὧν λογι- 
xk, ἐξ ἀμελοῦς καὶ ῥᾳθύμου ψυχῆς ἀλόγων ἐστὶ 
χείρων " γνῶσιν δέ φημὶ, τὴν ἀληθῇ τῶν ὄντων γνῶ- 
σιν" τῶν γὰρ ὄντων αἱ γνώσεις. Ἑ ψευδὴς γνῶσις 4, 
ὡς τοῦ μὴ ὄντος οὖσα γνῶσις, ἄγνοια μᾶλλον, ἧπερ 
νῶσίς ἔστι. Τὸ γὰρ ψεῦδος ἕτερον οὐδὲν, ἢ τὸ μὴ 
ὄν, λαθέστηχεν. Ἐπειδὴ τοίνυν οὐ γυμνῇ τῇ ψυχῇ 
ζῶμεν, ἀλλ᾽ ὥσπερ ὑπὸ παραπετάσματι τῷ σαρχίῳ 
χαλυκτομένη ἡμῶν ψυχὴ, νοῦν μὲν ὁρῶνεξ m. vw» 
στικὸν, οἷον ὀφθαλμὸν χέχτι uby τῆς 
τῶν ὕννων γνώσεως, καὶ Urt onc, οὐκ οἴχοθεν δὲ 
νῶσιν, καὶ τὴν ἐπιστήμην ἔχει, ἀλλὰ δοῦναι τοῦ 
διδάξοντος * προσέλθωμεν τῷ ἀψευδεῖ διδασαᾶλ τῇ 
d.inésía. Χριστὸς δέ ἐστιν ἡ ἐνυπόσνατος eogín τε 
καὶ ἀλήθεια, ἐν ᾧ πάντες εἰσὶν οἱ θησαυροὶ τῆς 
Ὑνώσεως οἱ ἀπόκρυφοι " ὃς ἔστιν ἡ τοῦ Θεοῦ“ καὶ 
Πατρὸς σοφία xal δύναμις, καὶ τῆς φωνῆς αὐτοῦ 


DIALECTICA. 


A 


διὰ τῶν θείων Γραφῶν ἀχούσωμεν, καὶ μάθωμεν" 


τὴν πάντων τῶν ὄντων γνῶσιν τὴν ἀληθῆ" mpoc- 
ἐρχόμενοι ἐπιμελῶς xal εἰλεκρινῶς προφιῶμεν, ᾿ μὴ 
ἀμδλύνοντες ἡμῶν τὸ νοερὸν τῆς ψυχῆς ὄμμα τοῖς 


5» 
CAPUT PRIMUM. 

De cognitione. 

Scientia εἰ cognitio animi lumen est. Falsa cogui- 
tio , vera est ignoratio. — Cognitione nihil excellen- 
tius est. Ea quippe rationalis animz: lumen est, 
quemadmodum e contra inscitia est caligo. Nam 
sicut privatio lucis tenebrae sunt, ita et cognitionis 
privatio-rationis obscuritas est. Enimvero bruto- 
rum animantium proprium quoddam est ignora- 
tio: cognitio aufem rebus quz ratione predite 
sunt , convenit. llle igitur qui, cum. natura sua 
cognitionis et scientis capax eit, ea tamen caret, 
idem, quamlibet alioqui .git-naturm rationalis , 
propter animi desidiam socordiemque belluis de- 
terior effeitur. Atqui cognitionem dico, veram 
illam eorum qui sunt notitiam. Scientire siquidem 
versantur eirca ea quz sunt ; unde falsa cognitio, 
υἱροῖο notitia illius qued non est , ignoratio-potius 
quam coguitle fuerit. Falsum enim nibil est aliud, 
nisi id quod non est. Quoniam ergo non solo animo 
vivimus , sed animus noster, carne ceu tegumento 
quodam coopertus , menter velut oculum quem- 
dam nactus est, qui, cernendo cognoscendoque , 
rerum notitiam ac scientiam possit percipere, nec 
tamen a 86, vel ex propriis, cognitionem et scien- 
tiam obtinet, sed opem magistri desiderat. Pro- 
inde magistrum illum adire nos oportet, qui ab 
omni mendacio alienus est; ipsam, inquam, seri- 
latem , Christum, qui est ipsamet sapientia veri- 





πάθεσι μόλις γὰρ ἂν καθαρωτάτῳ καὶ διειδεστάτῳ Qtasque subsistens, in quo sunt omnes tbesauri 


ὀφθαλμῷ τρανῶς ἀτενίσαι τις τῇ ἀληθείᾳ δυνήσεται - 
Εἰ τὸ ἐν ἡμῖν φῶς, ἤτοι ὁ νοῦς, σκότος, τὸ σκότος 
πόσον; Ὅλῃ ψυχῇ καὶ πάσῃ διανοίᾳ προσέλθω- 
μεν (1). Ὡς γὰρ ἀδύνατον, ὀφθαλμὸν συχνῶς περι- 
φερεφόμενον καὶ περιαγόμενον, τρανῶς ἀτενίσαι τῷ 
ὁρατῷ, ἀλλὰ δεῖ προσεχὲς τὸ ὄμμα ἐνεργῆσαι τῷ 
εποβένῳ, οὕτω πᾶσαν λογισμοῦ ζάλην ἀποσεισά- 
Μένει, ἀῦλως προσέλθωμεν τῇ ἀληθείᾳ. Προσερχότ 
ἵνοντες, μὴ ἀρκεσθῶμεν, 

ὡς ἂν ἀνοιχθείσης ἡμῖν 

καὶ ἴδωμεν τὰ ἐν αὐτῷ 

^b γράμμα " ὁ δὲ ἐντὸς 

ρυμμένον ón' αὐτοῦ τῶν 

ἀληθείας τὸ Πνεῦμα. Εὐ- 


scientie absconditi * ; quique Dei et Patris sapiea- 
tia et virtus exsistit *, ut vocem ejus divinarum 
Scripturarum ope audiendo, veram rerem omnium 
scientiam addiscamus. Crelerum e re nostra est ut 
diligenter sinceroque animo aecedamus , nec eom- 
mittamus , ut animze nostrze acies intelligendi per 
vitiosos affectus obtundatur., Vix enim fleri possit , 
wt quisquam vel purissimo, vel limpidissimo pror- 
$us oculo veritatem elare conspiciat. Quod si umen 
quod in te est, hoc est mens nostra, tenebrae sint , 
dpse teuebre quante erunt ^! Properemus itaque 
τοῖο animo toque mente. Quemadmodum enim 
Beri nequit, ut oculus crebro cireumactus, et binc 
inde circumversatus , rem quie sub aspectum ca- 


μὲν ἅπαξ, δὶς, πολλάκις" D dit, perspicue contueatur : sed in illud quod eer- 


θησαυρὸν τῆς γνώσεως 
wu κατατρυφήσομεν (2). 
» ἀναχρίνωμεν, ἐρωτή- 
Δαμδάνει, καὶ ὁ ζητῶν 
εὑρίσκει, καὶ τῷ κρούοντι ἀνοιγήσεται. Καὶ, 
Ἑ περώτησον τὸν πατέρα σου, καὶ ἀναγγελεῖ σοι" 


*Coloss. it, 5. *I Cor. 1, 94, * Matth. vi, 98. 


nitur, intentum esse obtutum oportet: sic etiam 
omni eegitatienum tempestate depulsa, veritatem , 
relictis materiz fzcibus , nos adire eonvenit : Ha 
tamen ut non ad fores usque perrezisse satis sit. 
nobis ; sed fortiter pulsemus, quo thalami pate- 
facta janua, internam ejus $$ elegantiam inspicia- 


VARLIE LECTIONES. 


» Unus cod. bibliothecz nostra in quo habentur hcc priora capita, διάγνωσιν, « R. 4980, τῶν γὰρ 
ὄντων ἡ γνῶς:ς" ἡ δὲ τῶν οὐχ ὄντων γνῶσις. In mox laudato cod. nostro, ἡ xa τῶν παρόντων ἐπί- 


quos. 


NOTE. 


(1) Basil. orat. in illud : Attende tibi ipsi. 


(8) Clement. Alex. lib. vit Strom. 


521 


S. JOANNIS DAMASCENI 


532 


mus, Janua porro littera est ; thalamus vero intra A τοὺς πρεσδυτέρους cov àv γνώσει, xal épovci σοι- 


januam positus , pulchritudo sensuum sub illa de- 
litescens, hoc est Spiritus veritatis. Strenue pul- 
semus, inquam , semel iterumque, ac sepius le- 
gamus, atque hoc modo fodientes, thesaurum 


scientia inveniemus , et divitiis affiuemus. Quaramus, 


Ἐὰν οὖν ὥμεν φιλομαθεῖς, ἐσόμεθα xal πολυμα- 
θεῖς (5). ᾿Αλωτὰ γὰρ ἐπιμελείᾳ xal πόνῳ γίνεσθαι 
πέφυχεν ἅπαντα * xai πρὸ πάντων, xal μετὰ πάντα, 
τῇ τοῦ διδόντος Θεοῦ χάριτι. 

investigemus , exploremus , sciscitemur- 


Ümnis enim qui petit, accipit , et qui querit, invenit : et pulsanti aperietur *. temque:  [nterroga. patrem 
(uum , et annuntiabit tibi ; et majores tuos scientia, et — dicent tibi *. Quapropter si discendi studiosi 
simus, multiplici quoque disciplina instructi erimus. Cuncta quippe diligenti studio ei labore com- 


parari nata sunt, in primis vero, ei post omnia, largientis Dei gratia. 


Porro , quandoquidem Apostolus monel, μί om- 
nia probantes , quod bonum est. teneamus Ἷ, genti- 
lam quoque sapientum libros juvat consulere. 
Fortassis enim apud illos etiam mercium aliquid 
nanciscemur, et nonnibi) quod anime utile sit, ex 
ipsis decerpemus. Omnis siquidem artifex aliqui- 
bus instrumentis indiget , quibus opera sua conl(i- 
eiat : sed et consentaneum est , ut ancilla quadam 
regine serviant. Hanc igitur assumere doctrinam 
mem pigeat, qua veritati famuletur, quo propul- 
sonus impietatem , qu: tyrannidem olim suam in 
eam exercuit, Absit vero ut eo, quod bonum est, 
wiale utamur, ae disserendi artem ad simpliciores 
decipiendos Lractemus, Quinimo , quamvis veritas 
variis argumentationunm captionibus non egeat , iis 


tamen adversus illos qui bellum improbum cient, 


abutamur. 

Quid studiorum fnis eese debeat. — Quamobrem 
ab his, velut ab elesnentis, et quz idonea sunt iis, 
qui lacte adhuc opus habent, dicendi exordium 
sumamus, implorata ope et auxilio Christi, qui 
Dei subsistens Verbum est, 4 quo omne datum 
eptinum ot omne donum períectum conceditur. Hunc 
autem (nen sibi prestituant, qui heec legerint, ut 
mentem suam ad beatam vitam tauquam ad por- 
tum applicent ; boc esi, ut sensuum opera ad 
eum , qui sensu el comprebonsione omui eullimior 
est , sübvehaniur ; ad rerum utique omnium cats 
sam ei epificem. Nam ex pulchritudine creatura 
cwn proportione creater perspicitur *. EX, invisibi- 
lia Dei per ea que facta sunt intellocta conspicium- 
tur *. Quocirea si animo ab inanis glorim cupidi- 
tate libero et humili scientiam appetamus, voto- 
rum plane compotes efüciemur: Nom enim, ait 


Christus veritas , potestis in me credere, cum glo- D 


sium ab hominibus accipiatis '*. Ac rursum : Omnis 
qui se exaltat , humiliabitur, et qui se humilia , exal- 
tabitur **. 
CAPUT il. 
. Quisnam hujus operis finis. 
Fons scikNTIE , (riplex epus. — Quandoquidem 


5 Matth. vir, 8. 


* Deut. xxxii, 7. 
5! Luc, xiv, 114. 


'| Thess. v, 9t. 


Ἐπειδὴ δὲ φησὶν 6 θεῖος ᾿Απόστολος " πάντα Óo- 
χιμάζυντες, τὸ καλὸν κατέχετε, ἐρευνήσωμεν xai 
τῶν ἔξω σοφῶν τοὺς λόγους. Ἴσως τι χαὶ παρ᾽ αὖ- 
τοῖς τῶν ἀγωγίμων εὑρήσομεν, xal τι ψυχωφελὲς 
καρπωσόμεθα. Πᾶς γὰρ τεχνίτης δεῖται xal. τινων 
πρὸς τὴν τῶν ἀποτελουμένων χατασχευήν. Πρέπε: 
δὲ χαὶ «f βασιλίδι ἄδραις τισὶν ὑπηρετεῖσθαι. Λά- 
ὄωμεν τοίνυν τοὺς δούλους τῆς ἀληθείας λόγους, καὶ 
τὴν καχῶς αὐτῶν τυραννήσασαν ἀσέδειαν ἀπωσώ- 
μεθα * xal μὴ τῷ καλῷ χαχῶς χρησώμεθα " μὴ πρὸς 
ἑξαπάτην τῶν ἀπλουστέρων τὴν τέχνην τῶν λόγων 
μεταχειρισώμεθα “ ἀλλὰ εἰ χαὶ μὴ δεῖται ποιχίλων 
σοφισμάτων ἡ ἀλήθεια, πρός γε τὴν τῶν χαχομάχων, 
καὶ τῆς ψευδωνύμου γνώσεως ἀνάτροπὴν τούτοις 
ἀποχρησώμεθα. 

"hecnom ad eversionem falsi momimis scienti , 


Ἔχ τούτων τοίνυν τὴν ἀρχὴν ποιησώμεθα, ὡς 
στοιχείων, καὶ τοῖς ἕτι δεομένοις γάλακτος ἀρμοζόν- 


C τῶν, Χριστὸν, τὸν τοῦ Θεοῦ ἑνυπόστατον Λόγον, 


ἀγωγὸν ἐπιχεχλημένοι, παρ' οὗ πᾶσα δόσις 
ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα δίδοται véAsiov. "Ἔσται 
δὲ σχοπὸς τοῖς ἐντυγχάνουσι πρὸς τὸ μακάριον τέλος 
καθορμισθῆναι τὸν νοῦν. Τοῦτο δέ ἐστι τὸ διὰ τῶν 
αἰσθήσεων ἀναχθῆναι πρὸς τὴν * ὑπὲρ πᾶσαν αἴσθῃ- 
σιν καὶ κατάληψιν " ὅς ἐστιν ὁ τῶν πάντων αἵτιος, 
καὶ ποιητὴς, καὶ ϑημιουργός. "Ex γὰρ καλλονῆς 
οἰκείων κτισμάτων ἀναλόγως ὁ γανεσιουργὸς 
κατοπτεύεται, Καὶ τὰ ἄορατα αὑτοῦ, ἀπὸ κείσεως 
πόσμου τοῖς κοιήμασι νοούμενα, καθορᾶται. 
᾿Ακενοδόξῳ τοίνυν καὶ ταπεινῷ φρονήματι τῆς γνώ- 
σεως ἐφιέμενοι τοῦ ποθουμένου τευξόμεθα. Οὐ γὰρ 
δύνασθε πιστεύειν slc ἐμὲ, ἔφη Χριστὸς ἡ ἀλήθεια, 
δόξαν παρὰ ἀνθρώπων λαμδάνοντες. Καὶ, Hac ὁ 
ὑψῶν ἑαυτὸν, ταπεινωθήσεται, ᾧ δὲ ταπεινῶν 
δαυντὸν, ὑψωθήσεται. 


ΚΕΦΑΛ.Β'. 
Τίς ὁ cxoxóe 5. 
Ἐπειδὴ πᾶς ἀσχόπως ἐναρχόμενος πράγματος 


* Sap. xi, ὅ. " Rom. 1, 20. !* Joan. v, AM. 


VARLE LECTIONES. 


* Lege, πρὸς τὸν, Deum scilicet, tametsi omnes mss. codd. habeant πρὸς τήν. " In nostro cod. legi- 
tur Περὶ σκοποῦ. Sic etiam Basileenses verterunt, De scopo. ἴῃ R. 5447 nullus titulus inspicilur, Sed 


eadem serie haec omnia continuantur. 


NOTA. 


(3) Isocr. ad Demonieum. 


55 


DIALECTICA. 


5 


ὡς ἐν σχότει διαπορεύεται " ὁ γὰρ ἀσχόπως χοπιῶν, À quicunque nullo sibi przstituto flne rem aliquam 


χαθολιχῶς πτωχεύει᾽ φέρε τὸν προχείμενον τοῦ λό- 
Ἴου σχοπὸν πρότερον εἴπωμεν, ὡς ἂν εὔληπτα εἴη 
πὰ λεγόμενα. Σχοπὸς τοίνυν ἡμῖν ἔστι φιλοσοφίας 
ἀπάρξασθαι, καὶ παντοδαπὴν γνῶσιν, ὅση δύναμις, 
συντετμημένως τῇ παρούσῃ ἐνυπογράψασθαι δέλτῳ. 
διὸ ΠΗΓῊ ΓΝΏΣΕΩΣ ὀνομαζέσθω. Ἐρῶ τοιγαροῦν 
ἐμὸν οὐδέν" τὰ δὲ σποράδην θείοις τε xal σοφοῖς ἀν- 
δράσι λελεγμένα, φυλλήδδην ἐχθήσομαι. "Auetvey 
οὖν πρότερον γνῶναι αὐνόχρημα, τί ἔστι φιλο- 
σοφία. 


Θεῷ. Ὁμοιούμεθα δὲ Θεῷ κατὰ τὸ σοφὸν, ἤτοι τὴν 
ἀγαθοῦ γνῶσιν ἀληθῆ " καὶ κατὰ τὸ δικαίον, ὃ ἐστι 


aggreditur, is velut in tenebris graditur: quia in 
extrema penuria ille cst, qui nullam laborum me- 
tam spectat, age, quis harum lucubrationum finis 
sit, ante declaremus , quo facile percipiantur, quie 
subinde dicemus. Nobis 9 itaque propositum est de 
philosophia tractare, atque omnis generis scien- 
tiam, quantum licebit, hoc volumine complecti ; 
quod ideireo SCIENTLE FONS jure sit appel- 
landum. Quocirea nihil a meipso proferam, sed 
ea qua a viris sanctis erudilisque dicta sunt, in 

nosse 








hía est 
pc est 
it divi- 
id est 
aciem 
ditatio 
is sit. 
m qua 
'quam 
adhe- 
nimam 
1etione. 
eligimus, qua pro nihilo vitam presentem ducentes, 
ad futuram properamus. ΑΔ bzc philosophia est 


^b τοῦ ἴσου διανεμητιχὴὸν xol ἀπροσωπόληπτον ἐν ἃ imitatio Dei. Porro Deum per sapientiam imitamur, 


δὲ τὸ ὑπὲρ τὸ δίχαιον, 
ν τοὺς ἀδιχοῦγτας, Φιλο- 
ἐπιστήμη ἐπιστημῶν ἡ 
ἧς τέχνης. Δι' αὐτῆς γὰρ 
1oa ἐπιστήμη᾽ τέχνη οὖν 
κατά τινας. Ἐπιστήμη 
, βόνη δὲ φιλοσοφία οὐ 
τέχνη ἡ διὰ χειρῶν ἐρ- 
τα λογιχὴ τέχνη “γραμ- 
ταῦται. Φιλοσοφία πάλιν 
Ἐ ἀληθὴς, ὁ Θεός ἐστιν, 
εὸν αὕτη ἐστὶν ἀληθὴς 


hoc est, per veram boni cognitionem, nec non per 
justam, qua suum unicuique tribuitur, nulla 
personarum babiía in judicando ratione, ac demum. 
per sanctitatem, sive bonitatem, quae justitia potior 
est, quaque beneficiis devincimus eos a quibus 
injuriam perpessi sumus, Philosophia est ars artium 
et scientia scientiarum. Nam philosophia primas 
in artibus tenet, per quam ars omnis scientiaque 
Atqui ars, juxta. quosdam, ejusmodi 
uibus fallatur ; ecientia vero in nullis : 
philosophia autem sola nunquam fallitur. Vel etiam, 
ut aliis magis arridet, ars est que manuum opera 
aliquid facit : at scientia est ars omnis que pet 





grammatica, rhetorica, et δ᾽! id genus. Denique philosophia est amor 
lentia Deus. est, atque adeo dilectio erga Deum, ipsa est vera philosophia. 


Ma εἰς θεωρητιχὸν καὶ Ὁ Divisio philosophie. — Philosop! 


εἰς θεολογιχὸν, guctolo- 

| δὲ πρακτικὸν, εἰς i 

5). Θεωρητιχὸν μὲν οὖν 

Ἔστιν οὖν θεολογιχὸν τὸ 

κατανοεῖν τὰ ἀσώματα καὶ ἄῦλα. Πρῶτον μὲν θεὸν 
τὸν ὄντως δῦλον. Ἔπειτα δὲ καὶ ἀγγέλους xal ψυχάς. 
Φυσιολογιχὸν δὲ, ἡ τῶν ὑλιχῶν, καὶ προχείρων ἡμῖν 


dividitur 
in speculatricem et. practicam seu activam. Spe- 
eulatrix subinde in theologiam, physiologiam et 
mathematicam. Practica itidem in ethicam, cecono- 
micam et politicam. Speculatrix itaque cognitionem 
exornat. Quocirca theologie proprium est ea consi- 
derare quz corpore et materia vacant ; ac primum 
quidem Deum a materia alienissimum, tum deinde 





VARLE LECTIONES. 
* R, 2921 ὁμοίωσις, et in margine bzc similitudo fleri dicitur xazà τὸ δυνατὸν, id est, quantum homini 


pouibile est. ldem codex, τοὺς αὑτὸν ἀδιχοῦντας. 


NOTE. 


(ἢ Ammon. Proleg. in Isagogen Porphyrii. 


(δ) Ammonius, ibid. 


935 


S. JOANNIS DAMASCENI 


936 


angeloset animas. Physiologia autem est cognitio Α γνῶσις * ἦτοι ζώων, φυτῶν, λίθων, καὶ τῶν τοιούτων». 


rerum materia constantium, quaeque in promptu 
nobis sunt, puta animantium, stirpium, lapidum, 
aliorumque ejusmodi. Mathematica tandem est 
scientia rerum, qua quamvis ex se corpore careant, 
in corpore nihilominus considerantur, hoc est 
numerorum, concentuum, preterea figurarum, et 
jotus astrorum. Atque illa speculatio qus circa 
numeros occupatur, arithmetieen scientiam 10 
constituit; que circa sonos, musicam ; qua circa 
figuras, geometriam ; qux demum circa sidera, 
astronomiam. istec omnia locum medium tenent 
inter corpora et res incorporeas. Numerus enim 
per se quidem corporeus non est, czterum in ma- 
teria consideratur, puta in tritico, aut vino, aut 
in re aliqua simili, At vero pbilosophi:e pars activa 
circa virtutes versatur. Mores enim expolit, docet- 
que quemadmodum vita instituenda sit : ac si 
nencupatur; sin vero toti familie, «conomica ; 

Philosophiam autem e medio tollere nonnulli 
conati sunt, illam ipsam, ullamve scientiam aut 
perceptionem negantes exsistere. Quos quidem ad 
hune modum refellemus. Quonam pacto philoso- 
phiam, omnemque scientiam, et comprehensionem 
exstare inflciamini? An quod hoc vobis notum 
eompertumque est ἢ Ac si quidem id vobis certo 
compertum est, ex hoc ipso sequitur cognitionem 
esse, et comprehensionem. Sin autem hoc minime 


Μαθηματιχὸν δὲ ἡ τῶν xa0' αὐτὰ μὲν ἀτωμάτων, 
ἐν σώμασι δὲ θεωρουμένων, γνῶσις - ἀριθμῶν, 
φημὶ, καὶ ἁρμονίας φθόγγων. Ἔτι δὲ σχτημότων, 
xaX ἄστρων χινήσεως, ἧ μὲν οὖν περὶ ἀριθμοὺς 
θεωρία τὴν ἀριθμητιχὴν συνίστησιν ἐπιστήμην» 
4 δὲ περὶ φθόγγους, τὴν μουσιχὴῆν, dj δὲ περὶ τὰ 
σχήματα, τὴν γεωμετριχήν" dj δὲ περὶ τὰ ἄστρα, 
τὴν ἀστρονομιχήν. Ταῦτα δὲ μέσα σωμάτων xol 
ἀσωμάτων εἰσίν" ὁ γὰρ ἀριθμὸς, xaü' αὑτὸν μὲν 
ἀσώματός ἐστι" θεωρεῖται δὲ xal ἐν ὕλῃ, σίτῳ τυχὸν, 
ἣ οἴνῳ, fj τινι τῶν τοιούτων * τὸ δὲ πραχτιχὸν περὶ 
ἀρετὰς χαταγίνεται. Ἦθος γὰρ χοσμεῖ, xal πῶς 
δεῖ πολιτεύεσθαι διδάσχει" χαὶ εἰ μὲν ἑνὶ ἀνθρώπῳ 
νομοθετεῖ, λέγεται ᾿θιχόν * εἰ δὲ ὅλῳ οἴχῳ, λέγεται 


B οἰκονομιχόν" εἰ δὲ πόλεσι καὶ χώραις, λέγεται πολι- 


τἰχόν. 


quidem uni duntaxat hominileges prescribit, ethica 
politica denique, sí urbibus ipsis ac regionibus. 


'AXX ἀναιρεῖν ἐπεχείρησάν τινες τὴν φιλοσοφίαν, 
φάσχοντες μὴ εἶναι ταύτην, μηδὲ γνῶσίν τινα, 3 
κατάληψιν. Πρὸς οὖς ἐροῦμεν. Πῶς φατε μὰ εἶναι 
φιλοσοφίαν, xal γνῶσιν, καὶ κατάληφιν ; ἐγνωχότες 
xaX χατειληφότες, ἢ μὴ ἐγνωχότες, μηδὲ χατειληφό- 
τες; εἰ μὲν οὖν κατειληφότες, ἰδού ἐστι γνῶσις xat 
χατάληψις. Εἰ δὲ μὴ ἐγνωχότες, οὐδεὶς ὑμῖν πιστεύ- 
σει περὶ πράγματος διαλεγομένοις, οὗ τὴν γνῶσιν 
ob χατειλήφατε. 


assecuti estis, ecquis tandem eril, qui fldem vobis adhibeat, quando ea de re disputatis, cujus cogui- 


tionem neutiquam percepistis ? 


Quia igitur philosophia est cognitio eorum qux C 


sunt, agedum de ente verba faciamus. Verum 
nosse attinet, ordiri nos ab ea philosophis parte, 
quas circa ratiocinationem occupatur, queque phi- 
Josophis instrumentum potius est, quam pars; 
quippe cujus opera ad omnem demonstrationem 
utatur. Primum itaque de simplicibus nudisque 
vocibus disseremus, quarum simplici notione res 
simplices declarantur, atque ita demum de ratio- 
cinatione tractabimus. 
CAP. IV. 
De ente, substantia et accidente. 

Ens rerum omnium quz sunt, commune nomen 
est : dividiturque in substantiam et accidens. Ac 
Substantia quidem potior est, ut quz in seipsa, et 


Ἐπεὶ τοίνυν ἐστὶ φιλοσοφία, καὶ γνῶσις τῶν by- 
των ἐστὶ, περὶ τοῦ ὄντος εἴπωμεν. Εἰδέναι δὲ δεῖ, 
ὡς τοῦ λογιχοῦ μέρους τῆς φιλοσοφίας ἀρχόμεθα, 
ὅπερ ὄργανόν ἐστι (6) μᾶλλον τῆς φιλοσοφίας, ἧπερ 
μέρος. Αὐτῷ γὰρ πρὸς πᾶσαν ἀπόδειξιν χέχρηται. 
Διαλέγομεθα οὖν περὶ ἁπλῶν φωνῶν τέως, 5v ἀπλῶν 
ἐννοιῶν ἀπλᾶ δηλουσῶν πράγματα" πρότερον γὰρ 
τὴν τῶν λέξεων σημασίαν δηλώσαντες, οὕτω χαὶ 
περὶ λόγων διασχεψόμεθα. 


ΚΕΦΑΛ. Δ'. 
Περὶ τοῦ ὄντος, οὐσίας te καὶ cvp6s6nxótoc. 
Τὸ ὃν χοινὸν ὄνομά ἐστι πάντων τῶν ὄντων * τοῦτο 
διαιρεῖται εἰς οὐσίαν χαὶ συμθεδηχός. Οὐσία μὲν 
οὖν ἔστι τὸ χυριώτερον", ὡς ἐν ἑαυτῷ, χαὶ μὴ ἐν 


VARL£ LECTIONES. 


tul 


(0) "Oxep ὄργανον ἔστι, que quidem philosophie 
potius, etc. Hoc recentioribus placet magis, tau- 
elsi invariabiles sint dialecticze seu logica leges. 
At dialecticam sumit Aristoteles lib. 1 Topic., c. 1, 
pro ea parte quz in sola opinatione consistit, ut ἃ 
demonstratione secernitur. Verum hoc discrimen 
noster parum curavit, et cum Ammonio illud Pla- 
tonicorum maxime approbat, dialecticam nedum 
cirea opinandi argumenta versari, quin potius 
quatuor veluti partes complecti, divisionem, defi- 
nitionem, demonstrationem et resolutionem. Am- 
monii verba in Isagogen Porphyrii ex cod. nostra 
"biblioth. afferre juvaret ; sed ne tricis plus aquo 


Ὁ R. 1986 τὸ κυριώτατον. Mox edita habent ὡς àv αὐτῷ, mss. vero ut emendavimus et sengus pos- 
at. 
NOTAE. 


indulgere videar, observasse sufficiat Damascenum, 
post Platonicos dialecticam nuncupasse organum 
seu insirumenium scientia : cum e contra Peripate- 
ticorum dialectica ad opinionem potius spectet 
quam ad scientiam. Ceterum Phílosophus jure 
suo uti potuit in muneribus assignandis dialecticz, 
quando, eodem ÀÁmmonio in ejus Vita teste, cum 
argumentandi , tum  demonstrandi regulas re- 
pererit, Oi μὲν γὰρ πάλαι, inquit, ἀποδεῖξαι 
μὲν ἔδεσαν, ἀποδείξεις δὲ ποιεῖν οὐχ ἡπίσταντο. Ve- 
teres siquidem demonstrare quidem noverant, demon- 
sirationum vero. conficiendarum | modos  1gRora- 
bani. 


55 


DIALECTICA, 


ἐτέρῳ, ἔχον τὴν ὕπαρξιν. Συμδεθδηχὸς δὲν τὸ μὴ A non in allero exsistat. Accidens vero est, quod in 


δυνάμενον ἐν ἑαυτῷ εἶναι, ἐν δὲ τῇ οὐσίᾳ θεωρού- 
μενον. Ἢ μὲν γὰρ οὐσία ὑποχείμενόν Y ἐστι, ὥσπερ 
ὕλητῶν πραγμάτων συμδεδηχὸς δὲ, τὸ ἐν τῇ οὐσίᾳ, 
ὡς ἐν ὑποχειμένῳ θεωρούμενον" οἷον χαλκὸς, καὶ 


"OplCovsas 8k τὴν μὲν οὐσίαν οὕτως. Οὐσία ἐστὶ 
πρᾶγμα αὐθύπαρκτον, καὶ μὴ δεόμενον ἑτέρου πρὸς 
ὕπαρξιν. Συμδεδηχὸς δέ ἐστι, τὸ μὴ δυνάμενον ἐν 
ἑαυτῷ εἶναι, ἀλλ᾽ ἐν ἑτέρῳ ἔχον τὴν ὕπαρξιν. Οὐσία 
ποίνυν ἐστὶ θεὸς, καὶ πᾶν κτίσμα. Εἰ καὶ ὁ Θεὺς (7) 
οὐσία ἐστὶν ὁπερούσιος. Εἰσὶ δὲ καὶ οὐσιώδεις ποιό- 
τητες, περὶ ὧν ἐροῦμεν. : 





Περὶ τοῦ ὄντος, οὐσίας τε καὶ συμδεδηχότος. 
Ἐν ὃν κοινὸν ὄνομά ἐστι πάντων τῶν ὄντων. Τοῦτο 
Ῥὰν οὖν διαιρεῖται X εἰς οὐσίαν καὶ συμθεδηχός. 
ἐσία μὲν οὖν ἐστι πρᾶγμα αὐθύπαρχτον, μὴ δεό- 
qewn tsépo πρὸς σύστασιν " ἤγουν τὸ ἐν ἑαυτῷ ὄν, 
m εὐχὰς ὀτέρῳ ἔχον τὴν ὕπαρξιν 7. Συμδεδηκὸς 
V, κὸ μὴ δυνάμενον ἐν ἑαυτῷ εἶναι, ἀλλ᾽ ἐν ἑτέρῳ 


seipso esse nequit, sed in alio consideratur. 

Substantia eniin, tanquam rerum materies, subjecti 

ralionem hàbel : accidens autem illud est, quod in 

substantia velut in subjecto consideratur : v. gr. 

et forma, 

substan- 

substan- 

"o corpus 

eanimus 

aique zs, 

aut 11 

tpus, sed 

d scientia 

ara cerz. 

tioni ob- 

ra eadem 

i nequa- 

quidem , 

» colores 

;ubjectum 

- subjecto, 
substantia nempe, spectatur, aceidens. 

Definitiones substantie et accidentis. — Ad bunc 
porro modum substantiam deflniunt : subsuantia 
est res per se exsistens, nec indigens altero ad 
exeistendum. Accidens vero est, quod in seipso 
esse nequit, séd est In alio. Quapropter Deus, et 
omnis res creata, substantize sunt : quanquam Deus 


C ejusmodi substantia est, quze subatsntiam omnem 
excedat, Sant autem insuper qualitates subsiantiales, de quibus dicemus : 


De ente, substantia et accidente. 
£ns rerum omnium commune est nomen. Quo- 
eirca dividiturin substantiam et accidens. Sub- 
iüantia est res per se exsistens, nec alio indigens 
ad subsistendum ; sive id quod ita in se est, 
up non exsistat in allero. Accideas vero illud 
est quod esse ín seipso non potest, sed in alio 


ἔχον τὴν ὕπαρξιν. Ἡ μὲν γὰρ οὐσία ὑποκείμενόν P hsbet ut exsistat, Substantia tanquam rerum 


ἔστιν, ὥσπερ ὕλη τῶν- πραγμάτων. Συμδεδηχὸς δὲ, 
τὸ ἐξ οὐσίᾳ θοωρούμενον, οἷον τὸ σῶμα, καὶ τὸ 


ΒΩ 


materia, δι δ) οι! rationem habet ; at accidens 
jn subjecto consideratur; ut! pula corpus 


VARLE LECTIONES. 


Y ldem cod. Reg. τὸ χείμενον. — * Regii 2 τοῦτο οὖν «b ὃν τέμνεται. Vet. int. Hoc igitur ems. Y Regii 


4 πρὸς σύστασιν ἧτοι τὴν ὕπαρξιν. 


NOTAE. 


(7) El καὶ d Θεὸς οὐσία. Quanquam. Deus, etc. 
Suspicionem diluit eorum, qui ex cap. 12 sue 
Insutut, ad Joan. Laodic. colligerent, Deum sub 
genere substantize censeri. Unde infra cap. 46, ubi 
i in substantiam et accidens, el substan- 

sua inferior, divinam substantiam omisit. 
Quin potius lib. 1 De fil. orth. e. 12, negat sine 
impietate affirmari posse, Deum non hujus simpli- 
citatis esse, ut ab essentialibus differentiis immu- 











nis sit. Quocirca Theodorus Abucaras, opusc. 2, 
eo maxime probat Deum et hominem duas in 
Christo naturas esse, quod homo sub genere 
onatur, Deus non item : θεὸς οὐχ εἰς γένος 
ποταχθήσεται, ὡς ἔχει ἄνθρωπος. Διὸ χυριώτερόν 
ἔστιν ἀριθμῆσαι δύο φύσεις, χαὶ δύο οὐσιάς. Eadem 
olim ratione argumentatus fuerat Rusticus S. R. E. 
Diaconus, Disputal. contra Acephalos. 


S. JOANNIS DAMASCENI 


510 


et color, Non enim corpus est in colore, sed color A χρῶμα " οὐ γάρ ἐστι σῶμα ἐν τῷ χρώματι, ἀλλὰ τὸ 


in corpore. Unde corpus est substantia, et color 
accidens. Consimiliter animus et prudentia. Non 
enim animus exstat in prudentia, sed prudentia in 
animo. Quo fit, ut non dicatur corpus coloris, sed 
color corporis; neque animus prudentiz, sed pru- 
dentia animi. Animus ergo substantia est, pruden- 
tía vero accidens. 1 9 DPempto siquidem animo, pru- 
dentiam quoque tolli necessum est. Si enim. desierit 
animus, in quonam prudentia reperietur ? Verum 
sublata prudentia, non statim animus aufertur : 
quoniam absque prudentia permanere animus 
potest. Pari modo omnium entium illud substantia 
est, quod in seipso, eL non in alio, habet exsister- 
tiam : quod aulem per se esse nequit, sed in alio 
exstat, loc plane est accidens. 


CAP. V. 
De vece. 

Vos alia significans, alia qug nihil significat.— 
Quandoquidem de omni prorsus philosophica voce 
dicere instituimus, operz pretium est ut prius per- 
spectum habeamus, circa quàsnam voces philosophia 
versetur. Àb ipsa voce igitur sumpto sermonis ex- 
ordio, hoc diciinus : vox aut significatione caret, 
&ut significandi vim habet. Quee significatione caret, 


ea est qua nihil significatur : quie vero vim babet 


significandi, ea significatur aliquid. Rursum vox 
illa, qux nibil significat, aut articulata est, aut 
non articulata, Non articulata cst, qui scribi nulla- 
tenus potest; articulata autem, quas potest scribi. 
Itaque non arüculata, quz expers est signiflca- 
tionis, vox illa est, qux» a 8axo, v. gr. vel a ligno 
editur. Noc ením litterig exaratur, nec quidquam 
significat. Significationis expers, et articulata, 
velut scindapsus. Hoc enim scribitur, sed nihil 
significat. Non enim fuit,aut erit aliquando scin- 
dapsus. De voce igitur qua significatione careat, 
sive articulata sit, sive non articulata, nulla philo- 
sopbis cura est. Rursum autem vox signiüicans, 
aut articulata est, aut non articulata. Vox non 
arliculata, significandi vim babens, est, ut canum 
latratus. Ea quippe canis designatur, quia vox est 
canis. Insuper designat adesse aliquem. Caeterum 
nop est articulata; non enim scribi potest. Quo- 
circa neque banc curat philosophia. At vero quse 


χρῶμα ἕν τῷ σώματι. Ἔστιν οὖν, τὸ μὲν σῶμα, οὐσία, 
τὸ δὲ χρῶμα, συμδεθηχός. Ὁμοίως χαὶ ἡ ψυχὴ, xal ἡ 
φρόνηπις. Οὐ γάρ ἔστιν fj ψυχὴ ἐν τῇ φρονήσει, ἀλλ' 
ἡ φρόνησις ἐν τῇ ψυχῇ. Διὸ οὐδὲ λέγεται τὸ σῶμα 
τοῦ χρώματος, ἀλλὰ τὸ χρῶμα τοῦ σώματος " οὐδὲ 
ἡ ψυχὴ τῆς φρονήσεως, ἀλλ᾽ ἡ φρόνησις τῆς ψυχῆς. 
Ἔστιν οὖν, ἡ μὲν Ψυχὴ οὐσία, ἡ δὲ φρόνησις, συμ- 
δεθηχός. Τῆς μὲν γὰρ ψυχῆς ἀναιρουμένης, συν- 
αναιρεῖται χαὶ dj φρόνησις. Μὴ οὔσης γὰρ ψυχῆς, 
ἐν τίν: ἔσται φρόνησις ?; φρονήσεως δὲ ἀναιρουμέ- 
νῆς, οὐ πάντως ἀναιρεῖται ἡ ψυχῇ " ἐνδέχεται γὰρ 
ψυχὴν εἶναι ἐχτὸς φρονήσεως. Ὁμοίως ἐπὶ πάντων 
τῶν ὄντων, τὸ ἐν ἑαυτῷ, χαὶ μὴ ἐν ἑτέρῳ ἔχον τὸ 
εἶναι, οὐσία ἐστί’ τὸ δὲ μὴ ὃ δυνάμενον xa ἑαυτὸ 
εἶναι, ἀλλ᾽ ἐν ἑτέρῳ ἔχον τὴν ὕπαρξιν, συμ- 
δεδηχός ἐστι 5. 
ΚΕΦΑΛ. Ε΄. 
Hspi φωνῆς. 

Ἐπειδὴ ὁ σχοπὸς ἡμῖν ἐστι διαλαδεῖν περὶ πάσης 
ἀπλῶς ἀ φιλοσόφον φωνῆς, δεῖ ἡμᾶς πρότερον γνῶναι 
περὶ ποίας φωνῆς φιλοσοφία χαταγίνεται. Ἐξ αὐτῆς 
τῆς φωνῆς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου ποιούμενοί φαμεν" 
ἡ φωνὴ, ἢ ἄσημός ἐστι, ἢ σημαντιχή xal ἄσημος μὲν 
ἔστιν ἡ μηδὲν σημαίνουσα. Σημαντικὴ δὲ ἡ σημαί- 
νουπά τι. Εἶτα πάλιν, fj ἄσημος φωνὴ, ἢ ἄναρθρός 
ἐστιν, ἣ ἕναρθρος. "AvapOpoc μὲν οὖν ἐστιν, ἢ μὴ 
δυναμένη γραφῆναι. "Ἔναρθρος δὲ, ἡ δυναμένη γρα- 
φῆναι. Ἔστιν οὖν ἄναρθρος xal ἄσημος φωνὴ, οἷον 
ἡ γινομένη ὑπὸ λίθου τυχὸν, fj ξύλου *. Οὔτε γὰρ 
γράφεται, οὔτε σημαίνει τι. Ἄσημος δὲ xal Evap- 
θρος, οἷον σχίνδαψος. Τοῦτο γὰρ γράφεται, οὔτε ση- 
μαίνει τι. Οὔτε γὰρ γέγονε σχίνδαψος, οὔτε ἐστί" 
περὶ μὲν ov τῆς ἀσήμου φωνῆς, xat τῆς ἀνάρθρου, 
καὶ ἐνάρθρου οὐδεὶς λόγος τῇ φιλοσοφίᾳ. Ἡ δὲ ση- 
μαντιχὴ φωνὴ πάλιν, f) ἔναρθρός ἔστιν, ἣ ἄναρθρος. 
"Avapüpoc μὲν οὖν σημαντιχὴ φωνή ἐστιν, ὡς ἡ 
ὑλαχὴ τῶν χυνῶν, αὕτη γὰρ σημαίνει τὸν χύνα, ὅτι 
κυνὸς φωνή ἐστι. Σημαίνει δὲ xal τινος παρουσίαν" 
ἄναρθρος δέ ἐστι, διότι οὐ γράφεται. Οὔτε οὖν περὶ 
ταύτης λόγος τῇ φιλοσοφίᾳ. Ἢ δὲ ἔναρθρος σημαν- 
τιχὴ ἐστιν, ἣ καθόλου, f| μερική᾽ καθόλου μὲν, οἷον 
ἄνθρωπος. Μεριχὴ δὲ, οἷον Πέτρος, Παῦλος. Οὔτε 
οὖν περὶ τῆς μερικῆς ἐστι λόγος τῇ φιλοσοφίᾳ. ᾿Αλλὰ 
«περὶ τῆς σημαντιχῆς, xal ἐνάρθρον, xat χαθόλου, 
ἤγουν κοινῆς, xal ἐπὶ πολλῶν λεγομένης. 


significans, et articulata est, vel est universalis, vel particularis. Universalis, wt homo , particula 
ris, ut Petrus, Paulus. Sed ne particularis quidem vocis rationem babet philosophia, sed significanti, 


οἱ articulate, et universalis. 


Vez essentialis, vel adjectitia. — Hzc vero rur- D Αὕτη δὲ πάλιν f| οὐσιώδης ἐστὶν, ἢ ἐπουσιώδης. 


sum vel substantialis est, vel substanti: adjectitia. 
Substantialis seu essentialis est, qua essentiam, 


Οὐσιώδης μὲν οὖν ἐστιν, fj δηλωτιχὴ τῆς οὐσίας, 
ἤγουν φύσεως τῶν πραγμάτων. Ἐπουσιώδης δὲ, f) 


VARLE LECTIONES. 


* Noster 1 y. οὔσης γὰρ ψυχῆς Ev τινι οὐδὲ φ 
εἶναι, οὐσία A S δὲ μή. 5 [n nostro additur o 
οὐτία ἐστὶν Md αὶ δὲ xal οὐσιώδεις ποι 
videntur. 


tia, el accidente. ἃ Deest &r2)0; in nostro. 


φρόνησις. * Noster idem, ἔχον τὴν ὕπαρξιν, ἤγουν τὸ 
ία τοίνν 


ν ἐστὶ Θεὸς xal πᾶν χτίσμα. εἰ xai ὁ Θεὸς 


ὅτητες, qui quidem ex prolixiori Logica interpolata 
ς Hoc caput in nostro 1 premittitur capiti praecedenti, περὶ ὄντος x. τ. É., de 
« Noster ἣ ξύλου Ψό 


ente, substan- 
qos. 


LH 
δηλοῦσα τὰ συμδεδηκότα᾽ οἷον, ἄνθρωπός ἔστι ζῶον 
λογικὸν θνητόν. Ταῦτα ὅλα οὐσιώδη εἰσίν. Ἐὰν γὰρ 
ἀφέλῃς τι τούτων ix τοῦ ἀνθρώπου, οὐχ ἔσται &v- 
ϑρωπος. Καὶ ἐὰν εἴπῃς, ὅτι οὐχ ἔστι ζῶον, οὐχ ἔτι 
ἐστὶν ἄνθρωπος !. Καὶ ἐὰν εἴπῃς, ὅτι οὐχέστι λογιχὸν, 
οὐκ ἔστιν ἄνδρωτος. Ὁμοίως δὲ καὶ ἐὰν εἴπῃς, ὅτι 
οὐκ ἔστι ϑνητὸν, οὐχ ἔστιν ἄνθρωπος. Πᾶς γὰρ ἄν- 
θρωπος, καὶ ζῶόν ἐστι, καὶ λογικὸν, xat θνητόν. Διὰ 
τοῦτο οὖν λέγονται οὐσιώδεις, ὅτι αὗται συμπληροῦσι 
τὴν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου, χαὶ ἀδύνατον συστῆναι 


Ἢ οὐσιώδης φωνὴ, ἣ τὸ τί ἐστι δηλοῖ; ἢ τὸ xal 
τί ἐστι - οἷον ἐρωτώμενοι, τί ἐστιν ἄνθρωπός φαμεν, 
ζῶον. Εἶτα ἐρώτωμενοι, ὁποῖον ζῶον, λέγομεν λο- 
qui θνητόν. Ἡ οὖν οὐσιώδης φωνὴ, ἡ δηλοῦσα τὸ 
ποῖον τί bari, λέγεται διαφορά, 'M δὲ δηλοῦσα, τὸ τέ 
ἔστιν, ἢ πολλὰ εἴδη σημαίνει, xal ποιεῖ τὸ γένος " 
3 πολλοὺς, τῷ ἀριθμῷ μὲν διαφέροντας ἀλλήλων, τῷ 
εἴϑει δὲ οὐδαμῶς, xal ποιεῖ τὸ ἰδές" τὸ μὲν πρότο- 
pov, ἤγουν γένος, οἷον ἡ οὐσία" ἡ γὰρ οὐσία ση- 
Μαίνει, καὶ ἄνθρωπον, καὶ ἵππον, καὶ βοῦν. Ἕκαστον 
τὰρ αὐτῶν οὐσία τε λέγεται, χαὶ ὄὅστιν “ ἄλλο δὲ xal 
λο εἶδος ὑπάρχει ἕκαστον. Τὸ δὲ δεύτερον, ἤγουν 
* εἶδος, οἷον ὁ ἄνθρωπος * σημαίνει γὰρ πολλοὺς, 
ἤγουν πάντας τοὺς κατὰ μέρος ἀνθρώπους, 6 τινες 
τῷ ἀριθμῷ διαφέρουσιν ἀλλήλων. Αλλος γάρ ἔστιν 
ὁ ΜΒέτρος, χαὶ ἄλλος ὁ Βαῦλος" καὶ οὐχ εἰσιν εἷς, 
ἀλλὰ δύο. Τῷ δὲ εἴδει οὐ διωρέρουσιν, ἤγουν τῇ 
φύσει. Βάντες γὰρ ἄνθρωποι, καὶ λέγονται, καί 
εἰσιν. 


"“Ἑφιω νῦν τὸ μὲν μερικώτερον, καὶ ἀριϑμῷ δια- 
φόρον, οἶδ. ὁ Πέτρος, ἄτομον, καὶ πρόσωπον, xat 
ὑπόσνμεις. Ὅπερ τόν τινα σημαίνει. Ἐρωτώμενοι 
γὰρ sic ἔστεν οὗτος, λέγομεν ὁ Πέτρος 5, Ξηραίνει 
παὶ κὰ ἄλλος. “Αλλος γάρ ἐστιν ὁ Πέτρος, καὶ ἄλλος 

ὁ Bail. καὶ αὐτὸς, καὶ οὗτος, καὶ ἐχεῖνος, ταῦτα 
Μὰ τοῦ ἄτομον λαμδάνεται, καὶ τὰ τοιαῦτα, ἅπερ 
καϑ' ἑαυτὰ ὑφέστηχε b. Τὸ δὲ περιέχον τὰ ἄτομα 
λέγεται εἶδος, καὶ ἔστι χκαθολιχώτερον τοῦ ἀτόμου, 
ὅτι πολλὰ ἄτομα περιέχει, οἷον ὁ ἄνθρωπος. Περιέχει 
γὰρ καὶ Πέτρον, καὶ Παῦλον, χαὶ πάντας τοὺς κατὰ 
μέρος ἀνθρώπους. Ὅπερ λέγεται φύσις, xat οὐσία, 


BIALECTICA. 


59 
A lioc est, naturam rerum declarat; adjectitia, que 
accidentia indicat ; v. gr. homo est animal ratio- 
nale mortale. Omnia hzc essentíalia sunt. Nam si 
quidpiam horum ex homine subtraxerís, homo esse 
desinet. Etenim si dixeris non esse animal, non 
est amplius homo. Si item, non esse ratione pre- 
ditum, non est homo. Simili modo si mortale ne- 
gaveris, jam neque homo erit. Quivis enim homo, et 
animal, et ratione praditum, et mortale est. Ob 
eam igitur causam voces dicuntur substantiales, 












usousee μονσσυν 
Vocis substantialis. significata. — Jam vero vox 
substantialis, aut quid res sit signiflcat, aut quale 
quid sit. Ut siquis ex nobis sciscitetur, quidnam 
homo sit ; respondemus, animal. Deinde si qusrat, 
quale animal sit, dicimus , rationale mortale. Qua- 
propter substantialis vox , qua quale quid res 
indicat, differentia nuncupatur. Qua vero quid sit 
declarat, vel illud multas species exprimit, ac tum. 
(C genus efficit ; vel multos qui numero, et non spe- 
cie, differunt, ac tum 'speciem facit. Primum qui- 
dem genus est, ut substantia. Substantia enim 
signilleat, οἱ hominem, et equum, et bovem, quo- 
rum qwodlibet substantia dicatur e£ sit, unum- 
quodque vero, species. Aliud autem, et aliud, 
wnzquzque species est. Secundum autem est spe- 
cles, ut homo. Multos siquidem significat, id. est 
omnes εἰ singulos bomines, qui quidem numero 
iter se differunt : alius enim Petrus et alius Pau- 
lus, nec unus suni, sed duo: specie autem, id 
est natura hon differunt. Omnes enim homines 
dicuntur, el revera sunt. 
Particularia numero. differunt — lgitur. id quod 
specialius quidem et particulare. est, numero dif- 
νυ fert, ut Peirus, individuum, et persona et hypo- 
stasis; quod quidem unum aliquem. significat. 
Nam cum quis ex nobis percontatur, quisnam hic 
sit, respondemus, Petrus. ldem autem et vox, 
alius, significat. Alius enim est. Petrus, et alius 
Paulus; item, ipse, et hie, et ille. Hzc et alia 
ejusmodi, quz per se subsistunt, de individuo 
dicuntur. Porro quod complectitur individua , 
species appellatur, latiusque quam individuum 
patet ; utpote quz multa individua comprehendat, 








VARLE LECTIONES. 


! Cod. S. Hil. Noster 1 πάλιν 
ἄνθρωπος 
individuum. 





οὐκ ἔσται ἄνθρωπος. Καὶ ἐὰν εἴπῃς, οὐκ ἔστι θνητὸν, οὐδὲ οὕτως ἔσται 
* Nosler. καὶ λέγομεν τὸν Πέτρον, ^? Noster, ὅπερ xal M! 


xal ἑαυτὸ ὑφέστηκε. Refertur ad ἄτομον, 


543 


S JOANNIS DAMASCENI 


944 


puta homo (quippe comprehendit Petrum, et Pau- A xat μορφὴ xatà τοὺς ἁγίους Πατέρας (8). Τὸ δὲ 


lum, et omnes ao singulos homines) atque, ut 
sancti Patres sanxerunt, natura, et substantia, et 
forma nuncupatur, velut animal : continet enim 
hominem, bovem, equum, latiusque patet, quam 
species. Porro sancli Patres speciem, ac genus, 
naturam, et formam, οἱ àubstantiam appellarunt. 
Caeterum species, hoc est natura, et substantia, 
οἱ forma, non alium, aut diversum efficit, sed 
aliud. Aliud enim quantum ad naturam hominem 
esse dicimus, et aliud equum. Non autem alium et 
alium. Porro in specie dicitur, hoe, et ipsum, et 
illud, et alia id genus. Qux quidem in quid est 
prsedicantur. At vera differentia diversum facit 
(nam diversum esL animal rationale, ab eo quod 
rationis expers est ) et tale, et quale. Adventitia 
substantie autem vox, aut uni tantum speciei 
inest, aut multis. Si uni duntaxat, proprium dici- 
tur; ut facultas ridendi, 42 inest soli bomini; 
86. hinniendi, quz» soli equo. Quod si multis spe- 
ciebus insit, efficit accidens, ut candor. Hic enim 
et homini, et equo et cani, οἱ plerisque aliis spe- 
ciebus inest. Atque hie quinque 14A voces sunt , 
ad quas omnis vog philosophica redigitar. Quam- 
obrem sciendum nobis est, quid quaeque significet, 


πολλὰ εἴδη περιέχον, λέγεται γένος " οἷον τὸ ζῶον. 
Περιέχει γὰρ ἄνθρωπον, βοῦν, ἵππον, χαὶ ἔστι χαθο- 
λικώτερον τοῦ εἴδους. Οἱ δὲ ἅγιοι Πατέρες τὸ εἶδος, 
χαὶ τὸ γένος ἐχάλεσαν φόσιν, χαὶ μορφὴν, χαὶ οὐ- 
σίαν" ποιεῖ δὲ τὸ εἶδος, ἤγουν t) φύσις, xaX ἡ οὐσία, 
xai ἡ μορφὴ, οὐκ ἄλλον, οὐδὲ ἀλλοῖον, ἀλλὰ ἄλλο. 
ἤΑλλο γὰρ, χατὰ φύσιν, λέγομεν τὸν ἄνθρωπον, καὶ 
ἄλλο τὸν ἵππον, οὐχὶ ἄλλον, καὶ ἄλλον. Λέγεται δὲ 
ἐπὶ τοῦ εἴδου- τοῦτο, xal αὐτὸ καὶ ἐχεῖνο, xal τὰ 
τοιαῦτα, ὅπερ bv τῷ τί ἔστι χατηγορεῖται. Ἢ δὲ 
διαφορὰ ἀλλοῖον ποιεῖ. ᾿Αλλοῖον γὰρ ζῶον τὸ λογι- 
χὸν, καὶ ἀλλοῖον τὸ ἄλογον " xaX τοιοῦτον, xat οἷον, 
καὶ ὁποῖον. 'H ἑἐπουσιώδης φωνὴ, ἣ ἑνὶ ὑπάρχει, f) 
«ολλοῖς. Καὶ εἰ μὲν ἑνὶ, λέγεται ἴδιον, ὡς τὸ γελα- 


Β στιχὸν, μόνῳ τῷ ἀνθρώπῳ ὑπάρχον, xal τὸ χρεμε- 


στιχὸν, μόνῳ τῷ ἵππῳ. El δὲ πολλοῖς εἴδεσιν ὑπάρ- 
χει, ποιεῖ τὸ συμδεδηχός * οἷον τὸ λευκόν. Τοῦτο γὰρ 
ὑπάρχει, καὶ τῷ ἀνθρώπῳ χαὶ ἵππῳ, su xov, xal 
ἄλλοις πολλοῖς εἴδεσι, χαὶ αὗται εἰσὶν αἱ πέντε φω- 
ναι, ὑφ᾽ ἃς ἀνάγεται πᾶσα φιλόσοφος φωνή. Ταύτας 
οὖν δεῖ ἡμᾶς γνῶναι, ἐχάστη τί σημαίνει, καὶ ἐν 
τίνι χοινωνοῦσιν ἀλλήλαις, καὶ ἐν τίνι διαφέρουσιν. 
Εἰσὶ δὲ αὖται, γένος, εἶδος, διαφορὰ, ἴδιον xal συμ- 
δεθηχός. 


et in quibus inter se convenient, aut discrepent : sunt autem hz genus, species, differentia, proprium, 


οἱ accidens. 


Brevis earum vocum expositio. — Genus est, ἃ Γένος μὲν, τὸ "χατὰ πλειόνων, χαὶ διαφερόντων τῷ 


quod de pluribus specie differentibus, in quid est 
predicatur; id est dicitur, et nominatur. Predi- 
cari enim idem est, ac de aliquo dici. Species 
est, qua de pluribus numero differeatibus, in 
quid est predicatur. Differentia est, quz: de plu- 
ribus specie differentibus, in quale quid est prsedi- 
dieatur, atque in definitione ut substantialis assu- 
mitur. Hxc autem est, id quod non potest in ea- 
dem specie per:eque, vel esse, vel non esse; 
weram prorsus necesse est ut in ea specie sit, 
eujus est differentia; quam etiam, cum adest, con- 
servat, et cum abest, destruit. Neque fieri potest, 
ut et ipsa, et ipsius contrarium in eadem specie 
Sit : v. g. fleri nequit, ut ratio bomini non insit. 
Nam quod ratione caret, nusquam homo est. Hzc, 
cam ,adest, bominis naturam constituit, et cum 
abest, interimit. Neque enim quod rationis ex- 
pers est, hominis rationem habet. Sciendum igi- 
tur, eam substantialem, et naturalem, et consti- 
taentein , et dividentem, et specificam differen- 
tiam, et substantialein. qualitatem et naturalem 
proprietatem appellari; quse apud philosophos 
propriissime differentia dicitur, ut que maxime 


εἴδει, ἐν τῷ τί ἐστι χατηγορούμενον, τουτέστι λεγό- 
μενον, χαὶ χατονομαζόμενον. Κατηγορεῖσθαι γὰρ 
ἐστὶ τὸ χατά τινος λέγεσθαι. Εἶδος δὲ, τὸ κατὰ 
πλειόνων xal διαφερόντων τῷ ἀριθμῷ, ἐν τῷ τί ἐστι 
χατηγορούμενον. Διαφορὰ δὲ, ἢ χατὰ πλειόνων (9), 
καὶ διαφερόντων τῷ εἴδει, ἐν τῷ ὁποῖον τί ἐστι χατ- 
ηγορουμένη, καὶ ἐν τῷ ὁρισμῷ λαμδανομένη, ὡς οὐ- 
σιώδης. Αὕτη δέ ἔστι, ὃ οὐχ ἐνδέχεται εἶναι, καὶ μὴ 
εἶναι ἐν τῷ αὐτῷ εἴδει, xal ἀδύνατον μὴ εἶναι ἐν τῷ 
εἴδει οὗ ἐστιν ὃ καὶ παρὸν σώζει, xal ἀπὸν φθείρει. 
Καὶ ἀδύνατον αὐτὸ, καὶ τὸ ἐναντίον αὐτοῦ εἶναι ἐν 
τῷ αὐτῷ εἴδει" οἷον τὸ λογιχὸν, ἀδύνατον μὴ εἶναι 
ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. Τὸ γὰρ ἄλογον, οὐκ ἄνθρωπος. 
Τοῦτο παρὸν,συνιστᾷ τὴν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου, xat 


D ἀπὸν,φθείρει. Τὸ γὰρ ἄλογον, οὐχ ἄνθρωπος. Δεῖ 


οὖν γινώσχειν, ὅτι αὔτη λέγεται οὐσιώδης, xal φυ- 
σιχὴ, xai συστατιχὴ, xal διαιρετικὴ, καὶ εἰδοποιὸς 
διαφορὰ, καὶ οὐσιώδης ποιότης, καὶ φυσιχὸν ἰδίωμα 
φύσεως, ἧτις λέγεται παρὰ τοῖς φιλοσόφοις ἰδιαίτατα 
διαφορὰ, ἰδιωτάτη, καὶ αὐτῆς τῆς φύσεως παραστα- 
vu] τῆς ἐχούσης αὐτήν. Ἴδιον δέ ἐστι τὸ ἑνὶ εἴδει 
ὑπάρχον, xai παντὶ τῷ εἴδει, καὶ ἀεὶ, ὅ xal ἀντι- 
στρέφει |i οἷον τὸ γελαστιχόν.] Πᾶς γὰρ ἄνθρωπος, 


VARIAE LECTIONES. 
| Hzc subjecit Combeflsius, nullo suffragante ms. ; necessaria tamen esse series probat. 


NOTAE. 


(o Greg. Naz. epist. ad Cledonium. 

9). Διαφορὰ δὲ ἡ κατὰ xAeiórov, Differentia 
vero ea est, etc. Sic quidem Porphyrius differen- 
tiam definiit. At differentia, qux de multis specie 
diversis enuntiatur, mediam duntaxat speciem 


constituit, non inflmam ; e. gr., rationale de sola 
natura, seu specie bumana, ejusque individuis, 
Petro, Paulo, Joanne, etc., qui nullatenus sunt 
species, ipsomet auctore con(tente. 


5.5 


δηκὸς Bé ἐστι τὸ κατὰ πλειόνων, xal διαφερόντων 
τῷ εἴδει, ἐν τῷ ὁποῖον τί ἐστι χατηγορούμενον, καὶ 
μὴ λαμδανόμενον ἐν τῷ ὁρισμῷ, ἀλλὰ δυνάμενον. 
Καὶ ὑπάρχειν 1, xai μὴ ὑπάρχειν" ὃ οὔτε παρὸν 
citet, οὔτε ἀπὸν φθείρει. Τοῦτο λέγεται ἐπουσιώδης 
διαφορὰ, χαὶ ποιότης. Τοῦτο ἢ χωριστόν ἔστιν, ἢ 
ἀχώριστον. Χωριστὸν μὲν, ὃ ποτε μὲν τίνεται, ποτὲ 
δὲ ἀπογίνεται ἐν τῇ αὐτῇ ὑποστάσει, ὡς κάθισις. 
ἀνάχλισις, στάσις, νόσος, ὑγίωια. ᾿Αχώριστον δὲ, ὅπερ 
οὐσίας μὲν οὐκ ἔστι συστατιχὸν, ὡς μὴ ἐν ὅλῳ τῷ 
vov. ps dina γένηται ἕν τινι 





, 

" E 
secernitur; Bec quid, sed quemdam, sigaificat. 
sumus. . 

KEMAA. G. 
Περὶ διαιρόσεως. 


isionem facimus, ac dicimus : 


ἤγουν κατ᾽ οὐσίαν, ἢ κατὰ συμδεδηκός. Kal cl μὲν 
χαθ' αὐτὸ, 4 ὡς πρᾶγμα, ἢ ὡς φωνή. xai εἰ ὡς 
πρᾶγμα, ἢ ὡς γένος εἰς εἴδη, ὡς ὅταν διέλῃς τὸ ζῶον 
εἰς λογικὸν καὶ ἄλογον. Ἢ ὡς εἶδος εἰς ἄτομα, ὡς ὁ 
ἄνθρωπος εἰς Πέτρον χαὶ Παῦλον, καὶ τοὺς λοιποὺς 


3 Nostri codices τινὶ ὑπάρχειν. 


DIALECTICA. 
γελαστιχὸς, καὶ πᾶν γελαστιχὸν, ἄνθρωπος, Συμόε- A special 










p comprehendüntur: velut, cum animal 


56 
it, ac naturam cui inest, manifestam 
faciat. Proprium autem est quod uni, οἱ omni 
speciei, semperque inest, ac cum ea converti- 
tur, [ puta esse risibile] : omnis enim homo risi- 
bilis est, ac omne risibile est homo. Accidens 
vero est, quod de pluribus specie differentibus, 
jn quale quid est predicatar nec assumitur in 
definitione, sed veladesse vel abesse potest: 
quod nec cum adest, subjectum conservat, nec 
eum abest, interimit. Atque istud. adventitia dif- 
ferentia et qualitas dicitur. Hoc porro, vel sepa- 
rabile est, vel inseparabile. Separabile δεῖ, quod 

L TN V sccidlt, func recedit, ut 
re, sgrotare, valere. In-. 
substantiam minime con- 

“1 universa specie non con- 

*naliqua persona exsistit , 

est, ut presso vel adunco 
esse, et similia, Hoc au- 
ns charaeteristica proprie- 
we discrimeu hypostasim , 
*" est, quod ex substan- 
"f. ejusdem sunt speciel, 

De quibus accuratius deinceps, Deo dante, acturi 





15 CAP. VI. 

De dinisione. 
Disisio quid; superditisio. — Divisio est prima 
C réi seco; velut, animal dividitur im raWiómale 
et irrationale. Superdivisio autem est secenda 
ejusdem rei sectio, ut animal superdividitur in 
pedibus carens , bipes, et quadrupes : pedum ex- 
pers, ut piscem; bipes, ut hominem, et avem; 
quadrupes, ut bovem, equum et similia. Subdi- 
visio autem est paris secte sectio, velut ani- 
mali diviso in ratione prsditumret rationis ex- 
pers; ratione praeditum in mortale et immortale 
secatur. En primum dividitur in duas partes, 
nempe in rationale et irrationale. Unius par 
divisio, hoc est quz rationale in mortale et im- 
mortale dividit, subülvisio est. Ceterum divisio 
et superdivisio non in omnibus rebus locum ha- 
bent, sed cum omnia sub prima divisione non 
lividitur 
in rationale et irrationale; atque in iis quz ra- 
tione wtuntur, et iis qua ratione carent, bipes 
consideratur. Tunc igitur superdivisione necessa- 
animal in. pedum 








Modi octo divisionis. — Sunt autem octo divi- 
dendi modi, ejusmodi de causa. Quidquid enim 
dividitur, aut. secundum se dividitur, aut per ac- 
cidens. Si in se; vel ut res, vel ut vox. Si ut res, 
vel ut genus in suas species, ut cum animal in 
rationale et irrationale diviseris. Vel, ut species 
in individua, ut cum dividitur homo in Petrum et 


VARUIE LECTIONES, 


541 


S. JOANNIS DAMASCENI 


948 


Paulum, ac reliquos singulos homines, vel ut A κατὰ u£po; ἀνθρώπους. Ἢ ὡς; ὅλον εἰς μέρη ᾿ xa 


totum in partes. ldque bifariam , nempe vel in ea 
qua sunt similium partium, vel in ea quz dissi- 
milibus partibus constant. Illud autem est simi- 
Jium partium, cujus segmenta, οἱ nomen , et defi- 
nilionem totius, ac partium euscipiunt : velut 
caro in multas carnes dividitur, et quavis carBis 
pars, caro dicitur, ac carnis recipit definitionem. 
Contra vero dissimilium partium est, cum id quod 
sectum est, nec nomen, Rec deünitionem totius, 
aut etiam partium, mutuo recipit: uli si Socra- 
tein. dividas in manus, pedes, et caput. Neque 
enim pes ἃ Socrate abscissus Socrates dicitur, 
aut caput : neque Socratis, aut eapitis deünitio- 
ncm recipit. Vel ut vox aequivoca in diversa si- 
gnificata ; idque rursus bifariam. Aut enim totum 
quid per vocem significatur, aut pars. Totum 
nempe, ut canis vocabulum. Nam et de terrestri, 
et de sidereo, deque marino cane dicitur, quz 
quidem totum aliquid sunt, ac non pars duntaxat 
animalis. Pars autem est, cum lingu: nomen de 
extremo calceamenti ei tibi parte dicitur, nec 
non de ea animantium parte, in qua gustandi fa- 
cultas sita est : quse quidem partes tantummodo 
sunt, ac non tota quzdam. Atque in hunc mo- 
dum, quod est divisionis subjectum, per se divi- 
ditur. Per accidens aulem, aut veluti substantia ; 
ut cum dico, hominum alii candidi sunt alii ni- 
gri. Homines 16 enim substantia sunt; candor 
autem et nigredo, accidentia. Aut sicut accidens 
in substantias; ut cum dico: candidorum alia 
sunt animala, alia inanimaia. Candor enim acci- 
dens esi; animatum aulem et inanimatoum, sub- 
sLanLiz. Aut sicut accidens in accidentia ; ut cum 
dico : frigidorum alia candida sunt et sieca; alia 
eL siccum, et nigrum, et humidum, universa haec 


Divisio ab uno, et ad unum. — Est praterea 
alius dividendi modus , nempe ab uno et ad unum. 
Ab uno nimirum, ut a medicina, liber medieus , 
el instrumentum medicum. ΑὖΝ uno enim, hoc 
est ἃ medicina, medica nuncupata sunt. Ád unum 
autem, ut salubre medicamentum, el salubris ci- 
bus. Unam enim ac camdem rem, sanitatem sci- 
licet, propositam habent. Eorum porro quae ab 
uno sunt, quzdam a causa aliqua dicuntur, ut 
imago hominis a vera causa, bomine videlicet, 
dicilur : aliqua vero, ut ab aliquo inventa, ut me- 
dicum scapellum , et alia ejusmodi. 


Octo divisionis modi recensentur. Non omnes 
probant divisionem speciei in. individua. — Alque 
hsec generalis divisio est, per quam dividitur qoid- 
quid cadit in divisionem; vel ut genus in spe- 
cies; vel ut species in individua; vel ut totum in 
partes ; vel ut vox equivoca in diverso significata; 
vel ut substantia in accidentia; vel ut accidens in 
substantias; vel ut accidens in accidentia; vel 
Jut ea qua ab uno, et que ad unum. Quanquam 


nonnulli sunt, qui speciei in individua divisionem 


τοῦτο διχῶς, ἣ εἰς ὁμοιομερῆ, ἣ elc ἀνομοιομερῆ. 
Καὶ ὁμοιομερὲς μὲν ἔστιν, ὅταν τὰ τμήματα, χαὶ τὸ 
ὄνομα, xal τὸν ὄρον τοῦ τε ὅλου, xal ἀλλήλων ξέ- 
χωνται, οἷον ἣ σὰρξ διαιρεῖται εἰς πολλὰς σάρχα:ς, 
χαὶ ἕχαστον μέρος τῆς σαρχὸς σὰρξ λέγεται, χαὶ τὸν 
ὁρισμὸν τῆς σαρχὸς ἐπιδέχεται. ᾿Ανομοιομερὲς δὲ 
ἐστι τὸ ἀνάπαλιν, ὅταν τὸ τμηθὲν μὴ ἐπιδέξηται, 
μῆτε τὸ ὄνομα, μήτε τὸν ὁρισμὸν, μήτε τοῦ ὅλου, 
μήτε ἀλλήλων * ὡς ἵνα διέλῃς τὸν Σωχράτην εἰς χεΐ- 
pae, καὶ τούδας, καὶ χεφαλήν " οὔτε γὰρ ὁ τμηθεὶς 
ποὺς ἀπὸ τοῦ Σευχράτους, Σωχράτης λέγεται, ἣ i 
κεφαλή, οὔτε τὸν ὁρισμὸν τοῦ Σωχράτους, f| χεφα- 
λῇς ἐπιδέχεται. Ἢ ὡς ὁμώνυμος φωνὴ εἰς διάφορα 
σημαινόμενα " xal τοῦτο πάλιν διχῶς. Ἢ γὰρ ὅλον 
τι σημαίνεται ὑπὸ τῆς φωνῆς ἢ μέρος. Καὶ ὅλον μὲν, 
ὡς fj κύων φωνή. Φέρεται γὰρ χατά τε χερσαίου χυ- 
vic, χαὶ ἀστρώον, xai θαλαττίου, ἅπερ ὅλον τί εἰσι, 
καὶ οὐ μέρος ζώου. Ὡς δὲ μέρος, ὅτε νὸ τῆς γλώσ- 
σης ὄνομα φέρεται κατὰ τοῦ ἄχρου τοῦ ὑποδήματος, 
χαὶ τοῦ αὐλοῦ, χαὶ τοῦ γευστικοῦ μορίου τῶν ζώων, 
& τινα μέρη εἰσὶ, καὶ οὐχὶ ὅλα " xal οὕτω, μὲν χαύ᾽ 
αὐτὸ διαιρεῖται τὸ διαιρούμενον. Κατὰ συμόεδηχὸς 
δὲ ἣ ὡς οὐσία εἰς συμδεδηχότα, ὡς ὅταν εἴπω τῶν 
ἀνθρώπων, οἱ μέν εἰσι λευχοὶ, ol δὲ μέλανες. "AvOpo- 
ποι μὲν γὰρ, οὐσία. Λευχότης δὲ χαὶ μελανία, συμ.- 
δεθηχότα. Ἢ ὡς συμδεθηχὸς εἰς οὐσίας, ὡς ὅταν 
εἴπω τῶν λευχῶν, τὰ μὲν ἔμψυχα, τὰ δὲ ἄψυχα. 
Δευχὸν μὲν γὰρ, συμδεδηκός * ἔμψυγον δὲ καὶ &yo- 
yov, οὐσίαι. Ἢ ὡς συμδεθηχὺς εἰς συμδεδηχότα, ὡς 
ὅταν εἴπω" τῶν Ψυχρῶν, τὰ μὲν λευχὰ χαὶ ξηρὰ, τὰ 
δὲ μέλανα καὶ ὑγρά. Τό τε γὰρ ψυχρὸν, καὶ τὸ λευ- 
xbv, xaX τὸ μελανὸν, xal τὸ ὑγρὸν, xaX τὸ ξηρὸν, 
ἅπαντα συμδεδηχότα. 


nigra et humida, Nam et frigidum, et candidum, 
accidentia sunt. 


Ἔστι δὲ xal ἕτερος τρόπος, ὡς τὰ ἀφ᾽ ἑνὸς, xal 
πρὸς ἕν" ἀφ᾽ ἑνὸς μὲν, ὡς ἀπὸ τῆς ἰατρικῆς, ἰατρ-- 
χὸν βιδλίον, ἰατρικὸν ἐργαλεῖον. "Amb γὰρ ἑνὸς, τῆ: 
ἰατρικῆς, ὠνωμάσθησαν ἰατρικά" πρὸς ἕν δὲ, ὑγιει- 
γὸν φάρμαχον, ὑγιεινὸν βρῶμα᾽ πρὸς ἕν γὰρ βλέ- 
πουσι, τὴν ὑγείαν" τῶν δὲ ἀφ᾽ ἑνὸς, τὰ μὲν ἔχ τινος 
αἱτίον λέγεται * ὡς fj εἰχὼν τοῦ ἀνθρώπου, ἐξ ἀλη- 
θινοῦ αἰτίου τοῦ ἀνθρώπου λέγεται * τὰ δὲ ὡς ἀπό 


p τίνος ἐξευρημένα, ὡς ἰατριχὸν σμιλίον, καὶ τὰ τοι- 


auta. 


Καὶ αὔτη μὲν ἔστιν ἡ χαδόλου διαίρεσις, χαθ᾽ ἣν 
διαιρεῖται πᾶν διαιρούμενον, ἣ ὡς γένος εἰς εἴδη, ἣ 
ὡς εἶδος εἰς ἄτομα, ἢ ὡς ὅλον εἰς μέρη, ἢ ὡς ópo- 
γυμος φωνὴ εἰς διάφορα σημαινόμενα, ἣ ὡς οὐσία 
εἰς συμδεδηγνότα, ἣ ὡς συμδεδηχὸς εἰς οὐσίας, ἣ ὡς 
συμδεδηκχὸς εἰς συμδεδηχότα, ἣ ὡς τὰ ἀφ᾽ ἑνὸς, χαὶ 
πρὸς ἕν. Τινὲς δὲ ἀπαγορεύουσι τὴν ἀπὸ εἴδους εἰς 
ἄτομα διαίρεσιν, μᾶλλον ἀπαρίθμησιν φάσχοντες " 
πᾶσα γὰρ διαίρεσις εἰς δύο, ἣ τρία, ἣ σπανίως πάνυ 
εἰς τέσσαρα γίνεται. Τὸ δὲ εἶδος εἰς ἄπειοα τῷ πλή- 


549 ' DIALECTICA. 550 
ἴται" ἄπειρο: γὰρ τῷ πλήθει ol χατὰ μέρος A dicendam negent, enumerationemque id potius 

esse asserànt: quod scilicet omnis res in duo, 
aut raro admodum in quatuor dividatur : species autem in inünitam multitudinem 
infinitam enim particularium hominum esse multitudinem. 

Δεῖ δὲ γινώσχει», ὡς οὐδενὶ τρόπῳ τῆς διαιρέσεως Scire autem operz pretimm est, nullo omnino 
θεωρεῖται ἐν τοῖς τμήμασι τὸ φύσει πρότερον xal  divislonis modo considerari in segmentis id, quod 
ὕστερον, οὐδὲ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον. "Ev δὲ τοῖς ἀφ’ natura prius ac posterius est; nec item quod 
ἑνὸς χαὶ πρὸ ἕν διαιρουμένοις, καὶ τὸ φύσει πρότε- magis et minug.: in llis tamen. qui ab uno, vel 
gov, καὶ ὕστερον θεωρεῖται, xal τὸ μᾶλλον καὶ ἦτ- propter ordinem ad unum dividuntur, tum id 
τον, ἐξ οὗ καὶ ἡ ὀνομασία. quod natura prius ἃς posterius est. considerari , 

t tum qnod magis et mirus ; unde etiam denomina- 
tio oritur. Teu 

cam; deinceps tero ilfud subjiciemus, ut 

post caput 

* De divisione. 

st prior rei sectio: exempli gratia, 
Witur in rationale et irrationale. Sub- 
m est uuius partis in. duas alias par- 
1t diviso animali in rationale et irra- 
tem unam, rationale nimirum, dividi- 
rtale, et immortale. Superdivisló au- 
ando, facià rei sectione, eamdem rem 
dimus. Sic homo dividitur in marem 
En divislonem. Rursum quoque divi- 
i animam et*corpus. Én superdivi- 
vero non in omnibus locum babent 
i superdivislo, sed quando omnia sub 
' (ione non continentur. Ecce enim in 
in femina considerantur anima et 






corpus. 
λέγονται CÓ. 1.7 Quar sint contradividentia. — Sciendum est 
*wea-ofy autem contradividentia dici duas species ex ὑπὸ 
V. Τὸ οὖν — eodemque genere sectas, v. gr. Animal In ratlo- 
"-» nale εἰ irrationale dividitur. Rationale et irratio- 
. male contradividentia appellantur. 
γένος εἰς Sunt autem octo divisionis modi. Dividitur enim 
ἃ ἄλσγον, aliquid, vel ut genus in euss species; sic animal 
ρεῖται εἰς. dividitur in rationale et irrationale : vel nt species 
“ςἀνθρώ- in individua, ut. homo in Pétrum, et Paulum, et 
"Hógot- — reliquos singulos homines : Yel ut totum in par- 
εἰσὶν, ὅτε — tes; et hoc dupliciter : vel similes sunt, vel dissi- 
ν ὁρισμὸν miles. Partes similes ez sunt quz nomen et defini- 
τέμνωμεν — tionem totius et sul invicem suscipiunt, ut cum 
πέρος τῆς — carnem in plures carnes secamus, quilibet pars 
€ σαρχὸς p carnis caro dicitur, nomenque ac definitionem car- 
ἡ μήτε τὸ — nis suscipit. Dissimiles vero partes sunt, quz ne- 
μήτε τοῦ (πε nomen, neque definitionem totius, nec com- 
βωκράτην — partium admittunt ; ut dum Socratem dividimus in 
[ὰρ ἡ Xt- — caput, manus, et pedes. Neque enim caput, neque 
χονται 5b — manus, neque pedes, Socratis, ac sui invicem no- 
ὄνομα, οὔτε τὸν ὁρισμὸν τοῦ Σωκράτους, οὔτε ἀλλή- — men et definitionem recipiunt. Vel ut vox zquivoca 
λων. Ἤ ὡς ὁμώνυμος φωνὴ, εἰς διάφορα σημαινό- — in diversa significata, hocque dupliciter; nimirum 
Vrva xdi τοῦτο διχῶς " ἢ ὡς ὅλον, ἢ ὡς μέρος. Ὡς — vel ut totum, vel ut pars. Ut totum quidem, ut 
ὅλον μὲν, ὡς ἡ χύων φωνή " φέρεται γὰρ xarà yep- — hzc vox canis. Dicitur enim de cane terrestri, ca 
σαίου χυνὸς, xal ἀστρῴου, καὶ θαλασσίου, ἅπερ Xov — lesti, et marino, qu: totum quiddam sunt, non 
τί εἰσι, καὶ οὐ μέρος ζώου. Ὡς δὲ μέρος, ὅτε τὸ — pars animalis. Ut pars vero, dum linguz nomen 
λώσσης ὄνομα φέρεται κατὰ τοῦ ἄχρου τοῦ ὑποδήῆ- — dicitur de extremitate calceamenti, de extremitate 
ματος, καὶ ὑφῦ:ἄχρου τοῦ αὐλοῦ, καὶ τοῦ γευστιχοῦ fistulas, ac de membro quo animalia gustandi fa- 
Βορίου τῶν ζώων " ἅ τινα μέρη εἰσὶ, χαὶ οὐχ ὅλα" ἢ — cultatem habent ; qua quidem partes sunt et non 








v 








δεί 


S. JOANNIS DAMASCENI 


552 


tota. Vel ut substantia in accidentia, ut dum dico : A ὡς οὐσία εἰς συμθεδηχότα, ὡς ὅταν εἴπω τῶν ἀν- 


hominu: alii quidem albi, alii vero nigri. Vel ut 
accidentia in subsiantias, ut dum aio : alborum 
alia animata, alia inanimata. Vel ut accidens in 
accidentia : ut si dicam, frigidorum hc quidem 
sicca sunt, illa vero humida. Vel ut ea que ab uno 
sunt, et que ad unum. Ab uno quidem, ut a me- 
dicina, liber medicus, instrumentum medicum, 
nomen habent. Ad unum autem, ut salubre reme- 
dium, salubris cibus. Ad unum enim, sanitatem 


nimirum, respiciant. Porro juxta hunc modum ens 


in substantiam et accidens dividitur. 

Nosse autem oportet in nullo quidem divisionis 
modo considerari in divisis partibus quod natura 
prius est et posterius, nec magis et 1ninus, nisi in 
iis que sunt ab uno, et ad unum. 

CAP. VII. 
De eo quod natura prius est. 

Natura itaque prius illud est, quod infertur qui- 
dem simul, non tamen una secum infert : quod- 
que una secum tollit, sed non simul tollitur. V. gr. 
animal natura prius est. homine. Sublato enim ac 
Bon exsisteute animali, heminem quoque non esse 
necessum est. Homo quippe animal est. Et non ex- 
stante animali, necessario neque hogáo erit; lomo 
siquidem est animal. 1& Contra, sublato homine, 
fleri potest ut animal sit. Erit enim equus, canis et 
similia; quse quidem aninialia sunt. Rursus posito 
homine, etíam animal infertur : homo enim anie 
mal est. Ex illatione autem animalis, non propter- 
ea inferri bominem necesse est; sed equum (íor- 
lasse, aut canem, aut quidpiam simile, Nam et 
ipsa animalia sunt. Quapropter nec Petrus natura 
prior est Paulo, neque animal rationale, irratio- 
nali. Sublato enim et non exsistente Petro, erit 
Paulus ; et, Paulo posito, non simul infertur Pe- 
trus : ac neque illato Petro simul sequitur Paulus. 
Sed neque Petrus magis est, hoc est, amplius homo 
vel animal, quam Paulus : neque Paulus quam Pe- 
trus. At vero medicamentum alio medicamento sa- 
lubrius; et medicus liber alio libro ad sanandum 
aptior reperitur. 

CAP. VIII. 
De definitione. 

Quid definitio. — Definitio est compendiosa ora- 
tio subjecti naturam declarans, seu oratio subjecti 
naturam paucis significans. UL, homo est animal ra- 
lionis particeps, mortale, intelligentiae et scientize 
capax. Àc multi quidem longas amplasque oraltio- 
nes de hominis natura babuerunt : sed quia minime 
breves et compendiose sunt, idcirco definitiones 
non sunt. Sunt rursus breves quidam sermones, 
ui apophthegniata, sed quia rei naturam non ex- 
plicant, proinde nec definitiones quidem sunt. Quin 


θρώπων, ol. μέν εἰσι λευχοὶ, οἱ δὲ μέλανες. "H ὡς 
συμδεθηχότα εἰς οὐσίας, ὡς ὅταν εἴπω * τῶν λευχῶν 
τὰ μὲν ἔμψυχα, τὰ δὲ ἄψυχα. Ἢ ὡς συμθεθηχὸς εἰς 
συμδεδηχότα " ὡς; ὅταν εἴπω τῶν ψυχρῶν, τὰ μὲν 
ξηρὰ, τὰ δὲ ὑγρά" ἣ ὡς τὰ ἀφ᾽ ἑνὸς, χαὶ πρὸς ἕν. 
᾿Αφ᾽ ἑνὸς μὲν, ὡς ἀπὸ τῆς ἰατριχῆς, ἰατριχὸν βιδλίον, 
ἑἱατριχὸν ἐργαλεῖον" πρὸς ἕν ὃς, ὡς ὑγιεινὸν φάρμα- 
xov, ὑγιεινὸν βρῶμα" πρὸς ἕν γὰρ βλέπουσι, τὴν 
ὑγιείαν. Κατὰ τοῦτον οὖν τὸν τρόπον διαιρεῖται τὸ ὅν 
εἰς οὐσίαν χαὶ συμθδεθηκχός. 


AsT δὲ γινώσχειν, ὡς οὐδὲ ἐν ἑνὶ τρόπῳ τῆς διχι- 
ρέσεως θεωρεῖται ἐν τοῖς τμήμασι τὴ φύσει πρότερον 
xat ὕστερον, οὐδὲ τὸ μᾶλλον xal ἧττον, εἰ μὴ ἐν τοῖς 


B ἀφ᾽ ἑνὸς χαὶ πρὸς ἕν. 


ΚΕΦΑΛ. Z. 
Περὶ τοῦ φύσει προτέρου. 

Φύσει οὖν πρότερόν ἐστι τὸ συνεισφερούμενον, χαὶ 
μὴ συνεισφέρον, xaX συναναιροῦν, χαὶ μὴ συνανα. 
ρούμένον, οἷον τὸ ζῶον φύσει πρότερόν ἔστι τοῦ ἀυ- 
θρώπονυ. 'Ava:poupévou γὰρ, καὶ μὴ ὄντος ζώου, ἐξ 
ἀνάγχης οὐδὲ ἄνθρωπος; ἔσται" ζῶον γάρ ἐστιν ὁ 
ἄνθρωπος. ᾿Αναιρουμένου γὰρ χαὶ μὴ ὄντος ζώον, 
ἐξ ἀνάγχης οὐδὲ ἄνθρωπος ἔσται. Ζῶον γάρ ἐστιν ὁ 
ἄνθρωπος" ἀνθρώπου δὲ ἀναιρουμένου, χαὶ μὴ ὄντος 
δυνατὸν εἶναι ζῶον. "Ἔσται γὰρ ἵππος, κύων, χαὶ τὰ 
τοιαῦτα, ἅ τινα ζῶα εἰσί. Πάλιν εἰσφερομένου &v- 
θρωπον, πάντως χαὶ ζῶον συνεισφέρεται. Ζῶον γάρ 
ἐστιν ὁ ἄνθρωπος. Ζώου δὲ εἰσφερομένου, o) πάντως 
συνεισφέρεται ὁ ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ f) ἵππος, fj χύων, fi 
τι τῶν τοιούτων. E Ζῶα γάρ εἰσι xal αὐτά. Οὔτε οὖν 
ὁ Πέτρος ἐστὶ φύσει πρότερος τοῦ Παύλον, οὔτε τὸ 
λογιχὸν τοῦ ἀλόγου ζώου. Πέτρον γὰρ ἀναιρουμένου, 
xa μὴ ὄντος, ἔσται Παῦλος " καὶ Πέτρου εἰσφερομέ- 
νου, o) συνεισφέρεται Πέτρος, οὔτε Πέτρου εἰσφερο- 
μένον, συνεισφέρεται Παῦλος. Καὶ οὔτε Πέτρος ἐστὶ 
μᾶλλον, ἤγουν πλέον τοῦ Παύλου ἄνθρωπος ἣ ζῶον " 
οὐδὲ Παῦλος τοῦ Πέτρον. Εὐρίσχεται δὲ φάρμαχον 
ὑγιεινότερον φαρμάχου, χαὶ βιθλίον ἰατριχώτερον 
βιδλίου ἄλλὸόν. ͵ 


ΚΕΦΑΛ. H' 
^ Περὶ ὁρισμοῦ. 

Ὁρισμός ἐστι λόγος σύντομος δηλωτιχὸς τῆς φύ- 
σεως τοῦ ὑποχειμένου πράγματος. Τουτέστιν !, ὁ δι᾿ 
ὀλίγου σημαίνων τὴν φύσιν τοῦ ὑποχειμένου πρά- 
γματος. Οἷον, ἄνθρωπός ἐστι ζῶον λογιχὸν, θνητὸν, 
νοῦ χαὶ ἐπιστήμης δεχτιχόν. Πολλοὶ μὲν οὖν ἐποίησαν 
περὶ φύσεως ἀνθρώπου λόγους χατεπεχτάδην"» ἤγουν 
ἐχτεταμμένους xal μεγάλους. ᾿Αλλ᾽ οὐχ εἰσὶ σύντο- 
μοι, διότι οὐχ εἰσὶν ὁρισμοί n. Εἰσὶ δὲ xal σύντομοι 
λόγοι, ὡς τὰ ἀποφθέγματα, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ οὐ δηλοῦσι 
φύσιν πράγματος, οὐχ εἰσὶν ὁρισμοί. Καὶ τὸ ὄνομα 


VARLE LECTIONES. 
k [Ic desunt iu cod. R. 1986, 9927 et 5447; in Colb. vero et in nostro scriptum est : ζῶα γάρ εἰσι 


τὰ τοιαῦτα. — ! Rrevioris logicze codices ἤγουν. 
ctaden, id est extensos. 


&VItV. 


* Quidam cod. xaz' ἐπέχτασιν. Vet. interp. 
* Hzc verba desunt in. Reg. 2927 et 5447, in aliis habetur διὸ οὐδὲ ὁρισμοί 


. secundum 


(10) Ammen. Proleg. in ag. Porphyrii. 
Parnot. Ga. XCIV. 


ἀνὰ α re 


. 554 
P réi naturam szpe demon- 
iio est. Nomen enim dictio 
^m est oratio : oralio vero 
5», lisque dilferemtibus, di- 
aque terminus nomem est, 
»rminus est in conjunctione.] 
differentiis. consttuentibus, 
— ez subjecto εἰ fine. 
Ὁ, ΟΣ genere et constituen- 
libus, differentiis, ut in defi- 
14] est substantia animata 
mim substantia. genus est; 
neu preditum, constituentes. 
utem ex materia et. fora ; 
lüt ex zre, viri speciem re- 
» materia est : virl autem 
;, est statum forma. Perro 
1 differenti respondet. Ad 
6 sumitur; ut medicina est, 
1 corpora versatur, et sf 
medicinse subjecta sunt. hu- 
'utem ipsius est sanitas. 
z accidentibus. --- Definitio 
» descriptio ex iis quz ad- 
ex propriis et accidentibus 
imal rationale risi- 
incedens, habens latos un- 
la essentiz adventitia sunt. 
ἢ dicitur, quasi adumbrans, 
statum declarans; sed iHa 
*etantur. Porro definitio de- 
iomo est animal rationsle, 








est definitio, dicitur per me- 
erre terminis. Ut enim ter- 
iique proprium est, ab alio 
*Rüuitio eujusvis rei naturam. 
distinguit. 

— Hominis definitio integra. 
» seu bonitas, in eo sita est, 
»nibus, nec redundet. Virium 
»nes, vel desiderentur, vel re- 
em ea definitio est, que con- 
ta; imperfecta vero quee non 
nec qug dictionibus defleitur, 


jeneris, seu logicee brevioris ; 
ων, xal σύντομος εἶναι, xal 
possunt, atque adeo definitio 
siulat : qus prz aliis textui. 
tionem Aussi per illationem, 
1| dubio vox ὄρος, terminum 
em autem nomine constare 
minum simplex nomen non 
it, non ambigua aut obscura. 
nomen exira propositionem 
ὡς οἷον. 





(1!) Ammonius, loc. cit. 


18 


555 


S. JOANNIS DAMASCENI 


555 


nec que redundat, cum reuefinita convertitur. Naim A ἀζει τοῖς πράγμασιν [τ ὥστε λέγειν" θαυμαστὸν ἡ 


cum dictionibus abundat, rebus deficitur; cum au- 
tem dictionibus deficitur, rebus redundat. [Itaque 
"dicti mirum artificium natura excogitavit; nimirum 
epulentam egestatem , et opes egestatem mentien- 
tes. ] v. gr., perfecta hominis definitio, est animal 
rationale, inortale. Ecceconvertitur. Nam omne ani- 
-mal rationale, mortale, homo est : omnisque homo, 
animal est rationale, mortale. Si igitur una aliqua 
dietio in ea desideretur, rebus redundat: velut, 
animal. rationale, Vides enim eam uua dictione defci 
(aon enim dixi mortale) ac rebus abundare : non 
enim solus homo animal est ratione praeditum, sed 
etiam angelus : nec convertitur cuni re de&nita. Rur- 
sum ai dixero, animal rationale, mortale, graiumati- 


φύσις &osüps μηχάνημα, ἔνδειαν πλουτοῦσαν, xal 
πλοῦτον ὑποχρινόμενον ἔνδειαν.) Οἷον ὁ τέλειος ὁρι- 
σμὸς τοῦ ἀνθρώπον, ζῶόν ἔδτι λογιχὸν θνητόν (12). 
Ἰδοὺ ἀντιστρέφει " πᾶν γὰρ ζῶον λογιχὸν, θνητὸν, 
ἄνθρωπός ἐστι᾽ xal πᾶς ἄνθρωπος " ζῶόν ἐστι λογι- 
κὸν, θνητόν" ἐχν οὖν λείψῃ μιᾷ λέξει 5, πλεονάζει 
τοῖς πράγμασιν ᾿ οἷον, ζῶον λογιχόν. Ἰδοὺ ἔλειψε τῇ 
λέξει" o9. γὰρ εἶπον, θνητόν" xai ἐπλεόνασε τοῖς 
πράγμασιν. Οὐ γὰρ μόνος ἄνθρωπος ζῶον λογιχὸν, 
ἀλλὰ καὶ ἄγγελος" xal οὐχ ἀντιστρέφει. Ἐὰν δὲ 
εἴπω. Ζῶον λογιχὺν, θνητὸν, γραμματικόν * πάλιν 
οὐχ ἀντιστρέφει. ᾿Επλεόνασε γὰρ τῇ λέξει, διὰ τὸ εἰ- 


πεῖν, γραμματιχόν. "Ἔλειψε δὲ τοῖς πράγμασιν. Οὐ 


πάντα γὰρ ἄνθρωπον ὡρίσατο, ἀλλ᾽ ἣ μόνον ! τοὺς 


cum;ne sic quidem convertitur. Una siquidem di- B γραμματιχούς. Πᾶν γὰρ ζῶον λογιχὸν, θνητὸν, γραμ- 


€elione redundat, eo quod dixerim, grammaticum : 
rebus autesn delicitur. Non enim omaem liomineimn 
definivit, sed grammaticos duntaxat. Etenim, animal 


ματιχὸν, ἄνθρωπός ἐστιν" οὐ πᾶ; δὲ ἄνθρωπος ζῶον 
λογικὸν, θνητὸν, γραμματιχόν ἐστιν. Οὐ γὰρ πᾶς 
ἄνθρωπος γραμματικός ἐστι. 


"tui omne ratione ulens, mortale, grammaticum, homo est; at non item omnis homo animal cst 
.rMiowe utens, morlale, grammaticuin. Non eniu omnis homo grammaticus est. 


40 Períecta igitur definitiones es& sunt, que cum 
ve delluita convertuntur. Sed quoniam proprium 
quoque, cum eo, cujus est proprium, convertitur 
(quidquid enim homo est, illud quoque risibile 
est, el quidquid est risibile, idem eliam homo est), 
distinctionis causa insuper adjiciendum dicendum- 
que est; nimirum perfectas definitiones eas demum 
e$$«, qua ex genere et. constituentibus differentiis 


sumuptur; quaque nec dictionibus deflciuntur ; C 


uec redundant, ἃς denique cuam) re delinita convert- 
iunjur. Eedein quoque modo, eas qua ex utroque, 
hoc est ex subjecto et fine accipiuntur, perfectas 


Τέλειοι οὖν ὁρισμοί εἶσιν, ol ἀντιστρέφοντες πρὸϑ 
τὸ ὀριστόν. ᾿Αλλ᾽ bns xal τὸ ἴδιον ἀντιστρέφει πρὸς 
τὸ οὗ ἐστιν ἴδιον εἴ τι γὰρ ἄνθρωπο; τοῦτο γελα- 
στιχόν" χαὶ εἴ τι γελαστιχὸν, τοῦτο ἄνθρωπος δεῖ 
ἡμᾶς προσδιορισαμένους εἰπεῖν, ὅτι τέλειοι ὁρισμο' 
εἰσιν, οἱ ἐχ γένους χαὶ συστατιχῶν διαφορῶν παρα- 
λαμόανόμενοι, xai μήτε ἐλλείποντες τῇ λέξει, μήτε 
πλεονάζοντες, καὶ ἀντιστρέφοντες πρὸς τὸ ὁριστόν. 
Ὡσαύτως δὲ οἱ λαμθανόμενοι Ex τοῦ συναμφοτέρου, 
τοῦ τε ὑποχειμένου, χαὶ τοῦ τέλους τέλειοί εἰσι, χαὶ 
ol £x τοῦ συναμφοτέρου, τῆς τε ὕλης xal τοῦ εἴδους. 
"Ἔστι δὲ ὅτε xal οἱ £x μόνου τοῦ ὑποχειμένου, ὅταν 


VARLE LECTIONES. 


* [lec usque ad illa verba, οἷον, ὁ τέλειος ὁρισμός, non leguntur in codicibus secundi 
spuria crediderim e margine translata. 
eneris. 
νους. lu cod. S. Hilarii supra lineam emendatum est, ἀλλὰ μόνον. 


nec quid hic indicent capio : 
etiam duo codd. Regii fusioris Logica sive primi 
Reg. 2950, πλὴν μόνονς. Alter : ἀλλὰ pó 


eneris, 
* Edita μία λέξις. Sic 
t Nonnulli Regii et Colb., ἀλλ᾽ ἣ μόνους 


NOTAE. 


(12) Ζῶόσν ἐστι Aoyuxóv θνητόν. Est animal ra- 
tione mortale. Non enim solus homo esl. animal 
rationale, inquil, sed ctiam angelus. Nimirum in 
Dialectica 808 congessit qua: philosophi, nemine 
Patrum refragante, docuerant. Post Platonem vero 
Nazianzenus, orat. 57 post med. et alii hominem 


Corpora demonum | in superioribus explicuimus, ra- 
lione quadam liberiore, per quam a Platonicis haud 
longe discederemus. Atqui secundum hc prarjudicia 
hoibinem deflpierant animal rationale, mortale. 
Quam definitionem Noster utique non admisisset, 
nisi in Patrum libris szpius occurreret. Omnino 


unà animal rationale mortale : favet Aristo- D quippe adversatur ejus de angelorum incorporali- 


teles qui lib. 1, prior Analvt. c. 51, animal dividit 
in mortale et immortale ; in mortale, puta hominem : 
alunt subipde Porphyrius, et Ammonius, et im- 
mortale, sive angelum. Hujus tum detinitionis , tum 
divisionis rationem petendam arbitror, ex illa Pla- 
tonieorum opinione, quam refert Plotinus Enn. 3, 
lib. v, c. 6, esseutiam daemonis ( ita vocabant an- 
gelos ordinis infini) xa0* ὅσον δαίμων, qua demon 
est, una cum quodam corpore vel aereo vel igneo esse. 
Doctrinam hanc Marsilias Ficinus edisserit, ad 
bunc Plotini librum, cap. 5, ubi quinque ponit se- 
cendum Platonicos animalium rationalium genera ; 
alia iere. ignea, alia ex igne et aere, alia. ex aere 
et aqua subtili, alia aquea, alia ex aqua et subuli 
terra. Quinta hec sunt, inquit, hominum, quasi in- 
finorum demonum corpora. liec porro accepit'non 
tantum ex Orplieo, verum et ez Apuleio, Jamb'icho, 
Porphyrio, aliisve Platonicis, ut testatur, cap. 6, 


tate sententizs, quam in theologicis astruit. At Pa- 
tres Graci, dum majorum dicta vel placita venera- 
bundi exciperent, saepe pugnantia scripsere. Eniin- 
vero divisio animalis rationalis in mortale et im- 
mortale, illaque delinitio hominis, ut sit animal 
rationale, mortale, nequaquaw potest convenire 
cum trita apud Damascenum divisione substantiz 
in corpoream et incorpoream, seu angelum. Ad suimn- 
mum ex his inferri queat, sanctum hunc Doctorem, 
eo loci quem expendimus, animalis et rationalis 
voeabula latiori sensu accepisse, ac differentiam 
mortalis in defininione hominis admisisse, quo na- 
tura hominis ab angelica omnifarie secerneretur, 
eo maxime quod τὸ λογιχὸν rationale, ratiocinandi 
vim, sive cum sensu conjunctam, sive Senaus. ex- 
pertem, Grzecis significat ; ex quo mortalis discrimen 
apponendum duxerint. 


TICA. 558 
item esse. Atque interdum etiam eas, quz ex solo 
subjecto; cum scilicet. subjectum illud alteri arti 
non subjicitar, ut vitrum arti vitrariz. Interdum 
rursüs ex solo flne; cum finis ille alterius artis 
esse finis non potest, ut in exstruendarum navium 
arte. Quocirca ex his omnibus intelligendum est, 
definitioriis perfectiorem in hoc sitam esse, ut cum. 
re definita eonvertatur. 

"Opoc latius pátet quam ὁρισμός. — Sola substantia 
definitur, individua et accidentia describuntur.—bif- 
fert autem. vox ὁρισμὸς, a voce ὄρος, quod'atteram. 
latius sit, alterum angustius. Vox enlm ὄρος latius 
patet, quám ὁρισμὸς, sew difhiirfo. Nar et terrze 
limitem significat; decretimque ac serténtlam, üt 
eum dielmus ὥρισεν ὁ βασιλεὔς, 1d ést Rek ἐ decré- 
tii. Indicat etlam illud in. qnod preposftio tesolVt- 
tur, tt, Deo favente, infra cognoscemüs. Beiilque ^ 
nmodo signiflcat compendiosam orationem, qixe 


Porro scieüdum est definitionem íi 9614 sub- 
stantia aecipl ac speciebus ejus; δός individua, 
tret accidentia deffniri posse, '&ed taittimii tescrIbi : 
quia rmitirum deflüliio édnflatur ἐξ géíefe “εἰ 
Wifferentís. cotistiuentibus : descriptio atleti ex 
δοοίδοπεαι δεῖ, 
: CAP. TX. 

Bé generi: 

Quid equivotá.— Genus nonten equitoctini, et quin- 
tuplez, — In zequtrocis tria quzrenda sunt: hisiruim 
an vor squivoca sit; quotnam signfflcatidties 
habeat; acde quinam earum serme sit. Prius lix- 
que exponendum est quid sit equlvoeum. JEqui- 
voca sunt, cum duo vel plura idem nomen habent ; 
quodvis autem eorum aliud quidpiam signillcat, 
atque diverssi etibstantio est ; Hoc est aftám deffni- 
tionem recipit: quemadmadum etian rrünc iri genete 
rés $e habet, Genus cniin squivocórufn numero 
est. Dicitur enhn génés primns patris, ἐξ parenti 
bos ; atque uírinique horum düpliti modo, tempe 
propinque vel remote. A profinqu& nimirwm pa- 
iria, ut ab Hieresulymis dicitur quis. Hierosoly- 
maitenus : ἃ renfétd; ut ὁ Pilbsiina provincie, 
Pifiesünés. Eddem'niodo ἃ prépinquo parerte, ut. 
eter Achilles Pole fius, Peleides dicitut : a fe- 
molo, uteum Qf idem.ab zvo Zaco ZEscides 
appellatur. Nam 4Eacué Pelei pater etát. Genus 
Fursum dicitar, babitedo utius erga multos, qui 
ab eo ortom liabent, ut cum oriines, qui sb Israele. 
iabus generis .shnifieationibus: nulla. philosophis 








ECTIONES. 


et. 5447. Hic enim de definitione sermo est, non de 
wuetor. " In editis ét Reg. 5447 deest ἀπὸ "Tegoso- 
αιστίνης. 


“ε. . - 
fine et. objecto; et cap. 37: συστατιχὰς διαφορὰς 
constituentes eorum differentias agnoscit. Eis tamcn. 


essentiam proprie dictam denegat; quia substantia: 
soli conveniat ut sit, vt docet cap. 58. 





S. JOANNIS DAMASCENI 


oU 


"Genus. philosophicum. — Genus rursus id dicitur A λέγεται πάλιν γένος, ᾧ ὑποτάσσεται τὸ el5o;, οἷον 


emi species subjicitur, v. gr., sub animali sunt, 
homo, equus, et aliz species : itaque animal ge- 
nus est. Ac de hoc genere tractant. philosophi. 
Quod etiam ad bunc modum definimus : genus est 
quod de pluribus specie differentibus, in quid est 
prsdicatur, ut animal zenus est quod de liomine, 
equo, et bove, aliisque pluribus, in quid est prz- 
dicatur ; quee quidem inter se apecie discrepant. 
Alia enim bominis species, et alia equi, εἰ alia 
bovis. In quid est autem predicatur. Nam cum ex 
nobis qusritur, quid sit homo; dicimus, animal. 
Simili etiam modo cum quaritur, quid est equus; 
animal, dicimus. Itaque genus est id cui species 
subjicitur [est ilem genus, quod dividitur in 


ὑπὸ τὸ Quóy ἔστιν ὁ ἄνθρωπος, ἵππος, xat. ἕτερα 
εἴδη" τὸ οὖν ζῶον γένος ἐστί. Περὶ τούτου τοῦ γένους 
παρὰ τοῖς φιλοσόφοις ὃ λόγος " ὃ ὁριζόμενοι λέγομεν" 
γένος ἐστὶ τὸ χατὰ πλειόνων χαὶ διαφερόντων τῷ 
εἴδει, ἐν τῷ τί ἐστι χατηγορούμενον. “Ὥσπερ τὸ ζῶον, 
γένος ὃν, χατηγορεῖται τοῦ ἀνθρώπου, xaX ἵππου, 
xai βοὸς, χαὶ ἄλλων πλειόνων ἕν τῷ τί ἐστιν, & τινα 
πῷ εἴδει διαφέρουσιν ἀλλήλων. “Ἕτερον γὰρ εἶδος 
ἀνθρώπου, xal ἄλλο ἵππου, xal ἄλλο βοός. Ἐν τῷ 
τί δέ ἐστι, κατηγορεῖται. ἙἘρωτώμενοι γὰρ τί ἐστιν 
ἄνθρωπος ; φαμὲν, Ζῶον, ὁμοίως δὲ xal ἕππος. Ἔρω- 
τώμενοι γὰρ, τί ἐστιν; λέγομεν, Ζῶον. Ὥστε γένος 
ἐστὶν, ᾧ ὑπόχειται τὸ εἶδος, [x Καὶ πάλιν γένος 
ἐστὶ τὸ διαιρούμενον εἷς εἴδη.] Τὸ γὰρ γένος εἰς εἴδη 


species). Nam genus in species dividitur, latiusque B διαιρεῖται, xat καθολιχώτερον τοῦ εἴδους ἐστὶ, καὶ 


patet quam species, ac species complectitur, iis- 
que superius est. 

Subjectum | exsistentie εἰ praedicationis. —Scire 
enim operz pretium est, superius dici, quod ge- 
neralius est; inferius autem ac subjectum ad 
praedicationem, id quod est minus generale. Est 
enim subjectum ad exsistentiam, ut substantia ; 
supponitur enim accidenti, ut exsisiat, quippe 
cum illud in ipsa subsistat : est item subjectum 
ad przdicationemn, quod nimirum particulare est. 
Ut enim genus de specie, ita species przdicatur 
de individuis. Liquet autem genus quidem eese 
specie generalius, ac speciem individuis. De qui- 
bus accuratius infra Deo favente disseremus. Nunc 


vero cum de genere verba fecerimus, de specie C 


quoque loquamur. 
CAP. X. 


De specie. 

Quid species philosophica. — Quin species quoque 
in squivocorum numero est, qux» duplici modo 
dicitur. Species enim ípsa etiam cujusque rei 
forma [et figura dicitur, uti v. gr. status spe- 
cies] velut et à quodam dictum est : Prima spe- 
cies digna imperio. Species rursum, illud substan- 
viale est quod collocatur sub genere. Ac rursum, 
species est id de quo genus in quid est praedica- 
tur. Rursus denique species est id quod de plu- 
ribus numero differentibus in quid est przdicatur. 
"Ceterum dus priores speciei descriptiones habi- 
tudine sola et ordinis ratione inter se differunt, 
uli ascensus aique descensus, ac speciei omni 
secommodantur. Tertia autem ac postrema de- 
scriptio, infime duntaxat speciei, que proxine 


individuis superior est, ac singulariter exsistentia, seu supposita, complectitur ; 


cimus hominis speciem. 
Diximus igitur genus triplici ratione dici, deno- 
minatione scilicet, a parentibus οἱ a patria ; atque 


περιέχει τὰ εἴδη, xal ἐπάνω αὐτῶν ἐστιν. 


Χρὴ γὰρ γινώσχειν, ὡς ἐπάνω λέγεται τὸ χαθ- 
ολιχώτερον. Ὑποχάτω δὲ, καὶ τὸ ὑποχείμενον πρὸς 
χατηγορίαν, τὸ μεριχώτερον. Ἔστι γὰρ ὑποχείμενον 
πρὸς ὕπαρξιν, ὡς ἡ οὐσία * ὑπόχειται γὰρ πρὸς ὕπ- 
ἄρξιν τῷ συμδεδηχότι * ἐν αὐτῇ γὰρ ὑφίσταται τὸ 
συμδεθδηχός. Kal ἔστιν ὑποχείμενον πρὸς χατηγορίαν 
τὸ μεριχόν 7" χατηγορεῖται γὰρ, τὸ μὲν γένος τοῦ 
εἴδους, καὶ τὸ εἶδος τῶν ἀτόμων " δῆλον δὲ ὡς xa5- 
ολιχώτερον ἐπὶ τὸ γένος τοῦ εἴδους, χαὶ εἶδος τῶν 
ἀτόμων, περὶ ὧν ἀχριδέστερον ἐν τοῖς ἑξῆς σὺν Θεῷ 
μαθησόμεθα. NUv δὲ περὶ τοῦ γένους εἰπόντες, εἴπω- 
μεν χαὶ περὶ τοῦ εἴδους. 


ΚΕΦΑΛ. P. 
Περὶ εἴδους. 

Καὶ τὸ εἶδος δὲ τῶν ὁμωνύμων ἐστὶν, δισσῶς λε - 
γόμενον * λέγεται γὰρ εἶδος, χαὶ ἡ xácxou μορφὴ, 
καὶ τὸ σχῆμα * οἷον τὸ εἶδος τοῦ ἀνδριάντος " xab' ὃ 
χαὶ εἴρηται (14) * πρῶτον μὲν εἶδος ἄξιον τυραννίδος. 
Ἔστι πάλιν εἶδος, τὸ οὐσιῶδες, τὸ ὑποταττόμενον 
ὑπὸ τὸ γένος. Καὶ πάλιν εἶδός ἐστιν, οὗ κατηγορεῖ- 
ται τὸ γένος ἕν τῷ τί ἐστι. Καὶ πάλιν εἶδός ἐστι, τὸ 
xatà πλειόνων, χαὶ διαφερόντων τῷ ἀριθμῷ ἐν τῷ 
τί ἐστι χατηγορούμενον. ᾿Αλλ' αἱ μὲν πρῶται δύο 
ὑπογραφαὶ χατὰ τὴν σχέσιν μόνον * διαφέρουσιν, 
ὡς ἀνάδασις χαὶ χατἀδαλσις, χαὶ ἁρμόζουσιν ἐπὶ 
παντὸς εἴδους. 'H δὲ τρίτη xat τελευταία ὑπογραφὴ, 
μόνον ἐπὶ τοῦ εἰδιχωτάτου εἴδους, τοῦ προσεχῶς 
Enávo τῶν ἀτόμων ὄντος, τοῦ περιέχοντος τὰς ὑπο- 
στάσεις, ὡς λέγομεν, τὸ εἶδος τοῦ ἀνθρώπον. 
qua ralione di- 


Εἴπομεν οὖν ὡς τὸ γένος τρισσῶς λέγεται. "Arb 
τοῦ τεχόντος, xai ἀπὸ τῆς πατρίδος, xal xa0' ἐχά- 


VARLE LECTIONES. 
z Hec addo ex brevi logica, quia cap. seq. expresse testatur auctor se descriptionem hanc cum 


- essteris attulisse, cum de 
τον. * Deerat μόνον in editis. 


) Euripides, ex quo Porphyrius. 


enere sermonem haberet. Favent ea, quz proxime sequuntur. » Regii duo, 


NOTAE. 


563 


S. JOANNIS 


LINE IS aw 


DAMASCENI 


964 


genus, non ens.—lIHomo species specialissima. — Dís- A γένος, τοῦ γένους αὑτῶν, ἕως τοῦ γενιχωτάτου. 'A.- 


crimen inter speciem et individua. —]Nec vero illud 
ighorandum est, species sui generis, nomen ac 
definitionem, genusque ejus generis quod supe- 
fius habet, ad ipsum usque generalissimum genus, 
mecessario recipere: species autem ipsas alte- 
ram alterius definitionem nequaquam 93 mutuo 
posse sumere. Ut autem dilucidius fiat quod dico, 
ad hunc modum agamus. Substantia primum ac 
generalissimum genus est. Quanquam enim cum 
substantia, tum accidens scindatur ab ente, haud 
tamen ens genus eorum cst. Nam illa entis qui- 
dem nomen recipiunt; at non item definitionem. 
πε quippe in hunc modum definiunt : Ens, aut 
est quod per se subsistit, nec re alla, ut exsistat, 
opus habet ; vel est quod perse non potest esse, 
sed in altero suum esse habet. Substantia autem 
iud tantum cst quod per se exsistit, nec'alia re, 
οἱ Subsietat, opus habet. En substantia totam en- 
tis definitionem non accepit ; nec proinde ens ge- 
nas est respectu substantie. Species enim intc— 
gram generis sui definitionem absque ulla diminu- 
flone suscipit. At nec accidens entis species est: 
Aeque enim integram entis definitionem recipit, 
sed dimidiam partem duntaxat. Aecídens quippe 
yes est, qux per se esse non polest, sed solum 
f sltero süaum esse habet. En quo pacto nec sub- 
étantia integram entis definitionem suscipiat, nec 
aceldens : verum substantia dimidiam tantum 


partem, accidens Item dimidiam alteram partem. (. 


Quapropter licet ens in substantiam et accidens 
dividatur, eorum tamen genus non est, Substan- 
tia autem.díividitur et in corpus et. Incorporeum. 
Corpus vero et incorporeum substantie species 
$uRL; quandoquidem utrumque horum et nomen 
et definitionem substantiz integram recipit. Con- 
διαὶ Ítaque substantiam non esse speciem, cum 
non habeat supra se genus; verum esse ipsum 
primum et generalissimam genus. Rursus corpus, 
quod. substantiz; species est. animati et inanima- 
tl, genus est. Animatum rursus, in sensibile et 
in insensibile. Sensibile quidem animal est, quippe 
quod vitam et sensum habeat: insensibile au- 
tem est planta: net enim ipsi sensus inest. Porro 


λέλων δὲ τὰ εἴδη οὐ δύνανται τὸν ὁρισμὸν δέξασθαι. 
Ἵνα οὖν σαφέστερον fj τὸ λεγόμενον, οὕτως εἴδω- 
μὲν δ' Πρῶτον xal γενιχώτατον γένος ἐστὶν ἡ οὐσία. 
El γὰρ xai τέμνεται Ex τοῦ ὄντος ἡ οὐσία xal τὸ 
συμθεθηχὸς, ἀλλ᾽ οὐχ ἔστι γένος αὑτῶν τὸ ὄν. Ἔπει- 
δὴ τὸ μὲν ὄνομα τοῦ ὄντος δέχονται, τὸν δὲ ὁρισμὸν 
οὗ δέχονται, Ὃν ἐστὶ πρᾶγμα ἣ αὐθύπαρχτον, χαὶ 
μὴ δεόμενον ἑτέρον πρὸς σύστασιν, f| τὸ μὴ xaO 
ἑαυτὸ δυνάμενον εἶναι, ἀλλ᾽ ἐν ἑτέρῳ ἔχον τὴν ὕπαρ- 
ξιν. Οὐσία δέ ἐστι πρᾶγμα αὐθύπαρχτον, xal μὴ 
δεόμενον ἑτέρου πρὸς σύστασιν μόνον. Ἰδοὺ οὐχ 
ἐδέξατο tj οὐσία ὅλον τὸν ὁρισμὸν τοῦ ὄντος. "Ὥστε τὸ 
ὃν οὐχ ἔστι γένος τῆςς οὐσίας, cote ἡ οὐσία cou bv; 
τος. Τὸ γὰρ εἶδος ὅλον ἀπαραλείπτως τὸν ὁρ'σμὸν 
τοῦ γένους αὑτοῦ δέχεται. ᾿Αλλ᾽ οὐδὲ τὸ συμδεδηχός 
ἐστιν εἶδος τοῦ ὄντος. Οὐ γὰρ δέχεται ὅλον τὸν ὁρι- 
σμὸν αὐτοῦ, ἀλλὰ τὸ ἥμισν. Συμδεδηχὸς γάρ ἐστι 
πρᾶγμα τὸ μὴ xa0' ἑαυτὸ δυνάμενον εἶναι, ἀλλ᾽ ἐν 
ἑτέρῳ ἔχον τὴν ὕπαρξιν μόνον. Ἰδοὺ οὔτε ἢ οὐτία 
δέχεται ὅλον τὸν ὁρισμὸν τοῦ ὄντος, οὐδὲ τὸ συμθεθη- 
χός. 'AXX ἡ μὲν οὐσία τὸ ἥμισν, καὶ τὸ συμδεδνχὸς 
τὺ ἄλλο ἔμισυ. Ὥστε εἰ xal τέμνεται τὸ ὃν εἰς οὐσίαν 
χαὶ συμθεθδηχὺς, ἀλλ᾽ οὐχ ἔστι γένος αὐτῶν. Οὐσία 
δὲ τέμνεται cl; σῶμα xol ἀσώματον. Ἰδοὺ τὸ σῶμα 
καὶ τὸ ἀσώματον εἴδη εἰσὶ τῆς οὐσίας. Ἕχαστον γὰρ 
αὐτῶν καὶ τὸ ὄνομα, xai τὸν ὁρισμὸν τῆς οὐσίας ἐπι- 
δέχεται. Ὥστε ἡ οὐσία οὐχ ἔστιν εἶδος, μὴ ἔχουσα 
ἐπάνω αὐτῇς γένος, ἀλλ᾽ αὕτη ἐστὶ πρῶτον, χαὶ γε- 
νικώτατον γένος. Πάλιν τὸ σῶμα τέμνεται εἰς ἔμψυ- 
χον καὶ ἄψυχον. Ἰδοὺ πάλιν τὸ σῶμα εἶδος ὃν τῆς 
οὐσίας, γένος ἐστὶ τοῦ ἐμψύχου βμὶ τοῦ ἀψύχου. Τὸ 
ἔμψυχον πάλιν διαιρεῖται, εἰς αἰσθητιχὸν χαὶ ἀναί- 
σθητον. Αἰσθητιχὸν μὲν οὖν ἐστι τὸ ζῶον, τὸ ζωὰν, 
καὶ αἴσθησιν Eyov* ἀναίσθητον δὲ τὸ φυτόν * οὐ γὰρ 
ἔχει αἴσθησιν. ἜἜμψυχον δὲ λέγεται τὸ φυτὸν διὰ τὸ 
ἔχειν θρεπτιχὴν, καὶ αὐξητιχὴν, καὶ γεννητιχὴν δύ- 
vagi. Τὸ ζῶον πάλιν τέμνεται εἰς λογικὸν xal ἄλο- 
τον. Τὸ λογιχὸν, εἰς θνητὸν xai ἀθάνατον" τὸ θυη- 
κὺν, εἰς ἄνθρωπον, ἵππον, βοῦν, χαὶ τὰ τοιαῦτα, & 
τινα οὐχ ἔτι τέμνεται εἰς ἄλλα εἴδη. 'AXY εἰς ἄτομα, 
ἤγουν ὑποστάσεις. Διαιρεῖται γὰρ ὁ ἄνθρωπος, εἰς 
Πέτρον, Παῦλον, Ἰωάννην, χαὶ τοὺς λοιποὺς χατὰ 


animata dicitur planta, quia vim eam habet, qua Ὁ μέρος ἀνθρώπους, οἴτινες οὐχ εἰσὶν εἴδη, ἀλλ' ὑπο- 


alatur, crescat, et generet. Dividitur rursus ani- 
mal in rationale et irrationale : rationale, in mor- 
tale οἱ immortale : mortale in hominem, equum, 
bovem ac similia; que quidem non jam in alias 
species, sed in individua, hoc est hypostases, divi- 
duntur. IHfomo enim in Petrum, Pauluin, Joannem, 
reliquosque singulos homines dividitur : qui qui- 
dem non species, sed hypostases, seu persona et 


στάσεις. Τὰ γὰρ εἴδη. ὡς εἴπομεν, o2 δέχονται τὸν 
ὁρισμὸν ἀλλήλων" οἷον τὸ σῶμα οὗ δέχετα! τὸν Ópt- 
σμὸν τοῦ ἀσωμάτου " ὃ ἄνθροπος οὐ δέχεται τὸν ὁρ'- 
σμὸν τοῦ ἵππον. Ὁ δὲ Πέτρος, καὶ Παῦλος, χαὶ 
Ἰωάννης ἕνα ὄρον δέχονται, τὸν τοῦ ἀνθρώπου. 
Ὁμοίως καὶ οἱ λοιποὶ χατὰ μέρος ἄνθρωποι, ὥστε 
οὐχ εἰσὶν εἴδη τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλ᾽ ἄτομα, ἤγουν 
ὑποστάσεις. 


supposita sunt. Species enim, ul dictum est, alie aliarum definitionem non admittunt; v. gr., COT- 


pis rei incorporez deflnitionem non recipit ; 


Peirus, et. Paulus, ct Joannes unam εἰ camdem. 


nec etiam recipit 


homo delinitionem equi. At vero 


definitionem accipiuut; itemque reliqui singuli 


" fAegii S, εἴπωμεν. 


: 566 
, Sed. individua, id est ljypostascs εἰ per- 


»us species eum dividitur, nomen suum ac 
onem iis qui ipsi sunt inferiora, imper- 
; vero Peirus, cum in animam ac corpus 
ἦν Rec anima, nec corpori nomen suum ae 
ionem tribuit, Neque enim sola anima Pe- 
^, nec solum cospus, sed. utrumque conjun- 


I5 in pascas species dividitur. Quid species spe-- 
ma.— Praterea omuis divisio qui a genere in, 
γι, ad duo, vel tria, aut raro ad quatuor usque 
ditur. 84, Neque enim genws im quinque. 
ires species dividi polest. Homo contre 5 
singulos homines, qui quidem numero. 
i sunt, dividitur. Quo fit, ut nonnulli ne- 
am qua a specie 3d indiyidua. esl, dicen- 
866. divisionem, malintque appellari enume- 
em. Ex quo patet Petrum et, Paulum et 
Ἐπὶ species Don esse, sed individua, id. est 
sita sive personas : nae bominem genus 
etri et Pauli et Joannis, hominumque reliz 
m,sed speciem. Ac proinde homo est 
pecialissima. Etenim species et sugerioria, 
) eo contenta, speciesque nihilominus ínfe- 
1, ut ea continens. Tum enim quod conti 
sub genere, species esi ; tum juod indiv 
d est hypostases continet. Species igliur spee. 
jma ea est, quz proxime superior individuia. 
juam etiam ita dellniunt : Species est gpie 
ribus numero differentibus in quid est pse- 
τ. Eodem mode et*equus et.canis, et si 
peciea sunt speciafissimz. Qux autém inler 
Cia sunt, subalterpa genera sunk.ac 8pe« 

















kerentie dividentes et conatituentes.—lTie por- 
bstantiales suni et naturales differeptiz, ae 
lates, quia .dividentcs diountur ei consi- 
es: nempe dividentes.quidem superiora, ac 
ora constituentes. Corpus quippe εἰ incorpo- 
substantiam dividunt, Eodem modo animatum 
apt corpus et incorporeum : itemque sensibile 
yensibile, apimatum seu; vivens dividunt. llgc 
" constituunt. animal. Sumo enim substantiam 
Mam sensibilem, atque auimgl eflicio. Animal 
lem snbsianti& est animala sentiens. Sumo 
m substantiam inanimatam et insensibilem, 
το lapidem. Rursus, substangam animatam 
ientientem, et efficio arborem. Bem. rationa- 
irrationale animal dividunt : moriale quoque 
1mortale dividunt rationale ; terrestre autem 


NOTA. 


(15) Aid xal εἰδικώτατον εἶδος. Ac proinde homo 
κεἰ species, ialissima. Assertionem hanc tribus 

indam suscepisse mihi videlur, 
ut confotandis erianis, qui μεριχὰς οὐσίας 
perüarias essentias ponebant, via pararetur. Oó- 
σία quippe Patribus idem vulgo et ac species, na- 
fura, essentia. Quamobrem ÁAbucaras, opusc. 2, 


vocem hanc inter logicas ponit, qux propter gene- 
ralitatem quam annuunt, przdicari de individuis 
nOn possint : ut sicut. non dicimus Petrum esse 
speciem, ita nec eum esse naturam vel essentiam. 
Cujus eonsectarium est, ut quemadmodum in: 
dua human:e natur. species singulares non sunt, 
neque ea sint essentiz singulares vel naturz. 








& 


o s.a 915 ζει $^. 


z 


snrque 2081106 tru cft acea GUMUUFLCUE. XR. αὶ AIDS τ; —2z722225 7 eL o«ctUnuc lpsuxzms ἢ 


«ὦ AXES χυινς S226 σα": €ms x 
et duionudve Oubrlac. T*20$ pEobuMGC. Rucn: 
dia serum tdeo ancora €^. 29 2. SERUCTIS 
epaGradam «poulatem , *$ vrs “Φειάλαεαι msetadbe2- 
$06. 5 9. gr. prietio aem dekadov, esi. χαδαικλὶ 
gstóeeder, quiso. Kexoecomcsertber. aas omae 20. - 
Sud f3Ío vex, αὐὐσίλε uae (Il 2 emeisque bou, 
summa «v rxieasóe, mortale. δὲ :gier vaa 2i:9u3 
déetóo sn “2 desvéÓctetur, reves. sedundot : veimt, 
δοίμοοὶ stutuake. 2e can cam uaa dictione defi 
(uen enien ἀεὶ meriale 26 rcbus 3'r1ndare - son 
enit seine bomo 2mm! es6 ratione pradivum, sed 
eiie 21gu ; nec ΘΙ ΒΤ Cum 70 óclimita. Rur- 
88/0 οὐ 43479, 24/1530 rationale, mortale, grarumst - 
τινα, 54 9r. “δεῖ convertitur. Una siquidem di- 
«déene tedundai, «o quod dixeris, gramimalcum : 
rebvuo suem éeficitur. Men cnim omaem homincm 
ἀυβιμοίε, sed κι" Νλιίεου duntaxat. Etenim, animal 


CLAIÉTUAL PUpZWVLEE£. LG D) TamyZSTI. xav 
A7» VexryvagEsp» χες, Km ἃ έλξειος ἐς:- 
τ λῆς τῶῖς Σδρωζω,. τῶ Ἐπ. κατσὰῷ» Ψυ- τῷ» .13}. 
Wa. ἀντι: ες τε" 2Ά.» TAG τὰν» λαύξεω, σεῦ, 
Σ, υξίς ἘτΞ ας. τὸ; ξά υξις τῶ» £27 λον-- 
2 5, θνετῦ,»" tx» 97» εξ λιξ κέξε.", πασξανάτει 
T πράγματι» Ví, τανῦν ure. Mon, ἕλτ-ς τῇ 
ἕξι: 45 τ tmn, Ἐππῶ»" πὰ. ἐταεῷνατξ τοῖς 
“ἄν απζιν. ΟΣ τὰῷἢ εςσς ζάρξανχζας lu» λυγιχὸν, 
ἄμλα X3. ἅτ τελάς X3: 5X ἄἀν--τιέτε:. Ἕαχν δὲ 
εἴχιο. Lwve ᾿ονεχον, yt, TIGARAATXO?" πάλιν 
οὖκ Éyzx3:945:.. bcai7yw€a2: "Δ τί EZ, διά τὸ εἰ- 
πεῖν, τραμλατιχό». "Ἕλεξξε UR τς; πράγμασιν. Οὐ 
xáy:2 τὰς ἄνδραιν:ν &2:2x7», ἀλλ᾽ P, μόνον ! τοὺς 
10142871X5 ^7. ld» τὰῦ Jur» λεγτιχνν, θνητὸν, vpaa.- 
pacte, ἄνδιρεντοές ἔστ:.»" οὐ 73; δὲ ἄνθρωπος ζῶον 
λογνν», θνητῶν, τραμιματιχό; ἐστιν. Οὐ γὰρ πᾶς 
ἄδρωτξος γραμματικός ἔτει. 


Θά «mue ralionz viens, morale, grammalicum, bomo est; at noa ilem omnis bemo animal est 
μονα ulene, mofiale, grammaticum. Non eaim omnis bomo grammaticus est. 


40 Veriecta igitur definitiones ex sunt, que cum 
t6 defiuila cousestuntunr. Sed quoniam proprium 
eoque, cun co, cujus esi proprium, Convertitur 
(quidquid. cuit loo est, illud quoque risibile 
ent, et quidquid est risibile, idem etiam homo est), 
distinctionis causa insuper adjicienduim dicendum- 
eue c ; uiuoirum perlectas definitiones eas demum 
«teu, qu£ ες gencre οἱ constituepntibus differentiis 
sumuntur; quaque. nec. dictionibus deflciuntur ; 
uec redundant, se denique cum re delinita conver- 
tuntur. Eodem quoque modo, eas qua cx utroque, 
hoc est e subjecto ct fine accipiuntur, perfectas 


T£ sx, οὖν ἐρ:πμοΐ εἶσιν, οἱ ἀντιστρέφοντες πρὸϑ 
τὸ ὀριπτόν. ᾿Αλλ ἐπεὶ xal τὸ ἴδιον ἀντιστρέφει πρὸς 
τὸ οὗ ἔστιν ἴδιον" εἴ τι γὰρ ἄνθρωπος, τοῦτο γελα- 
cx)»: καὶ εἴ τι γελαστιχὸν, τοῦτο ἄνθρωπος᾽ δεῖ 
ἡμᾶς πρυοσδιοριπαμένους εἰπεῖν, ὅτι τέλειοι ὄὁρισμο! 
εἶσιν, οἱ &x γένους χαὶ συστατιχῶν διαφορῶν παρα- 
λαμδανόμενοι, xai μὲτε ἐλλείποντες τῇ Aser, μήτε 
πλεονάξοντες, καὶ ἀντιστρέφοντες πρὸς τὸ ὁριστόν. 
Ὡσαύτως δὲ οἱ λαμόδανόμενοι ἐχ 409 συναμφοτέρον, 
τοῦ τε ὑποχειμένου, χαὶ τοῦ τέλους τέλειοί εἰσι, χαὶ 
οἱ ἐχ τοῦ συναμφοτέρου, τῆς τε ὕλης χαὶ τοῦ εἴδους. 
Ἔστι δὲ ὅτε xal οἱ £x μόνου τοῦ ὑποχειμένου, ὅταν 


VARLE LECTIONES. 


' [ec usque ad illa verba, οἷον, ὁ τέλειος 6ptopóz, non leguntur in codicibus secundi 
spuria «erediderim e margíne translata. 
eneris. 
μόνους. In cod. S. Hilarii supra lineain emendatum est, ἀλλὰ μόνον. 


nec quid hic índicent capio 
etam duo codd, Hegii fusioris Logic, sive primi 
Mog. 2030, πλὴν μόνους, Alter :á 


eneris, 
5 Edita μία λέξις. Sic 
t Nonnulli Regii et Colb., ἀλλ᾽ ἣ μόνους 


NOTE. 


(13) Ζῶσν ἐστι Aoqyixór θνητόν. Est animal ra- 
lune mortale. Non. eonim solus homo est. animal 
rationale, inquit, sed etiam angelus. Nimirum in 
Dialectica suo — congessit qua philosophi, nemine 
Putram refragante, docuerant, lost Platonem vero 
Nazianzonus, orat. 57 post med. et. alii hominem 


Corpora demonum | in superioribus explicuimus, ra- 
tione quadam liberiore, per quam a Platonicis haud 
longe discederemus. Atqui secundum haec pra;judicia 
homínem definierant animal rationale, mortale. 
Quam definitionem Noster utique non admisisset, 
nisi in Patrum libris szpius occurreret. Omnino 


deliniorun, aniugul rationale mortule : favet Aristo- D quippe adversatur ejus de angelotum incorporali- 


teles qui lib. :, prior Analvt. c. δῖ, anímal dividit 
in mortale ei immortale ; in mortale, puta hominem : 
alunt subipdo Porphyrius, et Ammonius, et im- 
mortale, sive angelum. lHujus tum detinitionis , tum 
divisionis rationem petendam arbitror, ex illa Pla- 
tenicorum opinione, quam refert Plotinus Enn. 3, 
lib. v, c. 0, exseutiam dumonis ( ita vocabant an- 
gelo» ordiuis infini ) καθ᾽ ὅσον δαίμων, qua demon 
eut, una cum quodam corpore vel aereo vel igneo esse. 
Doctrinam hanc. Marsilius Ficinus. edisserit, ad 
hune Plouni librum, cap. 5, ubi quinque ponit se- 
eundum Platonicos unimalium rationalium genera ; 
alla iere. Ignea, alia ex Igne οἱ acre, alia. ex aero 
et aqua subüli, alia aquea, ulia ex aqua et subtli 
toria, Quinta liec ount, inquit, hominun, quasi íin- 
[iorum damnum corpora. llic porro accepit'non 
ἐδ} ex (λυ μ᾽ να, verum etesx Apuleio, Jatub'icho, 
l'urpliytio, ἡ κνὸ Platonicis, ut. testatur, cap. 6, 


tate sententiz, quam in theologicis astrnit. At Pa- 
tres Greci, dum majorum dicta vel placita venera - 
bundi exciperent, sepe pugnantia scripsere. Eniin- 
vero divisio animalis rationalis in tnortale et inm- 
mortale, illaque definitio hominis, ut sit animal 
rationale, mortale, nequaquam potest convenire 
eum trita apud Damascenum divisione substantie 
in. corpoream et incorpoream, seu angelum. Ad sum- 
mum ex his inferri queat, sanctum hunc Doctorem, 
eo loci quem expendimus, animalis et rationalis 
voeabula latiori sensu accepisse, ac differentiam 
mortalis in definitione hominis admisisse, quo na- 
tura hominis ab augelica omnifarie secerneretur, 
eo maxime quod τὸ λογιχὸν rationale, ratiocinandi 
vim, sive cum sensu conjunctam, sive sensus. ex- 
pertem, Graecis significat ; ex quo mortalis discrimen 
apponendum duxerint. 


NOTAE. ᾿ " 

συμδέθηκότων. Neque accidentia defi- — flneet objecto; et cap. 37: συστατιχὰς διαφορὰς 
vongeriem accidentium intellige qua in- — constituentes eorum differentias agno: Eis tamct 
isterminatur. Alioqui superius conces- — essentiam proprie dictam denegat; quia substantie 
(ia posse definiri, ut habitus quivis ex — soli conveniat ut sit, ut docet cap. 38. 








539 


S. JOANNIS DAMASCENI 


940 


et color, Non enim corpus est in colore, sed color A χρῶμα" οὐ γάρ ἐστι σῶμα ἐν τῷ χρώματι, ἀλλὰ τὸ 


in corpore. Unde corpus est substantia, et color 
accidens. Consimiliter animus et prudentia. Non 
enim animus exstat in prudentia, sed prudentia ip 
animo. Quo fit, ut non dicatur corpus coloris, sed 
color corporis; neque animus prudentia, sed pru- 
dentia animi. Animus ergo substantia est, pruden- 
tía vero accidens. 1 9 empto siquidem animo, pru- 
dentiam quoque Lolli necessum est. Sienim.desierit 
animus, in quonam prudentia reperietur ? Verum 
sublata prudentia, non statim animus aufertur : 
quoniam absque prudentia permanere animus 
potest. Pari modo omnium entium illud substantia 
est, quod in seipso, δὲ non in alio, habet exsistern- 
tiam : quod autem per se esse nequit, sed in alio 
exstat, lioc plane est accidens. 


CAP. Y. 
De voce. 

Vos alia significans, alia que nihil significat.— 
Quandoquidem de omni prorsus philosophica voce 
dicere instituimus, operz pretium est ut prius per- 
spectum habeamus, circa quàsnam voces philosophia 
verselur. Àb ipsa voce igitur sumpto sermonis ex- 
ordio, hoc dicimus : vox aut significatione caret, 
aut significandi vim habet. Que significatione caret, 
ea est qua nihil significatur : quse vero vim babet. 
significandi, ea significatur aliquid. Rursum vox 
illa, que nibil significat, aut articulata est, aut 
nop articulata. Non articulata cst, quz scribi nulla- 
tenus potest; articulata autem, qus potest scribi. 
liaque non articulata, quz expers est signiflca- 
tionis, vox illa est, qu? a saxo, v. gr. vel a ligno 
editur. Nec enim litteris exaratur, nec quidquam 
significat. Signiflcationis expers, et articulata, 
velut scindapsus. Hoc enim scribitur, sed nihil 
significat. Non enim fuit,aut erit aliquando scin- 
dapsus. De voce igitur quae significatione careat, 
sive articulata sit, sive non articulata, nulla philo- 
sophiz cura est. Rursum autem vox significans, 
aut articulata est, aut non articulata. Vox non 
arliculata, signicandi vim habens, est, ut canum 
latratus. Ea quippe canis designatur, quia vox est 
canis. Insuper designat adesse aliquem. Caeterum 
non est articulata; non enim scribi potest. Quo- 
circa neque hanc curat philosophia. At vero quae 


χρῶμα E) τῷ σώματι. Ἔστιν οὖν, τὸ μὲν σῶμα, οὐσία, 
τὸ δὲ χρῶμα, συμδεδηχός. Ὁμοίως χαὶ ἡ ψυχὴ, xal ἡ 
φρόνησις. Οὐ γάρ ἔστιν ἡ ψυχὴ ἐν τῇ φρονήσει, ἀλλ᾽ 
ἡ φρόνησις ἐν τῇ ψυχῇ. Διὸ οὐδὲ λέγεται τὸ σῶμα 
τοῦ χρώματος, ἀλλὰ τὸ χρῶμα τοῦ σώματος " οὐδὲ 
ἡ Ψυχὴ τῆς φρονήσεως, ἀλλ᾽ ἡ φρόνησις τῆς ψυχῆς. 
Ἕστιν οὖν, ἡ μὲν ψυχὴ οὐσία, ἡ δὲ φρόνησις, συμ- 
ὀεδηχός. Τῆς μὲν γὰρ ψυχῆς ἀναιρουμένης, συν- 
αναιρεῖται χαὶ dj φρόνησις. Μὴ οὔσης γὰρ ψυχῆς, 
&y τίν: ἔσται φρόνησις "; φρονήσεως δὲ ἀναιρουμέ- 
νῆς, οὗ πάντως ἀναιρεῖται ἡ ψυχῆ " ἐνδέχεται γὰρ 
Ψυχὴν εἶναι ἐχτὸς φρονήσεως. Ὁμοίως ἐπὶ πάντων 
τῶν ὄντων, τὸ ἐν ἑαυτῷ, χαὶ μὴ ἐν ἑτέρῳ ἔχον τὸ 
εἶναι, οὐσία ἐστί’ τὸ δὲ μὴ ^ δυνάμενον χαθ᾽ ἑαυτὸ 
εἶναι, ἀλλ᾽ ἐν ἑτέρῳ ἔχον τὴν ὕπαρξιν, συμ- 
δεδηχός 6c 5. 
ΚΈΦΑΛ. Ε΄. 
Περὶ φωγῆς. 

Ἐπειδή e σχοπὸς ἡμῖν ἐστι διαλαδεῖν περὶ πάσης 
ἀπλῶς d φιλοσόφον φωνῆς, δεῖ ἡμᾶς πρότερον γνῶναι 
περὶ ποίας φωνῆς φιλοσοφέα χαταγίνεται. Ἐξ αὐτῆς 
τῆς φωνῆς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου ποιούμενοί φαμεν" 
ἡ φωνὴ, 1| ἄσημός ἐστι, ἢσημαντικχή * καὶ ἄσημος μὲν 
ἔστιν ἡ μηδὲν σημαίνουσα. Σημαντιχὴ δὲ ἡ στιμαί- 
νουπά τι. Εἶτα πάλιν, fj ἄσημος φωνὴ, f) ἄναρθρός 
ἐστιν, ἣ ἕναρθρος. "Avapüpoc μὲν οὖν ἐστιν, ἣ μὴ 
δυναμένη γραφῆναι. “Ἔναρθρος δὲ, ἣ δυναμένη γρα- 
φῆναι, Ἔστιν οὖν ἄναρθρος xal ἄσημος φωνὴ, οἷον 
ἡ γινομένη ὑπὸ λίθου τυχὸν, fi ξύλου c. Οὔτε γὰρ 
γράφεται, οὔτε σημαίνει τι. ΓΑσημος δὲ χαὶ Evap- 
θρος, οἷον σχίνδαψος. Τοῦτο γὰρ γράφεται, οὔτε ση- 
μαίνει τι. Οὔτε γὰρ γέγονε σχίνδαψος, οὔτε ἐστί" 
περὶ μὲν Gov τῆς ἀσήμου φωνῇς, καὶ τῆς ἀνάρθρου, 
καὶ ἐνάρθρου οὐδεὶς λόγος τῇ φιλοσοφίᾳ. 'H δὲ ση- 
μαντιχὴ φωνὴ πάλιν, ἣ Evapüpóz ἔστιν, ἣ ἄναρθρος. 
"Avapüpoc μὲν οὖν σημαντιχὴ φωνή ἔστιν, ὡς ἡ 
ὑλακὴ τῶν χυνῶν, αὔτη γὰρ σημαίνει τὸν χύνα, ὅτι 
κυνὸς φωνή ἐστι, Σημαίνει δὲ xal τινος παρουσίαν " 
ἄναρθρος δέ ἐστι, διότι οὐ γράφεται. Οὔτε οὖν περὶ 


ταύτης λόγος τῇ φιλοσοφίᾳ. Ἢ δὲ ἔναρθρος σημαν- 


10h ἐστιν, ἣ χαθόλου, ἢ μεριχή" χαθόλου μὲν, οἷον 
ἄνθρωπος. Μερικὴ δὲ, οἷον Πέτρος, Παῦλος. Οὔτε 
οὖν περὶ τῆς μεριχῆῇς ἐστι λόγος τῇ φιλοσοφίᾳ. ᾿Αλλὰ 
φερὶ τῆς σημαντιχῆς, xal ἐνάρθρον, καὶ χαθόλου, 
ἤγουν xovvfjc, χαὶ ἐπὶ πολλῶν λεγομένης. 


significans, et articulata est, vel est universalis, vel particularis. Universalis, wt homo, particula- 
ris, ut Petrus, Paulus. Sed ne particularis quidem vocis rationem habet philosophia, sed significantis 


et articulate, et universalis. 


Vox essentialis, vel adjectitia. — Hzc vero rur- D Αὕτη δὲ πάλιν ἣ οὐσιώδης ἐστὶν, fj, ἐπουσιώδης. 


sum vel substantialis est, vel substantiz adjectitia. 
Substantialis seu essentialis est, qus essentiam, 


Οὐσιώδης μὲν οὖν ἐστιν, ἡ δηλωτιχὴ τῆς οὐσίας, 
ἤγουν φύσεως τῶν πραγμάτων. ᾿Επουσιώδης δὲ, f) 


VARIA LECTIONES. 


* Noster 1 μὴ οὔσης γὰρ ψυχῆς Év τινι οὐδὲ φρόνησις. 4 Noster idem, ἔχον τὴν ὕπαρξιν, ἤγουν τὸ 


εἶναι, οὐσία ἐστ 
οὐσία ἐστὶν ὑπερούσιος * 
videntur. 
tia, el accidente. 


* 4b δὲ μή. 
σὶ δὲ xal οὐσιώδεις ποι 


ἃ Deest ἀπλῶ; in nostro. 


5 |n nostro additur οὐσία τοίνυν ἐστὶ Θεὸς καὶ πᾶν χτίσ 


. εἰ xai ὁ θεὸς 


τες, quas quidem ex prolixiori ofica interpolata 
ς Hoc caput in nostro 1 premittitur capiti praccedenti, περὶ ὄντος x. τ. &., de ent 
e Noster 1j ξύλου ψόφος. 


€, su stan- 


Bi 


PIALECTICA. 


59 


ϑηλοῦσα τὰ συμδεδηχότα᾽ οἷον, ἄνθρωπός ἐστι ζῶον A lioc est, naturam rerum deelarat; adjectitia, que 


λογικὸν ϑνητόν. Ταῦτα ὅλα οὐσιώδη εἰσίν. Ἐὰν γὰρ 
ἀφέλῃς τὶ τούτων ἐχ τοῦ ἀνθρώπου, οὐχ ἔσται ἄν. 
ϑρωπος. Καὶ ἐὰν εἴπῃς, ὅτι οὐχ ἔστι ζῶον, οὐχ ἔτι 
ἐστὶν ἄνθρωπος f. Καὶ ἐὰν εἴπῃς, ὅτι οὐχ ἔστι λογιχὸν, 
οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος. Ὁμοίως δὲ καὶ ἐὰν εἴπῃς, ὅτι 
οὐκ ἔστι ϑνητὸν, οὐχ ἔστιν ἄνθρωπος. Πᾶς γὰρ ἄν- 
θρωπος, καὶ ζῶόν ἐστι, καὶ λογικὸν, xal θνητόν. Διὰ 
ποῦτο οὖν λέγονται οὐσιώδεις, δέει αὗται συμπληροῦσι 
τὴν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου, xal ἀδύνατον συστῆναι 
τὸν ἄνθρωπον ἐκτὸς αὐτῶν. ᾿θμοίως καὶ ἐπὶ ἑκάστου 
πράγματος, τὰ συνιστῶντα τὴν φύσιν, οὐσιώδη λέ- 
ὕονται. ἙἘπουσιώδη δὲ τὰ συμβδεδηκότα, ἃ τινα ἐν- 
δέχεται εἶναι ἐν τῷ ὑποκειμένῳ, ἀνθρώπερ τυχὸὴν, fi 
ἵππῳ, ἢ ἑτέρῳ τοιούτῳ τινὶ, καὶ μὴ εἶναι " οἷον τὸ 
λευκόν. Κἂν γάρ ἐστί τις λευκὸς, πᾶν μέλας, οὐδὲν 
ἧττον ἔσται ἄνθρωπος. Ταῦτα οὖν, καὶ τὰ ποιαῦτα 
ἐπουσιῴδη εἰσὶν, ἤγουν συμδεδηκόται δ τινα αὐτά 
πε δυνάμεϑα ἔχειν, καὶ τὰ eub ἱναντία. 


Ἢ οὐσιώδης φωνὴ, ἢ τὸ τί ἔστι δηλοῖ, ἢ τὸ ὁποΐον 
τί ἔστι * οἷον ἐρωτώμενοι, τί ἐστιν ἄνθρωπός φαμεν, 
ζῶον. Εἶτα ἐρώτωμενοι, ὁποῖον ζῶον, λέγομεν λο- 
γικὸν θνητόν. Ἡ οὖν οὐσιώδης φωνὴ, ἡ δηλοῦσα τὸ 
ποῖον τί ἐστι, λέγεται διαφορά, 'M δὲ δηλοῦσα, τὸ τί 
ἔστιν, ἢ πολλὰ εἴδη σημαίνει, xal ποιεῖ τὸ γένος " 
ἢ πολλοὺς, τῷ ἀριϑμῷ μὲν διαφέροντας ἀλλήλων, τῷ 
εἴδει δὲ οὐδαμῶς, καὶ ποιεῖ τὸ εἰδός- τὸ μὲν πρότε- 


accidentia indicat ; v. gr. homo est animal ratio- 
nale mortale. Omnia hzc essentíalia sunt. Nam si 
quidpiam horum ex homine subtraxeris, homo esse 
desinet. Etenim si dixeris non esse animal, non 
est amplius homo. Si item, non esse ratione pre- 
ditum, non est homo. Simili modo si mortale ne- 
gaveris, Jam neque homo erit. Quivis enim homo, et 
animal, et ratione przditum, et mortale est, Ob 
eam igitur causam voces dicuntur substaniiales, 
quia naturam complent, neque fleri potest, ut, his 
sublatis, persistat homo. Eodem mode fn unaqua- 
que re, substantialia dicuntür qms naturam con- 
stituunt. Que autem 18 adventitia, accidentia sunt, 
αἱ que in subjecto; puta in homine, vel equo, aut 
Τὸ alteta ejusmodi, esse, vel non esse possint, 
wétut candor. Quamlibet enim quisquam candidus, 
ant ater sit, nihilominus homo est. Hzc itaque et 
similia horum, adjectitla sunt, sive sccidentia ; quae 
quidem, tum ipsa, tum jpsorum contraria, nobis 
possunt inesse. 

Vocis substantialis. significata. — Jam vero vox 
substantialis, aut quid res sit signiflcat, aut quale 
quid sit. Ut si quis ex nobis sciscitetur, quidnam 
homo sit ; respondemus, animal. Deinde si querat, 
quale animal sit, dicimus , rationale mortale. Qua- 
propter substantialis vox , quie quale quid res sit 
indicat, differentia nuni itur. Qua vero quid sit 
declarat, vel illud multa: les exprimit, ac tum 


















pov, ἤγουν γένος, οἷον ἡ οὐσία - ἡ γὰρ οὐσία ση- . genus efficit; vel multos qui numero, et non spe- 


μαίνει, xal ἄνθρωπον, καὶ ἵππον, καὶ βοῦν. Ἕκαστον 
t ὅλο δὲ καὶ 
pov, ἤγουν 
Ρ πολλοὺς, 
υς, δ τινες 
γάρ ἔστιν 
' ; εἰσιν εἷς, 
᾿ ἤγουν τῇ 
φύσει. Βάγνες γὰρ ἄνθρωποι, καὶ λέγονται, καί 
εἰσιν. 


καὶ ἀριϑμῷ ὅια- 
| πρόσωπον, xat 
ει. Ἐρωτώμενοι 
ἴρος δ, Βηραίνει 
licgoc, καὶ ἄλλος. 
1 ἐκεῖνος, ταῦτα 
& τοιαῦτα, ἅπερ 
ἘἨέχον τὰ ἄτομα 
. gov τοῦ ἀτόμου, 
ὅτι πολλὰ ἄτομα περιέχει, οἷον ὁ ἄνθρωπος. Περιέχει 
γὰρ καὶ Πέτρον, καὶ Παῦλον, χαὶ πάντας τοὺς κατὰ 
Μέρος ἀνθρώπους, Ὅπερ λέγεται φύσις, xal οὐσία, 


cie, differunt, ac tum "speciem facit. Primum qui- 
dem genus est, wt substantia. Substantia enim 
significat, δὲ heminem, et equum, et bovem, quo- 
rum quodlibet substantia dicatur e£ sit, unuta- 
quodque vero, species. Aliud autem, et aliud, 
wiaquzque species est, Secundum autem est spe- 
cies, ut homo. Multos siquidem signifcat, id. est 
omnes εἰ singulos homines, qui quidem numere 
inter se differunt : alius enim Petrus et alius Pau- 
dus, nec unus sunt, sed duo : specie autem, id 
est natura hon differunt. Omnes enim homines 
dicuntur, οἱ revera sunt. 

Particularia numero differunt — lgitur id quod 
specialius quidem et particulare. est, numero dif- 
fert, ut Peirus, individuum, et persona et hypo- 
stasi; quod quidem unum aliquem significat. 
Nam cum quís ex nobis percontatur, quisnam hic 
sit, respondemus, Petrus. idem autem et vox, 
alius, significat. Alius enim est Petrus, et alius 
Paulus; item, ipse, et hic, et ille. Hzc et alia 
ejusmodi, quz per se subsistunt, de individuo 
dicuntur. Porro quod complectitur individua, 
species appellatur, latiusque quam | individuum 
patet; utpote quz multa individua comprehendat, 





VARLE LECTIONES. 


! Col. S. Hil. Noster 1 πάλιν οὐκ ἔσται ἄνθρωπος. Kol ἐὰν εἴπῃς 
5 Noster, ὅπερ xa 


ἄνθρωπος. S Noster xai χέγομε " 
inutviduum. ἴγομεν τὸν Πέτρον. 


οὐκ ἔστι θνητὸν, οὐδὲ οὕτως ἔσται 
ἑαυτὸ ὑφέστηχε. Refertur ad ἄτομον, 





5.0 


$. JOANNIS DAMASCENI 


υτῦ 


εἰ specificans, differentia ac. qualitas nuncupa- A λεῖται παρὰ τοῖς φιλοσόφοις ἰδιαίτατα διαφορὰ, ὡς 


tur, preprietasque naturalis ; que quidem υηΐ- 
verse speciei incommutabiliter inest, ac mexi- 
me propria differentia, philosophorum usu, dici 
solet, ut quz maxime propria sit, ac naturam 
declaret. ll'ursus hoc nomine homo ab bomine, 
aut equus ab equo, vel canis a caue [loc est in- 
dividuum 3b ejusdem speciei individuo differt] : 
quod ille magnus, híc parvus sit ; ille senex, hic juve- 


οἰχειοτέρα xal τῆς φύσεως παραστατιχή. Πάλιν 
διαφέρει ἄνθρωπος ἀνθρώπου, f, ἵππος ἵππον, ἢ χύων 
χυνός * |? τουτέστιν ἄτομον τοῦ ὁμοειδοῦς ἀτόμου] 
xaüb ὁ μέν ἔστι μαχρὸς, ὁ δὲ χολοδός" ὁ μὲν πα- 
λαιὺς, ὁ δὲ νέος [9 ὁ μὲν σιμὸς, ὁ δὲ γρυτὼς "] ὁ 
μὲν φρόνιμος, ὁ ὃὲ μωρός. Ταῦτα πάντα ἑπουσιώδεις 
διαφοραὶ xal ποιότητες λέγονται ὅπερ ἐστὶ τὸ 
συμδεδνχὸ;, περὶ οὗ ἀχολούθως ἐροῦμεν. 


nis [ille pressis naribus, bic aduncis]; ille prudens, hic stolidus. Omnia hiec adventitiz  differentie ac 
qualitates dicuntur, quod est accidens; de 450 deinceps dicturi sumus. 


CAP. XII. 
De accidente. 

Accidens est, qued adest et. abest sine subjecti 
interitu. Ac rursum, accidens est, quod inesse 
et non inesse eidem contingit. Potest enim fleri 
ut homo albus sit, vel non albus : eodem modo, 
ut procera statura, ut prudens, αἱ simus [hoc, 
mec cum adest, speciem conservat (non enim ad 
ejus definitionem assumitur), nec cum abest eam 
Jabefactat, Quasmtumvis enim /Ethiops candore 
careat, nihil hoc lseserit, ut ne homo exsistat. 
Accedit igitur ac recedit ; nec subinde subjectze 
substauti; rationem ledit. Dixlmus enim sub- 
stantiam subjecti loco ac materie esse aceci- 
denti]. 

29 lloc porro accidens bifariam dividitur : 
nempe in eam quz communiter dicitur, differentiam, 
etin eam quz proprie. Differentia communiter di- 


cla, est accidens separabile, v. gr., sedet quispiam, ( 


nc alier stat. Quippe fieri potest, ut surgente illo 
qui sedebat, et sedente illo qui stabat, eorum 
differentia separetur, atque ut quisque aliam pro 
alia vicissim accipiat. Quin et a seipso dicitur 
quis differre, ratione accidentis separabilis. Et- 
enim dum sedet ac surgit ; dum floret etate, ac se- 
nescit ; dum adversa valetudine laborat, ac sanus 
est, aliisque ejusmodi, a seipso quivis differt. 
Propria quoque differentia est, accidens illud quod 
separari non potest. Ut si quis simus sit, non po- 
test haec siinitas ab eo separari. Eodemque modo 
de czsiis oculis ac similibus. Per hzc itaque et 
juseparabilia aceidentia, individuum ab individuo, 
hoc est hypostasis ab hypustasi differt. Nunquam 


ΚΕΦΑΛ. II". 
Περὶ συμδεξηχότος. 

Συμδεθδηχός ἐστιν, ὃ γίνεται, χαὶ ἀπογίνεται χω- 
ρὶς τῆς τοῦ ὑποχειμένου φθορᾶ;. Καὶ πάλιν - ὃ ày- 
δέχεται τῷ αὐτῷ, καὶ εἶναι, καὶ μὴ εἶναι. Καὶ γὰρ 
ἐνδέχεται, ἄνθρωπον χαὶ λευχόν * ὁμοίως, xai μα- 
χρὸν, χαὶ φρόνιμον, xat σιμόν P. [Τοῦτο οὔτε παρὸν 
σώζει τὸ εἶδος. Οὐ γὰρ λαμδάνεται εἰς τὸν τοῦ εἴ- 
δους ὁρισμὸν, οὔτε ἀπὸν φθείρει. Κἂν γὰρ μὴ ἢ ὁ 
Αἰθίοψ λευχὸς, οὐδὲν παραδλαδήσεται πρὸς τὸ εἶναι 
ἄνθρωπος. Γίνεται οὖν καὶ ἀπογίνεται, χαὶ τὴν ὑπο- 
χειμένην οὐσίαν οὐ παραδλάπτει. Ἔφημεν γὰρ ὡς 
ἡ οὐσία δποχείμενον xa ὕλῃ τίς ἐστι τῶν συμδεθη- 
χότων.] 


Τοῦτο τὸ συμδεδηκὸς διαιρεῖται εἰς 620 * εἰς τὴν 
χοινῶς λεγομένην διαφορὰν, xat εἰς τὴν ἰδίως διαφο- 
páv* χοινῶς μὲν οὖν διαφορά ἐστι τὸ χωριστὸν συμ.- 
δεθηχός" οἷον χἀθηταί τις, xai ἕτερος ἵσταται" 
ἐνδέχεται γὰρ ἐν τῷ ἀναστῆναι τὸν χαθήμενον, xal 
χαθίσαι τὸν ἱστάμενον, χωρισθῆναι τὴν διαφορὰν 
αὐτῶν, καὶ λαδεῖν αὐτοὺς ἄλλην ἀντ᾽ ἄλλης. Καὶ 
ἑαυτοῦ δέ τις λέγεται διαφέρειν, χατὰ τὸ χωριστὸν 
συμδεδηχός. Διαφέρει γὰρ ἑαυτοῦ ἐν τῷ καθῆσθαι 
xai ἀνίστασθαι " ἐν τῷ νεάζειν χαὶ γηρᾷν ^ ἐν τῷ 
νοσεῖν χαὶ ὑγιαίνειν, χαὶ τοῖς τοιούτοις. Ἰδίως δὲ 
διαφορά ἐστι τὸ ἀχώριστον συμδεδηχός " οἷον, ἔστι τις 
σιμὸς, ἀδύνατον χωρισθῆναι αὐτοῦ τὴν σιμότητα, 
ὁμοίως χαὶ τὴν γλαυχότητα, χαὶ τὰ τοιαῦτα. Κατὰ 
καῦτα οὖν τὰ ἀχώριστα συμδεδηχότα, ἄτομον ἀτό- 
μου, τουτέστιν ὑπόστασις ὑποστάσεως διαφέρει. Αὺ- 
τὸς δὲ ἑαυτοῦ διαφέρει οὐδέποτε. Ταῦτα δὲ οὐ συν- 
τελοῦσιν εἰς ὁρισμὸν 4 [τῆς φύσεως] ἐνδέχεται γὰρ 


tamen quisquam a seipso differt. Πῶς porro ni- D ἄνθρωπον εἶναι σιμὸν, καὶ μὴ εἶναι. Καὶ ἀπογινο- 


hil conferunt ad definitionem. Potest enim homo 
simus esse ci non esse, ac recedente glaucitate, 
nililosecius homo remanebit. 

CAP. XIV. 

De proprio. 

Differentia communis et propria, — Proprium 
quatuor modis dicitur. Primum, quod soli spe- 
cíei inest, sed non omni, ut homini geometram 
esse; s0lus enim homo geometra est, sed non 


μένης τῆς γλαυχότητος, οὐδὲν ἧττον ὁ ἄνθρωπος 
μένει ἄνθρωπος. 


KEOAA. 1Δ', 
Περὶ ἰδίου. 

Τὸ ἴδιον τετραχῶς λέγεται. Πρῶτον, ὁ μόνῳ μὲν 
ὑπάρχει τῷ εἴδει, οὐ παντὶ δέ * ὥσπερ τὸ γεωμετρεῖν 
τῷ ἀνθρώπῳ * μόνος γὰρ ὁ ἄνθρωπος γεωμέτρης. 
᾿Αλλ᾽ οὐ πᾶς ἄνθρωπος γεωμέτρης. Δεύτερον, ὅπερ 


ΝΑΙ LECTIONES, 


? Hec desunt etiam in breviori Logica. 9 liec quoque in compendiosiori absunt Dialectica. ΡΝο- 
ster, xa σιμὸν, xal γρυπόν. (Que deinde sequuntur usque ad hic verba, τοῦτο τὸ συμδεδηχός, iu 
compendiosiori, Logica absunt, 4 Desunt lizc in breviori Logica. 


VARUE LECTIONES. 


ica. " Logice brevioris codices 3... ὑπάρχον. ' Macetiam in illis 
ur τὸ ὀρθόπεριπ. Reg. 2927, ἤτοι διαπλάσεως, ὡς τὸ πλατυόνυχον 
n duobus brevioris Logice codicibus; legerunt que interpretes, 
weringressum posuit; posterior, adventitium. Hic ἐπουσῶξες, f 
quid , etc., una voce exprimit Porphyrius, ubi proprium appellat i 
t." Logica brevior, ἤγουν ὑπόστασις. 





619 


SN. 
s, 10}. NS DAMASCENI 


950 


| 
individuis predicatur, hoc cst de bypost?? WR, A θρωπός ἔστιν * οὐ πᾶς δὲ ἄνθρωπος, Πέτρος, xai 


que sub ipsa continentur; at individuutü, hoc 
est hypostasis, de specie minime przdicatuP: eo 
quod hypostasis, seu singulare subsistens minus 
late pateat quam species. Itaque et Petrus homo 
est, et Paulus homo est; at non item ornnis 
homo et Petrus, aut Paulus. Sunt enim aliz quo- 
que hypostases sub hominis specie. Quin differen- 
tie quoque de speciebus quibus insunt, ac de 
ipsarum individuis predicantur: latius enim pa- 


Παῦλος" εἰσὶ γὰρ xal ἄλλαι ὑποστάσεις ὑπὸ τὸ εἶδος 
τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ αἱ διαφοραὶ δὲ χατηγοροῦνται 
τῶν εἰδῶν, οἷς ἐνυπάρχουσι, καὶ τῶν ἀτόμων αὐτῶν. 
Καθολιχώτεραι γάρ εἰσιν (16) αἱ διαφοραὶ τῶν εἰ- 
δῶν, Τὸ γὰρ λογιχὸν χαθολιχώτερόν ἔστι τοῦ εἴδου: 
τοῦ ἀνθρώπου. Οὐ γὰρ πᾶς μὲν ἄνθρωπος, λογιχός" 
οὐ πᾶς δὲ λογιχὸς, ἄνθρωπος. Καὶ ὁ ἄγγελος γὰρ 
λογιχὸς ὧν, οὐχ ἔστιν ἄνθρωπος. Καὶ αὕτη μὲν 
ἔστιν ἡ ἐπὶ πλέον χατηγορία. 


tent ἀἰϊδεγοιιίς quam species. Etenim ratione preditum esse latius patet quam hominis — species: 
nam omnis quidem homo rationalis est; at non item omnis rationalis est homo : quippe angelus 
rationalis est, nec tamen est homo. Atque hujusmodi sane est prxdicatum, quod diffusius est. 


Predicatum equaje, subjecto. — Simia gestu solo 
ridet. — Praedicatum autem -quod e&ubjecto est 
equale, illud est quod cum subjecto convertitur. 


Ἡ δὲ ἐπίσης χατηγορία ἐστὶν x ὅτε ἀντιστρέφει. 
Κατηγοροῦνται γὰρ τὰ ἴδια τῶν εἰδῶν, ὧν ἐστιν 
ἴδια * χαὶ τὰ εἴδη χατηγοροῦνται τῶν ἰδίων αὐτῶν. 


Predicantur enim propria de speciebus, quarum p Πᾶς γὰρ ἄνθρωπος, γελαστιχὰς, xal πᾶς γελαστιχὸς, 


propria sunt : atque item species de suis propriis 
praedicantur. Ut enim omnis homo risibilis est, 
ita omnis risibilis est bomo. Nam quamvis simia 
quoque ridere dicatur, non ex anino tamen, sed 
gestu solo ridet. Est enim imitabundum animal. 
Quapropter generum de speciebus, et differentia- 
rum de speciebus, ac specierum de individuis 
prodicatlo latior dicitur; propriorum autem, aequa. 
Ea porro que qualis przdicationis sunt, con- 
verti dicuntur, ac reciproca prezdicata. 


CAP. XVI. 


De wnivoca et equivoca predicatione. 

Quid wnivoca predicatio et equivoca. — Univoca 
prsedicatio est, eum subjectunr, et nomen, el 
definitionem ipsius nominis recipit; ot animal de 
homine predicatur; accipitque homo, tunr nomen, 
tum definitionem animalis. Animal enim est sub- 
stantia vivens sensibilis, homoque item defini- 
tionem hanc suscipit. Nam homo etiam 68, sub- 
stantia vivens sensibilis. 

31 Aquivoca autem predicatio est, cum nomen 
quidem suscipit; definitionem vero non item : 
puta, imago hominis, nomen quidem hominis, 
20n autem definitionem admittit. Hominis enim 
definitio hzc est : Animal rationale, mortale, in- 
telligentis ac ecientiz capax. Αἱ imago nec ani- 
mal est (neque enim est vivens), nec rationis 
particeps, nec intelligeutiz ac scientix capax. 


ἄνθρωπος. EL yàp xai γελᾷν χέγεται πίθηχος, οὐ 
γελᾷ τῇ χαρδίᾳ, ἀλλὰ μόνον τοῖς σχήμασι" μιμητι- 
xbv γὰρ Quóv ἐστιν. “Ὥστε μὲν τῶν γενῶν κατὰ 
τῶν εἰδῶν χατηγορία, xai ἡ τῶν διαφορῶν χατὰ τῶν 
εἰδῶν, καὶ ἡ τῶν εἰδῶν κατὰ τῶν ἀτόμων, ἐπὶ πλέον 
λέγεται. Ἡ δὲ τῶν ἰδίων, ἐπίσης. Ταῦτα δὲ τὰ 
ἐπίσης ἀντιστρέφοντα, xal ἀντιχατηγορούμενα λέ- 
γεται. 


ΚΈΦΑΛ. lá. 


Περὶ cvxovüpov καὶ ὁμωγύμου κατηγορίας. 
Συνώνυμος μὲν χατηγορία ἐστὶν, ὅτε καὶ τὸ bvoua 


C χαὶ τὸν ópov αὐτοῦ τοῦ ὀνόμαπος δέχεται τὸ ὑποχεί- 


μένον Υ" οἷον τὸ ζῶον χατηγορεΐται τοῦ ἀνθρώπου - 
χαὶ δέχεται ὁ ἄνθρωπος, xat τὸ ὄνομα, χαὶ τὸν ὄρον 
τοῦ ζώου. Ζῶον γάρ ἔστιν οὐσία ἔμψυχος, αἰσθη- 
τιχὴ xal ἄνθρωπος δὲ ἐπιδέχεται τὸν ὄρον τοῦτον. 
Οὐσία γάρ ἔστιν ὁ ἄνθρωπος xal ἔμψυχος χαὶ αἱ- 
σθητιχός *. 

"Opovupoc δέ ἔστι χατηγορία, ὅτε τὸ μὲν ὄνο- 
μα δέχεται. Τὸν δὲ ὄρον οὐδαμῶς, οἷον, ἡ εἰχὼν 
τοῦ ἀνθρώπου τὸ μὲν ὄνομα τοῦ ἀνθρώπου δέχεται * 
τὸν δὲ ὄρον τοῦ ἀνθρώπου οὐ δέχεται. Ὁ γὰρ ὄρος 
τοῦ ἀνθρώπου, ζῶον λογιχὸν, θνητὸν, νοῦ χαὶ ἐπι- 
στήμης δεχτιχόν. Ἡ ὃΣ εἰχὼν, οὔτε ζῶόν ἐστιν ( οὐ 
γὰρ ἐστιν ἔμψυχος), οὔτε λογιχὸν, o) νοῦ xal ἐπι- 
στήμης δεχτιχόν, 


Regula antepredicamentorum ab Aristole tradita. D Χρὴ γινώσχειν, ὅτι ὅσα χατηγορεῖται χατά τινος, 


VARLE LECTIONES. 


x Deest ἐστίν in editis el pluribus scriptis; nec legisse videtur vétus interpres. 
* Logica brevior αἰσθητιχή, Sic vetus int. et Basileensis; animata οἱ insensibilis. 


abest τὸ ὑποχείμενον. 


Y In Logica breviori 


Melius tamen αἰσθητιχός. Sensus enim hic est: homo quippe est tum substantia, (um. animatus, tum sensu 


praeditus. 


NOTAE. 


(16) Ka80.Uxózspat τάρ εἶσιν. Latius enim pa- 
tent differentiz. Hoc logici nostri non concesserint, 
si de differentiis propriissimis sermo sit, 4.38 cum 
speciebus quas constituunt reciprocentur. Neque 
enim rationale latius patet quam homo. In hanc 
vero sententiam abierunt Groei propter tritam 


illam definitionem qua hominem esse aiunt animal 
rationale, mortale. llac enim admissa, ultima 
differentia, mortale scilicet, specie bumana univer- 
salior est : quippe quae caeteris animantium specie- 
bus convenit. 


exsistentiam. 
., CAP. XVII, 


De pradicationibus in quid est, et in quale quid est. 


Alia est praedicatio in quid est; et alia in quale 
quid est. In quid est, δὲ cum interroganti. quid est. 
homo, respondeuus , animal. Ia quale quid est, ut. 

C cum querepii, quale est animal , respomdemus, 
wMlionale, mortale. ltaque genus εἰ species inquid 
' é« pradicamtur: diMerebtia antem Ls$ substan- 
Malis 3.4 quam accidentalis, hot est seeidens, et 
proprium, in quale quid est praedicantur : at 
vero hypostasis, nec quid est, nec quale quid est. 
ostendit, sed quis-est. Nau si quis. ex nobis scisci- 
tetur, quis hic, sit; dicimus, Pelrus : ac deinde 
si pergat euerere, quid sit Petrus, dicimus, 
homo : quod si rursum quarat, qualis bomo, di- 
cimus, v. gr.,^magnus, aut parvus. 

Quid aliud, quid alius. — lllud porro sciendum 
est, ea qux natura. differunt, aliud dici, et aliud. 
Dicimus enim, aliud est bomo, et aliud equus : 

D aliud, inquam, quwantum ad maluram attinet. 





LECTIONES. 
eph τοῦ δποκειμένου. id'est, de. sabjecto, prmterquam 


iis 2 linea legitur. Δεῖ δὲιγινώσχειν ὅτι 36 ὑποχείμενον 
huic lectiont.. Soli egit 1986 εἰ 2927, non habent 
i$, et veteribus interpretationibus. Edita et nonnulli 


-.TE. 


. Hac 
iratius, 
ljectivo 

quid , 
! vero 
ecessa-. 
essario 
tingen- 


ter, quia adjectivo nomine velut id quod. adesse 
possit, vel abesse, praedicatur. . 

(48) “Χρὴ δὲ γινώσκειν" Illud. porro sciendum 
est, eic. SS. Patres hoc sanxerunt adversus Aria- 
nos, Patrem, et Fillum , et Spiritum sanctum non 
esse aliud et aliud et aliud , ceu totidem naturas, 
sed alium et alium et. alium. Econtra in Chrisio 
agnoscunt alfudet aliud, sive naturas duas, non 





553 


S. JOANNIS DAMASCENI 


584 


Etenim alia est hominis species, alia equi. Quae A ἀοιθμῷ διαφέροντα, ἤγουν ὑποστάσεις, ἄλλος xal 


autem numero differunt, hoc est bypostases, alius 
et alius dicuntur. Dicimus enim : alius est Petrus, 
et alius Paulus. At dicere non possumus : aliud 
est Petrus, et aliud Paulus. Alioqui fàlso id dice- 
mus. Natura enim unum sunt : non tamen sunt 
unus numero. 

'AXXotoy quid. Quid ἕτεροῖον. — lllud quoque 
scire opere pretium est, substantiam quidem, 
atque item substantiales differentias, aliud vocari: 
accidens autem ἀλλοῖον. (4. d. alterius qualitatis), 
propterea quod subsiantiales differentize circa 
jpsam speciem, hoc est circa naturam ipsam con- 
siderantur, eamque constituunt : accidens autem 
circa individuum. Etenim accidentia hypostasim 
constituunt. Aliud Igitur est homo, et aliud equus: 
alius autem qualitate ac diversus Petrus; et alius 
ac diversus qualitate Paulus. Porro differentia 
omnis, tam substantialis, quam accidentalis ἐτε- 
polov facit. Siquidei τὸ ἑτεροῖον, cum aliud, tum 


diversum in qualitate, signiflcat. Ac naturam quidem, quid res est, siguilicat ; 


ἄλλος λέγονται. Λέγομεν γάρ" ἄλλο; ἐστὶν ὁ Mézoo;, 
xai ἄλλος; ὁ Παῦλος. Οὐ δυνάμεθα δὲ εἰπεῖν, ὅτι ἄλλο 
ἐστὶ Πέτρος, χαὶ ἄλλο Παῦλος, ἐπεὶ ψευδόμεθα. 
Τῇ γὰρ φύσει ἕν εἰσιν * οὐκ εἰσὶ δὲ εἷς τῷ 


ἀριθμῷ. 


Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὅτι ἡ μὲν οὐσία ἄλλο γαλεῖ- 
ται. Ὁμοίως καὶ αἱ οὐσιώδεις διαφοραί" τὸ ὃξ συμ- 
ὀεδηχὸς, ἀλλοῖον " διότι αἱ μὲν οὐσιώδεις διαφοραὶ, 
περὶ τὸ εἶδος, ἤγουν περὶ τὴν φύσιν θεωροῦνται, 
xal ταύτην συνιστῶσι᾽' τὸ συμδεθηχὺς, περὶ τὸ ἄτο- 
pov* συστατικὰ γὰρ τῆς ὑποστάσεως τὰ συμδεθη - 
χότα. "Alo οὖν ἐστιν ἄνθρωπος, xai ἄλλο ἵππος. 
᾿Αλλοῖος δὲ xai ἄλλος ὁ Πέτρος, καὶ ἀλλοῖο; xol 


Β ἄλλος ὁ Παῦλος. Πᾶσα δὲ διαφορὰ οὐσιώδης τε xal 
, ἐπουσιώδης, ἑτεροῖον ποιεῖ" τὸ γὰρ ἑτεροῖον σημαίνει, 


χαὶ τὸ ἄλλο, καὶ τὸ ἀλλοῖον. Καὶ ἡ μὲν φύσις τὸ τί 
σημαίνει. Ἧ δὲ ὑπόστασις, τὸν τίνα, xal τόδε τι" 
πᾶτα οὖν διαφορὰ ὁποῖόν ἐστιν. 

hypostasis au- 


tem hunc quemdam, atque hoc aliquid: omnis vero differentia quale est. 


CAP. XVIII. 


In quibus quinque. simplices voces conveniant inter . 


se, ac dissideant. 


Iflud scire attinet, quinque voces in eo conve- 
mire, quod omnes de pluribus predicentur. Dif- 
ferunt autem inter se quod genus de pluribus 
specie differentibus in quid est preedicetur; spe- 
cies item in quid est, de pluribus numero diffe- 
rentibus : differentia vero et accidens, in (uale 


ΚΕΦΑΛ. IH', 
Κοιγωγίαι xal διαφοραὶ τῶν πέντε φωνῶν. 


Δεῖ γινώσχειν, ὅτι χοινωνοῦσιν αἱ πέντε φωναὶ 
ἀλλήλαις, κατὰ τὸ πάσας χατὰ πλειόνων κατηγορεῖ- 
σθαι. Διαφέρουσι δὲ ἀλλήλων, ὅτι τὸ μὲν γένος κατὰ 
πλειόνων, χαὶ διαφερόντων τῷ εἴδει ἐν τῷ τί ἔστι 
κατηγορεῖται" τὸ δὲ εἶδος κατὰ πλειόνων xal δ'α»ε- 
ρόντων τῷ ἀριθμῷ ἐν τῷ τί ἐστι χατηγορεῖται᾽ ἡ δὲ 


quid cst, de pluribus differentibus specie : pro- C διαφορὰ καὶ τὸ συμδεδηχὸς, Χατὰ πλειόνων, xat 


prium denique et ipsum, in quale quid est de 
pluribus numero differentibus; hoc est de una 
specie ac subjectis ei individuis. Porro inter dif- 
ferentiam et accidens hoc interest discriminis , 
quod differentia substantialis sive essentialis 
est, hoc est pers substantie seu essentie sub- 
jecti : accidens 2utem, non ut pars substantise, 
sed adventitium est. * 
83 CAP. XIX.. 
In quibus genus et differentia inter se conveniant, ac 
discrepent. 

Inter genus et differentiam hoc commune est, 
quod utrumque species comprehendat : quodque 
univoce de speciebus ac individuis praedicetur. 
Illud autem scire convenii ; quzecunque de re aliqua 
tanquam de subjecto, hoc est univoce, proedicantur, 


διαφερόντων τῷ εἴδει ἐν τῷ ὁποῖόν τί ἐστι χατηγο- 
ροῦνται " τὸ δὲ ἴδιον χατὰ πλειόνων χαὶ διαφερόν- 
των τῷ ἀριθμῷ, τουτέστι χαθ᾽ ἑνὸς εἴδους, χαὶ τῶν 
ὑπ᾽ αὐτὸ ἀτόμων ἐν τῷ ὁποῖον χατηγορεῖται. Δια- 
φέρει δὲ ἡ διαφορὰ τοῦ συμόεδηγχότος, ὅτι ἡ μὲν 
διαφορὰ οὐσιώδης ἐστὶν, ἤγουν μέρος τῆς οὐσίας 
τοῦ ὑποχειμένου * τὸ δὲ συμδεθδηχὸς, οὐχ ὡς μέρος 
τῆς οὐσίας, ἀλλ᾽ ὡς ἐπουσιῶδες. 
ΚΕΦΑΛ. I8. 


Κοιγωγία xal δια:ορὰ γένους καὶ διαφορᾶς. 


Κοινὰ δὲ γένους χαὶ διαφορᾶς, τὸ περιεχτιχὸν 
εἶναι τῶν εἰδῶν ἀμφότερα €, καὶ τὸ συνωνύμως 
κατηγορεῖσθαι τῶν εἰδῶν καὶ τῶν ἀτόμων. Χρὴ δὲ 
γινώσκειν 3, ὅτι ὅσα χατηγορεῖται χατά τινος, ὡς 
xa0' ὑποχειμένου, ἤγουν συνωνύμως, xal τοῦ ὑπο- 


VARI/E LECTIONES. 


€ Noster, xotyovía .. . τὸ περιεχτιχὸν εἶναι τῶν εἰδῶν ἀμφότερον. ἃ Noster et Reg. $447 εἰδέναι. 


: NOT.£E. 


alium et alium, duasve personas. "Ao 
ἄλλο τὰ ἐξ ὧν ὁ Σωτήρ, inquit, Nazianzenus epist. 
( Ad Cledon.) Aliud quidem et aliud sunt illa e qui- 
us Sulvgtor ; οὐχ ἄλλος xai ἄλλος, non alius et 
&lius : et absit, λέγω δὲ ἄλλο καὶ ἄλλο ἔμπαλιν ἣ 
ἐπὶ τῆς Τριάδος ἔχει, aliud vero et aliud dico dis- 


μὲν xal 


pari rationo atque ubi de Trinitate sermo est. Ἔχει 
μὲν γὰρ ἄλλος xal ἄλλος. lllic siquidem alius et 
alius dicitur, ne personas con[|undamus : sed. ncn 
aliud εἰ aliud. Tria quippe unum idenique. sunl ia 
Trinitate. 


ατηγορηϑήσεται᾽ ὅσα 

δὲ τοῦ γένους πρὸς 

doy ἐστὶ τῶν ὑπ᾽ αὐτὸ 

ἦν φωνῶν ὅτι τὸ γέ- 

wápzt* ὅτι τὸ γένος 

φύσει πρότερον τῶν διαφορῶν * ὅτι τὸ γένος ἐν τῷ τί 

ἔστιν, ἡ & διαφορὰ, ἐν τῷ ὁποῖόν τί ἔστι χατηγο- 

pulsat" ὅτι τὸ προσεχὲς γένος ἕν᾽ αἱ δὲ διαφοραὶ, 

πλείους, ὅτι τὸ γένος ἀναλογεῖ ὕλῃ, μορφῇ δὲ ἡ 
διαφορά. 

ΚΈΦΑΛ. K'. 
Koweria καὶ διαρορὰ γένους καὶ εἴδους. 


ΚΕΦΑΛ. ΚΑ΄. 
Κοιγωνία καὶ διαφορὰ γένους καὶ ἰδίου. 


ἀμφότερα τοῖς 
37 ὅτι ἐπίσης 
ἀμφότερα" ὅτι 
δὲ τοῦ γένους, 
ἕνος τοῦ ἰδίου " 
ιτηγορεῖται, τὸ 
πρέφει πρὸς τὸ 
1v ἴδιον μόνῳ τῷ 


ΚΕΦΑΛ. KB. 


Κοιγωνία, καὶ διαφορὰ γένους xal συμδεδη- 


τὸ κατὰ πλειό- 
καὶ συμδεδηκό- 
τῶν εἰδῶν, οἷς 
μθεδηκότα τῶν 
πίσης ἡ μὲτοχὴ, 


τὸ συμδεδηχὸς D generis pereque sit ; a 


"t, xal τότε τοῖς 
ἃ γένη ἐν τῷ τί 
Wa ἐν τῷ ὁποῖόν 


» καὶ εἴδους. 


Καοινὰ διαφορᾶς καὶ εἴδους, ὅτι ἐπίσης μετέχον- 
ται" ὅτι ἀεὶ πάρεισιν, οἷς μετέχονται, Ἴδια διαφορᾶ; 
καὶ εἴδους, ὅτι ἡ μὲν διαφορὰ ἐν τῷ ὁποῖόν τί ἐστι, τὸ 
δὲ εἶδος ἐν τῷ τί ἐστι κατηγορεῖται " ὅτι ἡ διαφορὰ 


DIALECTICA. 


586 
A de ipsius quoque subjecto univoce przdicari : non 
item qui xquivoce. Hac autem ratione inter so 
dissident, quod genus latius pateat, quam subjectze 
illi differentie, quamque alie tres voces ; quod 
propterea genus potestate differentias complectatur * 
quod natura differentias antecedat : quod. in quid 
est ; differentia contra, in quale quid est przdicetur: 
quod propinquum genus unum sit, differenti 
autem plures : quod denique genus materiz ; diffe- 
rentia autem formz respondeat. 
CAP. XX. 
In quibus genus. et species inter se conveniant, ac 
iani αν. 
quod 
natura 
trum- 
Ὁ spe- 
(8 sit 
'undet 
? pre- 
neque 
n ulla 
mpttics gcneraussuua; mec quou speciaiissima 
species genus esse possit. 
CAP. XXi. 
In quibus genusel proprium inter se conveniant 
ac differant, 

Genus ei proprium in hoc conveniunt, quod 
ambo species sequantur, id est de iis preedicentur : 
quod ambo, de iis de quibus pradicantur, zeque 

(€ Priedicentur : quod univoce praicentur, Hoc au- 
lem inter utrumque discriminis est, quod genus 
matura prius est proprio : quod genus de pluribus 
speciebus przdicetur ; proprium avtem de una : 
quod proprium cum specie convertatur; genus 
autem non item : quod denique soli speciei insit , 
non item genus. 

CAP. XXII. 


In quibus genus. et accidens inter. se conveniant, ac 
differant. 


Hoc inter genus et accidens commune est, quod 
utrumque de pluribus praedicetur. Hzc autem generi 
et accidenti peculiaria sunt, quod genus sit prius 
speciebus, quibus accidentia i 
vero speciebus sint posterior: 








quod participatio 
Itiuin 344 non item : 
quod accidens primo indivi insit, atque ita sub- 
inde speciebus; genus autem econtra: quod 
denique genera in quid est predicentur ; acciaentia 
vero in quale quid est, vel quomodo est. 

CAP. XXIII. 


In quibus differentia et species. inter se. conveniari, 
ac differant. 


Conveniunt differentia et species , quod perzque 
participantur: quod iis semper adsint a quibus 
participantur. Hzc autem inter utramque peculi. 
ria sunt, quod differentia in quale quid est ; species 





VABLE LECTIONES. 


* Noster, ὅτι οὔτε. 
Parnoz. Ga. XCIV. 


19 


EI we 


563 S. JOANNIS DAMASCENI 564 


genus, non ens.—lIIomo species specialissima. — Dis- A γένος, ποῦ γένους αὑτῶν, ἕως τοῦ γενιχωτάτου. A).- 


erimen inter speciem el individua, —|Nec vero illud 
ignorandum est, species sui generis, nomen ac 
definitionem, genusque ejus generis quod supe- 
flus habet, ad ipsum usquc generalissimum genus, 
mecessario recipere: species autem ipsas alte- 
ram alterius definitionem nequaquam 99 mutuo 
posse sumere. Ut autem dilucidius fiat quod dico, 
δὰ hunc modum agamus. Substantia primum ac 
generalissimum genus est. Quanquam enim cum 
substantia, tum accidens scindatur ab ente, haud 
tamen ens genus eorum est. Nam illa entis qui- 
dem nomen recipiunt; at non item definitionem. 
Ens quippe in hunc modum definiunt : Ens, aut 
est quod per se subsistit, nec re alia, ut exsistat, 
opus habet; vel est quod perse non potest esse, 
sed in altero suum esse habet. Substantia autem 
jud tantum cst quod per se exsistit, nec alia re, 
ut subsietat, opus habet. En substantia totam en- 
tis definitionem non accepit ; nec proinde ens ge- 
nus est respectu substantie. Species enim intc- 
gram generis sui de(initionem absque ulla diminu- 
flone suscipit. At nec accidens entis species est : 
Aeque enim integram entis definitionem recipit, 
sed dimidiam partem duntaxat. Accidens quippe 
yes est, qam per se esse non potest, sed solum 
in sltero snum esse habet, En quo pacto nec sub- 
stantia integram entis definitionem auscipiat, nec 
aceidens : verum substantia dhnidiam tantum 


partem, accidens item dimidiam alteram partem. C 


Quapropter licet ens in substantiam et accidens 
dividatur, eorum tamen genus non est. Substan- 
tia autem.dividitur et in corpus οἱ incorporeum, 
Corpus vero et incorporeum substantie species 
δηδὶ ; quandoquidem utrumque horum et nomen 
et definitionem substantiz integram recipit. Con- 
stat itaque substantiam non esse speciem, cum 
non habeat supra se genus; verum esse ipsum 
primum et generalissimum genus. Rursus corpus, 
quod substantie species est animati et inanima- 
tl, genus est. Animatum rursus, in sensibile et 
in insensibile. Sensibile quidem animal est, quippe 
quod vitam et sensum habeat: insensibile au- 
tem est planta: nec enim ipsi sensus inest. Porro 


animata dicitur planta, quia vim eam habet, qua D 


alatur, crescat, et generet. Dividitur rursus ani- 
mai in rationale et irrationale : rationale, in mor- 
tale et. immortale : mortale in hominem, cquum, 
bovem ac similia; quz quidem non jam in alias 
species, sed in individua, hoc est hypostases, divi- 
duntur. lomo enim in Petrum, Paulum, Joannem, 
reliquosque singulos homines dividitur: qui qui- 
dem non species, sed hypostases, seu persona et 


λέλων δὲ τὰ εἴδη οὐ δύνανται τὸν ὁρισμὸν δέξασθαι. 
Ἵνα οὖν σαφέστερον ἢ τὸ λεγόμενον, οὕτως εἴδω- 
μὲν 8' Πρῶτον xal γενιχώτατον γένος ἐστὶν ἡ οὐσία. 
El γὰρ xo τέμνεται Ex τοῦ ὄντος ἡ οὐσία xa τὸ 
συμδεθηκχὸς. ἀλλ᾽ οὐχ ἔστι γένος αὐτῶν τὸ ὄν. Ἔπει- 
δὴ τὸ μὲν ὄνομα τοῦ ὄντος δέχονται, τὸν δὲ ὁρισμὸν 
οὐ δέχονται, Ὃν ἐστὶ πρᾶγμα ἣ αὐθύπαρχτον, χαὶ 
μὴ δεόμενον ἑτέρου πρὸς σύστασιν, f| τὸ μὴ xa0" 
ἑαυτὸ δυνάμενον εἶναι, ἀλλ᾽ ἐν ἑτέρῳ ἔχον τὴν ὕπαρ- 
ξιν. Οὐσία δέ ἐστι πρᾶγμα αὐθύπαρχτον, xal μὴ 
δεόμενον ἑτέρου πρὸς σύστασιν μόνον. Ἰδοὺ οὐχ 
ἐδέξατο ἡ οὐσία ὅλον τὸν ὁρισμὸν τοῦ ὄντος. Ὥστε τὸ 
ὃν οὐχ ἔστι γένος τῆς οὐσίας, οὔτε ἡ οὐσία τοῦ ὅυς 
τος. Τὸ γὰρ εἶδος ὅλον ἀπαραλείπτως τὸν ὁρισμὸν 
τοῦ γένους αὐτοῦ δέχεται. ᾿Αλλ᾽ οὐδὲ τὸ συμδεδηχός 
ἐστιν εἶδος τοῦ ὄντος. Οὐ γὰρ δέχεται ὅλον τὸν ὁρι- 
σμὸν αὐτοῦ, ἀλλὰ τὸ ἥμισν. Συμδεδηχὸς γάρ ἐστι 
πρᾶγμα τὸ μὴ καθ᾽ ἑαυτὸ δυνάμενον εἶναι, ἀλλ᾽ ἐν 
ἑτέρῳ ἔχον τὴν ὕπαρξιν μόνον. Ἰδοὺ οὔτε ἡ οὐτία 
δέεται ὅλον τὸν ὁρισμὸν τοῦ ὄντος, οὐδὲ τὸ συμδεθη- 
χός. ᾽Αλλ᾽ ἡ μὲν οὐσία τὸ ἥμισυ, xal τὸ συμδεδυ χὸς 
τὸ ἄλλο ἔμισυ. Ὥστε εἰ xal τέμνεται τὸ ὃν εἰς οὐσίαν 
χαὶ συμθδεθηχὸς, ἀλλ᾽ οὐχ ἔστι γένος αὐτῶν. Οὐσία 
δὲ τέμνεται εἰς σῶμα χαὶ ἀσώματον. Ἰδοὺ τὸ σῶμα 
καὶ τὸ ἀσώματον εἴδη εἰσὶ τῆς οὐσίας. Ἔχαστον γὰρ 
αὐτῶν καὶ τὸ ὄνομα, xai τὸν ὁρισμὸν τῆς οὐσίας ἐπι- 
δέχεται. Ὥστε ἡ οὐσία οὐχ ἔστιν εἶδος, μὴ ἔχουσα 
ἐπάνω αὐτῆς γένος, ἀλλ᾽ αὕτη ἐστὶ πρῶτον, χαὶ γε- 
νιχῴτατον γένος. Πάλιν τὸ σῶμα τέμνεται εἰς ἔμψυ- 
χον καὶ ἄψυχον. Ἰδοὺ πάλιν τὸ σῶμα εἶδος ὃν τῆς 
οὐσίας, γένος ἐστὶ τοῦ ἐμψύχου gni τοῦ ἀψύχου. Τὸ 
ἔμψυχον πάλιν διαιρεῖται, εἰς αἰσθητιχὸν xai ἀγαί- 
σθητον. ΛΑἰσθητιχὸν μὲν οὖν ἐστι τὸ ζῶον, τὸ Qui», 
καὶ αἴσθησιν ἔχον" ἀναίσθητον δὲ τὸ φυτόν * οὐ γὰρ 
ἔχει αἴσθησιν. Ἔκμψυχον δὲ λέγεται τὸ φυτὸν διὰ τὸ 
ἔχειν θρεπτιχὴν, xat αὐξητικὴν, χαὶ γεννητιχὴν δύ- 
ναμιν. Τὸ ζῶον πάλιν τέμνεται εἰς λογιχὸν xal ἄλο- 
γον. Τὸ λογιχὸν, εἰς θνητὸν xoi ἀθάνατον" τὸ vv; 
τὸν, εἰς ἄνθρωπον, ἵππον, βοῦν, χαὶ τὰ τοιαῦτα, ἃ 
τινα οὖχ ἔτι τέμνεται εἰς ἄλλα εἴδη. ᾽ὟΛΔλλ᾽ εἰς ἄτομα, 
ἤγούν ὑποστάσεις. Διαιρεῖται γὰρ ὁ ἄνθρωπος, εἰς 
Πέτρον, Παῦλον, Ἰωάννην, xai τοὺς λοιποὺς χατὰ 
μέρος ἀνθρώπους, οἵτινες οὐχ εἰσὶν εἴδη, ἀλλ᾽ ὑπο-- 
στάσεις. Τὰ γὰρ εἴδη, ὡς εἴπομεν, οὐ δέχονται τὸν 
ὁρισμὸν ἀλλήλων" οἷον τὸ σῶμα ob δέχετα! τὸν ὀρι- 
σμὸν τοῦ ἀσωμάτου " 6 ἄνθροπος οὐ δέχεται τὸν ὁρι- 
σμὸν τοῦ ἵππου. Ὁ δὲ Πέτρος, καὶ Παῦλος, xat 
Ἰωάννης ἕνα ὄρον δέχονται, τὸν τοῦ ἀνθρώπου. 
Ὅμοίως xat ol λοιποὶ χατὰ μέρος ἄνθρωποι, ὥστε 
οὐχ εἰσὶν εἴδη τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλ᾽ ἄτομα, ἤγουν 
ὑποστάσεις. 


supposita sunt. Species enim, ut dictum est, alig aliarum definitionem non admittunt ; M o c 
pus rei incorporez definitionem non recipi; mec etlam recipit. homo delinitionem equi. NN 
Pelrus, et Paulus, οἱ Joannes unam Εἰ eamdem definitionem accipiuut ; IMemque reliqui singuit 


VARLE LECTIONES. 


* fVegii S, εἴπωμεν. 


ὅτι τὸ μὲν εἶδος ἐν τῷ τὶ ἔστι, τὸ δὲ συμδεδηχὸς ἐν 
"ip ὁποῖόν «εἰ ἐστι κατηγορεῖται " ὅτι τοῦ εἴδους ἡ 
μετοχῇ ἑνός ἔστι, τῶν δὲ συμδεδηχότων xal πλειό- 
νων τις μετέχει" ὅτι τὸ εἶδος, φύσει πρότερον συμ- 
δεθηχότων " ὅτι τοῦ εἴδους ἡ μετοχὴ ἐπίσης, τὰ δὲ 
συμδεδηκότα τὸ μᾶλλον καὶ τὸ ἧττον δ. 
ΚΕΦΑΛ. KH'. 


Κοινωνία καὶ διαρορὰ ἰδίου καὶ ἀχωρίστου συμ- 
6s6nxócoc. 


Κοινὰ ἰδίου καὶ συμδεδηχότος ἀχωρίστου, τὸ μὴ 
ἄνευ αὑτῶν συστῆναι ἐχεῖνα, οἷς ἐνυπάρχουσι " καὶ ὅτι 
ἀμφότερα ἀεὶ πάρεισι, Διαφορὰ ἰδίου xal συμδεδη- 
κότος, ὅτι τὸ μὲν ἴδιον ἑνὶ εἴδει ὑπάρχει, τὸ δὲ συμ- 
δεδηκὸς, πλείοσιν ὅτι τὸ μὲν ἴδιον ἀντιστρέφει πρὸς 
τὸ εἶδος, τὸ δὲ συμδεδηχὸς οὐχέτι" ὅτι τὸ μὲν συμ- 
διδηκὸς ἐπιδέχεται τὸ μᾶλλον xal τὸ ἧττον, τὸ δὰ 
ἴδιον οὐδαμῶς. 


ἘΕΦΑΛ, - 
De ὑαοσεῤσοῦς a ΡΝ πετότου, καὶ ἀνυπο- 
Mn sua στάτου. 

Τὸ τῆς ὑποστάσεως ὄνομα δύο σημαίνει. ᾿Απλῶς 
μὲν γὰρ λεγόμενον, σημαίνει τὴν ἁπλῶς οὐσίαν: Ἢ 
δὲ καθ᾽ ἑαυτὴν ὑπόστασις τὸ ἄτομον σημαίνει", xat 
πὸ ἀφοριστιχὸν πρόσωπον. Καὶ τὸ ἐγυπόστατον δὲ 
δύο σημαίνει. Σημαίνει γὰρ καὶ τὸ ἁπλῶς ὄν" καθ᾽ ὃ 
σημαινόμενον, οὐ μόνον τὴν ἁπλῶς οὐσίαν, ἀλλὰ καὶ 
τὸ συμδεδηχὸς ἐγυπόστατον καλοῦμεν. Σημαίνει δὲ 
xal τὴν xa0' αὐτὸ ὑπόστασιν, ἤγουν τὸ ἄτομον, Καὶ 


τὸ ἀνυπόστατον δὲ δισσῶς λέγεται. Λέγεται γὰρ C 


ἀνυπόστατον, καὶ τὸ μηδαμῇ μηδαμῶς 6v* λέγεται 
πάλιν ἀνυπόστατον xai | τὸ συμδεδηνὸς, διότι τὸ 
συμδεδηχὸς οὐχ ἔχει ἰδίαν ὕπαρξιν, ἀλλ᾽ ἐν τῇ οὐσίᾳ 
ὑφέστηχεν. 


ΚΕΦΑΛ. A'. 
πὶ poppüc* ἀτόμου 
ὑπόστάσθος. P 
ἃ τὸν προλεγόμενον 
xav φύσεως. Οὐσίαν 


εἶναι φύσιν δὲ οὐ. 
τῶν οὐσιωδῶν διαφο- 


DIALECTICA. 
κατηγορεῖσθαι. Διαφορὰ δὲ εἴδους xal συμδεδηχότος, A quod de pluribus prodicentur. IIoc autem di 





est, quod species in. quid est : accidens in 
quale quid eet pradicetur: quod unius duntaxat 
speciei participatio sit : at multorum accidentium 
quispiam particeps esse possit : quod species sit 
prior natura accidentibus : quod species zque 
participetur ; accidentia autem magis et minus 
suscipiant. 

CAP. XXVIII. 


In quibus proprium εἰ accidens inseparabile tum. 
conveniant tum dissideunt. 


Inter proprium et accidens inseparabile hoc 
commune est, quod ea quibus insunt, sine ipsis 
non consistant ; quodque utrumque simul insit. 
Hoc autem inter ipsa interest, quod proprium uni 

B speciei insit ; accidens autem pluribus : quod 
proprium cum specie convertatur ; non item ac- 
eidetis. Denique, quod accidens magis et minus ad- 
mittat ; proprium vero nequaquam. 

CAP. XXIX. 
De hypostasi, enhypostato , et anhypostato. 


Hypostasis vocabulum duplicem significationem 
habet. Nam cumabsolute usurpatur, id quod simpli- 
ciler exsistit signiflcat : quee autem per se est 
hypostasis, individuum significat ac personam pe- 
culiarem. Eodern mode vox enlypostaton duplicem 
habet significationem. Significat enim el quod 
absolute est : quo sensu nedum substantiam qua 
est absolute, sed et accidens, enhypostaton appella- 
ius. Designat quoque eam quz per se est hypo- 
stasin, hoc est individuum. Quin et anligpostaton. 
quoque duplici modo usurpatur. Nam et anltypo- 
siaton dicitur quod nusquam omnino est: ac rur- 
sus eliam accidens anhypostaton vocatur, quia 
accidens propriam ac peculiarem exsistentiam non 
habet, sed in substantia exsistit. 

36 CAP. XXX. 


de nalura et fermo, necnon de in- 
uo, persona et liypostasi. 

Usus varius terminorum philoscphis ac Patribus. — 
Externi philosophi eodem modo οὐσίας, et φύσεως, 
differentiam statuerunt. Οὐσίαν quidem usurparunt 
pro esse absolute el. simpliciter : φύσιν vero, id 


De voce o5! 





VARIJE. LECTIONES, 


Regio eli nostro. 
non n 
1perat, Kal 

eg. 2927, brat. 


Sic etiam Basil. interpres; 
iualiter omnibus inesse, exemplum affert duorum /Ethiopum, quo- 
Αἰθίοψ Αἰθίοπος ἔχοι ἂν τὴν xpolav, ἢ ἀνειμένην, ἢ ἐπιτε- 

i Deest καί in. multis. codicibus. 


sic Porphyrius, ut 


NOTAE. 


* Atque. οὐσίαν qui- D οὐσίαν, 


mentario in Categ. 
clay ἢ πᾶσαν ὕπαρ. 
τι significare, hocque 
nuntiari, ἣ τὴν μὴ ἐν 
» que non est in sub- 
5. Verum Aristoteles 
t, que nec de subjecto 
to fit, velut hic homo, 
jit individuum solum 
quia individui solius 

illud vocat. πρώτην 





uam Latini primam substantiam interpre- 
tantur. Naturas vero communes, puta genera, et 
species, qua in individuis considerantur, δευτέρας 
οὐσίας nuncupat; nostri substantias secundas di- 
cunt. Quod si vero accurate loqui velimus, quando 
sermo erit de communi natura, οὐσία essenttz no- 







mine exprimetur, quando de natura singulari, sive 
de individuo, οὐσίαν recte substantiam dicimue. 
In umenim est ὑφεστὸς πρᾶγμα, inquit Ammo- 


nius, res subsistens in se. 
(20) Φύσιν δὲ οὐσίαν" Φύσιν vero, seu natu- 


ram, etc. Aristoteles, seu quisquis alius auctor est 


$91 S. JOANNIS DAMASCENI 002 


est, naturam dixerunt esse wsiam per essenliales A ρῶν. xal μετὰ τοῦ ἁπλῶς εἶναι, xal τὸ τοιῶσδε εἶναι 
differentias sprcificatam ; atque cum eo quod ἔχουσαν. εἴτε λογιχὴν, εἴτε ἄλογον" εἴτε θνητὴν, 
absolute exsistat, etiam tali modo esse habel ;ut εἴτε à0óvazov: ἤγουν αὐτὴν, ὥς φαμεν, τὴν 
sive rationalis sit, sive irrationalis ; sive που δ] 8, ἀμετάδλητον καὶ ἀμετάθετον ἀρχὴν, καὶ αἰτίαν, 
sive immortalis. Hoc est, ipsam esse volunt, ut [Δ χαὶ δύναμιν, τὴν παρὰ τοῦ δημιουργοῦ ἐντεθεῖσαν 
dicam, immutabilem atque ab omni variatione ἐχάστῳ εἴδει πρὸς χίνησιν" τοῖς μὲν ἀγγέλοις, 
alienam originem, et causam, ac vim unicuique πρὸς τὸ νοεῖν, xal ἐχτὸς προφοριχοῦ λόγου μετα- 
speciei a summo rerum opifice insitam, per quam διδόναι ἀλλήλοις τὰ νοήματα τοῖς δὲ ἀνθρώποις, 
moveri seu operari possit ; angelis nempe ad in- πρὸς τὸ νοεῖν xa λογίζεσθαι καὶ διὰ προφορικοῦ 
telligendum, cogitationesque suas sine sermonis λύγου μεταδιδόναι ἀλλήλοις τὰ ἐγχάρδια 1 νοήματα’ 
prolatitii ope sibi invicem communicandum : ho- τοῖς δὲ ἀλόγοις τὴν ζωτιχὴν, xat αἰσθητιχὴν, xal 
ininibus autem ad intelligendum etratiocinandum, ἀναπνευστικὴν χίνησιν τοῖς δὲ φυτοῖς, τὴν θρεπτι- 
cogitationesque in pectore conditas, sermonis ore χὴν, καὶ αὐξητιχὴν, καὶ γεννητιχὴν δύναμιν τοῖς δὲ 
prolati adjumento sibi invicem  impertiendum : λίθοις, τήν τε τοῦ θερμαίνεσθαι, χαὶ τοῦ Ψύχεσθαι, 
brutis ilem. vivendi, οἱ sentiendi, et respirandi καὶ τὴν ἀπὸ τόπον εἰς τόπον ἑτεροχίνητον διάθδατσιν, 
motum : stirpibus vim eam, qua aluntur, crescunt B ἤγουν τὴν ἄψυχον. Ταύτην ἐχάλεσαν ούσιν, ἤγουν 
et generant : saxis denique, eai vim, qua calore, τὰ εἰδιχώτατα εἴδη * οἷον, ἄγγελον, ἄνθρωπον, ἵππον, 
aut frigore afficiantur, et qua e loco in locum, κύνα, βοῦν, xai τὰ τοιαῦτα, ὡς χαθολιχώτερα xal 
impresso motu ab alio, hoc est nequaquam vitali, περιεχτιχὰ τῶν ὑποστάσεων, xal ἐν ἔχάστῃ τῶν 
transferantur. Hanc, inquam, »aturamappellarunt; ὑπ᾽ αὐτῶν περιεχομένων ὑποστάσεων ὁμοίως χαὶ 
hoc est specialissimam speciem ; puta, angelum, ἀπαραλείπτως ὑπάρχοντα. "Ὥστε τὸ μὲν μεριχώτε- 
hominem, equum, canem et his similia ; qu:e veluti ρον (21) ἐχάλεσαν ὑπόστασιν * τὸ δὲ χαθολιχώτερου 
generaliora hypostases complectuntur, inque sin- καὶ περιέχον τὰς ὑποστάσεις, ἐχάλεσαν φύσιν" τὴν 
gulis hypostasibus , qux& sub ipsis continentur, ὃ ἁπλῶς ὕπαρξιν, ἐχάλεσαν οὐσίαν. 

pereque, ac sine ullo defectu exsistunt. ltaque quod particularius est, hypostasim vocaruut ; quod 
autem geueralius , ac hypostases comprehendit, nuncupaverunt maturam ; denique exsistentiaum 
simpliciter diclam, nominaverunt οὐσίαν, id est, substantiam. 


Forma et species idem quod essentia et natura. — Οἱ δὲ ἅγιοι Πατέρες (22), παρεάσαντες τὰς πολλὰς 
Αἱ sancti Patres prolixas ac ineptas contentiones ἐρεσχελίας, τὸ μὲν χοινὸν, χαὶ χατὰ πολλῶν λεγό- 


VARLE LECTIONES. 
1 Deest ἐγχάρδια in tribus Hegiis etin eod. S. Hil. Edita habent ἐν χαρδίᾳ. 
| NOT £. 


librorum De metaphysicis, nomen φύσι; sic. expli- C pescenda dissidia quz Arius excitarat, missus 
cat, λέγεται φύσις, fj τῶν φύσει ὄντων οὐσίχ, natura — esset, auctorem fuisse ut οὐσία pro essentia rei ct 
dicitur essentia eorum qua vere sunt : velut aiunt ὑπόστασις pro persona sumeretur ad cavendum 
naluram esse primam compositionem. "Tum recensitis — Sabellii et Pauli Samosateni sensum. Hosii postea 
aliis φύσεως, id est nature, acceptionibus, sic con- sententiam amplexati sunt illi, qui Meletii Antio- 
eludit : Ἐχ δὴ τῶν εἰρημένων fj πρώτη φύσις, xal — cheni partes foverunt, propter indigestas Marcelli 
χυρίως λεγομένη, ἐστὶν οὐσία dj τῶν ἐχόντων ἀρχὴν — Ancyrani voces, qui tres Trinitatis personas iu 
χινήσεως ἐν αὐτοῖς, fj αὐτά" Ex his que dicta sunt — unam οὐσίαν essentiam et ὑπόστασιν unam coarctare 
colligitur naturam primam et proprie acceptam, 6526 ferebatur. Vocum istarum discrimen Basilius, 
eorum essentiam qua in seipsis habent principium — epist. 549, propugnat auctoritate Niczna synodi, 
motus, prout ipsa sunt. Ceterum priscis philosophis — qua in appendice Symboli anatherna dicit illis, qui 
φύσις nalura proprie non dicitur, nisi de ijs, quee — affirmarent Filium Dei, vel ex nihilo vel ἐξ ἑτέρας 
materia οἱ forina constant, vel etiam de ipsamet ὑποστάσεως, f| οὐσίας, ex alia hypostasi aut. essentia 
forma. Quamobrem Theologus, orat. 45, negat na- — esse. Frustranaas siquidem ambas has voces fore, 
Lurz nomen Deo convenire. ni diversas res signilicarent. Τίς χρεία τῶν ἑχατέ- 

(21) “Ὥστε τὸ μὲν μερικώτερον. Itaque quod par-— ρων, inquit? Athanasius vero, qui concilio inter- 
ticularius est. Individuum enim philosopho est — fuerat, nihilo secius hypostasim et οὐσίαν, esren- 
prima et proprie dicta substantia. Unde Hiero- (tiam, substantiamwe idem csse non uno loco de- 
nymus, epist. 57: Tota sacularium lillerarum — clarat : in primis epist. synodica ad African. 'H δὲ 
schola, inquit, nihil aliud hypostasim nisi usiam D ὑπόστασις οὐσία ἐστὶ, xal οὐδὲν ἄλλο σημαινόμενον 
novit. Et "Theodoretus dialog. 1, Secundum exira- ἔχει, f| αὐτὸ τὸ ὄν" Hypostasis est essentia, nec 
neam sapientiam οὐσία et ὑπόπτατις non discrepant. — aliud. significat, nisi illud ipsum quod est. Quod 
"H τὰ γὰρ οὐσία τὸ ὃν σημαίνει, xai τὸ ὑφεστὸὲῤΓτ Hieremias exsistentiam nominat, dicens : Et non 
ἡ ὑπόπτασις " Usia enim id quod est significat, et — audierunt vocem ὑπάρξεως exsistentic. Nam ὑπό- 
hypostasis, id quod subsistit. ld nempe Plutarcho, στασις εἰ οὐσία idem est quod ὕπαρξις exsisten- 
Piotino, Procio, Porphyrio, et aliis fuisse fami- — tia; quippe qua est εἰ exsistit. Ad hasc Sardicensis 
líare constat. synodus in qua primas tenuit llosius, epistola 

(22) Οἱ δὲ ἅγιοι Πατέρες" At sancti Patres, etc. quam Theodoretus. recitat lib. 11. Hist., c. 5, sic 
De vocibus οὐσίας, φύσεως el ὑποστάσεως disce- — loquitur : Quoniam haereticorum cohors contendit di- 
ptatio nulla fuit apud Christianos priscis Ecclesi: — versas diremptasque Patris et Filii et Spiritus sancti 
&rculis; atque οὐσία et ὑπόστασις pro eodem habe- ὑποστάσεις hypostases esse; nos econtra hanc. edocti 
bontur, ut. res subsistens substantiave quslibet — sumus traditionem, μίαν εἶναι ὑπόστασιν, ἣν αὐτοὶ 
signiücaretur. Socrates, lib. v Hist., c. 5, narrat — ol alpezixot οὐσίαν προσαγορεύουσι, τοῦ Πατρὸς, xat 
Hosium, cum Alexandriam a Constantino ad com- τοῦ Υἱοῦ xoi τοῦ ἁγίου Πνεύματος, unam esse, 


Lg 
μένον, ἤγουν τὸ εἰδικώτατον εἶδος, οὐσίαν, καὶ φύ- 
σιν, καὶ μορφὴν ἐχάλεσαν * οἷον ἄγγελον, ἄνθρωπον, 
ἵππον, κύνα, καὶ τὰ τκαῦτα, Καὶ γὰρ καὶ ἡ οὐσία 
παρὰ τὸ εἶναι λέγεται, καὶ ἡ φύσις παρὰ τὸ πεφυ- 
χέναι" τὸ δὲ εἶναι καὶ πεφυχέναι ταυτόν ἔστι" χαὶ 
ἢ μορφὴ xal τὸ εἶδος τὸ αὐτὸ σημαίνει τῇ φύσει. 
Τὸ δὲ μεριχὼν, ἐκάλεσαν ἄτομον, καὶ πρόσωπον, καὶ 
ὑπόστασιν, οἷον Πέτρον, Παῦλον. Ἡ δὲ ὑπόστα- 
σις (83) θέλει ἔχειν οὐσίαν μετὰ συμδεδηκότων, xal 


DIALECTICA 


5 
A 37 missas facientes, id quod commune est, ac de 
multis dicitur ; id est specialissimam speciem, 
substantiam, et naturam, ac formam appellarunt, 
ut angelum, equum, canem, et similia. Enimvero 
οὐσία, ab eo quod sit. Jicitur; et natura, ab eo 
quod aptum natum sit. Esse. porro et natum esse, 
idem sunt. Atque etiam forma et species eamdem. 
ac natura habent significationem. Quod autem 
particulare est, individuum, ct personam, et hypo- 














NOTE. 


sin expressit. Dues quidem (deos) non dicam, sed 
wmm, inquit : Personas vero duas. Paler quidem 
nus, Filius unus, personz due, tertia autem Syi- 
ritus sanctus. Cum vero Meletianis ohjicerent, po- 
sitis in deitatis una nalura tribus hypostasibus, 
ponebant nullam 
lionemve interci- 
stantiam , Deum 
andr. utrorumque 
$, non de rebus, 
»eologus, orat. 21, 
um utriusque. usu 
1a5i vero, inquit in 
res, religio nostra 
invaluit, ut οὐσία 
muni sumerentur, 
» persona et. indi- 
ad Gregorium fra- 
suetudini Cyrillus 
in Dialogis contra 
antehac ji is 
πασιν pro eodei 
Lia vel substantia, 
em illa esset. Sub 
in Commonit. ad 
ram, ἀλλ᾽ εἷς λοι- 
t. d, ad Success. 
15 definit mansisse 
εξ δέει naturas ; 
. faciam esse uni- 
ἄσεων, rerum. sive 
ἣν naturalem esse, 
necnon xab' ὑπό- 
est xaz' ἀλήθειαν, 
de ipsamet Verbi 
persona ait in defens. 2, anathi. cont. Theod. ἡ τοῦ 
Λόγου φύσις, ἤγουν ὑπόστασις, ὅ ἐστιν αὐτὸς ὁ Λό- 
γος, ipsa Verbi natura sive hypostasis, hoc est ipsum- 
set Verbum. Atqui Cyrillo, non Athanasius modo, 
yerum et Alexander itidem Alexandrinus praiverat 
in epistola ad Alexandr. Byzantinum, quam refert 

ius, lib. 1 Hist. c. 4, ubi ex his Doi 
verbis, Ego εἰ Pater unum sumus, demonstrari ait 
mon wnam esse Patris εἰ Fili uram, sed hypo- 































Quocirca mendacii accusandi non sunt Orientales. 
episcopi, qui in epistola quadam ad alios prasules 
testantur, se convicisse et Acacium, qui inter gesta 
deitatem confessus est esse passibilem. Quinimo. 
Alexander Hierapolitanus epistola ad ÁAcacium 
 Berrhaensem narrat eum juxta Cyrilli capitula si 
mentem: suam in scripto deposuisse : Ae 
divinam Scripturam Nestorius tanquam nat; 
moriemque, mon divimitatis, sed humanilatis esse 
doceat. le litter: habentur in collectione P. Lupi. 
Neque vero hic solus Cyrilli sensum non intellexisse 
reperitur; sed et Liberatus Breviarii c. 8, scribit, 
quosdam de palatio culpasse Cyrillum, cur tandem 
susceperit ab Orientalibus episcopis duarum. confes- 
sionem naturarum. Quamobrem Eutyches nihil lorum 
errori addiderit, nisi Christum nom ease consubstan- 
tialem nobis secundum humanitatem. Ut vero Cyrillus 
singulai lo sensu, quem retulimus, natur: voca- 
bulum usurparet, in causa fuere lucubrationes 
alique, Gregorio "Thaumaturgo, Athanasio, Julio 
et Felici Romanis pontificibus falso ascriptze, in 
quibus Christo, ut una persona, sic una malura 
tribuebatur. Nesciebat enim hos libros Apollinarii 
esse, uL postea evictum fuit. 
(25) Ἡ δὲ ὑπόστασις. Porro hypoxasis essen- 
tiam cum accidentibus exigit. Accidentia hec Noster 
alibi nuncupat ὑποστατιχὰς διαφορὰς, ποιότητας,» 
personales. differentias , qualitates, necnon χαρα- 
χτηριστιχὰ d va, characteristicas proprietates, 
quibus substantia velut sigilletur : idque muneris 
concedit accidentibus qua inseparal dicuntur. 
^ Unus tamen Theodorus Abucaras communi huic 





























propriissima.'H u ἔτατα διαφορὰ διχῶς λέγεται, ἢ 
εἰδοποιὸς διαφορὰ, οἷον τὸ λογικὸν, τὸ θνητόν" xal 
ἀτομοποιός. Πᾶτα γὰρ ἰδιαιτάτη καὶ χυριωτά: 
φορὰ ὑποστατική ἐστιν εὖ τινος λέγεται διαφορι 
μὲν οὖν ὑφιστᾷ τὸ εἶδος, λέγεται εἰδοποιὸς διαφορά " 
εἰ δὲ ὑφιστᾷ τὸ ἄτομον, λέγεται ἀτομο οἷον 
ἐπὶ τοῦ Πατρὸς τὸ ἀγέννητον. Καὶ γὰρ τοῦτο ὑπο- 
στατιχόν ἐστι τῆς ὑποστάσειυς τοῦ Πατρός. Ὁμοίως 





" 












(4) Hane locum vide secundis curis retractatum in Prfatione, num. XX. 





Bil 


S. JOANNIS DAMASCENI 912 


nale in mortale et immortale. Mortale in hominem A λογιχὸν xaX τὰ ἄλογα, ἵππον, χύνα xal τὰ τοιαῦτα 


ratione praeditum, et in irrationalia, equum, canem 
et similia : qux: quidem in alias species minime se- 
cantur, sei in individua, id est hypostases, aut sup- 
posito. Dividitur siquidem homo in Petrum, Paulum, 
et cieteros singulos homines, qui non sunt species : 
quia species, ut jam diximus, alie aliarum defini- 
tiones non admittunt : exempli gratia, corpus non 
patitur definitionem incorporei, nec homo defini- 
tionem equi. At vero Petrus et Paulus et Joanues 
unam definitionem suscipiunt, hominis nimirum : 
sic etiam reliqui singuli homines ; proinde nec spe- 
cies hominis sunt, sed individua, hoc est hypo- 
stases et personz. 

Rursus species divisa, inferioribus suis, et no- 


ἅτινα οὐχ ἔτι τέμνεται εἰς ἄλλα εἴδη, ἀλλ᾽ εἰς ἄτομα, 
ἤγουν ὑποστάσεις. Διαιρεῖται γὰρ ὁ ἄνθρωπος εἰς 
Πέτρον, χαὶ Παῦλον, χαὶ Ἰωάννην χαὶ τοὺς λοιποὺς 
χατὰ μέρος ἀνθρώπους, οἵτινες οὐχ εἰσὶν εἴδη τὰ 
γὰρ εἴδη, ὡς εἴπομεν, οὐ δέχονται τὸν ὁρισμὸν ἀλλή- 
λων οἷον τὸ σῶμα οὐ δέχεται τὸν ὁρισμὸν τοῦ ἀσω- 
μάτου. Ὃ ἄνθρωπος οὐ δέχεται τὸν ὁρισμὸν τοῦ ἵππον. 
Ὃ ὃὲ Πέτρος, xai Παῦλος, χαὶ Ἰωάννης ἕνα ὄρον 
δέχονται, τὸν τοῦ ἀνθρώπου * ὁμοίως xaX οἱ λοιποὶ 
χατὰ μέρος ἄνθρωποι. “Ὥστε οὐχ εἰσὶν εἴδη τοῦ ἀν- 
θρώπου, ἀλλ᾽ ἄτομα, ἤγουν ὑποστάσεις. 


Πάλιν τὸ εἶδος τεμνόμενον μεταδίδωσι τοῖς ὑπο- 


men et definitionem suam impertit : verum Petrus B χάτω αὐτοῦ, χαὶ τοῦ ὀνόματος, xai τοῦ ὁρισμοῦ. Ὁ 


in animam et corpus divisus, nec animze corpori 
nomen et definitionem suam communicat. [ Neque 
enim sola anima Petrus est, nec solum corpus. ] 


$7 Deindc vero, divisio omnis generis in species, 
ad duo, vel tria, aut raro ad quatuor usque pro- 
greditur. Neque: enim genus in quinque species 
et amplius dividi possit : at homo in omnes et 
singulos homines dividitur, qui quidem numero 
indefiniti sunt. Quapropter divisionem speciei in 
individua dicendam esse negant, sed potius enu- 
merationem. Patet ergo Petrum οἱ Paulum οἱ 
Joannem species non esse, sed individua, hoc est 
hypostases ; nec proinde liomo Petri et reliqua- 
rum personaruin genus est, sed species. Unde sc- 
quitur hominem  specialissimam esse speciem. 
Sprcies enim est respectu superioris, οἱ species 
respectu inferiorum. Eodem quoque modo equus 
el canis, et similia, species quidem sunt, non au- 
tem genera; ex quo liL ut specialissim:e species 
Sint. Qux autem inter generallssimum genus, et 


δὲ Πέτρος τεμνόμενος εἰς ψυχὴν xal σῶμα, οὐδὲ τῇ 
ψυχῇ μεταδίδωσι τοῦ ὀνόματος, xaX τοῦ ὄρου αὐτοῦ, 
οὐδὲ τῷ σώματι. [ 8 Οὔτε γὰρ μόνη ἣ Ψυχὴ Πέτρος, 
οὔτε μόνον τὸ σῶμα, ἀλλὰ πὸ συναμφότερον. 

Ἔτι πᾶσα διαίρεσις ἀπὸ γένους εἰς εἴδη γενομένη, 
μέχρι δύο f) τριῶν, σπάνίως δὲ ἐπὶ τεσσάρων, φθά- 
νει. ᾿λδύνατον vápr ἐστι διαιρεθῆναι γένος εἰς πέντε 
εἴδη, χαὶ ἐπάνω. Ὁ δὲ ἄνθρωπος εἰς πάντας τοὺς 
χατὰ μέρος ἀνθρώπους διαιρεῖται * οἴτινες ἄπειροί 
εἰσι τῷ ἀριθμῷ. Διὸ τινὲς οὐδέ φασι διαίρεσιν λέγε- 
σθαι, ἀπὸ τοῦ εἴδους εἰς ἄτομα, ἀλλ᾽ ἀπαρίθμησιν. 
Ὅθεν δῆλον, ὅτι οὐχ ἔστι ὁ Πέτρος, χαὶ Παῦλος, χαὶ 
Ἰωάννης εἴδη, ἀλλ᾽ ἄτομα, ἤγουν ὑποστάσεις. Οὔτε 
ὁ ἄνθρωπος γένος ἐστὶ τοῦ Πέτρου, χαὶ τῶν λοιπῶν 
ὑποστάσεων, ἀλλ᾽ εἶδος. Διὸ, εἰδικχώτατον γένος ἐστὶν 
ὁ ἄνθρωπος. Εἶδος γάρ ἔστι τοῦ ἐπάνω, xai εἶδος 
τῶν ὑποχάτω. Ὁμοΐως ἵππος, xai ὁ χύων, χαὶ τὰ 
τοιαῦτα, εἴδη εἰσὶ χαὶ οὐ γένη διὸ εἰδιχώτατά εἶσι. 
Τὰ ὃὲ μεταξὺ γενιχωτάτου γένους, xal τὰ τῶν εἰ- 
διχωτάτων εἰδῶν, γένη εἰσὶ χαὶ εἴδη ὑπάλληλα. Εἴδη 
δὲ τῶν ἐπάνω, γένη ὃὲ τῶν ὑποχάτω. 


specialissimas species medium occupant locum, et genera sunt simul, et species subaltern; ut- 
pete qux superiorum quidem species sint, inferiorum vero genera. 


Atque illa ipse substantiales sunt ac. naturales. 
diflerenti: οἱ qualitates, quz superiores quidein 


dividere, inferiores vero constituere, dicuntur. 


Mam corpus ct incorporeum substantiam divi- 
dunt ; quemadmodum etiam animatum et inani- 
matum dividunt corpus. Eodem quoque modo 
sensibile et insensihile, vivens, seu animatum, di- 
vidunt ; quz nempe animal constituunt, Accipio 
siquidem substantiam animatam, sensibilem, ct 
animal efficio. Animal enim est substantia anima- 
ta sensibilis. Rursus assumo substantiam anima- 
tam, insensibilem, et lapidem facio. Iterum sumo 
substantiam animatam, insensibilem, et plantam 
cffieio. Insuper rationale et irrationale dividunt 
animal ; mortale item et immortale, rationale di- 
vident. Quapropter assumo animsl, quod est ge- 
nus, et rationale et mortale, οἱ hominem consti- 


Καὶ αὗταί εἰσιν αἱ οὐσιώδεις xal φυσικαὶ διαφο- 
pa χαὶ ποιότητες, αἵτινες λέγονται, διαιρετιχαὶ μὲν 
τῶν ἐπάνω, συστατιχαὶ δὲ τῶν ὑποχάτω. Τὸ γὰρ σῶμα 
xal ἀσώματον διαιροῦσι τὴν οὐσίαν. Ὁμοίως xal τὸ 
ἔμψυχον, xat τὸ ἄψυχον διαιροῦσι τὸ σῶμα * ὁμοίως 
χαὶ τὸ αἰσθητιχὸν χαὶ τὸ ἀναίσθητον διαιροῦσ! τὸ 


D ἔμψυχον. Αὗται μὲν συνιστῶσ' τὸ ζῶον" λαμβάνω 


γὰρ οὐτίαν ἔμψυχον αἰσθητιχὴν, xat ποιῶ τὸ ζῶον" 
ζῶον γάρ ἔστιν οὐσία ἔμψυχος αἰσθητιχῇ. Λαμθάνω 
πάλιν οὐσίαν ἄψυχον, ἀναίσθητον, xaX ποιῶ λίθον, 
Πάλιν λαμθάνω οὐσίαν ἔμψυχον, ἀναίσθητον, χαὶ 
ποιῶ φυτόν" πάλιν τὸ λογιχὸν, xal τὸ ἄλογον διαι- 
ροῦσι τὸ ζῶον τὸ θνητὸν xal ἀθάνατον διαιροῦσι 
τὸ λογιχόν. Λαμδάνω οὖν τὸ ζῶον, γένος ὃν, χαὶ τὸ 
λογικὸν χαὶ τὸ θνητὸν, χαὶ συνιστῷ τὸν ἄνθριυπον. 
"λνθρωπὸς γάρ ἔστι ζῶον λογιχὸν θνητόν * χαὶ λαμ- 
θάνω τὸ ζῶον, xaX τὸ ἄλογον, xai τὸ θνητὸν, xal 


VARLE LECTIONES. 
δ,Πκς deiumt in. Regg. 7, in Colb. S. Hil. ct in vet. translt. : leguntur in fusiori Logica. 


59 


qux γίνεσθαι κατὰ τὴν ποιότητα μόνην, ἀλλὰ τοῖς 
νεωτέροις ἔδοξεν, πρῶτον μὲν, ὡς ἐν χεφαλαίῳ χαὶ 
κατὰ οὐσίαν γίνεσθαι, καὶ xaxà ποιάτητα᾽" κατ᾽ οὐ- 
σίαν μὲν, ὥσπερ τοὺς ἀνθρώπους ὁμοίους ἀγγέλοις 
τησιν 
οίως, 
αὕτη 
τά τι 
Υἱὸν, 


τῇ αὐτῇ ποιότητι, οἷον τὸ πίπερ τὸ λευχὸν, καὶ τὸ 
μέλαν, ὅμοια ἀλλήλοις κατὰ τὴν ποιότητα, ἢ ἐν τοῖς 
αὐτοῖς εἴδεσι, διαφόροις τε τόις ποιότησι" οἷον ἡ 
φάττα τῇ. περιστερᾷ ὁμοία κατὰ τὸ λευχὸν, καὶ πορ- C 
φυροῦν, καὶ τὸ μέλαν, val ἄλλας ἴσως χοινωνίας. 


. DIALECTICA. 
WA) 'θμοιότης, εἰ καὶ δοχεῖ τοῖς παλαιοῖς τετρα- A — De similitudine, — Quantumvis similitudo penes 


598 





qualitatem solam ex quadruplici capite vete- 
ribus. visa sit, nihilominus tum secundum sub- 
stantiam, tum secundum qualitatem perinde sumi 
solet a recentioribus : ac secundum subetanti 
quidem, ut dum homines.angelis similes, hoc est 
sequales, dicimus, tametsi peues qualitates inter sc 
omnino diversi sint, equos quoque, ac cygnos, 
aliaque id. 39. genus. Verum quandoquidem ejus- 
modi similitudo, nullam aliquando disparitatem. 





etiam quatenus, tametsi specie differant, una tamen 
ipsis inest qualitas : ut piper album v. gr. et. ni- 
grum penes qualitatem similia sunt: aut dum 
unica quidem species est, diversz vero qualitates, 
sic palunibus columbae similis est secundum album, 








VARLE LECTIONES. 


! Lego ὁμοίοτης, similitudo. 


NOTAE. 


, reperi in cod. 
aut supplementi 

*. Umnino qui, 
tet hujus ΕΝ 
Damascenus sil, 
nem in qualitate 
tat qualitatis spe- 
1 alteri. ld quod 
08 Athanasius in 
ique adnotarunt. 
nem dici inter 
sentiz. In primis p 

1, Gregorius Nys- 

litudinern perinde 
» speciebus ; 
ad similitudinem 
, ut Seth ad simi- 
Scriptura, llocque 
wri similem. con- 
. 2. n., LXXXI, Trini- 
talem aocietalemve persona colligit ex. per- 
fecta similitudine secundum natura: : quam simi- 
dinem baud satis efferri putat voce ὁμοουσίου 
lialis. Homousion nescio, inquit, nisi ab 
milis essentia. confessione. Vicissim vero : Testor 
Deum coli atque terre, me cum neutrum, audissem, 
semper uirumque sensisse, quod per homanusion ho- 
mousion. oportet intelligi, id est uihil simile secun- 
dum essentiam esse posse. nisi quod csset in. eadem 
matura. Nimirum Basilius, Nyssenus ct Hilarius, 



























jocheno, Eusebio Samosatensi et alils 
omissa voce ὁμοούσιον, verbum ptot- 
οὖσιον simile secundum substantiam Patri professi 
erant in synodo Seleuciensi, ae postmodum vocem 
utramque admiserunt. Qua d inter Athanasii 
opera exstat opusculum, eius hie titulus est. Ad- 
versus hypocrisim Meletii et ebii. Samosatensis 
quodque ab aliquo. Paulini partium studioso scri- 
pium esse nullatenus. dubito. D. imus Cote- 
lerius, t. Il Monument. Eccl. Gra'c., epistolam edidit 
Basilii ad. Apolli qua ipsum, dum junior 
esset, rogarat lem essel dictionis ὁμοου- 
σίου genuinus sensi. ibi namque convenientius 
videri ut vox τοῦ ἀπαραλλάχτως ὁμοίου, similis citra 
discrimen ullum substituatur. llc Basilius ad Apol- 
hasesim suam nondum excuderat, 



















Dasilii epistolas 59, 

bus hoc vir doctu: evincere conantur, ea 

qua par est attentione legerit. Non enim in illis 

litteris sanctus doctor negat epistolam hane seri 

psisse ad Apollinarium, sed alteram qua illi, cum 

Sabellio pene convenienti, favisse visus fucrat. 
(25) Basil., epist. 41, Ad Maaim 











599 


5. JOANNIS DAMASCENI 


600 


purpureum, nigrumque colorem, et alia, in quibus A Διάφορος δὲ ἡ τούτων ποιότης. Τέταρτον ὁμοίωμα τὸ 


forte conveniunt. Quartum simile est, species quz 
reperitur in imagine ct exemplari, quale intercedit 
inter hominem pictum et vivum ; qua ratione Dco 
similes dicimur ; etsi rem diligentius investiganti 
immensa protinus apparet diversitas. Illa enim 
nomen duntaxat, solamque figuram participant ; 
at homo reapse Dei particeps est, ejus, inquam, 
bonitatis, sapientie ac virtutis, quamvis non eadem 
ratione. Deus quippe hzc suapte natura habel, 
"M08 vero Dei concessione; quin et alius alio, et 
alio modo : adeo ut non immensa solum Deum 
inter et homines interest disparitas; verum et 
inter homines ipsos, secundum proportionem. Si- 
militudo itaque valde ad ea accedit, qux ab uno, 
vel propter ordinem ad unum denominata sunt. 


CAP. XXXII. 
De wnivocis. 

Qwid univoca. — Univoca sunt, qu» et nomine 
et ejusdem nominis definitione aut descriptione 
inter se conveniunt : velut, animal et hominem 
et equum significat, et juxta hoc nomen animalis 
scilicet, univoca sunt. Uterque enim horum et 
nomen et definitionem animalis suscipit. Sic au- 
tem univoca describuntur : univoca sunt, quorum 
nomen commune est, et per nomen significata 
ratio substantize eadem est. 


ἀμ CAP. XXXIII. 
De polyonymis. 


Polyonywma sunt, que definitione quidem inter C 


86 conveniunt, nomine autem differunt ; hoe est, 
quando res eadem diversis nominibus appellatur, 
ut gladius, ensis, mucro. Hxc enim omnia nomina 
uuam et eamdem definitionem suscipiunt ; nempe 
ferrum anceps, id est utraque parte acutum. Sic 
autem polyonyma describuntur : polyonyma sunt 
multa nomina, que de reeadem dicuntur. 


CAP, XXXIV. 
De alteris et heteronymis. 


Qu:e autem utroque modo, hoc est, nomine et 
definitione inter se discrepant ; aut unum &ub- 
jectu:n habent ; et tum heteronyma dicuntur, ut 
ascensus et descensus ( hzeà enim subjectum unum, 
scalam nimirum, habent), aut. non habent idem 
subjectum ; eti tum altera dicuntur, ut substantia 
et accidens. Nam hzc et nomen alterum, et alte- 
ram descriptionem habent. Utrorumque autem, 
hoc est, et heteronymorum et alterorum, hzc est 
descriptio : quorum nomen, et definitio diversa 
sünt. 


εἶδος, τὸ ἐπὶ εἰχόνος xai τοῦ παραδείγι'κατος " ὥσπερ 
ἐπὶ τοῦ γεγραμμένου ζώου χαὶ ζῶντος. Ka0' ὃ λέ- 
γουσι xai ἡμᾶς ὁμοίους τῷ Θεῷ. ᾿Αλλ᾽ ὡς ἔστιν có- 
ρεῖν τῷ ἀχριδῶς σχοποῦντι, πάμπολυ διαφέρει. Τὰ 
μὲν γὰρ οὐδενὸς ἑτέρου μετέχουσι, πλὴν τοῦ ὀνόμα- 
tog xai τοῦ σχήματος" ὁ ὃὲ ἄνθρωπος χαὶ τοῦ 
πράγματος αὑτοῦ χοινωνεῖ τῷ Θεῷ * τῆς ἀγαθότητός 
φήμι, καὶ σοφίας, f; καὶ δυνάμεως, el χαὶ μὴ ὅμοιος. 
'O μὲν γὰρ χατὰ φύσιν ταῦτα, ἡμεῖς δὲ χατὰ θέσιν, 
xaX ἄλλος ἄλλῳ. Ὥστε οὐ πρὸς τὸν Θεὸν μόνον ἄπει- 
ρος fj διαφορὰ, ἀλλὰ χαὶ πρὸς ἄλληλα χατὰ τὴν 
ἀναλογίαν. Ἔστιν οὖν fj ὁμοιότης, ὡς ἐν τοῖς ἀφ᾽ 
ἑνὸς, καὶ πρὸς ἕν.) 


KEeAA. AD. 
Περὶ συνωγύμων, 

Συνώνυμα δέ εἶσιν, ὅσα καὶ τῷ ὀνόματι, χαὶ τῷ 
ὁρισμῷ, f| τῇ ὑπογραφῇ τοῦ αὐτοῦ ὀνόματος, χοινω- 
νοῦσιν᾽ οἷον, τὸ ζῶον δηλοῖ xal τὸν ἄνθρωπον, xai 
τὸν ἵππον. Καὶ χατὰ τὸ ὄνομα τοῦτο, ἤγουν τοῦ 
ζώου, συνώνυμά " εἰσιν, Ἕκαστος γὰρ αὐτῶν, χαὶ 
τὸ ὄνομα, καὶ τὸν ὁρισμὸν τοῦ ζώου δέχεται. Ὑπογρά- 
φουσι δὲ τὰ συνώνυμα οὕτως ᾿ συνώνυμά εἰσιν, ὧν 
τό τε ὄνομα χοινὸν, xax ὁ κατὰ τοὔνομα λόγος τῆς 
οὐσίας ὁ αὑτός. 

ΚΕΦΑΛ. AT". 
Περὶ ποιλυωνύμων. 


Πολνυώνυμα δέ εἰσιν, ὅσα τῷ μὲν ὁρισμῷ χοινω- 
νοῦσι, τῷ δὲ ὀνόματι διαφέρουσιν" ἤγουν, ὅτε τὸ 
αὐτὸ πρᾶγμα πολλοῖς κχαλεῖται ὀνόμασιν " οἷον, 
φάσγανον, ἄορ, σπάθη, μάχαιρα, ξίφος. Πάντα γὰρ 
ταῦτα τὰ ὀνόματα ἕνα ὄρον ἐπιδέχονται" ἤγουν 
σίδηρος ἀμφήχης, τουτέστιν σίδηρος ἀμφοτέρωθεν 
ἐχονημένος. Ὑπογράφουσι δὲ τὰ πολυώνυμα oU- 
τως 5" πλεῖστα ὀνόματα καθ᾽ ἑνὸς πράγματος ? λε- 
τόμενα. 

ΚΕΦΑΛ. AAÀ'. 
Περὶ ἑτέρων καὶ ἑτερωνγύμων. 

Τὰ δὲ xav ἄμφω, ἤγουν τῷ ὀνόματι χαὶ τῷ 
ὁρισμῷ διαφέροντα, T] ἕν P ὑποχείμενον ἔχουσι, xal 
λέγονται ἑτερώνυμα, ὡς ἀνάδασις xav χατάδασις " 


D ἔχουσι γὰρ ἕν ὑποχείμενον, τὴν χλίμαχα " ἣ οὐκ 


ἔχουσιν ἕν ὑποχείμενον : χαὶ λέγονται ἕτερα, ὡς 
οὐσία χαὶ συμδεδηχός. Ταῦτα γὰρ xa ἕτερον ὄνομα 
ἔχουσι, xal ἑτέραν ὑπογραφὴν" χαὶ οὐδὲ ἔχουσιν ἕν 
ὑποχείμενον. Τούτων δὲ ἀμφοτέρων, τῶν τε Exspu- 
νύμων, καὶ τῶν ἑτέρων, ὑπογραφὴ αὕτη " ὧν τὸ 
ὄνομα. καὶ ὄρος ἕτερος. 


VARLE LECTIONES. 
m]ta mss. omnes prater cod. S. llil.; ita veleres trans!ationes, univoca sunt. Edita συνώνυμοι. 


? [n marg. cod. 2928 legitur, 


una persona multis nominibus designata. Aptius scripsisset, ὃν πρᾶγμα, res una. ? 
? In novem mss. Reg., in Colb, et in nostris, τὰ δὲ xav' ἄμφω διαφέροντα, ἢ 


ἑνὸς χυρίου πράγματος. 


ἄλλον οὕτως * ὃν πρόσωπον πολλοῖς ὀνόμασιν ὑποχείμενον. Imo polius sic : 


ο Nonnulli codd: χαθ᾽ 


ἕν. Sic veteres interpretes, Qua autem secundum ambo differunt, vel unum, etc. 


[71 εἰ DIALECTICA. ef 
KE9AA. AE" A CAP. XXXV. 
De. denominativis. 
νύμων" Sunt autem nonnulla, quz inter univoca et zqui- 
, καὶ τῷ voca medium locum tenent ; atque et nomine et 
τ Ύραμ- definitione partim conveniunt, partim dissident : 
wópas — que quidem denominativa dicuntur , ut a gramma- 
ovv τὴν tica grammaticus. Nomine quippe conveniunt : 
νωνοῦσί verum nominis terminatione, hoc est extrema syl« 
γνῶσίς — laba differunt. Ac rursum dellnitione conveniunt 


ἀφ᾽ ὧν παρωνομάσθησαν" ὡς ὁ γραμματικὸς, τὴν 
γραμματικὴν, καὶ ὁ δίκαιος τὴν δικαιοσύνην. Τὰ δὲ 
ἀφ᾽ ἑνὸς, οὐδαμῶς. Οὐ γὰρ περιέχει τὸ ἰατρικὸν ἐρ- 
γαλεῖον τὴν ἰατρικήν. 
KEMAA. AQ. 
Περὶ τῶν δέχα γενικωτάτων γενῶν. 

Τῶν λεγομένων τὰ μὲν ἁπλῶς καὶ ἄνευ συμπλο- 

κῆς λέγεται, ὡς οὐσία, συμδεδηχὰς, καὶ τὰ τοιαῦτα, 


grammaticus grammaticam, justus justitiam. Que 
autem ab uno dicuntur, nequaquam. Neque enim 
medicum instrumentum medicinam continet. 


Δ1 CAP. XXXVI. 
De decem generibus generalissimis. 
Ea que dicuntur, partim! simpliciter et. absque 
complexione dicuntur, ut substantia, et accidens, 


τὰ δὲ μετὰ συμπλοκῆς, ὡς ἵππος τρέγει, Σωκράτης C et similla : partim cum complexione, ut equus 


φιλοσοφεῖ, Τῶν δὲ ἁπλῶς λεγομένων, καὶ ἄνευ συμ- 
πλοκῆς, τὸ μὲν οὐσίαν σημαίνει, οἷον ἄνθρωπος, ἵπ- 
55. Τὸ δὲ πόσον, olov, δύο, τρία, δίπηχυ, τρίπηχυ. 
Tb & πρὸς τί, ὡς κατὴρ, υἱός. Τὸ δὲ ποῖον, ὡς λευ- 
xbv, μέλαν. Τὸ δὲ ποῦ, ὡς ἐν ναῷ, ἐν ἀγορᾷ *. Τὸ δὲ 
πότε, ὡς πέρυσι, χθὲς, σήμερον. Τὸ δὲ κεῖσθαι, ὡς 
τὸ ἴστασθαι, καθῆσθαι. Τὸ δὲ ἔχειν, ὡς τὸ ἐνδεδύσθαι, 
xal ὑποδεδέσθαι. Τὸ δὲ ποιεῖν, ὡς τὸ καίειν, τέμνειν. 
Τὸ δὲ πάσχειν, ὡς τὸ καίεσθαι, τέμνεσθαι. Αὗται 
αἱ δέκα λέγονται χατηγορίαι, ὡς ix τοῦ λέγεσθαι 
κατά τινων. Τὸ γὰρ ἀγορεύειν, λέγειν ἐστί. 


currit, Socrates philosophatur. Eorum autem qua 
simpliciter et sine complexione dicuntur : 4* aliud 
substantiam ficat, ut homo, equus ; 2* aliud 
quantitatem, ut. duo, tria, tricubitum, quadricu- 
bitum; S*aliud ad aliquid , ut pater , filius ; 
4* aliud quale, ut album, nigrum ; 5* aliud ubi, ut 
in templo, in foro; 6* aliud quando, ut anno 
superiori, heri, hodie, cras; 7* aliud situm esse, 
ut stare, sedere ; 85 aliud habere, ut indutuin esse, 
calceatum esse; 9* aliud agere, ut urere, secare; 
40* aliud pati, ut uri, secari. Hec decem .predica- 
menta dicuntur, quia de quibusdam praedicantur. 
Nam dicere et predicare idem sunt. 








Tov τούτων τῶν δέχα p Sciendum est autem unumquodque horum ge- 


€ ἐστί" τούτων οὖν 
Ἐνικωτάτων γενῶν, ἡ 
συμδεδηχότα. Εἰσὶ δὲ 
isl, B ποῖον, ε' πότε, 
Y ποιεῖν, V πάσχει". 
ΚΕΦΑΛ. AZ'. 
Περὶ ὁμογενῶν καὶ ὁμοειδῶν" ἑτερογενῶν τῷ 
καὶ ἑτεροειδῶν, καὶ ἀριθμῷ διαφερόντων. 
Ὁμογενῇ εἰσιν ὅσα ὑπὸ τὴν αὐτὴν κατηγορίαν 


nerum genus esse generalissimum. Horum porro 
decem pradicamentorum unum duntaxat substan- 
tia est; reliqua novem, accidentia, Sunt autem 
hac substantia, quantitas, ad aliquid, qualitas, 
quaudo, ubi, situm esse, babere, agere, p: 
CAP. X 

De homogeneis, et homoideis ; deque heterogeneis. et 

heteroideis, ac numero differentibus, 

Homegonea sunt quz sub eodem pradicamento 








VARLE LECTIONES. 





* Fdita et mss. nonnull ν 
tie ; aV utramque contextus series exigit. 
ia cod. S. Hil. et Reg. 295), σήμερον, αὔριον. 


* Nulla bie mentio musices in mss. quibusdam ; in aliis nulla justi- 
* Colb. cod 5. ΠῚ, οἱ Reg. unus ἐν ἀγρῷ : et. paulo post 


603 S. JOANNIS DAMASCENI 004 
collocantur ( uL homo et equus ). Heterogenea A τάττεται [* ὡς ἄνθρωπος xal ἵππο:]. 'Ecepoysvr, 
contra, qua sub alio atque alio genere sunt (puta, δέ εἶσιν, ὅσα ὑπ᾽ ἄλλην καὶ ἄλλην χατηγορίαν εἰσίν 
animal et' scientia ) : hec enim genere differunt. [ὡς ζῶον xai ἐπιστήμη]. Ταῦτα ἕτερα τῷ γένει 
Rursum homoidea sunt, que sub eadem specie εἰσίν" ὁμοειδῆ δέ εἶσιν, ὅσα ὑπὺ τὸ αὐτὸ εἶδος τάτ- 
censentur, ac substantie ratione inter se conve- τεται, xai χοινωνοῦσι τῷ λόγῳ τῆς οὐαξας, ὡς Πέ- 
niunt, ut Petrus et Paulus : beteroidea contra, α]σῷ τρος, καὶ Παῦλος. Ἑτεροειδῇ εἶσι, τὰ τῷ εἴδει δια-- 
ab invicem specie differunt ; hoc est, qua sub- φέροντα ἀλλήλων ἤγουν ὅσα τῷ λόγῳ τῆς οὐσίας 
stantim ratione inter se discrepant ; ut homo, διαφέρουσιν, ὡς ἄνθρωπος, ἵππος. ᾿Αριθμῷ δὲ δια- 
equus. Numero autem differunt, quz accidentium φέρουσιν, ὅσα τῇ συμπλοκῇ τῶν συμδεδηχότων τὴν 
congerie distinctam ac secretam hypostasis sua ἰδιότητα τῆς οἰχείας ὑποστάσεως ἀφωρίσαντο, xal 
proprietatem habent, suntque nacta peculiarem τὴν καθ᾽ αὑτὸ ἐσχήχασιν ὕπαρξιν, ἤγουν τὰ ἄτομα, 
Ké per se exsistentiam ; hoc est, individua, ut Pe- ὡς Πέτρος, καὶ Παῦλος, xai ἕχαατος τῶν ἀνθρώπω». 
trus, Pawlus, ac singuli homines. 

Regula antepra dicamentorum. — Eorum porro Tov πάντων ἑτερογενῶν ἕτεραι τῷ εἴδει χαὶ αἱ 
qua prorsus heterogenea sunt, diverse quoque διαφοραί" οἷον, ζώου καὶ ἐπιστήμης. Τὸ μὲν γὰρ 
spccie differentie sunt, ut animalis οἱ scientiz. " ζῶον ὑπὸ τὴν οὐσίαν τέλει, ἡ δὲ ἐπιστήμη, ὑπὸ τὸ 
Animal enim sub substantia est, scientia sub qua- ποῖον. Τοῦ μὲν οὖν ζώου διαφοραὶ, συστατικαὶ μὲν, 
litate. Atque animalis quidem ἀϊεγοηιία», consti- τὸ ἔμψυχον, τὸ αἰσθητιχὸν, διαιρετιχαὶ δὲ, τὸ λογιχὸν, 
tuentes nimirum, sunt animatum, sensibile; sin τὸ ἄλογον, τὸ πτηνὸν, τὸ χερσαῖον, τὸ ἔνυδρον. Τίς 
sermo est de dividentibus, rationale, irrationale, δὲ ἐπιστήμης συστατιχαὶ μὲν, τὸ τοῖς ἐμψύχοις xax 
᾿Υ̓ΟΐύοΓα, terrestre, aquatile. Scientize quidem diffe- λογιχοῖς ἐνυπάρχειν, ἔτι δὲ xaX τὸ δυσμετάδλητον " 
renti sunt, viventibus et rationalibus inesse, ac διαιρετιχαὶ δὲ, γραμματιχὴ, φιλοσοφία. Ἧς γὰρ 
przterea mutationem zgre admittere : dividentes χατηγορίας ὑπάρχει τὸ γένος, ἐχείνης καὶ τὸ εἶδος, 
autem, grammatica, £9 philosophia. Cujus enim — xal αἱ τοῦ εἴδους διαφοραί " τῶν δὲ ὑπ᾽ ἄλληλα γενῶν 
pradicamenti genus est, ejusdem etiam spe- τε καὶ εἰδῶν οὐδὲν χωλύξι τὰς αὐτὰς εἶναι διαφορὰς, 
cies est, atque ipsius speciei differentixz. At nihil εἰ χαὶ μὴ πάσας, olov 5, τὸ ζῶον οὐ δύναται ποιεῖν 
vetat mediorum generum ac specierum easdem esse ἄζωον. Διαφορὰς δὲ ἐνταῦθά φημι τὰς συνιστώσας 
. differentias ; tametsi non omnes velut animal, αὐτά. 
quod inanimatum efficere non potest. Differentias autem eo loci eas demum intelligo, qui consti- 
tuunt ejusmodi genera et species. 

Etiam accidentia euas habent. differentias, etc. — Ὁ Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὅτι αἱ ἐννέα κατηγορίαι, ai, Ex- 
Scire autem oportet, excepta substantia, reliqua τὸς τῆς οὐσίας, ἔχουσιν ἑκάστη, εἰ xai συμθεθηχότα 
BOvem przdicamenta, etiamsi accidentia sint, εἰσὶ, συστατιχὰς xal διαιρετιχὰς διαφορὰς, x3! 
habere tamen singula, tam constituentes, quam ἐχάστῃ αὐτῶν γενιχώτατον γένος ἐστὶ, καὶ ἔχει xol 
dividentes differentias, ac unumquodque genus εἴδη, καὶ γένη ὑπάλληλα, xal εἰδικώτατα εἴδη. Πάν- 
generalissimum esse, pariterque species ac genera — «wg γὰρ ὅτι Υ ἔνθα γένος, ἐχεῖ εἴδη xa διαφοραὶ 
eubalternotim posita, necnon specialissimas species διαιρετιχαί εἰσιν" αὗται γάρ εἶσιν αἱ διαιροῦσαι τὰ 
habere. Etenim ubi genus est, illic species ac divi- γένη εἰς εἴδη " καὶ ἔνθα εἴδη, εἰσὶ xol συστατιχαὶ 
dentes differentias necesse estesse. Nam h:e sunt διαφοραί * αὗται γάρ εἰσιν al συνιστῶσαι và εἴδη. 
que genera in species dividunt : itemque ubi sunt species, illic sunt et differenti constituentes. Hs 
namque sunt qu: constituunt species. 

Unum tribus. modis dicitur. — Jam vero unum Τὸ By τριχῶς λαμβάνεται" ἣ γένει, οἷόν φαμεν 
tribus modis dicitur ; nempe, aut genere, ut ho- ἄνθρωπον xal ἵππον, £v τῷ γένει, καὶ ταυτόν * ὑφ' 
minem et equum, unum ac idem genere dicimus : ν γὰρ γένος εἰσὶν, ὑπὸ τὸ ζῶον ἣ εἴδει, ὡς Σωχρά- 
nam constituuntur sub eodem genere, animali sci- ,, τὴν φαμὲν, καὶ Πλάτωνα ὑφ᾽ ἕν εἶδος ὄντας, ὑπὸ τὸν 
lieet : aut. specie, ut. Socratem ac Platonem, qui ἄνθρωπον, £v εἶναι τῷ εἴδει χαὶ ταυτόν" ἣ ἀριθμῷ, 
€ub eadem specie sunt, hoc est sub homine, dici- ὡς Σωχράτην φαμὲν ἕνα εἶναι χαθ᾽ ἑαυτὸν, τῶν 
mus unum ac idem specie : aut denique numero : λοιπῶν ἀνθρώπων xeyoptapévov. 
ut Socratem unwn esse, seorsim a reliquis homi- 
nibus sejunctum, dicimus. 


VARLE LECTIO NES. 


t Desunt hzc in editis et mss., supplevit vero Combefisius ex verisimili conjectura, ut et illud excmp'um 
alterum quod postea sequitur. « Movit me, inquit, ad. utrumque exemplum inserendum, quod. MM 
indicet textus illa przecessisse; cui statim subditur, hec differunt. genere : quodque ita doctrin:e Mh 

tuat. Uti enim nec in sequentibus desunt. exempla, ita nec initio capitis defuerint. Sic el pau ἡ 
inferius exempli causa adductum, οἷον, τὸ ζῶον οὐ δύναται ποιεῖν τὸ ἄζωον, plerique codices desiderat, 
nec legit vetus. int., edita tamen bene reprasentznt. » Exemplum porro utrumque aliunde non pctivil, 
quam ex auctoris contextu, ut series indicat. I[:ec exempla in multis codicibus absunt. Dcest. ὅτι 
in eod. S. Hil. et quibusdam aliis ; et paulo post in multis abest ἐχεῖ, 


es DIALECTICA. 606 
ΚΈΦΑΛ. ΛΗ΄. A CAP. XXXVII. 
Περὶ τοῦ ἐν τινί. De in aliquo. 
Τὸ ἂν cà, ἐνδεχαχῶς [λέγεται s] α' ὡς γένος ἐν In aliquo "indecim modis dicitur : 4* ut genus 
εἶδει, ὡς τὸ ζῶον ἐν τῷ ὁρισμῷ τοῦ ἀνθρώπου" β' ὡς in specie; velut animal in hominis deflnitione ; 
εἶδος ἐν γένει, ὡς ἄνθρωπος ἐν τῇ διαιρέσει τοῦ ζώου: — 9* ut species in genere, velut homo in animalis 


Οὐσία ἐστὶ πρᾶγμα αὐθύπαρχτον, μὴ δεόμενον Substantia est res per se exsistens, nec ullo alio, 
ἑτέρου πρὸς σύστασιν" xal πάλιν " οὐσία ἐστὶ πᾶν ad hoc ut sit, opus habens. Rursus, substantia est 
Wd ἂν ἑτέρῳ ἔχει τὸα quidquid perse subsistit, neque in alio suum esse 

τηδὲ ἐν ἑτέρῳ ἔχον habet; idest, quod non est propter aliud, neque 

p πρὸς σύστασιν. ἰδ altero suam exsistentiam babet, nullo alio ut 

Ἰμδεδηχὺς ἔχει τὴν — consistat indigens. Quin potius in 43 seipso est ; 

σῶμα γέγονεν, ἵνα — inque eo accidens suum esse habet. Nam color 

3b χρῶμα. Καὶ τὸ (; propter corpus exsistit, ut ipsum imbuat et afficiat : 

ob τὸ σῶμα ἐν τῷ — non autem contra, corpus ob colorem. Estque co- 

ἦ σώματος λέγεται, — lor in corpore ; non item corpus in colore. Ac pro- 

lox: τοιγαροῦν inde dicitur corporis color, non autem corpus co- 

μεταδαλλομένου, ἡ loris. Itaque scpenumero mutato colore, substantia 

cpa, ἀλλὰ μένει — tamen, hoc est corpus, nequaquam mutatur, sed 

Ἰὸ εἶναι [Y xupluc* — statum. suum retinet. Dicitur autem substantia 

πιν, xal ποτὲ μὲν οὐσία, eo quod ei ( proprie ) conveniat esse. [ Ut 

5 ἐνδέχεσθαι bv ci) — econtra accidens dicitur eo quod accidat, 

αὐτὸ συμδεδηχὸς, ac sit quandoque et quandoque absit : sive quia 


no5.] contigit idem accidens eidem rei et inesse οἱ non 
inesse ; imo et ejus contrarium. ] 
CAP. XL. 
] De natura. 
ὧν ὄντων χινήσεώς Natura est principium motus et quietis cujus- 


νεῖται μὲν πρὸς τὸ D que rei: v. gr. terra, movetur, cum germen 
ἐχ τόπου εἰς τόπον edit: quiescit autem, quod attincL ad transitum 
b τόπου εἰς τόπον. de loco in locum. Neque enim movetur de loco 
νἠσεώς τε καὶ τῆς — in locum. Quocirca principium et causa hujusce 
ἐν οὕτω χινεῖσθαι — molus et quietis, per quam ita res quaelibet sub- 
τιχῶς, xal οὐ χατὰ — stantialiter nata est, sive comparata e$t a natura, 
kb τοιῶσδε πεφυ- — ac non ex accidenti, ut. moveatur ac quiescat, 


VARLE LECTIONES. 


Οἱ mss., in solo cod. S. ΠῚ]. supra lincam suppletum fuit correctoris 
ia eorrectore additum est χυρίως, et in margine qu sequuntur, velut 
lamen in nullo codice alio reperi. Horum loco in Colb. et Regiis nonnulli, 
ἔστιν οὐσία εἴρηται, xal τίς διαφορὰ οὐσίας πρὸς τὰ συμδεδηχότα, ὡς iv αὐτῇ 
τὴν ὕπαρξιν. Εἴρηται δὲ καὶ περὶ διαιρέσεως αὐτῆς, χαὶ τί διαφέρει οὐσία 
ἡ BU αὐτῶν οὐσία εἰδοποιουμένη, τοῖον εἶδος ἀποτελεῖ, xal τοιάδε γίνεται. 
Y μορφὴ, καὶ τί ὑπόστασις καὶ πρόσωπον καὶ ἄτομον, x. s. B. 





553 


S. JOANNIS DAMASCENI 


584 


Etenim alia est hominis species, alia equi. Qui A ἀριθμῷ διαφέροντα, ἤγουν ὑποστάσεις, ἄλλος xal 


autem numero differunt, boc est hypostases, alius 
et alius dicuntur. Dicimus enim : alius est Petrus, 
et alius Paulus. At dicere non possumus : aliud 
est Petrus, et aliud Paulus. Alioqui fàlso id dice- 
mus. Natura enim unum sunt : non tamen sunt 
unus numero. 

'AXAotoy quid. Quid ἑτεροῖον. — lllud quoque 
scire opere pretium est, substantiam quidem, 
atque item substantiales differentias, aliud vocari: 
aecilens autem ἀλλοῖον. (q. d. alterius qualitatis), 
propterea quod substiantiales differenti circa 
ipsam speciem, hoc est circa naturam ipsam con- 
siderantur, eamque constituunt : accidens autem 
circa individuum. Etenim accidentia hypostasim 
,censtituunt. Aliud igitur est homo, et aliud equus: 
alius autem qualitate ac diversus Petrus; et alius 
ac diversus qualitate Paulus. Porro differentia 
omnis, tam substantialis, quam accidentalis &ce- 
potov facit. Siquidem τὸ ἑτεροῖον, cum aliud, tum 
diversum in qualitate, significat. Ac naturam 
tem hunc quemdam, atque hoc aliquid: omnis 


CAP. XVIIT. 


In quibus quinque simplices voces conveniant. inter 


se, ac dissideant. 


Illud scire attinet, quinque voces in eo conve- 
nire, quod omnes de pluribus predicentur. Dií- 
ferunt autem inter se quod genus de pluribus 
specie differentibus in quid est prsedicetur; spe- 
cies item in quid est, de pluribus numero diffe- 
rentibus : differentia vero et accidens, in quale 


quidem, quid res est, siguifical ; 
vero differentia quale est. 


ἄλλος λέγονται. Λέγομεν γάρ" ἄλλο: ἐστὶν ὁ Ἰ]έτρος, 
xai ἄλλο: ὁ Παῦλος. Οὐ δυνάμεθα δὲ εἰπεῖν, ὅτι ἄλλο 
ἐστὶ Πέτρο:, χαὶ ἄλλο Παῦλος, ἐπεὶ ψευδόμεθα. 
Τῇ γὰρ φύσει ἕν εἰσιν * οὐκ εἰσὶ δὲ εἷς τῷ 


ἀριθμῷ. 


Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὅτι ἡ μὲν οὐσία ἄλλο χαλεῖ- 
ται. Ὁμοίως χαὶ αἱ οὐσιώδεις διαφοραί" τὸ δὲ συμ- 
δεδηχὸς, ἀλλοῖον " διότι αἱ μὲν οὐσιώδεις διαφοραὶ, 
περὶ τὸ elóo;, ἤγουν περὶ τὴν φύσιν θεωροῦνται, 
χαὶ ταύτην συνιστῶσι᾽ τὸ συμδεθηχὺς, περὶ τὸ &co- 
pov* cuczatuxX γὰρ τἧς ὑποστάσεως τὰ συμὔεθη - 
χότα. "A)Ào οὖν ἔστιν ἄνθρωπος, xal ἄλλο ἵππος. 
᾿Αλλοῖος δὲ xal ἄλλος ὁ Πέτρος, x3 ἀλλοῖο; xal 
ἄλλος ὁ Παῦλος. Πᾶσα δὲ διαφορὰ οὐσιώδης τε xai 


, ἑπουσιώδης, ἑτεροῖον ποιεῖ" τὸ γὰρ ἑτεροῖζον σημαίνει, 


καὶ τὸ ἄλλο, χαὶ τὸ ἀλλοῖον. Καὶ fj μὲν φύσις τὸ τί 
σημαίνει. Ἧ δὲ ὑπόστασις, τὸν τίνα, xal τόδε τι" 
πᾶτα οὖν διαφορὰ ὁποῖόν ἐστιν. 

hypostasis au- 


ΚΕΦΑΛ. ΙΗ΄. 
Κοιγωγίαι καὶ διαφοραὶ τῶν πέντε gorov. 


Δεῖ γινώσχειν, ὅτι κοινωνοῦσιν αἱ πέντε ςωναὶ 
ἀλλήλαις, κατὰ τὸ πάσας χατὰ πλειόνων χατηγορεῖ- 
σθαι. Διαφέρουσι δὲ ἀλλήλων, ὅτι τὸ μὲν γένος κατὰ 
πλειόνων, χαὶ διαφερόντων τῷ εἴδει ἐν τῷ τί ἔστι 
κατηγορεῖται τὸ δὲ εἶδος χατὰ πλειόνων xai διαφε- 
ρόντων τῷ ἀριθμῷ ἐν τῷ τί ἐστι χατηγορεῖται" ἡ δὲ 


quid est, de pluribus differentibus specte : pro- C διαφορὰ xai τὸ συμδεδξηχὸς, χατὰ πλειόνων, xal 


prium denique et ipsum, in quale quid est de 
pluribus numero differentibus; hoc est de una 
specie ac subjectis ei individuis. Porro inter dif- 
ferentiam et accidens hoc interest discriminis , 
quod differentia substantialis eive essentialis 
est, hoc est pars substantie seu essentie sub- 
jecti : accidens autem, non ut pars substantise, 
scd adventitium est. " 
83 CAP. XIX.. 
In quibus genus et differentia inter se conveniant, ac 
discrepent. 

Inter genus et differentiam hoc commune est, 
quod utrumque species comprehendat : quodque 
univoce de speciebus ac individuis predicetur. 
Illud autem scire convenit ; quzecunque de re aliqua 
tanquam de subjecto, hoc est univoce, praedicantur, 


διαφερόντων τῷ εἴδει ky τῷ ὁποῖόν τί ἐστι χατηγο- 
ροῦνται " τὸ δὲ ἴδιον κατὰ πλειόνων xal διαφερόν- 
των τῷ ἀριθμῷ, τουτέστι χαθ᾽ ἑνὸς εἴδους, χαὶ τῶν 
ὑπ᾽ αὐτὸ ἀτόμων ἐν τῷ ὁποῖον χατηγορεῖται. Δια- 
φέρει δὲ ἡ διαφορὰ τοῦ συμθεθδηχότος, ὅτι dj μὲν 
διαφορὰ οὐσιώδης ἐστὶν, ἤγουν μέρος τῆς οὐσίας 
ποῦ ὑποχειμένου * τὸ δὲ συμθεθηχὸς, οὐχ ὡς μέρος 


τῆς οὐσίας, ἀλλ᾽ ὡς ἐπουσιῶδες. 
ΚΕΦΑΛ. I8. 
Κοιγωγνία xal διαξρορὰ γέγους καὶ διαφορᾶς. 


Κοινὰ δὲ γένους χαὶ διαφορᾶς, τὸ περιεχτικὸν 
εἶναι τῶν εἰδῶν ἀμφότερα *, χαὶ τὸ συνωνύμως 
χατηγορεῖσθαι τῶν εἰδῶν xal τῶν ἀτόμων. Χρὴ δὲ 
γινώσκειν d, ὅτι ὅσα χατηγορεῖται χατά τινος, ὡς 
χαθ᾽ ὑποχειμένου, ἤγουν συνωνύμως, xal τοῦ ὑπο- 


VARIA LECTIONES. 


€ Noster, χοινωνία .. . τὸ περιεχτιχὸν εἶναι τῶν εἰδῶν ἀμφότερον. 93 Noster et Reg. 5447 εἰδέναι. 


- NOTE. 


alium et alium, duasve personas. Ἄλλο μὲν xai 
ἄλλο τὰ ἐξ ὧν ὁ Σωτήρ, inquit, Nazianzenus epist. 
ad Cledon.) Aliud quidem et aliud — sunt illa equi- 
«us Salvator ; Οὐχ ἄλλο: xaX ἄλλος, non alius et 
alius : et absit. λέγω δὲ ἄλλο xaX ἄλλο ἔμπαλιν i 
ἐπὶ τῆς Τριάδος ἔχει, aliud vero et aliud dico dis- 


pari rationc alque ubi de Trinitate sermo est. Ἔχε: 
μὲν γὰρ ἄλλος xal ἄλλος. lllic siquidem — alius εἰ 
alius dicitur, ne personas con|undamus : sed. nn 
aliud εἰ aliud. Tria quippe unum idemque sunt ia 
Trinitate. 


(09 DIALECTICA. 610 
ἑτερογενῆ, καὶ ἑτερόμορφα, τὰ εἰδιχώτατα εἴδη λέ- A diverse? autem essentie, et naturse, et speciei, et 


qous;v. ᾿Αδύνατον yàp εἶδος ἄλλῳ εἴδει, ἢ φύσιν 
ἄλλῃ φύσει, ἢ οὐσίᾳ, μὴ; εἶναι ἑτεροούσιον xal ἕτερο- 
cob; καὶ ἑτερόμορφον. 


generis, οἱ formz esse specialissimas pronuntiant 
species. Fieri enim non potest. quin species, cum. 
alia specie collata, natura cum alia natura, es- 


sentia eum alia essentia, forma cum forma, diverse prorsus ab alia essentie, nature εἰ forme 


esse non dignoscantur. 

Χρὴ " γινώσκειν, ὡς ἀδύνατόν ἔστιν ix δύο οὐσιῶν, 
ἔγουν φύσεων, μίαν φύσιν σύνθετον γενέσθαι. ᾿Αδύ- 
νατον γὰρ ἐν τῷ αὐτῷ τὰς ἀντιδιῃρημένας συστατι- 
xh; 4 ὑπάρξαι διαφοράς. Ὑπόστασιν δὲ μίαν σύν- 
θετὸν ix διαφόρων φύσεων δυνατὸν γενέσθαι " ὡς ὁ 


Ez duabus maturis mon efficitur una natura, 
bene auiem una hypostaais. — Scire autem neces- 
sarium est, ex duabus substantiis, id est naturis, 
unam compositam naturam fleri non posse. Neque 
enim fleri potest, ut. differentiz constituentes, per 





587 


S. JOANNIS DAMASCENI 


588 


autem in quid est praedicetur : quod. differentia Α πλειόνα εἴδη περιέχε;, xal τὰ τούτων ἄτομα, τὸ δὲ 


plures species corumque individua complectatur ; 
species vero solum ea qux: sub ipsa continentur : 
quod differentia prior natura sit speciebus : quod 
differentia componatur cum differentia : species 
autem, nequaquam. 
CAP. XXIV. 
1n quibus conveniant inter se ac differant differentia 
et proprium. 

Inter diffcrentiam et proprium hoc commune est, 
quod perzque de his quibus insunt przedicentur : 
quodque scmper ac omni speciei insint. Hxc autem 
ipsis peculiaria sunt, quod differentia species mul- 
tas complectatur ; proprium autem, unam dun- 
taxat , quod differentia cum specie non convertatur ; 
proprium vero convertatur. 

CAP. XXV. 


In quibus differentia et accidens inter se conveniant, 
ac differant, 


lllud inter differentiam et accidens commune 
est, quod utrumque de pluribus in quale quid prz- 
dicetur : quia item differentia et. accidens insepa- 
rabile iis semper insint de quibus przdicantur. 
liec autein ipsis peculiaria sunt, quod differenti 
contineant, non contineantur. Quamvis enim liaec 
ambo species complectantur, ut. quz de pluribus 
speciebus przdicentur : at. differentia tamen non 
continetur, quoniam eadem species contrarias diffe- 
rentias non suscipit ; accidens contra continetur, 
quia eadem species, ac idem individuum multa 


accidentia, sspe etiam inter se contraria, suscipit. C 


luc accedit quod differentia non recipiat magis 
aut minus ; secus vero accidens : atque item illud, 
quod contrarie differentie misceri inter se ne- 
queant ; contraria autem accidentia misceri pos- 
sint. 

CAP. XXVI, 


In quibus species et proprium. inter se conveniant, 
ac differant. 


Inter speciem et proprium illud commune est, 
quod vicissim de se przdicentur, seu convertantur: 
quod sque participentur ; ut individuorum ipsa 
participantium alteri magis, alteri minus se 
35 impertiant. Inter ipsa vero hoc discriminis 
est, quod species sit substantialis ; proprium 
autera, adventilium et accidentale : quod species 
semper sit actu ; proprium vero semper, potentia, 
etsi non actu : quod qua diversas habent defini- 
tiones, ipsa quoque scilicet diversa exsistant. 

CAP. XXVII. 


In quibus species et accidens. inter se. conveniant, et 
differant. 


Inter speciem et accidens hoc commune est, 


εἶδος μόνον τὰ ὑπ᾽ ἄτομα" ὅτι ἡ διαφορὰ φύσει 
προτέρα τῶν εἰδῶν " ὅτι δ'αφορὰ μετὰ διαφορᾶς συν“ 
τίθεται, εἶδος δὲ μετὰ εἴδους οὐδαμῶς. 


ΚΕΦΑΛ. KA. 
Koirworía καὶ διαφορὰ διαφορᾶς, ἰδίου. 


Κοινὰ διαφορᾶς xa ἰδίου, τὸ ἐπίσης κατηγορεῖ. 
σθαι πᾶσι τοῖς μετέχουσι" τὸ ἀεὶ χαὶ παντὶ τῷ εἴδει 
παρεῖναι. Ἴδια διαφορᾶς xaX ἰδίου, ὅτι ἡ μὲν διαφορὰ 
πολλὰ εἴδη περιέχει, τὸ δὲ ἴδιον, ἕν μόνον * ὅτι ἡ δια- 
φορὰ οὐχ ἀντιστρέφει πρὸς τὸ εἶδος, τὸ δὲ ἴδιον ἀν- 
τιστρέφει. | 


ΚΕΦΑΛ. KE. 
Kcirovla xal διαφορὰ διαφορᾶς xal συμθδεδη- 
) κότος. 


Kotvà διαφορᾶς καὶ συμδεθνηχότος, ὅτι ἀμφότερα 
χατὰ πλειόνων ἐν τῷ ὁποῖόν τί ἐστι χατηγοροῦνται" 
xai ὅτι διαφορὰ χαὶ τὸ ἀχώριστον συμδεθηχὸς ἀεὶ πάρ- 
εἰσιν, οἷς χατηγοροῦνται. Ἴδια διαφορᾶς καὶ συμθεθη- 
χότος͵ ὅτι αἱ διαφοραὶ περιέχουσιν, οὐ περιέχονται" 
τὰ δὲ συμδεδηκότα περιέχονται. Περιέχουσι μὲν γὰρ 
τὰ εἴδὴ ἀμφότερα, ὡς πλειόνων εἰδῶν κατηγορούμενα" 
ἀλλ' d διαφορὰ οὐ περιέχεται, διότι οὐ δέχεται τὸ 
αὐτὸ εἶδος τὰς ἐναντίας διαφοράς. Τὸ δὲ συμδεδηχὸς 
περιέχεται, διότι τὸ αὐτὸ εἶδος, καὶ τὸ αὐτὸ ἄτομον, 
πολλὰ συμόεδηχότα δέχεται πολλάχις, xal τὰ ἐναν- 
τία. Ὅτι ἡ μὲν διαφορὰ τὸ μᾶλλον χαὶ τὸ ἧττον οὐχ 
ἐπιδέχεται, ἀλλὰ τὰ συμδεδηχότα * ὅτι αἱ Evavslat 
διαφοραὶ ἀμιγεῖς εἰσι, μίγνυνται δὲ τὰ ἐναντία συμ- 
θεδηχότα. 


ΚΕΦΑΛ. KG'. 
Κοινγωνία καὶ διαφορὰ εἴδους καὶ ἰδίου. 


Κοινὰ εἴδους χαὶ ἰδίου, ὅτι ἀλλήλων ἀντιχατηγο- 
ροῦνται, ἤγουν ἀντιστρέφουσιν᾽ ὅτι ἐπίσης μετ- 
ἐχεσθαι ἔστι, τῷ μὴ ἑνὶ μᾶλλον f] ἧττον τοῦ ἑτέρου 
μεταδιδόναι ἑαυτῶν τοῖς μετέχουσιν ἁτόμο!:ς. Δια- 
φορὰ δὲ εἴδους χαὶ ἰδίου, ὅτι τὸ μὲν εἶδος, οὐσιῶδες, 
τὸ δὲ ἴδιον, ἐπουσιῶδες " ὅτι τὸ μὲν εἶδος ἀεὶ ἔνερ- 


D γείᾳ, τὸ δὲ ἴδιον ἀεὶ δυνάμει, xal [μὴ ἀεὶ] ἐνερ- 


γείᾳ ἴ ὅτι τὰ διαφόρους ἔχοντα ὁρισμοὺς, xal αὐτὰ 
δηλονότι διάφορα χαθεστέχασιν. 


ΚΈΕΦΑΛ. KZ. 


Kowwv(a καὶ διαφορὰ εἴδους καὶ συμθεδη- 
κότος. 
Kotvà εἴδους καὶ συμδεδηκχότος, τὸ χατὰ πλειόνων 


VARLE LECTIONES. 


f Edita et ss. xal δυνάμει xal ἐνεργείᾳ. Sed emendandum ut in textu posuimus ': nec enim 
bac in parte discessit Damascenus a Porphyrio, qui cap. 15 Isagoges, de his in quibus conveniunt 
aut discrepant species et proprium, haec habet : Ἔτι τὸ μὲν εἶδος ἀεὶ ἐνεργείᾳ πάρεστι τῷ ὑποχειμένῳ" τὸ 
δὲ ἴδιον, ποτὲ xai δυνάμει. Ἄνθρωπος; μὲν γὰρ ἀεὶ ἐνεργείᾳ ὁ Σωχράτης ἐστί. Γελᾷ δὲ οὐχ ἀεί " καίπερ ἀεὶ 
πεφυχὼς εἶναι γελαστιχόν. Insuper species quidem semper adest actu subjecto; at proprium aliquando po- 
tentia duntaxat, Semper enim aciu Socrates est homo; verum non semper videl, elsi semper ex sua natura 
est risibilis. 


613 DIALECTICA. eu 
ἀλλήλαις τῷ λόγῳ τῆς οὐπίας * χωρίζουσαι δὲ αὐτὰς A alim in immortalibus. Atque, uno verbo, in cu- 
ix τῶν ἑτεροειδῶν ὑποστάσεων. Ὁμοίως xd τὰ — jusque speciei specialissimze hypostasibus eadem 
συμδεδηχότα ἐν αὐταῖς, ἤτοι ταῖς ὑποστόσεσι, θεω- — differentiz sunt; ipsas quidem ratione substantize 
ροῦνται, χωρίζοντα ἑκάστην ὑπόστασιν ix. τῶν ópo- inter se copulantes, easdemque rursum ab alte- 
ειδῶν ὑποστάσεων. Διὸ xal τὸ ἄτομον xuplux τὸ τῆς — rius speciei hypostasibus sejungentes. Ad eum- 
ὑποστάσεως ἐκληρώσατο ὄνομα᾽ ἐν αὐτῇ γὰρ! ἡ οὐσία — dem quoque modum accidentia in ipsis, sive in 
, προσλαδοῦσα τὰ συμδεδη-  bypostasibus, considerantur; quibus hypostasis 

ab ejusdem speciei bypostasibus disjungatur. Eo- 

que nomine individuum proprie hypostasis no- 

men consecutum est; in qua nimirum substantia 














um 

ni- 

μάτων αὐτοῦ, τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων διεστέλλετο.  Düm essel, per suas proprietates el actiones ab 
- hominibus reliquis secernebatur **, 

Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὡς οἱ ἅγιοι Πατέρες ὑπόστασιν, Sciendum autem sanctos Patres, hypostasim, et 
καὶ πρόσωπον, xal ἄτομον τὸ αὐτὸ ixólecav: τὸ individuum, et personam pro eodem usurpasse; 
xab' ἑαυτὸ ἰδιοσυστάτως ἐξ οὐσίας xal συμδεδηχότων nempe pro eo quod per se atque in propria sub- 
ὑφιστάμενον, xol ἀριθμῷ διαφέρον, xal τόν τινα — sistentia, ex substantia et accidentibus constat ct 
δηλοῦν, οἷον Πέτρον, καὶ Παῦλον, τόνδε τὸν ἵππον. Sub: , humeroque differt, ac certum. aliquem 
Elpnsa δὲ ὑπόστασις παρὰ τὸ ὑφεστάναι. € significat, ut Petrum, Paulum, aliquem. equum. 

Hypostasis porro, παρὰ τὸ ὑφεστάναι, hoc esta 
subsistendo dicta est. 





7 Lue. 1, 38. !* Aet, xxi, 





NOTE. 


que peropera- — Episd. ad Hebr. dixisse duas esse in Christo perso- 

is tum Gre- — nas, duas naluras designaret, βάλλει.... τοὺς 
mitur pro sola Ἰουδαίους δύο πρόσωπα δειχνὺς, xal Θεὸν xal ἄν- 
personam prin- θρωπὸν * Judaeos ferit duas. personas ostendens, nec 
quales in th non Deum, et hominem. Nam genuinus ejus sensus 
Jostasim hie est, Apostolum, hoc versiculo psalmi xtv : 
i l Propterea unzit te Deus Deus (uus, etc. Judzos 
juo vocis hujus —profligare, demonstrando plures esse personas 
wsus est:: Et divinas, quin et Messiam &eu Christum, Deum si- 
τάσεσι " Siquis ,mul et hominem esse. Quocirca paucis post lineis 
'eangelicas voces , subjungit Apostolum contra Marcellum ct alios 
lutari | adventu qui, perinde atque Jud:ei, Trinitatem in unam per- 
* accipere pro — sonam coarctabant, evincere Patrem ct Filiuni re- 
1on dividi, οὐχ — vera omninoque distinctas esse personas, ὅτι δύο 
eminem reperi, ἐστὶ ταῦτα πρόσωπα, διῃρημένα xazà τὴν ὑπόστα- 
aturam vel es- σιν, Unde plane πρόσωπον accipit non pro natui 
Basilius, lib. v — vel essentia, sed pro persona quz per se δι 
iptores sacros, — Quis enimvero concedat, seu Basilium, seu Chryso- 
rsona tria pr&- — stomum Meleti tiocheni fervidos defensores, ὑπο- 
σσοντες" Sed eO στάσεως el προς '» vocibus indiscriminatim abu- 
sonam esse, ἕν 505 esse, ul essentiam substantiamve, et naturam 
seri, queecun- — exprimerent, quando Meletiani omnes tanquam 






























ca unam d Sabellianos habebant cos, qui οὐσίαν pro natura οἱ 
xprimunt, essentia, ὑπόστασιν οἱ πρόσωπον pro persona sub- 
vero abe: sistente et individuo, non acciperent. Sed el su- 





jubstantiam Kus dictum est epistolam Basilii ad Gregoriu 
cis ante lineis yssenum, de οὐσίᾳ et ὑποστάσει, receptam ab Ürien- 
» ul ἕν mpóc- talibus fuisse, uti certam indetrectabilemque regu- 


vel suspicemur. — lam, qua vocum istarum sensus definiretur. 
ium hom. $ in 


591 


S. JOANNIS DAMASCENI 


532 


est, naturam dixerunt esse wusiam per essenliales A piv, xal μετὰ τοῦ ἀπλῶς elvat, xal τὸ τοιῶσδε εἶναι 


differentias specilcatam ; atque cum eo quod 
absolute exsistat, etiam tali modo esse habet ; ut 
sive rationalis sit, sive irrationalis ; sive mortalis, 
sive immortalis. Hoc est, ipsam esse volunt, ut ita 
dicam, immutabilem atque ab omni variatione 
alienam originem, et causam, ac vim unicuique 
speciei a sunimo rerum opifice insitam, per quam 
moveri seu operari possit ; angelis nempe ad in- 
telligendum, cogitationesque suas sine sermonis 
'prolatitii ope sibi invicem communicandum : ho- 
minibus autem ad intelligendum et ratiocinandum, 
cogitationesque in pectore conditas, sermonis ore 
prolati adjumento sibi invicem impertiendum : 
brutis ilem vivendi, οἱ sentiendi, et respirandi 


ἔχουσαν. εἴτε λογιχὴν, εἴτε ἄλογον εἴτε θνητὴν, 
εἴτε ἀθόνατον: ἤγουν αὐτὴν, ὥς φαμεν, τὴν 
ἀμετἀδλητον xal ἀμετάθετον ἀρχὴν, xal αἰτίαν, 
χαὶ δύναμιν, τὴν παρὰ τοῦ δημιουργοῦ ἐντεθεῖσαν 
ἐχάστῳ εἴδει πρὸς χίνησιν’ τοῖς μὲν ἀγγέλοις, 
πρὸς τὸ νοεῖν, xal ἐχτὸς προφοριχοῦ λόγου μετα- 
διδόναι ἀλλήλοις τὰ νοήματα" τοῖς δὲ ἀνθρώποις, 
πρὺς τὸ νοεῖν χαὶ λογίζεσθαι καὶ διὰ προφορικοῦ 
λόγου μεταδιδόναι ἀλλήλοις τὰ ἐγχάρδια  νοήματα᾽ 
τοῖς δὲ ἀλόγοις τὴν ζωτιχὴν, καὶ αἰσθητιχὴν,, xal 
ἀναπνευστιχὴν χίνησιν τοῖς δὲ φυτοῖς, τὴν θρεπτι- 
xtv, xal αὐξητιχὴν, καὶ γεννητιχὴν δύναμιν τοῖς δὲ 
λίθοις, τὴν τε τοῦ θερμαίνεσθαι, χαὶ τοῦ ψύχεσθαι, 
χαὶ τὴν ἀπὸ τόπου εἰς τόπον ἑτεροχίνητον διάθαειν, 


motum : stirpibus vim eam, qua aluntur, crescunt B ἤγουν τὴν ἄψυχον. Ταύτην ἐχάλεσαν φύσιν, ἤγουν 


et generant : saxis denique, eam vim, qua calore, 
aut frigore afficiantur, et qua e loco in locum, 
impresso motu ab alio, hoc est nequaquam vitali, 
transferantur. Hanc, inquam, naturam appellarunt ; 
hoc est specialissimam speciem ; puta, angelum, 
liominem, equum, canem et. his similia ; quie veluti 
generaliora hypostases complectuntur, inque sin- 
gulis hypostasibus , qux &ub ipsis continentur, 
perseque, ac sine ullo defectu exsistunt. 
autem generaliusa , 


τὰ εἰδιχώτατα εἴδη * olov, ἄγγελον, ἄνθρωπον, ἵππον, 
χύνα, βοῦν, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς χαθολιχώτερα xal 
περιεχτιχὰ τῶν ὑποστάσεων, xal kv ἑχάστῃ τῶν 
ὑπ᾽ αὐτῶν περιεχομένων ὑποστάσεων ὁμοίως xo 
ἀπαραλείπτως ὑπάρχοντα. "Ὥστε τὸ μὲν μεριχώτε- 
pov (21) ἐχάλεσαν ὑπόστασιν " τὸ δὲ χαθολιχώτερον 
χαὶ περιέχον τὰς ὑποστάσεις, ἐχάλεσαν φύσιν" τὴν 
δὲ ἁπλῶς ὕπαρξιν, ἐχάλεσαν οὐσίαν. 


ltaque quod particularius cst, hypostasim vocaruut ; quod 
ac hypostases comprehendit, nuncupaverunt naturam ; denique exsistentiam 


simpliciter diclam, nominaverunt οὐσίαν, id est, substantiam. 


Forma et species idem quod essentia et natura. — 
At sancti Patres prolixas ac ineptas contentiones 


Οἱ 6k ἅγιοι Πατέρες (22), παρεάσαντες τὰς πολλὰς 
ἐρεσχελίας, τὸ μὲν χοινὸν, χαὶ χατὰ πολλῶν λεγό- 


. VARLE LECTIONES. 
1 Deest ἐγχάρδια intribus Hegiis etin cod. S. Hil. Edita habent ἐν καρδίᾳ. 
| NOT £. 


librorum De metaphysicis, nomen qst; sic expli- C pescenda dissidia quae Arius excitarat, missus X 


cat, λέγεται φύσις, f) τῶν φύσει ὄντων οὐσία, natura 
dicitur essentia eorum qua vere sunt : velut. aiunt 
naliuram esse prinam compositionem. 'Tum recensitis 
aliis φύσεως, id est nature, acceptionibus, sic con- 
eludit : Ἐχ δὴ τῶν εἰρημένων ἣ πρώτη φύσις, xal 
χυρίως λεγομένη, ἐστὶν οὐσία d) τῶν ἐχόντων ἀρχὴν 
χινήσεως ἐν αὐτοῖς, Tfj αὐτά" Ex his que dicta sunt 
colligitur naturam primam et proprie acceplam, esse 
eorum essentiam qua in seipsis habent principium 
molus, prout ipsa sunt. Ceterum priscis philosophis 
φύσις natura proprie non dicitur, nisi de iis, quz 
materia et. forma constant, vel etiam de ipsamet 
forma. Quamobrem Theologus, orat. 45, negat na- 
turz nomen Deo convenire. 

(21) “Ὥστε τὸ μὲν μεριχώτερον. Haque quod par- 
ticularius est. Individuum enim philosopho est 
prima et proprie dicta substantia. Unde Hiero- 
nymus, epist. 57: Tota secularium litterarum 
schola, inquit, nihil aliud hypostasim nisi usiam 
novit. Εἰ Theodoretus dialog. 1, Secundum exira- 
neam sapientiam οὐσία el ὑπόπτατις non discrepant. 
"H τὰ γὰρ οὐσία τὸ ὃν σηναίνει, xai τὸ ὑφεστὸς 
fj ὑπόττασις ^ Usia enim id quod est. significat, et 
hypostasis, id quod subsistit. ld nempe Plutarcho, 
Piotino, Proclo, Porphyrio, et aliis fuisse fami- 
Hare constat. 

(88) Οἱ δὲ ἅγιοι Πατέρες " At sancti Patres, etc. 
De vocibus οὐσίας, φύσεως οἱ ὑποστάσεως disce- 
ptatio nulla fuit apud Christianos priscis Ecclesiz 
$rculis; atque οὐσία et ὑπόστασις pro eodem bahe- 
bantur, ut res subsistens substantiave quelibet 
eignilicaretur. Socrates, lib. ν Hiíst., c. 5, narrat 
Hosium, cum Alexandriam a Constantino ad com- 


esset, auctorem fuisse ut οὐσία pro essentia rei ct 
ὑπόστασις pro persona suimeretur ad cavendum 
Sabellii et Pauli Samosateni sensum. Hosii postea 
sententiam amplexati sunt illi, qui Meletii Ántio- 
cheni partes foverunt, propter indigestas Marcelli 
Ancyrani voces, qui tres Trinitatis personas in 
unam οὐσίαν essentiam et ὑπόστασιν unam coarctare 
ferebatur. Vocum istarum discrimen Basilius, 
epist. 549, propugnat auctoritate Nicznz synodi, 
qua: in appendice Symboli anathera dicit illis, qui 
affirmarent Filium Dei, vel ex nihilo vel ἐξ ἑτέρας 
ὑποστάσεως, f| οὐσίας, ex alia hypostasi aut. essentia 
esse. Frustraneas siquidem ambas has voces fore, 
ni diversas res signilicarent. Τίς χρεία τῶν ἐχατέ- 
pov, inquit? Atbanasius vero, qui concilio inter- 
fuerat, nibilo secius hypostasim et οὐσίαν, esren- 
liam, substantiamve idem cs8se non uno loco de- 
clarat : in primis epist. synodica ad African. 'H δὲ 


D ὑπόστασις οὐσία ἐστὶ, xal οὐδὲν ἄλλο σημαινόμενον 


ἔχει, ἣ αὐτὸ τὸ ὄν" Ἡυροξίαεὶς est essentia, nec 
altud significat, nisi illud ipsum quod est. Quod 
Hieremias ezxsistentiam nominat, dicens : Et nou 
audierunt vocem ὑπάρξεως exsistentie. Nam ὑπό- 
στασις εἰ οὐσία idem est quod ὕπαρξις ersisten- 
tiu ; quippe qua est εἰ exsistit. Ad ha:«c Sardicensis 
synodus in qua primas tenuit lHosius , epistola 
quam Theodoretus recitat lib. i Hist., c. 5, sic 
loquitur : Quoniam haereticorum cohors contendit di- 
versas diremptasque Patris et Filii et Spiritus sancti 
ὑποστάσεις lypostases esse; nos econtra hanc. edocti 
sumus traditionem, μίαν εἶναι ὑπόστασιν, ἣν αὐτοὶ 
ol αἱρετιχοὶ οὐσίαν προσαγορεύουσι, τοῦ Πατρὸς, xat 
τοῦ Υἱοῦ xai τοῦ ἁγίου Πνεύματος, unam esse, 


5er 


DIALECTICA. 


898 


W4) 'θμοιότης, εἰ καὶ δοχεῖ τοῖς παλαιοῖς τετρα- A — De similitudine. — Quantumvis sinilitudo penes 


qux γίνεσθαι κατὰ τὴν ποιότητα μόνην, ἀλλὰ τοῖς 
νεωτέροις ἔδοξεν, πρῶτον μὲν, ὡς ἐν κεφαλαίῳ xol 
κατὰ οὐσίαν γίνεσθαι, xal χατὰ ποιάτητα" κατ᾽ οὐ- 
clay μὲν, ὥσπερ τοὺς ἀνθρώπους ὁμοίους ἀγγέλοις 
λέγομεν, ἀντὶ τοῦ ἴσους, καίτοι ταῖς παιότησιν 
ἀλλήλων πάμπολυ διαφέροντας, καὶ ἵππους ὁμοίως, 
καὶ xóxvouc, καὶ τὰ λοιπά. Ἐπεὶ δὲ ἡ ὁμοιότης αὐτῇ 
ποτὲ μὲν ἀπαράλλακτος ἐμφαίνεται, ποτὲ δὲ κατά τι 
* ὑποστέλλοντες οἱ αἱρετιχοὶ τὸν Υἱὸν, 
Voy τοῦ Πατρὸς, διὰ μεσότητος τοῦ 
πρὸς τὸ χεῖρον συναρπάζοντες τοὺς 
Διὸ καὶ ὁ μέγας Βασίλειος, « El προσ- 
xa τὸ ἀπαραλλάκτως, κἀγὼ δέχο- 
μαι. » ᾿Αλλ᾽ οὕτω μὲν κατ᾽ οὐσίαν " κατὰ δὲ ποιό- 
τητα, οὐχὶ τήνδε, ἢ τήνδε, ἀλλὰ πᾶσαν, ἤγουν σχῆμα, 
xal μορφὴν, χρῶμα, τέχνην, ἀρετὴν, καὶ ἐφ᾽ ὅσα δια- 
τείνει τὸ τῆς ποιότητος. 
Secundum qualitatem a 
Yocum habet, 

Atc tef Em Y διαιρεῖται τετραχῶς * ἢ γὰρ 
ἐνὶ εἴδει, καὶ μιᾷ ποιότητι, καθώσπερ τοὺς τοῦ αὐ- 
τοῦ εἴδους ὁμοίους ἀλλήλοις λέγομεν, οἷαν τοὺς Αἰθίο- 
πὰς ἀλλήλοις ὁμοίους κατὰ τὸ μέλαν, χαὶ τοὺς xi- 
χνους πάλιν κατὰ τὸ λευχόν. Ὥστε τοὺς αὐτοὺς διπλῇ, 
χαὶ κατ᾽ οὐσίαν ὁμοίους ἀλλήλοις εἶναι, xal xazà τὴν 
εἰξέαν, ἤτοι τὸ χρῶμα, ἣ ἐν διαφόροις εἴδεσι, μιᾷ δὲ 
τῇ αὐτῇ ποιότητι, οἷον τὸ πίπερ τὸ λευχὸν, χαὶ τὸ 
μέλαν, ὅμοια ἀλλήλοις κατὰ τὴν ποιότητα, ἢ ἐν τοῖς 
αὐτοῖς εἴδεσι, διαφόροις τε τόις ποιότησι" οἷον ἡ 


B pasilius (25) : « 


i vete- 





qualitatem solam ex quadruplici capite ori 
ribus. visa sit, nihilominus tum secundum suh- 
stantiam, tum secundum qualitatem perinde sumi 
solet a recentioribus : ac secundum substantiam 
quidem, ut dum homiues. angelis similes, hoc est 
sequales, dicimus, tametsi penes qualitates inler sc 
omnino diversi sint, equos quoque, ac cygnos, 
aliaque id. 39. genus. Verum quandoquidem ejus- 
modi similitudo, nullam aliquando disparitatem 
admittit , quandoque vero nonnullam patitur 
diversitatem ; ut Filium a deitate subducerent 
hzretici, eumdem Patri similem, dixeruat, ac per 
ancipitem vocis bujus sensum in pejora simpli- 
ces detraxerunt, Quapropter et magnus aiebat 
li voci, similis, addatur absque ulla 
prorsus diversitate, ipsam quoque libens suscip 
Atqueh:zc est similitudo secundum substantiam. 








mon hane, auillam qualitatis speciem determinatur, sed in omnibus 
, Tórma, colore, arte, virtute, et aliis, ad quz genus qualitatis sese extendit- 


Ipsa autem qualitas quadrifariam dividitur. Aut 
enim in una specie, unaque qualitate simul con- 
veniunt : sie illos qui ejusdem sunt speciei, sui 
nvicem similes dicimus, puta. Zthiopes propter 
nigredinem, cygnos ob albedinem ; adeo videlicet 
ut duplici ratione conveniant, secundum substan. 
tiam et secundum apparentia, sive colorem : aut 
etiam quatenus, tametsi specie differant, una tamen 
ipsis inest qualitas : ut piper album v. gr. et ni- 
grum penes qualitatem similia sunt: aut dum 

















φάττα τῇ. περιστερᾷ ὁμοία χατὰ τὸ λευχὸν, xat mop- C unica quidem species esl, diverso vero qualitates, 


φυροῦν, καὶ τὸ μέλαν, vol ἄλλας ἴσως κοινωνίας. 


sic palunibus columbae similis est secundum album, 


VARLE LECTIONES, 


! Lego ὁμοίοτης, similitudo. 








NOTE. 
(34) Que uncinis clausa sunt, reperi in cod. — M.letio Antiocheno, Eusebio Samosatensi et alils 
nostro, suntque instar appendicis aut supplementi — favebant, qui omissa voce ὁμοούσιον, verl ópot- 





ad ea qux lic passim tractantur. Umnino quippe 

de ὁμοιουσίῳ dicendum erat. Docet. hujus addita- 

ive Damascenus sit, 

ndinem in qualitate 

Maxat qualitatis spe- 

nile alteri. ld quod 

ianos Athanasius in 

aliique adnutarunt ; 

udinem dici int 

essentia. In priv 

r M, Gregorius Nys- 

mnilitudinern perinde 

atis speciebus; 2* a 

ur ad similitudinem 

γᾶ, ut Seth ad simi- 

at Scriptura, llocque 

Patri similem con- 

. . sit. txvxt, Tri 

latem societalemve personarum colligiL ex per- 

fecta similitudine secundum naturaz : quam simi- 

litudinem baud satis efferri putat voee ὁμοουσίου 

consubstantialis. Homousion nescio, inquit, nisi ab 

similis essentia: confessione. Vicissim vero : Testor 

m coli atque terre, me cum neutrum, audissem, 

semper utrumque sensisse, quod per homausion ho- 

mowsion oportet intelligi, id est uiliil simile secun- 
dum essentiam esse posse, nisi 


tian sse quod csset in. eadem 
matura. Nimirum Basilius, Nyssenus ct Hilarius, 























sp 





οὖσιον simile secundum. substantiam Patri professi 
erant in synodo Seleuciensi, ac postmodum vocem 
utramque admiserunt. Qua de re inter Athanasii 
opera exstat opusculum, crus hie titulus est. Ad- 
versus hypocrisim Meletii et. Eusebii. Samosatensis 
quodque ab aliquo. Paulini partium studioso scri- 

















esset, rogarat quis. 
σίου genuinus 
videri ut vox 
discrimen ullum substituatur. Hzc Ba: 













bus hoc vir doctus aliique evincere conantur, ca 
ua par est attentione legerit. Non enim in ill 
litteris sanctus doctor negat epistolam hine scri 
psisse ad Apollinarium, sed alteram qua illi, cum 
Sabellio pene convenienti, favisse visus fucrat. 


(25) Dasil., cpist. 41, Ad Mozim 


599 


5. JOANNIS DAMASCENI] 


600 


purpureum, nigrumque colorem, et alia, in quibus A Διάφορος δὲ ἡ τούτων ποιότης. Τέταρτον ὁμοίωμα τὸ 


forte conveniunt. Quartum simile est, species quz 
reperitur in imagine ct exemplari, quale intercedit 
inter hominem pictum et vivum ; qua ratione Deo 
similes dicimur ; etsi rem diligentius investiganti 
immensa protinus apparet diversitas. Illa enim 
nomen duntaxat, solamque figuram participant ; 
at homo reapse Dei particeps est, ejus, inquam, 
bonitatis, sapientiz ac virtutis, quamvis non eadem 
ratione. Deus quippe hzc suapte natura habet, 
: 80s vero Dei concessione; quin et alius alio, et 
alio modo : adeo ut non immensa solum Deum 
inter et homines interest disparitas ; verum et 
inter homines ipsos, secundum proportionem. Si- 
militudo itaque valde ad ea accedit, qu: ab uno, 
vel propter ordinem ad unum denominata sunt. 

CAP. XXXII. 

De wnivocis. 

Quid univoca. — Univoca sunt, que et nomine 
et ejusdem nominis definitione aut descriptione 
inter se conveniunt : velut, animal et hominem 
et equum significat, et juxta hoc nomen animalis 
scilicet, univoca sunt. Uterque enim horum et 
nomen et definitionem animalis suscipit. Sic au- 
tem univoca describuntur : univoca sunt, quorum 
Domen commune est, et per nomen significata 
ratio substantiz eadem est. 


ἀρ CAP. XXXIII. 
De polyonymis. 


Polyonywa sunt, quz definitione quidem inter C 


86 conveniunt, nomine autem differunt ; hoe est, 
quando res eadem diversis nominibus appellatur, 
ut gladius, ensis, mucro. Hxc enim omnia nomina 
uuam et eamdem definitionem suscipiunt ; nempe 
ferrum anceps, id est utraque parte acutum. Sic 
autem polyonyma describuntur : polyonyma sunt 
multa nomina, qu: de reeadem dicuntur. 


CAP. XXXIV. 
De alteris et heteronymis. 


Qu:e autem utroque modo, loc est, nomine et 
definitione inter se discrepant ; aut unum $ub- 
jectu:in habent ; et. tum heteronyma dicuntur, ut 
ascensus et descensus ( ht enim subjectum unum, 
scalam nimirum, habent), aut. non habent idem 
subjectum ; et. tum altera dicuntur, ut substantia 
et accidens. Nam hxc et nomen alterum, ct alte- 
ram descriptionem habent. Utrorumque autem, 
hoc est, et heteronymorum et alterorum, hac est 
descriptio : quorum nomen, et definitio diversa 
sunt. 


εἶδος, τὸ ἐπὶ clxóvog xal τοῦ παραδείγματος " ὥσπερ 
ἐπὶ τοῦ γεγραμμένου ζώου xal ζῶντος. Ka0' ὃ λέ- 
γουσι χαὶ ἡμᾶς ὁμοίους τῷ Θεῷ. ᾿Αλλ᾽ ὡς ἔστιν εὑ- 
ρεῖν τῷ ἀχριδῶς σχοποῦντι, πάμπολυ διαφέρει. Τὰ 
μὲν γὰρ οὐδενὸς ἑτέρου μετέχουσι, πλὴν τοῦ ὀνόμα - 
τος xol τοῦ σχήματος’ ὁ 6i ἄνθρωπος χαὶ τοῦ 
πράγματος αὐτοῦ χοινωνεῖ τῷ Θεῷ * τῆς ἀγαθότητός 
φήμι, xaX σοφίας, f; καὶ δυνάμεως, el xaX μὴ ὅμοιος. 
'O μὲν γὰρ χατὰ φύσιν ταῦτα, ἡμεῖς δὲ χατὰ θέσιν, 
xaX ἄλλος ἄλλῳ. “Ὥστε οὐ πρὸς τὸν Θεὸν μόνον ἄπει- 
ρος fj διαφορὰ, ἀλλὰ xol πρὸς ἄλληλα χατὰ τὴν 
ἀναλογίαν. "Ἔστιν οὖν dj ὁμοιότης, ὡς iv τοῖς ἀφ᾽ 
ἑνὸς, καὶ πρὸς ἕν.] 


ΚΙΕΦΑΛ. AD. 
Περὶ συνωγύμων, 

Συνώνυμα δέ εἶσιν, ὅσα καὶ τῷ ὀνόματι, xaX τῷ 
ὁρισμῷ, ἣ τῇ ὑπογραφῇ τοῦ αὑτοῦ ὀνόματος, χοινω- 
νοῦσιν᾽ οἷον, τὸ ζῶον δηλοῖ χαὶ τὸν ἄνθρωπον, xal 
τὸν ἵππον. Καὶ χατὰ τὸ ὄνομα τοῦτο, ἤγουν τοῦ 
ζώου, συνώνυμά " εἶσιν. Ἕκαστος γὰρ αὐτῶν, χαὶ 
τὸ ὄνομα, καὶ τὸν ὁρισμὸν τοῦ ζώου δέχεται. Ὑπογρά- 
φουσι δὲ τὰ συνώνυμα οὕτως * συνώνυμά εἶσιν, ὧν 
τό τε ὄνομα χοινὸν, xaX ὁ κατὰ τοὔνυμα λόγος τῆς 
οὐσίας ὁ αὑτός. 

ΚΕΦΑΛ. ΛΙ΄. 
Περὶ ποιλυωνύμων. 


Πολνώνυμα δέ εἰσιν, ὅσα τῷ μὲν ὁρισμῷ χοινω- 
νοῦσι, τῷ δὲ ὀνόματι διαφέρουσιν" ἤγουν, ὅτε τὸ 
αὐτὸ πρᾶγμα πολλοῖς καλεῖται ὀνόμασιν" οἷον, 
φάσγανον, ἄορ, σπάθη, μάχαιρα, ξίφος. Πάντα γὰρ 
ταῦτα τὰ ὀνόματα ἕνα ὄρον ἐπιδέχονται" ἤγουν 
ciónpoc ἀμφήχης, τουτέστιν σίδηρος ἀμφοτέρωθεν 
ἐχονημένος. Ὑπογράφουσι δὲ τὰ πολυώνυμα οὗ- 
τως à* πλεῖστα ὀνόματα χαθ᾽ ἑνὸς πράγματος 9 λε- 
Ὑόμενα. 

ΚΕΦΑΛ. AÀ'. 
Περὶ ἑτέρων καὶ ἑτερωνύμων. 

Τὰ δὲ κατ᾿ ἄμφω, ἤγουν τῷ ὀνόματι xol τῷ 
ὁρισμῷ διαφέροντα, ἣ ἕν P ὑποχείμενον ἔχουσι, καὶ 
λέγονται ἑτερώνυμα, ὡς ἀνάδασις χαὶ χατάθασις " 


D ἔχουσι γὰρ ἕν ὑποκείμενον, τὴν χλίμαχα " 3| οὐκ 


ἔχουσιν lv ὑποχείμενον, xal λέγονται ἕτερα, ὡς 
οὐσία χαὶ συμδεθδηχός. Ταῦτα γὰρ χαὶ ἕτερον ὄνομα 
ἔχουσι, xal ἑτέραν ὑπογραφήν᾽ xaX οὐδὲ ἔχουσιν ἕν 
ὑποχείμενον. Τούτων δὲ ἀμφοτέρων, τῶν τε ἑτερω- 
νύμων, χαὶ τῶν ἑτέρων, ὑπογραφὴ αὕτη " ὧν τὸ 
ὄνομα xax ὄρος ἕτερος. 


VARLE LECTIONES. 


m]ta mss. omnes prater cod. S. llil.; ita veteres translationes, univoca sunt. Edita συνώνυμοι. 
? ἴῃ marg. cod. 2928 legitur, διᾶλλον οὕτως * ὃν πρόσωπον πολλοῖς ὀνόμασιν ὑποχείμενον. Imo potius sic : 


una persona multis nominibus 
E; χυρίου πράγματος. 


esignata. Aptius scripsisset, ἕν πρᾶγμα, res una. ? Nonnulli codd. καθ᾽ 
P In novem mss. Reg., in Colb, et in nostris, τὰ δὲ xav' ἄμφω διαφέροντα, fj 


iv. Sic veteres interpretes, Que autem secundum ambo differunt, vel unum, etc. 


[7] DIALECTICA. em 
KE0AA. AE A CAP. XXXV. 
Περὶ παρωνύμων. De denominatius. 
v xal συνωνύμων᾽ Sunt autem nonnulla, quz inter univoca et zqui- 
ὀνόματι, xal τῷΟ voca medium locum tenent ; atque et nomine et 
'ς ἀπὸ τῆς γραμ- — definitione partim conveniunt, partim dissident : 


γὰρ τῷ ὀνόματι" 
τατος, ἤγουν τὴν 
» pip κοινωνοῦσι 
spam γνῶσίς 


ἀφ᾽ ὧν παρωνομάσθησαν" ὡς ὁ ypappatude, τὴν 
γραμματικὴν, καὶ ὁ δίκαιος τὴν δικαιοσύνην. Τὰ δὲ 
ἀφ᾽ ἑνὸς, οὐδαμῶς, Οὐ γὰρ περιέχει τὸ ἰατρικὸν ἐρ- 
γαλεῖον τὴν ἰατρικήν. 
KEMAA. AG". 
Περὶ τῶν δέκα γενικωτάτων γενῶν. 

Τῶν λεγομένων τὰ μὲν ἁπλῶς καὶ ἄνευ συμπλο- 

κῆς λέγεται, ὡς οὐσία, συμδεδηχὰς, καὶ τὰ τοιαῦτα, 


qua quidem denominativa dicuntur , ut ἃ gramma- 
tica grammaticus. Nomine quippe conveniunt : 
verum nominis terminatione, hoc est extrema syl- 
laba differunt. Ac rursum delinitione conveniunt 


grammaticus grammaticam, justus justitiam. Qua 
autem ab uno dicuntur, nequaquam. Neque enim 
medicum instrumentum medicinam continet. 


Δ1 CAP. XXXVI. 
De. decem generibus generalissimis. 
Ea que dicuntur, partim: simpliciter et. absque 
complexione dicuntur, ut substantia, eL accidens, 


τὰ δὲ μετὰ συμπλοχῆς, ὡς ἵππος τρέχει, Σωχράτης "^ et similia : partim cum complexione, ut equus 


φιλοσοφεῖ, Τῶν δὲ ἁπλῶς λεγομένων, xal ἄνευ cup- 
πλοκῆς, τὸ μὲν οὐσίαν σημαίνει, οἷον ἄνθρωπος, Ur 
πῆς. Τὸ δὲ πόσον, οἷον, δύο, τρία, δίπηχυ, τρίπηχυ. 
Τὸ & πρὸς εἰ, ὡς πατὴρ, υἱός. Τὸ δὲ ποῖον, ὡς λευ- 
xbv, μέλαν. Τὸ δὲ ποῦ, ὡς ἐν ναῷ, ἐν ἀγορᾷ *. Τὸ δὲ 
πότε, ὡς πέρυσι, χθὲς, σήμερον. Τὸ δὲ χεῖσθαι, ὡς 
τὸ ἴστασθαι, καθῆσθαι, Τὸ δὲ ἔχειν, ὡς τὸ ἐνδεδύσθαι, 
xal ὑποδεδέσθαι. Τὸ δὲ ποιεῖν, ὡς τὸ καίειν, τέμνειν. 
Τὸν Ub πάσχειν, ὡς τὸ καίεσθαι, τέμνεσθαι. Αὗται 
αἱ δέκα λέγονται χατηγορίαι, ὡς ἐχ τοῦ λέγεσθαι 
κατά τινων. Τὸ γὰρ ἀγορεύειν, λέγειν ἐστί. 





currit, Socrates philosophatur. Eorum autem quae 
simpliciter et sine complexione dicuntur : 4* aliud 
substantiam significat, ut homo, equus ; 2* aliud 
quantitatem, ut. duo, tria, tricubitum, quadricu- 
bitum; 3*aliud ad aliquid , ut pater , filius ; 
4" aliud quale, ut album, nigrum; 5* aliud ubi, ut 
in templo, in foro; 6* aliud quando, ut anno 
superiori, heri, hodie, cras; 7* aliud situm esse, 
ut stare, sedere ; 8* aliud babere, ut indutuin esse, 
calceatum esse; 9*aliud agere, ut urere, secare; 
105 aliud pati, ut uri, secari. Hac decem -predica- 
menta dicuntur, quia de quibusdam praedicantur. 
Nam dicere et predicare idem sunt. 





ἕχαστον τούτων τῶν δέχα D Sciendum est autem unumquodque horum ge- 


γένος ἐστί" τούτων οὖν 
» καὶ γενικωτάτων γενῶν, ἡ 
ννέα, συμδεδηχότα. Εἰσὶ δὲ 
' πρὸς τί, δ' ποῖον, &' πότε, 
ιν, θ' ποιεῖν, v πάσχει". 
ΚΕΦΑΛ, AZ'. 
Περὶ ὁμογενῶν καὶ ὁμοειδῶν" écepoyevüv τῷ 
καὶ ἑταροειδῶν, καὶ ἀριθμῷ διαφερόντων. 
Ὁμογενῇ εἰσιν ὅσα ὑπὸ τὴν αὐτὴν κατηγορίαν 


nerum genus esse generalissimum. Horum porro 

decem pradicamentorum unum duntaxat substan- 

tia est; reliqua novem, accidentia, Sunt autem. 

hac substantia, quantitas, ad aliquid, qualitas, 

quando, ubi, situin esse, babere, agere, pati. 

CAP. vin. 
De homogeneis, et homoideis ; deque heterogeneis. et 
heteroideis, ac numero differentibus. 

Homegonea sunt quie sub eodem pradicamento 








VARLE LECTIONES. 
* Edita et mss. nonnulli μέσον. τ Nulla hie mentio musices in mss. quibusdam ; in. aliis nulla jasti- 


tie ; a& utramque contextus series exigit. * Colb. cod S 


in cod. 8. llil. et Reg. 29), σήμερον, αὔριον. 


Mil. et Reg. unus ἐν ἀγρῷ : et. paulo post 


599 


5. JOANNIS DAMASCENI 


600 


purpureum, nigrumque colorem, et alia, in quibus A Διάφορος δὲ ἡ τούτων ποιότης. Τέταρτον ὁμοίωμα τὸ 


forte conveniunt. Quartum simile est, species quz 
reperitur in imagine ct exemplari, quale intercedit 
inter hominem pictum et vivum ; qua ratione Deo 
similes dicimur ; etsi rem diligentius investiganti 
Ímmensa protinus apparet diversitas. Illa enim 
nomen duntaxat, solamque figuram participant ; 
at homo reapse Dei particeps est, ejus, inquam, 
bonitatis, sapientiz ac virtutis, quamvis non eadem 
ratione. Deus quippe hzc suapte natura habet, 
“808 vero Dei concessione ; quin et alius alio, et 
alio modo : adeo ut non immensa solum Deum 
inter et homines interest disparitas; verum et 
inter homines ipsos, secundum proportionem. Si- 
militudo itaque valde ad eg accedit, qux ab uno, 
vel propter ordinem ad unum denominata sunt. 


CAP. XXXII. 
De univocis. 

Quid univoca. — Univoca sunt, qux et nomine 
et ejusdem nominis definitione aut descriptione 
inter se conveniunt : velut, animal et hominem 
et equum significat, et juxta hoc nomen animalis 
scilicet, univoca sunt. Uterque enim horum et 
nomen et definitionem animalis suscipit. Sic au- 
tem univoca describuntur : univoca sunt, quorum 
nomen commune est, et per nomen significata 
ratio substantiz eadem est. 


A0 CAP. XXXIII. 
De polyonymis. 


Polyonyma sunt, quz definitione quidem inter C 


s6 conveniunt, nomine autem differunt ; hoe est, 
quando res eadem diversis nominibus appellatur, 
ut gladius, ensis, mucro. Hxc enim omnia nomina 
uuam et eamdem definitionem suscipiunt ; nempe 
ferrum anceps, id est utraque parte acutum. Sic 
autem polyonyma describuntur : polyonyma sunt 
multa nomina, quz de reeadem dicuntur. 


CAP, XXXIV. 
De alteris et heteronymis. 


Qu:e autem utroque modo, hoc est, nomine et 
definitione inter se discrepant ; aut unum sub- 
jectuim habent ; et. tum heteronyma dicuntur, ut 
ascensus et descensus ( δὲ enim subjectum unum, 
scalam nimirum, habent), aut. non habent idem 
subjectum ; et. tum altera dicuntur, ut substantia 
et accidens. Nam hzc et nomen alterum, ct alte- 
ram descriptionem habent. Utrorumque autem, 
hoc est, et heteronymorum et alterorum, hzc est 
descriptio : quorum nomen, et definitio diversa 
sunt. 


εἶδος, τὸ ἐπὶ εἰκόνος xai τοῦ παραδείγματος * ὥσπερ 
ἐπὶ τοῦ γεγραμμένου ζώον xai ζῶντος. Ka0' ὃ λέ- 
γουσι χαὶ ἡμᾶς ὁμοίους τῷ Θεῷ. ᾿Αλλ᾽ ὡς ἔστιν εὑ- 
ρεῖν τῷ ἀχριδῶς σχοποῦντι, πάμπολυ διαφέρει. Τὰ 
μὲν γὰρ οὐδενὸς ἑτέρου μετέχουσι, πλὴν τοῦ ὀνόμα- 
τος xal τοῦ σχήματος’ ὁ ὃὲ ἄνθρωπος χαὶ τοῦ 
πράγματος αὐτοῦ χοινωνεῖ τῷ Θεῷ * τῆς ἀγαθότητός 
φῆμι, xal σοφίας, fj xaX δυνάμεως, εἰ χαὶ μὴ ὅμοιος. 
Ὁ μὲν γὰρ κατὰ φύσιν ταῦτα, ἡμεῖς δὲ χατὰ θέσιν, 
χαὶ ἄλλος ἄλλῳ. “Ὥστε οὐ πρὸς τὸν Θεὸν μόνον ἄπει- 
ρος ἧ διαφορὰ, ἀλλὰ χαὶ πρὸς ἄλληλα χατὰ τὴν 
ἀναλογίαν. Ἔστιν οὖν ἡ ὁμοιότης, ὡς ἐν τοῖς ἀφ᾽ 
ἑνὸς, καὶ πρὸς Év.] 


ΚΙΦΑΛ. AP. 
Περὶ συνωγύμων, 

Συνώνυμα δέ εἶσιν, ὅσα καὶ τῷ ὀνόματι, χαὶ τῷ 
ὁρισμῷ, f] τῇ ὑπογραφῇ τοῦ αὐτοῦ ὀνόματος, χοινω- 
νοῦσιν᾽ οἷον, τὸ ζῶον δηλοῖ χαὶ τὸν ἄνθρωπον, xal 
τὸν ἵππον. Καὶ χατὰ τὸ ὄνομα τοῦτο, ἤγουν τοῦ 
ζώου, συνώνυμά 5 εἰσιν, Ἕκαστος γὰρ αὐτῶν, xa 
τὸ ὄνομα, καὶ τὸν ὁρισμὸν τοῦ ζώου δέχεται. "Y voy pá- 
φουσι δὲ τὰ συνώνυμα οὕτως " συνώνυμά &laty, ὧν 
τό τε ὄνομα χοινὸν, xaX ὁ χατὰ τοὔνυμα λόγος τῆς 
οὐσίας ὁ αὑτός. 


ΚΕΦΑΛ. AI*. 
Περὶ ποι:λυωγνύμων. 


Πολυώνυμα δέ εἰσιν, ὅσα τῷ μὲν ὁρισμῷ χοινω- 
νοῦσι, τῷ δὲ ὀνόματι διαφέρουσιν" ἤγουν, ὅτε τὸ 
αὐτὸ πρᾶγμα πολλοῖς χαλεῖται ὀνόμασιν" οἷον, 
φάσγανον, ἄορ, σπάθη, μάχαιρα, ξίφος. Πάντα γὰρ 
ταῦτα τὰ ὀνόματα ἕνα ὄρον ἐπιδέχονται" ἤγουν 
σίδηρος ἀμφήκχης, τουτέστιν σίδηρος ἀμφοτέρωθεν 
ἐχονημένος. Ὑπογράφουσι δὲ τὰ πολυώνυμα οὔ- 
τως 5» πλεῖστα ὀνόματα χαθ᾽ ἑνὸς πράγματος ? λε- 
τόμενα. 

ΚΕΦΑΛ. ΛΔ’. 
Περὶ ἑτέρων xal ἑτερωγύμων. 

Τὰ δὲ xav' ἄμφω, ἤγουν τῷ ὀνόματι xai τῷ 
ὁρισμῷ διαφέροντα, ἣ ἕν P ὑποχείμενον ἔχουσι, xat 
λέγονται ἑτερώνυμα, ὡς ἀνάδασις χαὶ χατάδασις * 


D ἔχουσι γὰρ ἕν ὑποχείμενον, τὴν xMpgaxa* f| οὐκ 


ἔχουσιν ἕν ὑποχείμενον, καὶ λέγονται ἕτερα, ὡς 
οὐσία xal συμθεδτκχός. Ταῦτα γὰρ xaX ἕτερον ὄνομα 
ἔχουσι, xal ἑτέραν ὑπογραφὴν καὶ οὐδὲ ἔχουσιν ἕν 
ὑποχείμενον. Τούτων δὲ ἀμφοτέρων, τῶν τε ἑτερω- 
νύμων, καὶ τῶν ἑτέρων, ὑπογραφὴ αὕτη " ὧν τὸ 
ὄνομα καὶ ὄρος ἕτερος. 


VARLE LECTIONES. 
m]ta mss. omnes prater cod. S. [lil.; ita veleres trans!ationes, univoca sunt. Edita συνώνυμοι. 


^ [n marg. cod. 2928 legitur, 


ἄλλον οὕτως * ἕν πρόσωπον πολλοῖς ὀνόμασιν ὑποχείμενον. Imo potius sic : 


una persona multis nominibus designata, Aptius scripsisset, ὃν πρᾶγμα, res una. 9? Nonnulli codd: χαθ᾽ 


E; χυρίου πράγματος. 


P |n novem mss. Reg., in Colb, οἱ in nostris, τὰ δὲ xav' ἄμφω διαφέροντα, ἣ 


ἕν. Sic veteres interpretes, Qua autem secundum ambo differunt, vel unum, etc. 


es 
KESAA. ΛΗ’. 
Περὶ τοῦ ἐν τινί. 
Τὸ ἐν cr, ἐνδεχαχῶς [λέγεται *]- α’ ὡς γένος ἐν 
εἴδει, ὡς τὸ ζῶον ἐν τῷ ὁρισμῷ τοῦ ἀνθρώπου" β' ὡς 
εἶδος ἐν γένει, ὡς ἄνθρωπος ἐν τῇ διαιρέσει τοῦ ζώου" 





Οὐσία ἐστὶ πρᾶγμα αὐθύπαρχτον, μὴ δεόμενον 
ἑτέρου πρὸς σύστασιν' xal πάλιν " οὐσία ἐστὶ πᾶν 
ὅτιπερ αὐθυπόστατόν ἔστι, καὶ μὴ ἂν ἑτέρῳ ἔχει τὸ 
εἶναι " ἤγουν τὸ μὴ δι᾽ ἄλλο ὄν, μηδὲ ἐν ἑτέρῳ ἔχον 
τὴν ὕπαρξιν, μὴ δεόμενον ἑτέρῳ πρὸς σύστασιν" 

᾿υμδεδηκὸς ἔχει τὴν 
) σῶμα γέγονεν, ἵνα 


DIALECTICA. 


606 
CAP. XXXVII. 
De in aliquo. 
In aliquo "ndecim modis dicitur : 1* ut genus 
in specie; velut animal in hominis defluitione ; 
2» ut species in genere, velut homo in animalis 


Substantia est res per se exsistens, nec ullo alio, 
ud hoc ut sit, opus habens. Rursus, substantia est 
quidquid perse subsistit, neque in alio suum esse 
habet; id est, quod non est propter aliud, ueque 
in altero suam exsistentiam babet, nullo alio ut 
consistat indigens. Quin potius in 443 seipso est ; 
inque eo accidens suum esse habet. Nam color 


τὸ χρῶμα. Kal «b (; propter corpus exsistit, ut ipsum imbuat et afficiat : 


ν οὐ τὸ σῶμα ἐν τῷ 
γῦ σώματος λέγεται, 
Πολλάκις τοιγαροῦν 
V μεταδαλλομένου, ἡ 
ὼ σῶμα, ἀλλὰ μένει 
τὸ εἶναι [? χυρίως - 
ίνειν, καὶ ποτὲ μὲν 
τὸ ἐνδέχεσθαι ἐν τῷ 
αὐτὸ συμδεδηκὸς, 
ιὐτοῦ.] 


e 
τῶν ὄντων κινήσεώς 


non autem contra, corpus ob colorem, Estque co- 
lor in corpore ; non item corpus in colore. Ac pro- 
inde dicitur corporis color, non autem corpus co- 
loris. Itaque sepenumero mutato colore, substantia 
tamen, hoc est corpus, nequaquam mutatur, sed 
statum suum retinet. Dicitur autem substantia 
οὐσία, eo quod ei ( proprie ) conveniat esse. [ Ut. 
econtra accidens dicilur eo quod accidat, 
ac sit quandoque et quandoque absit : sive quia 
contigit idem accidens eidein rei et inesse et nou 
inesse ; imo et cjus contrarium. ] 
CAP. XL. 
De natura. 
Natura est principium motus et quietis cujus- 


νεῖται μὲν πρὸς τὸ D que rei: v. gr. terra, movetur, cum germen 


jx τόπου εἰς τόπον 
πὸ τόπου εἰς τόπον. 
κινήσεώς τε καὶ τῆς 
χεν οὕτω χινεῖσθαι 
υσιχῶς, καὶ οὐ κατὰ 
γἃ τὸ τοιῶσδε πεφυ- 


edit: quiescit autem, quod attinct δὰ transitum 
de loco in locum. Neque enim movetur de loco 
in locum. Quocirca principium et causa hujusce 
motus et quietis, per quam ita res qualibet sub- 
stantialiter nata est, sive comparata est a natura, 
ac non ex accidenti, ut moveatur ac quiescat, 


VARLE LECTIONES. 


* Deest 


manw. Jin cod. S. Hilarii ἃ correctore additum 





λέγεται jn edit. οἱ mss, in solo cod. S. llil. supra lineam suppletum fuit correctoris 
5 st xuploc, et in margine qua sequ 
Supplenda, ascripsit; qux tamen in nullo codice alio reperi. Horum loco in Colb. et Re 





lur, velut 
is nonnulli, 





hae alia leguntur. ΤΊ μέν ἐστιν οὐσία εἴρηται, sal είς διαφορὰ οὐσίας πρὸς τὰ συμδεδηκότα, ὡς ἐν αὐτῇ 


ἐχόντων τῶν συμδεδηχότι b: . 
τὴν οὐσιδῶν διαφορῶν, ὅτι s a 
Εἴρηται δὲ xol τί φῦ 





ἔρηται δὲ καὶ περὶ διαιρέσεως αὐτῆς, καὶ τί διαφέρει οὐσία 
ὅτι δι αὐτῶν οὐσία εἰδοποιουμένη, τοῖον εἶδος ἀποτελεῖ, καὶ τοιάδε γίνεται. 
καὶ μορφὴ, καὶ τί ὑπόστασις καὶ πρόσωπον καὶ ἄτομον, x. s. € 


601 


S. JOANNIS DAMASCENI 


603 


natura nuncupatur ; ab eo scilicet quod ila nala A xévat τε xat ὑπάρχειν. Αὕτη δὲ οὐδὲν ἕτεοόν ἔστιν, 


sit atque exsistat. Hec porro nihil aliud est, 
quam essentia. Ab essentia namque ejusmodi vim 
habet, hoc est , motum et quietem ; ipsaque ejus 
motus ac quietis causa est. Porro φύσις, id est na- 
tura, παρὰ τὸ πεφυχέναι, a natum esse, dicitur. 
CAP. XLI. 
De forma. 

Forma est essentia a differentiis essentialibus 
velut informaia, ac specilicata ; quze quidem si- 
gnificat speciem specialissimam : v. gr. substan- 
tía, que a corpore animato ac sentiente formata 
ac specificata, animal absolvit; rursumque ratio- 
nali ac mortali assumpto, hominis speciem efficit : 
ac cum sit species specialissima , dicitur forma, 
velut nempe substantia formata. 

Porro sancti Patres, essentie, et nature, ac 
forms: nomen tribuunt speciei specialissimz, 
ideinque essentiam, et naturam, et formam, nempe 
specialissiinam speciem esse, statuunt; atque 
adeo ejusdem essenti;o , € naturz, et speciei, et 
generis, Δ, et forma esse dicunt individua , qu: 
sub eadem specie specialissima constituta sunt : 


εἰ μὴ οὐσία * ἐχ yàp τῆς οὐσίας ἔχει τὴν τοιαύτην 
δύναμιν, ἤγουν τὴν χίνησιν, xaX ἢρεμίαν. Καὶ ἡ 
οὐσία ἐστὶν ἡ αἰτία τῆς χινήσεως αὐτῆς καὶ ἢρεμίας. 
Λέγεται δὲ φύσις παρὰ τὸ πεφυχέναι. 


ΚΕΦΛΑΛ. ΜΑ'. 
Περὶ μορφῆς. 

Μορφὴ ἔστιν (20) ἡ ὑπὸ τῶν οὐσιωδῶν διαφορῶν, 
οἱονεὶ μορφωθεῖσα, xat εἰδοποιηθεῖσα οὐσία, ἥτις ση- 
μαίνει τὸ εἰδιχώτατον εἶδος * οἷον f οὐσία μορφωθεῖσα, 
xaX εἰδοποιηθεῖσα ὑπὸ τοῦ σώματος τοῦ ἐμψύχον xaY 
αἰσθητιχοῦ, καὶ ἀποτελέσασα τὸ ζῶον, πάλιν τε προσ- 
λαδοῦσα τὸ λογιχὸν χαὶ θνητὸν, ἀποτελεῖ τὸ τοῦ ἀν- 
θρώπου εἶδος. Ὅπερ εἰδιχώτατον εἶδος μορφὴ λέ- 


D γεται, οἷον οὐσία μεμορφωμένη. 


Οἱ οὖν ἅγιοι Πατέρες ἐπὶ τοῦ εἰδικωτάτου εἴδους 
τάσσουσι τὸ τῆς οὐσίας, xal φύσεως, xai μορφῆς 
ὄνομα, καὶ ταυτὸν λέγουσιν, οὐσίαν, χαὶ φύσιν, χαὶ 
μορφὴν, τὸ εἰδικώτατον εἶδος " xaX ὁμοούσια (211), 
xat ὁμοφυῇ, χαὶ ὁμοειδῆ, xat ὁμογενῆ, χαὶ σύμμορφα 
λέγουσι, τὰ ὑπὸ τὸ αὐτὸ εἰδικώτατον εἶδος ἄτομα. 
Ἑτεροούσια δὲ, χαὶ ἑτεροφνῆ, xal ἑτεροειδῆ, xal 


NOTA. 


(96) Μορ:ρἡ ἐστιν. Forma est essentia, elc. Sic 
docuerunt Patres propter illud dictum Apostoli, ad 
Philipp. it, 6. Qui cum in forma Dei esset, non ra- 
pinam arbitralus | est, elc., exinanivit semetipsum 
formam servi accipiens, etc. , ubi forma pro natura 
significanda sumitur. Nebulo vero ille qui episto- 
lan, ceu ad Paulum Samosatensem scriptam, Dio- 


hoc modo Verbum esse Patri, ex quo genitum est, 
consubstantiale : sensum vero Samosateni indignum 
esse Deo, cui corporum affectiones attribuat. Ter- 
tiam recitat ejusdem vocabuli notioneim, ut netnpe, 
non solum'alius ab alio genitus sil, sed neuter ab 
altero distrahatur, et iu se invicem maneant, sic- 
que adeo unum substantia sint. Hane fuisse asserit 


nysio Alexandrino affinxit, ubique passim nihil  Niczenorum Patrum mentem. Quandoquidem, inquit, 


adeo inculcat, nisi Dei forma naturam perfectam 
αὐτοτελῆ, per se substantem, et personam signi- 
ficari ; servi autem forma ev hominis, nudam spe- 
ciem siue consistentia ; quemadmodum sermo, vir- 
tus Οἱ sapientia hominis consistentiz sunt expertia : 
imo σχῆμα duntaxat esse, hocest exteriorem quaim- 
dam figuram ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ μορφὴ, inquit, ὁ Aóyo; 
αὑτοῦ, xal cogla Υἱὸς θεοῦ, xat Θεὸς αὐτὸς ὡμολό- 
ται, ὧν ἀεὶ χαὶ μία ὑπόστασις προσώπου. Λόγος 
νθρώπον, aX σοφία, χαὶ δύναμις, xat μορφὴ ἀνυπό- 
στατα μέση τοῦ ἑνὸς ἀνθρώπου θεωρεῖται. is nempe 
Monophysita fuit, non catholicus, qui naturam 
aliam in Christo non nosset, pr:zeter divinam : Ἰησοῦς 
δὲ φύσις * ὅθεν ἄτοπόν ἐστι τὸ λέγειν ἄνθρωπον τὸν 
Χριστόν * adeoque quamlibet natus, passus, vulne- 
ratus, contreciatus legatur, natura Deum, non 
natura hominem, ipsum:censeret. Θεὸς γὰρ ὑπὸ ἀπο- 
στόλου ψηλαφηθεὶς, οὐ φύσει ἄνθρωπος, ἀλλὰ φύσει 
8:4;. Plura non addo qux incorrupticofam aucto- 
rem produnt, ut mirari subeal viros doctissimos 
(raudein non animadvertisse. : 

"i Kal ὁμοούσια. Atque adeo ejusdem essentia. 
Fawiliare philosophis erat, ea quze ejusdem naturz 
sunt, ὁμοούσια, q. d. coessenlialia seu consubstan- 
tiíalia, nuncupare. Hoc sensu. homo homini ὁμοού- 
σιος, consubstaniialis est. Alteram ὁμοουσίου con- 
substantialis acceptionem Paulus Samosatenus lin- 
xeral in synodo prima, quie adversus ipsum cele- 
brata est, ut ex Catholicorum doctrina Filius Patri 
consubstantialis forel, quia uterque ex anteriori 
quadam sulistantia enati essent. Ad ejusmodi ca- 
villos declinandos tunc sancitum est, ul vox ὁμοού- 
σιος  consubstantialis — prallermitteretur. — Verum 
Athanasius lib. De decret. syn. Nic. observat, ut 
aliquid alleri sil. consubstantiale, necessum non 
esse ut ex tertio quopiam ea ambo proveniant, sed 
solummodo unum. ex. alio sit. procreatuini : atque 


nedum similis est Filius, sed etiam ἀδιαίρετός ἔστι 
τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, a Patris substantia secerni 
nequit, et sicut ipse ait, ille et Pater unum sunt, 
semperque in Patre Verbum,et Pater. in. Verbo est, 
veluti splendor ad lucem se habet. 'Tooxo γὰρ xax ἡ 
λέξις σημαίνει. Nam. hoc quoque vox ista significat. 
Eapropter synodus τοῦτο νοοῦσα χαλῶς, ὁμοούσιον 
ἔγραψεν, hac re considerata, recte consubstantialem 
eum esse scripsit. Syuodi sensum Marcellus Ancy- 
ranus non percepisse fertur, sed errore Sabelliano 
consubstantiale sic. defendisse ut persona 
nitatem tolleret, Verum auctor dissertationis ad 
Sabellii gregales qu:& exstat inter opera Athanasii, 
admonet, eam esse vim nominés ὁμοουσίου, con- 
substantialis, ut multorum. secundum substantiam 
consortium efferat, et idcirco Sabellianos ei subro- 

asse τὸ ὁμοούσιον, quod unius substantie significat. 

articula ὁμοῦ, una, simul, inquit Epiphan. baec 09, 


pn. 70, οὐχ ἕνα, ἀλλὰ δύο σημαίνει τέλεια, non 


unum, sed duo yerfectG indicat. Atqui Ancyraol 
hzresis in causa videtur fuisse, ut Orientales cum 
Basilio magno traditam a philosopliis ὁμοουσίου ac- 
ceptionem, ceu sola vera esset, Arianis objicerent. 
Nimirum sanctus ille doctor epistola pr:esertim 45, 
ad Gregor. fratrem statuit. Paulum. Timotheum , 
Sylvanum , et. Andream, consubsiantiales esse. xa 
εἰσὶν ἀλλήλοις ὁμοούσιοι, quia definitione conventunt. 
Id a synodo Alexandr. cui Athanasius przfuit, ap- 
probatum est, modo nulla sectio seu divisio Inter 
personas divinas subsequeretur, sed Dei substantia 
vere et physice una crederetur. Juxta eumdem sen- 
sum Chalcedonensis synodus verbis iisdem adhi- 
bitis, quibus Athanasius, Cyrillusque antehac ust 
erant, definivit Christum, non solum ὁμοούσιον con- 
sulistantialem esse. Patri secundum divinitatem, ve- 
rum etiam ὁμοούσιον consubstantialem matri nobis- 
aue secundum humanitatem. 


(09 


DIALECTICA. 


610 


ἑτερογενῆ, καὶ ἑτερόμορφα, τὰ εἰδιχώτατα εἴδη λέ- A diverse autem essentis, et naturse, et speciei, et 


quos. ᾿Αδύνατον γὰρ εἶδος ἄλλῳ εἴδει, ἢ φύσιν 
ἄλλῃ φύσει, f| οὐσίᾳ, μὴ εἶναι ἑτεροούσιον καὶ ἕτερο- 
φνὲς καὶ ἑτερόμορφον. 


sentia eum alia essentia, forma cum forma, diversz prorsus ab alia essenliz, 


esse non dignoscantur. 

Χρὴ " γινώσκειν, ὡς ἀδύνατόν ἔστιν Ex δύο οὐσιῶν, 
ἔγουν φύσεων, μίαν φύσιν σύνθετον γενέσθαι, ᾿Αδύ- 
νατον γὰρ ἐν τῷ αὐτῷ τὰς ἀντιδιῃρημένας συστατι- 
xh; 4 ὑπάρξαι διαφοράς. Ὑπόστασιν δὲ μίαν σύν- 
ϑετον ix διαφόρων φύσεων δυνατὸν γενέσθαι * ὡς ὁ 
ἄνθρωπος ἐκ ψυχῆς ἐστι συντεθειμένος καὶ σώματος. 
Eb γὰρ καὶ λέγεται (28) μία φύσις τῶν ἀνθρώπων, 
d οὐ μιᾶς φύσεως ὁ ἄνθρωπος b λέγεται ὁ καθ- 


generis, οἱ formz esse. specialigsimas pronuntiant 
species. Fieri enim non potest quin species, cum. 
alia specie collata, natura cum alia naiura, es- 
nature et forme 


Ez duabus matwris mon efficitur una matura, 
bene autem una hypostasis. — Scire aulem neces. 
sarium est, ex duabus substa id est natui 
unam compositam naturam fleri non posse. Neque 
euim fieri potest, ut. differentiz: constituentes, per 
oppositum modum divisz, in uno ac eodem simul 
exsistant. AL vero unam ex diversis naturis con- 
fici hypostasim compositam, nibil vetat; qua ra- 









VARLE LECTIONES. 


* Colb, χρὴ οὖν. 


Basileensis interpres secutus pesuit, Sciendum autei 


μία φύσις λέγετει d 
πλοῦ 


* Regii duo, ἀλλ᾽ οὐ 
χαστος. 
. 
Εἰ 
e Tee vulgo Patres Prost ad sol- 
vendum argumentum, quod Monophysitz objicie- 
bant, allato ip exemplum homine cujus natwra unica 
sit, tametsi compositi ex corpore et anima veluti 
naturis duabus : eo. maxime quod Theologus, Cy- 
rillus, jue conjunctionem humanz naturz cum 
divina, similitudine hac declaraverunt. Anastasius 
Anticchenus im Fragmeniis libri, χατὰ τοῦ δια- 
ponum, 
15, con- 
is Jesu 





umptus ( τῆς ἀνθρωπότητος. 


δ᾽ tenus 





δεικται. 


τως ποὺ 
, καὶ ἐξ 
ὀσοῦτον 
iav θεό- 


Sic vetus int. im mss. quos legi, oportet ergo. Regii duo χρὴ δέ, quam lectionem 
m. Vna 
* ita etiam Colb. in quo tamen sequitur xaüé- 


συστατιχῶς. lnlerpretes, constitutive. 


NOTE. 
deras. Quanquam. enim matura di- D rium foret. Natura enim, hoc est essentia, in multis 


pereque spectatur, ul ostensum est. Si igitur natu- 
ram unam ambabus constitui affirment, essentim 
ejusdem αὐ Emmanuel olii consortes. erunt, quod 
verum non est. Nec isti sycophante, quamlibet Deo 
bellum inferant, eo  amentie venerint, wl el hoc 
astruant. Καὶ μεθ᾽ ἕτερα, et quibusdam. interjectis z 
Τὴν ἀνθρωπότητα σύνθετον οὖσαν ἐξ ἀνομοίων 
πραγμάτων μιᾶς οὐσίας φαμὲν, οὐ πρὸς τὴν διαφο- 
e τῆς ψυχῆς καὶ σώματος, ἀλλὰ πρὸς τὸ χοινὸν 
φορῶντες * ὅτι χοινῶς ἐν πᾶσι τοῖς ὑπ᾽ αὐτὸ dya- 
ομένοις θεωρεῖται. Οὗτος γάρ ἔστι τῆς οὐσίας ὄρος, 
ὡς Βασίλειος ἐπαίδευσε λέγων, ὅτι Ὃν ἔχει λόγον τὸ 
κοινὸν πρὸς τὸ ἴδιον. τοῦτον ἔχει ἡ οὐσία πρὸς τὴν 
ὑπόστασιν. Κατὰ τοῦτον οὖν τὸν τῆς κοινότητος λό- 
γον, μιᾶς οὐσίας φαμὲν τὴν ἐν ἀνθρώποις ἀνθ᾽ 
mta * ὅτι χοινῶς ἐν πᾶσιν ἀνθρώποις τοῖς καθ᾿ Exa- 
στον xal ἐξ ἴσου ὑπάρχει τὸ εἶναι ζῶον λογικὸν θνη- 
τὸν, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεχτικόν * οὗτος γὰρ ὁ ὄρος 
Ἐπὰν δὲ τὰ ἐξ ὧν ἔστι λογισώ. 
μεθα, καὶ ψυχὴν ὀνομάσωμεν, καὶ σῶμα ακοπήσω- ^ 
μεν, τὸ ἑτεροφυὲς xal τὰ ἴδια τῶν οὐσιῶν xal μετὰ 
τὴν ἕνωσιν οὐκ ἀρνηθείημεν. Εἰ γὰρ τῆς αὐτῆς οὐ- 
σίας τὸ σῶμα xai ἡ ψυχὴ, τῶν δὲ ὁμοουσίων ὁ αὐτὸς 
λόγος, φθαρτὸν δὲ τὸ σῶμα, οὐχοῦν ἄρα xal ἡ ψυχὴ 
διαφθείρεται, καὶ τὸ λέγειν ἀθάνατον elvat τὴν 
ψυχῆν, ψευδὲς ἀναδειχθήσεται διὰ τὰς ὑμῶν ἀνοήτους 
χενοφωνίας. Huwmanilalem, quia ez diversis rebus 
composila est, unius esxentig dicimus, non. quidem 
habita ratione. anime. εἰ corporis, sed. magis ejus 
quod commune esi; quippe cum in ommibus ge 
ejusdem speciei sunt, communiter consideretur. Nam 
ementi definitio hec est, quam. Basilius. tradidit 
dicendo : Quemadmodum commune se habet ad par- 
ticulare, sic essentia ad hypostasim. Igitur. ralione. 
communitatis humanitatem, que in hominibus inspi- 
citur, unius esse. essentie dicimus : quia communi 
ralione omnibus et unicuique homini ex quo conte- 








* Omne p nit ut sit animal ratronale, intelligentie et discipline 


wb onec 

- essentia 
mominatur. (Quondoquidem homini cuilibet. perque 
convenit, ui sit caro animata anime rationali (nam 
in hoc comsisiit. humanitas) secundum hunc. sensum 
kumauitatem, qua naturg duc representantur, unam. 
essentiam. dicimus, p qua communi ei equali 
rTmene im emnibus hominibus consideratur. ΑἹ in 
kypostasi. Emmanuelis unionem divinitatis cum. hu- 
manitate essentiamunam negamus constituisie ; alio- 
qui essentiam hujusmbdi in mulia perspici necessa- 





capaz. Istec enim humanitatis definitio est. Ubi vero 
pensamus ea ex quibus constat, atque animam nomi- 
namus, et corpus consideramus, nequaquam inficiu- 
mur uirumquedirersw nature esse, εἰ que essen 
rum harum propria sunt, etiam. post unitionem. ma 
nere. Nam si corpus et anima sunt ejusdem essentie, 
quandoquidem eadem ratio est eorum qua: coessen- 
tilia sunt (alioqui vero corpus corruptela: obnoziwm 
esl) omnino sequitur animam | corrupiibilem esse, et 
propter insanas nugaciiates vestras (ali arguetur id 
quod asseritur, animam esse immortalem. 





607 


S. JOANNIS DAMASCENI 


605 


natura nuncupatur ; ab eo scilicct quod ita nala A χέναι τε xat ὑπάρχειν. Αὕτη δὲ οὐδὲν ἕτεοόν ἔστιν, 


sit atque exsistat. Hac porro nihil aliud est, 
quam essentia. Ab essentia namque ejusmodi vim 
habet, hoc est, imotum et quietem ; ipsaque ejus 
motus ac quietis causa est. Porro φύσις, id est na- 
iura, παρὰ τὸ m:qoxévat, a natum esse, dicitur. 
CAP. XLI. 
De forma. 

Forma est essentia a differentiis essentialibus 
velut informata, ac specilicata ; quae quidem 5]- 
gnificat speciem specialissimam : v. gr. substan- 
tía, qux: a corpore animato ac sentiente formata 
ac specificata, aniinal absolvit ; rursumque ratio- 
nali ac mortali assumpto, hominis speciem elflicit : 
ac cum sit species specialissima , dicitur forma, 
velut nempe substantia formata. 

Porro sancti Patres, essentie, et naturz, ac 
forme nomen tribuunt speciei specialissitmz, 
idemque essentiam, et naturam, et formam, nempe 
specialissiinam speciem esse, statuunt; atque 
adeo ejusdem essenti:o , δὲ naturze, et speciei, et 
generis, Δ, et forms esse dicunt individua , qux 
sub eadem specie specialissima constituta sunt : 


εἰ μὴ οὐσία - ix γὰρ τῆς οὐσίας ἔχει τὴν τοιαύτην 
δύναμιν, ἤγουν τὴν χίνησιν, xal ἢρεμίαν. Καὶ ἡ 
οὐσία ἐστὶν ἡ αἰτία τῆς κινήσεως αὐτῆς καὶ ἢρεμίας. 
Λέγεται ὃὲ φύσις παρὰ τὸ πεφυχέναι. 


ΚΕΦΑΛ. ΜΑ'. 
Περὶ μορφῆς. 

Μορφὴ ἐστιν (20) ἡ ὑπὸ τῶν οὐσιωδῶν διαφορῶν, 
οἱονεὶ μορφωθεῖσα, καὶ εἰδοποιηθεῖσα οὐσία, fict; ση- 
μαίνει τὸ εἰδικώτατον εἶδος * οἷον fj οὐσία μορφωθεΐσα, 
χαὶ εἰδοποιτθεῖσα ὑπὸ τοῦ σώματος τοῦ ἐμψύχου xal 
αἰσθητιχοῦ, χαὶ ἀποτελέσασα τὸ ζῶον, πάλιν τε προσ- 
λαδοῦσα τὸ λογιχὸν καὶ θνητὸν, ἀποτελεῖ τὸ τοῦ ἀν- 
θρώπου εἶδος. “Ὅπερ εἰδικώτατον εἶδος μορφὴ λέ- 


D γεται, οἷον οὐσία μεμορφωμένη. 


Οἱ οὖν ἅγιοι Πατέρες ἐπὶ τοῦ εἰδιχωτάτου εἴδους 
τάσσουσι τὸ τῆς οὐσίας, xal φύσεως, καὶ μορφῆς 
ὄνομα, καὶ ταυτὸν λέγουσιν, οὐσίαν, καὶ φύσιν, χαὶ 
μορφὴν, τὸ εἰδιχώτατον εἶδος " χαὶ ὁμοούσια (27), 
xat ὁμοφυῆ, χαὶ ὁμοειδῇ, καὶ ὁμογενῆ, καὶ σύμμορφα 
λέγουσι, τὰ ὑπὸ τὸ αὐτὸ εἰδικώτατον εἶδος ἄτομα. 
Ἑτεροούσια δὲ, xal ἑτεροφυῆ, καὶ ἑτεροειδῆ, xal 


NOTA. 


(80) Μορ: ἡ ἐστιν. Forma est essentia, etc. Sic 
docuerunt Patres propter illud dietum Apostoli, ad 
Philipp. it, 6. Qui cum in forma Dei esset, non ra- 
pinam arbitratus. est, clc., exinanivit semetipsum 
formam servi accipiens, etc. , ubi forma pro natura 
signiflcanda sumitur. Nebulo vero ille qui episto- 
lam, ceu ad Paulum Samosatensem scriptam, Dio- 


hoc modo Verbum esse Patri, ex quo genitum est, 
consubsiantiale : sensum vero Samosateni indignum 
esse Deo, cui corporum affectiones attribuat. Ter- 
tiam recitat ejusdem vocabuli notionem, ut netnpe, 
non solum'alius ab alio genitus sit, sed neuter ab 
altero distrahatur, et iu se invicem maneant, sic- 
que adeo unum substantia sint. Hane fuisse asserit 


nysio Alexandrino affinxit, ubique passim nihil C Niczenorum Patrum mentem. Quandoquidem, inquit, 


adeo inculcat, nisi Dei forma uaturam perfectam 
αὐτοτελῆ, per se substantem, et personam signi- 
ficari ; servi autem forma et hominis, nudam spe- 
ciem sine consistentia ; queinadmodum sermo, vir- 
tus et sap:entia hominis consistentize sunt expertia : 
jmo σχῆμα duntaxat esse, hocest exteriorem quam- 
dam figuram ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ μορφὴ, inquit, ὁ Λόγος 
αὐτοῦ, xai σοψία Υἱὸς Θεοῦ, xal βεὺς αὐτὸς ὡμολό- 
Tu ὧν ἀεὶ xal μία ὑπόστασις προσώπου. Λόγος 

νθρώπου, καὶ σοφία, xaX δύναμις, χαὶ μορφὴ ἀνυπό- 
στατα μέρη τοῦ ἑνὸς ἀνθρώπου θεωρεῖται. Is nempe 
Monoplysita fuit, non catholicus, qui ηδέυΓδι) 
aliam in Christo non nosset, przter divinam : Ἰησοῦς 
δὲ φύσις * ὅθεν ἄτοπόν ἐστι τὸ λέγειν ἄνθρωπον τὸν 
Χριστόν * adeoque quamlibet natus, passus, vulne- 
ratus, conirectatus legatur, natura. Deum, non 
natura hominem, ipsum'censeret. Θεὸς γὰρ ὑπὸ ἀπο- 
στόλου ψηλαφηθεὶς, οὐ φύσει ἄνθρωπος, ἀλλὰ φύσει 
8s6;. Plura non addo qux incorrupticolam aucto- 
rem produnt, ut inirari subeat viros doctissimos 
fraudem non animadvertisse. : 

e Kal ὁμοούσια. Atque adeo ejusdem essentic. 
Fauiliare philosophis erat, ea qua ejusdem natur 
sunt, ὁμοουσια, 4. d. coessentialia seu. consubsian- 
sialia, nuncupare. Hoc sensu homo homini ὁμοού- 
cto;, consubstantialis est. Alteram ópxoouctou con- 
substantialis acceptionem | Paulus Samosatenus lin- 
verat in synodo prima, quie adversus ipsum cele- 
brata est, ut ex Catholicorum doctrina Filius Patri 
vcons3ubstantialis foret, quia uterque ex anteriori 
quadam sulistantia enati essent. Àd ejusmodi ca- 
villos declinandos tunc sancitum est, ut vox ὁμοού- 
σιος  consubstantialis — przttermitteretur. — Verum 
Athanasius lib. De decret. syn. Nic. observat, ut 
aliquid alteri sit. consubstantiale, necessum non 
esse ut ex tertio quopiam ea ambo proveniunt, sed 
suluntuodo unum ex. alio sit procreatuimi : atque 


p n. 70, οὐ 


nedum similis est Filius, sed etiam ἀδιαίρετός ἐστι 
τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, a Patris substantia secerni 
nequit, et sicut ipse ait, ille et Pater unum sunt, 
semperque in Patre Verbum,et Paler. iu. Verbo est, 
veluti splendor ad lucem se habet. οῦτο γὰρ xa fj 
λέξις σημαίνει. Nam hoc quoque vox ista significat. 
Eapropter synodus τοῦτο νοοῦσα χαλῶς, ὁμοούσιον 
ἔγραψεν, hac re considerata, recte consubstantialem 
eum esse scripsit. Syuodi sensum Marcellus Ancy- 
ranus non percepisse ferlur, sed errore Sabelliano 
consubstantiale sic. defendisse ut personarum "iri- 
nitatem tolleret, Verum auctor dissertationis ad 
Sabellii gregales qu:e exstat inter opera Athanasii, 
admonet, eam esse vim nomines ὁμοουσίου, con- 
substantialis, ut multorum secundum substantiam 
consortium effevat, et idcirco Sabellianos ei subro- 
asse τὸ ὁμοούσιον, quod unius substantie significat. 
"articula ὁμοῦ, tna, simul, inquit Epiphan. hiec 69, 
ἕνα, ἀλλὰ δύο σημαίνει τέλεια, non 
unum, sed duo perfeciG indicat. Atqui Ancyraul 
hzresis in causa videtur fuisse, ut Orientales cum 
Basilio magno traditam a philosophis ὁμοουσίον ac- 
ceptionem, ceu sola vera esset, Arianis objiccerent. 
Nimirum sanctus ille doctor epistola pr:se!tim 45, 
ad Gregor. fratrem statuit Paulum Timotheum , 
Sylvanum , et. Andream, consubsiantiales esse. xat 
εἰσὶν ἀλλήλοις ὁμοούσιοι, quia definitione conveniwnt. 
Id a synodo Alexandr. cui Athanasius przfuit, ap- 
probatum est, modo nulla sectio seu ldivisio inter 
personas divinas subsequeretur, sed Dei substantia 
vere et physice una crederetur. Juxta eumdem sen- 
sum Chalcedonensis synodus verbis iisdem adhi- 
bitis, quibus Athanasius, Cyrillusque anteliac ust 
erant, definivit Christum, non solum ὁμοούσιον con- 
substantialem esse Patri secundum divinitatem, ve- 
rum etiam ὁμοούσιον consubstantialem matri nobis- 
aue sccundum humanitatem. 


613 


kx τῶν ἑτεροειδῶν ὑποστάσεων. Ὁμοίως xal τὰ 
συμδεδηκχότα ἐν αὐταῖς, ἤτοι ταῖς ὑποστόσεσι, θεω- 
ροῦνται, χωρίζοντα ἑκάστην ὑπόστασιν ix. τῶν ὁμο- 
εἰδῶν ὑποστάσεων. Διὸ xal τὸ ἄτομον χυρίως τὸ τῆς 
ὑποστάσεως ἐκληρώσατο ὄνομα' ἐν αὐτῇ γὰρ! ἡ οὐσία 
ἐνεργείς ὑφίσταται, προσλαδοῦσα τὰ συμδεδη- 
χότα. 


μάτων αὐτοῦ, τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων διεστέλλετο. 


Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὡς οἱ ἅγιοι Πατέρες ὑπόστασιν, 
καὶ πρόσωπον, xal ἄτομον τὸ αὐτὸ ἐχάλεσαν τὸ 
χαϑ' ἑαυτὸ ἰδιοσυστάτως ἐξ οὐσίας xal συμδεδηκότων 
ὑφιστάμενον, καὶ ἀριθμῷ διαφέρον, xal τόν τινα 
δηλοῦν, οἷον Πέτρον, χαὶ Παῦλον, τόνδε τὸν ἵππον. 
Εἴρηται δὲ ὑπόστασις παρὰ τὸ ὑφεστάναι, 


DIALECTICA. 
ἀλλήλαις τῷ λόγῳ τῆς οὐσίας * χωρίζουσαι δὲ αὐτὰς A alie in immortali 


eu 
Atque, uno verbo, in cu- 
jusque speciei specialissimze hypostasibus eadem 
differenti sunt ; ipsas quidem ratione substantiae 
inter se copulantes, easdemque rursum ab alte- 
rius spéciei hypostasibus sejungentes. Ad eum- 
dem quoque modum accidentia in ipsis, sive in 
hypostasibus, considerantur; quibus hypostasis 
ab cjusdem speciei hypostasibus disjungatur. Eo- 
que nomine individuum proprie hypostasis no- 
men consecutum est; in qua nimirum substantia 
cum accidentibus reapse consistat. 





um 
ni- 
num essel, per suas proprietates et actiones ab 


- hominibus reliquis secernebatur "Ὁ, 


Sciendum autem sanctos Patres, hypostasim, et 
individuum, et personam pro eodem usurpasse ; 
nempe pro eo quod per se atque in propria sub- 
sistentia, ex substantia et accidentibus constat ct 
subsistit, numeroque differt, ac certum aliquem. 


C significat, ut Petrum, Paulum, aliquem. equum. 


Hypostasis porro, παρὰ τὸ ὑφεστάναι, hoc esta 
subsistendo dicta est. 


NOTAE. 


sl que per opera- 
Minis tum Grze- 
jumitur pro sola 
prin- 






ypostasim 
notescit. 


quo vocis hujus 
is usus est: Εἴ 
ὑστάσεσι " Siquis 
 Evangelicas voces 
salutari adventu 
ur accipere pro 
» non dividi, EM 
neminem reperi, 
naturam vel es- 
m Basilius, lib. v 
criptores Sacros, 
persona tria prg- 
ηύσποντες" Sed eo 
ersonam esse, ἕν 
asseril, quacun- 
loca unam divin 
, exprimunt, alias 
m vero abe: 
1 substantia: 
nucis ante lineis 
re, ut ἕν mpóc- 
m vel suspicemur. 
mum hom. $ in 














Epis. ad Hebr. dixisse duas esse in Christo perso- 
mas, ut. duas uras designaret, βάλλει.... τοὺς 
Ἰουδαίους δύο πρόσωπα δεικνὺς, χαὶ Θεὸν xal ἄν- 
θρωπον * Judeos ferit duas. personas ostendens, nec 
non Ueum, et hominem. Nam genuinus ejus sensus 
hic est, Apostolum, hoc. versiculo psalmi xtv : 
Propterea unzit te. Deus. Deus. (uus, εἰς. Judzos 
profligare, demonstrando plures esse personas 
divinas, quin et Messiam seu Christum, Deum si 
,mulet hominem esse. Quocirca paucis post lineis 
subjungit Apostolum contra Marcellum et alios 
qui, perinde atque Jud:ei, Trinitatem in unam per- 
sonam coarctabant, evincere Patrem ct Filium re- 
vera omninogue distinclas esse personas, ὅτι δύο 
ἐστὶ ταῦτα πρόσωπα, διῃρημένα xazà τὴν ὑπόστα- 
σιν. Unde plane πρόσωπον accipit non pro natura 
vel essentia, sed pro persona quz per se subsistat. 
Quis enimvero concedat, seu Basilium, seu Chryso- 
stomum Meletii Antiocheni fervidos defensores, ὗπο- 
στάσεως el προσώπου vocibus indiscriminatim ahu- 
805 esse, υἱ essentiam substantiamve, el naturam 
exprimerent, quando Meletiani omnes tanquam 
Sabellianos habebant eos, qui οὐσίαν pro natura οἱ 
essentia, ὑπόστασιν οἱ πρόσωπον pro persona sub- 
sistente et individuo, non acciperent, Sed et 
Brus dictum est epistolam Basilii ad Gregor 

lyssenum, de οὐσίᾳ el ὑποστάσει, receptam ab Ürien- 
talibus fuisse, uti certam indetrectabilemque regu- 
lam, qua vocum istarum sensus definiretur. 






































615 
CAP. XLIV. 


De enliypostato. 


Quin enhypostaton quoque nonnunquam sim- 
plicem exsistentiam significat, quo sensu, non 
modo substantiam absolute  enhypostaton dici- 
mus, verum etiam aecidens : tametsi illud non 
sit proprie enhypostaton, sed Mheterohypostaton 
( hoc est, in alio exsistentiam habens), nonnunquam 
vero separatam hliypostasim, sive individuum, 
significat. Tametsi nec illud proprie enhyposta- 
ton, sed hypostasis sit. ac dicatur. Proprie autem 
enhypostaton est, aut quod non per se et seorsim 
subsistit, sed consideratur in bypostasibus (v. gr. 
species, sive hominum natura non consideratur 


$. JOANNIS DAMASCENI 


t16 
ΚΕΦΑΛ. MA. 


Περὶ &rvaocratov. 


Καὶ τὸ ἐνυπόστατον δὲ (51) ποτὲ μὲν τὴν ἁπλῶς 
ὕπαρξιν σημαίνει " xa0' ὃ σημαινόμενον, οὐ μόνον 
τὴν ἁπλῶς οὐσίαν ἐνυπόστατον λέγομεν, ἀλλὰ xat τὸ 
συμδεδηχός" ὅπερ χυρίως οὐχ ἐνυπόστατόν ἔστι, 
ἀλλ᾽ ἑτεροῦπόστατον" ποτὲ δὲ xal τὴν χαθ᾽ ἑαυτὸ 
ὑπόστασιν, ἤγουν τὸ ἄτομον δηλοῖ" ὅπερ χυρίως οὐχ 
ἑνυπόστατον, ἀλλ᾽ ὑπόστασίς ἐστί τε xal λέγετα:. 
Κυρίως δὲ ἐνυπόστατόν ἐστιν, ἣ τὸ χαθ᾽ ἑαυτὸ μὲν 
μὴ ὑφιστάμενον, ἀλλ' ἐν ταῖς ὑποστάσεσ: θεωρούμε- 
νον * ὥσπερ τὸ εἶδος, ἤγουν ἡ φύσις τῶν ἀνθρώπων, 
ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσει οὐ θεωρεῖται, ἀλλ᾽ ἐν Πέτρῳ, xo« 
Παύλῳ, xai ταῖς λοιπαῖς τῶν ἀνθρώπων ὑποστάσεσιν " 


in bypostasi propria, sed in Petro, Paulo) ac re- p ἣ τὸ σὺν ἄλλῳ διαφόρῳ κατὰ τὴν οὐσίαν εἰς ὅλου 


liquis singulorum hominum hypostasibus, aut 
quod cum alio, substantia diverso, ad totius cu- 
jusdam generationem componitur, unamque hypo- 
slasim compositam efficit: ul puta, homo ex 
anima et corpore constitutus est, nec vero anima 
sola dicitur hypostasis, nec item corpus, sed di- 
cuntur ambo enhypostata: id autem quod ex 
utrisque exsurgit, utrorumque hypostasis dicitur. 
Etenim hypostasis id proprie est ac dicitur, quod 
seorsim atque in propria subsistentia exsistit. 


[7 Christi caro. ut humanitas ἑνυπόστατος.--- 
Rursus autem enhypostaton dicitur natura ea, 
quz ab alia hypostasi assumpta, ut in illa exsistat, 


κινὸς γένεσιν συντιθέμενον, xal μίαν ἀποτελοῦν 
ὑπόστασιν σύνθετον " οἱονεὶ ὁ ἄνθρωπος ix ψυχῆ; 
ἐστι xal σώματος συντεθειμένος, xat οὔτε ἡ ψυχὴ 
μόνη λέγεται ὑπόστασις, οὔτε τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ ἐνυπό- 
στατα. Τὸ δὲ ἐξ ἀμφοτέρων ἀποτελούμενον, ὑπόπτα - 
σις ἀμφοτέρων 6. Ὑπόστασις γὰρ χυρίως τὸ 
καθ᾽ ἑαυτὸ ἰδιοσυστάτως ὑφιστάμενον ἔστι τε χαὶ 


λέγεται. 


Λέγεται πάλιν (54) ἐνυπόστατον d ὑφ᾽ ἑτέρας 
ὑποστάσεως προσληφθεῖσα φύσις, χαὶ ἐν ἑαυτῇ ἐσχη- 
χυῖα τὴν ὕπαρξιν. Ὅθεν xaY fj σὰρξ τοῦ Κυρίον μὴ 


consecuta esl. Unde etiam Domini caro, cum per α ὑποστᾶσα xa0' ἑαυτὴν, μηδὲ πρὸς χαιροῦ ῥοπὴν, οὐχ 


86 ac seorsim ne momento quidem temporis exsti- 
terit, nec proinde hypostasis est, sed potius en- 


ὑπόστασις, ἀλλὰ μᾶλλον ἑνυπόστατόν ἐστιν. "Ev γὰρ 
τῇ ὑποστάσει τοῦ θεοῦ Λόγου ὑπέστη, προσληφθεῖσα 


VARLE LECTIONES., 


* In cod. Reg. 20925,2926, 2999, hzc in textu leguntur, quz in Reg. 2950 margini ascripta fuerunt : Διὰ 
τὸ μὴτε τὴν ψυχὴν xa0' ἑαυτὴν ὑποστῆναι, μηδὲ τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ ἀμφότερα ἅμα. Quae quidem sic etiam vertit 
vetus interpres : Propter neque animam secundum setpsam subsistere, neque corpus, sed utramque. simul. 
Kem Basileensis : Propterea quod nec sola anima (bruti) neque corpus solum subsistere potest, sed utraque 


NOTAE. 


(34) Kal τὸ érvzaóctatov δὲ. Quinimo enhypo- 
stalon, etc. Sic Leontius in Collectaneis, cap. 27: 
Ἰστέον, ὅτι τὸ ἐνυπόστατον διττόν ἐστι" σημαίνει 
γὰρ τὸ ἁπλῶς ὃν, xa0' ὃ σημαινόμενον, οὐ μόνον τὴν 
οὐσίαν, ἣν αὐθύπαρχτον χαὶ αὐθυπόστατον οἱ περὶ 
ταῦτα δεινοὶ ὑπογράφουσιν, ἑνυπόστατον χαλοῦμεν, 
δι᾿ αὑτὸ τοῦτο τὸ εἷναι ἁπλῶς καὶ ὑφεστάναι, ἀλλὰ 
καὶ τὰ guuÓsÓnxóva ἑἐνυπόστατα λέγομεν, χἂν ἐν 
ἑτέρῳ ἔχωσι τὸ εἶναι, τουτέστιν ἐν τῇ οὐσίᾳ χαί 
εἶσι, χυριωτέρως εἰπεῖν, ἑτεροῦπόστατα. Σημαίνει 
δὲ πάλιν καὶ τὸ καθ᾽ ἑχυτὸ ὃν, τουτέστιν ἰδιοσυστάτως, 
χαθ᾽ ὃ σημαίνομεν, καὶ τὰ ἄτομα ἐνυπόστατα λέγονται, 
τουτέστι xai ὁ Πέτρος, χαὶ ὁ Ἰωάννης, ἅπερ χυρίως 
οὐχ ἑνυπόστατα, ἀλλ᾽ ὑποστάσεις μᾶλλόν clot, xal 

νωρίζονται. Nosse oportet ἑνυπόστατον esse duplex. 

am significat ens simpliciter : quo sensu nedum 
substantiam, quam viri docti sic describunt, ut sit 
id fuod seipso exsistit subsistitque, ἑνυπόστατον ap- 
pellamus , utpote que simpliciter sit εἰ exsistat. 
Verum et ipsa quoque accidentia ἐνυπόστατα dicimus, 
Lamelsi in alio, hoc est in substantia, esse habeant. 
At si proprie loqui velimus, ἑτερυῦπόστατα, ἢ. e. 
exiraueeg subsisientig, ea potius nominabimus. Rur- 
sum vero significat etiam id quod per seipsum est, 
hoc est ín propria subsistentia : atque. secundum hoc 


significatum individua proprie dicuniur ἐνυπόστατα͵ 
puta Petrus, Joannes, que iamen proprie non &voró. 
ovata, sed magis hypostases sunt, et agnoscuntur. 
Profecto terlio et quarto saculis ἐνυπόστατον si- 
gnificabat, id quod vere consisteret. Nam synodus 
Antiochena secunda adversus Paulum Samosatenum 
de(inierat, Patrem ab z:terno Filium genuisse tan- 
quam viventem efficientiam et &vuxóaxa tov subsisten- 
lem, que omnia in omnibus operaretur. Hieronymus 
quoque epistola ad Damasum tesiatur adactum se 
fuisse ab Orientalibus, ut tres hypostases, tria en- 
hypostata, id est tres. subsistentes personas. profite- 
relur, ne Verbum divinum esse putaretur nudus 
oris sonus, aut flatus dictiove in auras abiens, vel 
actio quzdam praeteriens, accidens aliquod, aut 
merum attributum. Caterum Milarius lib. x De 
Trin. 6, n. 21, et Rufinus in expositione Syinboli 
pro Grzca voee ἐνυπόστατον, Latinam substantivum 
adhibet. 

(32) Δέγεται πάλιν. Rursus autem. enhyposta - 
ton, eic. ln exemplum affert :Domini carnem, sive 
humanitatem. Ejusmodi ἐνυπόστατα a Theodoro 
Abucara dial. 2 et 29, consimili vocabulo ὑποστα- 
τιχὰ, hypostatica, dicuntur, quia pertinent ad hy- 
postasiu, cujus propria efficiantur. 


————— 4 en 


en 


DIALECTICA. 


618 


$m" alU; καὶ ταύτην, καὶ ἔσχε, καὶ ἔχει ὑπό- A hypostaton quid. Quippe subsistit in Dei Verbi 


στασιν. 


ΚΕΦΑΛ. ΜΕ΄. 
Περὶ ἀνυποστάτου. 

Καὶ τὸ μὲν ἀνυπόστατον δὲ δισσῶς λέγεται, Ποτὲ 
μὲν γὰρ τὸ μηδαμῇ, μηδαμῶς ὃν σημαίνει f, ἤγουν 
τὸ ἀνύπαρχτον. Ποὲξ δὲ τὸ μὴ ἐν ἑαυτῷ (53) ἔχον 
τὸ εἶναι, ἀλλ᾽ ἐν ἑτέρῳ ἔχον τὴν ὕπαρξιν, ἤγουν τὸ 
συμδεδηχός. 

Κεφαλ. MG. 
Διαίρεσις τοῦ ὄντος 

Τὸ ὃν διαιρεῖται (74) εἰς οὐσίαν xal συμδεδηχός " 
οὐχ ὡς γένος εἰς εἴδη, ἀλλ᾽ ὡς ὁμώνυμος φωνὴ, ἢ ὡς 
τὰ ἀφ' ἑνὸς καὶ πρὸς ἕν. 





ΚΕΦΑΛ. MZ. 
Διαίρεσις τῆς οὐσίας. " 
* CH οὐσία γενικώτατον vi Δύτη bui 
ρεῖται, ^ 
εἰς σῶμα, ^ Ὁ xat ἀσώματον. 


hypostasi, a qua fuit assumpta, eamque pro hy- 
postasi habuit, ac etiamnum habet. 
CAP. XLV. 
De anhypostato. 


Sed et anhypostaton duplici modo dicitur. In- 
terdum enim id, quod nusquam oi no esti, si- 
gniüicat : inlerdum vero, id quod in se ipso esse 
non habet, verum in altero exsistit, hoc est acci- 
dens. 





CAP. XLVI. 
Divisio entis. 


Dividitur ens in substantiam et accidens : non 
ut genus in species, vemm uL vox gequivoca, seu 


d 





B υἱ ea que sunt 6f uno et ad unum. 


CAP. XLVII. 
48. Divisio substantie, 


Substantia est genus generalissimum. 
dividitur : 


Hac 


in corpus, et incorporeum 3 


VARLE LECTIONES. 


f [n Reg. 2926, ὡς τὸ 





it Com! 


δος, τὸ Gxótog, χαὶ τὰ τοιαῦτα ἀνυπόστατα᾽" ποτὲ δέ. 
ie 47 traduntur pro varietate codicum varie scripta reperi. Eum ita 
jus, ac composuit ad accuratiores antiquioresque iss. codices, 
Vie ejusque varias differentias attinent, eadein sunt quz cap. De individuo 


τ * Que hoc in 

ique ordinem sequor quem diges- 

uz ad divisionem substan- 
iSileenses tradiderunt. 





NOTAE. 


PatRoL. Gn. XCIY, 


C ἔστι. Καὶ 


Ὁ ad pari 


ἴσου πάρεστιν, xal οὐ θεωρεῖται ἐν τοῖς εἴδεσι τὸ 
πρῶτον καὶ τὸ ὕστερον μετὰ τὴν τοῦ γένους uet- 
QE. Οὐ γὰρ μᾶλλον ὁ ἄνθρωπος τοῦ ἵππου, ξῶόν 

iv ἀναιρεθέντος ἑνὸς εἴδους, οὐκ ἀνάγχη 


τὰ λοιπὰ εἴδη ἀναιρεθῆναι. ᾿Αναιρεθέντος γὰρ ἀν" 
ϑρώπου οὐκ ἀναιρεῖται τὸ ζῶον, οὐδὲ τὰ λοιπὰ εἴδη, 
ἴον ἵππος, καὶ κύων, καὶ τὰ λοιπά. Εἰ οὖν ὃν διαι" 
ρεῖται εἰς τὰς δέκα κατηγορίας, ὡς γένος εἰς εἴδη, 


οὐχ ἔδει εἶναι ἐν αὐτοῖς τὸ πρῶτον xal δὲ 
οὐδὲ τὸ μὲν αὑτῶν μᾶλλον τοῦ ὄντος pe 
ἧττον. Νῦν δέ ἐστι τὸ πρῶτον καὶ τὸ ὕστερον. Πρῶ-. 
τὸν γὰρ λέγομεν οὐσίαν, καὶ τὰ λοιπὰ καθεξῆς, ἧς 
γε ἀναιρουμένης συναναιρεῖται xal τὰ συμδεθηκότα. 
τὍθεν καὶ μᾶλλον αὑτὴν τοῦ ὄντος μετέχειν φαμὲν, 
εἴπερ ἡ οὐσία τοῖς συμδεδηχότι τὸ εἶναι δίδωσιν. 
"Ev αὐτῇ γὰρ ὑφεστήχασι, καὶ αὕτη μὲν τῶν ουμθε- 
δηχότων εἰς τὸ εἶναι οὐ δεῖται " τὰ δὲ συμδ:δηχότα 
οὐχ ἂν εἴη, μὴ οὔσης αὐτῆς ἰισυμδέδηκεν. Οὐχ ἄρα 
τὸ ὃν ὡς γένος εἰς εἴδη διαιρεῖτᾶι εἰς τὰς δέχα κατι 
ηγορίας - Genus quod im species dividitur, in omnibus 
istis speciebus ex aquo reperitur ; neque species inier, 
alia prior, et posterior alia. consideratur, quantum. 
icipationem generis attinet. Nam. liomo non 
est magis animal quam. equus. Rursus si species una 
demaiur, non continuo apecies alig intereant oportet. 
Homine qu'ppe sublato. non tollitur animal, nec spe- 
cies alie, puta equus, canis et'cetera. Quamobrem 
siens in decem. categorias. dividerelur, ceu gemus in 
species, nullum proculdubio inter illas esset prius aut 
posterius, nec illa de eute magis participaret, et ista 
minus. ΑἹ vero iuter eas posterius. inspicitur. Sub- 
stantiam dicimus primum, et alia deinceps : mazime 
cum illa intereunte una. pereant et accidentia. ()uo 
fitut, substantiam. de enle magis. participare, quam. 
alia, dicamus : quia substantia accidentibus. prebet 
wl exsisiant, In ea siquidem. subsistunt, cum ipsa 
uccidentibus ut. sil non. egeat : quinimo accideutia 
nusquam fuerint non. exsiante. substantia. cui acei- 
dunt. ldcirco eus in decem categorius non distribuitur, 
uii genus in apecies. De. analogis Graci non dispu- 
tant, qua haud satis secernant ab aequivocis. 


20 








619 S. JOANNIS DAMASCENI t.:X) 


Corpus, Α Τὸ σῶμα, 
in animatum, $eu vivens, el inanimatum : εἰς ἔμψυχον, xal ἄψυχον. 
Vivens, Τὸ ἔμψνχον, 
in sensibile , zoophytum, el insensibile . εἰς αἰσθητιχὸν, ζωόφυτον (55) χαὶ ἀναίσθητον. 
Sensibile, ζῶον, Τὸ ξῶον, φυτόν. 
4n rationale, et irrationale : εἰς λογιχὸν, xaY ἄλογον. 
Rationale, Τὸ Aovix^v, 
in mortale, | et immortale : εἰς θνητὸν, χαὶ ἀθάνατον. 
Mortale, Τὸ θνητὸν, 
ἐπ hominem, bovem, equum, et his similia: εἰς ἄνθρωπον, βοῦν, ἵππον, χύνα, χαὶ τὰ τοιαῦτα, 
Ilomo, "Av purto, 


in Petrum, Paulum, caterosque singulos homi- εἰς Πέτρον, Παῦλον, xai τοὺς λοιποὺς χατὰ μέρος: 
nes, qui quidem individua, , et hypostases, ac ἀνθρώπους, οἴτινές εἰσιν ἄτομα, xat ὑποστάσε:ς, xal 
persons sunt. πρόσωπα. 

Corpus substanii2 βϑρεοίδδ est, ac genus ani- Ἔστιν οὖν fj οὐσία γένος γενιχώτατον" τὸ σῶμα, 
mati; animatum, corporis species, ac genus sen- εἶδος τῆς οὐσίας, χαὶ γένος τοῦ ἐμψύχου * τὸ ἔμψυχον 
sibilis; sensibile, seu animal, species animati, ac εἶδος τοῦ σώματος, xai γένος τοῦ αἰσθητιχοῦ " τὸ 
genus rationalis; rationale, &pecies animalis, ac αἰσθητιχὸν ζῶον, εἶδος τοῦ ἐμψύχον, xal γένος τοῦ 
mortalis genus; mortale, rationalis species ac ge- λογιχοῦ " τὸ λογικὸν, εἶδος τοῦ ζώον, καὶ εἶδος το" 
nus hominis ; homo denique, specialissima spe- θνητοῦ τὸ θνητὸν, εἶδος τοῦ λογιχοῦ, χαὶ γένος τοῦ 
cies; quippe est species mortalis; Petrique et ἀνθρώπου ὁ ἄνθρωπος εἰδιχώτατον εἶδος ᾿ εἶδος γάρ 
Pauli nihilominus species; qui quidem natura εἰ ἐστι τοῦ θνητοῦ, xai εἶδος Πέτρου, xal Παύ.»υ, 
forma ac substantia est, juMa quod senserunt ὅπερ ἐστὶ φύσις καὶ μορφὴ xat οὐσία κατὰ τοὺς ἁγίους 
sancti Patres. Πατέρας. 


Qus medium obtinent locum inter generalissi- Ταῦτα τὰ μέσα τοῦ γενιχωτάτου γένους, ἧτοι τῆς 
mum genus, id est, substantiam ; ac species spe- οὐσίας, καὶ τῶν εἰδιχωτάτων εἰδῶν, ἤτοι ἀνθρώπου, 
cialissimas, puta bominis, bovis, etc., subalterna βοὸς, γένη εἰσὶ, xai εἴδη ὑπάλληλα, Ταῦτα δὲ λέ- 
genera, ac subalterne species sunt. Dicuntur aU- γονται οὐσιώδεις καὶ φυσικαὶ διαφοραὶ, καὶ ποιότη- 
tem essentiales et naturales differentia et qualita- τες διαιρετικαὶ τῶν ἐπάνω, καὶ συστατιχαὶ τῶν ὑπο- 
tes, quz. nimirum superiora dividant, ac consti- C χάτω, καὶ εἰδοποιοὶ τῶν εἰδιχωτάτων εἰδῶν, συν- 
tant inferiora, formentque species specialissi- ,στῶσαι αὐτὰ, καὶ διαιροῦσαι φύσιν ἀπὸ φύσεως. Ἢ δὲ 
188; ipsas uique constituendo, et dividendo Dà- (ύσις ἐπὶ τοῦ εἰδικωτάτου πάττεται. Τί μὲν οὖν ἐστιν 
turam ἃ natura. Natura porro de specialiseima οὐσία, χαὶ φύσις, xat μορφὴ εἴρηται " xal τί ὑπόστα- 
specie dicitur : ac quidem quid essentia, δἰ n2- σις, χαὶ ἄτομον, xa πρόσωπον, ἐνυπόστατόν τε xal 
tura, et forma sit, dictum est: quid item byposta- ἀνυπόστατον χαὶ τίς διαφορὰ οὐσίας xal συμδεδη- 
,8is, et individuum, et persona : quid etiam enhby- χότων b - xat ὡς χυριωτέρα ἐστὶν ἡ οὐσία τῶν συμό:- 
postaton, οἱ anhypostaton : quid preterea intet ῥῃχότων, ὡς ἐν αὐτῇ ἐχόντων τῶν συμδεδηχότων τὴν 
substantiam et accidens sit discriminis: quodque ὕπαρξιν. Εἴρηται δὲ καὶ περὶ τῆς διαιρέσεως αὐτῆ:, 
substantia accidentibus μΓιββίδηιοῦ sit, quippe χαὶ τί διαφέρει οὐσία τῶν οὐσιωδῶν διαφορῶν" ὅτ: δι᾽ 
eum hac suum esse in illa habeant. Dictum est αὐτῶν, ἡ οὐσία εἰδοποιουμένη τοιόνδε εἶδος ἀποτελεῖ, 
insuper de ipsius divisione, quidque inter substan- χαὶ τοιάδς γίνεται i. Εἴρηται δὲ xat τί φύσις, καὶ τί 
tiam ac substantiales differentias intersit, αἱ hi-— μορφὴ, καὶ τί ὑπόστασις, xat πρόσωπον, xat ἄτομον᾽ 
ipirum subsiantia per eas informata certam spe- πῶς τε ol ἔξω περὶ τούτων ἐδόξασαν, xal πῶς οἱ 
ciem absolvat, ac certam contrahat qualitatem. ἅγιοι Πατέρες, οἱ τῆς ἀληθείας, xa τῇ; ὄντως φιλο- 
Dictum quoque est quid sit natura, quid forma, " σοφίας μαθηταὶ καὶ διδάσκαλοι ὠρθοτόμησαν. Φέρε 
quid hypostasis, quid persona, quid individuum : δὴ νῦν τὰ ἴδια τῆς οὐσίας εἴπωμεν. 
utque cum profani 499 auctores de iis censuerint, 
tum sancti Patres veritatis ac. verse philosophiz discipuli pariter ac doctores recta tenuerint ac docue- 
rint. Áge igitur nunc quz sunt substaptiz propria exponauinus. 


» VARLE£ LECTIONES. 


b Quidam codd. πρὸς τὰ συμδεδηχότα, nec male. Mss. plurimi, τοῖον εἶδος ἀποτ 
τοῖα γίνεται. Sic vetus Interpres, talem speciem perficit, ei talis, el talis rov ᾧ ἀποτελεῖ, καὶ τοιάδε, xal 


- “ 


NOTA. 


Med Zeógutor. zoophytum. Ζωόφυτα dicuntur ea — spongiz. Nemesius cap. 4, De nat. hom. ex Aristo- 


inesse sensum ferunt, quz, ut Plinius scribit — tele Jib. vm De hist. ani - :^ Dino 
Itb. 1z, Nec animalium, nec. (Futicum, sed tertiam — nas, OSlreas, lestaa. 4nimol., cap. 1, his addit pin 


e3 utroque naturam habent, urtice puta marin: et 


[i] - 


DIALECTICA. 


22 


"Thi τῆς οὐσίας, τὸ μὴ ἐν ὑποκειμένῳ εἶναι. A — Proprium substantiz est, non esse in subjecto, 


Aber γὰρ μᾶλλον ὑπόχειται τοῖς συμδεδηχόσιν εἰς 
τὸ εἶναι, καὶ οὐχὶ αὕτη ἐν ἑτέρῳ ἔχει τὴν ὕπαρξιν. 
Τοῦτο δὲ ἴδιον xal τῶν οὐσιωλῶν διαφορῶν ἐστι. Τὸ 
ζει, οὔτε ἀπὸν 
ἄνεται " συμδε- 
Meis διαφοραὶ 
; γὰρ σώζουσι, 
: lv τῷ ὁρισμῷ 


D 
χεται ἀρετὴν, τοτὲ δὲ xal xaxiay. 


Nam ipsa potius accidentibus subjicitur, ut exi- 
Slant; ac non ipsa in alio esse obtinet. Atque 
proprium hoc, ad substantiales quoque differen- 
lias perlinet. Nam quod est. in subjecto, nec cum. 
adest illud servat, nec interimit cum abest : unde 
nec assumitur in definitione ( omnino quippe acci- 
dens est). At differentiz substantiales, minime 
gentium accidentia sunt: atque et cum adsunt 


est, hon admittit illud, quod ratione caret : at 


*orpus calescit, et per mutationem frigescit; atque anima nonnunquam virtutem, &onnunquam et 


vitium suscipit. 


καὶ Παῦλος - ἀμφότεροι iq Ev εἶδός εἰσι, τὸ τοῦ ἀν- 
θρώπωυ - ἑτεροειδῆ δέ εἰσιν, ὅσα τῷ εἴδει διαφέρου- 


CAP. XLVIII. 


C lierum de homogeneis εἰ homoideis, deque hetero- 


geneis et heteroideis ; necuon de homohypostatis 
ac de numero differentibus. 


Homogenea sunt, que sub eodem pr:edicamento 
collocantur, ut omnia qu:& sub substantia conti- 
nentur : eodemque modo in aliis novem predica- 
mentis. Sciendum est euim esse omnino decem 
pradicauenta; hoc est wniversalissima genera, 
3d quz vox omnis simplex refertur, Sunt autem 
hie : 4. substantia, ut lápis ; 2. quantitas, ut duo, 
tria; 5. ad aliquid, ut pater, fllius; 4. qualitas , 
ut album, nigrum; 5. ubi, ut Damasci : hoc au- 
lem significat locum; 6. quando, ut heri, cras : 
quod quidem tempus iudicat; 7. habere, ut ve- 
Stem ferre; 8. situm esse, ut etare, sedere; 9. 








p ?gete, ut urere; 10. pati, ot uri. 


Heterogenea porro sunt, quz sub alio δῖ alio 
predicamento continentur. Atque homogenea qui- 
dem sunt homo et equus; nam ambo sub sub- 
stantia suni: helerogenea autem; ut homo et 
scientia : nam homo sob substzntia esl; scientia 
autem sub qualitate. 

50 llomoidea rursus sunt, quz sub eadem spe- 
cie locantur, ac essentie ratione inter se conve- 
niunt, ut Petrus et Paulus. Ambo enim sub ea- 
dem hominis specie sunt. Heteroidea autem , que 


VARLE LECTIONES. 


1 Edit. παρόντα... .. ἀπόντα quibus consentiunt nonnulli codices. X Alii χατὰ ταὐτόν. Reg. 9! 
falso, etsi faveant codices nonnulli. Cod. S. Hil. aliique haben 
οὐσιωδῶν 
? Colb. addit : ἐν Τύρῳ. Sic vetus interpres, ut in Tyro ἐπ Damascc. 


xav αὑτό. — ! Edita ἐπουσιωδῶν, sed 
ἐπὶ οὐσιωδῶν, ex quo legendum datur, ἐπι 
meguaquam. τὸ Colb. δεῖ δέ, 








9: 





1, quia subata»tialem. 





* unde alii interpretes vert 





623 


S. JOANNIS DAMASCENI 


68. 


specie, hoc est essenti& ratione, dissident, ut Α σιν, ἤγουν τῷ λόγῳ τῆς οὐσίας " οἷον, ἄνθρωπος, 


homo et equus. At vero sancti Patres, homoge- 
nea et bomoidea, pro iis quae ὁμοούσιχ, scu coes- 
sentialia sunt, hoc est pro hypostasibus eidem 
speciei subjectis, accipiunt. 

Quid homohyposlata et heterohypostata. — Jam 
vero homohypostata sunt, cum duas natur:ze in una 
hypostasi copulantur, unainque compositam hy- 
postasim ac personam efficiunt, ut anima ct cor- 
pus. Heterohypostata autem ac numero differentia, 
qui per accidentium complexionem hypostasis 
sus proprietatem distinclam liabent ; hoc est, quz 
accidentfüm ratione inter se discrepant, ac seor- 
sim et per se exsistunt, velut individua; puta Pe- 
wus et Paulus. Alius enim hie est, ct alius ille. 

CAP. ΧΗΣ, 
De quanto et quantitate. ΄ 

Quantitas est unitatum congeries. Nam unita- 
tem nemo dicit esse quantitatem, verum quantita- 
tis principium. Unitate igitur et unitate in unum 
coeuntibus duo fiunt. Ex quo perspicuum est 
quantitatem divisionem non esse, sed unitatum 
congeriem ac conjunctionem. Etenim duo in unum 
et unum seorsim dividere, hoc proprie divisio est: 
at unum et unum duo dicere, connexionis potius 
Tationem habet. 

'" Sciendum est. autem quod quantitas est ipsa 
mensura et numerus (mensura utique metiens, 
et numerus numerans), quanta autem ea que 
numero ac mensurz subjiciuntur; hoc est, qua in 
numerum et: mensuram cadunt. Quantorum porro 
alia discreta sunt , alia continua. Continuum est , 
ewm unum est quod metimur ; v. gr., occurrit 
unum aliquod lignum bicubitum vel tricubitum ; 
sive etiam lapis, aut quid simile: cumque id sit 
unuin, melimur illud, et continuum dicitur. Dis- 
creta autem sunt, quz& inter se sejuncta sunt : 
ut in decem saxis aut decem palmis: hac quippe 
ab invicem separata sunt. Talia igitur numerari 
dicuntur, nisi ob exiguam singulorum molem, ac 
multitudinem modio meltiamur, aut ve aliqua si- 
mili, velut triticum, aut quid simile. 

Continua alia, alia discreta. — Continua porro 
definiunt, ea, quorum partes communi aliquo ter- 
mino eopulantur. Nam cum liguum aliquod bicu- 
bitum sit; hoc est, duos cubitus habeat; unius 
cubiti finis, οἱ alterius cubili principium, unum 
est. Colxrent enim inter se atque conjuncta sunt; 
non autem sunt ab invicem divisa. Αἱ vero dis- 
creta ea sunt, quorum partes non copulantur 
communi aliquo termino, ut in decem saxis. Nam 
$i quinque οἱ quinque numeres, communeni ter- 
minum, qui copulet, nullum invenies. Etenim si 
aliquid dederis quod inter quinos οἱ quinos me- 
dium interponatur, jam (lunt undecim, et non 
discreti id ipsum declarat. 


xai ἵππος. Οἱ δὲ ἅγιοι Πατέρες ὁμογενῇ xai ὃμο- 
εἰδῇ ταυτὸν λέγουσι, τὰ ὁμοούσια, ἤγουν τὰς ὑπὸ 
τὸ αὑτὸ εἶδος ὑποστάσεις. 


Ὁμοῦπόστατά εἰσιν, ὅτε δύο φύσεις ἐν μιᾷ ὑποστά- 
ctt. ἐνωθῶσι, xal μίαν σχῶσιν ὑπόστασιν σύνθετον, 
χαὶ ἕν πρόσωπον, ὡς ψυχὴ καὶ σῶμα. Ἑτεροῦπό- 
στατα δὲ χαὶ ἀριθμῷ διαφέροντα, ὅσα τῇ συμπλοχῇ 
τῶν συμδεδηχότων τὴν ἰδιότητα τῇς οἱχεία- ὑπο- 
στάσεως ἀφωρίσαντο 9 * ἤγουν, ὅσα τοῖς συμδεθη- 
χόσι διαφέρουσιν ἀλλήλων, χαὶ τὴν ἀναμέρος, χαὶ 
καθ᾽ αὑτὸ ἔσχηχεν ὕπαρξιν" οἷον, τὰ ἄτομα, Πέτρος 
xai Παῦλος. ΓΛλλος γάρ ἔστιν οὗτος, xai ἄλλο- 
ἔχεῖνος. 

ΚΕΦΑΛ. ΜΘ’. 
Περὶ ποσοῦ καὶ ποσότητος. 

Ποσότης ἐστὶ σωρεία μονάδων. Τὴν γὰρ μονάδα 
οὗ φασι ποσότητα * μονάδος οὖν xaX unváboz συνε! α- 
ἐρχομένων γίνονξαι P δύο. “Ὥστε οὐ διαίρεοσίς ἔστιν 
1| ποσότης, ἀλλὰ σωρεία xai συνάφεια μονάδων. 
Τὸ μὲν γὰρ τὰ δύο διελεῖν εἰς iv ἀναμέρος, τοῦτο 
διαίρεσίς ἐστι τὸ δὲ τὸ ἕν, xal τὸ ἕν, δύο εἰπεῖν, 
τοῦτο μᾶλλον συνάφειά ἐστιν. 


Ἵστέον δὲ ὅτι ποσότης μέν ἐστιν αὐτὸ τὸ μέτρον 
χαὶ ὁ ἀριθμός" τὸ μετροῦν, xal ὁ ἀριθμῶν “ ποσὰ 
δὲ τὰ τῷ ἀριθμῷ, xal τῷ μέτρῳ ὑποχείμενα * ἤγουν, 
τὰ μετρούμενα χαὶ ἀριθμούμενα, Τῶν δὲ ποσῶν, τὰ 
μέν εἰσι διωρισμένα, τὰ δὲ συνεχῆ. Συνεχὲς μὲν οὖν 
ἔστιν, ὅτε ἕν ἐστι τὸ μετρούμενον *. ὥσπερ ἕν ξύλον 
εὑρίσχεται δίπηχν, τρίπηχν, ἣ λίθος, ἢ τι τῶν τοιού- 
των. Καὶ ὑπάρχων μετρεῖται, καὶ διὰ τοῦτο λέγεται 
συνεχές. Διωρισμένα δέ εἰσι, τὰ ἀπ᾿ ἀλλήλων χεχω- 
ρισμένα " ὡς ἐπὶ δέχα λίθων, f) δέχα gotvixov: 
ταῦτα γὰρ χεχωρισμένα εἰσὶν ἀπ᾽ ἀλλήλων. Ταῦτα 
οὖν ἀριθμεῖσθαι λέγονται, εἰ μὴ διὰ σμιχρότητα χαὶ 
πλῆθος μετρηθῶσι μοδίῳ, fj τινι τοιούτῳ * ὥσκερ 
αἴτος, xal τι τοιοῦτον. 


Ὁρίζονται δὲ τὰ μὲν GuveyT, ὧν τὰ μόρια πρός 
€tw& χοινὸν ὄρον συνάπτουσιν. Ἑνὸς γὰρ ὄντος τοῦ 


D ξύλου τοῦ διπήχεος, ἤγουν δύο πήχεις ἔχοντος, τὸ 


τέλος τοῦ ἑνὸς πήχεος, χαὶ fj ἀρχὴ ἄλλον πήχεος 
μία ἐστί. Κεχολλημέναι γάρ εἰσι χαὶ συνημμέναι, 
xai οὐχ εἰσὶν ἀπ᾽ ἀλλήλων διῃρημέναι " τὰ δὲ διωρι- 
σμένα, ὧν τὰ μόρια πρός τινα χοινὸν ὄρον οὗ συν- 
ἀπτουσιν, ὡς ἐπὶ δέχα λίθων. Ἐὰν γὰρ ἀριθμήσης 
πέντε xal πέντε, οὐχ ἔχουσι χοινὸν ὅρον τὸν συνάπτοντα 
αὐτούς͵ Εἰ γὰρ δώσεις τι μεταξὺ τῶν πέντε, χαὶ 
τῶν πέντε, γίνονται ἕνδεχα xai οὗ δέχα" xal αὑτὸ 
δὲ τὸὄνομα δηλοῖ, τοῦ συνεχοῦς xai τοῦ διωρισμένου. 
decem. Quin ipsum quoque nomen continui ac 


VARLE LECTIONES. 


9 Al. ἀφωρίσατο. 


P]ta mss. omnes. Edit. γίνεταϊο 


IALECTICA. 


026 


τταιό αὶ B Species "discrelg , numerus, oratio. — Vigo 


£v τὰ 
wopt- 
τσμέ- 
ἔεσιν, 
ὁτοῦ. 
αὐτὰς 
ν τὸν 


ν τῷ 


Ἔχει δὲ δύο διαστάσεις, μῆκος xal πλάτος. Καὶ 
αὕτη δὲ μία οὖσα, μετρεῖται, xal τὰ μόρια αὑτῆς 
ἔχουσι χοινὸν ὅρον συνάπτοντα αὐτὰ, τὴν μεταξὺ 
γραμμήν. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι καὶ μὲν ὁμαλὴ xat 


ἴση ἐπιφάνεια ἑφθκεδος λέγεται " ἡ δὲ ἀνώμαλος xal c. 


| δὲ σῶμα ἔχει τρεῖς 
Ἰάθος, ἤγουν πάχος " 
καὶ τὰ μόρια αὐτοῦ 
αὐτὰ, τὴν ἐπιφάγειαν. 
τι τοῦ ἀέρος. Ὃ γὰρ 
ὃ τέλος τοῦ περιέχον- 
ἀνεια, ὑπὸ τὸ συνεχὲς 
δὲ μετρεῖται εἰς τὸν 
λοντα " xai ἔχουσι τὰ 
πτοντα αὐτὰ, τὸ νῦν. 
Xov τρία εἰσὶν ἄποσα" 
νῦν. Καὶ χυρίως μὲν 
t ποσά" a', ἀριθμός " 
"εἰ, γραμμή" ς΄, ime 


ad quantitatem discretam numerus ac oratio refe- 
runtur. Per numerum porro ea intelligimus, qua 
in numerum cadunt. Quz enim numerantur, plane 
discreta eunt, uti jam fuit ostensum. Ac item ora- 
tio discreta est. Nam cum per dictiones numeratur, 
nullum communem terminum, qui partes inter se 
connectat, habet. Etenim ut eratio decem dictiones 
complectatur, easque in quinque et quinque dividas, 


mensuram cadit, ejusque parte$.communem tet- 
minum habent, quo inter se connectantur ; nempe 
intermedium punctum. Superficies autem est ex- 
terior corporis pars, quz dicitur ἐπιφάνεια, παρὰ 
τὸ φαίνεσθαι ; hoc est, ab eo quod appareat. Habet 
porro duas dimensiones, longitudinem et latitudi- 
nem. Hac quoque cum una sit, mensure idonea 
est : ejusque partes babent communem terminum, 
quo conneclantur; nimirum interjectam lineam. 
Sciendum est autem quod zquabilis superficies, 
planities dicitur : inzquabilis autem et obliqua, 
superficies simpliciter, At corpus, triplici dimen- 
sione constat, nempe longitudine, latitudine ac 
profunditate ; hoc est crassitie : cumque unum ex- 
sistat, sub mensuram cadit, ac partes ejus commu- 
nem habent terminum, quo conjungantur ; nimi- 
rum superficiem. Quin locus etiam, aeris superfi- 
cies est. Nam locus tuus superficies est; hoc est. 
extremum aeris ambientis,se : atque ut superficies 








D est, reducitur ad continuam quantitatem. Itemque 


eleritum et futurum, atque ipsius partes communem terminum quo. con- 


anc temporis. 


Nunc porro quanüitate caret. En igitur tria sunt non 


inclum, ei nunc. Ac proprie quidem septem hzc quanta, djeuntur : nu- 
5, linea, superficies, corpus. 


v ποσὰ, xav ἐν αὖ- 

ἢσιν., χρῶμα καὶ τὰ 

τοιαῦτα - οἷον, εἰ ἐν πολλῷ γίνεται ἡ πρᾶξις xal ἡ 

κίνησις, φαμὲν πολλὴν πρᾶξιν, καὶ πολλὴν χίνησιν" 

εἰ δὲ ἐν ὀλίγῳ, ὀλίγην. Ὁμοίως καὶ εἰ ἐν πολλῷ 

σώματι λευχότης εἴη, φαμὲν, πολὺ λευχόν " εἰ δὲ ἐν 
ὀλίγῳ, ὀλίγον. 


"τι τοῦ ποσοῦ, τὸ μὲν ἔστιν ὡρισμένον, τὸ δὲ 


Quanta per accidens. — Ea quoque quanta per 
accidens dicimus, qua in illis considerantur; lioc 
esl, actionem, molum, colorem, aliaque id genus : 
v. 8.» Si multo temporis spatio actio aliqua ac mo- 
Lus fiat, multam actionem dicimus, ac multum mo- 
ium; contra, si exiguo temporis spatio, exiguam. 
Eodem modo, si est candor in multis partibus cor- 
poris, multum candorem dicimus; si in paucis, 
paucum. 

Quantitus finita, ct infinita, seu indefinita. — 


62] 


S. JOANNIS DAMASCENT 


(?3 


Praeterea quantitas partim finita est, partim infini- A ἀόριστον. "Dptopévov piv οὖν ἔστι τὸ δυνάμενον 


ta. Finita est, quam metiri possumus ac numerare : 
infinita, que ob eximiam magnitudinem $9. men- 
suram omnem àc numerum excedit; diciturque 
magna et multa indefinite. Sic dicimus, multam 
Dei misericordiam ; magnum Dei Verbi incarna- 
tionis mysterium. 

lllud autem scire attinet, Aristotelem magnum et 
parvum, multum et paucum, majus el minus, am- 
plius et paucius, duplum ac dimidium, aliaque ejus- 
. smodi,sub iis collocare quz sunt ad aliquid. Dicimus 
itaque 4i posse ut eadem res, alia atque alia ra- 
tione, ad aliod atgue aliud przdicamentum referg- 
tur. Etenim ea quz modo recensuimus, ut nume- 
rum et mensuram indicant, ad quantitatem referun- 


tur : ut autem habent inter se relationem, ei ut ad B 


invicem dicta, ad aliquid referuntur : siquidem ma- 
gnum ratione parvi magnum dicitur, et duplum re- 
spectu dimidii; et reliqua eodem modo. Porro cor- 
pus, ut est naturale, ad substantiam spectat. Ut 
autem mathematicum, id est, sub mensuram ca- 
deus, ad quantitatem reducitur. Ad hxc, quantitas 
partim magnitudine, partim multitudine constat. 
Àc magnitudinem quidem metimur : numerawus 
autem multitudinem. Magnitudinem porro quantum 
sequitur; quotum autem, multitudinem. 

Quantitas autem tria sunt propria, quz quidem 
consectaria dicuntur, Primum, ut contrarium non 
habeat. Nam corpus, nihil ipsum per se contra- 
rium habet. Quatenus autem album forte cst, ali- 
quid habet contrarium, nempe nigrum. 

Illud porro intelligendum, binario nullum alium 
numerum contrarium esse : nam $i sit, necesse 
est fore multos. Omnes quippe alii numeri contra- 
rii erunt : injustaque natura reperietur, quis in 
unum contraria multa instruxerit. Neque enim 
fleri potest, ut uni multa adversentur. 

Secundum, ut nec magis nec minus recipiat : 
neque enim dux palmze magis duz sunt, quam duo 
homines. Porro quod contrarium non habet, nec 
magis nec niinus recip:t. 

Tertium denique, quod soli ac omni quanto 
convenit, s: quale esse ac inz:equale. Linea enim li- 
tec qualis ac in:equalis est. 

CAP. L. 
De iis que ad aliquid, sive de relatione. 

Que ratio eorum que ad aliquid. — Ad aliquid 
ea sunt, qu:xe id quod sunt, aliorum esse dicuntur, 
vel quovis alio modo ad alterum referuntur. Atque 
aliorum esse dicuntur, ut pater filii (pater enim 
omnino filii pater dicitur), ad aliud autem, ut 
magnum ad parvum, ac multum ad paucum : non 
enim dicitur pauci. multum, sed multum ad pau- 
cum. 

Scire autem oper: pretium est, cum quidpiam 
secundum se consideratur, non esse ad aliquid ; 


μετρεῖσθαι ἣ ἀριθμεῖσθαι. Τὸ δὲ ἀόριστον, τὸ ὑπερ- 
οχῇ τινι ὑπερδάλλον πᾶν μέτρον, xat πάντα ἀρι- 
θμόν. Καὶ λέγεται μέγα χαὶ πολὺ ἀορίστως, ὡς 
λέγομεν πολλὴν τὴν εὐσπλαγχνίαν τοῦ Θεοῦ, μέγα 
τὸ μυστήριον τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου οἰχονομίας. 


Χρὴ γινώσχειν᾽, ὅτι ὁ ᾿Αριστοτέλης τὸ μέγα xol 
μιχρὸν, πολύ τε καὶ ὀλίγον, τὸ μεῖζον, xal τὸ μι- 
χρότερον, καὶ τὸ ὀλιγώτερον, xal πλεῖον, καὶ διπλά- 
σιον, χαὶ ἥμισυ, χαὶ τὰ τοιαῦτα, ὑπὸ τὰ πρός τι 
τίθησι. Λέγομεν οὖν ὅτι δυνατὸν τὸ αὐτὸ πρᾶγμα 
κατ᾽ ἄλλον xal ἄλλον σχοπὸν ὑπ᾽ ἄλλην καὶ ἄλλτν 
χατηγορίαν ἀνάγεσθαι. Ὡς μὲν γὰρ ἀριθμὸν χαὶ 
μέτρον δηλοῦντα τὰ προειρημένα, ὑπὸ τὸ ποσὸν 
ἀνάγονται * ὡς δὲ σχέσιν ἔχοντα πρὸς ἄλληλα, xol 
ὡς πρὸς ἄλληλα λεγόμενα, ὑπὸ 4 πρός τι. Τὸ γὰρ 
μέγα, πρὸς τὸ μιχρὸν λέγεται μέγα χαὶ τὸ διπλά- 
σιον, πρὸς τὸ ἥμισυ * ὁμοίως xaX τὰ λοιπά. Τὸ δὲ 
σῶμα, χαθὸ μὲν φυσικόν ἔστι, ὑπὸ τὴν οὐσίαν ἀν- 
ἀγεται. Καθὸ δὲ μαθηματιχὸν, ἤγουν μετρούμενον, 
ὑπὸ τὸ ποσόν. "Ext τοῦ ποσοῦ, τὸ μὲν μέγεθος, τὸ δὲ 
πλῆθος. Τὸ μὲν οὖν μέγεθος μετρεῖται" τὸ ὃξ πλτ- 
θος ἀριθμεῖται. ᾿Αχολουθεῖ δὲ τὸ πηλίχον τῷ μεγέ- 
θει" τὸ δὲ πόσον, τῷ πλήθει. 


Ἴδια δέ εἶσι τοῦ ποσοῦ τρία, ἅτινα λέγονται παρ- 
αχολουθήματα * πρῶτον, τὸ μὴ ἔχειν τι ἐναντίον xa 
αὑτό. Τὸ γὰρ σῶμα αὐτὸ xa0' αὐτὸ οὐχ ἔχει τι 
ἐναντίον, Καθὸ δέ ἐστι τυχὸν λευχὸν, ἔχει τι ἐναντίον, 
τὸ μέλαν. 

Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὅτι τῷ δύο ἀριθμῷ οὐχ ἔστιν 
ἐναντίος ἄλλος ἀριθμός ^ εἰ γὰρ ἕσται, πολλοὶ 
ἔσονται. Πάντες γὰρ οἱ ἄλλοι ἀριθμοὶ ἐναντίοι ἔσον- 
ται" χαὶ εὑρίσχεται φύσις ἄδιχος, ἐνὶ πολλὰ ἐναντία 
ἀντιτάξασα τ. Οὐ γὰρ ἐνδέχεται ἑνὶ πολλὰ εἶναι 
ἐναντία. 

Δεύτερον, τὸ μὴ ἐπιδέχεσθαι τὸ μᾶλλον xal τὸ 
ἧττον. Οὐ γὰρ οἱ δύο φοίνιχές εἰσι μᾶλλον δύο, ἧπερ 
οἱ δύο ἄνθρωποι. Τὸ δὲ μὴ ἔχον ἐναντίον, οὐκ ἐπιδέ- 
χεται τὸ μᾶλλον χαὶ τὸ ἧττον. 

Τρίτον δὲ ὃ μόνῳ xal παντὶ τῷ ποσῷ, τὸ ἴσον 
xai ἄνισον. Γραμμὴ γὰρ γραμμῆς ἴση ἐστὶ xal 
ἄνισος. 

ΚΈΦΑΛ. N'. 
Περὶ τῶν πρός τι. 

Πρός τι ταῦτά εἰσιν, ὅσα αὐτὰ ἄπερ ἐστὶν, ἑτέριυ. 
εἶναι λέγεται 5. ἢ ὁπωσοῦν ἄλλως πρὸς ἕτερον. Ko 
ἑτέρων μὲν εἶναι λέγεται " ὡς πατὴρ vlov. Ὃ và; 
πατὴρ πάντως υἱοῦ λέγεται πατήρ. Πρὸς ἕτερον δ' 
ὡς μέγας πρὸς μιχρὸν, xai πολὺ πρὸς ὀλίγον. Οὐ 
γὰρ λέγεται ὀλίγον πολύ * ἀλλὰ πολὺ πρὸς ÓA- 
γον. 


Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὅτι ὅταν τι καθ᾽ ἑαυτὸ θεωρῖ,- 
ται, οὐκ ἔστι πρός τι " ἡνίχα δὲ σχῇ σχέσιν πρὸς 


VARLE LECTIONES. 


€ Edit. ὑπὸ τό 


τ |ta mss. omnes. edit. ἀντεισάξασα. « Alias, λέγονται. Deest in editis, 


€ 
ἕτερον, ὥτε λέγεται πρός τι. 
piae» πρός τι, καὶ αὕτη αὐτῶν ἐστιν ἡ ὑπόστα- 
ax, ἐν τῷ πρὸς ἕτερον λέγεσθαι, ἤγουν ἐν τῷ ἔχειν 
σχέσιν πρὸς ἕτερον. Ἡ γὰρ πρὸς ἄλληλα σχέσις τὰ 
πρός τι ποιεῖ, 


Τῶν δὲ πρός τι (36), τὰ μὲν τῷ αὐτῷ ὀνόματι 
ὀνομάζονται, ὡς φίλος, φίλου φίλος " ἐχθρὸς, ἐχθροῦ 
ἐχθρός. Τὰ δὲ ἑτέρῳ ὀνόματι, ὡς πατὴρ, υἱοῦ ma- 
hp, διδάσκαλος μαθητοῦ διδάσκαλος. 


ἄστρον σφαῖραν. Τὰ δὲ κατά τὸ αἰτιον και αἰτιατον, 
ὡς κατὴρ, υἱοῦ πατήρ. 


t BIALECTICA. 


“Ὥστε τοῦτό ἔστι τὸ A cum autem ad alterum habet habitudinem, tum de- 


00 


mum ad aliquid dici. Hoc itaque est ex corum esse 
numero qui sunt ad oliquid ; estque h:ec ipsorum 
essentia, ut ad alterum dicantur ; hoc est, relatio- 
nem ad alterum habeant. Mutua siquidem habitudo 
et relatio, ea qux ad aliquid sunt, efficit. 

558 Porro eorum qua ad aliquid sunt, quedam 
eodem nomine efferuntur, ut amicus , amici ami- 
cus; inimicus, inimici inimicus: quedam aetem 

iverso nomine, ut pater, filli pater ; magister, 





Venus : potentize nimirum, ut calelaciens, et quod 
ealefit; impotentiz vero, per potentie privatio- 


nem; ut cum dicimus impotentem esse oculum, nt orbem non stellatum contueatur. Alia denique 
ratione causz, et ejus quod est ex cauga, wt pater, filii pater. 


Ἴδιον δὲ τῶν πρός τι, τὸ πρὸς ἀντιστρέφοντα λέγε- 
σθαι. 0o; γὰρ, φίλου φίλος, καὶ φίλος, φίλου φίλος t* 


τὴς, διδασχά- c. 


τι. Τὸ δὲ ἅμα 
νεισφέρεσθαι, 
Πατρὸς γὰρ 
Ῥὸς μὴ ὄντος, 
μὴ ὄντος πα- 
ἔσται. Ὃ γὰρ 
5 συναναιρεῖ- 
υἱῷ, Συναναι- 
ἡ σχέσις. Εἰ 
fusis μὴ ἔχων 
λέγομεν υἱὸν 
ἔγομεν, ἀλλὰ 
τοῦ πατρὸς, 
τὸ τῆς ψυχῆς 


Propria relationum.—Hoc autem eorum qua sunt. 
ad aliquid propriam est, quod mutuo convertan- 
tur, Etenim amicus, amici amicus ur: magi- 
ster, discipulis magister : itemque discipulus, ma- 
gistri discipulus. lllud item , quod sint simul na- 
tura. Simul porro natura esse, est simul inferre ac 
Simul inferri, simul tollere ac simul tolli. Nam 
si pater sit, fllius quoque sit necesse est : ac si est 
filius, necesse est ut sil et pater. Econtra , si pa- 
ler non est, ne filius quidem erit. Cujusnam enim 
erit filius , si non est poter ? si item filius non est, 
ne pater quidem erit. Nec enim pater est , qui filio 
careat. Itaque filius simul cum patre iollitur, et 
pater simul cum fllio. Simul autem tollitur, non 
ejus persona, sed relatio. Nam etsi remanet qui 
est filius ; attamen non remanet filius. Qui enim 
patrem non habet, qui tandem filius esse queat ? 








D Quod si etiam defuncti hominis fllium dicimus, id 


abusive; vel hoc ita intelligimus , quod ob anime  immorfálita- 


1 abierit. 

αγενικώτατον 
δη ὑπάλληλα, 
στατιχὰς τῶν 
, καὶ ἄτομα " 





Differentie substantiales ac hypostases solius sub- 
stantie.—Jam vero illud considerandum est , quod« 
vis przedicamentum universalissinum genus esse ; 
atque genera ac species subalternas habere, nec- 


VARLE LECTIONES. 
* Tta edd. S. Hilar. et Regg. tres : in multis vero non reperitur, nec etiam in editis. la Reg. 2927, 


NOTE. 


repetitionis loco legitur, ἐχθρὸς, ἐχθροῦ ἐχθρός. 


(36) Τῶν δὲ πρός τι. Porro eorum que ad ali- 
quid sunt. Damascenus aliique Graci, etiam recen- 
tiores, relationes proprie dictas, quas nostri ργα- 
dicamentales appellant, ἃ transcendentalibus , sive. 
improprie sumptis, non salis distinxere; uti nec 


ipse philosophus. Unde sub eodem genere relatlo- 
nis genere, ut relationem patris ad filium, οἱ filii 
ad patrem, sic ordinem, seu polentiz, seu scientia: 
ad objecta statuunt, imo relationes, quz sola men- 
lis cogitatione finguntur. 


621 


S. JOANNIS DAMASCENI 


(98 


Praterea quantitas partim finita est, partim infini- A ἀόριστον. Ὡρισμένον μὲν οὖν ἐστι τὸ δυνάμενον 


ta. Finita est, quam metiri possumus ac numerare : 
infinita, que ob eximiam magnitudinem $9 men- 
suram omnem ac numerum excedit; diciturque 
magna et multa indefinite. Sic dicimus, multam 
Dei misericordiam; magnum Dei Verbi incarna- 
tionis mysterium. 

lliud autem scire attinet, Aristotelem magnum et 
parvum, multum et paucum, majus el minus, am- 
plius et paucius, duplum ac dimidium, aliaque ejus- 
. modi,sub iis collocare quz sunt ad aliquid. Dicimus 
itaque Qeri posse ut eadem res, alia atque alia ra- 
tione, ad aliod atque aliud predicamentum referg- 
tur. Etenim ea quz modo recensuimus , ut nume- 
rum et mensuram indicant, δὰ quantitatem referun- 


tur : ut autem habent inter se relatigpem, et ut ad B 


invicem dicta, ad aliquid referuntur : siquidem ma- 
gnum ratione parvi magnum dicitur, et duplum re- 
spectu dimidii; οἱ reliqua eodem modo. Porro cor- 
pus, ut est naturale, ad substantiam spectat. Ut 
aulem matbemalicum, id est, sub mensuram ca- 
dens, ad quantitatem reducitur. Ad hxc, quantitas 
partim magnitudine, partim multitudine constat. 
ἂς magnitudinem quidem metimur : numeramus 
autem multitudinem. Magnitudinem porro quantum 
sequitur; quotum autem, multitudinem. 

Quantitas autem tria sunt propria, quze quidem 
consectaria dicuntur, Primum, ut contrarium non 
habeat. Nam corpus, nihil ipsum per se contra- 
rium habet. Quatenus autem album forte est, ali- 
quid habet contrarium, nempe nigrum. 

Illud porro intelligendum, binario nullum alium 
numerum contrarium esse : nam Sí sit, necesse 
᾿ est fore multos. Omnes quippe alii numeri contra- 
rii erunt : injustaque natura reperietur, qus in 
unum contraria multa instruxerit. Neque enim 
fleri potest, ut uni multa adversentur. 

Secundum, ut nec magis nec minus recipiat : 
neque enim dux palmzx magis dux: sunt, quam duo 
homines, Porro quod contrarium non habet, nec 
magis nec minus recipit. 

Tertium denique, quod soli ac omni quanto 
convenit, aequale esse ac inzquale. Linea enim li- 
nez qualis ac in:equalis est. 

CAP. L. 
De iis que ad. aliquid, sive de relatione. 

Qua ratio eorum qu& ad aliquid. — Ad aliquid 
ea sunt, qux id quod sunt, aliorum esse dicuntur, 
vel quovis alio modo ad alterum referuntur. Atque 
aliorum esse dicuntur, ut pater filii (pater enim 
omnino fllii pater dicitur), ad aliud autem, ut 
magnum δά parvum, ac multum ad paucum : non 
enim dicitur pauci. multum, sed multum ad pau- 
cum. 

Scire autem oper: pretium est, cum quidpiam 
secundum se consideratur, non esse ad aliquid ; 


μετρεῖσθαι ἣ ἀριθμεῖσθαι. Τὸ δὲ ἀόριστον, τὸ ὑπερ- 
οχῇ τινι ὑπερδάλλον πᾶν μέτρον, καὶ πάντα ἀρι- 
θμόν. Καὶ λέγεται μέγα χαὶ πολὺ ἀορίστως, ὡς 
λέγομεν πολλὴν τὴν εὐσπλαγχνίαν τοῦ Θεοῦ, μέγα 
«τὸ μυστήριον τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου οἰχονομίας. 


Χρὴ γινώσχειν᾽, ὅτι ὁ ᾿Αριστοτέλης τὸ μέγα xol 
μιχρὸν, πολύ τε καὶ ὀλίγον, τὸ μεῖζον, xal τὸ μι- 
χρότερον, καὶ τὸ ὀλιγώτερον, xal πλεῖον, χαὶ διπλά- 
σιον, xai ἥμισυ, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὑπὸ τὰ πρός οι 
τίθησι. Λέγομεν οὖν ὅτι δυνατὸν τὸ αὐτὸ πρᾶγμα 
κατ᾽ ἄλλον xai ἄλλον σχοπὸν óc ἄλλην xal ἄλλτν 
χατηγορίαν ἀνάγεσθαι. Ὡς μὲν γὰρ ἀριθμὸν χαὶ 
μέτρον δηλοῦντα τὰ προειρημένα, ὑπὸ τὸ ποσὸν 
ἀνάγονται * ὡς δὲ σχέσιν ἔχοντα πρὸς ἄλληλα, xol 
ὡς πρὸς ἄλληλα λεγόμενα, ὑπὸ 4 πρός τι. Τὸ γὰρ 
μέγα, πρὸς τὸ μιχρὸν λέγεται μέγα" χαὶ τὸ διπλά- 
σιον, πρὸς τὸ ἥμισυ * ὁμοίως καὶ τὰ λοιπά. Τὸ δὲ 
σῶμα, χαθὸ μὲν φυσικόν ἔστι, Deb τὴν οὐσίαν ἀν- 
ἀγεται. Καθὸ δὲ μαθηματιχὸν, ἤγουν μετρούμενον, 
ὑπὸ τὸ ποσόν. "Ett τοῦ ποσοῦ, τὸ μὲν μέγεθος, τὸ δὲ 
πλῆθος. Τὸ μὲν οὖν μέγεθος μετρεῖται" τὸ δὲ πλῆ- 
θος ἀριθμεῖται. ᾿Αχολουθεῖ δὲ τὸ πηλίχον τῷ μεγέ- 
0s, * τὸ δὲ πόσον, τῷ πλήθει. 


Ἴδια δέ εἶσι τοῦ ποσοῦ τρία, ἅτινα λέγονται παρ- 
αχολουθήματα * πρῶτον, τὸ μὴ ἔχειν τι ἐναντίον xaO 
αὑτό. Τὸ γὰρ σῶμα αὐτὸ χαθ᾽ αὐτὸ οὐχ ἔχει τι 
ἐναντίον, Καθὸ δέ ἐστι τυχὸν λευχὸν, ἔχει τι ἐναντίον, 
τὸ μέλαν. 

Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὅτι τῷ δύο ἀριθμῷ οὐχ ἔστιν 
ἐναντίος ἄλλος ἀριθμός " εἰ γὰρ ἔσται, πολλοὶ 
ἔσονται. Πάντες γὰρ οἱ ἄλλοι ἀριθμοὶ ἐναντίοι ἔσον - 
ται" xaX εὑρίσχεται φύσις ἄδιχος, ἐνὶ πολλὰ ἐναντία 
ἀντιτάξασα τ. Οὐ γὰρ ἐνδέχεται ἑνὶ πολλὰ εἶναι 
ἐναντία. 

Δεύτερον, τὸ μὴ ἐπιδέχεσθαι τὸ μᾶλλον xal τὸ 
ἧττον. Οὐ γὰρ οἱ δύο φοίνιχές εἰσι μᾶλλον δύο, Ἦπερ 
ol δύο ἄνθρωποι. Τὸ δὲ μὴ ἔχον ἐναντίον, οὐχ ἐπιδέ- 
χεται τὸ μᾶλλον χαὶ τὸ ἧττον. 

Τρίτον δὲ ὃ μόνῳ xa παντὶ τῷ ποσῷ, τὸ ἔσον 
καὶ ἄνισον. Γραμμὴ γὰρ γραμμῆς ἴση ἐστὶ καὶ 
ἄνισος. 

ΚΕΦΑΛ. N'. 
Περὶ τῶγ πρός τι. 

Πρός τι ταῦτά εἶσιν, ὅσα αὐτὰ ἅπερ ἐστὶν, ἑτέρω. 
εἶναι λέγεται 5. ἣ ὁπωσοῦν ἄλλως πρὸς ἕτερον. Καὶ 
ἑτέρων μὲν εἶναι λέγεται * ὡς πατὴρ vlov. 'O γὰ; 
πατὴρ πάντως υἱοῦ λέγεται πατήρ. Πρὸς ἕτερον δ᾽ 
ὡς μέγας πρὸς μιχρὸν, χαὶ πολὺ πρὸς ὀλίγον. OC 
γὰρ λέγεται ὀλίγου πολύ - ἀλλὰ πολὺ πρὸς 0X 
γον. 


Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὅτι ὅταν τι καθ᾽ ἑαυτὸ Ocopt,- 
ται, οὐκ ἔστι πρός τι ᾿ ἡνίχα δὲ σχῇ σχέσιν πρὸς 


VARLE LECTIONES. 


€ Edit. ὑπὸ τό 


Σ |ta mss. omnes. edit. ἀντεισάξασα. 5" Alias, λέγονται, Deest. in editis, 


633 
«ῆςς ποιότητος. Τὸ γὰρ ποιὸν σημαίνει τὴν ποιότητα, 
xa τὸ μετέχον αὐτῆς, ἤγουν τῆς ποιότητος, ὡς xal 
τὸ θερμὸν, τὸ ἔχον θερμότητα * * ποιοὶ μὲν γάρ εἰσιν οἱ 
ἔχοντες τὴν ποιότητα οἷον, οἱ ἔχοντες τὴν θερμότητα 
ϑερμοὶ λέγονται, Καὶ οἱ μὲν θερμοί εἰσιν" ἡ δὲ θερ- 
μότης, ποιότης. Λέγεται δὲ πολλάκις xal αὕτη ἡ 
ποιότης ποιόν" ὁμοίως xil ἐπὶ τοῦ ποσοῦ xai τῆς 
ποσότητος. 


μορφή. . 


᾿ 


Διαφέρει δὲ ἕξις διαϑέσεως, ὅτι ἡ μὲν ἕξις δυσμε- 
πάδλητός ἐστιν, xal χρονιωτέρα " οἷον ἡ φρόνησις" 
οὐ ταχὺ γὰρ μεταδάλλεταί τις ἀπὸ φρονήσεως εἰς 


τοῦ μὴ ταχέως διαιρεῖσθαι. 


ΨΙΑΡΕΟΤΙΟΑ. 


634 
A autem quale latius patere quam qualitatem. N. 
quale et qualitatem significat, et quod ejus pai 
ceps est, nempe quali! : ut calidum calorem, 
el quod calorem habet. Quales enim sunt, qui 
qualitatem habent : ut qui habent calorem , calidi 
dicuntur. lta calidi, quales sunt : calor autem, 
qualitas. Quin perszpe etiam qualitas ipsa , quale 
dicitur : eodemque modo in quanto et quantitate. 

















et impotentia ; passio et pati 
et forma. 

Porro differt hahitus a. dispositione, quod ha- 
bitus difficile mutari possit, ac sit diuturnior, ut. 
prudentia. Non enim cito quis a prudentia ad im- 
prudentiam mutater. Eodem quoque modo in 
scientia ; ubi quis accurate sciverit. Nam et in eo 

C cognitio vix polest mutari. Habitus eliam sunt, 
fortitudo, temperantia, justitia. Similiter quoque 
dispositiones sunt, qux facile mobilia sunt , ac 
citius immutantur, ut calor, frigus, morbus, $a- 
nitas, et ali; genus. Ut enim per ea homo dis- 
ponitur ac afficitur, ita cito quoque mutatur : 
mirum, ex calido factus frigidus, εἰ ex :groto 
sanus, Quin hzc ipsa quoque, puta morhus, sani- 
tas, ac similia, si diuturna et zegre mutabilia sunt, 
in habitum transeunt. Ceterum latius pate! dis- 
positio. Etenim ambo quidem dispositiones dicun- 
tur : nam per eas. homo certa quadam ratione 

affectio, quz; mutationem zgre suscipit, habitus 

ἃς affectio tantummodo dicitur. 

D Secunda species qualitatis, potentia est, el impo- 
tentia : quz quidem actu non sunt : verum natura- 
lem apütudinem ac potentiam, vel ineptitudinem 
habent. Quemadmodum dicimus puerum. quidem 
potentia musicum (quamvis enim musicam actu 
non babeat, sic tamen natura comparatus est, ut 
musicam suscipere possit) ; brutum vero appella- 
mus immusicum; quippe quod ncc actu habcat 
musicam, nec eam possit recipere. Quin et durum 
potentiam habet, ne facile dividatur. 


is qualitas ; figura 





VARLE LECTIONES. 


* Combefisius : « Mihi indulsi, ut sine codice 


pro 6i 


quod erat in editis e& mss. ποιότητος 


ἐρμότητος, 


scriberem. Nec enim Damascenus adeo inaceuratus videri potest, ut loquens de genere, in exemplum 





producat speciem. Tum vero sequentia fa 
εἰ in qua ostendit qualis οἱ concretz vocis 
medum formam ac qualitatem, ut ista, sed οἱ su 


ile restitui, posita voce θερμὸν suo loco, quam affert ut quale ; 
Panplitudinem supra qualitatem ac vocem concretam : quod 
jectum significat, ac habens qualitatem. » 


621 


S JOANNIS DAMASCENI 


632 


non differentias, cum dividentes genus, tum con- A οὐδὲ αἱ σνστατιχαὶ διαφοραὶ A£vovzat οὐσιώδεις, el 


stituentes species ; ac denique specialissimas spe- 
cies, individuaque. Nec vero differenti» consti- 


μὴ μόνης τῆς οὐσίας, οὐδὲ τὰ ἄτομα λέγονται ὑπο- 
στάσεις, εἰ μὴ τῆς οὐσίας. μόνης. 


tuentes, substantiales dicuntur, praeterquam solius substantiz : nec rursus individua appellantur hy- 


postases , nisi etiam solius subtantiz. 

Ac neque illud ignorandum , ipsam quoque sub- 
stantiam , ut quz& sit genus, et habitudinem ad 
alterum habeat , ad ea referri qu: sunt ad aliquid. 
Nam genus specierum est genus, et species sunt 
generi species, exque corum numero , qua ad ali- 
quid dicuntur. 

δῇ, Explicatio alia fundamenti relationum. — 1n- 
super, ea qua suut ad aliquid, et convertuntur, 
aul in iis, qux per se stant, et consistunt ; hoc 
est , in substantiis habitudinem habent : aut in iis 
«qus per se firma et stabilia non &unt ; nempe in 
accidentibus. Si in iis qux per se consistunt, aut 
eorum habitudo naturalis est, ut patris et filii: 
aut non naturalis. Si minime naturalis est ; aut 
est ἃ fortuna, ut servus et dominus : aut ab ar'e, 
ut discipulus et magister : aut ab et actione , ut 
amicus et amicus, inimicus el inimicus. Si autem 
in iis quz non sunt per se flriaa, nempe acciden- 
tibus ; aut est naturalis, ut duplum ct dimidinm : 
aut minime naturalis [ut magnum et parvum. Hoc 
enim sortis potius sit, quam naturse. Ceeterum sors 
et electio in is locum non habent, qux non sunt 


Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι xaX αὐτὴ ἣ οὐσία, ὡς γένος 
χαὶ σχέσιν ἔχουσα ἃ πρὸς ἕτερον, ὑπὸ τὰ πρός τι 
ἀνάγεται. Τὸ γὰρ γένος, εἰδῶν ἐστι γένος, χαὶ τὰ 
εἴδτ͵ γένους εἰσὶν εἴδη, χαὶ τῶν πρός τί εἶσιν. 


Ἔτι τὰ πρός τι, καὶ πρὸς ἀντιστρέφοντα λεγόμενα, 
ἣ ἐν τοῖς αὐθεδράστοις, ἔχουσι τὴν σχέσιν, ἤγουν 
οὐσίαι" fj οὐχ ἐν τοῖς αὐθεδράστοις, ἤγουν συμδεθη- 
χόσι. Καὶ εἰ ἐν τοῖς αὐθεδράστοις, ἣ φυτιχὴ αὑτῶν 


[δ ἐστιν ἡ σχέσις, ὡς πατρὸς xai υἱοῦ " ἣ οὐ φυσιχή. 


Εἰ δὲ οὐ φυσιχὴ, ἣ τυχιχῆ, ὡς δοῦλος xal δεσπότης" 
ἣ τεχνιχὴ, ὡς μαθητὴς χαὶ διδάσχαλος" ἣ προαιρ:- 
τιχῇ, ὡς φίλος χαὶ φίλος, ἐχθρὸς xaX ἐχθρός. Εἰ δὲ 
οὐχ kv τοῖς αὐθεδράστοις, ἀλλ᾽ ἐν τοῖς συμδεδηχόσιν, 
ἣ φυσιχὴ, ὡς τὸ διπλάσιον, καὶ τὸ ἥμισυ" f) οὐ φυ- 
σικὴ [Gc μέγα xaX μικρόν" τοῦτο γὰρ τύχης μᾶλλον, 
ἣ φύσεως. Τύχη δὲ καὶ προαίρεσις ἐν τοῖς οὐχ αὐῦ- 
εδράστοις χώραν οὐχ ἔχουσιν, εἰ μή τί που φανείη 
πρὸς ἄλλο τὴν ἀναφορὰν ἔχον αὐθέδραστον, καὶ χατά 
συμθεθηχὸς ἴσως λεγόμεγον Y]. 


per se firma ; nisi quandoque aliquid videatur τὸ- 


ferri ad aliud per sc consistens et firmum, ac quod forsan per accidens przdicetur ]. 


Relationes in aliis categoriis fundantur. — Enim- 


Χρὴ δὲ τὰ πρός τι Σ πρότερον ὑπ᾽ ἄλλην χατηγο- 


vero oportet , ut quz ad aliquid dicuntur, ad aliud C ρίαν ἀνάγεσθαι, ὡς καθ᾽ ἑαυτὰ θεωρούμενα, xo τότε 


predicamentum prius reducantur, tanquam ipsa 
per se considerata ; ac tum demum, ut habentia 
respectum ad alterum , ad ea 4 ad aliquid sunt, 


ὡς σχέσιν ἔχοντα πρὸς ἕτερον, ὑπὸ τὰ πρός τι᾿ δεῖ 
γὰρ πρότερον εἶναί τι ἀσχέτως, καὶ τότε θεωρεῖσθαι 
ἐν αὐτῷ σχέσιν. 


referantur. Quippe prius aliquid necesse est sine habitudine ac relatione esse, ἃς tum habitudinem 


ἴῃ ipso considerare. 

BHabitudo autem, scu relatio, alicujus ad alte- 
gum affectio dicitur, ac tanquam appropriatio eo- 
rum qu: przdicantur, vel de substantia, vel de 
lis qu:e substantiam afficiunt. IEec autem , aut na- 
(ura, aut fortuna, aut arte, aut voluntate consti- 
tuuntur. 

CAP. LI. 
Dc quali et qualitate. 
Qualitas est, per quam quales quidam nuncu- 


Σχέσις δὲ Y λέγεται, ἣ τινὸς πρὸς ἕτερον, ἣ τῶν 
xav' οὐσίαν, f| τῶν περὶ τὴν οὐσίαν κατ᾽ οὐσίαν 
κατηγορουμένων διάθεσις, ἤγουν οἰχείωσις. Ταῦτα 
δέ ἐστιν, ἣ φύσει, ἢ τύχῃ, f| τέχνῃ, ἣ προαιρέ- 
σει. 


ΚΕΦΑΛ. NA. 
Περὶ ποιοῦ καὶ ποιότητος. 
Ποιότης ἐστὶ, xa0' ἣν ποιοί τινες ὀνομάζονται. 


paptur. Ac rursum , qualitas est , per quam hi qui D Καὶ πάλιν, ποιότης ἐστὶ, καθ᾽ ἣν παρωνύμως τὰ 


ea afficiuntur, denominatione dicuntur. Etenim , a 

prudentia dicitur prudens, qui babet prudentiam ; 

et calidus dicitur, qui caloris particeps est. 
Concreta abstractis latius pateat. — Sciendum est 


μετέχοντα αὑτῆς λέγεται. "Ex γὸρ τῆς φρονήσεως 
φρόνιμος λέγεται, ὁ ἔχων τὴν φρόνησιν, χαὶ θερμὸς 
λέγεται, ὁ μετέχων θερμότητος. 

Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι τὸ ποιὸν καθολιχώτερόν ἔστι 


VARI LECTIONES. 


* Multi codices habent ἔχον, perinde ae edita : sed legendum cum cxteris, ἔχουσα.  * Combefisius : 
« Desunt clausa hzc in. Damasceni mss, omnibus, quos viderim, codicibus. Cum tamen deesse. aliqua 
satis perspicuum sit, postulante ratione methodi, ut hoc quoque divisionis membrum exemplo aliquo 
illustraretur. Accepi ergo a Bleminyda apud quem tota illa doctrina περὶ αὐθεδράστων, xat οὐχ αὐθεδρά- 
στων, iisdem pene. verbis, atque, ut videtar, ex eodem ipso Damasceno, exstabat. Potuit ille nancisct 
nostris integriorem codicem. » Quidquid sit de hoc supplemento ex Blemmyda mutuato; nemo negaverit 
nonnihil hie decsse, hiaturque animadvertit Gravius noster in veteri translatione , ^C asterisco notavit, 
mec tamen supplevit. x In multis codicibus in singulari legitur, τὸ πρός τι. . . ὡς xaO ἑαυτὸ θεωφού- 
ένον, xal τότε ὡς σχέσιν ἔχον πρὸς ἕτερον. Y liac edita sola exhibent , nec aliud quam. scholium 
Wargini olim appositum sapiunt, 


031 


μᾶλλων τοῦδε λευχὸν, καὶ ἧττον φυχρόν τρίτον 
παρακολούθημα, τὸ xal ἰδιώτατον τοῦ ποιοῦ τὸ 
ὅμοιον καὶ ἀνόμοιον. Δεῖ δὲ γιγώσκειν, ὅτε τὸ σχῆμα 


3l στερήσεις ἀπο- 
ῥήσεις εἰσὶ χατα. 


DIALECTICA. 


es 


hanc speciem illa candidiorem esse, et minus fri- 
gidam. Tertium qualitatis consectarium, ἃς maxi- 
me proprium, est simile ac dissimile. Sciendum 
est autem figuram non habere contrarium. 

[Iud notandum, non omnes privationes per 
modum negationis dici; verum esse nonnullas, 











αὶ χουφότης. Kat — quz affirmatione efferuntur, ut c:ecitas et surditas. 
ὀνομάζεται, ἀλλὰ c Rursum, non omnem speciem affirmandi modo 
δία εἶδος οὖσα, οὐ ᾿ proferri, sed etiam megandi; ut intemperantia , 
ὑνομάσθη, Ἢ γὰρ que cum species non tamen per affirmationis, 
"ov, »αλός icy. sed per inliciationis modum appellata Nam 
οὐχ ἔστι χαλός - positio, affirmatio dicitur ; ut, pulcher est. Negatio 


ἢσιν σημαίνει, ὡς 


. τὸν εἶναι τῷδε τῷ 
λευχῷ, οὐ καθὸ ποιότης, λέγεται ἴσον εἶναι, ἀλλὰ 


autem, inficiatio ; ut, non est pulcher. Cum enim 
dieimus, iniquus, syllaba in negationem signif. 
cat, uti vox, non.] 

Quod si hoc album illi albo zquale, atque hae 
superficies illi superficiei zqualis esse dicitur, 


ECTIONES. 


Qu: dilatantur et constringuntur. — 5 Sic Colh. et 


nim. Cod. S. Hil. διαθέσεις, Alii vero et edit, θέσει. 


bentur, ad caput De qualitate, non pertinent : sed vel 
atque a contextu aliena sunt. 


TE. 


Bopusv, partium posituram aliquam indicari per- 
spicuum est. Duplicis deinde generis condensatio- 
mem et rarütatem affert, φυσιχὴν naturalem, et 
τεχνιχὴν artüficiosam. Priorem ad substantiam 
Noster reducit, ut et Blemmydas in Dialectica v 
nieriorem situm, * Aristotele. μι Ammonio. 

wm Ammonius ex Aristotelis Pliysica (£v φυ- 
σιχῇ ἀκροάσει) probat, μάνωσιν xat B.E T 
re[actiomem. ei condemsationem veras esse. quali- 
Mes, ubi totum corpus sic afficiunt, ut salva 





D partium. contintitate, nulla earum in minutiore$ 
disjunctione distet ur aut constringatur, ac de- 
mum in corpus aliud convertatur: ut. puta cum 
aqua modica in vastam aeris copiam rarefactione 
iransformatur, vel densatus aer in aqwe siillam 
coaretatur, At Noster, Blemnydas, et alii qui Ari 
Stotelem secuti sunt, non de. hac raritate in cat 
goriis disputant, sed de illa qua partes sic disten- 
duntur, ut meatus corporis subtilioris. capaces 
aperiant, quamque aponyiositatem melins ex Dama- 
sceno dixeris, ἤγουν τὸ ἀραιόν " itemque de ejas- 
modi densitate, qua partes ad se mutuo accedunt 
propius, seque magis tangunt. Porro spongiosita- 
tem hane, εἰ densitatem ad situs categoriam, nulla 
injuria revocant. 














639 


S. JOANNIS DAMASCENI 


610 


haud tamen id ratione qualitatis, sed ratione quan- A xa0b ποσότης. Καὶ τὸ εἶναι τὴν ἐπιφάνειαν ταύτην 


titatis : quemadmodum etiam in quanto, simile et 
dissimile consideratur ; non ut quantum est, sed .ut 
qualitatem participat. 
CAP. Lil. 
De agere εἰ pati. 

Sciendum est aclionem et passionem, id est 
agendi vim et patiendi, sub qualitate contineri : 
3gens vero et patiens substantiam quamdam esse, 
certo quodam modo eperantem, aut patientem. 
Agere igilur est in seipso actionis causam habere : 
pati autem, in seipso, et in alio patiendi causam 
habere; ut opifex, et illud quod efficitur. Nam 
opifex in se operis causam habet : opus autem in 
opifice quidem principium habet ; in seipso vero, 
aptitudinem ad patiendum. Per opificem autem 
hoc loco artificem intelligimus, puta fabrum : per 
opus vero, materiam artifici subjectam, ut lignum. 
Ligni siquidem materia fabro subjicitur. 


Eorum porro quibus agere et pati convenit ; 
quadam simpliciter facere dicuntur, ut in artibus 
factivis, puta fabrili, zeraria, ac similibus, in qui- 
bus opus remanet, ettam postquam opifex ab opere 
cessaverit. Etenim postquam  architeetus finem 
sedificandi fecit, remanet quod exstructum fuit. 
Quaedam autem dicuntur agere, in quibus illud 
q'od agitur non remanet, cessante eo qui agit. 
Ubi enim tibicen canendi fmem fecit, non manet 
tibia cantus, sed interit. Quadam denique dicun- 
tur contemplari ; uti studere astronomiz aut geo- 
metrie, intelligere, hisque similia, Sunt aliz in- 
Super species, qua in animatis considerantur ; ut 
in igne, lapide, ligno et similibes. Priora igitur in 
his qus ratione utuntur, locum habent. Posteriora 
autem, in illis que anima et ratione caregpt. Non 
enim ea ratione agit, qua est animatum ; sed qua 
corpus admotum corpori. 

$8 Duplex autem categorize hujus proprietas : 
altera, ut contrarietatem admittat. Nam calefacere, 
ac frigefacere inter se pugnant. Altera, ut magis 
el minus suscipiat. Quippe contingit, cum magis 
calefacere, cum minus frigefacere ; itemque magis 
calefleri, et minus frigefieri- 

Itaque in przdicamentis omnibus considerantur 
agere et pati : nimirum in substantia, gignere οἱ 
gigni : in quantitate, numerare et numerari : in iis 
qu: ad aliquid, conduplicare et conduplicari : in 
qualitate, dealbare et dealbari : in situ collocare et 
collocari : in habere, ferre ac ferri : in uhi, con- 
tinere et contineri : item in quando, continere et 
contineri ; in przsenti scilicet, et przterito, et fu- 
turo tempore. 


ἴσην ἐχείνῃ τῇ ἐπιφανείᾳ * ὡς xal ἐν τῷ τόπῳ τὸ 
ὅμοιον χαὶ ἀνόμοιον θεωρεῖται, οὐ χατὰ τὸ ποσὸν, 
ἀλλὰ χαθὸ μετέχει ποιότητος. 
ΚΕΦΑΛ. NB'. 
Περὶ τοῦ ποιεῖν καὶ πάσχειν. 

Χρὴ γινώσχειν, ὅτι ἡ ποίησις καὶ ἡ πάθησις, 
ἤγουν ἡ ποιητικὴ δύναμις χαὶ f παθητιχὴ, ὑπὸ τὴν 
ποιότητά εἰσι " τὸ δὲ ποιοῦν xal τὸ πάσχον, οὐσία 
τίς ἔστι τοιῶσδε ἐνεργοῦσα * ποιεῖν οὖν ἐστι τὸ ἐν 
ἑαυτῷ ἔχειν αἰτίαν τῆς ἐνεργείας " πάσχειν δὲ, τ 
ἐν ἑαυτῷ, χαὶ ἐν ἄλλῳ ἔχειν τὴν αἰτίαν τοῦ πάσχειν, 
ὡς ὁ δημιουργὸς, xal τὸ δημιουργούμενον, Ὁ μὲν 
γὰρ δημιουργὸς, ἐν ἑαυτῷ ἔχει τὴν αἰτίαν τῆς δη- 


B μιουργίας. Τὸ δὰ δημιουργούμενον, ἐν μὲν τῷ 


C 


δημιουργῷ τὴν ἀρχὴν τῆς ϑημιουργίας, àv ἑαυτῷ 
δὲ, τὴν ἐπιτηδειότητα τῆς παθήσεως. Δημιουργὸν 
δὲ ἐνταῦθα, τὸν τεχνίτην λέγομεν, οἷον τέχτονα " 
δημιουργούμενον δὲ, τὴν ὕλην τὴν ὑποχειμένην τῷ 
πεχνίνῃ * οἷον τὴν ξυλ᾽ ιχ]ήν. Αὕτη γὰρ ὑπόχειται τῷ 
τέχτονι, 

Τοῦ δὲ ποιεῖν xal τοῦ πάσχειν, τὰ μὲν ἁπλῶς 
λέγονται, ὡς ἐπὲ τῶν ποιητιχῶν τεχνῶν " οἷον τεχτο- 
νιχῆῇς, χαλχευτιχῆς, καὶ τῶν τοιούτων * ἐφ᾽ ὧν xal 
μετὰ τὸ παύσασθαι τὸν ποιοῦννα, διαμένει τὸ 
ποίημα. Τοῦ γὰρ οἰχοδόμου παυσαμένου τοῦ οἶχοδο- 
μεῖν, διαμένει τὸ οἰχυδομηθέν " τὰ δὲ λέγεται πράν- 
τειν, ἐφ᾽ ὧν οὐ διαμένει τὸ πραττόμενον παυσαμένου 
«τοῦ πράσσοντος. Παυσαμένου γὰρ τοῦ αὐλητοῦ, οὗ 
διαμένει, ἀλλ᾽ ἀπόλλυται dj αὔλησις. Τὸ δὲ λέγεται 
θεωρεῖν, ὡς τὸ ἀστρονομεῖν, γεωμετρεῖν, νοεῖν, xal 
τὰ τοιαῦτα. Ἔτι δὲ xal τὰ θεωρούμενα εἴδη ἐν τοῖς 
ἁψύχοις, οἷον, πυρὶ, λίθῳ, ξύλῳ, καὶ τοῖς τοιούτοις. 
Tà μὲν οὖν πρῶτα ἐπὶ τῶν λογιχῶν εἶσι - τὸ δὲ 
ἔσχατον ἐπὶ τῶν ἀψύχων xal ἀλόγων. Οὐ χαθὸ γὸρ 
ἔμψυχον ποιεῖ, ἀλλὰ καθὸ σῶμα πλησιάζον σώ- 
ματι. 


Δύο δὲ ἔχει ἴδια " πρῶτον, τὸ ἐπιδέχεσθαι τὺ» 
ἐναντιότητα * τὸ γὰρ θερμαίνειν ἐναντίον ἑατὶ τοῦ 
Ψύχειν" δεύτερον, τὸ μᾶλλον xal ἧττον " ἐνδέχεται 
γὰρ μᾶλλον θερμαίνειν, xai ἧττον Ψύχειν " ὁμοίως 
xaX θερμαίνεσθαι, καὶ ψύχεσθαι. 


"Ey πάσαις οὖν ταῖς κατηγορίαις θεωρεῖτα! τὸ 
ποιεῖν xal πάσχειν. Ἐν μὲν τῇ οὐσίᾳ, τὸ γεννᾷν 
καὶ γεννᾶσθαι" ἐν δὲ τῷ ποσῷ, ἀριθμεῖν χαὶ ἀρι- 
θμεῖσθαι * ἐν δὲ τοῖς πρός τι, διαπλασιάζειν χαὶ 
διαπλασιάζεσθαι" ἐν τῇ ποιότητι, λευχαίνειν χαὶ 
λευχαίνεσθαι * ἐν τῷ κεῖσθαι, χαθίζειν καὶ καθέζε- 
σϑαι" ἐν τῷ ἔχειν, φορεῖν xal φορεῖσθαι " ἐν τῇ ποῦ, 
περιέχειν χαὶ περιέχεσθαι " ἐν τῇ πότε, περιέχειν 
xax περιέχεσθαι ἐν τῷ ἐνεστῶτι, xal παρεληλυθότι 
χαὶ μέλλοντι χρόνῳ. 


VARUE LECTIONES, 
4 H:c habent mss. Regii quatuor : desunt in editis. In Reg. 9362, reperi : ἐν τῇ πύτε, πέρυσι καὶ 


προπέρυσι. 


ΚΕΦΑΛ. NT. A CAP. 81}. 





* KEMAA. NA'. CAP. LIV. 
Περὶ τοῦ ποῦ. De ubi. 

Τὸ ποῦ, τόπον σημαίνει. Ἐρωτώμενοι γὰρ, Ubi locum βἰφπίβοαι. Nam cum quzritur ex 
ποῦ στιν ὁ δεῖνα, φαμὲν, ἐν τῷ οἴχῳ, ἐν τῇ nobis, ubinam sit talis : dicimus, domi, in urbe : 
πόλει" ταῦτα δὲ τόπον σημαίνουσιν. Εἴδη δὲ τῆς hzc autem locum signiflcant. Species porro pre- 
ποῦ κατηγορίας, κατὰ τὰς ᾿ διαφορὰς τῶν τό-  dicamenti ubi totidem sunt, quot locorum differen- 
πων, ἄνω, χάτω, δεξιὰ, ἀοιστερὰ, ἔμπροσθεν, xol  ιἰ: nempe, διγβιπὶ, deorsum, dexirorsum, 
δκισθεν. t sinistrorsuin, ante, et post. 

CAP. LV. 
» De quando. 
τώμενοι γὰρ πότε Quando tempus designat. Nam cum ex nobis 
"m, mponípugt* — quispiam sciscitatur, quando illud contigerit , di- 
δὲ τῆς πότε χατ- — cimus, anno superiori, duobus abhinc annis ; quze 
9 χρόνου διαφοραί, — quidem tempus signiflcant. Species porro pradi- 
᾿ς, παρῳχημένος,  camenti quando totidem sunt , quot tempora. Tria 





ι autem hzc sunt: nempe praesens, preleritum οἱ 
futurum. 
59 CAP. LVE. 
De habitu. 


ἂν f. Δηλοῖ δὲ τὸ Quid habitus, ac ejus modi, — Wabitus est βυ]»-- 
εἶναί τι μέρος τοῦ stantia circumstans substantiam. Significat autem, 
Nov, ὅπλα, καὶ τὰ p circumdare et circimdari, sive comprehendi, nec 
» καὶ εἴ τι ἕτερον esse rei partem aliquam. Ac quidem active com- 
περιέχον, xii τὸ plectumtur et ambiunt (unica, arma, οἱ alia id 
τὸ μὲν οὐσία εἴη, genus: passive autem, annulus, ac si quid ejus- 
xai ἐπισμῆμων, — modi exiguum est. Porro necesse est, ut et quod 
φοραὶ δὲ τοῦ ἔχειν — complectitur, quodque aliud se complectens ha- 
των. Ἢ γὰρἔμψυ- bet, substantie sint. Si enim alterum quidem 
χόν ἐστιν, ἢ ἄψυχον " καὶ ἔμψυχον μὲν ἔχειν λεγό- — substantia sit, alterum autem accidens, uti scien- 
μεθα, ὡς παῖδα, ἵππον, καὶ τὰ τοιαῦτα" ἄψυχον δὲ, ιἷὰ ac sciens, minime ad predicamentum habere 
ὡς δακτύλιον, ὑπόδημα, xol τὰ τοιαῦτα " λέγεται δὲ — referuntur; habere autem tot dillerentias habet, 





VARLE LECTIONES. 


5, eteod. S. Hil. eL N. περὶ τῆς πότε, supple κατηγορίας " quod quidem expresse additum lee 
Bitur in Reg. $3794. f Edit. οὐσία " ἢ περὶ οὐσίαν, quod etsi maxime absonum, Billies reddidit - est 
substantia, vel aliquid adventitium, 





613 


S. JOANNIS DAMASCENÍ 


C44 


. quot rerum differenti: sunt. Aut enim animata A τὸ ἔχειν xat χατὰ πολλῶν ἑτέρων σημαινυμένων 


res est, aut inanimata. Atque rem quidem anima- 


tam habere dicimur, ut puerum , equum, et similia : 


ὁμωνύμως, περὶ ὧν ὕστερον ἐροῦμεν. 
inanimatain vero, ut. annulum, calceamentum 


et alia id genus. Preterea dicitur habere multis quoque aliis modis zquivoce, de quibus postea 


fusius disseremus. 

CAP. LVII. 

De oppositis. 
^  Oppositio sermonis est oppositio contradictionis. 
Rerum oppositio triplex. Relativa, contraria, pri- 
!'vatio. — Quidquid opponitur, vel opponitur ut 


,res, vel ut sermo. Si ut sermo sermoni, aífirma-- 


|tienem et negationem efficit. Atque affirmatio qui- 
idem est cum dicimus aliquid inesse alicui, verbi 
gralia, es, pulcher; negatio autem cum quidpiam 
non inesse dicimus ; pula, non est pulcher. Utrum- 
que porro enuntiatio dicitur. Si aulem, ul res 
opponuntur, vgl. dicuntur ut ad ea in quibus est 
conversio, efliciuntque ea qui ad aliquid; quie 
quidem mutuo se inducunt ac perimunt : vg] ut 
non ad ea in quibus conversioni locus est, ac 
qui non habent relationem. Atque illa, aut in se 
mutuo migrant, atque interim tamen sunt. natur 
consentanea; et hec contraria efliciunt, ut calor 


et frigus : aut alterum quidem in alterum migrat, 


alterum autem non migrat in alterum ; estque al- 


KEOAA. NZ. 
Περὶ τῶν ἀντιχειμέγων, 

Πᾶν ἀντιχείμενον, ἣ ὡς πρᾶγμα ἀντίχειται, ὃ ὡς 
λόγος. Καὶ εἰ μὲν ὡς λόγος λόγῳ, mo:cl χατάφασιν 
xal ἀπόφασιν. Κατάφασι; μὲν οὖν ἔστι, τὸ εἰπεῖ, 
τί τινι ὑπάρχει" οἷον, καλός ἐστιν. ᾿Απόφασις δὲ, τὸ 
εἰπεῖν τί τινι οὐχ ὑπάρχει" οἷον, οὐχ ἔστι χαλός - λέ- 
γονται δὲ ἀμφότερα ἀπόφανσοις. El δὲ à; πρᾶγμα 
ἀντίχειται, 3] ὡς πρὸς ἀντιστρέφοντα λέγονται, xat 


B ποιεῖ τὰ πρός τι, ἅτινα xai συνανάγουσιν ἄλλτλα 


καὶ συναναιροῦσιν" ἣ οὐ πρὸς τὰ ἀντιστρέφοντα, xal 
xai οὐχ ἔχουσι σχέσιν. Καὶ ταῦτα ἣ μεταθάλχει 5 
εἰς ἄλληλα * ὁμῶς: δὲ ἄμφω χατὰ φύσιν εἰσὶ, χαὶ 
ποιεῖ τὰ ἐναντία, ὡς ἢ θερμότης xai ἡ Ψύξις - ἢ τὸ 
μὲν μεταδάλλϑι πρὸς ἕτερον, τὸ δὲ ἕτερον οὐ μετα- 
θάλλει. Καὶ τὸ μὲν αὐτῶν ἐστι χατὰ φύσιν " τὸ ὃὲ 
παρὰ φύσιν, χαὶ ποιεῖ τὰ χατὰ στέρησιν χαὶ ἕξιν 
ἀντιχείμενα, ὡς ὄψις xal τυφλότης. Ἕξις μὲν γά2 
ἐστιν ὄψις, ὡς ἐχ τοῦ ἔχειν " στέρησις δὲ τῆς ἕξεως, 
ἤγουν τῆς ὁράσεως, 1) τυφλότης. 


terum quidem illorum naturale, alterum nature repugnat, ac tum illa efficiunt qux invicem Ορροηυπίις 
palione privationis ac habitus, ut visus, et czecdtas. Visus siquidem habitus est, utpote ab habere; ca- 


citas autem, habitus privatio, nempe visus. 
Contraria sine medio et. éun | medio. — Contra- 
riorum autein alia sine medio sunt, alia medium 
habent. Illa sine medio sunt, quorüm alterum, seu 
unum, in eo quod est ipsorum subjectum, si in iis 
de quibus praedicantur, esse necesse est : ut inor- 
bus et sanitas, in subjecio animalis corpore. 
Quippe omnino necesse est, aut morbum, aut sa- 
nitatem ejusmodi inesse corpori. Per morbuu au- 
tem intelligimus omnem naturae distractioneu. 
Illa autem medium habent, quorum alterum ne- 
cesse non est inesse subjecto, seu iis de quibus 
predicantur , ut album et nigrum. Sunt nainque 
contraria, nec tawen propterea borum alterum 
omnino necesse est corpori inesse. Neque enim 
omne corpus, aut album esse, aut nigrum necessa- 


rium est (sunt enim corpora fusca et ruía) : nisi D 


forte alterum contrariorum alicui a natura delter- 
ininate G0 insit ; uti calor igni, ac frigus nivi. Porro 
contraria qua medium admittunt, partim nomina 
habent; v. gr., quod est. medium inter album et 


nigrum, fuscum dicitur: partim nominibus carent. 


Τῶν δὲ ἐναντίων, τὰ μέν εἶσιν ἅμεσα, τὰ δὲ Ep 


C μεσα. "Ἄμεσα μὲν οὖν εἰσιν, ὧν ἀναγκαῖον τὸ ἕτερον, 


ἤγουν τὸ ἕν, ὑπάρχειν τῷ ὑποχειμένῳ αὐτοῖς, ἣ τού- 
τοῖς ὧν χατηγοροῦνται * οἷον, νόσος, xat ὑγεία ἐν 
σώματι ζώου τῷ, ὑποχειμένῳ * xal ἀνάγχη πάντως ἐν 
τῷ σώματι, ἢ νόσον εἶναι, ἣ ὑγείαν" νόσον δέ φαμεν 
πᾶσαν τὴν παρατροπὴν τῆς φύσεως. Ἔμμεσα δὲ, ὧν 
οὐχ ἀνάγχη τὸ ἕτερον ὑπάρχειν τῷ ὑποχειμένῳ, 1) 
τούτοις ὧν χατηγοροῦνται, ὡς τὸ λευχὸν χαὶ τὸ μέ- 
λαν * ἐναντία γάρ εἰσι, χαὶ οὐ πάντως ἀνάγχη Ev 

αὐτῶν ὑπάρχειν τῷ σώματι * οὐ γὰρ ἀνάγχη πᾶν 

σῶμα, fj λευχὸν εἶναι, ἢ μέλαν " εἰσὶ γὰρ σώματα 

qa:à xaX πυῤῥά" εἰ μὴ ἄρα τὸ ὃν τῶν ἀντιχειμένων 
ἀφωρισμένως φύσει ὑπάρχει τινὶ, ὡς ἡ θερμότης τῷ 
πυρὶ, καὶ ἡ Ψύξις τῇ χιόνι. Τῶν μὲν οὖν ἐμμέσων, τὰ 
μὲν ἔχουσιν ὀνόματα " ὡς τὸ μέσον τοῦ λευχοῦ χαὶ τοῦ 
μέλανος λέγεται φαιόν * τὰ 65 οὐχ ἔχουσιν ὀνόματα " 
ὡς τὸ μέσον τοῦ διχαίου χαὶ τοῦ ἀδίχου, οὐχ ἔχει 
ὄνομα, ἀλλὰ τῇ ἀποφάσει ἑχατέρου, τὸ ἀναμέσον 
γνωρίζεται " οἷον οὐδὲ δίχαιον, οὐδὲ ἄδιχον. 

Nam quod medium interponitur inter justum et 


injustum non habet nomen; sed extremi utriusque negatione medium ejusmodi significatur ; puta ncc 


justum, nec injustum. 

Contrariorum quadruples proprietas. — Contraria 
porro quatuor hz proprietates comitantur. Prima 
est, ut bono quidem, malum contrarium 5it : malo 
autem, quandoque bonum, quandoque aliud ma- 
lum. Etenim teinperantiz: intemperantia contraria 


᾿Αχολουθοῦσι δὲ τοῖς ἐναντίοις ἰδιώματα : πρῶτον, 
ὅτι τῷ μὲν ἀγαθῷ ἐξ ἀνάγχης ἐναντίον τὸ χαχόν" τῷ 
δὲ χαχῷ, ποτὲ μὲν ἀγαθὸν, ποτὲ δὲ ἄλλο xaxóv. Τὴ 
μὲν σωφροσύνῃ {ἐναντία ἐστὶν ἡ ἀχολασία  &xoxa- 
σίᾳ δὲ, ποτὲ μὲν σωφροσύνη δ᾽,] ποτὲ δὲ ἐλιθιότης. 


VARLE LECT;ONES. 
' € Edit. et mss. quidam, ταῦτα, f| οὐ μεταδάλλει" male. δ᾽ Uncinis inclusa supplevimus. Eoi. PT, 


«45 


τὰ πάϑη, Ἡ μὲν οὖν ἀκολασία, ἔλλειψίς ἐστι τῆς σω- 
φροαύνης - ἡ δὲ ἡλιθιότης, ὑπερδολή. Ἐναντία δὲ ἡ 
ὑπερδολὴ, τῇ ἐλλείψει. Δεύτερον, ὅτι ἀδύνατον ἅμα 
và ἐναντία xk τῶν ἀτόμων εἶναι κατὰ τὸ αὐτό. Οὐκ 


ἔχοντος, ὡς 
τοῦ ἐνδύοντος xal τοῦ ἐνδυομένου. Δεύτερον, al ἐπείσ- 
ἀχτοι ἐνέργειαι μόνιμσι οὖσαι, εἴτε φυσιχαὶ, εἴτε 
ψυχικαί. Καὶ φυσικαὶ μὲν, ὡς θερμότης ἐν τοῖς θερ- 
μαινομένοις " ψυχικαὶ δὲ, ὡς ἐπιστήμη. Τρίτον, ὅπερ 

fat, ὅπερ 


ταρτον, ἡ α 


θερμότης 
ὅπερ ἐστὶ 
ναται γὰρ 
σημαινό- 
ἐνέργεια, 


"ms ἡ ἤδη 


᾿ντίχειται 
ἕξεως, ἡ 
cp δὲ 
vv, ὅτε τὸ 
ὑδὲ ὅλως 
χειν ἐπι- 


δὲ συχῆν D comparatum est 


πὸ γένος 
αι μουσι- 
Ἰδειότητα, 
(ει ἐπιτη- 
τοῦ ζώου, 
τετάρτῳ, 
," πῷ δὲ 
πέμπτῳ, ἡ ἀποδολὴ τῆς τελιχῆς ἐνεργείας, ἅπερ 
ἀνωτέρω εἰρήκαμεν τὴν κατὰ στέρησιν καὶ ἕξιν 
τῶν ἀντικειμένων ἀντίθεσιν " ἤγουν τῆς δυνάμεως, 
εἴτε τῆς ποιητικῆς, εἴτε τῆς παθητιχῆς s αὕτη δὲ 
χαρακτηρίζεται τοῖς τρισὶ τούτοις * ὅπερ πέφυχεν 
ἔχειν, οὐδὲ ὅλως ἔχει, ἀλλὰ τελείως ἐστέρηται " καὶ 
ὅτε πέφυχεν ἔχειν, χαὶ ἔνθα πέφυχεν ἔχειν " οἷον. 


DIALECTICA. 


Ἠλιδύτῃς δέ ἔστι, τὸ μὴ κινεῖσθαι, μηδὲ ἐγείρεσθαι Α es 
interdum stupiditas. Est enim stupiditas, cum non 


moventur aut excitantur animz affectiones. Qua- 


D ὅπλου, xal τοῦ ὡπλισμένον, ἤγουν,. 


64b 


intemperantiz autem, interdum temperantia, 





propter intemperantia temperantie defectus est: 


sinpidilas autem excessus. Porro defeetus. cum. 


habiti et habentis actus dicitur: puta, armorum et. 
armati ; sive induentis et induti. Secundo, adven- 
titii actus exsistentes durabiles, sive illi naturales 
sint, sive ad animum spectent. Naturales nempe, 
ut .calor in iis quz calefiunt, animi autem, ut 
scientia. Tertio, quod nondum quidem habet, sic 
lamen comparatum est ut habere possit: quod 
quidem est primum significatum , ejus quod est 
potestate. Quarto, naturalis qualitas, id est babi- 
tus naluralis : ut calor ignis, dormientis visus : 
quod quidem secundum signiücatum est, ejus 
quod est potestate (quamvis enim urere possi 
ignis; non tamen actu urit), primum autem ejus 
quod est actu. Quinto, ut actus perfectus : uti 
visus in actu visionis, et calor, qui jam calefacit. 

Quibus item. pricatio. Privatio stricte negatio. — 
Privatio autem est habitus abjectio. Itaque opponi- 
tur primo habitus significato, armorum, sive vesti- 
tus privatio. Secundo, advéntitiorum habituum 
abjectio; ut cum id quod calefactur est, refrige- 
ratur. Tertio, quod genus rei nullo modo habere 
; ut infantem natura comparatum 
ad musicam dicimus; ficum autem nequaquam. 
Ficus itaque privata est, quod irum stirpium 
genus non sit aptum ut recipiat musicam : 61 
quod item locum habet, cum genus quidem rei 
aptitudinem habet; quzdam autem species non 
item : v. gr., animal cernere aptum est ; et tame: 
lalpa, qua animalis species est, cernendi apti-u- 
dine caret, Quarto, potentie quz secundum habi- 
tum est, abjectio. Quinto, finalis actus ac perfi- 
cientis abjectio : quod quidein superius, eam. que 
per privationem et habitum fit, contrarium op- 
positionem appellavimus ; hoc est, potentie, tam 
efficientis, quam patientis. Ilzc porro tribus hisce 
nolis insiguitur; ut sit, quod natura comparatuur 























613 


S. JOANNIS DAMASCENI 


C44 


quot rerum differenti: sunt. Aut enim animata A τὸ ἔχειν xal xatà πολλῶν ἑτέρων σημαινυμένων 


res est, aut inanimata. Atque rem quidem anima- 


tam habere dicimur, ut puerum , equum, et similia : 
et alia id genus. Preterea dicitur habere multis q'oque aliis modis aquivoce, de 


fusius disseremus. 

CAP. LVIL. 

De oppositis. 
^  Oppositio sermonis est oppositio contradictionis. 
Rerum oppositio triplex. Relativa, contraria, pri- 
'vatio. — Quidquid opponitur, vel opponitur ut 
' res, vel ut sermo. Si ut sermo sermoni, affirma- 
|tionem et negationem efficit. Atque affirmatio qui- 
Idem est cum dicimus aliquid inesse alicui, verbi 
gratia, est pulcher; negatio autem cum quidpiam 
non inesse dicimus ; puta, non est pulcher. Utrum- 
que porro enuntiatio dicitur. Si autem, ut res 
opponuntur, vel. dicuntur ut ad ea in quibus est 
conversio, effliciuntque ea qux ad aliquid; quie 
quidem mutuo se inducunt ac perimunt : vg] ut 
non ad ea in quibus conversioni locus est, ac 
qui non habent relationem. Atque illa, aut in se 
mutuo migrant, atque interim tamen suut. natur 
consentanea; et hzc contraria efliciunt, ut calor 


et frigus : aut alterum quidem in alterum migrat, 


alterum autem non migrat in alterum ; estque al- 


ὁμωνύμως, περὶ ὧν ὕστερον ἐροῦμεν. 
inanimatam vero, ut annulum, calceamentum 


quibus postea 


KEPAA. NZ. 
Περὶ τῶν ἀγτιχειμέγων, 

Πᾶν ἀντιχείμενον, ἣ ὡς πρᾶγμα ἀντίχειται, ἣ ὡς 
λόγος. Καὶ εἰ μὲν ὡς λόγος λόγῳ, ποιεῖ χατάφασιν 
καὶ ἀπόφασιν. Κατάφασι; μὲν οὖν ἔστι, τὸ εἰπεῖν 
τί τινι ὑπάρχει" οἷον, χαλός ἐστιν, ᾿Απόφασις δὲ, τὸ 
εἰπεῖν τί τινι οὐχ ὑπάρχει" οἷον, οὐχ ἔστι χαλός * λέ- 
γονται δὲ ἀμφότερα ἀπόφανσις. El 6i à; πρᾶγμα 
ἀντίχειται, ἣ ὡς πρὸς ἀντιστρέφοντα λέγονται, χα! 


B ποιεῖ τὰ πρός τι, ἅτινα xal cuvaváyoucty ἄλλτλα 


χαὶ συναναιροῦσιν" ἣ οὐ πρὸς τὰ ἀντιστρέφοντα, xa! 
χαὶ οὐχ ἔχουσι σχέσιν. Καὶ ταῦτα ἣ μεταδάλχει 8 
εἰς ἄλληλα * ὁμῶς δὲ ἄμφω χατὰ φύσιν εἰσὶ, xa: 
ποιεῖ τὰ ἐναντία, ὡς ἣ θερμότης χαὶ ἡ ψύξις " ἢ τὸ 
μὲν μεταξάλλει πρὸς ἕτερον, τὸ δὲ ἕτερον οὐ μετα- 
θάλλει. Καὶ τὸ μὲν αὐτῶν ἐστε κατὰ φύσιν" τὸ ὃὲ 
παρὰ φύσιν, χαὶ ποιεῖ τὰ χατὰ στέρησιν χαὶ ἕξιν 
ἀντιχείμενα, ὡς ὄψις χαὶ τυφλότης. Ἕξις μὲν γάρ 
ἐστιν ὄψις, ὡς Ex τοῦ ἔχειν " στέρησις δὲ τῆς ἕξεως, 
ἤγουν τῆς ὁράπεως, ἣ τυφλότης. 


terum quidem illorum naturale, alterum natura repugnat, ac tum illa efficiunt quz invicem opponuntue 
palione privationis ac habitus, ut visus, et caxitas. Visus siquidem habitus est, utpote ab babere; ca:- 


citas autem, habitus privatio, nempe visus. 
Contraria sine. medio εἰ éum | medio. — Contra- 
riorum autem alia sine medio sunt, alia medium 
habent. Illa sine medio sunt, quorüm alterum, seu 
unum, in eo quod est ipsorum subjectum, si in iis 
de quibus prxdicantur, esse necesse est : ut inor- 
bus et sanitas, in subjecto animalis corpore. 
Quippe omnino necesse est , aut morbum, aut sa- 
nitatem ejusmodi inesse corpori. Per morbuu au- 
tem intelligimus omnem nature distractionem. 
lila autem medium habent, quorum alterum ne- 
cesse non est inesse subjecto, seu iis de quibus 
praedicantur , ut album et nigrum. Sunt namque 
contraria, nec tawen propterea horum alterum 
omnino necesse esl corpori inesse. Neque cnim 
omne corpus, aut album esse, aut nigrum necessa- 
rium est (sunt enim corpora fusca el ruía) : nisi 
forte alterum contrariorum alicui a natura deter- 
minate G0 insit ; uti calor igni, ac frigus nivi. Porro 
contraria qua medium admittunt, partim nomiua 
habent; v. gr., quod est. medium inter album et 


nigrum, fuscum dicitur: partim nominibus carent. 


Τῶν δὲ ἐναντίων, τὰ μέν εἶσιν ἄμεσα, τὰ δὲ ἕμ- 


C μεσα. ἼΑμεσα μὲν οὖν εἰσιν, ὧν ἀναγκαῖον τὸ ἕτερον, 


ἤγουν τὸ ἕν, ὑπάρχειν τῷ ὑποχειμένῳ αὐτοῖς, ἣ τού- 
τοῖς ὧν χατηγοροῦνται * οἷον, νόσος, xai ὑγεία ἐν 
σώματι ζώου τῷ, δ ποχειμένῳ * xal ἀνάγχη πάντως ἐν 
τῷ σώματι, f] νόσον εἶναι, ἣ ὑγείαν" νόσον δὲ φαμεν 
πᾶσαν τὴν παρατροπὴν τῆς φύσεως. ἜἜμμεσα δὲ, ὧν 
οὐχ ἀνάγχη τὸ ἕτερον ὑπάρχειν τῷ ὑποχειμένῳ, f 
τούτοις ὧν χατηγοροῦνται, ὡς τὸ λευχὸν xal τὸ μέ- 
λαν * ἐναντία γάρ εἶσι, χαὶ οὐ πάντως ἀνάγχη ὃν 
αὑτῶν ὑπάρχειν τῷ σώματι * οὐ γὰρ ἀνάγχη πᾶν 
σῶμα, ἣ λευχὸν εἶναι, ἣ μέλαν " εἰσὶ γὰρ σώματα 
φαιὰ καὶ πυῤῥά" εἰ μὴ ἄρα τὸ ὃν τῶν ἀντιχειμένων 
ἀφωρισμένως φύσει ὑπάρχει τινὶ, ὡς ἡ θερμότης τῷ 
πυρὶ, καὶ ἡ ψύξις τῇ χιόνι. Τῶν μὲν οὖν ἐμμέσων, τὰ 
μὲν ἔχουσιν ὀνόματα * ὡς τὸ μέσον τοῦ λευχοῦ xal τοῦ 
μέλανος λέγεται φαιόν * τὰ δὲ οὐχ ἔχουσιν ὀνόματα * 
ὡς τὸ μέσον τοῦ διχαίου xal τοῦ ἀδίχου, οὐχ ἔχει 
ὄνομα, ἀλλὰ τῇ ἀποφάσει ἑχατέρου, τὸ ἀναμέσον 
γνωρίξεται " οἷον οὐδὲ δίχαιον, οὐδὲ ἄδιχον. 

Nam quod medium interponitur inter justum οἱ 


injustum non habel nomen; sed extremi utriusque negatione medium ejusmodi significatur ; puta ncc 


justum, nec injustuin. 

Contrariorum quadruplez proprietas. — Contraria 
porro quatuor hz proprietates comitantur. Prima 
est, ut bono quidem, malum contrarium sit : malo 
autem, quandoque bonum, quandoque aliud ma- 
lum. Etenim teiperantiz. intemperantia contraria 


᾿Αχολουθοῦσι δὲ τοῖς ἐναντίοις ἰδιώματα πρῶτον, 
ὅτι τῷ μὲν ἀγαθῷ ἐξ ἀνάγχης ἐναντίον τὸ xaxóv* τῷ 
δὲ χαχῷ, ποτὲ μὲν ἀγαθὸν, ποτὲ δὲ ἄλλο xaxóv. Τῇ 
μὲν σωφροσύνῃ {ἐναντία ἐστὶν ἡ ἀχολασία " àxoxa- 
σἰᾳ δὲ, ποτὲ μὲν σωφροσύνη 8*,| ποτὲ δὲ ἐἡλιθιότης. 


VARUE LECT;ONES. 
' € Edit. et mss. quidam, ταῦτα, ἢ οὐ μεταδάλλει" male. δ᾽ Uncinis inclusa supplevimus. Eoi. l'AT8, 


es DIALECTICA. ᾿ 
δὰ τὸ πρότερον, τοσαυταχῶς καὶ τὸ ὕστερον. Τῦ δὲ A tione priusest, hoc reipsa posterius est. Quot porro 
pie, 


τὸ ὕστερον, καὶ τὸ μᾶλλον καὶ τὸ 
ἧττον, οὐκ εἰσὶ τῶν ὁμωνύμων, ἀλλὰ τῶν ἀφ᾽ 


τοῖς ἄλλοις τρισί. 


᾿τοῦ δυνάμει καθὸ 
Ἰυνάμει ἐστὶν ἀν- 
λαδεῖν τὸ εἶδος τοῦ 


τοῦ χαλχοῦ, τοῦ δυ- 


εσθαι, τὸ διαπλάτ- 
χινήσεις. Ἐν ὅσαις 
'ápet, ἐν τοσαύταις 
τις δὲ οὐ θεωρεῖται 
νηθήσεται " θεωρεῖ- 
ν ἐν τῷ ποιῷ, ἐν τῇ 
εγένέσις καὶ φθορά" 
μείωσις * ἐν δὲ τῷ 
κύχλῳ φερόμενον, 
ἐπ᾽ εὐθείας χινού- 
κίνησις. Τῆς δὲ ἐπ᾽ 
Vg. To ἄνω, τὸ κάτω, 
ἀριστερά "διὸ μετὰ 
κινήσεις εἰσί * πᾶν 
τὸ μεταθάλλεται, ἢ 
τῶν περὶ αὐτό" καὶ 
xal φθοράν, Εἰ δὲ 


650 


modis est prius, totidem quoque est posterius. 
Prius autem et postcrius; majus item et minus, 
noa inter zquivoca recensentur, sed inter ea quie 
&b uno sunt. 





CAP. EX 


opponitur. 
CAP. LXI. 
De motu. 

Quid mous. In quibus predicamentis sit. Sez 
wwfus quoad locum. — Motus est actas ejus 
quod est in potentia, quatenus est in potentía, 
Velut zs potentia statua est. As quippe sia- 
tuz formain polest suscipere. A&ris itaque , quod 
polentia statua est, in eo actus positus est, 
ut dissolvatur εἰ formetur ac expoliatur : quie 
omnia sunt inotus. In omnibus ergo prsedicamentis, 
in quibus consideratur id quod est potesate, in 
isdem eliam motus considerabitur. E contra, in 
quibus non consideratur, id quod est potestate, nec 
motus quidem considerabitur. Consideratur 
in substantia, in quantitate, in qualitate, et in prz 
dicamcento ubi. In substantia nempe, ortus et inte- 
ritus : in quantitate, accretio et decretio : in quali- 
1ale, alteratio : in przdicamento ubi, hoc quod est. 
in orbem agi (quod quidem circumactio dicitur) 
item a recta linea moveri, quod appcllatur motus 
rectus. Porro motus illius qui in rectüm est, sex 
sunt modi, supra, infra, intra, extra, dextrorsum, 
sinistrorsum, Quaro adjuncta circulatione, septem 











ὃ ποσὸν, καὶ ποιεῖ — sunt sotus locales. Nam quidquid mutatür, avt 
VARLA. LECTIONES. ΝΣ 
1 Cod. S. Mil, τὸ μὲν εἶναι αἴτιον. Quidam codices, τὸ μὲν ἣν αἴτιον. Nonnulli alii: τὸ μέν ἐστιν 


αἴτιον. 


' NOT. 


sit ἐντελέ- 





Parnor. Gn. XCIV. 


vocat. Philosophi locum non indicat scholiastes, 
lib. i PÁysic. c. 4 tit. b et 6 quod est ἐντελεχείᾳ 
ingi jod est δυνάμει, seu po- 
tentia, seu aptitudine. ld. quod. rursum videre sit 
lib. w De anima, cap. 4, tit. 10 nisi forte. ἐπι- 
τηδειότητα appellet potentiam completam. 


21 





651 


S. JOANNIS DAMASCENI 


652 


per se mutatur, aut ralione alicujus quod sit in A αὔξησιν xat gelost , ἣ χατὰ τὸ ποιὸν, xat ποιεῖ 


ipso; aut certe rationc alicujus quod sit circa 
ipsum. Ac si quidem per sc; G3 ortum efficit et 
interitum. Sin ratione alicujus eorum quae insunt ; 
aut ratione quantitatis, atque accretionem ac de- 


ἀλλοίωσιν. Εἰ 6b χατὰ τὸ περὶ αὐτὸ, ποιεῖ τὴν κατὰ 
τόπον μεταύολῆν ὁ γὰρ τόπος, οὔτε αὐτό ἔστι τὸ 
χινούμενον, οὔτε τι τῶν ἐν αὐτῷ" ἀλλὰ τοῖς χινου - 
μένοις παρέπεται, xal περὶ τὰ χινούμενά ἐστι. 


eretiorfm facit : aut ratione qualitatis, tumque alterationem efficit, Sin denique ratione alicujus quod 
' sit circa ipsum, molum secundum locum facit. Nam locus, nec ipsum est quod movetur, nec eodem 
aliquid quae sunt in ipso, sed comitatur ea qux moventur, et cireum ipsa est. 


Circa ortum autem et interitum hoc interest ; 
quod ortus sit progressus ἃ ^on esse ad esse. Nam 
«uod prius non erat, hoc oritur; interitus contra, 
ab esse δὲ non esse mutatio est. Quod vero ad ac- 
cretionem et decretionem spectat; accretio est 
motus ad majus; decretio autem, ad minus. In al- 
teratione rursum, sunt. oppesiLe affectiones : puta 
opponitur calefactio refrigerationl, et candori ni- 
gredo. Quocirca opponuntur , interitus quidem 
ortui ; decretio autein accretioni : alterationi vero, 
tum id quod peculiariter oppositum est, tum etiam 
quies; v. gr., calefac'ioni , tum refrigeratio, tum 
quies opponitur : nan! cum res calefactioni sub- 
jecta terminum acceperit, atque ad summum calo- 
rem pervencrit, tum quiescit, et calefleri desinit. 
lidem etiam mutationi secundum locum, tum con- 
tarius motus, tum quies opponitur : contrarius 
nimirum motus, ut motus sursum motui deorsum: 
quies vero ; nam si quis glebam sursum jaciat, non 
prius deorsum movebitur, quam intercesserit quies 
aliqua. Ceterum coelesti motui nullus motus con- 
trarius est. Videtur autem, alteratio motus reliquos 
consccelari. Nam et qued procrcatur, et quod inte- 
rit, et quod augetur, et quod decrescit, quodque 
loci mutatione movetur, omnino alteratur. Ia natu- 
ralibus tamen motibus, quanquam alterationem 
retiquos motus comitari reperimus; fleri tamen 
potest ut res aliqua alteratione mutetur, ac nihilo- 
minus nullo alio motu moveatur, uti contingit in 
lapide. Hic enim calore afficitur et frigore; nec t&- 
men augetur aul desinit, Atque ita demum in mo- 
tibus aliis. Quapropter, etsi alteratio reliquos motus 
comitatur, ipsa tamen secundum se considerari 
potest : hincque compertum fit illorum discrimen. 

Mulatio non motus stricte. — Verum Aristoteles, 
haudquaquam mutationem motum appeHat. Etenim 


Διαφέρει δὲ γένεσις xaX φθορά. Γένεσις μὲν γάρ 
ἐστιν ἡ ἀπὸ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι πρόοδος " 
ὅπερ γὰρ οὐχ fjv πρότερον, τοῦτο γίνεται. Ἡ δὲ 
φθορὰ, τὸ ἀνάπαλιν, χαὶ ἀπὸ τοῦ ὄντος εἰς τὸ μὴ εἶναι 
μεταδολή. Αὕὔξησις δὲ xaX μείωσις" αὔξησις μὲν γάρ 
ἔστιν, ἡ ἐπὶ τὸ μεῖζον χίνησις" μείωσις δὲ, ἡ ἐπὶ τὸ 
ἔλαττον. Ἐν δὲ τῇ ἀλλοιώσει πάλιν, τὰ ἀντιχείμενα 
κάθη, θερμότης ψύξει, τῷ λευχῷ τὸ μέλαν. ᾿Αντίχειται 
τοίνυν τῇ μὲν γενέσει φθορὰ, τῇ δὲ αὐξήσει μείωσις, τῇ 
δὲ ἀλλοιώσει τὸ ἀντιχείμενον χαὶ ἣ Ἠρεμία. ᾿Αντιχεί- 
μενον μὲν θερμάνσει Ψύξις tgtpla τε. “Ὅταν Ὑὰρ 
λάδῃ πέρας «ὃ θερραινόμενον, καὶ ἔλθῃ ἐπὶ τὴν 
ἄκραν θερμότητα, ἠρεμεῖ xal παύεται τοῦ θερμαί- 
νεσθαι" οὕτω xal τῇ κατὰ τόπον μεταδολῇ xal ἡ 
ἐναντία χίνησις ἀντίχειται, xa fj ἠρεμία. Ἕναντία 
μὲν γὰρ, ὡς. ἡ ἄνω χίνησις τῇ κάτω fpsula δέν 
ἐὰν γὰρ βῶλον ῥίψητις ἐπὶ τὰ ἄνω, οὐ πρότερον ἑ πὶ 
τὰ χάτω κινηθήσεται, πρὶν ἢρεμία τις γένηται. Τῇ 
δὲ οὐρανίᾳ χινήσει οὐχ ἔστιν ἐναντία χίνησις. Δοχεῖ 
δὲ fj ἀλλοίωσις παρέπεσθαι ταῖς λοιπαῖς χινῆσξεσι. 
Καὶ γὰρ, καὶ τὸ γινόμενον, χαὶ τὸ φθειρόμενον, χαὶ 
τὸ αὐξάνον, καὶ τὸ μειούμενον, χαὶ τὸ χινούμενον 
χατὰ τόπον, πάντως ἀλλοιοῦται. Ἐπὶ δὲ τῶν φυσι- 
χῶν χινήσεων, εἰ xaX εὑρίσχομεν παρεπομένγν τὴν 
ἀλλοίωσιν ταῖς λοιπαῖς χινήσεσιν, ὅμως ἐνδέχεται 
ἀλλοιοῦσθαι μὲν, μὴ μέντοι χινεῖσθαι χαθ᾽ ἑτέραν 
χίνησιν, ὡς ἐπὶ λίθου. Οὗτος γὰρ θερμαίνεται xol 
ψύχεται" χαὶ οὔτε αὔξει οὔτε λήγε! ᾿" χαὶ ἐπὶ τῶν 
λοιπῶν ὁμοίως. Ὥστε εἰ καὶ παρέπεται ἀλλοίωσις 
ταῖς λοιπαῖς χινήσεσιν, ὅμως ἐνδέχεται αὑτὴν xat 
ἑαυτὴν θεωρεῖσθαι" ὅθεν ὡμολόγηται αὐτῶν τὸ διά- 
φορον. 


Κίνησιν δὲ οὐ λέγει (10) ὁ ᾿Αριστοςέλης τὴν μετα- 
θολήν. Ἐν γὰρ τῷ πέμπτῳ λόγῳ τῆς φυσιχῇς ἀχροά- 


in quinto Physicorum, probavit ortum οἱ interi- Ὁ σεως, ἀπέδειξεν, ὅτι γένεσις xal φθορὰ μεταδολαὶ 


tum mutationes quidem esse, non motus : eo quod 
motus ita Gat, ut res interim salva et incolumis 
maneat. Quod si alterationi ac mutationi locali duo 
contraria esse diximus, nempe contrarium motum, 
οἱ quietem ; utique sciendum omnino est, posse 
alia et alia ratione duo quxdam uni contraria esse. 


μέν εἰσι" χινήσεις δὲ οὐχ εἰσί" διότι ἡ χίνησις, co- 
ζομένου τοῦ πράγματος, γίνεται. Εἰ δὲ τῇ ἀλλοτώσει, 
xai τῇ κατὰ τόπον μεταδολῇ, ἔφημεν δύο ἐναντία 
εἶναι, τήν τε ἐναντίαν χίνησιν, χαὶ τὴν tpepíav, 
ἰστέον ὡς οὐχ ἀδύνατον xaz' ἄλλο xal ἄλλο δύο ἑνὶ 
εἶναι ἐναντία. Ἡρεμία μὲν γὰρ, ὡς ἡ ἕξις καὶ 


ΝΟΤΕ. 


(40) Κίγησιν δὲ οὐ Aéyei, Verum Aristote.es, otc. 
Ἐπ Philosoplro sex motus species nuimeraverat, et 
inprimis generationem et corruptionem. Monet ta- 
men, Ammonio auctore, Aristotelem, lib. v Physic. 
mutationein ideo dislinxisse ἃ motu, ut genera- 
tionem οἰ corruptionem esse motus proprie dictos 
negaverit, Philosophi mentem Ammonius explicat, 


ut μεταδολὴ mutatio sit quoddam genus , cujus 
tres sint species, κίνησις, γένεσις, φθορὰ, motus, 
generatio, corruptio ; adeoque morus omnis mutalio 
sit quaedam ; at non vicissim. Generationen porro 
et eorruptionem :otus proprie non esse, iisdem 
quibus Noster rationibus probat Ammonius. 


63 


DIALECTICA. 


64 


στέφησις " ἡ δὲ ἀντικειμένη, κυρίως, ὡς θερμάνσει A Quies nimirum contraria est, ut "habitae, et priva- 
v 


KE9AA. EPR'. 
Περὶ τοῦ ἔχειν. 


xupubzavóv ἐστι τοῦ χτήματος " καὶ διὰ τοῦτο μᾶλ- 


λον, ὁ μὲν χτήτωρ ἔχειν λέγεται, τὸ δὲ χτῆμα, 
ἔχεσθαι. 


tio; at oppositus motus proprie contrarius est, uti 
refrigeratio calefactioni. 
G4 CAP. LXII. 

De habere. 


autem possessor quoque pradium, ac rursus prz- 
dium possessorem habere dicatur, atque hzc inter 
se convertantur; at non tamen ut vir uxorem, ac 


wxor virum. Etenim jus omne ac dominium in predium possessori competit; eaque de causa, pos- 


sessor potius babere, predium autem baberi 
τί. Τινὲς 
jcag xal 
τοιοῦντα, 
i* οὕτω 
τὸ ἐχόμε- 
αἱ αὐταὶ 
τὸ ἔχειν, 
αὶ πάλιν 


dicitur. 

lllud autem minime dubium, quin habere in 
sequivocorum numero sit censendum. Nonnulli 
porro ejus quod est habere, totidem differentias 
esse dicunt, quot sunt ejus quod est agere et pati. 
Uti enim ea quz agunt ac patiuntur, vel sunt ani- 
mata vel inanimata : eodem modo hic quoque, 
aut animatum est id quod habet, et. habetur, aut 
inanimatum. Qua igitur ratione diversorum ge- 
nerum eadem erunt differeniix ? verum responderi 





m corpus esse, aut circa partem. Atque hoc rursus, aut ad 


1, aut ad 


xatagá- 


πόφασις, 
ἵν ἡ ση- 
'ρχει τις" 
τριπατεῖ. 
V, ἤγουν, 
* ὁ δεῖνα 
ἀντίχει- 
ag ἡ 
ἡ κατά- 
φασις ἡ ἀντιχειμένη τῇ ἀποφάσει, ἀντίφασις λέγε- 


ται- ἀνάγκη δὲ iav ψεύδεσθαι, καὶ τὴν μίαν 
diee. τ δὲ τὴν μίαν δι 


ΚΕΦΑΛ. Ex. 
Περὶ ὄρου, καὶ προτάσεως, καὶ συλλογισμοῦ. 
Χρὴ γινώσχειν ὅτι σχοπὸν ἔχει ἡ Yoyud) πρα- 


ornatum. 
CAP. LXIII. 
De. enuntiatione, affirmatione εἰ negatione. 


Affirmatio εἰ negatio. Contradictoriarum vera 
altera. — Sciendum est, tam affirmationem, quam 
negationem, enuntiationem esse. Atque affirmatio 
quidem est, quz, quid alicui insit, id est, quid 

D aliquis sit, signillcat; ut Socrates sapiens est : 
Socrates ambulat. Negatio autem, qui, quid ali- 
cui non insit, id est, quid aliquis non sit, osten- 
dit: uti, hic non est sapiens; ille non ambulat, 
Quoniam autem omni affirmationi, negati. m- 
que omni negationi, affirmatio adversatur; negatio 
ea qus affirmationi opponitur, οἱ affirmatio ca 
qua negationi adversatur, contradicuo dicitur. 
Porro alteram falsam, alteram veram esse necesse 
est. 





65 CAP. LXIV. 
De termino, et propositione, et syllogismo. 
Demonstratio l«gici muncris. Quid. terminus. 


ext 


S. JOANNIS DAMASCENI 


088 


per se mutatur, ant ralione alicujus quod sit in A αὔξησιν καὶ μείωσιν, f] κατὰ τὸ ποιὸν, καὶ ποιεῖ 


ipso; aut certe ratione alicujus quod sit eirca 
ipsum. Ac si quidem per se; G3 ortum efficit ct 
interitum. Sin ratione alicujus eorum qua insunt ; 
aut ratione quantitatis, atque accretionem ac de- 





ἀλλοίωσιν. Εἰ δὲ κατὰ τὸ περὶ αὐτὸ, ποιεῖ τὴν κατὰ 
τόπον μεταδολήν᾽ ὁ γὰρ τόπος, οὔτε αὐτό ἐστι τὸ 
xivo)pevov, οὔτε τι τῶν ἐν αὐτῷ" ἀλλὰ τοῖς xtvou- 
μένοις παρέπεται, καὶ περὶ τὰ χινούμενά ἐστι. 


eretionfim. facit: aut ratione qualitatis, tumque alterationem efficit, Sin denique. ratione alicujus quod 
sit circa ipsum, molum secundum locum facit. Nam locus, nec ipsum est quod movetur, nec eodem 





alii 
a ortum autem et interitum hoc interest; 
quod ortus sit progressus a on esse ad esse. Nam 
quod prius non erat, hoc oritur; interitus contra, 
ab esse ad non esse mutatio est. Quod vero ad ac- 
eretionem et decrelionem speclat; accretio est 
wiotus ad majus; decretio autem, ad minus. In al- 
teratione rursum, sunt. oppesit:e affectiones : puta 
opponitur calefactio refrigerationl, et candori ni- 
gredo. Quocirca opponuntur, interitus. quidem 
ortui ; decretio autem aceretioni : alterationi vero, 
tum id quod peculiariter oppositum est, tum etiam 
quies; v. gr., calefac:ioni , tum refrigeratio, tum 
tur: nam cum res calefactioni sub- 
im acceperit, atque ad summum calo- 
rem pervencrit, tum quiescit, et calefieri desinit. 
Mtidem etiam mutationi secundum locum, tuin con- 
rarius motus, tum quies opponitur : contrarius 
nimirum motus, ut motus sursum motui deorsum : 
quies vero; nam si quis glebam sursum jaciat, non 
prius deorsum movebitur, quam intercesserit quies. 
aliqua. Caeterum coelesti motui nullus. motus. con- 






trarius est. Videtur autem, alteratio motus reliquos c. 


onscctari. Nam et qued procrcatur, et quod. inte- 
rit, οἱ quod augetur, εἰ quod decrescit, quodque 
loci mutatione movetur, omnino alteratur. In natu- 
ralibus tamen motibus, quanquam alterationem 
reliquos motus comitari reperimus; fieri tamen 
potest ut res aliqua alteratione mutetur, ac nihilo- 
minus nullo alio motu moveatur, uti contingit in 
lapide. Hic enim calore afficitur et frigore; nec ta- 
men augetur aut desinit, Atque ita demum in mo- 
tibus aliis. Quapropter, etsi alteratio reliquos motus 
comitatur, ipsa tamen secundum se considerari 
potest : hineque compertum lit illorum discrimen. 

Mulalio son motus stricte. — Verum Aristoteles, 
baudquaquam mutationem motum appellat. Etenim 








qua sunt in ipso, sed comitatur ea qua moventur, et circum ipsa est. 


Διαφέρει δὲ γένεσις καὶ φθορά. Γένεσις μὲν γάρ 
ἔστιν ἡ ἀπὸ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι πρόοδος 
ὅπερ γὰρ οὐχ ἦν πρότερον, τοῦτο γίνεται. Ἢ δὲ 
φθορὰ, τὸ ἀνάπαλιν, καὶ ἀπὸ τοῦ ὄντος εἰς τὸ μὴ εἶναι 
μεταδολή. Αὔξησις δὲ xat elut αὔξησις μὲν γάρ 
ἔστιν, ἡ ἐπὶ τὸ μεῖζον κίνησις" μείωσις δὲ, ἡ ἐπὶ τὸ 
ἔλαττον. Ἐν δὲ τῇ ἀλλοιώσει πάλιν, τὰ ἀντιχείμενα 
πάθη, θερμότης ψύξει, τῷ λευχῷ τὸ μέλαν. “Αντίκειται 
τοίνυν τῇ μὲν γενέσει φθορὰ, τῇ δὲ αὐξήσει μείωσις, τῇ 

δὲ ἀλλοιώσει τὸ ἀντιχείμενον χαὶ ἢ ἢρεμία. ᾿Αντιχεί- 

μενον μὲν θερμάνσει ψύξις ἢρεμία τε. “Ὅταν vxo 
λάδῃ πέρας τὸ θερμαινόμενον, καὶ ἔλθῃ ἐπὶ τὴν 
ἄκραν θερμότητα, ἢρεμεῖ καὶ παύεται τοῦ θερμαί- 
νεσθα:" οὕτω xal τῇ κατὰ τόπον μεταδολῇ xal $ 
ἐναντία κίνησις ἀντίχειται, καὶ ἡ ἠρεμία. "Evav:ta 
μὲν γὰρ, ὡς ἡ ἄνω χίνησις τῇ χάτω" ἠρεμία δέ" 
ἐὰν γὰρ βῶλον ῥίψῃτις ἐπὶ τὰ ἄνω, οὐ πρότερον ἐπὶ 
τὰ χάτω κινηθήτεται, πρὶν ἠρεμία τις γένηται. Τῇ 
δὲ οὐρανίᾳ χινήσει οὐκ ἔστιν ἐναντία χίνησις. Δοχεῖ 
δὲ ἢ ἀλλοίωσις παρέπεσθαι ταῖς λοιπαῖς κινήσεσι. 
Καὶ γὰρ, καὶ τὸ γινόμενον, χαὶ τὸ φθειρόμενον, χαὶ 
τὸ αὐξάνον, καὶ τὸ μειούμενον, καὶ τὸ χινούμενον 
κατὰ τόπον, πάντως ἀλλοιοῦται, Ἐπὶ δὲ τῶν φυσι- 
χῶν κινήσεων, εἰ καὶ εὑρίσχομεν παρεπομένην τὴν 
ἀλλοίωσιν ταῖς λοιπαῖς κινήσεσιν, ὅμως ἐνδέχεται 
ἀλλοιοῦσθαι μὲν, μὴ μέντοι κινεῖσθαι καθ᾽ ἑτέραν 
χίνησιν, ὡς ἐπὶ λίθου. Οὗτος γὰρ θερμαίνεται xal 
ψύχεται" καὶ οὔτε αὔξει οὔτε λήγει " καὶ ἐπὶ τῶν 
λοιπῶν ὁμοίως. Ὥστε εἰ καὶ παρέπεται ἀλλοίωσις 
ταῖς λοιπαῖς χινήσεσιν, ὅμως ἐνδέχεται αὐτὴν χαθ᾿ 

ξαντὴν θεωρεῖσθαι " ὅθεν ὡμολόγηται αὐτῶν τὸ διά- 
qopov. 


Κίνησιν δὲ οὐ λέγει (0) ὁ ᾿Αριστοτέλης τὴν μετα- 
δολήν. Ἐν γὰρ 


in quinto Physicorum, probavit ortum οἱ interi- Ὦ σεως, ἀπέδειξε 


lum mutationes quidem esse, non motus : eo quod 
wioius ita Gat, ut res interim salva et incolumis 
maneat. Quod si alterationi ac mutationi locali duo 
contraria esse diximus, nempe contrarium motam, 
οἱ quietem ; utique sciendum omnino est, posse 
alia et alia ratione duo quedam uni contraria esse. 


μὲν εἰσι" χινήα 
ζομένου τοῦ πρ 
καὶ τῇ κατὰ τ 
εἶναι, τὴν τε. 
ἰστέον ὡς οὐκ 
εἶναι ἐναντία. 


NOTE. 


(40) Κίνησιν δὲ o A£ yet. Verum Aristote.es, otc. 
Ex Philosoplro sex motus species numeraverat, et 
inprimis generationem et corruptionem. Monet ta- 
men, Ammonio auctore, Aristolelem, lib. v Physic. 
mutationem ideo dislinxisse ἃ motu, ut genera- 
tonem et corruptionem esse motus proprie dictos 
negaverit. Philosophi mentem Ammouius explicat, 








5 quadam ; δι ποῦ vk 


et eorru| mot 
quibus Noster rate? 


653 DIALECTICA. 654 
στέρησις" ἣ δὲ ἀντιχειμένη, χυρίως, ὡς θερμάνσει A Quies nimirum contraria est, ut habitas, et priva- 


qu£. tio; at oppositus motus proprie contrarius est, uti 
refrigeratio calefactioni. 
ΚΕΦΑΛ. ZP'. 64 CAP. LXII. 
Περὶ τοῦ ἔχειν. De habere. 


Τὸ ἔχειν κατὰ ὀκτὼ τρόπους λέγεται. Ἢ γὰρ ὡς Habere octo modis dicitur. Aut enim, ut habitum 
ἕξιν xai διάθεσιν, ἢ ἄλλην ποιότητα" λεγόμεθα γὰρ οἱ dispositionem, aut aliam qualitatem; etenim 
ἔχειν ἐπιστήμην xal ἀρετήν. Ἢ ὡς ποσόν λέγεται — Scientiam ac virtutem habere dicimur. Aut ut 
γὰρ τρίπηχυ μέγεθος ἔχειν τὸ ξύλον. Ἢ ὡς οὐσίαν — quantum : lígnum enim tres cubitos magnitudinis 
περὶ οὐσίαν, ὅπερ ἐστὶ γενικώτατον γένος. Τοῦτο δὲ, — babere dicitur. Aut ut substantiam circa suhstan- 
ἣ περὶ ὅλον τὸ σῶμα, ὡς χιτών ἣ περί τι μέρος, | tiam; quod quidem est universalissimum genus. 
ὡς δακτύλιος ἐν δακτύλῳ" ἣ ὡς μέρος ἐν ὅλῳ“ λὲ: Hoc porro velcircum universum corpus, ut vestes - 
τόμεθα γὰρ ἔχειν χεῖρα " ἣ ὡς ἐν ἀγγείῳ, ὡς λέγος — aut cirea aliquam partem, ut annulum in digito. 
μεν οἶνον ἔχειν τὸ χεράμειον᾽ ἣ ὡς χτῆμα λεγόμεθα Αὖ partem in toto; dicimur enim habere manum. 
γὰρ οἰχίαν ἔχειν, ἢ ἀγρόν" λεγόμεθα δὲ xal γυναῖχα — Aut ut in vase; uti amphora vinám habere dicitur. 
ἔχειν, xal ἣ γυνὴ ἄνδρα ἔχειν λέγεται" ἔοικε δὲ οὗτος D Aut ut. possessionem; domum enim, aut agrum 
ὁ τρόπος ἀλλότριος εἶναι τοῦ ἔχειν, ἐπειδὴ ἀντιστρέ. habere dicimur.Quin et uxorem dicimur habere ; 
φει. Οὐδὲν γὰρ μᾶλλον σημαίνει ἔχειν τὸν ἄνδρα οἱ uxor item virum habere dicitur. Videtur autem 
γυναῖκα, ἢ τὴν γυναῖχα, ἄνδρα. Οὐδὲ γὰρ ἕτερον - hic modus ab babere alienus esse, quoniam cen- 
ἑτέρου ἐπικρατεῖ, ἀλλ᾽ ἴσως καὶ ἀδιαφόρως ἔχουσιν. — versionem admittit. Neque enim magis viram 
Εἰ δὲ xat ὁ κτήτωρ ἔχει χτῆμα, xal τὸ χτῆμα χτή- habere uxorem signiflcat; quam uxorem virum. 
copa, xai ἀντιστρέφει. ᾿Αλλ᾽ οὐχ ὡς ἀνὴρ yovatxa, — Neuter enim alterum exsuperat; verum que 8€ 
καὶ γυνὴ ἄνδρα. Ὁ γὰρ χτήτωρ αὐτοχρατὲς xal — sine discrimine sese invicem habent. Quanquam 
κυριώτατόν ἐστι τοῦ xvhuatoz* xal διὰ τοῦτο μᾶλ- — autem possessor quoque przdium, ac rursus prae 
λον, ὁ μὲν χκτήτωρ ἔχειν λέγεται, τὸ δὲ χτῆμα, dium possessorem habere dicatur, atque hzc inter 
ἔχεσθαι. se convertantur; at non tamen ut vir uxorem, ac 
uxor virum. Etenim jus omne ac dominium in predium possessori competit; eaque dec causa, pos- 
sessor potius babere, predium autem haberi dicitur. | 

Δῆλον 6k, ὅτι τὸ ἔχειν τῶν ὁμωνύμων ἐστί. Τινὲς lilud autem minime dubium, quin habere in 
δὲ τοσαύτας διαφορὰς λέγουσι τοῦ ἔχειν, ὅσας xal — squivocorum numero sit censendum. Nonnulli 
τοῦ ποιεῖν, xal τοῦ πάσχειν. Ὡς γὰρ τὰ ποιοῦντα, C porro ejus quod est habere, totidem differentias 
xai τὰ πάσχοντα, ἣ ἔμψυχά ἐστιν, ἢ ἄψυχα " οὕτω " essedicunt, quot sunt ejus quod est agere et pati. 
xai ἐνταῦθα * ἣ ἔμψυχόν ἐστι τὸ ἔχον, xal τὸ ἐχόμε- Uti enim ea qux agunt. ac patiuntur, vcl sunt ani- 
vov, ἢ ἄψυχον. Πῶς οὖν τῶν διαφόρων γενῶν αἱ αὐταὶ — mata vel inanimata : eodem modo lic quoque, 
διαφοραὶ ἔσονται; ᾿Αλλ᾽ ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι τὸ ἔχειν, aut. animatum est id quod habet, et habetur, aut 
1| περὶ ὅλον τὸ σῶμά ἔστιν, ἣ περὶ μέρος" χαὶ πάλιν inanimatum. Qua igitur ratione diversorum ge- 
τοῦτο, ἣ ἀμυντήριόν ἐστιν, ἣ κόσμος. nerum eadem erunt differenti:e * verum responderi 
potest: id quod est habere, aut circa totum corpus esse, aut circa partem. Atque hoc rursus, aut δὰ 
propulsandas injurias esse accommodatum, aut ad ornatum. 


* 


ΚΕΦΑΛ. XT*. CAP. LXIII. 
Περὶ àxogárcsuc, ἀἁποφάσεώς τὸ xal xazagá- De enuntiatione, affirmatioue et negatione. 
σξως. 
Χρὴ γινώσχειν ὅτι ἡ κατάφασις καὶ fj ἀπόφασις, Affirinatio εἰ negatio. Contradictoriarum — sera 


ἀπόφανσις λέγεται. Κατάφασις μὲν οὖν ἐστιν ἡ ση- altera. — Sciendum est, tam affirmationem, quam 
μαίνουσα τί τινι ὑπάρχει" τουτέδτι, τί ὑπάρχει τις — negationem, enuntiationem esse. Atque affirmatio 
οἷον, Σωχράτης σοφός ἐστι“ Σωχράτης περιπατεῖ. quidem est, quz, quid alicui insit, id est, quid 
᾿Απόφασις δὲ, ἡ δηλοῦσα τὸ μὴ ὑπάρχον τινὶ, ἤγουν. D aliquis sit, significat; ut Socrates sapiena est : 
vl οὐχ ἔστι τις οἷον, ὁ δεῖνα οὐχ ἔστι σοφός" ὁ δεῖνα — Socrates ambulat. Negatio autem, qux, quid ali- 
οὐ περιπατεῖ. Ἐπειδὴ ὃὲ πάσῃ χαταφάσει ἀντίχει- cuj non insit, id est, quid aliquis non sit, osten-: 
ται ἀπόφασι:, xal πάσῃ ἀποφάσει χατάφχσις ἡ dit: uti, hic non est sapiens; ille non ambulat, 
ἀπόφασις fj ἀντιχειμένη τῇ χαταφάσει, καὶ ἢ κατά- Quoniam autem omni affirmationi, nogatio; item- 
φασις fj ἀντιχειμένη τῇ ἀποφάσει, ἀντίφασις λέγε- que omni negationi, affirmatio adversatur; negatio 
ται" ἀνάγχη δὲ τὴν μίαν ψεύδεσθαι, χαὶ τὴν μίαν 68 qua affirmationi opponitur, οἱ affirinatio ea 
ἀληθεύειν. qua negationi adversatur, contradictio dicitur. 
Porro alteram falsam, alteram veram esse necesse 
est. 
ΚΕΦΑΛ. E. 65 CAP. LXIV. 
Περὶ ópov, xal προτάσεως, xal cvAAori pov. De termino, et propositione, et syllogismo. 
Χρὴ γινώσχειν ὅτι σχοπὸν ἔχει fj λογιχὴ πρα- Demonstratio l.gici muneris. Quid. terminus. 


055 - 


S JOANNIS DAMASCENI 


655 


Observandum est, hoc logici muneris esse, uL de de- A γματεία περὶ τῆς ἀποδείξεως διαλαθεῖν, Ἢ δὲ ἀπ-:- 


monstratione pertraclet. Demonsiratio autem syllo- 
gismus est. Syllogisnius porro ex duabus veris propo- 
sitionibus οἱ conclusione conflatur, v. gr. ut animam 
immortalem esse demonstrem, ita probo : Quidquid 
perpetuo moluagilur, immortale est. Rxec est proposi- 
tio. Deinde alteram propositionem adjungo, e! dico: 
Anima perpeluo moi& agitur. Sequitur conclusio : 
Anima ergo immortalis est. Unaquaque autem pro- 
jpositio ex terminis constat. Quslibet enim propo- 
, sitionis dictio terminus appellatur. Nam terminus 
'&st, in quem propositio resolvitur. Exempli gratia, 
in hac propositione : Quidquid perpetuo mota agitur, 
immortale est; quidquid, terminus est, utpote pro- 


δειξις συλλογισμός ἔστι" ὁ δὲ συλλογισμὸς σύγχειται 
ix δύο ἀληθῶν προτάσεων, xal τοῦ συμπεράσματος" 
οἷον, θέλων ἀποδεῖξαι ὅτι ἢ ψυχὴ ἀθάνατός ἐστι, 
λέγω Πᾶν ἀειχίνητον (41) ἀθάνατόν ἐστιν" αὕτη 
πρότασίς ἐστι. Λέγω δὲ xai δευτέραν πρότασιν“ Ἢ 
ψυχὴ ἀεικίνητός ἐσειν. Εἶτα τὸ συμπέρασμα" Ἢ 
ψυχὴ ἄρα ἀθάνατός ἐστιν. "Exáctr γὰρ λέξις τῇς 
προτάσεως ὄρος λέγεται. Ὅρος δὲ λέγεται, εἰς ὃν 
ἀναλύεται fj πρότασις" οἷον dj πρότασις λέγει" Πὰν 
ἀδικίνητον ἀθάνατόν ἐστι" τὸ Πᾶν ὄρος λέγεται, 
ὡς μέρος προτάσεως " xai τὸ ἀεικίνητον, ὁμοίως 
ὅρος λέγεται καὶ τὸ ἀθάνατον, ὄρος λέγεται " xot 
τὸ, ἔστιν, ὄρος λέγεται (42). 


positionis pars : ρεγραίωθ mou αφίϊαν, item terminus dicetur; immortale, itidem terminus dicitur . 


' ac demum, est, ternsinus dicitur, 


Ut bonus syllogismus. — lllud auem scire con- B Χρὴ δὲ γινώσχειν ὅτι δεῖ πάσας τὰς προτάσε'ς 


venit, necessarium csse, ul propositiones onines 
vera sint, ac conclusio propositionibus respon- 
deat. Nam si vel propositionum altera, vel conclu- 
sio, falsa invenixtur, paralogismus, lioc est captio- 
Sum argumentum, nom syllogismus erit. Porro 
quinque ista, nempe vox simplex, nomen, verbum, 
dictio, terminus, nihil inter sc ratione subjecti dif- 
ferunt, sed secuudum Bhabiludinem duntaxat : 

v. gr. homo, ut simpliciter aliquid significat, sim- 

plex vox dicitur : ut autem subjectum, nomen 
. vocatur : ut vero rationem praedicati obtinet, ver- 
| bum : ut rursum pars est affirmationis et negatio- 
nis, dictic: ut denique propositionis ac syllogismi 
pats, terminus appellatur. 

Quid verbum dialecticis. — Sciendum est autem 
in propositione, hoc est, in affirmatione οἱ nega- 
tione, subjectum quidem, nomen dici : quod autem 
predicatur, verbum. Exempli gratia, propositio 
est, homo ambulat : in ea, home subjectum est, ac 
nomcep dicitur; ambulat autem, praedicati rationem 
obtinet, ét dicitur verbum. Ac rursum in his ver- 
bis, Soerates bonus est; Socrates subjectum est, ac 
nomen dicitur : bonus est, praedicati locum tenet, 
ac verbum nuncupatur, utpote affirmationis pars : 
tametsi alioqui apud grammaticos, bonus dicetur 
esse nomen. Alque ut. summatim dicam , illud 
qmne quod est comitatur, verbum est. 

Mjud item sciendum, uihil inter hxc quinque 
discrimiois essc, nempe inter enuntiationem, pro- 


ἀληθεῖς elvat, xai τὸ συμπέρασμα ἀκολουθεῖν ταῖ- 

προτάσεσιν. El γὰρ εὑρεθῇ, ἣ pla. τῶν προτάσεων 

Ψευδὴς, ἣ τὸ συμπέρασμα, παραλογισμός ἔστι. xax 

οὐ συλλογισμός. Ἔτι δὲ ἁπλῇ φωνῇ, ὄνομα, fuc, 
φάσις, ὄρος " ταῦτα τὰ πέντε, χατὰ μὲν τὸ ὑποκεΐ- 
μενον, οὐδὲν ἀλλήλων διαφέρουσι" μόνον δὲ χατὰ 
τὴν σχέσιν ἐστὶν αὐτῶν fj διαφορά" οἷον, ἄνθρωπος, 
ὡς μὲν ἁπλῶς σημαντιχὸν, λέγεται ἀπλῆ φωνῇ " 
ὡς δὲ ὑποχείμενον, λέγεται ὄνομα" ὡς δὲ τάξιν 
ἐπέχον τοῦ κατηγορουμένον, λέγεται ῥῆμα ὡς δὲ 
μέρος καταφάσεως xal ἀποφάσεως, λέγεται φάσις" 
ὡς δὲ μέρος προτάσεως xai συλλογισμοῦ, λέγεται 
ὄρος. 


C Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὅτι ἐν τῇ προτάσει, ἤτοι χατα- 
φάσει καὶ ἀποφάσει, τὸ μὲν ὑποχείμενον, ὄνομα λέ- 


γεται" τὸ δὲ κατηγορούμενον λέγεται ῥῆμα. Οἷον, 
χατάφασίς ἔστιν, ἄνθρωπος περιπατεῖ" τὸ ἄνθρω- 
πος, ὑποχείμενόν ἐστι, χαὶ λέγεται ὄνομα" τὸ περι- 
πατεῖ, τάξιν ἔχει χατηγορουμένου, xai λέγεται ῥήμα" 
Σωκράτης ka óc ἐστι" τὸ Σωχράτης, ὑποχείμενόν 
ἐστι, xal λέγεται ὄνομα " τὸ καιϊός ἐστι, τάξιν ἔχει 
κατηγορουμένου, xal λέγεται ῥῇμα, ὡς μέρος κατα- 
φάσεω:" εἰ xal παρὰ τοῖς γραμματιχοῖς ὄνομα λέ- 
γεται τὸ, καλός xol ἁπλῶς, ᾧτινι ἀχολονθεῖ τὸ, 
ἔστι, ῥῆμά ἐστιν). 


Ἰστέον δὲ ὅτι τὰ πέντε ταῦτα οὐδὲν ἀλλήλων δι- 
ἐνήνοχεν, ἀπόφανσις, πρότασις, πρόδλημα, ἕνστασς, 


VABRIZE LECTIONES. 


j lic addunt tres codd. Logice fusioris, xai ἐν τῇ ἀποφάσει, xal ἐν τῷ χαταφάσει, χἂν ὄνομά ἐστι, 


χἂν ῥῆμα, ῥῆμα 


λέγεται παρ᾽ αὐτοῖς φιλοσόφοις, ὡς xat 


ρούμενον. Ác in negatione perinde ac in 


affirmattone, sive verbum sit, sive nomen, verbum a philosophis dicitur, qua praedicatum est. 


NOTA. 


.(M) Hav ἀειχίνητον. Omne quod perpetuo motu 
agitur, elc. lloc est argumentum, quo Plato im- 
mortalitatem animorum probabat, de quo legendus 
Marsilius Ficinws in Phedonem. Mo etiam Patrum 
nonnulli incaute usi sunt, eum uon adverterent, 
eo perinde Platonem animz belluinz incorruptio- 
neni intulisse. 


(49) Kal c^, Ectiv, ὄρος Aéyecai. Ac demum, est, 
terminus. dicitur. Quo auctore hoc. scripserit, nc- 
δεῖ, Nostrates verbunr, est, copulam vocant, non 
terminum : Blenmydas προσχατηγορούμενον, 4. d. 
praedicatum. adjunctum. At vero. ipse quoque tec- 
minuu  ópov illud esse ait. 


e 


μένας προτάσεις γίνεται τὸ συμπέρασμα, μὴ δεόμε- 
νον ἔξωθεν ἑτέρας τινὸς συστάσεως, Flan de 
ϑεώρημα συντεῖνον εἰς afpeacy χαὶ φυγὴν, ἤγουν εἰς 
ἄρνησιν xal συγκατάθεσιν, πρὸς γνῶσιν δὲ xal θεω- 
Plav. Πύσμα ἐστὶν ἐρώτημα, διεξοδιχὴν, ἤγουν 
πλατεῖαν ἀπαιτοῦν ἀπόχρισιν. Διαφέρει γὰρ ὁ ἐρω- 
τηματιχὸς λόγος τοῦ πυαματιχοῦ, ὅτι τῷ piv ἐρω- 
τηματιχῷ ταχεῖα ἕπεται ἡ ἀπόχρισις, ἤγουν δι᾽ ὀλίγων" 
Ἰὰ πολλῶν λόγων. 

κατὰ πεῦσιν χαὶ 

kx τῶν προοιμίων 

ἰάστασις δὲ, ἡ δε- 


δεικνύουσα δὲ, ὡς - 


μενον. Λημμάτιόν 
ἧμενον, πρὸς χκατα- 
σις 5, ἤγουν δόξα, 
λους μὲν συμφω- 
νούντων. Κοινὴ δὲ 
γουμένη " οἷον, ὅτι 
τράδυξος ὑπόλ: ψίς 
ἤγουν ξένη ἔννοια, 


DIALECTICA. 


l 
mecessario ex iis quz sunt posita, esse conlingit, 
propter illa quz posila sunt. Etenim ob positas 
propositiones, fit conclusio, nulla alia externe pe- 
Aita confirm: ie opus habens. Qugstio, est propo- 
sita intellectui inquisitio tendens ad eleciionem vel 
fugam ; hoc est, ad inficiationem, vel cons: 
Percontatio, est interrogatio diffusaw ac prolixam 
responsionem postulans. Hoc en 
oralio a percontatoria differt, qued interrogatoriam 
velox (hoc est, paucis concepta) responsio sequi- 
iur: percontatoriam autem, prolixa, et mulis 
verbis, Charaeter dialogieus dicitur , qui sciscila- 
tione et responsione constat. Instantia, est quie ab. 
ipso initio orationem evertit. Antiparastasi 
depulsio, est quz id quod ab adversario di 
verum quidem admitti, sed rei proposi 
detrimenti afferre ostendit. Leuypa, id est assum- 
ptum, est quod ui certuni et indubitatum ad alicu- 
jus rel probationem assumitur. Hieresis est senten 
ia, seu opinio multorum hominum inter sc quidem 
vonsenlentium; ab aliis autem disseuticntium. 
















λεγε τὸ ὄν" xal ὡς p Communis notio, ost de qua inter omnes constat ; 


" 


ἃ communi existimatione oj 


velut, solem esse, Thesis, est viri alicujus, sapien- 
io; id est, nova quzdam, insolensque 








quiens unum esse dicebat: ilud item eracliti, qui omnia moveri 


] ογύμενον, d τὸ ὑπὸ 
πολλῶν χατηγορούμενον. Κοινὸν δὲ τετραχῶς λέγε- 
ται" ἢ τὸ εἰς τὰ μέρη διαιρετὸν, ὡς ἡ χληρουχου- 
μένη γῆ ἢ τὸ ἀδιαίρετον ἐν χρήσει χοινῇ παραλαμ- 
Gavópevov, οὐχ ἅμα δέ" ὡς εἷς δοῦλος, ἣ εἷς ἵππος 
δύο δεσποτῶν, ποτὲ μὲν τοῦδε, ποτὲ δὲ τοῦδε τὴν 
πέλευσιν πληρῶν" ἢ τὸ ἐν προχαταλήψει ἰδιοποιού- 
μένον, εἰς δὲ τὸ χοινὴν ἀναπεμπόμενον, ὡς ὁ ἐν 
θεάτρῳ τόπος, ἢ ἐν βαλανείῳ" ἢ τὸ ἀδιαίρετον εἰς 


Commune quatuor modis. Quid sit per se dici. — 
Commune, est quod in multie consideratur ; aut 
quod de multis praedicatur. Commune. autem. qua - 
tuor modis di r: nempe, aut quod in partes 
dividi potest, ut terra quae in pl ;eredes. distri- 
buitur. Aut quod sine divisione in communem 
usum adbibelur; non lamen uno eodeuque tem- 
pore: uL servus unus, aut unus equus duorum 
dominorum, nunc hujus, nunc illus imperium 











659 S, JOANNIS DAMASCENI 660 


exsequens. Aut quod licet. occupatione. proprium A xotvhv καὶ τὴν αὐτὴν ἔννοιαν προθαλλέμενον, ὡς ἡ 
usurpetur, in comniune tamen remittitur, ut G7 φωνὴ τοῦ χήρυχος. Κατὰ τοῦτον tbv τρόπον xeh 
locus in theatro, vel in balneo. Aut denique, quod ληφθῆναι ἐπὶ τῶν ὁμωνύμων καὶ συνωνύμων, ὧν 
hdivise ad conmunem et eamdem intelligentiam ὄνομα xotvóv. Ka0' αὑτό ἐστι, «b πρώτως xal xaz' 
profertur ; ut. prconis vox. Atque hoc modo in οὐσίαν προσόν τινι, xal οὗ χατὰ συμδεδηχὸς, ὡς τὸ 
aquivocis et univocis debet accipi quod dicitur : λογιχὸν τῷ ἀνθρώπῳ. Καθόλου δέ ἐστι, τὸ πολλὰ 
Quorum nomen est. commune. Per se est, quod pri- σημαῖνον, ὡς ἄνθρωπος, ζῶον, οὐσία. Κατὰ συμὄε- 
N)Um ac per essentiam alicui inest, ac non per ὄδηχός ἐστιν, ὃ δύναται ὑπάρχειν τινὶ, καὶ μὴ ὑπάρ- 
accidens, ut esse rationale, homini. Universale — yetw, ὡς τῷ ἀνθρώπῳ τὸ νοσεῖν, καὶ «b ὑγιαίνειν. 
est, quod multa significat; ut homo, animal, sub- Ποιεῖν λέγεται ἐπὶ τῶν ποιητιχῶν τεχνῶν, ἐφ᾽ ὧν 
stantia. Per accidens, est quod potest alicui ines- διαμένει τὸ γινόμενον" ὡς ἐπὶ τεχτονιχῇς, xal τῶν 
se, vel abesse; ut homini sgrotare, vel sanum τοιούτων * διαμένει γὰρ μετὰ τὴν ποίησιν fj χλίνη. 
esse. Facere dicitur in artibus effectricibus, in Πράττειν δὲ λέγεται, ἐφ᾽ οὗ οὐ διαμένει τὸ ἔργον !, 
quibus remanet res qua sit, ut in fabrili, οἱ simi- ἤγουν ἀποτέλεσμα * ὡς ἐπὶ τῆς αὐλητιχῆς xat ὀρχη- 
libus. Absoluta enim effectione, remanet lectus. στιχῇς. Θεωρεῖν λέγεται τὸ νοεῖν, τὸ ἀστρονομεῖν, 
Agere autem dicitur in iis in quibus non remanet P τὸ γεωμετρεῖν, καὶ τὰ τοιαῦτα. 

opus, id est quod fuit effectum ; ut in tibi Judo, et saltatione. Contemplari dicitur, intelligere; 
astrogomize , geometrie ac similibus operam darc. 

De subtili consideratione. Duplex ἐπίνοια, seu Τὴν ἐπίνοιαν (45) ὁ ἀληθὴς λόγος διττὴν ἀπο- 
subiilis ratio, quam ens rationis vulgo dicimus. — φαίνεται. Ἢ μὲν γὰρ, οἷον ἐπέννοιά τις καὶ ἕπεν- 
Ἑπίνοιαν, vel subtilem considerationem , vera θύμησίς ἐστι, τὴν ὁλοσχερῇ τῶν πραγμάτων, καὶ 
doctrina duplicem esse pronuntiat. Altera enim ἀδιάρθρωτον ἐξαπλοῦσα xal διασαφοῦσα θεωρίαν 
est, velut ἐπέννοια quadam, ac ἐπενθύμησις " Βοος xax γνῶσιν * ὡς τὸ αἰσθήσει δόξαν εἶναι ἁπλοῦν, 
est, aceuratior quz&dam ac secunda cogitatio, quie τῇ πολυπραγμοσύνῃ πολυμερές τε xal ποικίλον ἀνα- 
totam et implicatam rerum speculationem, atque φαίνεται" οἷον ὁ ἄνθρωπος ἁπλοῦς φαινόμενος, τῇ 
cognitionem explicat, ac declarat : ut quod sensui ἐπινοίᾳ διπλοῦς χατανοεῖται, ἐχ ψυχῆς τε χαὶ σώ- 
simplex videbatur, per longam et curiosam mentis ματος συγχείμενος. Ἡ δὲ, ἀνάπλασμα. διανοίας τυγ- 
indagationem varium et multiplex esse appareat, χάνει, κατὰ συμπλοχὴν αἰσθήσεώς τα καὶ φαντασίας 
v. στ. ho:no qui simplex esse videtur, subtili cogi- ἐχ τῶν ὄντων τὰ μηδαμῶς ὄντα συντιθεῖσα xal 
tatione duplex intelligitur ; ex corpore scilicet οἱ δοξάζουσα. Τοιαύτη δέ ἐστιν ἡ τῶν ἱπποχενταύρων, 
anima concretus. Altera autem figmentum est C χαὶ σειρήνων, xoi τραγελάφων μυθοπλαστία. Tov 
cogitationis animi, per conjunctionem sensuum ac ὅλων γὰρ τὰ μέρη λαμβάνουσα, καὶ Ex τῶν μερῶν 
facultatis imaginantis, ex iis quz sunt,ea que ἄλλο τι συντιθεῖσα, χατὰ πολλὴν ἐξουσίαν τε xal 
Ron sunt componens et sstimans; cujusmodi est εὐχολίαν, τὰ μηδαμῶς ἐν ὑποστάσει τε xal οὐσίᾳ 
hippocentaurorum, et sirenarum, et tragelapho- θεωρούμενα, ἐν τῇ διανοίᾳ, χαὶ τοῖς λόγοις &v- 
rum fabulosa confictio. Universorum enim partes ἐπλασεν᾽ εἶτα χαὶ ταῖς ὕλαις διαμορφουμένη, ἀνει- 
accipiens, atque ex partibus aliud quidpiam com- δωλοποίησεν * αὕτη δὲ λέγεται ψιλὴ ἐπίνοια. 
ponens, arbitratu ac libitu suo, ea quz nullo modo conspiciuntur in rerum natura, aut exsistere Ín- 
telliguntur, in animi cogitatu ac rationibus finxit, subindeque in materia concinnans, simulacra 
idolaque formavit. Mac autem, simplex cogitatio dicitur. 

Garrulitas, est, duin quis ea qua in aliquo con- [᾿Αξολεσχία ἐστίν", ὡς ἐάν τις τὰ ἕν τινι περι- 
tinentur, de eo quod Continet, enuntiat ac przedi- εχόμενα χατηγορήσῃ τοῦ περιέχοντος “ οἷον περι- 
cat. v. gr. in homine animal et bipes continentur, ἐχεται ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, τὸ ζῶον xal τὸ δίπουν, xal 
et in Socrate album et musicum. Si quis ergo ea p ἐν τῷ Σωχράτει τὸ Aeuxbv , xal τὸ gouctxóv* ἐὰν 
de homine, ant de Socrate predicet, hoc modo, οὖν τις ταῦτα χατηγορήσῃ τοῦ ἀνθρώπου, f| τοῦ 
liomo est animal bipes : Socrates est quiddam mus- Σωχράτους, λέγων" Ὁ ἄνθρωπος ζῶον δίπουν" ὁ 
sicum, album, ille nugatur et garrit, idem multo- Σωχράτης μουσιχὸν, Aeuxóv* ἀδολεσχεῖ, τὸ αὐτὸ 
ties repetens. Hzc enim nugacitatem et garrulita- λέγων πολλάκις. Ταῦτα γάρ ἔστιν ἀδολεσχία. Διότι 


VARLE LECTIONES. 


k Duo verba hzc addo ex Colb. Regg. Set S. llil. mss. multa, v. φιλοσοφίᾳ.  ! Edit. τὸ τέλος, pro 
τέλος, uL in N. et ft. 2928. Alii liabent, τὸ ἔργον : priores interpretes, opus; Que lectio verior est. 
$ Ex Reg. Medic;eo singulari, n. 1604, [lec addidit Combefisius, usque ad Ἕνωσις γίνεται. Assuta 
tameu videntur, aut. saltem loco. mota. Prius enim agendum erat. Περὶ dóo.ec y(ac, De nugacitate, quz 
oratio vitiosa est, ubi de orationis speciebus variis, quam de unius rei ad aliam habitudine. 


NOTE. 
(45) Τὴν ἐπίνοιαν. Subtiliorem considerationem, — Leontio. Utique praiverat Dasiiius lib. 1 Cont. 
ete, {Ππ-6 eadein totidem fere verbis reperi cap. 38 Eunomium. 
Collectan. , mss. contr. Severianos, tanquam ex 


662, 
»romune: quoniam hzc complectitur homo et 
ites, adeo ut. qui ea affirmaverit, et ista simul 
declarasse censeatur. 
Σχέσις ἐστὶν ἡ ἐγγύτης", xal ἀγάπη, ἤγουν De habitudine. — abitudo est εἰ propinquit; 
eis, καὶ ἡ χράτησις, xal ἡ μετουσία, xal cuv-  elamor sive amicitia. el possessio. et nartici 








ἀποκχαθισταμένης. v. gr. cam fax ab igne procedens, iterum igni red- 
ditur.] 
"H & χατὰ σύνθεσιν (45) Evol, ἔστιν ἡ εἰς ἄλ- Unio per compositionem et hypostaticg.— At vera 


ECTIONES. 


um juvat ad ea percipienda, quz de unionis specie- 
ittenda erant, vel subjicienda. 9 Cod. S. Hil. et. alii 
ἢ, καὶ τῶν τοιούτων. in Colb. cod. pervetusto, et in 
tur. 





YE. 


uibusdan 

[m huma- 
nitatis in Christo conjunctionerf significarent. 
Enimvero lrenzeus ea passim usus est, tum deinde 
Nazianzenus in ipsismet lucubrationi i i 
us inveciam ab Apollinaristis confusi 
lit. Concinit eidem Nemesius cap. 2 et 3. 
tamen Alex. in ep.stola ad Joannem Antiocl 
filetur se ab eis abhorrere, qui affirmarint , ὅτι 
χρᾶσις, quod temperatura , vel confusio, vel 
batio Dei Verbi (acta sit. cum carne. Idem de. 
in Commonit. ad. Ei ete. quidem, Nam 
Polemon Apollinarii discipulus magistfo acceptum 
retulisse fertur cap. 9 Collec ont, Sever. ut 
dicendo naturam unam Dei Verbi inearnatam, nou 
σύνθετος φύσις, nalura composila, sed σύγκρατος 
contemperata. laüsny yàp ἐπ᾽ ἀναιρέσει τῆς τῶν 
communionis, συναλοιφὴν exprimunt: unde Sulpi- φύσεων δυάδος τὴν φωνὴν μόνος ἡμῖν αὐτὸς ἀπ- 
tius ubi Arimineusi concilio, Photi- εκχύησεν * fanc enim vocem ad exterminandum δέπας 
num a Sabellio in wniowc dissewsisse ait, quod — rium naturarum numerum ipse solus (Apollinarius) 


















LJ 








S. JOANNIS DAMASCENI 


661 


wnio qux per compositionem fll, est partium inter A ληλα τῶν μερῶν χωρὶς ἀφανισμοῦ περιχώρῃησις * ὡς 


80, sine ullius detrimento, commeatio ; ut in anima 
e$ eorpore. Quam quidem unionem quidam Patres 
temperationem ae commistienem dixerunt ; atque 
etiam συμφυῖαν, id est, naturarum velut concretio- 
nefB quamdam ac connatiralitatem. Seiendum est 
4utem, nonnullos Patres eommistionis vocabulum 
istud in Christi mysterio minime admisisse ; at 
wütonem secundum ceompositionem, omnes ad 
unum recepisse. Unio autem bvpostatica"ipea est, 
queesz compositione exsurgit. Est itaque secundum 
hypestasim unum quod ex diversis naturis constat. 
Rursumque, per hypostasim unum illud est, 
aguoeeitur. Ac denique unio per hypostasim, est 

G9 Temperatura. — Temperatura autem est cor- 
porum apposiiio ac mutua qualitatum permeatio. 
Ac rursus, mistio est eorporum qualitates suas in 
se invicem commiscentium conjunctio. Mistio est 
substantiarum natura diversarum concursus, et 
qualitatum que illis insunt, mutua intursio. 

Bet etiam unio qux per juxtapositionem fit; 
estque similis illius quz fit per coaptationem. 

Unio personalis, et alie  Nestoriane. — Rursum 
personalis unio dieitur, cum quis alterius perao- 
^am subiens, ipsius, loco pro ipso verba facit. Ac 
praterea , unio est affectionis, ut amici ad ami- 
eum. At. Nestorius alias uniones commentus est, 
nempe secumtum dignitatem ac honorís :xequalita- 


quod ex 
natura accedens ad aliam hypostasim. 


B Κρᾶσι; δέ iow σωμάτων παράθεσις, πουοτήτων 


ἐπὶ ψυχῆς χαὶ σώματος, ἥντινα ἔνωσέν τινες αὖὐγ- 
Χρᾶσιν ἐχάλεσαν, ἤγουν συμφνῖαν. Ἱστέον δὲ ὅτι 
τινὲς τῶν Πατέρων τὸ τῆς χράσεως ὄνομα ἐπὶ τοῦ 
χατὰ Χριστὸν μυστηρίου οὐχ ἐδέξαντο, τὴν χατὰ 
σύνθεσιν ἅπαντες " αὕτη δέ ἐστιν ἡ χαθ᾽ ὑπόστασιν 
ἕνωσις, 3j κατὰ σύνθεσιν. Καθ᾿ ὑπόστασιν μὲν οὖν 
ἐστι, τὸ ἐχ διαφόρων φύτεων ὑφεστὼς πρᾶγμα" χαὶ 
πάλιν, χαθ᾽ ὑπόστασίν ἐστι, τὸ ἀχ δύο μὲν πραγμά- 
των, ἐν δνὶ δὲ προσώπῳ γνωριζόμενον. Καὶ ἔτι xa" 
ὑπόστασιν ἕνωσίς ἐστιν ἡ ἑτέρᾳ ὑποστάσει προστρέ- 
χουσα φύσις. 

duabus rebus, jn una tamen persoas 


ἀντέμδασις. Καὶ πάλιν, χρᾶσίς ἔστι σύζευξις 
σωμάτων ἀντιχιρνώντων ἀλλήλοις τὰς ἐν αὐτοῖς 
ποιότητας. Κρᾶσίς ἔστιν οὐσιῶν ἀλλήλαις ἑτεροίων 
συνδρομὴ, xal τῶν περὶ αὑτὰς ποιοτήτων ἀντεμ- 
Θυλή. 

Ἔστιν ἕνωσις, xal ἢ χατὰ παράθεσιν " ἔοικε δὲ 
«f κατὰ ἁρμονίαν. . 

Πάλιν ἕνωσις (46) λέγεται προσωπιχὴ, ὅταν τις 
«b ἑτέρου ὑποδυόμενος πρόσωπον, ἀντ᾽ αὐτοῦ τοὶς 
ὑπὲρ αὐτοῦ ποιεῖται λόγους " καὶ ἕνωσις σχετιχὴ, 
ὡς «Dou πρὸς φῇον. Ὁ δὲ Νεστόριος ἄλλας ἐπ- 
ἐνόει ἐνώσεις, χατὰ τὴν ἀξίαν φημὶ, καὶ ὁμοτι- 
μίαν, καὶ ταυτοδουλίαν, xai εὐδοχίαν, xai ὅὁμωνυ» 


tem, et voluntatem eamdem, complacentiamque, et ( μίαν. 


nudam nominis communitatem. 

In sione hypostatica nulla est. confusio aut cor- 
yuptio. — Sciendum est autem, in unione hyposta- 
tica, res spiritales haud secus illis uniri, qua ipsas 


Δεῖ δὲ γινώσχειν ὅτι ἐπὶ τῆς xa0' ὑπόστασιν 
ἑνώσεως, τὰ νοητὰ χαὶ ἕνοῦται τοῖς δυναμένοις 
αὐτὰ δέξασθαι, ὡς τὰ συνεφθαρμένα ^ χαὶ ἑνούμενα 


NOTAE. 


wobis in. lucem emisit , ΤΠ anonymus consarci- 
nator. Chalcedonensi definitione χρᾶσις rejicitur, 
sed ea cujus comes sit confusio, χρᾶσιν f| σύγ- 
χυσιν, temperaiuram sew con(usionem. linc Eulo- 
gius Alex. apnd Phot. cod. 220, χρᾶσιν tempera- 
inram. admisit , eam scilicet, inquit Photius, que 
confusionem non. annueret, οὔτε τῆς χράσεως οὐγ- 
υσιν αὐτῷ δηλούσης. Quo sensu Leontius, lib. ? 
tont. Eutych. unionem xazàX σύνθεσιν, secmudum 
compositionem, perinde esse ait, atque xatà συμ- 


TÀoxhv, f| »pdsw, secundum complicationem vel p 


r alionem. Theodoretus, dial. 2 in Incarnatione 
χρᾶσιν ἄχρατον ἀσύγχυτον, temperationem sine tem- 
yeratione et confusione agnoscit, instar illius qua 
aerem lux pervadit, ignis ferrum. Anastasium Án- 
tiochenum, et Sinaitam, Maxinrum, οἱ alios omitto, 
qui vocem eamden adhibuere. luo χράσεως tem- 
perature nomine libentius usi sunt, quam μέξεως ; 
quia tenperatio fluidorum et subtilium est, que 
se mutuo penitius permeant : aridoram vero mi- 
atio, quorum perfecta non sit unio. Verum utraque 
voce, si simul jungantur , mysterium aptissime 
declaratur ; quia humanitatem sic pervadit divi- 
Bitas, ut ambx noturz incolumes maneant. 

(46) Dd ἔγωσις. Rursum personalis unie 
dicitur. Uti vox. πρόσωπον persona, non veram 
modo, sed et apparentem ct larvatam significat, 
sic personali unione non vcra semper et proprie 
dict, sed et impropria ei moralis, ut hodie loqui 
amant, innuitur. Nestorius προσωπιχὴν personalem 


csse dixit unionem Verbi eum humanitate, qua 
factum sit, ut veluti legatus personam regis subit, 
ejusque vices gerit, ita Christus homo ob qua]eimn- 
cunque unionem istam, divini nominis, honoris, 
dignitatis, et virtutis parliecps fuerit. Hane alio 
noniine σχετιχὴν vocant, quam Joannes Maxentius 
in Profess. fid., anath. 4, et quidam ex Latinis, 
secundum affectionem interpretanter, alii secundum 
habitudinem relattonemve. Ceterum Nemesius, cap. 
$. conjunctionem quamdam ἐν σχέσει, in. relatione 
sitam agnoscit, nec non ἐν πρόστι ῥοπῇ xat 
διαθέσει, ἐπ propensione εἰ affectione, quz nihilo- 
minus vera sit et physica, puta corporis et antm:P, 
qua fit ut anima διὰ τὴν ἐνέργειαν, operatione swa, 
corpus totum pervadat : hac vero sincerius ad- 
umbrari Dei Verbi cum nostra natura conjun- 
ctionem, qux tamen alterius longe generis sit 
el przstantior. Átqui hie auctor σχέσιν appellat 
internum respectum et erdinem anims ad corpus, 
quod suapte natura et substantiali actione proxime 
informat, vegeiat, sensui. idoneum reddit , elc., 
apropter unio hxc σχετιχὴ habitudinis toto calo 
istat ab ea quam Nestorius imaginatus est. Sunt 
qui observant, προσωπιχὴν personalem. copulam 
reperiri virum inter et uxorem, qua in foro per- 
sona una dieuntur ; itemque inter. mulierem gra- 
vidam ejusque fetum. Cum tot sensus hac unto 
suggereret, hanc jure Patres ab incarnalionis lide 
eliminarunt. 


665 DIALECTICA. 666 


μένει ἀσύγχντα, xal ἀδιάφθορα, xat ἀναλλοίωτα, ὡς ἃ possunt suscipere, atque ea wniantur qui simul 
τὰ παραχείμενα. Τοιαύτην γὰρ ἔχει φύσιν τὰ — corrumpuntur et intereunt : unitas autem, ipcon- 
νοητά. [asas mamere, ae experies corruptionis mbilque 
demutatas secandum qualitates, uti e& qua adjacent. Ejusmodi enim spiritalium rerum natura 
exsistit. 
ΚΕΦΑΛ. EG' r. CAP. LXVI. 
Ἔτι περὶ τῆς καθ᾽ ὑπόστασιν ἐνώσεως. Adhuc de unione secundum hypostasim. 

Χρὴ γινώσχειν (47), ὅτε ἡ xa0* ὑπόστασιν ἕνωσις Hlud scire attinet, unionem secundum hyposta- 
μίαν ὑπόστασιν τῶν ἡνωμένων ἀποτελεῖ σύνθετον sim, unam rerum eonjunetarum compositam hy- 
σώζουσαν 5*! τὰς συνελθούσας πρὸς ἕνωσιν φύσεις, postasim eflcere, naturas eas quz ad 70 unionem 
xai τὴν τούτων διαφορὰν, xal τὰ τούτων qQucixà — Convenerunt, earumque distinetionem, ac naturales 


ἰδιώματα ἀσύγχυτά τε xat ἀμετάτρεπτα " ἐν ἑαυτῇ. B proprietates confusionis omnis ac mutationis esper- - 


Αὕτη δὲ πρὸς ἑαυτὴν οὐδεμίαν ὑποστατιχὴν ἔχει tes in se retinentem ; ipsam autem nullam ad 
διαφηυράν' αὐτῆς γὰρ γίνονται αἱ Exasépoo τῶν — seipsam hypostaticam differentiam haberc. Quippe 
συνελθόντων πρὸς Évoctv χαραχτηριστικαὶ διαφοραὶ, ipsius fiunt uwiriusque eorum, qua ad unionem 
αἷς ἑχάτερον ix τῶν ὁμοειδῶν χωρίζεται, ὡς ἐπὶ — coierunt, eharaeteristica distinguentia, per qu 
ψυχῆς ἔχει xai σώματος. Μία μὲν yàp ἐξ ἀμφοτέ. — utrunque ab jis qux ejusdem specie ae naturze 
pov» ἀποτελεῖται, ἣ τοῦ Πέτρου τυχὸν, fj τοῦ Haó- — sunt, seeerritor ; ut in anima οἱ corpore. Etenim 
δου, ὑπόστασις σύνθετος" σώζει δὲ ἐν ἑαυτῇ τὰς — wna quidem ex utrisque; puta Petri, aut Pauli, 
δύο τελείας φύσεις, τὴν τε τῆς ψυχῆς, καὶ τοῦ δὦώ- — composita hypostasis efficitur : ceterum in seipsa 
βατος, χαὶ τὴν τούτων διαφορὰν ἀσύμφυρτον, χαὶ — paturas ambas, hoe est δηΐπη et corporis, earum- 
τὰ τούτων ἰδιώματα ἀσύγχυτα. "Ἔχει δὲ ἐν ἑαυτῇ τὰ que distinctam eujusque rationem ab omni per- 
ἑχατέρα: Υ χαραχτηριστιχὰ ἰδιώματα, τά τε τῆς —mistione alienam; atque item proprietates. ab 
Φυχῆς, τὰ χωρίζξοντα αὑτὴν x τῶν λοιπῶν ψυχῶν, — omni confusione remotas, salvas retinens, hapet 
xal τὰ τοῦ σώματος, τὰ χωρίζοντα αὐτὸ ix τῶνε nihilominus in seipsa echaracteristicas utriusque 
λοιπῶν σωμάτων μηδαμῶς χωρίζοντα τὴν ψυχὴν — proprietates ; puta animae, quz? eam'a reliquis ani- 


VARIZE LECTIONES. 


* Hoc eaput. suo loeo redditur, ut proxime sequaimr diversarum unionis generum explicationes. 
61 Codd. plurimi, σώζουσα. κ Edit. οἱ cod. 8. Hil. aliique nonnulli, ἄτρεπτα. " Cod. S. Hil. aliique 
pauci, nop éxávega. Nonnulli vero, ἑχατέρου. “ ᾿ 


ΝΟΤΑ͂. 


(MT) Χρὴ γινώσχειν. Plud scire attinet, οἷς. culcat, imo. unionem xa0' ὑπόστασιν secundam 
Personali copulze unionem χαθ᾽ ὑπόστασιν secundum — hypostasim. taque Leontius bene observat dupli- 
hypostasim Cyrillus objecit, anath. 2 contra Nestor. citer intelligi unionem xa0" ὑπόστασιν, ae primo 
Theodoretus vero eum Orientalibus, vocem novam Cyrillum vut copulam per relationem vel affectio- 
esse conelamavit. Nihil ad hzec Cyrillus, nisi, contra nem, oeyezwxhv, tolleret, dixisse unionem esse 
recens inventas ab hereticis impietates, decere — factam xa0' ὑποστάσιν, τουτέστι καθ᾽ ὕπαρξιν seeun- 
omnino ut vocibus aliis veritas diserlius enun- — dum hyposlasim, hoc est secundum. exsistentiam, xax 
Jietur ; seque adeo necessitate adactum, ul σχετι- αὐτῶν πραγμάτων rerumque ipsarum ; Wd est. citra 
χὴν ἕνωσιν, relationis aut a[fectionis conjunctionem, — alterutrius substanti: detrimentum, vel confusio- 
asserta unione χαθ᾽ ὑπόστασιν, everleret : hane. nem, non nuda specie. Altero senen dixisse Cyril- 
vero vocem nihil aliud significare, πλὴν ὅτε μόνον [um ait. maturas duas. in hypostasim wnam coiisse : 
ἢ τοῦ Λόγου φύσις, ἤγουν ὑπόστασις, 5 ἐστιν ὁ αὐτὸξςξ — Ütrumque sensum. Nestorio quidem re[ragari, prio- 
Λόγος, ἀνθρωπείᾳ φύσει xaz' ἀλήθειαν ἐνωθεὶς,Ἠ |, rem tamen esse veriorem , πλὴν ἀληθινωτέρα $j 
τ € τινο; δίχα καὶ συγχύσεως, χαθὰ πλειστάχις D πρώτη. Profecto Philosophus ipse lib. De mundo, 
εἰρήχαμεν, εἷς νοεῖται xai ἔστι Xpiosb;, ὁ absbg — «ap. 4, formarum alias esse χαθ᾽ ὑπόστασιν, qua 
Θεὸς xai ἄνθρωπος * Nisi Verbi naturam, sive hypo- — verze sunt et permanentes, alias xav' ἔμφασιν quae 
stasim, hoc est ipsummet Verbum, humane naiure — specie tenus duntaxat, nee consistentes, ἀδέδαια. 
secundum verilatem unitum. absque. conrersione et— Quocirca Irenaeus susceptionem carnis a Filio Dc) 
con|wstone , velut. sepe diximus , unum intelligi, εἰ. ejusmodi fuisse contra. Gnostices affirmat (lib. wv, 
esse Chrisium, qui idem ipse Deus et homo sit. — c. 1) πὶ non. pulative, sed in swbstantia veritatis, 
Eodem sensu unionem banc φυσιχὴν naturalem, οἱ hoc est. vere et certissime , facta sit : οὐ yàp ἐν 
χατὰ φύσιν secendwo» natmram esse scripsit, na- δοχήσει ταῦτα, ἀλλ᾽ ἐν ὑποστάσει ἀληθείας ἐγέ- 
tura nomine, ut dictum alibi est, sumpto pro ipsa νξτο. Nazianzenus, orat. 51, consimili voce unio- 
re, et non specte solum, seu pro rei veritate, xazà — nem humanitatis eum divinitate, xat' οὐσίαν nut- 
ἕνωσιν τὴν ἀληθῆ, τουτέστι τὴν κατὰ φύσιν. Unione — cupat substantie (euus, dimissa ea quz secundum 
wera, hoc est que sit. secundum naluram, inquit in.— gratiam, operationem, el relationem sit. Nemesius, 
defens. 5 Anath. cont. Orient, et lib. ut Coni. Nest..— cap. 2, Eunomianos blasphewize reos peragit, quod 
p. 55. Permirum est eximium doctorem Theodo- — Dei Filium. negarent Batura nostrae. xat οὐσίαν, 
yetoet Orientalibus ob ejusmodi voces mussantibus, — substantiali modo unitum esse; subditque : Nos 
auctoritatem. obtendisse Athanasii sui lib. 1 cont, — ergo pura benevolentia, εὐδοχία est hie unionis mo- 
Apollin. De incarn. Verbi, ἕνωσιν χατὰ φύοιν, uuio- — dus, μὲ illustribus viribus quibusdam videtur , ἀλλ᾽ 
nem illam sccundum naturam. esse, εἰ φυσιχὴν ἰῃῆ- ἡ φύσις αἰτία, sed maturam causam habet, Qui vero 


e 


661 


S. JOANNIS DAMASCENI 


663 


malus separent; itemque corporis, quae ipsum a A ἐχ τοῦ σώματος, ἀλλ᾽ ἑνοῦντα xal συνάπτοντα * ἅμα 


exteris corporibus secernant : nec ullo tamen 
modo anima a corpore sejungant; verum uniant 
et copulent simulque unam ex ambabus composi- 
tam hypostasim a reliquis ejusdem speciei hyposta- 
sibus dirimant. Αἱ posteaquam semel natur: hy- 
postaticam unionem susceperint, divisionis prorsus 
expertes manent. Nam etsi anima in morte a cor- 
pore divellitur, utriusque tamen hypostasis una 
eademque perseverat. Hlypostasis enim est rei cu- 
jusque secundum seipsam in primo illius ortu 
constitutio, aut etiam compositio. Quapropter ani- 


δὲ xaX τὴν ἐξ αὐτῶν X συντεθειμένην μίαν ὑπόστασιν 
χωρίζοντα τῶν λοιπῶν ὁμοειδῶν ὑποστάσεων. Ἔπει- 
δὰν δὲ ἅπαξ αἱ φύσεις τὴν πρὸς ἄλληλα χαθ᾽ ὑπό- 
στασιν δέξωνται ἕνωσιν, ἀδιαίρετοι μένουσιν εἰς τὸ 
παντελές. Καὶ γὰρ, καὶ χωρίξεται ἡ ψυχὴ τοῦ σώ- 
ματος ἐν τῷ θανάτῳ, ἀλλ᾽ ἡ ὑπόστασις ἀμφοτέρων 
μία καὶ ἡ αὐτὴ ἐστιν. Ὑπόστασις váp ἔστιν ἡ ἐν 
τῇ ἀρχῇ τῆς ἑχάστου ὑπάρξεως καθ᾽ αὑτὸ σύμπηξις. 
Μένει οὖν τό τε σῶμα χαὶ ἡ ψυχὴ, ἀεὶ μίαν τὴν 
ἀρχὴν τῆς ἑαυτῶν ἔχοντα ὑπάρξεώς τε xat ὑποστὰ- 
σεως, εἰ χαὶ χωρισθῶσεν ἀλλήλων. 


ma et corpus unum idemque exsistentig suze principium retinent, etiam si alterum ab altero disjun- 


gatur. 


*, 


Iliud autem observandum, naturas quidem se- Β Act δὲ γινώτχειν, ὅτι φύσεις μὲν ἐνωθῆναι 0031 


cundum hypostasim inter se uniri posse, ut in 
homine : itemque naturam ab bypostasi assumi, 
et in ipsa subsistere posse; quz quidein ambo in 
Christo intueri licet. Nam in eo naturse, divina 
nimirum, et humana, copulatz sunt : atque in Dei 
Verbi hypostasi, quz» prior exsistebat, animata 
ipsius caro subsistentiam nacta est, eamque hy- 
postasim babuit. AL vero, ut ex duabus naturis 


λαις xa0' ὑπόστασιν ἐνδέχεται, ὡς ἐπὶ ἀνθρώπου * 
καὶ φύσιν προσληφθῆναι ὑπὸ τῆς ὑποστάσεως, xal 
ἐν αὑτῇ ὑποστῆναι δυνατόν' ἅπερ ἀμφότερα ἐπὶ 


. Χριστοῦ θεωρεῖται. Καὶ γὰρ ἐν αὐτῷ, καὶ αἱ φύσεις, 


ἡ θεία τε, χαὶ ἡ ἀνθρωπίνη ἠνώθησαν, χαὶ ἐν τῇ 
προῦπαρχούσῃ τοῦ Θεοῦ Λόγου ὑποστάσει ὑπέστη 
ἡ ἔμψυχος αὐτοῦ σὰρξ, καὶ αὐτὴν ἔσχεν ὑπόστασιν. 
Ἐχ δύο δὲ φύσεων μίαν φύσιν ἀποτελεσθῆναι σύν- 


VARLE LECTIONES. 


z ἢ unus, ἐξ ἀπλῶν. 


NOTAE. 


sint illi ἔνδοξοι ἄνδρες illustres viri, 81 conjicere 
liceat, Diodorum Tarsensem nominavero, ex quo 
Nestorianum virus derivatum sit. De hie etiam 
loquitur Nyssenus epistola ad Theophilum contra 
Apollinarem , cujus fragmentum citatum est col- 
Jat. 5 quinte synodi. Ceterum Theologus et Ne- 
mesius imitabantur prisci illius Antiocheni con- 
cilii Patres, in quorum gynodicze fragmentis, apud 
Leontium lib. Cont. Nestorianos, legimus, damna- 
tum fuisse Paulum Samosatenàüm, quod Verbum, 
sternamve sapientiam Patris, negaret esse unitam 
nature humane οὐσιωδώς, swbstantialiter ; esse 
οὐσίαν οὐσιωμένην ἐν σώματι, substantiam substan- 
tiatam in corpore. Docentque, Deum in Virginis 
utero cousubstantiatum "humanitati fuisse, Θεὸς ἣν 
ἐν γαστρὶ συνουσιωμένος τῷ ἀνθρωπίνῳ. Ex quo 
apparet unde Apollinaris συνουσίωσιν consubstan- 
tiationem acceperit, quam cum  obtorto sensu in- 
telligeret, unicam Christo naturam, humana de- 
curtàta, affinxit. 

. Unionem secundum hypostasim dici, non Ephe- 
sina solum, ged et Chalcedonensis synodus appro- 
bavit, deincepsque Cyrilli sensu strictiori omisso, 
nilil aliud ea intellectum est, nisi plurium natu- 
rarum ín unam hypostasim personamve concursus, 
vel extranee nature alteri jam exsistenti hypo- 
Stasi adjunctio, ἡ ἑτέρᾳ ὑποστάσει προστρέχουσα 
φύσις, inquit Damasc. Posterior hzc acceptio in- 
carnationi Verbi duntaxat et niaxime propria est, 
«quatenus, inquit Maximus, citatus in Collect. 
contr. Severianos, c. 21 : Una et eadem Verbi, 
nunc anteaque exsistens hypostasis, absque sui effi- 
ciente causa, simplex, et nulla ex parte comyosita, 
postremo suscepta carne anima intelligente animata, 
citra sui demutalionem vere composita evasit, Hec 
plane in exemplo unionis corporis et animz, quod 
veteribus frequens est, non habent locum : nam 
anima corpore anterior non est. Sed discrimen 
aliud, et quidem grave, inter illas uniones, Eulo- 
gius Alexandr. observavit, cujus verba referam ex 
Hsdem collect., c. 19 : Πάλιν τὸν ἄνθρωπον Ex 


φυχῇς καὶ σώματος εἶναί qapev* σῶμα δὲ xat ψυ- 
τας χυρίωξ, Καὶ δῆλον Ex τοῦ μὴ δύνασθαι τὰν 


C τῆς ψνχῆς ὄρον ἐπὶ. τοῦ συναμφοτέρου ἀποδιδόναι. 


Καὶ τούτου χάριν Ex δύο φύσεων διδόντες * ἑκεροφυῇ 
γὰρ τὰ συνελθόντα, xaX ἀλλήλοις οὐχ ὁμοούσια " μέαν 
ἐπὶ τοῦ συνθέτου φύσιν δοξάζομεν. Οὐδὲ γὰρ σῶμα 
ἣ Ψυχὴν χυριολεχτοῦντες ἀποχαλοῦμεν τὸν ἄνθρω- 
πον, εἰ καὶ σύνηθες τῇ Γραφῇ πολλάχις τῇ ἔλευ- 
θερίᾳ χεχρημένῃ τοῦ Πνεύματο;, ἐκ τοῦ μέρους τὸ 
ὅλον ἐπονομάζειν, ὡς ζυγὸν δουλείας οὐχ ἀνεχομέ- 
νης τῆς διαλεχτιχῆς ταιότητο:. Ἐπὶ δὲ Χριστου 
ἄφραστος μὲν, xal ἀλάλητός ἔστιν à ἕνωσις, χαὶ ὁ 
ἀνθρώπινος νοῦς ἐφιχοῖτο οὐδὲ παράδειγμα εὑρεῖν 
ἴσον, χατά γε πάντα λέγω, δυνήσεται. Ἐπειδὴ aj- 
τὸν οὐ μόνον kx θεότητος εἶναι xai ἀνθρωπότητός 

φᾶμεν, ἀλλὰ χαὶ τοῖς ὀνόμασιν ἐπ᾽ αὗτου κεχρήμεῦα 

τῶν ἁπλῶν. Θεὸν γὰρ λέγομεν τὸν Χριστὸν, χαὶ 

ἄνθρωπον λέγομεν τὸν αὐτὸν, ὅπερ ἐπ᾽ ἐχεένων λέ- 
γειν χυρίως οὐχ ἔχομεν * Rursum hominem corpore 
εἰ anima constare concedimus, nec lamen eum esse 
corpus el animam proprie. ld porro perspicuum fi, 
eo quod anima εἰ corporis definitionem, ei quod ex 
utroque conflatum est, attribuere non possimus. Ea- 
propter quando ez duabus naturis hnominem dicimus 
(nam quac illic coeunt, differentis nec ejusdem na- 
ture sunt) unam compositi naturam esse censemus. 
Etenim si proprie loquamur , hominem. corpus el 
animam haudquaquam appellaverimus : etsi licentia 
quam a Spiritu sancto accepit, (amiliare est. Scri- 
piura totum a parte denominare, ut qua a dialectica 
nugacitatis jugo exempta sit. Verum in Christo ine- 
narrabilis et ineffabilis est unio, nec fieri potest ut 
humanum ingenium simile aliquod exemplum inve- 
niat : quandoquidem eum nedum ez divinitate el 
humanitate predicamus , sed et illorum ex quibus 
compositus est, nomina ipsa quoque aliribummus. 
Christum enim dicimus Deum, dicimus et illum ipsum 
hominem, quod in aliis affirmandi locus non est, ete. 
Libentius, ut apparet, Patres concessuri erant ex 
anima et corpore, naturam unam [ieri , 4υ ex 
divinitate Verbi et bumanitate. 


ἄτρεπτον. 


DIALECTICA. 


D) 


sum el invariabile, eorum ex quibus concretus est 
et coaluit, 


lierum philosophia definitiones, que ad breviorem logicam pertineant, subjicio, ut jacent, tam in editis 
quam in mss. preterquam in Reg. 2921, in quo logica (usior descripta est. 


ΚΕΦΑΛ. Ez. 


ἃ ἐστὶν, 
γνῶσις 
ἱλοσοφία. 
αὶ φυσι- 
δυνατὸν 
μον, xal 
τὸ τοῦ 
ἀδιχεῖ- 
τ, ἀλλὰ 
θσιον δέ 
ἀδιχού- 
ἦσι, καὶ 
ἢ τέχνη 
ιλοσοφία 
12 τέχνη 


CAP. LXVII. 
Sez. philosophie definitiones. 

Philosophia est cognitio eorum quz sunt secun- 
dum quod sunt, id est naturz ipsorum. Philosophia 
est rerum. divinarum bumanarumque cognitio. 
Philosophia est cura et meditatio mortis, tum ejus 
qua sub electionem cadit, quam que naturalis est. 
Philosophia est assimilatio eum Deo, secundum 
quod homini possibile est. Deo autem similes eva- 
dimus ratione justitis , sanctitatis εἰ bonitatis. 
Justitia quidem in zquabili distributione versatur; 
hioc est, ut. nec injuriam inferat quispiam, nec cu- 
jusquam personam in judicio suscipiat, sed unicui- 
que prout gessit rependat. Sanctitas autem, quz 
cum bonitate incidit, super justitiam assurgit, el 
in eo sita est, ut quisquis lzesus est, patienter ferat, 
atque iis, ἃ quibus lesus est, ignoscat ; imo et illos 





οφία δὲ D bonis afficiat. Philosophia est ars artium, et scientia 


ἂν Θεὸν, 


scientiarum. Ownis enim artis principium est phi- 
losophia ; quippe cum per eam ars omnis inventa 


ntia autem vera Deus est. Quocirca charitas erga Deum, ipsa 


ixby καὶ Dividitur porro philosophia in contemplatricem 

» μαθη- εἰ activam. Contemplatrix, in theologiam, mathc- 

tig ápi- — mnaticam, et physiologiam : mathematica, in arith- 
NOTAE. 


(48) Ἢ ἐκ δύο ὑποστάσεων. Sive duarum hypo- 
siesiwm. Ὡς ad Nestorianos sequioris zvi spe- 
vtant, qui omissa unione secundum affectionem, 
honorem, habitudinem, quam Nestorius primum 
posuerat, ex duabus naturis perfectis et. hyposta- 
sibus, bypostasim Christi unam, Christum unuin, 


constare finxerunt, quod substantiam natu ve 
perfectam ab hypostasi, seu persona subsistente 
per se, non satis distinguerent. E contra fide ca- 
lholica certum est, Verb humanam naturam 
assumpsisse, non personan) aut hypostasim. 








-—- 


671 


5. JOANNIS DAMASCENI 


672 


meticam, musicam, gcometriam οἱ astronomiam. ἃ θμητιχὸν, μυυσιχὸν, γεωμετριχὸν, ἀστρονομιχόν " 


Activa rursum, in etbicam , oconomieam et poli- 
ticam. Ad contemplatrieem 74 itaque rerum cor. 
pore et materia vacantium pertinet consideratio, 
Dei videlicet, qui prz cseteris et proprie incorpo- 
yeus οἱ immaterialis est, deinde angelorum, δὲ 
demonum, et animarum : 4028 etiam ipsa, si Cor- 
poris habeatur ratio, ἃ materia remota dicuntur, 
tametsi alioqui, si cum eo quod proprie materia 
caret, hoc est cum Deo, conferantur, materia con- 
stare censeantur. Atque de his agit theologia. At 
vero materie copulatarum rerum naturam specu- 
Yosi, v. gr. noturam animantium, plantarum, lapi- 
dum, el aliorum id genus, ad phyeiologiam spectat. 
Ea autem contewplari quz medium obtinent locum, 
qua himiruu nonnunquam in maleria, nonnun.- 
quam exlra materiam considerantur; mathematics 
proprium est. Numerus enim per se quidem ma- 
teria vacat; attamen in. materia deprebenditur, 
puta in frumento, aut. vino. Dicimus siquidem, 
deeem modii tritici, et decem sextarii vini. Quod 
etiam in exwleris mathematicae speciebus eodem 


τὸ δὲ πραχτιχὸν, εἰς ἡθιχὸν, οἰχονομιχὸν, πολιτιχόν " 
θεωρητιχὸν μὲν οὖν ἔστι, τὸ χατανοεῖν τά τε àso- 
ματα καὶ ἄῦλα, ἤγουν περὶ Θεοῦ, ὃ πρώτως καὶ 
χυρίως ἐστὶν ἀσώματον xal ἄδϑλον * ἔπειτα xal περὶ 
ἀγγέλων, xeY δαιμόνων, καὶ ψυχῶν" ἃ καὶ αὐτὰ, 
ὅσον πρὸς τὸ σῶμα, ἄῦλα λέγονται. εἰ δὲ πρὸς τὸ 
χυρίως &0Xov, ἤγουν τὸ θεῖον, ὑλιχά εἶσι. Τοῦτο 
τοίνυν ἐστὶ τὸ θεολογιχόν. Θεωρεῖν δὲ χαὶ τὴν τῶν 
ὑλιχῶν φύσιν, ἤγουν ζώων, xal φυτῶν, xat λίθων, 
χαὶ τῶν τοιούτων, ὅπερ ἐστὶ τὸ φυσιολογιχόν. Θεω- 
ρεῖν δὲ χαὶ τὰ μέσα τούτων, ἅτινα ποτὲ μὲν ἐν ὕλῃ 
θεωροῦνται, ποτὲ δὲ ἐχτὸς τῆς ὕλης, xal μέσα clot 
τῶν ἀύλων καὶ ὑλιχῶν " ὅπερ ἐστὶ τὸ μαθηματιχόν. 
Ὃ γὰρ ἀριθμὸς ἄῦλός ἔστι χαθ᾽ ἑαυτόν - θεωρεῖται 
δὲ καὶ ἐν ὕλῃ, σίτῳ τυχὸν, 8 οἴνῳ" λέγομεν γὰρ 

δέχα μόδιοι σίτου, χαὶ δέχα ξέσται οἴνου. Ὁμοίως 

καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν εἰδῶν τοῦ μαθηματιχοῦ. Τὸ δὲ 

πκραχτιχὸν ἦθος χοσμεῖ, χαὶ τὸ πῶς δεῖ πολιτεύς- 

σθαι διδάσχει " καὶ εἰ μὲν ἕνα ἄνθρωπον παιδεύει, 
λέγεται ᾿θιχόν" εἰ δὲ οἶχον ὅλον, λέγεται οἰχονομιχόν" 
εἰ δὲ πόλιν ὁλόκληρον, λέγεται πολιτιχόν. 


modo locum labet. Activa mores colit, et quo pacto vitz ratio instituenda sit, edocet. Ac si qui- 
dem unum duntaxat hominem erudiat, moralis, seu ethica dicitur; si universam domum, «econo- 


miea ; si iptegram civitatem, politica nuncupatur. 
CAP, LXVIII, 
De methodis quatuor. dialecticis. 
Sciendum est quatuór esse dialecticas methodos, 
id est logicas; divisionis, quie nimirum genus in 
species per differentias interjectas et medias divi- 


ΚΕΦΑΛ. XH'. 
Περὶ τῶν τεσσάρων διαλεκεικῶν μεθόδων. 
Ἰστέον, ὡς τέσσαρές εἰσι διαλεχτιχαὶ μέθοδοι, 
ἤγουν Xoyixal " διαιρετιχὴ, ἥτις διαιρεῖ τὸ γένος εἰς 
εἴδη διὰ μέσων τῶν διαφορῶν " ὁριστιχὴ, ἥτις ἀπὸ 


dit; definitionis, quz ex genere et differentiis, per (? τοῦ γένους xal τῶν διαφορῶν, ὧν διεῖλεν ἡ διαιρε- 


priorem illam diviais, subjectum deünit ; resolu- 
tionis, 48 compositiora in simpliciora resolvit ; 
hoc est, corpus inhumores ; bumores in fructus; 
fructus in quatuor elementa ; elementa denique in 
materiam et formam : demonstrationis, 425 per 
medium aliquid probat subjectum argumentum, 
v. gr. propositum mihi est demonstrare animam 
esse immortalem : sumo aliquod medium, nempe, 
agitari perpetuo motu ; aique ad hunc modum ar- 
gumentor ; Anima perpetuo molu agitatur ; quod 
autem agitatur. perpetuo molu, immortale est : ergo 
anima est immortalis. 

Triplex resolutio. — Sciendum est autem syllo- 
gismos, partis demonstrantis esse. Neque illud 


ignorangum est, triplicem esse resolutionem. Alia D 


enim naturalis est, ut ea de qua loeuti sumus ; alia 
logica, ut cum syllogismum in figuram suam resol- 
vimus ; alia mathematica, cum id de quo queritur, 
tanquam certum ac concessum sumimus, atque ad 
aliquid, de quo nulla est dubitatio sit, pervenimus, 
unde id quod propositum est, colligitur, v. gr. 
quastio hzc proponatur, strum anima immortalis 
sit? quaesitum illud tanquam certum et indubita- 
tum sumo, ae dico. Quandoquidem immortalis est 
anima, est profecto tam bonis, quam improbis 
actionibus merces constituta. Quod si merces 
constituta est, sane est qui judicium subeat, et 
^ui judicis obeat partes : esse quoque qui rebus 


τικὴ, ὁρίζει «b ὑποχείμενον * ἀναλυτιχὴ, ἡ τὸ cuv- 
θετιχώτερον ἀναλύουσα εἰς τὰ ἁπλούστερα * τουτέστι 
τὸ σῶμα εἰς τοὺς χυμούς " τοὺς χυμοὺς εἰς τοὺς 
χαρπούς * τοὺς χαρποὺς εἰς τὰ τέσσαρα τὰ στοι- 
χεΐα * τὰ στοιχεῖα εἰς ὕλην χαὶ εἶδος “ ἀ ποδειχτιχὴ 
ἣ διὰ μέσου τινὸς δειχνύουσα τὸ προχείμενον * οἷον, 

πρόχειταί μοι δεῖξαι ὅτι ἡ ψυχὴ ἀθάνατός ἔστι" 

λαμδάνω τι μέσον, τὸ ἀεικίνητον, καὶ συλλογίζομαι 

οὕτως * Ἢ γυχὴ ἀεικίνητός ἐστι" τὸ ἀδικίνητου, 
ἀθάνατον " ἡ ψυχὴ ἄρα ἀθάνατος. 


Ἰστέον δὲ ὡς οἱ σνλλογισμοὶ τῆς ἀποδειχτιχῆς 
εἰσι. Δεῖ δὲ γινώσχειν ὅτι ἡ ἀναλυτιχὴ τρισσὴ τίς 
ἐστιν" ἔστι γὰρ φυσιχὴ, ὡς fj προλεχθεῖσα * ἔστι 
δὲ καὶ λογιχὴ ἀνάλυσις, ὅταν τὸν προτεθέντα συλλο- 
γισμὸν ἀναλύσωμεν εἰς τὸ οἰχεῖον σχῆμα * ἔστι xal 
μαθηματιχὴ, ὅταν λάδωμεν τὸ ζητούμενον, ὡς ὁμο- 


λογούμενον, xai χαταντήσωμεν εἴς τι ὁμολογού- 


μενον, ὅθεν ἀγρεύεται τὸ προχείμενον * οἷον ἔστω" 
τὸ ζητούμενον, El ἀθάγατος ἡ Ψυχή. Τοῦτο τὸ 
ζητούμενον λαμδάνω, ὡς ὁμολογούμενον, xat λέγω 
Ἐπειδὴ ἀθάνατος ἡ Ψυχὴ ἐστιν, εἰσὶν ἁμοιδαὶ τῶν 
φαύλων χαὶ ἀγαθῶν πράξεων. Εἰ δὲ εἰσὶν ἀμοιθαὶ, 
ἔστι τὸ διχαζόμενον xal διχάζον. Εἰ δέ ἐστι τὸ διχα- 
ζόμενον xal δικάζον, ἔστι προνοητὴς καὶ πρόνοια. 
Κατηντήσαμεν τοίνυν εἰς τὴν πρόνοιαν, ἥτις παρὰ 
πᾶσιν ὡμολόγηται. "Evücv λοιπὸν κατὰ σύνθεσιν 


»ς 


9 


613 DIALECTICA. C 


λέγω" Ἐπειδὴ ἔστι πρόνοια xaX διχαστὴς, εἰσὶν A humanis providcat, et providentiam necessum est. 


ἀμοιδαί " καὶ ἐπειδὴ εἰσὶν ἀμοιδαὶ, ἔστι τὸ χρι- 


νόμενον. Εἰ δὲ ἔστι τὸ χρινόμενον, ἀθάνατος ἄρα 


ἡ ψυχή. 


Ad providentiam itaque pervenimus ; quz quidem 
apud "78 omnes extra dubitationem est. Atque 
hine per compositionem sic disputo : quontfam pro- 


videntia est, et judex, sunt quoque przmia et peenz. Quia autem sunt. przinia οἱ peenz, est. etiam 
de quo judicium feratur. Cum ergo sit de quo judicium feratur, immortalis anima sit necesse est. 


Qua sequuntur reperi in quatuor codicibus regiis ad calcem Dialeciice S. Joannis Damasceni, 
miseratque Leo Allatius Auberto, cum aliis Damascenis. 


AYZIX AEEZEQUN. 
᾿Ανάγχη ἐστὶ βίας αἰτία. 

Στοιχεῖόν ἐστι, χοινῶς μὲν ἐξ οὗ τι γίνεται πρώ- 
του, καὶ εἰς αὐτὸ ἐπ᾽ ἐσχάτου ἀναλύεται" ἰδίως δὲ 
ατοιχεῖόν ἐστιν, ἐξ οὗ γίνεται σῶμα, xol εἰς αὐτὸ 
ἀναλύεται" οἷον, πῦρ, ὕδωρ, ἀὴρ, γῆ. Πῦρ ἐστι σῶμα 
λεπτομερέστατον, καὶ θερμότατον, xat ξηρότατον * 
γῆ ἐστι σῶμα ξηρότατον καὶ βαρύτατον * ὕδωρ ἐστὶ 
σῶμα ὑγρὸν καὶ ψνχρότατον" ἀρ ἐστι σῶμα ὑγρό- 
τατον καὶ μαλαχόν. Γένεσίς ἔστι κίνησις xas' οὐόδίαν; 
&x τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι, Αὐξησίς ἐστι χίνησις ἐν 
τῷ ποσῷ χατὰ μέγεθος. Φθίσις ἐστὶ χίνησις ἐν τῷ 
ποσῷ χατὰ μείωσιν. ᾿Αλλοίωσίς ἐστι χίνησις ἐν τῷ 
ποιῷ χατὰ μεταδολήν. Φορά ἔστι χίνησις Ex τόπου 
εἰς τόπον. Περιφορά ἐστι κίνησις ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ. 
Αὐτοχινησία ἐστὶν ἡ τῆς ψυχῆς xal ἐν τοῖς ζώοις 
κίνησις. Χρόνος ἐστὶ μέτρον χινήσεως, χαὶ ἀριθμὸς 
τοῦ ἐν χινήσει προτέρου χαὶ ὑστέρου. Ἡμέρα ἐστὶν 
ἡλίου ὑπὲρ γῆς φορά " ἣ χρόνος ἐν ᾧ ὁ ἥλιος ὑπὲρ 


DICTIONUM SOLUTIO. 
Necessitas violentix causa est. 


Elementum communiter sumitur pro eo ex qu& ^ - 


preestituto fit aliquid, et in quod resolvitur. Proprie 
vero elementum dicitur, id ex quo corpus consti- 
tuitur, et in quod resolvitur; qealía sunt, ignis, 
aqua, aer, terra. Ignis est corpus subtilissimun. 
;et calidissimum, ac siccissimum. Terra est corpus 
siecissimum et gravissimum. Aqua est corpus hu- 
midum ac frigidissimum. Aer est corpus bumi- 
dissimum et molle. Ortus est motus secundum 
substantiam, a non ésse δὰ esse. interitus et cor- 
ruptio, motus est ab esse ad non esse. Ángmenta- 
tio est motus in re quanta secundum magnitudi- 
nem. Decretío est motus in re quanta secundum 
minorationem , seu diminutionem. Alteratio est 
motus in re qualitate affecta, secundum mit- 
tationem. Latio est motus e loco in locum 
Cireumactio motus est circa eumdem locum. 


γῆς φέρεται. Νύξ ἐστι σώματος τῆς γῆς σχιά" ἣ C Motus spontaneus, est anima motus, qui et in 


χρόνος kv ᾧ 6 ἥλιος ὑπὸ γῆν φέρεται. Νυχθήμερόν 
ἐστι χόσμού περιστροφή. Μὴν ἐστι χρόνος ἀπὸ 
συνόδου σελήνης πρὸς ἥλιον ἐπὶ τὴν ἑξῆς σύνοδον. 
"Evtautóg ἐστι χρόνος, àv ᾧ ὁ ἥλιος τὸν ζωδιαχὸν 
διέξεισι χύκλον. Καιρός ἐστι χρόνος χατορθώματος. 
᾿Αχαιρία ἐστὶ λεῖψις Y χαιροῦ xav! ἐπιτυχίαν προ- 
θυμίας τοῦ ζητουμένου. Ὥρα ἐστὶ μέρος ἐνιαυτοῦ 
τὸ τέταρτον, ἣ τῆς ἡμέρας τὸ δωδέκατον, ἣ ἀχμὴ 
φυχῆς, ἢ σώματος ἄνθος, Ἔαρ ἐστὶ χρόνος, ἐν ᾧ 
τὸ ὑγρὸν ἐπιχρατεῖ, θέρος ἐστὶ χρόνος ἐν ᾧ τὸ θερμὸν 
ἐπιχρατεῖ. Φθινόπωρόν ἐστι χρόνος ἐν ᾧ τὸ ξηρὸν 
ἐπιχρατεῖ " χειμών ἐστι χρόνος, ἐν d τὸ ψυχρὸν 
ἐπιχρατεῖ. Πωγονίας ἐστὶν ἀστροειδὲς πυρὸς ἄθροι- 
σμα, ἔμπροθεν ἔχον τὰς ἀχτῖνας. Κομήτης ἐστὶ 
πυροειδὲς ἄστρων ἄθροισμα, χόμης κεφαλῆς δίχην, 
χυχλόθεν ἐχπέμπων ἀχτῖνας. Δοχίας ἐστὶν ἀστροει- 
δὴς κόντος, ἤγουν δοχὸς, τὴν πυρώδη ἐπὶ τὰ ἄνω 
ἐχπέμπων ἀχτῖνα, Λαμπάς ἐστιν ἄναψις καὶ ἄθροι- 
σμα πυρός. Ἴρις ἐστὶν ἔμφασις ἡλίου σεμνοειδὴς 
ἐν νέφει χοίλῳ xal δροσώδει, ἐν χύχλου τάξει φαι- 
νομένη περιφερὴς, ὡς ἐν κατόπτρῳ πρὸς αἴσθησιν 
xal ἔμφασιν ἄστρου, διὰ πύχνωσιν ἀέρος γινομένη. 
Παρήλιός ἐστι νέφος περιφερὲς, πυχνὸν, ὅμοιον 
ἡλίῳ f| ἔμφασις ἡλίου ἐν νέφει κυχνῷ xai λείῳ, 
Κεραυνός ἔστιν ἑλιχοειδὲς πνεῦμα χίνησιν ποιοῦν 
διάπυρον, καὶ ἄνωθεν χάτω διὰ πυρὸς φλογώδους 
φερόμενον καὶ ἐμπυρίξον χύχλῳ, Τυφών ἐστι ἐλι- 


animantibus reperitur. Tempus est mensura motus, 
et numerus prioris et posterioris in motu. Dies est 
motus solis cirea terrám ? aut etiam, est tempus 
quo sol supra terram movetur, .Nox est umbra 
corporis terrz, seu tempus quo sol sub terra mo- 
vetur. Νυχθήμερον, id est diei noctisque spatium, 
est orbis cireumvolutio. Meneis est tempus a con- 
junctione lun:e cum sole, ad aliam proxime sequen- 
. tem conjunctionem. Annus est tempus quo sol zo- 
diacuiu orbem peragrat. Opportunitas tempus est 
rei prospere peragenda. Intempestivitas opportuni 
temporis omissio est, prz? vehementiorí in re optata 
prosequenda desiderio. “Ὥρα sumitur, vel pro quarta 
anni parte, vel pro duodecima diei parte, vel pro 
auimi vigore, vel pro corporis flore. Ver est tempus 
in quo dominatur humiditas. 4. 6188 est tempus 
in quo dominatur calor. Autumnus tempus est ia 
quo viget siccitas. Hlems tempus est in quo frigus 
prevalet. Barbata stella est ignis in sideris speciem 
congeries, eminus radios vibrans. Cometa est stel- 
larum concursus ignis figuram referens, comae 
capitis instar, circumcirca radios emillensg. Trabes 
est contus, sideris speciem referens, seu tignum 
igneum, radium sursum emittens. Lampas est 
accensio et congeries ignis. Iris est ineignis reprz- 
sentatio solis in nube concava et roscida, in orbis 
modum rotunda apparens, ad aspectum sideris velut 


YARIJE LECTIONES. 


Y Reg. duo, λῆψις. 


wdilfo a. 09 


^ 


615 


S. JOANNIS DAMASCENI 


616 


Ín speculo propter aeris condensationem expressa. A χοειδὴς χίνησις ἀέρος ζοφώδους, ἄνωθεν ἐπὶ τῆς γῖ- 


Parelius est nubes rotunda, 74, densa, soli non 
absimilis; seu est reprasentatio solis in nube 
densa, atque omni ex parte plana. Fulmen est 
flatus in. vorticis modum , flammeum imprimens 
molum, desursum deorsum ab accenso igne de- 
pulsus, cunctaque circumcirca comburens. Typhon 
vorticosus motus est aeris caliginosi, desursum in 
terram emissus.  Prester est motus vorticosus 
splendidi aeris desursum delatus. Σχηπτός, sceptus 
est fulmen seorsim a nubibus. Grando est aqua 
penitus congelata, supra terram addensata. Glacies 
est aqua congelata in terra. Niz est aqua gelu 
semieoncreta, e nubibus in terram delata. Pruina 
est aqua gelu. concreia, per materiam humidam 
alteram in terra addensata. Imber est aqua copiose 
e nubibus decidens. Pluvia est roris congeries. Ros 
est stillarum multarum humor: Nebula est opacitas 
nubi przvia. Vapor est exhalationum circa terram 
copia. Lacus est aqua multa dulcis et conferta, 
concava decliviaque loca dense invadens. Mare, 
est aqua salsa et amara, concavos ac profundiores 


τεταγμένη. Πρηστήρ ἐστιν ἑλιχοειδὴς χίνησις διαυ- 
γοῦς ἀέρος ἄνωθεν χαταφερομένη. Σχηπτός ἔστι 
χεραυνὸς ἄνευ νεφῶν. Χάλαζά ἔστιν ὁλοπαγὲς ὕδωρ 
ὑπὲρ γῆς πεπυχνωμένον. Παγετός ἐστιν ὕδωρ συμ- 
πεπηγὸς ἐπὶ γῆς. Xubv ἐστιν ἡμιπαγὲς ὕδωρ διὰ 
νεφῶν ἐπὶ γῆν χαταδαίνουσα. Πάχνη ἐστὶ ὁλοπαγὲς 
ὕδωρ, bU ἄλλης ὑγρᾶς ὕλης ἐπὶ γῆς πεπηγυῖα. 
"Op6po; ἐστὶν ἀθρόον ὕδωρ Ex νεφῶν ἐχχρινόμενον" 
δετός ἐστι ψεχάδων ἄθροισμα. Ῥεχάς ἔστι νοτὶς 
ἀθρόα σταγόνων. Ὁμίχλη ἐστὶ σύστασις πρὸ νέφους. 

᾿Ατμός ἐστι πλῆθος ἀναθυμιάσεων ἐπὶ γῆς. Δίμνη 
ἐστὶν ὕδωρ πολὺ, γλνχὺ, καὶ ἀθροῦν, διὰ χοίλον χαὶ 
κατάντους χωροῦν ἕν συστάσει. Θάλασσά ἐστιν ὕδωρ 
ἁλμυρὸν xai πιχρὸν, τὰ χοῖλα τῶν χόλπων πληροῦν 
τῆς χατωτάτης γῆς. Κρήνη ἐστὶν ἀπόῤῥυτος πηγῆς 
ἀρχὴ. fj ὕδωρ ix μεταδολῆς γῆς γεννώμενον καὶ 

ἐχχλινόμενον. Σεισμός ἔστι χίνησις πνεύματος ἀθρόα 


nb γῆν εἰσδύνουσα, xal ταύτην χλονεῖσθαι ἀναγ- 


χάζουσα. Πυροχρατὴρ ἐστι στόμιον πυρὸς ἐγταίου, 
ἔξω δέοντος, xal ἀναπνοή. Λύρα ἐστὶν ἱστὸς διὰ νεύ- 


ρων ἐσχενασμένη. 


terre sinus implens. Scatebra est emergens fontis principium; sive eliam aqua ex eversione terre 
quasi procreata ac emergens. Terre motus, est vehemens venti motus terram subiens, eamque 
concutiens. Pyrocrater est orificium, seu foramen, ac spiraculum per quod subterraneus ignis foras 


erumpit. Lyra est instrumentum fidibus instructum. 


Finis , awspice Deo, philosophicorum sanctissimi 
Joannis Damasceni. 


'EcsAsuoüncav σὺν Θεῷ τὰ Φιλόσοφα tov ἀγιω» 
τάτου Ἰωάνγου τοῦ Δαμασκηγνοῦ. 





IN LIBRUM DE HAERESIBUS 


ADMONITIO. 


In Regio codice n. 2926, ad calcem Logices Joannis Damasceni, librarius rationem ef cau- 
sam affert, cur post hujus sancti doctoris opus dialecticum, ltbro ipsius De heresibus omisso, 
statim capita theologica descripserit : Εἰ xat ἐν ἐπιστολῇ ὁ παρὼν οὑτοσὶ ἽΛγιος εἴρηχεν, inquit, 


ὅτι μετὰ τὸ παραθεῖναι τὰ παρὰ τοῖς σοφοῖς τῶν Ἑλλήνων ἐχόμενα, τούτοις ἐχθήσομαι τὰ τῶν αἰρέσεων, 
εἶτα τῆς ἀληθείας, ἀλλ᾽ οὖν γε ἡμεῖς ἐναλλαγμένως πεποιήχαμεν, μετὰ τὰ τῶν φιλοσόφων, τὰ τῆς 


θεία- 


προτιθέντες, εἶτα τὰ τῶν αἱρέσεων * οὐχ ἐναντιούμενοι τῷ ᾿Αγίῳ * ἄπαγε, ἀλλὰ μᾶλλον αἱρούμενοι τὰ τῆς 


ἀληθείας ἀληθῶς καὶ ἀχριθῶς εἰδέναι, ἧπερ 


τὰ τῶν αἱρέσεων. Εἰδὲ sanctus hic 


Damascenus) 


in epistola sua ( ad Cosmam Majumensem ) pollicitus est, explicatis iis que philosophi gen- 


tiles tradiderunt, statim se enarraturum hereticorum placita, tum dein 
( seu theologie Christiane ), nihilominus viam alteram inimus, 


doctrinam anteponentes illis 


e dogmata ceritatü 
o$t philosophica veritatis 


μα ad hereses spectant ; non quidem ut viro sancto adversari 


videamur (absit), «ed quoniam libet magis-75 qua ad veritatis agnitionem pertinent, diligenter 


addiscere, quam novitates hereticorum. ld nimirum in causa fuit, ut 


i philosophica et 


theologica Joannis Damasceni sequioribus seculis descripserunt, ab ejus tractatu De he- 
resibus exarando abstinuerint. Nos vero ordinem, quem auctor ipse instituit, deserere reli- 
gioni duximus ; eo magis quod, ut ipse monet, detecto errore et mendacio, veritatis amor 
et studium altiores radices agat, ὡς àv τὸ ψεῦδος ἐπιγινώσχοντες πλέον τῆς ἀληθείας ἐχώμεθα. Ejus- 
dem olim consilii Theodoretus fuerat, cum universam Christiane fidei theologiam ad certa 
quadam eapita revocare atque ordinare omnium primus aggressus est : quemadmodum ipse 
declarat in prefatione ad Sporacium, et in prologo ad Epitomen divinorum dogmatum. De- 
cebat itaque ut Theodoreti propositum imitaturus Noster, et eadem, qua ille, serie ves divi- 


nas persecuturus, a 
que omnibus fleret, Joannem 
priscorum Patrum vestigiis inheesisse. 


Hujusce catalogi heresium Damascenum nostrum 


raeclara, quam summus vir statuerat regula non declinaret, palam- 
amascenum in ipso etiam rerum quas tractavit ordine, 


. 


consarcinatorem fuisse nemo, ut arbi- 


tror, inficiabitur, alioqui perierit tractatus De haeresibus, quem ipse contexuerat. Imo vero 
Lambecius narrat in pervetusto cod. Ceesareo Greco n. 251, qui Ascetica continet, librum 


$1 LIBER DE ELERESIBUS. er 


hunc De haeresibus citari tanquam Joannis Damasceni, fierique in primis mentionem here- 
sum 88, 96, 97, 98, 100 et 103. Necdifficultatem facessit quod v. gr. her. 75, quee est Aerii, 
de hoc heeretico dicatur, Exc δεῦρο πειρασμός ἐστι ( Vel περίεστι ) τῷ βίῳ οὗτος, hic etiamnum 
hodie tentatio est vite hominum ; cum Aerius seculo quarto lahente vixerit. Nam Damasce- 
nus Epitomen novam De heresibus non composuit, sed integram Synopsin, seu Anacepha- 
leosim Epiphanii, ut in libris ejus jacebat, transcripsit, adjecta viginti, seu viginti quatuor 
posteriorum seclarum enarratione ; quam non solum ex Theodoreti, Timotbei Constanti- 
nopolitani presbyteri, et Sophroniilibris concinnavit, ut codice altero Ceesariano significari 
monet Lambecius; verum etiam ex Leontii Byzantini, veluti suo loco adnotabitur. Que vero 
de Moliammedanis habentur, nulli alteri preterquam auctori nostro tribuenda sunt. Multis 
in codicibus, atque in Latina translatione veteri, quam editio Coloniensis exhibet, centum: 
duntaxat haereses recensentur, quarum ultima est Mohammedica ; sed tres àlias quatuorve 
a Joanne nostro postmodum additas nullus dubito : cujus rei fidem astruit pervelustus ills 
codex Ascelicorum bibliothec& Cesaree. Sed nec consentaneum erat, ut lIconomachorüm 
haeresim ex toto omitteret, quam ipse expugnaverat et ipsius state Orientis et Occidentis 
Ecclesi proscripserant. Atqui Joannem Damascenum libros suos retractavisse multoties 
jam animadvertimus. ΝΞ 

Preeter veterem translahonem Latinam, quam Burgundioni civi Pisano concedere nihil 
vetat, aliam adornavit Perionius monachus Benedictinus, ad codicem sepe jam a me laudatum 
qui fuitolim Sancti-Hilarii Pictaviensis. Quia vero in hoc codice multa omis sa sunt que ad 1s- 
maelitarum sectam pertinent, ea cum Greece, tum Latine Fronto Duceus supplevit *ad cal- 
cem postremee editionis Parisiensis, ope codicis Augustani. Hoc idem opus Grece et Latine 
prodiit, multiplieiter auctum ex Regio cod. olim n. 2339, nunc2508, t. I Monument. Eccles. 
Grec., interprete viro doctissimo Joanne Cotelerio. Tandem ad mss. codd. Regios 3244 et 
2930, cod. S. Hil. et Augustanum, quos Cotelerius non consuluit, castigatum magis, in hacce 
nostra editione, preestitutum sibi ab auctore locum obtinebit, adjectis adnotationibus, qui- 
bus de precipuarum haresum erroribus certius constabit, sive ex sinceris sectariorum ipsó- 
rum, que supersunt, monumentis, sive ex probatis eorum svi scriptoribus. 





ΠΕΡῚ AIPEXEON 
EN ZYNTOMIA 


O8EN HPEZANTO ΚΑΙ ΠΟΘῈΝ ΓΕΓΌΝΑΣΙΝ. 


DE H/ERESIBUS 


COMPENDIUM 
UNDE ORT/E SINT ET QUOMODO PRODIERUNT. 


[Πλσῶν αἱρέσεων μητέρες xal πρωτότυπον δ. a'. A. 76 Hxresum omnium, seu sectarum parentes ae 


olov Βαρδαρισμός. B. Σχυθισμός, γ΄. Ἑλληνισμός. 
δ΄. Ἰουδαῖσμός. Ἐξ ὧν ἄλλαι πᾶσαι ἀνεφύησαν. 


α΄. Βαρξαρισμός " ἥτις * xa0* ἑαυτήν ἐστι διαρ- 
κέσασα ἀπὸ ἡμερῶν τοῦ ᾿Αδὰμ ἐπὶ δέχα γενεὰς τοῦ 
Νῶε (1). Βαρδαρισμὸς δὲ χέχληται ἀπὸ τοῦ, μὴ τοὺς 
τότε ἀνθρώπους ἀρχηγόν τινα ἔχειν, ἣ μίαν συμφω- 


primigenit quatuor sunt; nempe, 1. Barbsrismus, 
9. Scythismus ; 5. llellenismus, 4. Judaismus : ex 
quibus originem duxerunt aliz omnes. 

4. Barbarismus, qui solus a diebus Adami ad 
decimam usque generationem, seu Noe tempora, 
perseveravit. Qui barbarismus propterea dictus 
est, quod bujus siatis homines, neque cerium 


VARLE LECTIONES. 


* Cotel. emend. ἕως τοῦ. Favet et Petav. 


NOTE. 


(1) Epiphanius in Panario quatuor priores haereses 
signiücari ait bis Apostoli verbis, ad Coloss. iv : [n 
Christo Jesu non Barbarus, non Scytha, non Graecus, 
uon Judauws : qu: 8i, ut jacent iu textu, expendantur, 


varias potius conditiones bominum, quam reli- 
giones innuunt : Ubi non est gentilis, inquit, circum- 


Cirio et preputium, Barbarus aut Scytha, serous aui 


619 


S. JOANNIS DAMASCENI 


680 


quemdam ducem haberent, nec inter se conveni- A νίαν, ἀλλ᾽ ὅ τι πᾶς τις ἑαντῷ katolyet, νόμος ἑαντῷ 


rent ; sed unusquisque prout sibi visum esset, 
vitam institueret, ac pro lege suum quisque sibi 
nutum et arbitrium proponeret. 

9. Scythisimas, a Noe temporibus, deincepsque 
ad usque turris et Babylonis constructionem, 3€ 
paucis adhac a turre condita annis obtinuit, hoc 
est, usque ad Phalec et Ragau, qui ad Europe 
partes declinantes, a Thiras ztate (a quo Thraces 
ortum habuerunt) e£ ultra, Scythim partibus, 
ejusque gentibus, attributi sunt. 


8. Helleniamus, ἃ Serug tate idolorum cultum 
exorsus est. Cumque tunc temporis falga quisque 
superstitione duceretur, deinceps civiliorem in 


κατὰ τὴν προτίμησιν τοῦ ἰδίου βουλήματος Lyl- 


* v£TO. 


P. Σκυϑισμός " ἀπὸ τῶν ἡμερῶν τοῦ Nee, xal 
μετέπειτα ἄχρι τῆς τοῦ πύργυυ οἰκοδομῆς Βαδυλῶ- 
νος, καὶ μετὰ τὸν τοῦ πύργου χρόνον ἐπὶ ὀλίγοις 
ἔτεσι" τουτέστι ἕως Φαλὲχ xal Ῥαγαῦ" οἴτινες ἐπὶ τὸ 
«ἧς Εὐρώπης χλίμα ἀνανενευχότες, τῷ τῆς Σχυθίας 
μέρει, xal τοῖς ἑαυτῶν ἔθνεσι b προσεχρίθησαν c, 
ἀπὸ τῆς τοῦ Θείρας 4 ἡλιχίας, xal ἑπέχεινα, ἐξ οὗπερ 
οἱ Θρᾷχες γεγόνασι. 

Y. Ἑλληνισμός (3) ἀπὸ τῶν χρόνων Σεροὺγ 
ἐναρξάμενος τῆς εἰδωλολατρείας, χαὶ ὡς ἑστοίχουν 
ἕχαστος τὸ τηνιχαῦτα χατὰ τὴν δεισιδαιμονίαν, ἐπὶ 


usum, οἱ ad certas leges simalacrorumque ritus B τὸ μάλιστα πολιτιχώτερον, xat ἐπὶ ἔθνη xai θεσμοὺ; 


sese homines transferentes, quos quondam duces 
et auctores habuerant, deitate donabant. Ac pri- 
mum quidem eos, quos olim honoribus alffece- 
rant, sive principes el tyrannos, sive prestigia- 
tores, tum 605 etiam qui memorabile quidpiam, 
tum fortitudinis, tum roboris faciuus edidissent, 
pictis coloribus depingere et adumbrare coepe- 
runt. Postea vero, Tharz patris Abrabami tem- 
pore, simulacris ac statuis erectis, idololatriam 
ivexerunt. Quippe majores suos, atque alios qui 
vivis jam exempti erant, simulacris honestantes, 
prünum arie figulina statuas effinxerunt, tum ad 
omnei artem imitandi pervenit industria. Nam 
el architecti sectis lapidibus, et argentarii, 77 
et aurifices ; nec non et fabri sua quique materia, 
ac reliqui deinceps efügies moliti sunt. Zgyptii 
porro, moxque Babylonii, nec non Phryges, ac 
Phoenices cultus hujus, simulacrorumque, ac 
mysteriorum auctores primi exstiterunt. A quibus 
pleraque ad Graecos translata, jam tum ab ztate 


εἰδώλων μέντοιγε ἐναρξάμενα τάττεσθαι τὰ τῶν 

ἀνθρώπων γένη, οἷς πότε ἑστοΐχησαν͵ ἐθεοποίουν. 

καὶ διὰ μὲν τῶν χρωμάτων διαγράφοντες τὴν ἀρχὶμ, 
καὶ ἀπεικάζοντες, τοὺ; τότε παρ᾽ αὑτοῖς τετι μημἐ- 
νους, ἣ τυράννους, ἣ γόητας, ἢ τινάς τι δράσαντας 
ἐν βίῳ μνήμης δοχοῦν ἄξιον, δι᾿ ἀλχὴν, ἢ σωμάτων 
εὑρωστίαν. Ἔπειτα δὲ ἀπὸ τῶν χρόνων τοῦ Θάῤῥα 
πατρὸς ᾿Αὐραὰμ τῆς εἰδωλολατρείας εἰσηγηταμέ- 
νου *, τοὺς ἑαυτῶν τετελευτηχότα: τεχνησάμενοι, 
ἐχ χεῤαμιχῆς ἐπιστήμης τὸ πρώτον, ἔπειτα ἑχάστῃ 
τέχνῃ μιμησάμενοι, οἰχοδόμοι μὲν λίθον ξέσαντες " 
ἀργυροχόποι δὲ, xal χρυσοχόοι, ἀπὸ τῆς ἰδίας ὕλης 
πεχτηνάμενοι, οὕτως τε xal τέχτονες, χαὶ οἱ χαθ- 
εξῆς. Αἰγύπτιοι δὲ ὁμοῦ. f, xat οἱ Βαδυλώνιοι, καὶ 


C Φρύγες καὶ Φοινίχες δ, ταύτης τῆς θρησχείας πρῶτοι 


εἰσηγηταὶ γεγόνασιν, ἀγαλματοποιίαις τε χαὶ μυστη- 
ρίοις * ἀφ' ὧν τὰ πρῶτα εἰς Ἑλλήνας μετηνέχθη ἀπὸ 
-ἧς Κέχροπος ἡλιχίας, χαὶ καθεξῆς - μετέπειτα δὲ 
xal ὑστέρῳ πολὺ τοὺς περὶ Χρόνον καὶ "Apea b, Δία 
τε xal ᾿Απόλλωνα, xal τοὺς χαθεξῆς Θεοὺς ἀναγο- 


VARUE LECTIONES. 


b Reg. 5244 ἔθεσι, idque verius videtur. * Ap. Epiph. et It. cod. 2508 προσεχλίθ. 4 August. c: d. et 
. 9244sic habent, non θηρᾶ vel Θάῤῥα, ut alii et apud Epiph. Favet ct Reg. 2930, iti quo θύρας, "^ hraces 


ex Thiras oriundos narrat Joseph. lib. t Ant. c. 6. e. 


* Cod. S. Hil. ex emendat. διὰ γραμμάτων εἰσηγη- 


σάμενοι, Epiph. δι᾽ ἀγαλμάτων τὴν πλάνην εἰσηγησαμένου. Thare vero patrem Abraham idolorum fuisse 


auctorem pulat Epiph. in Panuario. t R. 2 deest ὁμοῦ. 8 R. 9508 xal "Αραύες xal. 
Ῥέαν. 


b Epiph. ubique, 


NOTAE, 
(2) Hellenismum vocat Epiphanius simulacroram, D Ammon, quem Greci Δία, Latini Jovem appellarunt, 


idelorum cultum, cujus auctorem fuisse Nem- 
brod Judai tradunt : quia hujus atate Nachor οἱ 
Thare parentes Abrahami diis alienis in Chaldzea 
serviisse legimus Josue xxiv, 2. Priscorum vero 
Chakiseorum eadem quae magorum consuetudo (ait, 
ut quemadmodum narrat Herodotus lib. u : Neque 
statuas, neque templa diis exstruerent, Jovi hostias 
immolarent, τὸν χύχλον πάντα τοῦ οὐρανοῦ omnem 
εοἰἱὶ orbem vocantes Jovem ;. itemque soli et luna 
sacra (acerent, igni quoque, telluri et ventis. lu libro 
Job xxx» 16, nulla. idolorum mentio, sed unius 
nefandi cultus. solis, qui tamen jam idololatriam 
creveral iu Oriente, οἱ consecratis. imagunculis , 
quas crew Theraphim Scriptura vocat, Gen. xxxi, 
9, δὲ ; itemque lapidibus acuminatis, qui figuram 
ignis referrent, quosque animatos ἃ € esse 
dicerent. Agyptis snpremus Deus erat Phia, ignis 
«€ ziher. (Graci Ἥφαιστον dicebant) tum. etiam 


γι idem esset ac universi natura. Quod inysterium 
iversis simulacrorum monstris occultarunt, «qui- 
Uus amplissimi Dei partes colere viderentur. Theo- 
logiam istam Orpheus concessit Graecis, variis etiam 
synibolis obvelatam, ex quibus numinum multitudo 
immensum crevit, et poetarum mythologia nata est. 
Qua de re legendus Cieero, lib. it et 14 De nai. deor. 
ld agnovit libri Sapientiz scriptor : addit vero, 
pictores et sculptores idololatriz eccasionem pra- 
buisse, expressis regum ct heroum imaginibus. 
Insuper vetus illa traditio, universi partibus intcel- 
ligentias preesse, in causa quoque fuit, ut geutilcs 
eas, veluti deos inferiores, colerent. 

Czierum Grzci,non ab Heleno, neque ἀπὸ τῆς 
ἐλαίας, ab olea, quam Minerva Athenis consecerit, 
Ἕλληνες dicti sunt ; sed ab Hellenc filio Deocalio- 
nis, de quo Herodot. lib. 1. 


682 


S. JOANNIS DAMASCENI 


6S4 


sum patent, immortales asserens ; qux inferio- A ὡριζεν δὲ, τὰ ἀπὸ σελήνης καὶ ἄνω, ἀθάνατα λέγων" 


ves exsistunt, mortales. Animas e corperibus in 
eorpora transfundi voluit, etiam animalium ac be- 
stiarum. Silentium per annos quinque colere docuit. 
Tandem interiit, cum Dei nomen sibi arrogaret. 

6. Platonici Deum, et materiam, et formam sta- 
tuerunt, mundum item ortum quidem habuisse, ac 
interitui obnoxium esse : animam ingenitam, et im- 
mortalem, ac divinam arbitrati sunt. [Tujus tres esse 
partes : rationalem scilicet, jra&centem, et con- 
cupiscentem. Communes omnibus uxores esse vo- 
]uerunt; ut nemo unam aliquam haberet propriam; 
sed οἱ quilibet quarumcunque (dummodo ille 
idipsum vellent ) copiam haberet. lidem etiam 


τὰ δὲ ὑποχάτω, θνητά μεταγγισμοὺς δὲ ψυχῶν ἀπὸ 
σωμάτων εἰς σώματα, ἄχρ: ζώων xaX χνωδάλων. 
Σιωπὴν δὲ ἅμα ἀσχεῖν ἐπὶ χρόνῳ πέντε ἑτῶν 4 
ἐδίδασχεν" τελευταῖον δὲ ἑαυτὸν Θεὸν ὠνόμαζεν τ. 

ς΄. Πλατωνιχοὶ Θεὸν, xal ὕλην, xal εἶδος, xol 
τὸν χύσμον γενητὸν xal φθαρτὸν ὑπάρχειν " τὴν δὲ 
ψυχὴν», ἀγέννητον, χαὶ ἀθάνατον, χαὶ θείαν. Εἶναι 
δὲ αὑτῆς τρία μέρτι,, λογιστιχὸν, θυμιχὸν, ἐπιθυμη- 
τιχόν * tá; τὸ γυναῖχας χοινὰς τοῖς πᾶσι γίνεσθαι, 
xai μηδένα γαμετὴν ἔχειν ἰδίαν" ἀλλὰ τοὺς θέλοντας 
ταῖς βουλομέναις συνεῖναι. Μεταγγισμὸν δὲ ὡσαύτως 
Ψυχῶν el; σώματα yp: χνωδάλων. Ὅμοῦ δὲ xol 
θεοὺς πολλοὺς Ex τοῦ ἑνὸς ἐδογμάτισαν 5. 


animarum in alia ex aliis corpora, etiam bestiarum, transitus affirmabant. Deos denique complures ab 


uno esse productos. 


7. Stoici, rerum universitatem corpus esse defl- 15 QC. Στωϊῖχοί * σῶμα τὸ πᾶν δογματίζοντες, καὶ 


'niunt : mundum ipsum aspectabilem, Deum esse 
statuunt. Nonnulli etiam ex igne naturam illius con- 
stare censuerunt, Deum quippe mentem esse asse- 
TUnt, ac vastissima totius molis celi et terre velut 
animam. Cujus corpus, ut dixi, totum sit hoc uni- 
versum; oculi vero siders. Omnium interire car- 
nem ; omniumque animam in alia ex alils transire 
Corpora. 

.8, Epicurei, atomos partibusque carentia corpora, 
ejusdem generis, ac infinita, omnium principium 
esse docuerunt. Vile beat flnemin voluptate po- 
'suerunt: a Deo et providentia res administrari ne- 
gabant. 

9. Samaritismus, et qui ab eo Samaritz. Hujus 


ἃ judsis otigo deducitur, sectaram apud Graecos C 


divortlis, earumque degmatibus a»ntiquior : cum 
-Jamen geniilium superstitio git, atque inter eam ae 
Judsismum medium quid exsísiens ; hae occasione 
exorsus est a Nabuchodonosoris tempore, ac Judaica 


αἰσθητὸν τοῦτον τὸν χόσμον θεὸν νομίζοντες. Τινὲς 
δὲ ix τῆς τοῦ πυρὸς οὐσίας τὴν φύσιν ἔχειν αὐτὸν 
ἀπεφήναντο. Καὶ τὸν μὲν Θεὸν νοῦν ὁρίζουαι, ὡς xax 
Ψυχὴν παντὸς τοῦ ὄντος χύτους οὐρανοῦ xai γῆς " 
σῶμα δὲ αὐτοῦ τὸ πᾶν, ὡς ἔφην, χαὶ ὀφθαλμοὺς τοὺς 
φωστῆρας" τὴν ὃὲ σάρχα ἀπόλλυσθαι, xai τὴν 
ψυχὴν πάντων μεταγγίζεσθαι ἀπὸ σωμάτων εἰς 
σώματα (4). 

η΄. Ἐπιχουρεῖοι " ἄτομα τε xal ápepr σώματα, 
ὁμοιωμερῇ χαὶ ἄπειρα, τὴν ἀρχὴν εἶναι ὑπεστή σαντο, 
χαὶ τέλος εἶναι εὐδαιμονίας τὴν ἡδονὴν ἐδογμάτισαν, 
xai μήτε Θεὸν, μήτε πρόνοιαν τὰ πράγματα διοι- 
xelv. 

θ΄. Σαμαρειτισμὸς (5), καὶ οἱ ἀπὸ τοῦτου Σχμα- 
ρεῖται. Οὗτός ἐστιν ἀπὸ Ἰουδαίων, πρὸ μὲν κατα- 
στῆναι αἱρέσεις εἰς Ἕλληνας, χαὶ πρὸ τοῦ συστῆναι 
αὐτῶν τὰ δόγματα " μετὰ δὲ τοῦ elvac Ελλήνων τὴν 
θρησχείαν, xat μέσον τοῦ Ἰουδαῖσμου, πρόφασιν εἰ- 
ληφὼς ἀπὸ * τῶν χρόνων Ναδουχοδονόσορ, xal τῇς 


. VARLE LECTIONES. 
* ἢ. 2508 ἐπ πέντε ἔτη. * Sic R. 9508 et S. Hil. alii ὀνομάζων. Vet. tr. nominans. Epiph. ὠνόμασε, 


* Alii, ἐδογμάτισεν, vetus. interpres, dogmatizavit. 


sequuntur innuunt? 


* Sic ubique. Quid vero si legatur πρὸ, ut que 


NOTAE. 


(4) Athenagoras eodem mooo Stoicorum theolo- 
giam explicat, ac Cicero lib. n De nat. deor. quem 
exscripsisse videtur; nec ab utroque differt Epi- 
phauius. Ex eorum principiis infert. Athenagoras, 
consequi unum esse Deum, qui quidem ea parte qua 
"fervet, Jupiter appelletur, in aere Juno, etc, Quibus 
plura addit Tullius, qui insuper narrat, juxta opi- 
nionem Stoicorum fore aliquando ut omnis mundus 
ardore deflagret. Petavius neyat Stoicos Metempsy- 
cosim adinisisse. Profecto Tertullianus, lib. De an. 
c. 55, asseril eos animas sapientum, ab excessu e 
corporibus usque ad couflagrationem universitatis, 
iu supernis mansionibus collocasse. 

(5) Qux de Samaritanis scribit Epiphanius aceu- 
rata non àunt. Nomen sacerdotis, qui ad erudien- 
des Samarime cologos missus est, Scriptura si- 
luit,lll Reg. xii. Non érat ille de stirpe Aaren, 
sed Bieroboawmies institutionis. In Bethel mausit, 
non Sichimis. Templum Garizitanum exstructum 
non est ante tempora Darii postremi Persarum re- 
gs. Tunc Mosaicam legem amplexi sunt, omissis 
aliis Scripturze libris, quos schismati suo adver- 
sari intelligerent. Duobus presertim in locis Pen- 
tateuchunm adulterarunt, Exod. xxi et Deut. xxvii, 


quo persuaaerent jussissc Deum in monte Garizim 
altare zedificari. Noster addit eos cum Judas con- 
venire, ezcepto quod gentes abominen(ur, et quem. 
quam ez alieuigenis tangant. Hieronymus vere in 
cap. Lxv lsai2, superbiam illorum, qui vel con- 
tactum aliorum fugerent , exagitans, subjungit: 


D quemadmodum Samaritani οἱ Judai nobis [aciunt. 


tesurrectionem fore negant; at animos immortales 
esse concedunt : unde et pro defunctis preces fun- 
dunt, ut videre eat ad calcem translationis Ara- 
δε librorum Mosis, quam Abusaidus Samarita 
adornavit, quzequeexstat in ltegia bibliotheca, ubi et 
angelos fatentur exsistere, non item damones. 
Quocirca Abusaidus Saadiam Gaonem Judaum in 
jus vocat, quod L. xxxi, 17, Arabice transtule- 
rit, immolabant demoniis, Nam si dzmones exsta- 
rent, inquit eorum mentio fieret in lectionibus crea- 
lionis. 

Gorthenorum, ut et Dositheanorum, lib. rv Bist. 
c. 21 Eusebius meminit ex Hegesippo. De Sebuzis 
legesis Annot. Scalig. in Euseb. lib. 11. Dicti sunt 
quod aliunde initium caperent Pentecostes ac ca-- 
teri De Gorthenis οἱ Essenis Samaritanis nibil cet 
affirinari potest. 


65 


rimi nempe secta auctores, cum ex 
dam coloni deducti cesen!, quinque 
0s Moysis acceperunt, quos per Es- 
lem rex ad illos Babylone submiserat. 
& cum Judaeis habent communia, si 
sipias, quod gentes ahomientur, alie- 
contingere rofugiant : quodqtie mor- 
rreciionem, εἰ ceteras post Mofsev 
jici 
mE factiones quatuor. 

ni, qui dies festos aliis quam Se- 
agunt. ] . 
3, qui db envent. festorum dierum 

1 Gorthenis dissentiumi;^ ^ E 

i, qui meutri. pa^ repugnint, sed 
quos ineiderini, nullo delectu fest 
e9á , qui iisdem, quibits Sanrárilant , 
unt, circumcisionem , Babbatünt, éxe« 
ἴση Pentatéuolium sdhlient τ prtci- 
1 prie aliis albi &b dnimhlis temperat , 
fere jejenant;-Suntque iirter: Hlós qut. 
colant ; alii continentiam : non desunt. 
mortüorum.- resuerectiónemi créd&át , 
aritanorum dottrina sbharfét. 

1 herests , σὰ aettio , nuntero septem, 
δ. qui ildem:ae legisperkl éremt et 
» Quás ἃ majuribas hoceperamt. óevtc- 
ust setundié legis ér& (ráditie fhter« 
Vitus omnes e rhxjétibus itiffitos sus 
catteris at diligentius servabant ; quos 
ege non didicerant , sed. sibimetipsis 
wemanias extra legis prescriptum sen« 








$i, quos segregatos interpretari pos- 
'ectissimian vitu ratióndne profoerl , peus 
οὐ "Sibrecellere videténttit." MoHuoFuni 
Sem allirabant, quàm etiam. Scribe 


- S. Hil. Ἰεθουσαῖοι, — x llic locus sic 
νται δὲ ἄλλοι, πισξεύουσί τε. νεχρῶν. 
.2 et Ερίρᾷ. ἰη Syubp. διχαιώματος 
nterpres legit, δικαιώματα, νομοθεσίας, 

S. Hil. in, marg. ex. ewend.. addit, 


au i t 





lirimendse judex constitutus cst a Matt- 
"More Enlogius Alexandr. uv marrat 
1. 450. ldem Bulogius contta Dositliea- 
;wrreclione scWpsit : ex qub spparet 
resurrectionem non docuissé. Hoe in 
Ὸ5 eliam exagilabat, -qwod: deinones 
ignoscerent pr:eter quam idola; οἱ γὰ 
ἃ μὲν εἴδωλα δαίμονας ἔλεγον " ἄλλο 
, φῦλον οὐχ ἐγίνωσχον, Addit ens ne- 
1 interiturum, bene vere anima ratio- 
im tamen esse Samaritano um de anil- 
Annitate lidem diximus 
i, seu doctores legis, Pbaelssosum 
"ni: unde Christus. utrosque perniie 
wovellarum iraditionum agetores er 
losephus lib. xi Axt. c. $9, Pharisieo- 
lucgorum et Essenorum imiia stamit 
sra Jonathe Assamonzi. Sic Pharis;ci 








$87 


S. JOANNIS DAMASCENI 


688 


grolitebantur. Item angelos esse , ἃς Spiritum san- A ματος ἀγίου, ὅτι ἐστὶ, τυγχατάθεσις " πολιτεία « Cb 


ctmm non negabant: variis observantiis addicti 
erant : continentiam certum ad tempus , virginita- 
tem quoque definierunt ; bis in bedomada jejunsre, 
urceos, discos et pocula ssepius abluere, ac mun- 
' dare, ut et Scribe, soliti. Ad bzc decimas, et 
primitias, et preces assiduas addebant ; supersti- 
tioia vestimentorum genera, cujusmodi sunt pallia, 
dalmaticze seu colobia, ac latiora quedam phyla- 
cteria, boc est segmenta purpurea, fimbriz , et ma- 
lograuata vestium oris appensa, quae temporariz 
illius continentis signa przferebant. lidem postre . 
mo genituram el fatum introducebant. 

80 16. Sadduczi , quibus ab exactissima justitia 
nomen erat, e Samaritanorum genere, necnon a 


διάφορος, xai μέχρι χρόνου ἐχγράτεια xai xa gOzvta- 
νηστεία δὲ διὰ τοῦ aa66ázou, ξεστῶν χαθαριπμοὺς, 
xat πινάχων, xai ποτηρίων, ὡς xat ol. Γρεαμματεῖς, 
ἀποδεχατώσεις ve, xal ἀπαρχαὶ, xal ἐνδελεχεῖς εὖ - 
χαὶ, χαὶ σχήματα ἐθελοθρησκευτιχὰ τῆς ἐνδυσίας, 
οἷά τε τῆς ἀμπεχόνης, xaX τῶν δαλματιχῶν, ἤγουν 
χολοδίων, xal τοῦ πλατυσμοῦ τῶν φυλαχτηρίων, 
τουτέστι σημάτων τῆς πορφύρας, χαὶ χρασπέδων, 
χαὶ ῥοΐσχων ἐπὶ τὰ πτερύγια τῆς ἀμπεχόνης, ἅ τινα 
τὰῦτα ἐτύγχανε σημεῖα τῆς παρ᾽ αὑτοῖς, ὡς χαιροῦ 
ἐγχρατείας * οἵ χαὶ παρεισέφερον γένεσιν b χαὶ εἰ- 
μαρμένην. 

ις΄. Σαδδουχαῖοι (8), ἑρμτνευόμενοι δικαιότατοι" οἵ 
ix γένους μὲν ἦσαν Σαμαρειτῶν, ὁμοῦ xal ἱερέως 


sacerdote quodam Sadoc momine exordium sum- B Σαδοὺχ ὀνόματι, νεχρῶν ἀνάστασιν ἀρνούμενοι, xa! 


pserunt. Mortuorum resurrectionem negant. Neque 
angelum admittunt, neque Spiritum : in exteris 
vero judais consentiunt. 

41. Hemerobaptiet:e , per omnia Judzi erant. 
Porro neminem zterng vitz comnotem fieri posse 
dicebant , nisi quotidie lavaret. 


18. Osseni, quorum nomen procacissimos viros 
significat. Hi ex praescripto legis omnia peragebant. 
'Sed et alias lege posteriores scripturas adhibebast : 
plerisque tamen propbetarum rejectis. 

49. Nassarzi , quos coni«maces interpretari pos- 
sis. Non solum omnei esum carnium prohibebant , 
veram etiam animatis rebus omnino abetinebant. 


ph παραδεχόμενοι ἄγγελον, μήτε πνεῦμα τὰ δὲ 
πάντα ὄντες Ἰουδαῖοι. 


ιζ, Ἡμεροοαπτισταί (9)" οἵ μὲν χατὰ πάντα Ἴου- 
δαῖοι ἦσαν. Ἔφγασχον δὲ μηδένα ζωῆς αἰωνίον τυγ- 
χάνειν, εἰ μή τις ἂν καθ’ ἐχάστην ἡμέραν βαπτί- 
ζοιτο. 

ιη΄. Ὁσσηνοὶ (10), οἵ δὴ ἱταμώτατοι ἐρμηνεύοντα!. 
Ἦσαν δὲ οὗτοι χατὰ νόμον τὰ πάντα τελοῦντες. 
Ἐχρῶντο δὲ γραφαῖς ἑτέραις μετὰ τὸν νόμον " τοὺς 
δὲ πλείους τῶν μετέπειτα προφητῶν ἀπεδάλλοντο. 

ιθ΄. Νασσαραῖοι, ἑρμηνευόμενσι ἀφηνιασταί * οἵ 
πᾶσαν σαρχοφαγίαν ἀπαγορεύουσιν * ἐμψύχων δὲ 
οὐδ᾽ ὅλω; μεταλαμδάνουσιν. Αχρι δὲ Μωδϑσέω; xat 


VARLE LECTIONES. 


€ Cod. S. Hil. ex emend. πολύξείας δὲ διαφόρους... 
yo4 . . . οὐχὰς, et csetera in. accusandi casu, ut cod. 


eitera manu, quasi ex emend. ἢ τύχην. 


t τειαν καὶ παρθενίαν ni 


vto* νηστείαν δὲ... 


. 8508. S. Hil. γέννησιν. Sup. lin, 


NOTE. 
sesurrectionem tuebantar, ut Jesepho ipso teste, C ipso erant, que est haeresis Saddacmorum, proba- 


&celeratorum animas perpetuo carceri detinendas, 
néc sürrectura eorum corpora putarent. Legendus 
fibellus cti titulus οκι ΤῸΝ "ED, Fides Judeorum. 

uod Epiphanius ait Phariszos agnovisse exsisten- 
uam Spiritus sancti, non significat eos concessisse 
substantiam Dei spiritualem esse; sed, ut conjicio, 
eos valgo meutinisse Spiritus sancti, qui nibil aliud 
esset, nisi prz:cipuum prophetize donum, quo sensu 
Spiritus saucti nomen frequens est in libris Judzo- 
rüm. Colobia et dalmatics vocantur hic quadrata 
pallia, in quorum angulis, nedum fimbriz, seu fila 
hyacinthina assuta erant , ut. et ῥοίσχοι, seu co- 
vrymbi, quos nempe ostentationis erge lfianbriis 
adjiterent. Sic Phbariszos fatum docuisse narrat 
Jesephus , lib. xiu, c. 9; et xvut, 6. 2. Ut. multa 
in nostra potesiate esse fatereniur. Homines quippe 
liberi arbitrii esse , deque actionibus Deum seuten- 
tiam ferre. 

(8) Rabbi Moses in cap. 1, 8 5 Pirke Avoth, 
narrat Sadecum, audito hoc Ántigoni Sochzi prz- 
ceptoris sui prenuntiato, serviendum esse Deo sine 
spe mercedis, exinde intulisse vitam alteram non 
fore , in qua dona opera muneranda sint. Quz si 
jta &uat, duci nequaquam ortum traxerint a 
Samaritanis : id quod alioqui peritus nemo defen- 
derit. Sunt qui negent eos alia Scripturae volumina 
admjsiuso prater libros Moysis : quod tamen 
neque Josephus, neque Thalmudistie, Phariscorum 
nepotes, tradunt. Apostoli Act. 1v, 1; et v, 17, ex 
Psalmis coram principe sacerdotuwn, et iis qui cum 


runt Jesum esse Chrisim. 

(9) Horum Eusebius lib. 1v Hist., c. 22, meminit 
ex llegesippo. Hi puri puti Phariszi erant, ut colli- 
gere licet ex Marc. vii, 9, 4. Justinus martyr, Dielog. 
cum Tryph. iuter sectas Judeorum Phariseos Va- 
ptistas censet, Φαρισαίων βαπτιστῶν. Ex hac seeta 
fuisse Baunum illum Josephi magistrum noa 
dubito. 

(10) Osseni dicti sint oportet a radice NX, quz 
Arabibus et Syris contumacem esse significat. Ex 
his quae Darrat Epiplanius, apparet eos diversos 
fuisse ab Essenis, quoram instituta Josephus alii- 
que laudant. Scribit, heres. 18, 49 et 55, Ossenos ᾿ 
et Nassarseos ad Elcszeos, seu Sampsazeos, migrasse; 
ubi innnit Nassarzos ab Ossenis parum aut nihil 
discrepasse. Forte illi fuerunt quos Indiculus hz- 
resum, qui Hieronymi nomen praefert, Meristas 
appellat; qui Scripturas separarent , non credentes 


p omnibus prophetis , dicentes aliis atque aliis apiriti- 


bws prophetasse : id quod forsau obtorto sensu 
intellectum fuerit. R. Moses Majemon , in More 
Nevothim parl. τι, cap. 45, de vario proplictiae 
spiritu fuse disputat, Epiphanius scribit ex Naba- 
tea, lturea, Moabitide, et ᾿Αριηλίτιδος, Arielitide, 
qua loca trans Jordanem sita sunt, prodiisse. Deta- 
vius Arielitidem se nescire ait. At semel atque 
iterum legimus in Scripturis Banaiam filium Joiadas 
percussisse utrumque Ariel Moab. Ubi procul dubie 
oppida duo Moabitarum significantur. . 


891 


S. JOANNIS DAMASCENI 


679 


l'asilidcm magistrum agnoscunt, qui cum Satur- A τελεσταὶ ἀπὸ Βασιλείξους, τοῦ ἅμα Σατουρνίλῳ, καὶ 


iii, tum Simonianorum ac Menandrianorum 3u- 
Uitor fuit; et tametsi eadem fere sentiat, in qui- 
busdam tamen discrepat, Nam coelestes orbes 365 
esse docet, quos angelicis nominibus nuncupat ; 
atque ideo aunum totidem diebus constare cen- 
$e; quen numerum cccuxvi noinine ᾿Αὐράπαξ 
exprimi; illudoue sanctum egse nomen 8550- 
rit. 

35. Nicolaitz, a Nicolao illo nomen sumpsc- 
runt, cui ab apostolis necessarii ministerii cura 
commissa fuerat. ΠΣ  zelotypia ob uxorem 
vsluans, cum aliis impuram quoque libidinem 
exercere suos docuit. Sed et Caulacauch, et Pru- 
nicum , aliaque nominum portenta in. mundum 
invexit. 

26. Gnostici liarum h:zresium sunt successores, 


Σιμωνιανοῖς, χαὶ Μεναυδριανοῖς μαθητευομένου, xat 
τὰ ὁμοῖα μὲν φρονοῦντος, κατά τι δὲ διαφερομέ- 
vou, Λέγει γὰρ τξε' οὐρανοὺς εἶναι, καὶ τούτοις 
ὀνόματα ἀγγελιχὰ ἐπιτίθησι, Διὸ xal τὸν ἐνιαυτὸν 
τοσούτων ἡμερῶν εἶναι " καὶ τὸ ᾿Αδράσαξ ὄνομα 
εἶναι, τξε' - xaX εἶναι τοῦτό φησι» ἅγιον ὄνολα. 


χε’. Νιχολαῖται (15) *. ἀπὸ Νικολάου τοῦ ἐπὶ zat; 
χρείαις 1 ὑπὸ τῶν ἀποστόλων ταχθέντος, ὃς διὰ ζῇ- 
λον τῆς ἰδίας γαμετῆς τὴν αἰσχρουργίαν ἅμα τοῖς 
ἄλλοις ἐπιτελεῖν τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ἐδίδασχεν, 
xal περὶ τοῦ Καυλαχαὺχ, xat Προυνίχου, xai ἄλλων 
βαρδαριχῶν ὀνομάτων εἰσαγαγὼν τῷ κόσμῳ. 


xc'. Γνωστιχοί (16) οἱ τὰς αἱρέσεις διαδεξάμε - 


VAIUZE LECTIONES. 


! Epiph. νήραι;, viduis. 


NOT E. 


lium scripsit, quod viginti quatuor libris exposuit. 
Plures in Deo eubstantias adinisit, quarum alia cx 
alis manarent, atque a postrema sizygia angelos 
supremi cceli fabricatores procreatos, qui rursum 
alios, ediderint, a quibus calum $sceundum fac- 
tum siL: ex istis iterum alios donec celum tLre- 
ceulesimum sexagesimum quintum conditum es- 
rei cum angelis qui inferiorem mundum  fabri- 
carint. Supersunt. hodieque amuleta Basilidiano- 
rum in quibua vox ᾿λδράσαξ, et alia Dei angelo- 
rumque nomina leguntur. Cliristum voce Hebraea, 
nccepta ex Isai:g xxvii, 18, Caulacau nominabaut. 
liunc carnem non suscepisse, sed Simonem €Cyre- 
nensem ejus loco suflixum cruci finxerunt, adeoque 
mortem pro Crucifixo non tolerandam. Quinimo 
negabant palam quid essen:, quidve sentirent: 
quamobrem Pythagoreorum more quinquennii si- 
lentio probabantur. Basilidog, ut testatur Clemens 
Alex. l. i Stromat., uniuscujusque hominis ani- 
main ex variis concretam esae substantiis, Pvtliago- 
ico proinde sensu, docuit, ex quibus affectus variis 
Cieantur ; ac malis hominibus adulterinam inesse 
nsturam, puta vel leonis, vel simia, etc. prout, in 

oc vel illud vitium proclives essent : quod tamen 
dogma Isidorus Basilidis filius emendavit in libro 

epl zpocgvoUc ψυχῆς, De cognata anima, ne 
male agendi necessitas obLenderelur. Ceeterum gre- 
gales suos, ob insitam a natura bonitatem, a qua- 
vis spurcitia nihil labis contrahere uterque jactitabat; 
at nihilominus magni faciebant eos qui continen- 
tite causa seipsos abscinderent. Animorum trans- 
migrationem docuit veluti Pythagoras, ad expianda 
scelera. Voluntaria quippe peccata in hacce vita 
non remitti. Hieronymus, lib. De script. eccl. c. 32, 
scribit Basilidem Alexandrie diem obiisse sub 
Adriano, qua tempestate Cochibus, seu Barcoche- 
bas, dux Judaiez factionis, Christianos in Syria 
variis atppliciis enecavit. 

(!5) Nicolaitarum meminit Joannes in Apocaly- 
psi n, 15, adeome Basilidianis antiquiores suut. 
Ab hae haeresi. Nicolaum diaconum purgant Cle- 
mens Alex. lib.n et π| Stromat,. Euscbins lib, n1 
Hist., 'heodoretus οἱ alii, qui idcirco Nicolaitas 

υδωνύμους, falso nomine nuncupatos | scribunt. 

eterum concedunt ex quibusdam gestis dictisve 
Nicolai przetextum  hiresis cudendx Nicolaitas 
sumpsisse. Promiscuam itaque libidinem a Platone 
potius quam a Nicolao, didicerunt. Hos multo prius, 
quam Cerinthianos, docuisse I[renxus ait lib. m, 
c. 11: Aliumesse fabricatorem orbis, alium Patrem 


Domini, alium item fabricatoris Filium, alterum de 
superioribus Christum, qui in Jesum fabricatoris 
filium descenderit, et in pleroma revolarerit. lni- 
lium. quidem esse monogenem (id est unigenitum) 
Logon autem verum filium Unigeniti, et eam -ondi- 
tionem que est secundum nos (scu inferioris mundi 
res conditas) non a primo Deo factam, sed ab ali- 
qua virtute deorsum subjecta et abscissa ab eorum 
communicatione, que sunt invisibilia et innominabi- 
lia. Hoc est ab Ennaa, seu Sopliia, quam velut 
Simoniani, Darbelo appellabant, cujus filius esset 
Jaldabaoth. Atqui hzec ipsa summa est. thieologize 
Gnostic», quam varii varie interpretabantur. 

(16). Gnostici dicli sunt. ἀπὸ τῆς γγώσεως, a 
cognitione, seu seientia, quam sihi pr: czeteris ar- 
rogarent. 103 PaulusTad Timoth. indigetat, ubi 
eum monet dul devitet profanas tocum novitates 
et oppositiones ψευδωνύμου γνώσεως, falsi noninis 
scientie. Irenzus scribit lib. i c. 4 Gnosticorum 
discessionem ab Ecclesia palam factam esse au- 
ctore Menandro. Horum spurcitias omitto, propter 
quas Christiani pessime apud gentiles audie. 
runt. 

JEonum syzygias, conjugationesve in BDeitate 
fiaxerunt, quorum alii aliorum sobo:es essent, 

uorumque postremus mundi aspectabilis opifex 
uerit, Platonicos nimirum imitabantur, ui, ut 
Marsilius Ficinus, observat in lib. ix Plot. En- 
nead.5, c. 1, tres sallem substantias posuerunt inter 
primum principium, id est ipsum bonum, atque 
mundum, ut videlicet, quemadmodum Psellus expli- 
cat orat. cont. Mich, Cerular. preter Denm | sta- 
tuerint, τὴν ὕλην ἀγέννττον xal «à; παρ᾽ ἐχείνοις 
ἰδέας, xa τὸν δημιουργὸν μετὰ ταύτας, maleriam 
ingenítam, celebratissimas ipsorum ideas, quibus 
posterior sit universi opifex. Quod ut facilius ol- 
linerent, supremum numen corporale esse existima- 
runt. Tbeodotus Gnosticus infertex his Christi ver- 
bis, asserentis angelos faciem Patris viderc. Quod ri- 
detur et videt, inquit, ἀσχημάτιστον εἶναι οὐ δύναται, 
οὐδὲ ἀσώματον, nec figura vacarepotest, nec corpore. 
Igne: substantie Deum esse Simon Magus dixerat, 
ui refert Theodoretus. Adh:ec materiam, ejusque 
tenebras, perpetuo fuisse aiebant, ex quibus mala 
proficiscerentar. Quamobrem alios hominum natura 

onos esse, in quibus Spiritus, seu divina scin- 
tilla esset, hosque πνευματιχοὺς, spirituales, vo- 
cari : alios natura malos, ὑλιχοὺς, materiales; et 
χοϊχοὺς, terrenos, qui corpore materialique anima 
sine spiritu constarent. Valenjnus medium genus 


elanculum fingens, suflitibus eas et adoratione pro- 


Cerintho 
ireumei- 
bricatam 
dGiít 


δὲ ποιή: 
"x emen 


sciebant. 
ano imp. 
» Marcel- 
?nes loc. 

Epipha- 
elatis in. 
ores obti- 


Hus scri- 

qui in 
Quod si 
P^ oper- 
τ: quan- 
jeb. 1. im 
oealypsis 
4868. Ex 
prins illo 
|t dfaque 
1, merum 
in quem 
r onnia, 
ue usque 
hil a Spi- 
attigi ea. 
natus di- 
jubebat 
^gno ali- 
1 Paulum 


695 


Dei Filium esse ; at juxta legem in omnibus vi- 
vunt. 

83 50. ELionzi, ad Corinthianos quos modo nomi- 
nàvi, ac Nazarenos, proxime accedunt. Quibuscum 
otiam Samnpszorum ac Elceseorum hzresis aliqua 
ex parte convenit, Hi Christum in colo creatum 
affirmant, sanctumque Spiritum. Christum in Adam 
primum habitasse, eumque aliquandiu deseruisse, 
ac rursum in ipsum subiisse, atque idem fecisse 
in suo secundum carnem adventu. Etsi Judaei sunt, 
Evangeliis tamen utuntur. Carnium esum dete- 
slantur. Aquam pro Deo venerantur. Christum 
in illo suo in carne adventu, uti diximus, homi- 
nem induisse aiunt. Aquis se identidem, tam hie- 
me, quam zstate lavant, ad purificationem scilicet, 
veluti Samaritz. 

51. Valentiniani , carnis resurrectionem negant. 


S. JOANNIS DAMASCENI 
29. Nazareni, Christum Jesum confitentur A 


696 
x&'. NaQupatot* οἱ Χριστὸν ὁμολογοῦσιν Ἰησοῦν 
Υἱὸν Θεοῦ : πάντα δὲ χατὰ νόμον πολιτευόμενοι, 


λ΄, Ἐδιωναῖο: * παραπλήσιοι tol; προειρημένοις 
Κηρινθιανοῖς xal Ναζωραίοις * συνήφθη δὲ χατά τι 
ἡμῶν Σαμψαίων καὶ ᾿Ἑλχεσαίων αἵρεσις, ot Χριστόν 
φασιν ἐχτίσθαι ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα" 
ἐνδημήσαντα δὲ Χριστὸν ἐν τῷ ᾿Αδὰμ, χαὶ χατὰ χαι- 
ρὸν ἐχδυόμενον αὐτὸν τὸν ᾿Αδὰμ k, χαὶ πάλιν ἐνδυό- 
μενον, τὸ αὐτό φασιν ἀποτετελεχέναι αὐτὸν ἐν τῇ 
ἐνσάρχῳ αὑτοῦ παρουσίᾳ. Ἰουδαῖοι δὲ ὄντες, Εὐαγ- 
γελίοις χέχρηνται. Σαρχοφαγίαν δὲ βδελύσσονται. Τὸ 
ὕδωρ ἀντὶ Θεοῦ ἔχουσι. Τὸν δὲ Χριστὸν, ἄνθρωπον ἐν 
τῇ ἐνσάρχῳ αὐτοῦ παρουσίᾳ ἐνδεδύσθαι, ὡς ἔφην. 
Συνεχῶς βαπτίζξονται ἐν τοῖς ὅδασι͵ θέρους τε xot 


D χειμῶνας, εἰς ἁγνισμὸν δῆθεν, ὥσπερ ol Σαμαρεῖ- 


ται. 
Aa'. Θὑαλεντινιανοί (20)* οἵ σαρχὸς μὲν ánavs- 


' ARLE LECTIONES. 


Sic lego ex Epiph. εὖ cum vet. interp. qui posuit, et rursus secundum. tempus exuentem ipsum Adam, 


NOTAE 


et rursus induentem 


(19) Prisci de Judea Christiani 4Nazareni dicti 
sunt ; quia Dominus Jesas Nazarenus erat. Hi cum 
ante excidium Hierosolymorum, concedentibus 
apostolis, cxeremonias legis sectati essent, nepotes 
ipsorum, qui trans Jordanem habitabant, pristinos 
mores, ac presertim circumcisionem, retinuerant ; 
quippe cum essent de semine Abrahz, et cognati 
Domini secundum carnem. Traditiones vero Scri- 
barum eos respuisse, et erga Paulum apostolum, 


gentiumque aliarum Christianos hene affectos C 


fuisse, docet nos Ieronymus inpriora verba cap. ix 
Isaiae, Nazareni, inquit, hunc locum ita. explicare 
conantur. Advenientle Christo, et praedicatione illius 
coruscayte, prima terra Zabulon, el terra Nephtalim, 
Scribarum et Phariseorum est erroribus liberata, et 
gravissimum traditionum Judaicarum jugum excus- 
^it. Posten autem per Evangelium apostoli Pauli, qui 
novissimws apostolorum owunium fuit, ingravala est, 
id est swultiplicata pradicalio, et in lermigos gentium 
et viam universi maris Christi Evangelium splenduij. 
Deinde omnis orbis, qui ante ambulabat, vel sedebat 
in tenebris, et idololatrice, et mortis vinculis tenebatur, 
clarum Evangeliorum [umen aspexit. Epiphanius 
dubitabat, utrum Christum purum esse hominem , 
velut Ebionitze, putarent ; an etiam ex Virgine na- 
tuin : Hieronymus vero nullum alium eis nzvum 
impingit, nisi quod, cum crederent in Christum, 
legis tamen c:remonias tenebant. Usque hodie, in- 


duabus domibus Israel. Hzc quie de supremo ΣῊ 
ITMCY, Domino exercituum prenuntiata sunt, de 
Doinino Jesu Nazareni interpretabantur * Duas do- 
mus, inquit, Nazareni, qui Chrislum ita recipiunt, 
ut observationes legis non. amiltant ; duas [zmilias 
interpretantur, Sammai εἰ Hillel , ex quibus orti 
sunt. Scribe et Pharismi . . .. quorum prior dissi- 
pator interpretatur, sequens profanus ; eo quod 
per traditiqnes et δευτερώσεις suas — legis pracepta 
dissipaverint εἰ maculaverint : et has esse duas do- 
mus, que Salvatorem non receperint , qui (actus sit 
in rwinam et in scandalum. Ex his evincitur Theo- 
doretum errores Nazarenis imputasse Ebionitarum 

roprios. Sic subjungit illos Evangelinm Petri 
egere : idquod Epiphanius solis Ebionitis attribuil. 
Unde nec Justinus, nec lrenzus, nec Origenes 
Nazarenos refutasse censendi sunt, nisi ubi Ebio- 
nitas propter c:eremonias legis coarguerunt. Naga- 
reni Evangelium Matthsei Hebraicum πληρέστατον, 
integerrimum, legebant, inquit Epiphanius, hr. 29 
et δύ, Ebionite mutilum, demptis iis quibus Chrisü 
proavorum series, el generatio ex Virgine enuntian- 
tur. Origenes. lib. 11 Cont. Cels., priores Christianos 
ait vocitatos Ebionzos fuisse propter paupertatis 
studium ; itemque Ebionzos alios Christum de 
Virgine natum dixisse ; alios, qui ex Joseph et 
Maria. Mysteria quotannis, in Paschate scilicel, 
pane azymo, et aqua nuda perageban& Dominicam 


js per totas. Orientis synagogas heresis. est D vero diem prster Sabbatum colebant. 


incorum (hereticos Rabbini vocant Q''Det a 
Pharisgis nuuc usque damnatur, quos vulgo Nasa- 
reos appellant. Qut credunt in Chrtstwn Filium Dei, 
natum de Virgine Maria, et eum dicunt esse, qui 
sub Pontio Pilato passus est, et resurrexit, in quem 
et nos credimus. juxta simpliciorem veterum Chri- 
stianoruimn professionem ; quam illi apud se serva- 
raut, credere in Christum Dei Filium, idem erat, 
ac credere Christum esse verum Deum : unde sub- 
junxit, in quem et nos credimus. Idque eo maxime, 

uod ut modo recitabamus, Nazareni fidem gen- 
tium a. quibus Christus eu verus Deus coleretur, 
Jaudarent. Sed et lioc suadet magis altera eorum 
interpretatio, quam refert Hieronymus in hac 
Isai.e verba cap. vin, 135: Dominum exercituum in 
ipsum sanctificate, et erit vobis in sanctificationem ; 
in lapidem autem. offensionis, et in petram scandali 


(20) Clemens Alex. tradit lib, vii Strom., Valen- 
tinum prodiisse lempore Adriani et usque ad  Anto- 
nini senioris eatem perseverasse, et sicut. Basilides 
Glaucie interpretis Petri magisterio gloriabatur, 
ita et Valentinum, Theobadis, qui familjaris Pauli 
fuerat. Romam venit sub. Hygino, inquit lrenazus 
|. m 6. ὁ, increvit sub Pio, ei prorogavit usque. ad 
Anicetum. Non ergo postquam Roma digressus in 
Cyprum insulam appulerat, haresim przdicare 
cepit, ut Epiphanius scripsit. Triginta &ones intra 
divinitatis.z3fpupa, plenitudinem, finxit ; non tamen 
ut totidem substantiz seu dii essent, ut multi post 
Epiphanium dixere. ld observat Tertullianus lib. 
contra ipsum : Valentinus, inquit, veteris opinionis 
semen nactus, Colorbaso viam deliniavit. Eam post- 
modum Ptolemaus instravit, nominibus et numeris 
conum distinctis in personales substantias , &ed 


fag 


&. JOANNIS DAMASCENI 


100 


cum Flora conjungitur. Hi quoque eadem cum A τίνου, οἷς συνάπτεται fj Φλώρα" τὰ αὑτὰ δὲ περὶ 


Valentino et Secundianis de syzygiis, seu conjuga- 
tionibus astruunt : in quibusdam ab illis dis- 
crepant. 


Alque hec est tomi secundi libri primi tredecim 
hagresum recapitulatio. 


Que tero sequuntur hereses 15, in. hoc tertio tomo 
reperiuntur, 

91. Marcosci [ἃ Marco dicti sunt]. Marcus 
cnim quidem Coltorbasi condiscipulus fuit, qui et 
ipse duo principia invexit. Resurrectionem mortuo- 
rum negavit. Utebatur ejusmodi przstigiis, ut certis 
carminibus poculorum liquorem in czeruleum purpu- 
reumque colorem verteret, quibus sacris deceptas 
mulierculas initiabat. Idem ex viginti quatuor ele- 
mentis, perinde ac Valentinus, universa pendere vult. 

96. Colorbassxi. Colorbasus iste easdem pene opi- 
niones amplexus est; in quibusdam tamen dissidet 


ab aliis hzresibus, Marci videlicet et Valentini. - 


Siquidem emissioncs 
modo tradidit. 

35. lleracleonitze. Hi quoquein commentitiis cg- 
doadibus explicandis a Marci, Ptolomzi, et Valen- 
tini, ceterorumque mente recessisse videntur. 
Suos porro sub ipsum vite exitum, eodem quo 
Marcus ritu, oleo, opobalsamo, et aqua in caput 
infusis, redimunt ; in.quo invocationes quasdam 
ΘΙ Hebraicis verbi« admurmurant super caput 
ejus qui redimitur. 

51. Ophitz serpentem venerantur, euinque esse 
Christum putant. Porro naturalem serpentem, seu 
reptile quod colunt, in cista quadam servant. 


conum et ogdoadas alio 


τῶν συζυγιῶν xal οὗτοι λέγουσι, χαθάπερ Οὐαλεντι- 
νιανοὶ xaX Xexouvütavol * χατά τι δὲ xai οὗτοι διαφέ- 
ρονται. 


Αὕτη xal τοῦ δευτέρου τόμου τοῦ πρώτου βιδλίου 
' τῶν ιγ' ἀγαχεφακλαίωσις. 


Τὰ δὲ ἔνεστι καὶ ἐν τῷ γ' τούτῳ τόμῳ, ἐν ᾧ εἰσὶν 
αἱρέσεις «y. 
λδ΄. Μαρχωσαῖοι (22) Μάρχος 9" τις γεγένηται 
Κολορδάσου συμφοιτητὴς, δύο ἀρχὰς xo οὗτος παρ- 
εἰσάγων. ᾿Αθετεῖ δὲ νεχρῶν ἀνάστασιν, Φαντασίας δέ 
τινας δι᾿ ἐκπωμάτων ἐξ ἐπαοιδῇς εἰς χυάνεον χρῶμα 


καὶ πορφυραῖον μεταδάλλων, ἐμνσταγώγει τὰς ἀπα- 


τωμένας γυναῖκας. Καὶ αὐτὸς δὲ τῶν εἴχοσι τεσσά- 
ρων στοιχείων βούλεται τὰ πάντα ἡγεῖσθαι, ὁμοίως 
τῷ Οὐαλεντίνῳ. 

λε΄. Κολορδασαῖοι P. Καὶ -οὗτος ὁ Κολόρόασος 
ὡσαύτως τὰ αὑτὰ διηγούμενος, κατά τι δὲ διαφερό- 
μενος πρὸς ἄλλας αἱρέσεις" φημὶ δὴ πρὸς τὰς περὶ 
Μάρχον χαὶ Οὐαλεντῖνον" τὰς προθολὰς xaX ὀγδυάδας 
ἑτέρως ἐδίδαξεν. 
Ae. Ἡραχλεωνῖται (25) * xat οὗτοι τῇ τῶν ὀγζοά- 
δων φαίνονται μυθολογίᾳ στοιχοῦντες, ἑτέρως παρὰ 
τὸν Μάρχον, καὶ Πτολεμαῖον, χαὶ Οὐαλεντῖνον, χαὶ 
τοὺς ἄλλους. ᾿Αλλὰ xal πρὸς τῇ τελευτῇ τοὺς παρ᾽ 
αὑτῶν τελευτῶντας ὁμοίως τῷ Μάρχῳ λυτροῦνται 
δι᾽ ἐλαίου ὁποδαλσάμου 4, xal ὕδατος " ἐπιχλήσεις 
τινὰς Ἑδραϊχαῖς λέξεσιν ἐπιλέγοντες τῇ χεφαλῇ τοῦ 
δῆθεν λυτρουμένου. 

AQ. Ὀφῖται (24) οἱ τὸν ὄφιν δοξάζοντες, xal tou- 
τον Χριστὸν ἡγούμενοι, ἔχοντες δὲ φύσει ὄφιν, τὸ 
ἑρπετὸν, Ev χίστῃ τινί, 


YARLE LECTIONES. 
9 Cod. S. lil 2 manu, ἀπὸ Μάρχο. Map. P Als. KoXobapsato: vel Κολοδάρσιοι. 4 Mss. ἀπὸ βαλσάμου : 


ἃ Epiph. in Panario scripsit: ol 


μῦρον τὸ λεγόμενον ὁποδάλσαμον, etc. 


NOTAE. 


(22) Hieronymus epist. 29, tanquam ex Irenzo 
scribit, Marcum quemdam de  Basilidis  Gnostici 
stirpe descendentem, primum in Gallias venisse, et 
eas partes, per quas. iodanus et Garumna. (luunt, 
doctrina sua meculasse. Inde Pyrenaum cum trane- 
disset, Hispanias occupasse. ld repetit ad cap. Lxiv 
lsaiz, ubi et /E£gyptium eum fuisse addit. Marcum 
Basilidis placita, eorumque tradendorum methodum, 
quam ille a Pythagoreis acceperat, pr:estigiasque,et 
perditos mores persecutum tradit lrengus, nusquam 
vero in Gallias autllispanias migrasse. Ejus solum- 
modo discipulos indicat (lib. 1, e. 19) mulieres multas 
seduzisse in regionibus Rhodanensibus. Pestis haec 
Hieronymi ztaie, 4otas intra Pyreneum (iuquit 
epist. 29, εἰ Qceanum vaslabat provincias, Priscil- 
liani nimirum opera, ut colligitur ex ejusdein 
epistola ad Ctesiph. nec non ex Severo Sulpitio, 
qui Priscillianistarum primordia. Marcum in Hi- 
spanias intulisse, scribit, Agypto pro[ectum, Mem- 

hi ortum. Cujus audilores [uere Agape quedam non 
ignobilis mulier, ei Rhetor Helpidus. Ab his  Pri- 
scillianus esl institutus, etc. Ex hoc loco, ut ex 
Epi banio, qui narrat parum abfuisse, quin, dum 
in Zbgypto ageret, muliercularum quarumdam ar- 
. libus in eam  haresim impegerit, Baronius, ad 

ann. 581, intulit Marcum circa tempora Epiphanii 
in llesperias regiones migrasse; ας tamen osci- 


tantia ex lrenzo et Ilieronymo satis coargsilur. 
Cl. Pagius ex Sulpitii verbis collegit ab alio swa 
tem, cui nomen qnoque Marco esset, baresim 
Gnosticorum invectam in Hispanias fuisse. Quidni 
vero hic anctor rationes temporum liaud satis sil 
assecutus, et pro more suo res longo intervallo 
remotas composuerit? Epiphanius in Panurio Mar- 
cosmis attribuit diversarum  sectarum portenta, 
qua lrensus lib. 1 a cap. 15 ad 18, omissis au- 
ctorum nominibus consarcinavit. Sic quoque 

lorbaso alios errores af(ngit, quos idem lrenzus a 
diversis itidem haereticis profectos tradit. Epiphanto 
coucinit Theodoretus, nihil eo accuratior in pri- 
$cis hzxresibus explicandis. A Marco Colorbasum 
non separat lrengus, at Colorbasum alteri pre&- 
ivisse innuit, utet Tertullianus. — 

(23) Heracleonem auctor Appendicis ad librum 
"Tertulliani De prascript. Valentino paria. sentire 
scribit, sed novitale pronuntiarionis vult. videri alia 
sentire. Marci scilicet methodum gmulando, ὁμοίως 
τῷ Mápxu, ut loquitur Epiphanius in Panario ; ubi 
tamen ex Irenxo multa congerit, qua: vel a Marco, 
vel ab Heracleone tradita esse nequidem insinuat 
lrenzus. 

(34) De Ophitis varie varii scripserunt propter 
varios sensus quibus Gnostici historiam serpentis 
aquo Adamus deceptus est, exceperunt. fuas. 


"a 
acsecta quz leyem 
ibnegaut. Resurre- 
um commendant ; 
jrtutis. fuisse prz- 
onoribus afficiunt, 
Abirom, et Sodo- 





quod Cai- 
entes. Postea cum 
16 fuisset, cum su- 
m semen Setbum 
jiversum hominum 
10 principatus, et 
mnia statuunt. 

wimcipes mwniversa 
sunt ab illis orta 
quoddam libidinis 
jegant : Vetus. Te- 
amen εἰ Veteri. et 
ἃ ad.suam mentem 











703 


S. JOANNIS DAMASCENI 


704 


800 quidem episcope natus est ; ἃ quo ob. virginis A ὁρμώμενος, ἐπισχόπου μὲν vió; * φθείρας δὲ r:2p0:- 


stuprum Ecclesia ejectus, Komam aufugit. Ubi cum 
ab iis qui tum. Ecclesie praerant poenitentiam 
frustra postulasset, catholicam fidem oppugnare 
instituit. Quamobrem tria esse principia dixit, 
bonum, justum et malum. Novum Testamentum ἃ 
Vetere, ut et ejusdem auctore alienum esse docet. 
Carnis resurrectionem ipse cum suis sustulit. Non 
unum duntaxat baptisma, sed et dwo, et tria, 
post lapsum indulget. Pro mortuis catechumenis 
suis baptismum alii suscipiunt. Apud istos mulie- 
ribus libere baptismum conferre permittitur, 


43. Lucianista. Lucianus quidam, non ille qui 


wuper Constantino imperante vixit, sed antiquior B 


ille, in omnibus Marcionis doctrinis adhzrescit. 
Nonuulla quoque adjecit, qua Marcion non tra- 
diderat. 

44. Apelleiani. Apelles hic eadein etiam atque 
Marcion et Lucianus praedicat. Quidquid conditum 
est, ipsumque conditorem vituperat. Non tamen 
tria, ut illi, principia, sed unum tantum invezit, 
Deunque unum supremum, ac qui nominari ne- 
queat, qui nibilominus Deum alium condiderit. 
Hunc vero sic conditum, cum malus evasissct, sua- 
ple improbitate mundurm creasse. 

45. Severiani. Severus hic Apellis assecla, vi- 
num penitus damnat, (ingitque ex Satana serpentis 


vov ἀπέδρα διὰ τὸ ἐξεῶσθαι ὑπὸ τοῦ ἰδίου πατρὸς 
ἀπὸ τῆς Ἐχχλησίας. Οὗτος ἀνελθὼν ἐν Ῥώμῃ. ἔπει- 
τα αἰτήσας μετάνοιαν τοὺς xav' ἐχεῖνο χαιροῦ ἦγον - 
μένους τῇς Ἐχκλησίας, xdi μὴ τυχὼν ἐπήρθη χατὰ 
τῆς πίστεως, καὶ ἐδογμάτισεν «ρεῖς ἀρχὰς, ἀγαθὸν, 
xaX δίχαιον, χαὶ φαῦλον, εἶναί τε τὴν Καινὴν Διαθύ- 
χὴν ἀλλοτρίαν 45; Παλαιᾶς, xaV τοῦ ἐν αὐτῇ λαλή- 
σαντος. Οὗτός τε xai οἱ ἀπ᾽ αὐτοῦ Μαρχιωνισταὶ 
ἀνάστασιν σαργὸς ἀθετοῦσι, βάπτισμα 55 διδύασιν͵ 
οὐ μόνον ἕν, ἀλλὰ xat δύο, xat τρία, μετὰ τὸ παρα- 
πεσεῖν. Ὑ πὲρ δὲ τῶν τεθνεώτων χαὶ χατνηχουμένων͵ 
ἄλλοι παρ᾽ αὐτοῖς βαπτίζονται. ᾿Αδεῶς δὲ χαὶ x g' 
αὐτοῖς γυναῖχες ἐπιτρέπονται λουτρὸν δ. δόναι. 

μγ΄. Λουχιανισταὶ (28) Λουχιανός τις, οὐχ ὁ νῦν 
ἐν χρόνοις Kwvacavtivou γενόμενος, ἀλλ᾽ ἀρχαιότε- 
pos, πάντα χατὰ τὸν Mapxluva ἐδογμάτισε. Πρὸς δὲ 
τούτοις xal ἕτερά τινα παρὰ τὸν Μαρχίωνα δῆθεν 
δογματίξουδιν. 

μδ΄. ᾿Απελλιανοί (29)* χαὶ οὗτος ὁ ᾿Απελλὺς τὰ 
ὅμοια Μαρχίωνι xaX Λουχιανῷ δογματίζει. Καχίτει 
τὴν πᾶσαν χτίσιν χαὶ τὸν πεποιηχότα. Οὐχ ὁμοίως 
δὲ τούτοις τρεῖς ἀρχὰς ὑφηγήσατο, ἀλλὰ μίαν μὲν 
ἀρχὴν τ, xai ἕνα Θεὸν, ὄντα ἀνώτατον, xai ἀχατ- 
ονόμαστον * τοῦτον δὲ τὸν ἕνα πεποιηκέναι ἄλλον. Καὶ 
οὗτος, φησὶν, ὁ γεγονὼς, πονηρὸς εὑρεθεὶς, τῇ αὐτοῦ 
φαυλότητι τὸν χόσμον ἐποίησεν. 

pe". Σευηριανοί (30) Σευῆρός τις πάλιν, τῷ ᾿Απελ- 
λῇ ἐποχούμενος, τὸν οἶνον ἀποδάλλεται, καὶ τὴν ἄμ- 


speciem habente, Θὲ terra simul coeuntibus vitem (; πελον ἐχ τοῦ δρανοντοειδοῦς Σατὰν xal γῆς μυθολο- 


VARLE LECTIONES. 


τ R. 2508 iv ἀρχῇ 


NOTE. 


zenus, orat 25 οἱ 57, Marcionem et Cerdonem iis 
accenset, qui xxx wones invexere : at Tertullianus 
econtra ait cap. 5 : Marcione  liberaliorem Valen- 
tinum fuisse, qui ausus est duos concipere, Bythum 
et Sigen, cum usque ad xxx. &onum fetus, tanquam 
J4Eonie scrofg examen divinitatis effudit. Ceterum 
orat. 27 Theologi, ubi legitur, Μαρχίωνος τὸν ix 
στοιχείων χαὶ ἀριθμῶν θεόν Deum Marcioni sez ele- 
sentis conflatum, pro Μαρχίωνος, scribendum puto 
Mápxov, Marci, de quo supra actum est. Solain 
speciei carnis τῷ δοχεῖν, Christo concessit, nequi 
boni principii esset, a 8:£:vo. cosmocratore quid- 
quam acceperit. Exinde resurrectionem carnis 
negabat ; quinimo nuptias juxta Saturpini disci- 
plinam improbat. UndeSeptimius, lib. 1 contra ipsum 
eb lib. De exhort. castit., Castralorem carnis eum 
vocitat, ejusque discipulos alienos spadones. Uno 
verbo non novos errores et ritus cudit, sed veteres, 
refectis variis ineptiis, confirinavit, Adbec Evan- 
gellum Lucz ettrédecim Epistolas Pauli multis in 
locis mutilavit et vitiavit: nec ullos praterea li- 
bros sacros agnovit. Simile facinus a Valentino 
admissum testatur Origenes lib. n Cont. Cels. 
Tertullianus tandem lib. De prescript. hoc de Mar- 
cione recitat: Postmodum penitentiam — con[essus 
est. Cum conditioni sibi date non occurrit, ita pa- 
cem recepiurus, si celeros quoque, quoa perfitioni 
erudiisset ,  Ecclesim restitueret, morte préveutus 


4st. 

(28) Quem Lucianum Epiphanius, Tertullianus 
lib. 1 De resur. carn. Origenes, tib. 11 Cont. Cels. et 
auctor Append. ad lib. De prescript. Lucanum 
nominant. Epiphanius in Panario sit eum ἃ magi- 


tro dissensisse, docendo non nubere, ne fabricator 
orbis locupletior fieret, quod tamen etiam fuisse 
Marcionis et aliorum Gnosticorum dogma ostendi- 
mus. Auctor Appendicis ait, Lucanum  immortali- 
tati animae detraxisse, quam Marcion fore salvam 
dixerat. Lucanus scilicel animam ὑλιχὴν, materia- 
lem et terrenam, docuit interituram, qualem omues 
alii heretici hominis corpori assignarant : ne 
proinde dissensit a Marcione. 

(29) Apelles Marcionis auditor , sed lapsus ii 
[emina, inquit Tertullianus lib. De pr«sc. c. δ, 
desertor continentie  Marcionensis, ab oculis. saf- 
clissimi magistri Alexandriam secessit. Inde post 
GNROS regressus non melior, nisi (antumn, qua. jan 
non Marcioniles, in alteram feminam | impegit; il- 
lam virginem Philumenem, cujus energemate  cir- 
cumvenius, quas ab ea didicit, phaneroseis scripsit. 
Origenes hom. 2 in Gen. paucioribus verbis ail : 
Appelles, qui fuit Marcionis discipulus, sed alterius 
haeresis, quam ejus quam a magistro suscepit. Who- 
don velustus auctor, Taiiani quondam auditor, 
apud Eusebium (lib. v Hist, €. 15) ea. confirmat 
quz bic tradit Epiphanius. Insuper Apelles do- 
cuit corpus Jesu ex siderum substantia et quatuor 
elementorum qualitatibus constitisse , quibus lau- 
deu in ea unde accepta erant resolulis, spiritum 
ejus redditum coelo: atque adeo nullam fore re- 
surrectionem, Catterum 608, qui in Crucifixum 
crederent, salvos futuros, si bonis operibus in- 
cumbant. 

(30) Severus Tatianum σμιχρῷ ὕστερον, non 
multo post secutus, ejus bzresi robur addidii, 
inquit Eusebius, lib. 1v, c. 29. Vetus vero Testa- 


* Sic Epiph. et Reg. 1; Ἀν 3920 ἀπαγορεύουσιν ἔμψυχον φαγίαν. R. 2570 et 8, Hil. ἀπαγορεύοντες. 
TE. 


c 


homo sA. Quamobrem duo hominum genere distin- 
guit. oyixov, animalium, quos non secernit ab iis 

uos ὑλιχοὺς appellat, et spirituetium, Πνεύματι 

οὔ φρουρουμένων. Ceterum penes utrosque esse 
virutem vel vitiure persequi, salvos feri vel 
reprobari : illum qui dermones vincere coluerit, ma- 
terie maledicere debere, hoc est a caruis illecebris 
animum abstrabere. Atqui inter carnis illecebras, 
quarum drmont '* esse pedes rum e 
nuptias ponit : ὁ γαμῶν, xal xai ρῶν, xal μοι- 
los Tov τε. Wuocirea Graecos sugillat, quod 
risui indulgerent, et animalia carnis edenda gratia 



















maciaremt. Hec in tractatu nihil suj , quo 
Adami saluti detrahat, quam teen alias in 
bat, ex bis Apostoli verbis ad Hem. v, 16. 
niam omnes in Adam morimu Alvmni Tati M 
παρασταὶ, Aquarii, cognominati sunt, quia aquam 
nudam ad Eucharistiam adhiberent, Nedum in ün- 
lendis zonibus Valentinum zemulatus est, aed et 


in altero przler supremu» Deum conditore οὔτ 
bis inducendo , qui legem promulgaveril : κατα. 
λύων νόμον, ὡς o0, inquit. Clemens Ale: 
jn Ecclog. prophet, Insuper ex quatuor Evan 

unum compesuerat, quod διὰ τεσσάρων appella 
iur,ex quo tum series avorum Doinini, tum caetera, 
in veram carnem gessisse declaratur, 
5 juxta nii im suz haeresis et Cnoslicze 
principia. In commentario Hieronymi in 
cap. vi Epist. ad Galat. ubi legimus, Taitanus , 
qui putativam Christi carnem iniroducewa, in Regiis. 
codicibus , οἱ in perantiquo Cluniacensi reperitur 
Cassianus, qui, elc., quam lectionem esse veram 
conjicio. Julius Cassianus siquidem Encratita fuit, 
Valentinianz secte alumnus, et τῆς δοχήσεως b 

άρχων, Docetarum princeps, seu eorum qui pi 
vam Dopino carnem a(lingebant, ut testatur (.le- 
mens Alex. lib. n1. Strom. Qui si pensiculatius le- 
gatur, invenietur eumdem Cassiani librum citare, 
ex quo Hieronymus argumentum accepit quod 
confutat. Sed et proclive fuit librariis Tatiani no- 


































"UT 


8. JOANNIS DAMASCENI 


rH 


drugele, ucramque Testamentum suscipiunt : sed A xal ᾿Ασκοδρουγητῶν * οἴτινες Παλαιὰν xoi Kat 


novos quosdam prophetas adjiciunt, Montanum 
quemdam, ac Priscillam celebrantes. 


88. 29. Pepuziani, qui et Quintillisni dicuntur, 
: quibus accedunt Artotyritze; hareses duz. Supe- 
rioribus quidem illis, hoc est Cataphrygibus, 
adnumerantur, sed ab eis tamen diversa nonnulla 
sentiunt : ac Pepuzam, desertum quoddam oppi- 
dum, Galatiam inter et Cappadociam, ac Phry- 
giam situm, divinis honoribus extollunt, eamque 
Rierosolymam esse dicunt. Est autem et alia Pe- 
puza. Mulieribus magistratus et sacerdotia defe- 
runt. Sacra faciunt, puerum quidem acubus zreis 
compungentes, ul r 
sanguini farina  admista, panem  conflcientes, 
oblationis participes flunt. Fingunt  Pepuzz 
Christum olim se Quintille, seu etiam Priscillz, 


solent Cataphryges, ejusque . 
B Καὶ δὴ τῇ Κυϊντίλλῃ, ἣ Πρισχίλλῃ Χριστὸν ἐχεῖσε 


Διαθέχην δέχονται" ἑτέρους δὲ προφήτας mape:o- 
ἄγονται, Μοντανόν τινα αὐχοῦντες, καὶ Πρισχίλ- 
λαν. 


μθ΄. Πεπουζιανοὶ, οἱ χαὶ Κυντιλλιανοὶ, οἷς συν- 
ἀπτονται ᾿Αρτοτυρίται, αἱρέσεις δύο, Ἐξ αὐτῶν μὲν 
εἰσὶ τῶν Καταφρυγαστῶν * ἕτερα δὲ παρ᾽ ἐχείνου; 
δογματίζουσι, Πέπουξαν πόλιν τινὰ ἀναμέσον Ta- 
λατίας, xal Καππαδοχίας, xai Φρυγίας ἐχθειάζον- 
τες, xal δὴ ταύτην Ἱερουσαλὴμ ἡγούμενοι, ἔστι ! 
δὲ xai ἄλλη Πέπουζα" γυναιξὶ δὲ ἀποδιδόντες τὸ &p- 
χειν xai ἱερατεύειν. Μυοῦνται δέ τινα, χαταχεντοῦ"- 
τες νέον παῖδα ῥαφίπι χαλχαῖς, ὥσπερ οἱ Καταφρυ- 
γαοστῶν, καὶ τῷ αἵματι αὐτοῦ ἄλευρονα φυράσαντες:, 
xaX ἀρτοποιήσαντες, προσφορὰν μεταλαμδάνουσι. 


ἐν Πεπούζῃ ἀποχεχαλύφθαι Υ ἐν εἴδει θηλείας μυ- 
θολογοῦσι. Κέχρηνται δὲ ὡσαύτως Παλαιᾷ χαὶ Καινῇ 


VARIA? LECTIONES. 
* Desunt hzc in Reg. 2. *" R. 2508 καὶ αἷμα αὐτοῦ ἀλεύρῳ. — Y lbid. ἀποχαλυφθῆναι. 


NOTA. 


tum sanctum incarnatum esse in Montano. Verum 
Apollinaris IHierapolitanus, Meltiades, et Apollonius 
apud Euseb. lib. v Hist. c. 17 et seqq. hoe solum- 
modo nomine Montanum laeessunt, quod incondi- 
tis vocibus prophetam agendo, sibi, non apostolis, 
eximium Spirilus sancti donum arrogaret. Auctor 


qui alium ἃ supremo eo conditorem rerum sta- 
tuerat. Num iste Gnosticorum impietati Montani 
delirla admiscuerit, incertàm est. Montaniste uu- 
pias solvebant , secundas nempe, εἰ triplicet 
quadragesimam jejunabant, Novatianis przluserant, 
ut ad omne pene delictum Ecclesia fores obsera- 


Append. de harcs. ait, commxnem eorum blasphe- c rent, inquit Hieron. epist. 54, ubi et hierarchiam 


miam esse, qua in apostolís dicant. Spiritum san- 
ctum fuisse, Paracleium πον (nisse. Quod non sic 
accipiendum esl, ut ad instar Gnosticorum Spi- 
ritum discreverint a Paracleto. Nam Tertullianus, 
lib. De veland virg. in quo hzresim suam exponit, 
Puaracleti nomine nihil aliud indicat, nisi vicariuin 
Domini Spiritum sanctum. Insuper Montanistarum 
sensum sic explieut c Justitia. primo fuit in rudi- 
mentis, nalura Deum metuens, deinde per legem et 
prophetas promovit in infantiam, dehinc per Évange- 
lium deferbuit $n juecentutem : nunc per Daracletum 
cemponuitur in malaritatem. Ita ut, quemadmodum 
llieronymus | interpretatur epist. δέ, ad exiremum 
Spiritus sanctus in Montanum, Príiscam, et Mazimil- 
lam. descenderit, et plenitudinem , quam Paulus non 
lrabuerit, abscissus semieir habuerit Montanus. Ubi 
pihil aliud signilicat, nisi insigne prophetiae munus, 
propter quod in epistola ad Hebid. quast. 9, lios 
emnes abortivos prophetas vocat. Nec aliud usquain 
innuunt Epiphanius et Eusebius. Hieronymus, 
rursum epist. 534, ait. Montanistas Trinitatem in 
unixs person angustias coaretasse. Nimirum auctor 
laudat: s:epius Appendicis , Cataphrygum , inquit, 
non una doctrina esi. Sunt qui χατὰ (secnndum) 
Proclum dicuntur, et sunt. qui secundum /Eschinem. 
Privatam autem blasphemiam illiqui suni secundum 
"Eschinem , hanc. habent , qua. adjicidnt Christum 
esse ipsum Patrem εἰ Filiun. Hoc utriusque sectae 
discrimen novit Theodoretus : at lib. v1 Heret. 
[ebul. cap. 2. non dubito quin pro Πατρόχλον, 
scripserit. Πρόχλον. Nam Eusebius quem passim 
sequitur, tib, vi. Hist., cap. 20, meminit disserta- 
tionis Caii Romani adversus Proclum. Hic forsan 
iHe est de quo Tertullianus, lib. 1 Cont. Valent. 
ait : Proculus noster , virginis senecte ei eloquentice 
dignitas, eic. De eodem Proculo loquitur lib. Ad 
scapul. cap. 4. Alterius vero Procli mentionem 
facit lib. Contra Praz., ἃ quo Procliani dicti sunt ; 


ipsorum recitat, in qua primum locum patriarche ; 
secundum | Cenones ; terium, id est pene ultimum, 
episcopi tenerent. Orbis occasum in primis Mon- 
tanum pracinebat, ac millenarium Christi regnum. 
Hmc canit pseudosibylla octo libris, qui hodieque 
supersunt, a Phrygibus subjecti. Phrygia. scilicet 
fecunda semper vatum parens exstitit, eL ut. gen- 
Hles taceam, non ita pridem ante Montanum pseudo. 
prophetissa, quam joannes, Apoc. t1, 20, Jezabe- 
em appellat, Thyatirenos eorum vicinos dementa- 
bat. Ki itaque succésserant Montanus, ''heodotes, 
Alcibiades, Priscilla, Maximilla, nec non Quintills, 

monsirosissima illa femina , adversus quam Ter- 

tullianus De baptismo scripsit, cui nec integre mi- 

dem docendi jus erat (utique quia femina) queqw 
optime norat pisciculos necare, de aqua auferens, ac 
si baptismi aqua futilis foret, Theodoretus id as- 
serium scribit a Tascodrugis seu Tascodrugelis : 
quo etiam nomine Quimntillianos donatos fuisse te- 
statur hic et in Panario Epiphanius ; voce Phrygis, 
seu potius Galatica, composita ex τάσχος, digitus, 
et δρούγγος, naris ; quia inter orandum nari digi- 
tum intlgebant : ex quoa Grzeis rursum Passalo- 
ryncito q. d. Paxillonassones dicti sunt. Hos Thco- 
doretus, et Timotheus CP. et Antiochus Marcosiis 
jungunt, cujus nempe przstigias οἱ placita Quin- 
tilla :mulata erat. Apud Antiochum, τ {6 8 ΟΠ 1598, 
ut hic apud Damascenum, ᾿Ασχοδρουγηταὶ dicun- 
tur : sic etiam Philastrius et Augustinus Ascodru- 
gitus scripserunt. Ex quibus emendandus venit 
Hieronymi locus in Prafatione lib. Comm. in 
Epist. ad Galat. ubi legitur, Ancyra in Galatia, 
Passalorgyncitas, Ascodrobos et Artotyrttas. reperiri. 
et pro Ascodrobos, reponendum. Ascodrogos , vel 
Tascadrogos. Quintilliani porro Artotgrite etiam 
appellati sunt, quia eucharistico pani caseun  ad- 
Iniscerent. 


(a) Yalentinlanum potios Florinum fuisse ait in Prfatione (num. XX) Lequienus, bunc locnm retractaus, 


111 


S. JOANNIS DAMASCENI 


712 


tino 89 dicti. Hic Graecis artibus apprime insli- À ἀπὸ Βυζαντίου. Οὗτος ἐν παιδείᾳ Ἑλληνιχῇ Expo; 


tutus, cum aliis quibusdam in ea, quie tun svvie- 
bat persecutione comprehensus, cum Soci! ejus 
omnes propter Deum martyrium subiissent, fidem 
volus ejuravit. Ob idque probris appetitus, id ex- 
€ogitavit, ut Christum nudum esse hominem as- 
sereret ; ne crimini sibi verteretur quod Deuin 
abnegasset. 

55. Melchisedeciani, Melehisedecum ita vehe- 
rantur, ut virtutem quamdam eum esse jactent, 
Ron purum hominem; et ad ejus no;:én cuncta 
referre non dubitent. 

56. Bardesianistz. Dardesianes iste e Mesopota- 
mia oriundus sincerain fidem inilio amplexus 
esi, ae in pbilosophia excelluit. Sed a veritate 
postea recedens, eadem cum Valentino docuit, 
praeter pauca quedam in quibus ab illo dis- 
crepat. 

57. Noetiani, Neetus lic Smyrnensis ex Asia 
fuit. Is cum aliis in currum [furoris] elatus. vlo- 
πάτορα (id est, ut ita loquar, Filio-patrem , aut 
Patri-filium) asserere Christum ausus est, eum- 
demque Patrem, ac Filium, et Spiritum sanctum 
profiteri : se vero, Moysen esse, fratremoue suum, 
Aaronem venditare. 


γενόμενος, ἅμα δὲ ἄλλοις τῶν Ev ἡμέραις τοῦ τότ: 
διωγμοῦ μόνος ἐχπεσὼν, μαρτυρησάντων ἐκείνων 
διὰ Θεόν. Ἐπειδὴ οὖν οὗτο: φυγὼν ἃ ὠνειδίσθν, 
ἐπενόησε Ψιλὸν ἄνθρωπον λέγε:ν τὸν Χριστὸν, διὰ τὸ 
ἔγχλημα, ὅτι Θεὸν ἢρνήσατο. 


vt'. Μελχισεδεχιανοί “ οὗτοι τὸν Μελχισέδεχ qe- 
ραίροντες, τινὰ δύναμιν αὑτὸν φάσχοντες, χαὶ μὴ 
μόνον ἄνθρωπον ψιλὸν, καὶ εἰς τὸ τούτου ὄνομα πάντα 
ἀνάγειν τετολμηχότες. 

νς΄. Βαρδεσιανισταί (50) * Βαρδεσιανὴς οὗτος ἐχ 
τῆς Μεσοποταμίας ὥρμητο. Τὰ πρῶτα μὲν τῆς ἀλη- 
θινῆς πίστεως ὑπάρχων, xat ἐν φιλοσοφίᾳ διαπρέ- 
πων, ἐχχλίνας δὲ τῆς ἀληθείας, παραπλησίω; Οὐ- 
αλεντίνῳ ἐδογμάτισε, χωρὶς ἑνίων, ὧν διαφέρεται 
πρὸς Οὐαλεντῖνον. 

vC. Νοητιανοί (57) * Νόητος P οὗτος ἀπὸ Σμύρ- 
vno ὑπῆρχὲν τῆς ᾿Ασίας. Ἐφ᾽ ἄρματι δὲ ἐνεχθεὶς σὺν 
ἄλλοις, φησὶν νἱοπάτορα τὸν Χριστόν " ἔδειξε τὸν 


αὑτὸν εἶναι Πατέρα, χαὶ Υἱὸν, χαὶ ἅγιον Πνεῦμα. 


Ἑαυτὸν δὲ ἔλεγεν εἶναι Μωῦσέα,, χαὶ τὸν ἑαυτοῦ 
ἀδελφὸν, ᾿Ααρών. 


VARLE LECTIONES. 
ὁ |t. 9508 φυγάς. b God. S. Hil. ἀπὸ Νοΐτου τινός : sic apud Augustinum, Noeiiani, qui à Noeto 


cuodam. 


NOT K. 


Τούτου τοῦ σχυτέως Θεοδότου μαθηταὶ Teyóvaow C 


᾿Ασχληπιάδης, χαὶ 'Epuóoulo; , xat ᾿Απολλώνιος, 
καὶ Θεόδοτος ὁ ἀργυράμοιδο:, ὃς ἀρχηγὸς οἱχείας 
αἱρέσεω; ἀναῤῥηθηναι φιλοτιμησάμενος, τὴν αἵρεσιν 
συνεστήσατο ταύτην. Καθὸ μὲν τοῦτον ἔσχον ἀρχη- 
γὸν, Θεοδοτιανοὶ χαλοῦνται * διότι δύναμίν τινα φιαν 
καὶ παμμεγίστην τὸν Μελχισέδεχ εἶναι ὑπολαμδά- 
νουσιν, Μελχισεδεχιανοὶ ὀνομάζονται. Διὰ δὲ τὸ μὴ 
προσψαύειν τινὶ βούλεσθαι τὼν μὴ ὁμοπέστων, w 
παρά τινος προσψαύεσθαι τῶν μὴ τοιούτων, ᾿Αττίγ- 
γανοι προσαγορεύονται * Coriarii istius Τῆεοάοιϊ di- 
scipuli [uerunt Asclepiades, Hermophylus, Apollonius, 
et Theodotus. trapeaita, qui cum specialis sectae au- 
ctor inaugurari gestiret, heresim istam statuminavit. 
Quatenus Theodotum quidem istum. auctorem. ha- 
buerumn, Tleodotiani vocantur; qua sero Melchise- 
dec virtutem quamdam divina:uque maximamque esse 
imaginautur, Melchesedeciani : ac tandem, appellan- 
tur. Athingani, quia. neminem gu de secia sua non 
ait, tangere, nec a quoquam alt 

voluni. Idem auctor dixerat addictos illos fuisse 
Thessalicis prastigiis, Sabbatum Judaico more 
colere, posthabita tamen, ut baptismo, ita et cir- 
cumcisione. Subjuugit anathematisinos recitandos 
ab illis, qui ab bac liceresi ad catholicam lidem re- 
dierint. De Tleodoto utroque, deque Asclepiade 
seu Asclepiadoto, Apollonio , οἱ Hermophylo, legi 
possunt Euseb. lib. v Hist. us 23, Theodoretus 
quoque, et Appendix ad lib. De prascr. Varias 
de Melichisecdec opiaiones excussit Hieronymus, 
epist. 125. 

(56) Eusebius, lib. 1v, cap. 50, et Hieronymus, 
De script. eccles. testantur. Bardesanem ad Valen- 
tinianos non defecisse, sed cum Valentini commen- 
uis imbutus esset, ad sanam fidem redire propo- 
suisse, velusti tamen erroris sordes ex toto non 
cluisse : qui nimirum nonnullas adhuc προδολὰς, 
emissionesee in Deo (nxerit, et resurrectionem 


inficiatus sit. Infinita tamen scripsit multa arte 
adversus omnes sui xvi hereticos. Bardesanis filii- 
ue ejus Harmonii errores 5. Ephran Syrus con- 
utavit. Diodorus Tarsensis , relatus a Photio, 
cod. 925, Bardesanem cap. 51 , redarguebat, quod 
cum prophetas admitteret, animasque a genitura 
et fato liberas fateretur, his tamen corpus subji- 
ceret. 

($7) Superest hodie postrema pars libri sahcti 
Hippolyti episcopi Portus Romani contra hisereses: 
eaque incipit ab hig verbis qu:e ex Latina Gerardi 
Vossii translatione recitabo, donec Graeca repe 
riam : Alii quidam aliam doctrinam. introduwcun, 
(acti discipuli cujusdam Noeti, qui genere quidem 
Smyrnaus (uit, non multo ante. Dixit hic Christum 
esse eumdein Patrem, ipsumque Patrem natum esse, 
et passum. Deinde narrat quinam Noetus cum suis 
asseclis dogma suum defenderil : Sic aiunt se pro- 
bare unum esse. Deum, et respondent ,.si Ghristum 


erius religionis tangi p confitemur Deun., igitur ipse est Pater, si est. Deus, 


passus vero est. Christus Deus : passus. igitur. est 
Pater. Pater enim erat ipse. Eam ob rem Yionéto- 
ρὲς, et Patripassiani dicti sunt, Epiphanius ait, 
Noetum coram presbyterio. Smyrnensi errorem 
suum prima vice celasse, quia nullus ante eum hor- 
rendam hanc el ezitiosam amarulentiam evomuerat. 
Sed Theodoretus docet nos, hujus impietatis au- 
cetorem fuisse Epigonum quemdam ; exin ἃ Cleo- 
mene corrobaratam , instauratam a Noeto, ac tan- 
dei a Callisto novis additamentis auctam. Eamdem 
hac fere ztate Beryllus Bostrorum episcopus pro- 
tulit, quem Origenes in synodo ad sanitatem redu- 
xit, ut. refert Eusebius, lib. vi, Hist. , cap. 55. 
Noetus Ánte centum et triginta annos vivebat, inquit 
Epiphanius : hoc est circa annum 245, adeoque 
ejus bhxresis innotuit prius, quam Sabellius emere 
geret. ] 


τι3 


DE HARRESIBUS LIBER. 


ναι * λέγοντες προφορικὸν, καὶ πάλιν ἀναχεόμενον 


τὸν Λόγον. 


vy. Ὠριγενιανοί (48) οἱ ἀπό τινος Ὠριγένους. 
VARVE TECTIONES, 
xal Μοντήσιοι, ὡς iv Ῥώμῃ καλοῦνται. Domatista 


ParaQL, UR. XCIV. 





esse passum ; aiuntque Verbum esse ad instar illius 
quod ore profertur, atque iterum revocatur. 
55. Origeniani, a quodam Origene derivati. Tur- 


». ἀγγέλους. Augustinus legisse videtur, προσχεχλί- 
olus R. 


$2508, hanc vocem habet. — ! Cod. S. Hil. in 


TE. 


α 


D 


rent. 
Unio. 
Sabe 
sola 
tur, | 
suit, 
mos? 
sum 
eap. 
verit 
carm 
trem . 
sium : adeo. ut. qui unum eumdemque. contendant 
Patrem et Filium, jam. incipiant dividere illos po- 
tius quam unare. Si enim alius est Jesus, alius Chi 
sius, alius erit Filius, alius Pater,quia Filius Jesus, 
Pater Christus. Talem monarchiam apud Valentinum 
fortasse didicerunt, duos [acere Jesum et Christum : 
imo apud Cerinthum potius qui Spiritum, quem a 
Christo non distinguebat, in. Jesum hominem in 
baptismate descendi: docebat. Praxeas itaque 
censuerit oportet. Dominum Jesum sola deitatis 
ellicientia imbutum esse, non autem es&e personam 
Patris, quz in deitate et humanitate substitisset, 
wt Pater proprie passus et crucifixus diceretur. 
Philastrius Praxeanam impietatem in Africanas 
regiones ab Hermogene invectam narrat, qui in- 
super materiam Deo esse cozvam affirmavit, Atqui 
conjicere libet Sabellium, quem idem Philastrius 
Noeti fuisse discipulum scribit, in alteram ἢ 
impegisse hlasphemiam ; quippe quam Diony: 
Alexand. dedita opera refellit in fragmentis “1 
contra Sabellium , quee leguntur apud Eusebii 
lib. vn Prep. Evang. cap. 18 et 49. 

(82) Origenes Adamantius, cum errores, quorum 
reus peragitur, in libris passim suis sparserit, tum 
prasertim in iis quos Ambrosii alumni sui hortotu 


23 




















715 


S. JOANNIS DAMASCENI 


718 


pissimi isti supt, ac nefariam przposteramque li- A αἰσχροποιοὶ δὲ οὗτοί εἰσιν, ἀῤῥητοποιοῦντες, xal τὰ 


bidinem exercent, suaque corpora corrunipunt. 

64. Origeniani alii, ab Origene Adamantio scri- 
ptore. Hi mortuorum resurrectionem negant. Tam 
. Christum, quam Spiritum sanctum rebus creatis 
accensent. Paradisum, ac coelos, exteraque omnia 
allegorice exponunt. Christi regnum quandoque 
cessare nugantur, itemque desituros angelos: 
Christum vero cum diabolo regno Dei subjicien- 
dum, ac pro daemonibus Christum crucifixum 
portentose confingunt. 

Hactenus 1V tomi, ac secundi libri haereses 18. 


91 15 quinto tomo secundo vero libri secundi , 
hereses quinque sunt. 


ἑαυτῶν σώματα φθορᾷ παρλδ'δόντες. 

ξδ΄. Ὦριγενιανοὶ ἄλλοι. Ὠριγένους τοῦ χαὶ 'A&a- 
μαντίου τοῦ συντάχτου, οἱ τὴν τῶν νεχρῶν ἀνάστα- 
σιν ἀποδαλλόμενοι. Χριστὸν δὲ χτίσμα, καὶ τὸ ἅγιον 
πνεῦμα εἰσηγούμενοι δ." παράδεισόν τε, xal obpa- 
νοὺς, καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἀλληγοροῦντες. Χριστοῦ 
δήποτε πεπαῦσθαι τὴν βασιλείαν ληροῦντες, χαὶ 
ὁμοῦ τοὺς ἀγγέλους παυθήσεσθαι. Χριστὸν δὲ σὺν 
διαδόλῳ βασιλευθησόμενον, xat δαίμοσι σταυρωθέντα, 
Χριστὸν τερατεύονται. 

Αὗται αἱ τοῦ δ' τόμου δευτέρου βιδλίου, αἱ- 
ρέσεις ιη΄. 
Τὰ δὲ ἔνεστιν ἐν τῷ πέμπτῳ τόμῳ τοῦ δευτέρον 

Bi6Alov, αἱρέσεις e. 


65. Paulianistae, a Paulo Samosateno. Paulus p. ξε΄. Παυλιανισταὶ (45). ἀπὸ τοῦ Παύλου τοῦ Xa- 


VARI/E LECTIONES, 


δ᾽ Desunt h:ec in. Ἀ, 9508 et cod. S. Ilil. etin vet. Frans. 


NOTAE. 


edidit Περὶ ἀρχῶν, θὲ principiis, omnes congessit. 
Delatus ad Fabianum papam, depravatas lucubra- 
Liones suas primum causatus est : Fabiono ita 
scripsit, inquit llieronymus, «4 poenitentiam ageret, 
cur talia scripserit, et causam temeritatis in Ambro- 
sium retulit, quod secreto edita in publicum retule- 
vit. Theophilus Alex. hom. 1 Pasch. et Justinianus 
imp. epist. ad Mennaimn , Origenem in primis accu- 
sant, quod. Verbum creatis rebus annumerarit, 
tin in libris De principiis, tum in psal. 1, in quo 
Christum γενητὸν Θεὸν, facium Deum, vocat. Alia 
quidem loca non desunt, in quibus Filium ἀγένη- 


«ov, non factum, sed ex substantia Patris prodiisse C 


4ixerit : attamen negari vix possit Adamantium 
Censuisse Filium esse dignitate, potentia et scien- 
lia inferiorem Patri, et Spiritum sanctum, Filio. 
ld diserte abstruit libro De oratione, ubi contendit 
Patrein, uon Cbristum aut Filium, orandum esse. 
Hinc Eusebius Caesariensis, qui studiosissitnus 
Origenis fuit, in libris Contr. Marcell., tametsi 
Verbum ἐξ οὐχ ὄντων, ex nullis exstantibus, factum 
negat, ct ex Dei substantia genitum affirinat, totus 
est in subjectione Filii ad Patrem propugnanda. 
Quocirca Filium esse ὁμοούσιον, consubstantialem 
Patri hoc seusu duntaxat fassus est, quo Platonici 
dawn onas et animas divina substantia constare 
aiebant. lloc Origenes acceperat ex Platone, qui 
ut mulli, ac praesertim Eusebius, lib. xn Prep. 
Evang., cap. 20, observarunt, unum Deum posuit 
qui supereffluentia quadam de se mentem , sive 
ideam emiserit, ceu δεύτερον αἴτιον, causam alte- 
ram, tum tertium aliud, puta animam inundi or- 
dine et natura iis inferierem. Rursum juxta Pla- 
tonicorum doctrinam, angelos, demones, et animas 
humanas ejusdem esse essentiz ducebat, tum sub- 
inde pro discrimine meritorum diversos status 
naclos esse, ut alii angeli essent, darnones alii ; 
alii coelestibus corporibus, alii humanis vegetandis 
4estinarentur. Animas quippe corporibus , velut 
ergastulis alligari, nec tam discere quz religionis 
eunt, quam eorum reminisci. Hec tradit lib. De 
oralione ; que quidem aliaque plura Hieronymus 
epist. 59, cap. 1, eruit ex lib. 1. De princ. Cumque 
omnia vario sermoue (raciasset, inquit , asserens 
diabolum non incapacem esse viriulis, οἱ lamen nec- 
dum velle capere virtulem ; ad. extremum sermone 
lutissimo disputavit , angelum , sive. animum , aut 
certe daimonem, quos. unius asserit esse nature, eed 


diversarum voluntatum, pre magnitudine vegligentie 
jumentum posse fieri.... ad extremum ne teneretur 
Pythagorici dogmotis reus, qui asserit. μετεμγύχον 
σιν, post tam. ne[audam disputationem, qua. lectoris 
animum  vulnerareral ; hec, inquit, juxta. nosiram 
sententiam non sint dogmala, sed quaesita tantum, 
el projecta, ue penitus intractata. viderentur. Nimi- 
rum in prologo pramonueralL se dicturum, de qui- 
bus vel affirmari, vel negari salva fide, quati apo- 
stoli tradidere, ad libitum posset. Hoc jure in lib. it, 
mundos asserit innumerabiles, non juxia Epicurum 
uno tempore plurimos, inquit Ilieron., sed post al- 
lerius mundi finem, alterius esse. principium : quod 
plane est materiam zternam ponere. ltaque ex prz- 
dictis inferebat dzemnones et. impios meritis Christi 
ad meliorem frugem redituros, tuncque subjectis 
universis Deo, regnum Christi desiturum. Sic dis- 
putat lib. v De princ., et lib. De orat. $ 16, nihil 
desciscens a Platonicis suis. Insuper, postbabito 

nativo Scripturas sensu, Gnosticorum more, ac prz- 

seriim Julii Cassiani , libyv, cap. 5, docuit paradi- 

sum, in tertio plantatum a Deo fuisse, pro arboribes 

angelos, pro fluminibus virtutes intelligens, pru tu- 
nicis pelliceis quibus primi parentes post peccatum 
induti sunt, carnem quae morti obuoxia esset : antea 
siquidem Adamum sine carue, nervis , et ossibus vi- 
xisse. Quapropter corporum quidem, non autem 
carnis , resurrectionem fore. Primigeniam illau 
humani corporis conditionem, interiorem liominem 
appellitabat, cui soli conveniat esse imaginem Dei. 
Caeterum sedula exercitatione posse hominen eo 


D perfectionis pertingere , ut ne leviorem quidem 


rturbationem  persentiscat , ulliusve peccati la- 
em, ac depulsa per ἀπάθειαν caligine, intelligibi- 
les substantias intueatur, In hanc. opinionem, quz 
Gnosticorum etiam fuerat, posthac Pelagius im- 
pegit ; quem idcirco Hieronymus, enumeratis ve- 
neni istius auctoribus, sic alloquebatur : Vis adhuc 
et alium nosse |ui erroris principem , haresis (wa 
Origenis ramusculus est. . 

15) Idem Pauli Samosateni, qui Sabellii , de 
Trinitate, et de Christi persona sensus fuit ; quem 
Ovientis episcopi eodem, quo Epiphanius , modo 
enuntiant in tertia illa fidei professione quain 
Athanasius et llilarius in libris De synodis recitant, 
neenon Socrates, lib. i1 Hist. c. 15. Epiphaniss 
in Panario addit, hoc pacto Ártemz dogma ezsiin- 
clum pridem, πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἐσύεσμένον, opere 


rivi 

μοδατέως. Οὗτος ὁ Παῦλος, 
ὀλίγου δεῖν διαδεδαιοῦται, λόγον προφοριχὸν αὐτὸν 
σχηματίτας, ἀπὸ Μαρίας δὲ, xat δεῦρο εἶναι " προ- 
χαταγγελτιχῶς τὰ περὶ αὐτοῦ ἐν ταῖς θείαις Γρα- 
φαῖς εἰρημένα ἔχοντος μὲν, μὴ ὄντος δέ" ἀλλ᾽ ἀπὸ 
Μαρίας καὶ δεῦρο ἀπὸ τῆς ἐνσάρχου παρουσίας ἔχειν 
^v ὕπαρξιν. 


£c. Μανιχαῖοι (4). οἱ xal ᾿Αχονῖται Β΄ οὗτοι 
Μανοῦ τοῦ Πέρσου μαθηταὶ, Χριστὸν μὲν σχήματι 
λέγοντες, ἥλιον δὲ σέδοντες, xal σελήνην, ἄστροις, 
χαὶ δυνάμεσι, χαὶ δαίμοσιν εὐχόμενοι, ἀρχὰς δύο 
εἰσηγούμενοι, πονηράν τε xal ἀγαθὴν ἀεὶ οὔσα:" 
Χριστὸν δὲ δοχήσει πεφηνέναι, xal πεπονθέναι" 
Παλαιὰν Διαθήχην βλασφημοῦντες, χαὶ τὸν ἐν αὐτῇ 


DE HJERESIBUS LIBER. 
ἀνύπαρχτον Χριστὸν A hic omni prope modum exsistentia Christum spo- 


718 


liat, dum eum in prolatitium sermonem transfor- 
mat, eumdemque ante Mariam initium non habuisse 
praedicat. Quamobrem quz in sacris Litteris de eo 
referuntur, prophetico more prenuntiata docet , 
cum Christus nondum esset, atque a Maria dunta- 
xat, ex quo nimirum in carne apparuit, ac dein- 
ceps , exstiterit. ] 

66. Manichzi, quos et Aconitas vocant, Manis 
Perse discipuli ; Christum specie tenus confiten- 
tes, solem lunamque colunt. Astra virtutes, àc 
demones invocant. Duo principia sempiterna , bo- 
num et malum constituunt : Christum phantastico 
modo apparuisse, ac specie tenus passum esse : 
4etus Testamentum, et eum qui in eo locutus 


λαλήσαντα Θεόν" κόσμον οὐ τὸν πάντα, ἀλλὰ μέρος B cst, blasphemiis onerant. Mundum, non univer- 


ἐχ Θεοῦ γεγενῆσθαι ὁρίζομενοι i. 


£C. Ἱεραχιταί (45)* οὗτοι ἀπὸ ᾿Ἰέραχος τοῦ Acov- 
τοπολίτου τῆς Αἰγύπτον ἐξηγητοῦ τινός " σαρχὸς μὲν 
ἀνάστασιν ἀθετοῦντες, χρώμενοι δὲ Παλαιᾷ xoi 
Καινῇ Διαθήχῃ. ᾿Απαγορεύοντες γάμον παντελῶς, 
μονάζοντας δὲ, xal παρθένους, καὶ ἐγχρατευομένονς 


sum ἃ Deo, sed ejus partem fabricatam esse de- 
finiunt. 

67. Hieracite, ab Hierace quodam interprete 
et doctore, Leontopoli, quod ZEgypti oppidum 
est, oriundo nuncupati ; carnis resurrectionem 
respuunt : Veteri Novoque Testamento utuntur : 
nuptiis penitus interdicunt : monachos autem , et 


VARIA LECTIONES. 
» Epiph. ᾿Αχουανῖται. Sic vetus interp. Acuanite. 


«ἧς ἐναντίας εἶναι ἀρχῆς διαδεδαιοῦνται. 


i [n cod. S. Hil, secunda manu additur, τὸ λοιπὸν 


NOTE. 


Pauli revixisse. Verum Antiocheni Patres in epi- 
stola adversus Paulum synodica [ apud Euseb. 
lib. v1 Hist. c. 221 tunc temporis Artemam ipsum 
superstitem in vivis fuisse signiflcare videntur his 
verbis : τῷ ᾿Αρτεμᾷ οὗτος ἐπιστελλέτω, xal οἱ διὰ 
τοῦ Αρτεμᾶ τούτῳ χοινωνείτωσαν, hic (Paulus) ad 
Artemam scribat, et Arteme gregales cum ipso com- 
municent. Quocirca Alexander Alexandrinus in 
epist. ad Alexandrum Byzant. circa annum 517, 
scribebat, non ita pridem Artemam deitatem 
Christi oppugnare coepisse. 

(44) Manes juxia veterem Persarum, necnon 
Guosticoruin theologiam duo rerum omnium prin- 
cipia coelerna et subsistentia prestituit, bonum 
' scilicet, quod Deum et lucem nuncupabat, et ma- 
lum quod tenebras, vel eliam materiam cum pravo 
$uo genio, seu diabolo. Illud quidem bonorum esse 
fontem, a quo res superiores productz sint, alte- 
rum vero malorum. Áwubo quondam fuisse disgre- 
gata : at malum, impatiens quietis, contra bonum 
1)0visse, emissisque virtutibus suis, nequidquam 
obsistentibus adversariis , Dei ipsius portionem 
rapuisse, quam corporibus animaudis illigarit. Deo 
siquidem cum virtutes, tum αἰῶνας, dones suos per- 
inde ac Gnostici concedebat. Animas itaque hoii- 
num; tam hominum quam jumentorunm, avium, pi- 
scium et arborum, uti virtutes celestes, solem, lu- 
nam, et sidera divine substantiz: segmenta esse. 
Deum quippe corpore zthereo constare ; imo defe- 
catissimut« aerem, seu z:etherem esse : quamobrem 
nedum animal quodvis necari, aut ex arbore ramus- 
culum carpi, sed neque aerem vel tantillum manu 
cieriferebat : Ἐπειδὴ ὁ ἀὴρ ψυχῆ ἔστι τῶν ἀνθρώπων, 
χαὶ τῶν ζώων, καὶ τῶν πετεινῶν, καὶ τῶν ἰχθύων, 
χαὶ τῶν ἑρπετῶν (uia aer anima est hominum δὲ 
animantium volatilium, piscium et reptilium. Porro 
animas, post multas et corporibus in corpora mi- 


graliones, a servitute tande:n tenebrarum solvi, δὲ 


ad celum, Deumque ipsum, duodecim signorum, 
necnon planetarum, οἱ in prinis solis et lunz, ceu 


C 


navigiorum quorumdam, adminiculo, regredi fabu- 
labantur: eo fere modo, quem finxisse Platonem 
Porphyrius refert lib. De antro nymph. Nullam 
proinde resurrectionem fore carnis, quam coelum 
non admittat. Quamobrem Ghristum, cum ex Deo 
decisione generatus esset (velut ex homine homo) 
solam speciem humanam obtulisse, nec proinde 
passum, subjecto in sui locum Jesu quodam naali 
principii filio, quem Judzi occiderint. Utriusque 

hristi mentio fit in. Mendaitarum libris, quos ex 
Colbertinis codicibus descriptos vir doctissimus 
D. Ludovicus Picques, doctor Sorbonicus, ὁ μαχα- 
ρίτης bibliothecze nostrze Pariensi San Honorianse 
testamento legavit. Nimirum Mendaite, qui et 
Christiani S. Joannis appellantur, puri puti Mani- 
chzi sunt, qui et Sabaitarum nomen nuper assum- 
pserunt. Àb aliis eorum blasphemiis quibus orbis 
conditorem et legis Mosaicze datorem, quem esse 
diabolum putant, onerarunt, necnon ab eorum 
spurcitiis recitandis abstineo; qu: similes sint 
earum quas nequissimos Gnosticurum persecutos 
tradunt. 

(45) Hieracite, non Manichsorum, uti scripsit 
Epiphanius, sed Encratitarum stolones erant. Àu- 
ctor orationis Contra haereses qus exstat inter opera 
Athanasii, docet nos, vetus duntaxat Insurumentum 
ab Hieracitis explosum : insuper nuptias quidem 
ante Domini adventum concessas fuisse, posthac 
autem vetitas. Arius in epistola ad Alexandrum 
Alex. causatur Hieracam suum de Verbi genera- 
tione sensum enarrasse exemplo lucerna, qua ex 
alia lucerna acceudatur, et proprium lumen, ab 
alterius lumine discretum habeat : 'Qz λύχνον ἀπὸ 
λύχνου, ἣ ὡς λαμπάδα εἰς δύο. Quod cum Tritheita- 
rum hsresi convenit. Idem refert lilarius, lib. vi 
De Trinit., necnon vit: Macarii JEgyptii scriptor. 
Addebat Melchisedecum Spiritum sanctum fuisse, 
qui humana specie assumpta obviam ierit Abra- 

amo. 


É.- 


119 


S. JOANNIS DAMASCENI 720 


virgines , continentes , ac viduas suscipiunt. Pue- A δεχόμενοι, καὶ χήρας" λέγοντες τὰ μνδέπω iv 


ros immatura adhuc ztate defunctos, regni coele- 
stis participes fleri negant, eo quod nondum cer- 
taverint, 

92 608. Meletiani, Scbismatici in gypto po- 
tius , quam hzretici habentur. Hi cum illis precum 
eommunione adjungi noluerunt, qui in persecu- 
tione .lapsi essent. lidem tamen sese ad Arianos 
nunc àggregarunt. 

69. Ariani, qui et Ariomanit2 et Diatomitz di- 
cti sunt. Hi Dei Filium creaturam , ac Spiritum 
sanctum creaturz creaturam predicant. Christam 
carnem solam ex María assumpsisse affirmant , non 
item animam. 

Blactenus tomi quinti , secundique tibri tomi secundi 
huroses quinque. 
Αἱ fn priore tomo libri tertii septem horeses sunt. 


10. Audianorum proprie schisma ac defectio est, 
won baresis. Horum vivendi instituta ratio proba 
atque honesta est : neque quoad fidem attinet, ab 
Eeclesia catholica quidquam dissident. llabitant 
majeri ex parte in monasteriis , pec omnes ad pre 
ces suas admittunt. Magna apud illos est librorum 
aprocryphorum copia. Episcopos nostros , qui di- 
vites sunt , aliosque aliis de causis condemnant. 


ἡλιχίᾳ γεγονότα παιδία, μὴ μετέχειν βασιλείας, διὰ 
τὸ μὴ ἠθληχέναι. 


ξη΄. Μελετιανοί (46) οἱ ἐν Αἰγύπτῳ σχίσμα i 
ὄντες, οὐχ αἴρεσις, μὴ συνευχόμενοι τοῖς ἐν τοῖς 
διωγμοῖς παραπεπτωχόσι Κ. N3v δὲ ᾿Αρειανοῖς συν- 
αφθέντες !. 

ξθ΄. ᾿Αρειανοὶ (47), οἱ χαὶ 'Apetopavisat ,. καὶ 
Διατομῖται 9 - οἱ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ χτίσμα λέγον- 
τες, xal τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, χτίσμα χτίδματος - 
σάρχα μόνον τὸν Χριστὸν ἀπὸ Μαρίας εἰληφέναι 
διαδεδαιούμενοι, οὐχὶ δὲ καὶ ψυχήν. 


Αὗται τοῦ πέμπεου τόμου. δευτέρου δὲ διδλίου, 
ἰρέσεις ε΄. 


8 
1ὰ δὲ ἔνεστιν ἐν τῷ πρώτῳ τόμῳ βιδλίου τρίτου, 


αἱρέσεις €. 

ο΄, Αὐδιανοί (48) σχίσμα χαὶ ἀφηνιασμὸς 5, οὗ 
μέντοι αἵρεσις. Οὗτοι διαγωγὴν μὲν xax βίον εὖτε- 
ταγμένον χέχτηνται" ἴσην δὲ χατὰ πάντα πίστιν 
ἔχοντες, ὡς ἡ καθολιχὴ Ἐχχλησία * ἐν μοναστηρίοις 
οἱ πλείους οἰχοῦντες, xal οὐ πᾶσι συνευχόμενοι. 
Καὶ μάλιστα τοῖς ἀποχρύφοις xéyprvtat, xataxó- 
ρως ψέγοντες τοὺς παρ᾽ ἡμῖν ἐπισχόπους πλουσίους, 
καὶ ἄλλους εἰς ἄλλα. Τὸ Πάσχα δὲ ποιοῦσιν ἰδιά- 


VARLE LECTIONES. 


| R 
ὃ 


.8 σχῆμα. k Cod. S. Hil. χαὶ μετανοοῦσι 


! Cod. S. Hil. hic habet, αἴρεσις ᾿Αρείου" συν- 


export ἢ δι’ αὐτὴν σύνοδος a' οἰχουμενιχῇ * ἀφ᾽ ὧν Ευνομιανοί. — m Ibid, τομῖται. 5 legii ἀφανισμός. Sic 
v 


πὶ, ezterminalio. Epipb. in 


anario Àudium ait relegatum, διὰ τὸ ἀφηνιάζειν λαούς. 


NOTE. 
(460) Athanasius in Apologia, p. 177 novae edit, C drina enuntiasse narrat : ὅτι ἦν, ὅτι οὐχ ἦν ὁ Υἱός, 


confirmat Meletium meltiplicis gceleris, et iimmo- 
lationis convictum, a Petro Alexandr. gradu epi- 
scopali dejectum esse in synodo, in qua insuper 
defimitum est (ut Sozomenus, lib. τ Hist. e. ἐξ, 
Asterit) beptismum ἃ Meleitiunis collatum nihili 
faciendum. Addit tamen Athanasius admissos Me- 
letianos ὁκωσδῇποτε, quomodocunque, fuisse ἃ Ni- 
ceno concilio, velut scilicet episcopus Novatiano- 
rum perinde schismaticus, Nihilominus in epistola 
synodica, quam Theodoretus refert lib. 1 Hist. 
€. 9, jusserunt Patres μυστιχωτέρᾳ χειροτονίᾳ, 
sanctiori manuum émpositione initiari, quotquot ab 
eis essent ordinati, Athanasins testis est in Apolo- 
gia ad monach. et epist. ad sotit., Meletianos Chri- 
stiane doctrinz rudes, accepta pecunia, ad sacer- 
dotium promovisse. Sed in primis graviter tule- 
vunt Patres Nicemi, quod Meletius Leontopolita- 
nus presul varios in "Egypto episcopos creasset, 
cum ex prisca consuetudine nullus alter in Agypio 

litse Juribus frueretur, preter Alexandri- 
num. Unde canone 6, sanxerunt, ut juxta pristinum 
morem solus Alexandrinus episcopus per JEgy- 
ptum, Libyam, et Pentapolim, metropolita labe- 
retar, eo parili modo quo Romanus per regiones 
saburbicariss, Italiam scilicet omnem (preter Ci- 
salpinam), Siciliam, et Corsicam. Meletianos ve- 
niam lapsis denegasse spud Epiphanium solum 
reperi. Theodoretus illis semel, atque iterum ium- 
pingit, quod purificationes Judeurum οἱ Samari- 
tanorum cmularentur, et inter psallendum choreas 


t 2 . : 

(7) Alefaender Alexand. in epistola encyclica 
apud Socratem lib. 1 Hist. c. 5, sic Arium sensum 
suum de Verbo, seu Filio Dei, in Ecclesia Alexan- 


ἀχολουθεῖ τε ἐξ ἀνάγχης, ἐξ οὐχ ὄντων ἔχειν ὑπό- 
στασιν, (misse aliquando cum Filius non erat, εἰ ideo 
exsistentiam ewm habuisse ex nihilo. Ut scilicet 
verbum intus in mente divina latens, aliud 
eus condiderit, quo velut insuirumento universum 
boc fabricaret, quodque χαταχρηστιχῶς, abusione, 
non proprie, Verbum, Sapientia et Filius dicatur, 
cum capax virtutis et vitii, baud secus ac diabo- 
lus, fuerit, suoque merito meruerit ut Filius Dei 
lleret. Unde non nisi subdole concedebant Ariani 
Verbum γνήσιον υἱὸν, genuinum Dei Filium esse, 
et συναΐδιον, coemternum Patri; cum intelligerent 
Verbum ante faclum fuisse, quam ullum tempus 
fluxisset. Cumque causati essent se Luciani, qui 
sub Maximino passus erat, fidem sequi, ejus tamen 
postea formulam rejecerunt in synodo Seleuciensi, 
tametsi eam in Antiochena promulgarant. Ut porro 
Verbum esse creatum οἱ mutationi obnoxium evin- 
cerent, in ipsammet ejus deitatem refundebant 
dolores, quas ut bomo pertulisse creditur; illudque 
anims loco junctum esse carni : quod eliam caput 
erroris a Luciano acceptum scribit Epipbanius. 
Sed et jejunius de Spiritu sancto sentiebabt. Apud 
Hieronynum in cap. vi Osee, ubi castitatis et 
pudicitiz;e simulatores sic recensentur, Manichews 
et Marcion, Arius et Tatianus, etc., legendum puo, 
i et Totianva, De Aerio dicetur iníra. 

Audii, ejusque schismatis meminit prater 
Epiphanium, e Gracis, Theodoretus, lib. iv Her. 
fab. cap. 15, et Hist. lib. v cap. 9, atque hoc 
$6lum addit, putasse eos tenebras aquam, et ignem 
ὃ Deo facta non esse; quod tamen diligentius cz- 
Tarent. 


721 


Coves, μετὰ Ἰουδαίων. Ἔχουσι δὲ xai ἰδιωτικόν τι À 


xai φιλόνειχον, τὸ κατ᾽ εἰχόγνα ξηρότατα ἑρμηνεύ- 
OVt1 6G. 


oa', Φωτεινιανοί (49). Φωτεινὸς οὗτος ἀπὸ Σιρ- 
μίου ὁρμώμενος “5, τὰ ὅμοια Παύλῳ τῷ Σαμοσατεῖ 
ἐφρόνησεν' χατά τι δὲ πρὸς αὑτὸν διηνέχθη. Καὶ 
οὗτος δὲ ἀπὸ Μαρίας καὶ δεῦρο τὸν Χριστὸν διαδε- 
6210010. 

οβ΄. Μαρχελλιανοί (50). οἱ ἀπὸ Μαρκέλλου τοῦ 
ἀπὸ ᾿Αγχύρας τῆς Γαλατίας. Οὗτος ἐν ἀρχῇ παρα- 
πλησίως Σαδελλίῳ φρονήσας διεφημίσθη " εἰς ἀπό- 
λογίαν δὲ πολλάκις ἐλθὼν, καὶ ἐγγράφως ἀπολογὴ- 
σάμενος, παρ᾽ ἄλλων τοῖς αὐτοῖς ἐμμένειν χατηγο- 
ρήθη. Ἴσως δὲ μεταγνοὺς, τάχα ἑαυτὸν χατωρθώ- 
σατο, ἣ οἱ αὐτοῦ μαθηταί. Ὑπὲρ γὰρ τῶν αὑτοῦ 
λόγων ὀρθόδοξοί τινες μέσοι ὑπεραπελογήσαντο. 


ογ. Ἡμιαρεῖοι (54)* οἱ τὸν Χριστὸν μὲν κτίαμα 
διιολογοῦντες, εἰρωνείᾳ δὲ χείσμα αὐτὸν φάσχοντες, 
οὐχ ὡς ἕν τῶν χτισμᾶνων: ᾿λλλὰ, φασὶν, Υἱὸν αὐτὸν 
λέγομεν" διὰ δὲ τὸ μὴ πάθος προσάψαι τῷ Πατρὶ 
διὰ τὸ γεγενγηχέναι, κτιστὸν αὐτὸν λέγομεν. Ὧσαύ- 
τως καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου χτίσμα παν- 
τελῶς ὁρίζονται" παρεκδάλλοντες τοῦ Υἱοῦ τὸ ὅμο- 
οὐσιον, ὁμοιούσιον δὲ θέλουσι λέγειν. "Αλλοι δὲ ἐξ αὐ- 
τῶν xai τὸ ὁμοιούσιον παρεξέδαλον P. 


DE H;ERESIBUS LIBER. 
Quin etiam Pascha privatim eodem quo Judsi 


tempore celebrant. Est et quiddam ipsis peculiare, 
quod acriter propugnant : nenipe hoc quod seri- 
ptum est, ad imaginem , durissima interpretantur, 

71. Photiniani a Photino nuncupati sunt. Pbe- 
tiaus iste Sirmio oriundus erat, eademque ac 
Paulus Samoaatenus sensit ; in quibusdam tamen 
dissentit, A Maria Christum initium emnino aece- 
pisse affirmat. 

7à. Marcelliani. llorum Marcellus Ancyre 98 
in Galatia episcopus, auctor exstitit. Cum enim 
prius pro Saebelliano commuai fama traduc(ws . 
essei , seque etiam scripto ssepe purgasset , g-ple- 
risque tamen creditum est iisdem ipsum opipioni- 
bus adharere. Fiori potest ut vel ipse, mutata 
sententia, meliorem ad mentem 8666 revocaverit, 
vel ejus diseipull. Nam pro ejus libris orthedoxi 
quidam sese defensores interposuerunt. 

75. Semiariani. Christum quidem creaturam eese 
illi confitentur, sed ironice prorsus et eavillando, 
creaturam eum voecantes , non velut e rebus esee- 
tis unam. Porro Filium , inquiunt , illum dieltaug : 
verum ne Patri, eo quod genuerit passionem ali- 
quam tribusmus, eumdem cre&tum  asserimus. 
lidem et Spirítum sanctum omnino creaturam esse 
deüniunt : cumque ὁμοούσιον, id est consubstan- 
tialls, vocem in Filio repudient , ὁμοιούσιον eum, 
boc est substantia similem , admittunt. Quod Ipsum 
tamen quidam ex illis respuunt. 


VARLE LECTIONES. 


* In codice S. Hil. secunda manu emendatoris, qui omnes istas hereses a Meletianis usque ad Mas- 
ealianos restituit, hzc adduntur, quz in mss. aliis absunt, οἱ ἀπὸ Φωτεινοῦ, ὡς xat Πετριανοὶ, ἀπὸ Πέτρου, 
ἀπὸ Θεοδώρου, xaX ἀπὸ Διοδώρου Διοδωριανοὶ, καὶ ἀπὸ Εὐσταθίου Εὐσταθιανοί. P Cod. S. Hil. β΄. σύ . 


NOTAE. 
(49) Photinus a Paulo Samosateno dissensit, qua C carne in Deum refusum iri, nec perenne postbae 


forsan nihil curaverit prolatitium Deo Verbum 
Mlingere, sed veluti Noetus Verbi nomine internum 
duntaxat Dei. sermonem, in s& non consistentem, 
intellexerit: adeoque sicut ille Deum ΥἹἱοπάτορα, 
Filio-Patrem, vocabat, sic Λογοπάτορα, Verbo- 
Patrem, Photinus Marius Mercator in Anathema- 
tismos. Nestorii, Photinum itidem taxat, quod Je- 
sum ex Joseph et Maria generatum diceret ; id quod 
e vetustioribus nemo observaverat. 

(59) Hic non disputo verene Marcellus (uerit 
hareticus, neene. Athanasius ea de re rogatus ab 
Epiphanie, διὰ προσώπον μειδιάσας, vultu non- 
nihi subridens, respondit, qon valde illum ab im- 
robitate alienum esse, μοχθηρία κρὰν εἶναι. 
Eusebius Czsariensis in duihque li ris, (n8 ad- 
versus Marcellum edidit, plurima e scriptis ejus 
excerpta recitat, ez quibus hanc ejus sententiam 
fuisse colligi potest, unica Deum hypostasi, seu 


persons, exsistere, ques modo distendatur, modo D ante omnes colles 


contrahatur : extensionem banc efficientia. dun- 
laxat constare, ἐνεργείᾳ μόνῃ ἡ 0 πλατύνεσθαι 
boxel ut ubi primum eus actionem exeruit suam, 
sive in opiíicio universi, sive iu redemptione, ea 
instar Aóyou προφοριχοῦ, verbi ore prolati fuerit. 
Ubi vero ulteriori diffusione sanctitatem indidit, 
Spiritus sanctus sit nominata. Verbum proinde 
genitum proprie Bon esse, sed ex Deo prodiisse, 
: sivé ut mundus conderetur, sive ut Christus bomo 
nutu speciali moveretur. Tandem post judicium, 
universo in aliam formam mutato, Verbum relicta 


Christi regnum fore. Unde in secunda synodo bs - 
voces symbolo insert sunt, cujus regni mom erit 


nis. 

(54) Propter hzc verba Prov. vint, 20, ut legun- 
tur apud LXX. Dominus creavit me initium. viatum: 
suarum, Ariani intulerunt Verbum esse quid crea- 
tum. Basilius Ancyranus aliique episcopi in Ancy- 
rana synodo hanc eos cum Catholicis conciliandi 
rationem inveterunt, ut profiterentur  Verbuu in 
sternitate vere natum ex Patre, similisque prorsus 
esse substantiz et naturz. Ne vero Pater: demuta- 
tus putaretur, vel, uti Marcellus nuper dixerat, Ver- 
bum nihil esse πάγιον, solidum, et subsistens, illud 
creatum esse pronuntiarunt, quia Deus nulla sui 
mutatione res conderet, et quod ille condiderit, 
loc subsistentia sua potiretur, attamen Verbum 
reapse genitum  agnoscebant , ob subsequentes bas 
Scriptura voces: πρὸ πάντω» pavo γεννᾷ με, 

nit me. Hanc professionem 
Hilarius approbavit in libro De eyn. Athanasius 
in epistola de synod. Basilium Ancyranum, ejusque 
gocios, qui Semiariani audierunt, tanquam iratres 
ab Ariana labe immunes, laudat, licet suppressa 
voce ópoousíou , consubstantialis , Filium ὁμοι.. 
οὐσιον, similis substantie, dicendum contenderent. 
Theodoretus Semisrianorum non meminit : libro 
vero n Hist. c. 2, narrat Constantium, dum Antio- 
chim ageret. in consecratione Meletii pracepisse 
episcopis, ut de superius citajo Scripturs loco 
pro coucione dicerent : Georgium Laodicenum Arii 


2 5. MOAXSIS ΑΜ ΑΌΖΣΝΙ 794 
75, Kueemrutonriyi , Id 4 bhyiritus sit: 2- δα οὗ. ἥδνευματυμήγν: 021€. Gozo: μὲν περὶ Χρι- 

ptgnstores, De νυ quidcm loud auxic νιν. στον xz, f λέγυνοι, παρά zT: τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ 

dum loquentor ; de Sprite esto )utem loagke- ἔἥνιυν fezoytuvvs:, χειοτὺν αὐτὸ ὑριζέμενοι, xa 

NS σμυμίίωνι, quem “ὁ Cres SoycsereM ὁ 8 οὖχ by £x τῆς ϑεύττοις, μων CE χαταγρτπτιχῶς 

, Yiinitete sliouum , ime vero »botone qudum ᾧ: ἐνέρνειαν zv», kzcwUx:- ἀγιαστιχῖν δύναμιν 

veris erestom Aid proyter s«tionesm ; qui anl αὐτὸ τάσχυντες εἶνε μόνον". 

ΒΗΜ4 yrwter vim sencetilicondi Topirituem s»nctem 

eMe dorespt, 

75. Aeriuni, Aerius iue e Pouto oriundos , bo- Ww. ᾿Δεριανυξ OL. οὔτως ὁ “2 ρος ἀτὸ Πόντου 
diaque muqua hominum dispendio im vivis euyper- — psv, ἔτ: 1x ζεῦρυ τειρχπμὼς ἔστιν οὗτος τῷ 
giae ost, l'uerat autem Faststhii epieropi presbv- — pp. Γέγυνε δὲ Tpestoztpos 772 Ezioxórou Eboa- 
lar, quem. Ariani erroris insimulaveruut. Gig Ao- — 9, τοῦ ἐν "ApezxyZs διχτξετθέντος - xal ἐπειξὴ 
να, ao quod episeopus crestus non estt, mulla οὗτις ᾿λέριως v. xs:tz2X or, ἐτίσχοπος, πολλὰ κατὰ 
ajverius Keelosiom dogmata commentus est. Δς 79 Exxaxzíag bLoraicct^ τί μὲν πίστει ὧν 
quod ad fidem stfinet, germsaus Aríó sectator — 'Aptizv zt: 274, περιττότερον δὲ δογματίξει 
eat : sed amplius quiddom profitetur : puta ebla- Β gi, ξεῖν πρυσφέρειν ὑπὲρ τῶν κεχοιμημένων" νη- 
tiones pro mortuis non. est^. fociendas jejunia — 7162€» τετράξζα xai πρυτάξοχτον xal Tsocapaxo- 
quaria et sesto ferie , quadragesima, item εἰ στῇν xat llázga χωλύε:" ἀποταξίαν χηρύττει !, 
Psechstie prohibet : bonorum sbdicationem prz- — eagxoyavín:; παντοία:ς χέχριπαι, καὶ τροφαῖς 
diem, Carnium et eiborum genus. omne 3d vitam ἀδεῶς. ΕἸ δέ τις cur αὐτὸῦ βούλοιτο νηστεύειν, un 
sheque timore adhibet, Quod sí quis sectatorum ἐν ἐμέραις τεταγμέναι; qualv, ἀλλ᾽ ὅτε βούγει v. 
ejus jejunare velit, statutis boe diebus vetat leri, Οὗ γὰρ εἶ, φησὶν, ὑτὸ νόμον. Φάσχει δὲ μτδὲν δια- 
and quando libserit, Non euim , jnquit, legi sub- “ἐρεῖν πρε:δυτέρους ἐξ:σχόπου. 
jectus es. Eyiscopum docet nihilo prastantiorem 
evqo presbytero, 


VARLE LECTIONES. 


4 od, αὶ, Hil, οἱ ἀπ Maxsfovioro τοῦ Πνευματομάχου. τ R. 9508 χαχῶς. Vetus int. Isti quidem bene- 
dicunt de Christo fuzta alium, Spiritum autem sanctum. Legit, τὸ δὲ Πνεῦνα, ut apud Epiph. 5 In co.l. 
5. Hil, additur, &v) τούτο Μηντανιστοί οἱ ἀπὸ Μοντανοῦ Eq pág rav ὅπισθεν. Quz librariorum oscitan- 
Vsm produnt, eum ad caput de Cataphrygibus, pertineant, * Sie legendum ex Epiphanio passim, non 
ἀπουκιρύττει ut babent codices. Favet et Augustinus, "5 Cod. E. Hil. βούλεται. 


NOTE. 


opinionem propugnasse; Acacium Casares μέσην C genitum, omnino consequi, ut ei quise genuit ὁμοοῦ -- 
τινὰ, mediam (uamdam protulisse : tandem jn d oc consubstantialis sit, Deus de Deo, lumen de lu- 
tium rectam Theologiam | enuntíasse, Meletii sor-— mine, xaX τὴν αὐτὴν ἔχει τῷ γεννήτορι φύσιν, eam- 
monem Epiphanius, in Panarío scriptis consignavit, — demque ac genitor naturam habeat. 1d quod posthac 
pec quidquam in eo reperire sit, quod ab Ancyrana — professi sunt variis in locis. 
definitione discrepet, vel Nicaenam fidem diserte (52) Ex Semiarianis Πνευματομάχοι, id est,Spi- 
exprimat, Quam agendi rationem. Meletium in sy- — ritus sancti. impugnatores. prodierunt, auctore in 
nodo Seleuciensi tenuisse testis est post. Athana- — primis Macedonio, qui CP. sedem arripuerat. Wos 
eium  BHocrates,  Alqua haec est pretensa illa — damnavit Athanasius in synodo Alexandrina ann. 
aimulutio Meletli εἰ Eusebii Samosateni, quam 569, itemque Damasus papa in duplici synodo ro- 
carpit auctor eujusdam Iucubrationis, qua exstat mana, ac landem concilium generale 1, ann. 
Inter opera. Athanasii, Theodoreto jgitur Semia- — 381 (a). 
riani 4i non fuerunt. preter. Acacil sectatores, (55) Epiphanius simulatam Aerii continentiam 
qui perasque tacerent voces ὁμοουσίον ; et ὁμοιουσίου ne omisit. lloc solummodo ait, ἀποταχτιχὸν 
«quisa In seriptura nonleguntur, alios vero quiópotoó- ἐσχήχασιν οὗτοι τὸν τρόπον, quod renuntiantium 
au, adimitterenttunquam Ortfiodoxos liabuitetcerte — vivendi rationem teneat. Philastrius vero , Aerii, 
l'hllostorglus, cum Arianos suos quoscunque lau- αὖ Aerí0. quodam εἷς oppellati sunt, inquit, qui 
ibus onaret, Acacium tamen pessime tractat. Ba- — abstinentiis vacant, et in provincia Pamphylia quam- 
ullius Ancyranus in Birmienal formula, ut Patrem — plurimi commorantur, qui et Encratitg dicuntur, 
et Fillum unum esse Deum concludat, hoc subjun- p íd est, abstinentes. Hi non possident aliquid : escas 
pM o nos enim. Filium συντάσσομεν τῷ Πατρὶ, eodem — abominantur, quas Deus cum benedictione humane 
ae Patrem. locamua. qradu, sed aubjectum. facimus. — generi tribuit. Damnant etiam de lege nuptias, non 
δα, eui aubministrarit, ὑπονργ cavea, in wni- α Deoinstitutas asserentes. Locum  Philastrii inte- 
vera productione, Nihilominus. Παρ lib. De — grum descripsi, ut planum flat Hieronymum in 
ey. V^, hec ad Catholleum sensum traduxit, Enim- — cap. vii Osee apprime recte. Aerium posuisse inter 
vero Theodoretus, lliat., ib. n, c. 97, narrot, castitatis et pudicitize simulatores : id quod. illum 
Constantio, soluto Seleuclensi. concilio, cum els δ episcopo, et amico quondam suo, Eustathio Se- 
imperasset, ut ὁμοούσιον perinde ac Acaciani eju- — basteno didicisse colligitur ex Socrateet Sozomeno. 
. Rylvanum — Taraensem. eielerorum nomine — Peregrina amborum dogmata synodus Gangrensis 
46, quandoquidem — Dei Verbum ex. non. damnavit, inque Eustathii vafritiem magnus Basi- 
4 ἐκείνην ΝΟΝ 921, neque ex alis substuntia — lius anlmadversit, epist. 14 οἱ 199. 


Mauonem, num. 31. 


T5 


oc". "Aenavol (54)* ol ἀπὸ τοῦ "Aezloo Κίλικος * 
διαχόνου γενομένου ὑπὸ Γεωργίου τοῦ τῶν "Aptta- 
νῶν ἐπισχόπου τῆς ᾿Αλεξανδρείας, οἱ καὶ ᾿Ανόμοιοι 
καλούμενοι, παρά τισι δὲ Εὐνομιανοὶ, δι᾽ Ebvópiós. 
τινα, μαθητὴν ᾿Αετίσυ γενόμενον " οἷς συνῆν καὶ 
Εὐδόξιος, ἀλλὰ δῆθεν διὰ τὸν πρὸς τὸν βασιλέα Κων- 
σταντῖνον x φόδον ἀφώρισεν ἑαυτὸν, καὶ μόνον 'λέτιον 
ἐξώρισεν. “Ἔμεινε μέντοι ὁ Εὐδόξιος ᾿Αρετανίζων, 
οὗ μέντοι γε κατὰ τὸν ᾿Αέτιον. Οὗτοι οἱ ᾿Ανόμοιοι 

xal τὸ ἅγιον 

τρὸς, κτιστὸν 

μοιότητά τινα 

λριστοτελιχῶν 

Ἰούλονται, καὶ 

toU διὰ τοιοῦ-- 

νοὶ ἀναδαπτί- 

ζουσι πάντας τοὺς πρὸς αὐτοὺς ἐρχομένους" οὐ μό- 

νον, ἀλλὰ xai τοὺς ἀπ᾽ ᾿Αρειανῶν, κατὰ χεφαλῆς 

ἄνω τοὺς πόδας στρέφοντες τῶν βαπτιζομένων, ὡς 

πολὺς ἔδεται λόγος" τὸ δὲ apa) τ mop- 

νείᾳ, ἢ ἑτέρᾳ νὸν εἶναί φασιν" 

οὐδὲν γὰρ ζητεῖ ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ ἣ τὸ εἶναί τινα ἐν 
ταύτῃ τῇ νομιζομένῃ αὐτῶν πίστει. 

Αὗται εἰσιν ὁμοίως καὶ αἱ τοῦ τρίτον βιδλίου, 

τοῦ πρώτου τόμου,αἱρέσεις Ὁ. 
Ἕν δὲ τῷ δευτέρῳ, τρίτῳ δὲ βιδλίῳ, αἱρέ- 
σεις δ'. 


οζ΄. Διμοιρῖται (55), οἱ καὶ ᾿Απολλινάριοι " οἱ μὴ 


DE H/ERESIBUS LIBER. 


T 


A 10. etiani. Ab Aetio Cilice, qui a Georgio Aria- 
morum Alexandrie episcopo diaconus ordinatus 
est. Anomoi quoque vocitantur, et ἃ quibusdam 
Eunomiani discipulo. Earum- 
dem partium erat et Eudoxius; sed imperatoris 
metu ab illis se segregavit : quo factum est vt 
solus Aetius relegareinr. Quanquam in Ariano 
dogmate perseveravit, sed Aetium minime secutus 
est. Porro Anomeei , sive Aetiani Filium et Spiri- 
tun sanctum ἃ Deo Patre penitus alienum esse 
praedicant, quos ereatos esse, nec quidquam simi- 
litudinis babere docent. Quippe syllogismis qui- 
busdam Aristotelicis εἰ geometricis Dei naturam 
explicare student, atque adeo Christum-éx Deo 
esse non posse. Eunomiani vero ex' iso profecti , 

B omnes, qui ad paries suas transeunt, iterato 
baptizant, non Catholicos solum , sed et Arianos. 
ipsos; idque hoc modo, wti percrebuit fama, 
pedibus in celum inversis, in caput illos intin- 
gunt , fornicationem , aut aliud quodvis peccatum , 
nibil esse dictitant: neque enim Deum aliquid 
quazrere , nisi ut in ea sola, quam ipsi preedicant » 
fide perseveretur. 


He quoque sunt. hereses 
tertii. 


In secundo. tomo libri tertii , hereses quatwor sunt. 


















Mem primi. tomi. libré 


77. Dimocritz , qui et Apollinaristi ; qui perfe- 


YARLE LECTIONES. 


Εὐνομιανοὶ, καὶ Εὐδοξιανοί. 


* |n cod. S. Hil. deest 


Ἰνστάντιον, ut etiam. habetur in Synopsi Epiphanii. 


NOTA. 








C circa incarnationem. Cum :zstimaret ex. duabus 
rebus perfectis et integris unum aliquod non com- 
poni, humanitatem Domini, ut Christus unus 
agnosceretur, ea parte qua rationalis est, mutilavit, 
cujus munia in Verbum propter unionem cum 
carne transtul Hine gregales illius. Διμοιρίται 
vocati sunl, q. d. Pariitores. animz. Nimirum, 
uti Nemesius observat cap. 4 Denat. hom. Apolli- 
narius juxta Platonicorum placita arbitrabatur voüv, 
mentem, seu Πνεῦμα, spiritum, esse quamdam sub- 
stantiam ab anima superabilem , idque in pri 
studebat ineulcare. Appollinarium Laodicenum, in- 
quit Hieronymus, epist. 65, audivi Antiochim [re- 
quenter, el colui, el cum me in. sanciis. Scripturis 
erudirei, nunquam illius contentiosum super sensu 
(seu mente) dogma suscepi. Quod quidam aiunt, 
eum animam Cliristo, justa ac Ariano: 
de rationali eoncedendum est queex doctrina 
.mente sola constaret. Ex his inferel nedum 

D unam esse Christi personam et hypostasim, verum 
et naturam unam, In Collectaneis adv. Sever, ha- 
betur segmentum epistole Apollinarii ad Diodorum, 
in quo μία σύγχρατος φύσις, wna contemperata 
Christi natura legitur. Atqui. contemperationem 
hanc συνουσίωσιν, consubstantiationem, appellabat, 
mutuatà voce a synodo Antiochena, quie Paulum. 
Samosatenum damnaverat, Unde Apollinaristze cuv- 
ουσιασταὶ, Synusiaste quoque audierunt. Quocirca 
ferebatur confusionem admittere naturarum, aut 
wnius in aliam conversionem ; idque eo magis, 
quod ex ejus sententia in Deitatem ipsam dolores 
et perpessiones refunderentur. Ceterum in epistola. 
ad Serapionem apud Leontium adversus fraud. 



























721 


S. JOANNIS DAMASCENI 


128 


clam Christi incarnationem minime confitentur : A τελείαν τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν, fyouv kvav- 


quorum alii consubstantiale divinitati esse corpus 
dicere ausi sunt : 95 alii vero negaruut animam 
eum assuinpsisse. Quidam his innixi verbis, Ver- 
bum caro factum est *. ex creata illum carne, hoc 
est ex Maria, carnem accepisse inficiantur ; solum 
vero Verbum carnem factum esse pertinaciter as- 
severarunt. Postea vero, quam ob causam nescio, 
mentem illum non asseumpsisse dixerunt. 


78. Antidicomarianitze. Hi beatam Mariam sem- 
per virginem post editum Salvatorem cum Jose- 
phe.congressam fuisse aiunt. 

19. Collyridiani, in ejusdem Marie nomine 
stato anni dle collyridas quasdam offerunt, quibus 
consentaneum ex eo ritu nomen indidimus Colly- 
ridianorum. 

80. Masaaliani, quos interpretando Euchetas 


3 Joan. 1, 44. 


θρώπησιν, ὁμολογοῦντες" ὧν τινες ὁμοούσιον τὸ 
σῶμα τῇ θεότητι ἐτόλμησαν εἰπεῖν mote * τινὲς δὲ 
ποτὲ, ὅτι xal ψυχὴν εἰληφέναι Υ, xal τοῦτο ἣρ- 
νοῦντο" τινὲς δὲ διὰ τοῦ ῥητοῦ, Ὁ Λόγος σὰρξ ἐγέ- 
γετο, ἑπερειδόμενοι, ρνοῦντο ἀπὸ χτιστῆς σαρχὸς, 
τουτέστιν ἀπὸ Μαρίας, cápxa αὑτὸν ἀνειληφέναι * 
μόνον δὲ φιλονείχως ἔλεγον τὸν Λόγον σάρχα veve- 
νῇσθαι. Ὕστερον δὲ, διανοούμενοι τί οὐχ οἶδα εἰ- 
πεῖν, νοῦν αὑτόν φασι μὴ εἰληφέναι. 

οη΄. ᾿Αντιδιχομαριανῖται (560) " οἱ τὴν ἁγίαν Μα- 
ρίαν, τὴν ᾿Αειπαρθένον, μετὰ τὸ τὸν Σωτῆρα vev-. 
νῆσαι, τῷ Ἰωσὴφ συνῆφθαι λέγοντες. 

οθ’. Κολλυριδιανοΐ" ol εἷς ὄνομα τῆς αὑτῆς Μαρίας 
ἐν ἡμέρᾳ τινὶ τοῦ ἔτους ἀποτεταγμένῃ, χολλυρίδα 
τινὰ προσφέφοντες οἷς ἐπεθέμεθα ὄνομα Κολλυριδια- 
νοῖς. : 

π΄. Μασσαλιανοὶ (57), οἱ ἑρμηνευόμενοι Εὐχηταί. 


VARIA LECTIONES. 


y R. 2508 ἀνειληφέναι. 


NOT.E. 


Apollinarist. insaniam condemnat illorum qui car- 
tem consubstantialem dicerent. Deo. Unione siquidem 
divinam esse [actam carnem Verbi, non natura. Va- 
lentinus Apollinarista hujus erroris parentes !acit 
. Polemium, seu Polemonem, et Timotheum, qui 
mepisuri dieta non intellexissent : sed neque id 
inlíciatur Theodoretus ; qui tamen admonet Apol- 
Jinarium unius sententie tenacem non fuisse. Sunt 
eliam qui arbitrantur Apollinarium Nestorio prz- 


lusisse, ut Virginem esse Θεοτόχον, Deiparam ne- C 


garét, conjunctioni substantiali naturarum , ex 
quibus constat Christus, detrahendo ; eo quod 
Athanasius οἱ NaziaBzenus impietatem hanc con- 
fodiant cum aliis ejusdem placitis. Verum ab utro- 
que doctore nedum errores Apollinarii confutaban- 
tur, sed et illi quos lizereticus ex Catholiea doctrina 
consequi Jactitabat. ld quod aperte satis ex An- 
tirrhetico Gregorii Nysseni adversus ipsum colli- 
gere liceat, nec non ex his Hieronymi verbis in 
cap. ni Epist. ad Tit. Neque vero alium Jesum Chri- 
stum, et aliun Verbum dicimus, ut nova heresis 
calumniatur ; sed eundem εἰ ante seculaet — post 
secula, etc. Quiniwo hoc Nyssenus adstruit magis 
epist. ad Theophil. quz recitata est in concilio 
generali, collat. 5. Unde ad Nestoriana tempora 
Tevocandi non sunt omnes libri, quibus de una 
Christi persona disputatum est, Apollinaristarum 
aliqui docuerunt Virginem beatam post Christum 


Christianis erant cum Evangelii dieta insulse inter- 
pretarentur, facultatibus dimissis, et labore ma- 
nuum neglecto, soli orationi vacabant. Hinc 
Massalianorum nomen, a radice Syriaea N2X, ora- 
vit. Diu me torsit Hieronymi locus in Prologo a 
Dialog. cont. Pelag. qui in pristinis editionibus sic 
liaberet : totius pene Syrie hereticos quos sermone 
gentili, Abin et Paanin, id est perversos et Maisa- 
lianos, Grece Εὐχίτας, vocant. Non capiebam, Abin 
el Paanin idem esse ac perversos et Massalianos. 
In nupera vero editione hanc esse lectionem quam - 
plurium mss. monemur, quos sermone gentili, DEIN- 


. CPPAMNNI, id est perverse Massalianos, etc., ex cu- 


jus lectionis inspectione, llierouymi lecus sic 
emendari potuit: quos sermone gentili AIECTPAM- 
MENDQC, id est perverse, Massalianos, etc. Photius 
cod. 52, fuse narrat, quz a variis pontilicibus, et 
synodis contra Massalianos gesta sunt. Cyrillum 
vero Alexandr. omisit, a quo hzresis hec. perinde 
profliyata est. Seribit tamen Ephesinam synodum, 
cui Cyrillus praefuit, excerpta ex libro Massaliauo- 
rum àscetico capita damnasse, cum eorum parente 
Adelphio. Atqui hoc ipsum est quod Joannes Jeju- 
nator C P. Gregorio Magno scripserat, concilium 
Ephesinum inter alia pronuntiasse, de Ade anima, 
quia in peccato mortua non (uerit, eo quod diabolus 
in cor hominis non ingrediatur : et si quis hoc dixisset, 
anathema esset. lloc delinitum ab Ephesinis Patri- 


natum, liberos alios procreasse. Duobus volumini- D bus negavit Gregorius, lib. v1, epist. 14, et Pelagia- 


bus Apollinarius Millenariorum errorem, Judaico 
sensu, contra Dionysium Alexaadr. propugnavit. 
Nemesius et Hieronymus, in pref. lib. xvui in ἰ88. 
in enp. zxxvi Ezech. , et epist. 82 scribunt eum 
existimasse animas hominum ex traduce procreari, 
αἱ quomodo corpus ex corpore, sic anima nascatur 
ex anima, et simili cum brutis ratione subsistat. At 
animam sentientem intelligebat, non rationalem, 
quam altioris esse originis fateretur. 

(56) Prater. Apo'linaristas illos, qui perpetuam 
Maris Virginitatem negavere, ejusdem erroris sec- 
tariosin Arabia pullulasse tradit Epiphanius. Hunc 
Helvidius in Occidente excitavit, quem  Bonosus 
Sardicensis, negata primum Christi Deitate, am- 
plexus est. 

(57) Messaliani, quos Epiphanius ait, Martyria- 
Bus et Satanianos vocitari, hos iu. Punario gentiles 
petius, quam Christianos esse tradit. Qui vero ex 


nismi taxavit: sed ex iis quz subjungit, colligo 
synodum Massaliauorum duntaxat sensum exclu- 
sisse. Ephesiuam synodum perscrutantes, inquit, de 


. Adelphio, et Saba, el ceteris, qui illic dicuntur dam- 


nali, omnino nihil invenimus. Adelphium vero, et 
Sabom antesignanos fuisse Massalianorum , te- 
stantur Theodoretus, quem noster exscripsit , Nilus, 
epist, ad Magnum aliique bene multi. Quamvis ca- 
tholica sententia sit, animam Adz peccalo mortuam 
esse, et diabolum in cor illius qui peccat ingredi ; 
attamen hzc blasphema sunt, juxta Massalianorum 
sensum. Scilicet duas in quolibet homine animas 
ponebaut, communem unam, coelestem alteram, 
qua per peccatumexclusa, mortuus liomo censeretur, 
insuper diabolum cum homine peccatore 009:0- 
δῶς consubstantialiter conjungi, nec ulla baptismi, 
alieriusve sacramenti. virtuto abigi, nisi per oratio 
uem. Hac Gregorium latuerant, cum lues ista ad 


129 


DE HJERESIBUS LIBER. 


190 


Συνάπτονται δὲ τούτοις xal τῶν ἀπὸ Ελλήνων ἐπι- Α dixeris. id est, orantes. His adjunguntur e gen- 


«evócupévov αἱρέσεων οὗτοι ol λεγόμρνοι Εὐφημί- 
και, καὶ Μαρτυριανοὶ, xaX Σατανιανοί. 
Αὕτη τοῦ δδδόμον τόμου ἡ áraxsgaAalocic. 


Κεφάλαια τοῦ τῶν Μασσαλιανῶν δυσσεθδοῦς δό- 
γματος ἀνα.ηφθέντα ἐκ Bi6Alov αὐτῶν. 

α΄. Ὅτι συνοιχεῖ τῷ ἀνθρώπῳ ἐνυποστάτως ὁ Σα- 
τανᾶς, χαὶ χατὰ πάντα χυριεύει αὐτοῦ. 

β΄. Ὅτι ὁ Σατανᾶς χαὶ οἱ δαίμονες κατέχουσι τὸν 
νοῦν τῶν ἀνθρώπων, xal i φύσις τῶν ἀνθρώπων 
γοινωνιχή ἔστι τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας. 

γ΄. Ὅτι συνοιχοῦσιν Ó Σατανᾶς χαὶ τὸ Πνεῦμα τὸ 
ἅγιον ἐν τῷ ἀνθρώπῳ καὶ ὅτι οὐδὲ οἱ ἀπόστολοι 
χαθαροὶ ἧσαν τῆς ἐνεργουμένης ἐνεργείας. 

δ'. Ὅτι οὐδὲ τὸ βάπτισμα τελειοῖ τὸν ἄνθρωπον, 
οὔτε fj τῶν θείων μυστηρίων μετάληψις καθαρίζει 
τὴν ψυχὴν, ἀλλὰ μόνη fj παρ᾽ αὐτοῖς σπουδαζομένη * 
εὐχή. 

ε΄. Ὅτι συμπέφυρται 4 ὁ ἄνθρωπος τῇ ἁμαρτὶᾷ, 
χαὶ μετὰ τὸ βάπτισμα. 

ς΄. Ὅτι οὐ διὰ τοῦ βαπυΐσμαάατος λαμδάνει τὸ 
ἄφθαρτον xal θεῖον ἔνδυμα ὁ πιστὸς, ἀλλὰ δι᾽’ εὖ- 
χη. 

ζ΄. Ὅτι δεῖ καὶ ἀπάθειαν λαθεῖν, χαὶ μετουσίαν 
ποῦ ἁγίου Πνεύματος ἐν αἰσθήσει πάσῃ, καὶ πλη- 
ροφορίᾳ ἔσεσθαι. | 


tilium sectis, quos Euphemitas, et Martyrianos, 
et Satanianos nominant. 
Hactenus summa- tomi septimi. 


Capita impie Massalianorum doctrine, ex libris 
ipsorum collecta. 
1. Habitare cum homine personaliter Satanam, 
eique in omnibus dominari. 
2. Satanam et daemones humanam mentem 
possidere, hominumque naturam communione 


' jungi cum spiritibus nequitiz. 


3. Contubernales esse Satanam et Spiritum 


sanctum in homine; et non fuisse apostolos sb 


hac operatione qua corripiuntur homines, liberos. 


Β 4.90GBaptismate homines noa perfici : nec sa- 


erorum mysteriorum perceptione animum expiari, 
sed solis, in quag se illi impendunt, precibus. 


5. flominem post etiam baptisma susceptum in 
massa peccati esse. 

6. Fidelem per baptismum non accipere in- 
corruptibilem divinamque vestem, sed per ora- 
tionem. 

7. Etiam imperiurbationem, animique summam 
tranquillitatem captandam esse; debereque Spi- 
ritus sancti participationem ipsomelL sensu aC 
omni certitudine percipi. 


VARLE-LECTIONES 
5 ἢ, 2508 νομιζομένη. Vetus interpr. exercitata. * Cod. S. Hil. οὐ συμπεφυρ. 


NOTE. 


oceiduas partes non penetrasset. Non ita pridem C et Enthusiast quoque ap 


vero recrudueral in Oriente sub Anastasio imp. 
auctore Lampetio, a quo Lampeliani, tum deinde 
per Marcianum Trapezitam, a quo Marcianiste 
dicti sunt. Unde sanctus Pontifex tribus epistolis 
ignotam sibi esse ait Marcianistarum sectam ( ita 
legendum est lib. vr, epist. 15, 16, 17, non ut qui- 
dam putant, Marcionitarum ). Gregorius canonem 
Kplhesinum assignare mavult Joanni Antiocheno, 
ejusque conciliabulo. Nam permirum est viros 
apprime eruditos non animadvertisse, ipsum lib. 
ix, indict. 141, epist. 49, ad Anastasium Antioch. 
id significare, ubi ait : Quidam illam Ephesinam 
primam synodum in ea urbe existimant quam ab 
hoetericis traditur. esse composita ; episcopis utique 
qui Nestorio cum Joanne faverant. Addit : Πα 
enim synodus, qu& sub prime Ephesine (legitime) 
imagine facta est, quedam in se oblata capitula 
asserit approbata, que sunt Calestii et Pelagii pra- 


ellantur ; in qua approba- 
tur libellus synodicus CP. editus contra ipsos a 
Sisinnio, quzeque Alexandrie eorum causa gesta 
essent, injungiturque Valeriano lconieusi, Am- 
philochio Sidensi, et omnibus Lycaonie et Pam- 
philie episcopis ut hzc decreta servari curent. 
d quod eo consultius Ephesini Patres sanxere, 
quod ab Orientalibus apud imperatorem etiam 
Massalianici erroris accusabantur. Quamobrem 
conjicio Euchetarum capita, quz Jejunator Ephesi 
damnata esse Gregorio scripsit, illa ipsa fuisse, 
qu: Sisinnius et Cyrillus antehac  prohibuerant. 
Ex quo vero auctore Noster aeceperit omnes illos 
Massalianorum articulos, quos his retulit, baud 
satis mihi compertum est : nisi forsan eodem quo 
Timotheus presbyter usus est, codice; impii sei- 
licet illius Marciani, qui szculo vi prodiit. Atta- 
men Timotheus multos recitat, quos Damascenus 
non habet, ut vicissim plures Damascenus, quo- 


dicamenta. Quibus innuitur conciliabulum Joan- p rum nulla apud Timotheum mentio. Ex. g. apud 


nis Antiocheni approbasse doctrinam Pelagii, 
adeoque illam, qua Pelagiana Gregorio videbatur, 
licet Eueheticam tantummodo exploderet. Nec ju- 
val objicere Joannem ipsum epist. ad Rufum 
Thessa. Cyrillum accusasse, qwod eadem sentien- 
les cum Calestio οἱ Pelagio (Euchete enim sunt et 
Enthusiaste) communioni restituisset. Nam ex acis 
Ephesinze synodi constat Joannem Pelagianof" 
extorres factos fovisse: quin nec dolo carebat ejus 
criminatio, presertim quia Euchetze e regione Pe- 
lagianis repugnabant, si ἀπάθειαν, immunitatemve 
a perturbationibus demas, quam utrique ostenta- 
reut. lec erant. Gregorii momenta. Ceterum in 

actis ejusdem legitima synodi Latine exstat, Def- 

nilo contra impios Massalianitas, qui et Euchete, 


Timotheum non reperias, ignem esse opificem re- 
rum : malorum naturam esse quamdam : duas cui- 
libet homini animas esse, qu:xe mere Manichaica 
sunt : Adamum itidem cum E?a congressum nullo 
libidinis &stu«.. Nec vice versa apud Damascenum, 
Tres SS. Trinitatis personas unam esse hypostasim: 
(;orpus Christi circumscriptum non esse, et similia, 
qux non Timotheus modo, verum οἱ Nicephorus 
CP. et £uthymius ex Marciani scriptis eruerunt. 

Qua subscquuntur hzreses, ex variis auctoribus 
collegit Damascenus, quorum libri interiere. At 
Pro chronismo peccat, ubi ait eas a Marciani et 

eonis temporibus et deinceps emersisse. Nam Ne- 
slorius et Eutyches sub Theodosio Juniore pro 
dierant, 


121 


S. JOANNIS DAMASCENI 


132 


8. Animam sic affici oportere sensu participa- À η΄. Ὅτι δεῖ τὴν ψυχὴν τοιαύτης αἰσθέσθαι » τῆς 


tionis coelestis sponsi, ut afficitur mulier ex con- 
gressu viri. 

9. Spiritales homines intus forisque peccatum 
videre: necnon gratiam qua infunditur, et que 
operatur. ΄ 

10. Revelationem esse quz flat in sensu οἱ di- 
vina persona, tanquam doctrina. 

41. Ignem conditorem esse. 

42. Animam non habentem Christum in sensu 
omnique actione, serpentum esse ac venenata- 
rum hestiarum, hoc est adversarie omnis virtutis, 


(7 ^4 domicilium, 
Ps 


1$. Mala, natura constare. 

14. Ante violatum praeceptum, Adamum cum 
Eva absque ullo libidinis astu congressum esse. 

15. In Mariam semen et Verbum cecidisse. 

16. Hominem oportere duplici anima przeditum 
esse; una quam hominibus communem dicunt, 
altera, quam coelestem. 

47. Fieri posse, ut homo sensibiliter personam 
Spiritus sancti percipiat cum omni certitudine, 
plenitudine et operatione. 

18. Posse his qui orant apparere Salvatorem 
in luce : ac quodam tempore inventum hominem 
astantem altari, cui sint. oblati tres panes oleo 
perfusi. 


97 Adhzc, manuum operas rejiciunt, velut quz 


pauperes inhumanitatem promunt. Aiunt enim 
neque his qui stipem publice mendicant, aut quz 
vidus relictz: sunt, iisve qui adversa fortuna 
utuntur, vel corpore mutili, vel morbis afflicti, 
vel acerbis creditoribus obnoxii, vel latronum aut 
barbarorum incursionibus attriti, aliisque calami- 
tatibus in vit» angustias ac egestatem detrusi 
sunt, eleemosynarum ope haudquaquam subven- 
tum iri oportere per eos qui sese bonis abdicant, 
aut etiam per eos qui beneficentie in primis stu- 
dent : sed sibi potius ipsis subministranda omnia. 
Se enim veros esse pauperes spiritu. 


llis addiderunt Ecclesiarum ac sacrorum alta- 
rium contemptum. Non decere Monachos Eccle- 
siasticis interesse conventibus : satisque illis 
esse quas in suis oratoriis preces fundunt, tan- 
tain enim precum vim esse dicunt, ut ipsis atque 
ipsorum discipulis Spiritus sanctus sensibili modo 
visendum se praebeat. Quippe nugantur eos, qui 
salutem velint consequi, ea perseverantia, nihil 
prorsus aliud negotii agentes, orationi vacare de- 
here, donec peccatum instar fumi alicujus, aut 
ignis, aut serpentis, aut cujuspiam ejusmodi bel- 


κοινωνίας τοῦ οὐρανίου νυμφίον, οἵας αἰσθάνεται f) 
γυνὴ ἐν τῇ συνουσίᾳ τοῦ ἀνδρός. 

θ΄. Ὅτι ol κνευματιχοὶ ὁρῶσιν ἔσωθεν χαὶ ἔξωθεν 
τὴν ἁμαρτίαν, καὶ τὴν χάριν ἐνεργουμένην, καὶ Evep- 
γοῦσαν. 

V. Ὅτι ἐστὶν ἀποχάλυψις γινομένη ἐν αἰσθήσει 
καὶ ὑποστάσει θεϊχῇ, ὡς δόγματι. 
. τα, Ὅτι τὸ πῦρ δημιουργόν ἔστιν. 

ιβ΄. Ὅτι ἡ ψυχὴ fj μὴ ἔχουσα τὸν Χριστὸν ἐν αἱ- 
σθήσει, xal πάσῃ ἐνεργείᾳ, οἰχητήριόν ἐστιν ἔρπε- 
τῶν, xal ἰοδόλων θηρίων, τουτέστι πάσης ἀντιχει- 
μένης δυνάμεως. 

ιγ΄ Ὅτι φύσει τὰ χαχά. 

ιδ, Ὅτι xal πρὸ τῆς παραδάσεως ἀπαθῶς ἔχοι- 
νώνηχεν ὁ ᾿Αδὰμ τῇ Εὔᾳ. 

νε΄. Ὅτι σπέρμα καὶ Λόγος ἕπεσεν εἰς Μαρίαν. 

tc". Ὅτι δύο δεῖ χτήσασθαι τὸν ἄνθρωπον ψυχὰς, 
φασί" μίαν τὴν χοινὴν ἀνθρώποις, xai μίαν τὴν 
ἐπουράνιον. ᾿ 

ιζ΄. Ὅτι δυνατόν φασι δέξασθαι αἰσθητῶς τὴν 
ὑπόστασιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὸν ἄνθρισπον ἐν 
πάσῃ πληροφορίᾳ χαὶ πάσῃ ἐνεργείᾳ. 

ιη΄. Ὅτι τοῖς εὐχομένοις δύναται φανεροῦσθαι ὁ 
Σωτὴρ “ iv φωτὶ, xal χατά τινα χαιρὸν εὑρεθῆναι 
ἄνθρωπον παρεστῶτα τῷ θυσιαστηρίῳ, καὶ προσ- 
ἡηνέχθαι αὐτῷ τρεῖς ἄρτους δι᾽ ἐλαίου πεφυρμέ- 
νους. 

Ἔτι δὲ xo ἀποστρέφονται xal τὴν Ex τῶν χειρῶν 


* Christianos dedeceat. Praesertim vero suam in C ἐργασίαν, ὡς οὐ πρέπουσαν Χριστιανοῖς. Κατὰ μέρος 


δὲ χαὶ τὴν εἰς πτωχοὺς ἀπανθρωπίαν εἰσάγουσι, φά- 
σχοντες, ὡς οὐχὶ τοῖς δημοσίᾳ προσαιτοῦσι, ἣ ταῖς 
καταλελειμμέναις χήραις, οὐδὲ τοῖς περιστάσεσι 
χρηπαμένοις 3, ἣ λώδῃ σωμάτων, ἣ νόσοις, ἣ πι- 
χροῖς δανεισταῖς, ἢ λῃστῶν, ἣ Bap6ápov ἑπιδρο- 
μαῖς, fj τισι τοιαύταις συμφοραῖς περιπεπτωχόσιν 
ἀπαρχεῖν ἁρμόττον τοῖς ἀποταττομένοις *, ἣ τὸ ὅλως 
ἀγαθοεργεῖν ἀρχομένοις, ἀλλ᾽ αὐτοῖς ἅπαντα yopn- 
γεῖν * ἑαυτοὺς γὰρ ἔφασχον εἶναι τοὺς ἀληθῶς πτω- 
χεύοντας τῷ πνεύματι. 


Τούτοις προσετίθεσαν τῶν Ἐχχλησιῶν χαὶ τῶν θυ- 
σιαστηρίων ὑπεροψίαν, ὡς δέον τοὺς ἀσχητὰς, Exx)n- 
σιαστικαῖς μὲν μὴ παραμένειν συνάξεσιν, ἀρχεῖσθαι 
δὲ ταῖς ἐν τοῖς εὐχτηρίοις αὑτῶν εὐχαῖς. Τοσαύτην. 
γὰρ ἔλεγον εἶναι τῆς προσευχῆς f τὴν δύναμιν, ὥστε 
αὑτοῖς τε χαὶ τοῖς παρ᾽ αὐτῶν μαθητευθεῖσιν, αἰσθη- 
τῶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπιφαίνεσθαι. Τερατεύον- 
ται γὰρ, ὡς χρὴ τοὺς σωθῆναι βουλομένους ἐπὶ τοσ- 
οὔτον προσεύχεσθαι, οὐδὲν τὸ παράπαν ἕτερον δια- 
πραιτομένους, ἕως ἂν τῆς μὲν ἁμαρτίας αἴσθωνται, 
καθάπερ χαπνοῦ τινος, ἣ πυρὸς, ἣ δράχοντος, ἢ τι- 


VARL£ LECTIONES. 


. b R. 4 et cod. S. Hil. ἔσεσθαι, sic vetus interpr. fore. ς Sic Reg. 2508 alii, σταυρός. 4 Deest, 'ensat. 
in K, 2508.  * Sic Fronto Duc. edidit ex cod. Angust., alii vero τοὺς ἀποταττομένους,͵ ἣ τοὺς . . . . ἄρχο- 


μένους. f Reg. 2 εὐχῆς. 


739 ' 


DE H/ERESIBUS LIBER. 


194 


νος τοιούτου θηρίου, διὰ τῆς προσευχῆς ἐξελαυνομέ- A luz, orationis vi expellatur, ac per preces sensi- 


ve, xal αἰσθητῶς διὰ τῶν προσευχῶν ἐξιούσης " τοῦ 
Πνεύματος δὲ τοῦ ἁγίου πάλιν τὴν εἴσοδον αἰσθητῶς 
ὑποδέξιονται, καὶ φανερὰν ἐν τῇ ψυχῇ ἔχωσιν αἴσθη- 
σιν τῆς εἰσόδου τοῦ Πνεύματος. Καὶ ταύτην εἶναι 
τὴν ἀληθινὴν τῶν Χριστιανῶν xotwovíay* οὐδὲ γὰρ 
ἐν τῷ βαπτίσματι τῆς ἐχχλησίας, ἣ ταῖς τῶν χλη ρι- 
χῶν χειροτονίαι, ἁγίου Πνεύματος πάντως μεταλαμ- 
Θάνειν τοὺς βαπτιζομένους, εἰ μὴ ταῖς αὐτῶν προσ- 
εὐχαῖς φιλοπονώτερον χοινωνήσοιεν, xai λαδεῖΐν ἄν 
«wa xa δίχα τοῦ βαπτίσματος, τοῦ ἁγίου Πνεύμα- 
τος χοινωνίαν, εἰ παραμένειν αὐτοῖς ἐθελήσειε, xal 
«ol; ἐχείνων μαθητεύεσθαι δόγμασιν * ὡς καὶ πρεσ- 
ὀυτέρων εἰπόντων αὐτοῖς, ὅτι Ἐν πίστει τὸ Πνεῦμα 
τὸ ἅγιον ὁμολογοῦμεν ἔχειν, xal οὐχ αἰσθήσει, ἀπαγ- 
γείλασθαι καὶ αὐτοῖς, διὰ τῆς σὺν αὐτοῖς προσευχῆς 
μεταδοθήσεσθαι τῆς αἰσθήσεως τοῦ Πνεύματος. Τοσ- 
οὔτος δέ ἐστιν αὑτῶν τῆς ἀλαζονείας ὁ τῦφος, ὡς 
τοὺς μετασχόντας παρ᾽ αὐτοῖς δῆθεν τῆς τοῦ Πνεύ- 
ματος αἰσθήσεως μαχαρίζεσθαι ὑπ᾽ αὐτῶν, ὡς τ» 
λείους xaX πάσης ἁμαρτίας ἐλευθέρους, xat χρείττο- 
νας, xal περιέπειν, xal σέδεσθαι, ὡς μὴ ὑποχειμέ- 
νους ἔτι χινδύνοις ἁμαρτίας. ᾿Αλλὰ λοιπὸν ἄνεσιν, 
xai βρωμάτων ἄδειαν, xal πᾶσαν ὑπάρχειν αὐτοῖς 
δορυφορίαν, xal τιμὴν, xal τρυφὴν, ὧν πολλοὶ xal 
μετὰ τὴν τοιαύτην παρ᾽ αὐτοῖς μαρτυρίαν τῆς τε- 
λευύτητος εἰς τοὺς ἐχτὸς ὄντας, xaX οὔτε Χριστιανοὺς 
προσαγορεύεσθαι ἀξίους δ, αἰσχρουργίαις διαφόροις, 
xal χρημάτων χλοπαῖς, xai πορνείαις “-εριπεσόντες 
ὥφθησαν. 


Πολλὰ δὲ χαὶ ἕτερα πρὸς τοῖς εἰρημένοις «epa- 
τεύονται, ὡς χαὶ γάμους ἐνθέσμους ἀδιαφορώτατα 
διαλύειν αὐτοὺς, καὶ τοὺς τῶν γάμων ἀφισταμένους, 
ὡς ἀσκητὰς προσλαμδάνεσθαι xat μαχαρίζειν, καὶ 
πατέρας χαὶ μητέρας τεχνοτροφίας ἀμελεῖν πείθου- 
σιν, αὑτοῖς δὲ προσχομίζειν πάντα κατεπάδουσι. Δού- 
λους δὲ δεσποτῶν ἀποδιδράσχοντας ἑτοίμως παραδέ- 
fovtat, καὶ τοὺς ἁμαρτάνοντας, xal αὐτοῖς προσιόν- 
τας ἄνευ χαρποῦ τινος μετανοίας, ἄνευ ἱερέως ab- 
θεντείας, ἄνευ βαθμῶν τῶν τοῖς χανόσι τοῖς ἐχχλη- 
c:a.31txolo διηγορευμένων, τάχιστα χαθαίρειν παντὸς 
ἁμαρτήματος ἐπαγγέλλονται, μόνον εἴ τις τὴν πολυ- 
θρύλλητον αὑτῶν προσευχὴν παρ᾽ αὑτοῖς μελετήσας, 
μύστης σχέδιος τῆς ἐχείνων χυδείας b γένοιτο, “Ὡς 
τινας τῶν τοιούτων πρὸ τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν ἁμαρ- 
τημάτων ἄγειν αὐτοὺς εἰς χληριχῶν χειροτονίας, δο- 
λερῶς πείθοντες τοὺς ἐπισχόπους ἑἐκιτιθέναι χεῖρας 
αὑτοῖς, τῇ. 1 παρὰ τῶν νομιζομένων παρ᾽ αὐτοῖς ἀσχη- 
τῶν μαρτυρίᾳ δελεαζομένους. Τοῦτο δὲ σπουδάζου- 

“σιν, οὐχ ὡς τοὺς τῶν χληρικῶν βαθμοὺς τιμίους χρί- 
νόντες, οὗ γε χαὶ αὐτῶν τῶν ἐπισχόπκων χαταφρονοῦν- 
«ες 1, ὅταν ἐθέλωσι" ἀλλὰ δυναστείαν τινὰ χαὶ αὖθεν- 
τείαν ἑαυτοῖς πραγματενόμενοι. "Evtot. δὲ αὐτῶν 


bili medo discedat; ingressum "vero Spiritus 
sancti sensu quoque ipso suscipientes, perspi- 
cuum animo ejusmodi ingressus sensum babeant ; 
haneque veram esse Christianorum communio» 
nem. Nec enim per baptismum, nec per manuum 
clericorum impositionem, ullo modo Spiritus 
sancli participes fleri, qui baptismo tinguntur, 
nisí assiduitate majori orationibus incubuerint. 
Quin etiam sine baptismo quemlibet Spiritus 
sancti participem (ieri posse, modo apud ipsos 
perseverare voluerit, suaque docirina - imbutus 
fuerit : ut cum presbyteri quidam dixissent eis: , 
nos Spiritum sanctum per fidem baberi confe- 
mur, non vero per sensum; ipsi polliceri minime 
dubitaverint, illis quoque Spiritus sensum datum 
iri, si cum ipsis orare velint. Tanta autem eo- 
rum est arrogantia, ut eos qui apud ipsos sensum 
illum Spiritus sancti perceperint, beatos predi- 
cent, veluti perfectos, et ab omni culpa liberus, 
peccatoque superiores. Tumque adeo omni illos 
studio colunt, honoribusque prosequuntur, ceu 
nulli jam obnoxios peccati periculo, eoque per- 
fectionis progressos, ut jam omni relaxatione frui, 
exquisitis vesci cibis, splendido comitatu tume- 
scere, deliciisque omnibus tuto plane affici pos- 
sint. Horum autem multi, tali accepto apud eos 
perfectionis testimonio, cum exiraneis (quos nec 
Christianorum nomine dignos censent ) aliquando 


c degentes, in varia obscena flagitia, pecuniarum 


furta, et fornicationes incidere deprehensi sunt. 


98 Piura quoque portenta comminiscuntur : 
nam et legitimas nuptias nulla prorsus de causa 
dirimunt, et eos qui a conjugio recesserunt, ve- 
lut monachos recipiunt, ac beatos jactitant. Pa- 
rentibus auctores sunt, ut alendorum liberorum 
curam omittant ; eosque ut omnia sua ipsis affe- 
rant, dementare norunt. Servos a dominis profu- 
gos ultro excipiunt : illos item qui variis crimini- 
bus obnoxii ad se confugiunt, nullo poenitentice 
edito fructu, nulla sacerdotum auctoritate mu- 
niti, nulla babita ratione graduum, quos eccle- 
siostici canones ponitentibus prescribunt, omni 
se slatim peccati labe mundaturos pollicentur; 
modo quis jactatam toties orationem apud ipsos 
exercens, extemporaneus discipulus ipsorum vere 
sutia ac íraudis accesserit. Adeo.plane ut et 
quosdam ejus geueris peccatorum vinculis non- 
dum exemptos, in clericos ordinandos offerant 
illorum; qui monasticae observantie laude apud 
ipsos przstant, testimonio deceptis episcopis, ut 
illis manus imponant. Hoc autem illi satagunt, 
non quasi clericorum gradus multi faciant: quippe 
cum ipsos etiam episcopos, quando libuerit, asper- 


YARLE LECTIONES. 


* Regii et cod, S. Hil, οὖς οὔτε Χριστιανοὺς προσαγορεύειν ἀξιοῦσιν. à R. 2508 xaxlac. 1 [bid. ἥ. 


ὁ Alii καταφρονοῦσιν, 


795 


S. JOANNIS DAMASCENI 


136 


nentur : sed quod potestatem aliquam et auctori- A μήτε χοινωνῆσαι αὐτοὺς τῶν μυστηρίων λέγουσιν, ci 


tatem aucupentur. Quidam autem eorum nun- 
quam sacris mysteriis communicandum volunt, 
nisi Spiritus sancii adventus illa hora sensibilis 
ipsis fuerit. Nonnulli etiam abseindi naturalia 
membra permittunt, iis qui voluerint. Excommu- 
nicationes autem facile contemnunt. Jurant etiam, 
8€ pejerant absque ullo metu; et suam ipsorum 
heresim subdole ejurare non dubitant. 


Adhuc de dicta Massalianorum heresi, qui maxime 
in monasteriis. invenientur, ex Theodoreii Histo- 
ria, lib. 1v, cap. 11. 

Valentiniani, et Valentis temporibus orta est 
Nawesis Massalianorum, quos Euchetas vocant, 
qui eorum nomen Greca lingua interpretantur. 
Habent et appellationem aliam ex ipsa re imposi- 
tam. Enthusiaste enim dicuntur, propterea quod 
. dzemonis cujusdam vim et operationem recipiant, 
quam Spiritus sancti presentiam esse putant. 
Qui extremo eo morbo affecti sunt, laborem ma- 
nuum aversantur ut malum : seque somno deden- 
tes somniorum imagines divinum afflatum vo- 
cant. Hseresis autem $9 hujus principes fuerunt 
Dadoes, et Sabas, et Adelphius, et Hermas, et 
Symcon, aliique preterea, qui ab ecclesiastica 
communione segregati sunt, quod dicerent nec 
prodesse, nec obesse divinam escam, de qua Do- 
minus ait : Qui manducat meam carnem et bibit 
meum sanguinem, vivet in &ternum*. Morbum porro 


suum celare studentes, etiam ubi convicti sunt, C 


prefracte negant, eosque ejurant, qui eadem sen- 
liant, quz? ipsi animis affixa circumferunt. Le- 
toius Melitinensis Ecclesi antistes, divino vir 
ardens zelo, eum videret multa monasteria, vel 
speluncas potius latronum, pestem hanc hausisse, 
ea incendit, ac lupos a grege abegit. Eodem modo 
celebratissimus Amphilochius,. qui — Lycsonum 
metropoli prepositus, gentem universám regebat, 
cüm luem banc illic grassari eomperisset, insur- 
rexit itidem, el greges, quos pascebat , a labe 
liberavit. 


Flavianus quoque celeberrimus Antiochiz prz- 
&ul, cum hos Edess: versari, venenumque suum 


μὴ τῆς παρουσίας τοῦ Πνεύματος αἰσθητῶς k αἴσθων- 
ται, γενομένης xat' ἀχείνην τὴν ὥραν. Ἐπιτρέπουσι 
δέ τινες αὐτῶν τοῖς βουλομένοις ἀποτέμνειν τὰ ἑαυ- 
τῶν φυσιχὰ μόρια. Καταφρονοῦσι δὲ ῥᾳδίως χαὶ ἀφ- 
ορισμῶν. "Ὄμνυσι δὲ ἀδεῶς xaX ἐπιορχοῦσιν " ἀναθε- 
ματίζουσί τε ὑπούλως τὴν αἴρεσιν αὐτῶν. 


Ἔτι περὶ εἰρημένης alpécsoc τῶν Μασσαλιανγῶν, 
τῶν ἐν μοναστηρίοις μάλιστα εὑρισκομένων, 
ἐχ τῆς ἱστορίας Θεοδωρήτου !. 

Κατὰ χρόνους Οὐαλεντίνου ^ καὶ Οὐάλεντος ἐδλά - 
στησεν ἡ τῶν Μασσαλιανῶν αἵρεσις  Εὐχητὰς αὐτοὺς 
προσαγορεύουσιν οἱ εἰς τὴν Ἑλλάδα τοὔνομα μετα- 
δάλλοντες. "Ἔχουσι δὲ xai ἑτέραν προσηγορίαν ix 
τοῦ πράγματος γινομένην " ἐνθουσιασταὶ γὰρ καλοῦν- 
ται, δαίμονός τινος ἐνέργειαν εἰσδεχόμενοι, καὶ 
Πνεύματος ἁγίου ταύτην ὑπολαμβάνοντες. Οἱ δὲ τε- 
λευναῖον 5 τὴν νόσον εἰσδεχόμενοι, ἀποστρέφονται 
δὲν τὴν τῶν χειρῶν ἐργασίαν, ὡς πονηράν" ὕπνῳ δὲ 
σφᾶς αὑτοὺς ἐχδιδόντες, ἐνθουσιασῥδν τὰς τῶν ὀνεί- 
ρων φαντασίας ἀποχαλοῦσι. Ταύτης ἐγένοντο alp£- 
σεως ἀρχηγοὶ, Δαδόης τε, xal Σάδας, xat ᾿Αδέλφιος, 
xai Ἑρμᾶς, xai Συμεὼν, xal ἄλλοι πρὸς τούτοις, 
οἵ τῆς ἐχχλησιαστιχῇς χοινωνίας ἀπέστησαν, οὐδὲν 
οὔτε ὀνήνασθαι, οὔτε λωδᾶσθαι φάσχοντες τὴν θείαν 
«ροφὴν 5, περὶ ἧς ὁ Χριστός φησιν Ὁ τρώγων μου 
τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ζήσεται εἰς 
τὸν αἰῶνα. ρύπτειν μέντοι τὴν νόσον πειρώμενοι, 
xai μετ᾽ ἐλέγχους ἀναιδῶς ἐξαρυοῦνται, καὶ ἀποχη- 
ρύττουσι τοὺς ταῦτα φρονοῦντας, ἅπερ ἂν ταῖς ψυ- 
χαῖς περιφέρουσι. Λίτοιος P μέντοι τις, ὁ τὴν Μελιτι- 
νῶν Ἐχχλησίαν ἰθύνων, ζήλῳ θείῳ χοσμούμενος, 
πολλὰ τῆς νόσου ταύτης σπάσαντα θεασάμενος pova- 
στήρια, μᾶλλον δὲ σπήλαια λῃστριχὰ, ἐνέπρησεν 
ταῦτα, καὶ τοὺς λύχους ἐχ τῆς ποίμνης ἐξήλασεν, 
᾿Αμφιλόχιος δὲ ὁ πανεύφημος ὡσαύτως xal Ávxao- 
νων μητρόπολιν πεπιστευμένος, xal ἅπαν ἰθύνων 
ἔθνος, ἐπισχήψασαν αὐτόθι τὴν λύμην ταύτην μα- 
θὼν, ἐξανέστη « πάλιν, καὶ τὰ ὑπ᾽ αὑτοῦ νεμόμενα 
τῆς λώδης ἐχείνης ἡλευθέρωσε ποίμνια. 

Φλαδιανὸς δὲ ὁ πολυθρύλλητος τῆς ᾿Αντιοχέων ἀρ- 
χιερεὺς, ἐν Ἐδέσσῃ τούτους διάγειν μαθὼν, τὸν οἱ- 


vicinis instillare didicisaet, missa monachorum D) κχεῖον τοῖς πελάζουσιν ἐχχεῖν * προεμένους ἰὸν, συμ- 


(urba, Antiochiam illos pertraxit ; morbumque quo 
laborahant inficiantes, hoc modo revicit. Calum- 
niari nempe accusatores et mentiri testes dixit, 
Adelphiumque state longa provectum ad se beni- 
gne vocans, ac prope assidere jubens : « Nos, in- 
quit, o senex, qui.vitam longius produximus, 
humanam naturam accuratius novimus, et adver- 


* Joan. Ui, 19. 


μορίαν μοναχῶν ἀποστείλας, ἤγαγεν εἰς ᾿Αντιοχείαν, 
καὶ τὴν νόσον ἐξαρνουμένους τόνδε τὸν τρόπον διήλεγ- 
ξεν. Τοὺς μὲν γὰρ κατηγόρους ἔφη συχοφαντεῖν, xai 
τοὺς μάρτυρας Ψεύδεσθαι. Τὸν δὲ ᾿Αδέλφιον ἄγαν 
ὄντα πρεσδύτατον, ἠπίως κελεύσας πλησίον χαθεσθῆ- 
ναι" ε Ἡμεῖς, ἔφη, ὦ πρεσδῦτα, τὸν πλείω βεόιω- 
κότες βίον, ἀχριδέστερον χαὶ τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν 


VARLE LECTIONES. 


k Deest αἰσθητῶς, in R. 2 et y : Transl. R. 2 habet xax'kxelvny τὴν ὥραν. 


1 Deest hic Tit. in R. 2344 et 


jn cod. S. Hil. 2» Sic codd. Regii et S. Hil., at legendum Οὐαλεντινιανου, ut apud Theodor. et Euthymium 


£ygab. 5. Al. Theod. τελείαν. 


9 Codd. mss. γραφῇ 


v : at v. transl. divinum cibum. | P. Als, Δήτοιος. 


4 Edit. ἐξανέστησε, τ Reg. 2508 et cod. S. Hil. ex cimend. ἀγχεὶ, lege ἀγχὶ, juxta. Edit. ἐγχριπτομένους ἰόν. 


137 


DE IL/ERESIBUS LIBER. 


138 


ἐμάθομεν, καὶ τὰ τῶν ἀντιπάλων δαιμόνων ἔγνωμεν A sarios daemonum conatus perspeclos habentes, 


ἁμαρτήματα" πείρᾳ δὲ καὶ τὴν τῆς χάριτος ἐδιδά- 
χθημεν χορηγίαν. Οὗτοι δὲ νέοι ὄντες, χαὶ τούτων 
οὐδὲν ἀχριδῶς ἐπιστάμενοι, κνευματικωτέρων ἀχοῦ- 
σαι λόγων οὐ φέρουσι. Τοιγάρτοι, εἰπέ μοι, πῶς φατε 
xai τὸ πνεῦμα τὸ ἐναντίον ὑποχωρεῖν, xal τοῦ καν- 
αγίου Πνεύματος τὴν χάριν ἐπιφοιτᾷν ; » Τούτοις ὃ 
πρέσδυς ἐκεῖνος χαταθελχθεὶς » ἐξέμεσε πάντα τὸν 
κεχρυμμένον ἰὸν, χαί φησι μηδεμίαν μὲν Ex τοῦ βα- 
κτίσματος ὠφέλειαν τοῖς ἀξιουμένοις ἐγγίνεσθαι, 
μόνην δὲ τὴν σπουδαίαν εὐχὴν τὸν δαίμονα τὸν ἔνοι- 
xov ἐξελαύνειν. Ἕλχειν γὰρ ἕχαστον τῶν τιχτομένων 
ἔλεγεν ἐχ τοῦ προπάτορος, ὥσπερ τὴν φύσιν, οὕτω 
δὴ καὶ τὴν τῶν δαιμόνων δουλείαν ** τούτων δὲ ὑπὸ 
σπουδαίας εὐχῆς ἐλαυνομένων, ἐπιφοιτᾷν λοιπὸν τὸ 
πανάγιον Πνεῦμα, αἰσθητῶς καὶ ὁράνῶς τὴν οἰχείαν 
παρουσίαν σημαῖνον, xal τὸ σῶμα τῆς τῶν παθῶν 
χινήσεως ἐλευθεροῦν, καὶ τὴν ψυχὴν τῆς ἐπὶ τὰ 
χείρω ῥοπῆς παντελῶς ἀκαλλάπεον, ὡς μηδὲ τὶ δεῖ- 
σθαι λοιπὸν, μήτε νηστείας πιεζούδης τὸ σῶμα, μήτε 
διδασκαλίας χαλιγούσης, xal βαίνειν εὔταχτα παι- 
δευούσης. Οὐ μόνον δὲ ὁ τούτου τετυχηχὼς, τῶν τοῦ 
σώματος ἀπαλλάττεται σχιρτημάτων ", ἀλλὰ xe 
σαφῶς τὰ μέλλοντα προορᾷ, χαὶ τὴν Τριάδα τὴν 
θείαν τοῖς ὀφθαλμοῖς θεωρεῖ. Οὕτως ὁ θεῖος Φλαθια- 
νὸς τὴν δυσώδη διαῤῥήξας πηγὴν, χαὶ γυμνῶσαι πα- 
ρασχευάσας τὰ νοήματα, πρὸς τὸν δυσσεδῇ πρεσδύ- 
τὴν ἔφη" Πεπαλαιωμένε ἡμερῶν κακῶν, fAsyté 
σε τὸ σὸν στόμα, καὶ οὐκ ἔγω" τὰ δὲ xelAn σου 
κατεμαρτύρησαάν σου. Δήλης δὲ ταύτης τῆς νόσου 
γενομένης, τῆς μὲν Συρίας ἐξηλάσθησαν εἰς δὲ 

Παμφυλίαν ἀνεχώρησαν, χαὶ ταύτην τῆς λώδης ἐν- 

ἐπλη σαν. 

Αὗται μὲν αἱρέσεις ἕως Μαρχιανοῦ * ἀπὸ δὲ Μαρ- 
κιανοὺ δεῦρο μιχρὸν καὶ πρὸς * xul ἐπὶ Λέον- 
toc ἀνεφύησαν oi αἱρέσεις αὗται. 
κα΄. Νεστορ!ανοί (58) οἱ x ἰδίως καὶ χεχωρισμέ- 


* Dan. xii, 52. 


.jpso gratiz usu dona edoeli sumus : isti vero, ju- 


niores eum sint, et nihil horum exacte noseant, 
spiritualiores sermones audire non sustinent. Qua- 
propter exponas velim mibi, qua ratione affirmelis, 
et contrarium recedere spiritum , et Spiritus 
sancti gratiam advenire. » 100 His verbis delini- 
tus senex, latens venenum totum evomuit, dicens , 
sacrum baptismum nullam lis, qui eum conse- 
quuntur, utilitatem afferre, &ed sola sedula ora- 
tione dzmonem inhabitantem expelli. Omnes enim 


qui eduntur im lucem, ex primo parente trahere..-- 


ajebat, quemadmodum naturam, sic et diemormím 
setvitutem. His a3utem per sedulam orationem fu- 
gatis, advenire deinceps Spiriéem sanctum, qui 


Β prsessentiam suam sensibus et oculis exhibeat, tum 


corpus a perterbationum motibus, twm animam 
ab omni ad deteriora propensione liberando; ita 


L 


ut nec jejunio jam opus sit quo corpus coercea- 


tur, nec doctrina refrenante, et ad rectum ordinem 
iustituente. Neque vero protervis solummodo cor- 
poris motibus eximi, qui hune adeptus sit, sed 
futura etiam aperte przvidere, et divinam Trini- 
tatem oculis contueri. Perfosso ad hune modum 
fetido fonte, rivisque bac arte detectis, impium 
senem sic divinus Flavianus affatus est : Jnveterate 
dierum malorum, argwit te os tuum, et, non ego: et 
labia tua contra te testimonium tulerunt *. ltaque 
hoc patefacto morbo, Syria quidem sunt expulsi, in 
Pampbyliam vero concesserunt, quam hac pesie 
impleverunt. 


Hactemus horeses que αὐ Marciani tempora ezsti- 
terunt, À Marciani vero etate ac deinceps paulo 
post, sub Leonis imperio, exorta sunt iste. 


80. Nestoriani. ΠῚ Deum Verbum secundum se ac 


VARLE LECTIONES. 
* Wa Theodor. cod. S. Hilar. et R. 9 ἐλεχθείς. Vetus interpr. redarguutus.  * R. 1 πολιτείαν. ἡ Cod. 


S. Hil. im marg. aera manu, παθῶν αἰσχίστων. 


ἀπὸ Νεστορίου, ol. 


Yv Deest in R. 2508 et. 5244 δεῦρο μιχρὸν χαὶ πρός. 
Fronto Ducseus legendum putat : xal μιχρῷ πρότερον ἐπὶ, vel μιχρῷ πρόσω. — * Cod. s. H ες 


il. in marg. 


NOTAE. 


(58) Ut Nestorii, sic Nestorianorum quoque 586. D cavebat ne duos Filios et Deos efferre videretur : 


quioris zetatis sensum Eutychius Alexandrinus ex- 
ponit, t. 11 Annalium quos Arabice scripsit. Asse- 
rebat Nestorius, inquit, Marium Virginem revera 
Deiparam non (uisse, esseque duos Filios, quorum 
alter sit Deus et ex Patre genitus, alter homo qui ex 
Maria natus sit : atque istum hominem, qui se Chri- 
sium dixerit, amore unilum esse cum Filio, Deum- 
que appel'ari, non revera, sed per concessionem et 
no"iuum communionem, nec mon honoris causa, et 
sicut unus ex prophetis. Ita quidem Nestorius sen- 
$isse legitur in fragmentis homiliarum cjus, quz 
Cyrillus. Alexandrinus refert libro praesertim n 
contra ipsum: Ὥσπερ λέγομεν Θεὸν «bv κάντων 
δημιουργὸν, καὶ Θεὸν Μωῦσέα, οὕτω λέγομεν xal 
τὸν Δεσπότην Χριστὸν, καὶ Θεὸν, xat Ylbv, xai" Aqtev: 
Velut. Deum dicimus universi conditorem, ac. Deum 
ilem Moysen; ita et Dominum Christum, et. Deum, 
εἰ Filium, εἰ Sanctum, Quanquam diligentissime 


quod quidem ex variis ejus ac fautorum ipsius quae 
&upersunt monumentis constat. Eutychius deinde 
tradit Nestorinnos posteriores opinionem diversam 
tenuisse, ac si, omissa unione illa secundum amo- 
rem , affectionem, et honorem, proflterentur, Chri- 
stum unum duas esse substantias, duasque personas, 
Deum per(ectum in persona et substantia sua, aique 
hominem perfectum in persona et substantia sua, ac 
Mariam peperisse Christum ex parte humanitatis, 
non ex parte divinitatis; ut Pater genuerit Deum, et 
πον hominem, Maria autem hominem, et non Deum 
pepererit. [ἰ quidem priscos etiam Nestorianos 
esse locutos constat ex variis monumentis quie 
exstabant in Trageedia lrenzi, quaeque Lupus Au- 
gustinianus primum, ac deinde Cl. Baluzius secun- 
dum velustam transiationem Latinam edidere. δὲ 
vero non alio nexu ambos substantias atque perso- 
n2$ unitas censebant illi, nisi xat' εὐδοχίαν, secun» 


139 


S. JOANNIS DAMASCENI 


140 


seorsim exsistere docent, ac secundum se et seor- A νως τὸν Θεὸν Αὖγον ὑπάρχειν δογματίζοντες͵ xai 


sim ejus bominem : atque humiliora quidem eorum 
qux Dominus in carne gessit, soli tribuunt bomini 
ipsius; sublimiora vero, quaque Dcum deceant, 
soli Deo Verbo, 3c non utraque uni eidemque per- 
sona ascribunt. 


$2. Eotycbianistz, ab Eutycbe nomen sectz mo- 
Quali sunt. Hi negant. Dominum nostrum Jesum 
Christum ex sancta Virgine Maria carnem assum- 
peisse, sed 4diviniori quadam ratione incarnatum 
esse afürmant : nec intelligunt Deum Verbum, eum 
Sibi bominem ex Virgine Maria univisse, qui Ada- 
mi primi parentis peccato erat obnoziws; quo 
factum sit, st principatus εἰ potesiates cum exspo- 
liasset, traduxerit confidenter, palam, sicut scriptum 
est *, triumphans in cruce, quas per peccatum 
primi bominis induerat. 


* Coloss. i, 15. 


ἰδίως τὸν ἄνθρωπον αὐτοῦ Y χαὶ τὰ μὲν ταπεινότερα 
«uy πραχθέντων ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἐν τῇ πρὸς ἡμᾶς 
ἐπιδημίᾳ αὐτοῦ μόνῳ τῷ ἀνθρώταρ αὑτοῦ προσάπτον- 
τες, τὰ δὲ ὑφηλότερα χαὶ θεοπρεπῇ μόνῳ τῷ Θεῷ 
Λόγῳ, xa μὴ τὰ συναμφότερα ἑνὶ xal τῷ αὐτῷ 
πρυσώταρ Ἐροπάγοντες. 

πβ΄. Εὐτυχιανίσται (59), οἱ ἀπὸ Εὐτυχέως τοὔνομα 
«ἧς αἱρέσεως ἐσχηχότες“ οἱ μὴ λέγοντες lx. τῦ- 
ἁγίας Παρθένου Mapía; εἰληφέναι τὴν σάρχα τὸν 
Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ἀλλὰ θειότερόν πως 
σεσαρχῶσθαι ἀποφαινόμενοι" μὴ εἴληφότες χατὰ 
νοῦν, ὅτι τὸν τῇ ἁμαρτίᾳ τοῦ προπάτορος αὐτῶν 
᾿λδὰμ ὑπεύθυνον τυγχάνοντα τὸν ἄνθρωπον, τοῦτον 
ἔνωσεν ἑαυτῷ ὁ Θεὸς Λόγος Ex τῆς Παρθένου Μα- 


B ρίας, ἐξ οὗ καὶ τὰς ἀρχὰς καὶ tác ἐξουσίας ἐπ- 


ἐχδυσάμενος ἐδειγμάτισεν ἐν παῤῥησίᾳ, ὡς: τέ- 
γρᾶπται, θριαμδεύσας ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, ἃς διὰ zn 
παραδάσεως τοῦ πρωτοπλάστου Ἦν ἐνδεδυχώς. 


VARLE LECTIONES. 
J Sic «etus interpr. hominem ipsius : deest αὐτοῦ in PR. 9508 ; edit. et cod. S. Hil. αὐτῷ. 


NOTAE. 


dum complacitum, quemadmodum a Theodoro Mo- 
teno prem didicerant. Sic dudum post 
estorium Paulus Persa, Nestoriane sectz diaco- 
nus (quem illum esse putaverim, qui a Junilio 
Africano initio lib. n De partibus divine legis, com- 
mendatur tanquam Nisibensis scholz magister) ez 
duplici natura Christi, personas duas inferebat, qua 
nisi per complacitum non copularentar. Οὐχοῦν 
κατ᾽ εὐδοχίαν ἡ ἕνωσις, βουλῆς xal γνώμης ταυτό- 
τὴτι χρατουμένη * Ergo secundum complacitum unio 
conflata esi unitate. voluntatis et. consilii roborata. 
Vide apud Maximum lib. De dwabus voluntatibus. 
Alioqui vero Anastasius Sinaita 'O&nrov, cap. 4, 
monel eos, seu quasius, seu vana gloriz causa, 
per simulationem spe, et Christum appellare 
Deum, et sanctam Virginem Dei Genitricem, ac 
Nestorium, et. quisquis duas personas in Christo 
dixerit, exsecrari. Vix Eutychio concesserim Bar- 
sumam Nisibensem sub Justinol imp. exstinctam 
Nestorii haeresim instaurasse. Nain llistoriae eccle- 
siasticze alios media atate vixisse tradunt, puta 
4joannein et Cyrum /Egeotas, Basilium item Cili- 
Cem; necnon suppresse a Zenone Augusto scholz 
Edessenz Nisibensem successisse, unde Nestoria- 
num virus Orientem pervaserit, Sed et Barsumze 
Nisibensis metropolitz nomen Nestorianis ipsis 
invisum fuit, quia Persarum regis favore fretus, 
instituerat, uL nemo, etsi sacerdos esset, μηδὲ τῶν 
ἱεραρχουμένων τινὰ, ἃ nuptiis abstineret. Cujus 
sanctionis Leontius meminit lib, Contr. Nestor. c. 4. 
Quamobrem eo defuncto statutum est, ne quis 
|n posterum ex metropolita hisibense in Seleucien- 
sem Calholicum assumeretur. 1n Scholiis in libros 
Dionysii de Eccl. hier., De divin. nom. Nestoriani 
appellantur Basiliani, βασιλειανοὶ, ἤτοι Νεστορια- 
vot, propter Basilium Cilicem, qui, omisso Nestorii 
nomine, beresju illius auctoritate Diodori Tarsen- 
sis et Theodori Mopsuesteni tuebatur. Horum scho- 
liorum esse auctorem alibi dicemus Joannem Scy- 
thopolitanum acerrimum Basilii adversarium. 

9) Eutyches ex nale intellectis quibusdam Cy- 
rilli vocibus unam in Christo naturam intulit, nec 
jpsum ejusdem ac nos esse substantie secundum 
humanitatem. llinc multi scripserunt eum existi- 

46 lapsam e coelo Domini carnem, per Mariam 


velut per tubum transiisse : a quibus non dissentit 
Noster. Verum Eutyches sen:»per protestatus est se 
credere Christum esse τέλειον Θεὺν, χαὶ τέλειον 
ἄνθρωπον, τὸν γεννηθέντα ἐχ τῆς Παρθένου, ρετ[ε- 
cium Deum esse, εἰ per(ectum hominem, qui de Vir- 
gine genitus esset. lloc ad Flavianum ejusque syno- 
dum retulere, qui missi ad Eutychem fuerant : qui 
cum advenisset, palam dixit : Stc credo... Confiteor 
[actam ejus presentiam secundum carnem. ex carne 
sancie Virginis, et per(ecte (actum hominem. Sic 
confiteor coram Patre εἰ Filio et Spiritu sancto, el 
coram vestra sanctitate. Cum Patres instarent ut 
Christum, Matri consubstantialem fateretur: Hacte- 
nus non dixi, inquit. Nam quia corpus Dei illud esse 
confiteor, ideo non dizi ipsum Dei corpus esse cor- 
pus hominis, sed potius humanum corpus : et quod 
ex ipsa Virgine incarnatus est. Dominus. Verebatur 
scilicet, ne dicendo corpus hominis, errori imypin- 
ere Nestorii, qui bominem in se subsistentem 
erbo consociaverat. Αἱ dicendo corpus humanum, 
Dominumque ex ipsa Virgine incarnatum, declara- 
bat Christi carnem non coelo delapsam, sed ex Vir- 
gis substantia procreatam. Nihilominus negavit 
hristi carnem esse. consubsiantialem tam Matri, 
am nobis. Tandem sic mentem suam enuntiavit : 
onfiteor ex duabus naturis (uisse Dominum nostrum 


D ante adunationem : post. adunationem vero , μίαν 


φύσιν naluram unam confiteor. Quz varie varii in- 
terpretati sunt. Miselli senis sensum acu tetigit 
Combefisius in Przefat. ad homil. Basilii Seleuc. el 
in Adnotationibus non editis ad Expositionem fidei 
xatà μέρος, qui Gregorio Thaumaturgo attributa 
est. « Eutychianos ait naturam unam dixisse, non 
ut caro sive humanitas Christo defuerit, vel per 
mutationem, vel per abaorptionem, aut deperditio- 
nem : sed ut illa. propria natura sit, aut. dicatur, 

uz primas partes obtineat, non secundas tantum : 
illa, inquam, quz aliam habeat, non que habeatur, 
et superioris habentis sit. » Sic plane Eutyches ac- 
cipiebat hoc dictum, unam Dei Verbi naturam in- 
carnatam ; quod Cyrillus ex professione fidei, quam 
Athanasii esse putabat, licet Apollinarii esset, mu- 
tuatus erat, Confer hec omnia cum act. ἃ Concil. 
Chalced. p. 195, 228, 229, 258, 257, eic. 


74 


DE HJERESIBUS LIBER. 


742 


πγ΄. Αἰγύπτιοι, ol xol Σχηματιχοὶ Σ, xat Movo- A. 101 85. JEgyptiaci, qui et Schemotici et Mo- 


φυσῖται * of προφάσει τοῦ ἐν Χαλχηδόνι συντάγμα- 
τος τοῦ τόπου ἀποσχίσαντες τῆς ὀρθοδόξου Ἐχχλη- 
σίας. Αἰγυπτιαχοὶ δὲ προσείρηνται, διὰ τὸ πρώτους 
Αἰγυπτίους χατάρξασθαι τούτον τοῦ σχήματος ἐπὶ 
Μαρχιανοῦ xal Οὐαλεντινιανοῦ τῶν βασιλέων " τὰ 
δὲ ἄλλα πάντα ὀρθόδοξοι ὑπάρχοντες. Οὗτοι δὲ προσ- 


nophysitz, pretextu tomi qui Chalcedone conditus 
erat, ab Ecclesia orthodoxa defecerunt. gyptiaci 
autem appellati sunt, quod JEgyptii schematis 
hujus auctores exstiterunt, Marciano et Valenti- 
niano imperatoribus. In reliquis autem omnibus 
orthodoxi sunt. Hi ob studium suum erga Diosco- 


VARLE LECTIONES. 
: ἢ. 2508 σχισματιχοί ; infra, τούτου τοῦ σχίσματος. 


NOTAE. 


(60) Petavius t. IV Theolog. dogm. lib. 1, c. 17, $5, 
arbitratur AEgyptios a Damasceno dictos esse ΣΧ 
ματιχοὺς, schematicos, forsitan quod carnem Chri- 


sti, sola figura, et σχήματι, constantem, nec veram, ἢ 


nec nosird similem mentiti sunt. Αἱ vero Noster 
subjungit, eos ceteroqui orthodoxos prorsus esse, τὰ 
δὲ ἄλλα πάντα ὀρθόδοξοι ὑπάρχοντες" excepto. quod 
ab Ecclesia se separaverint. Quamobrem vel ex 
cod. Reg. 2508 legendum est σχισματικοὶ, vel, 
quod eodem recidit, σχήματος nomine intellexerit 
factionem aut ce&(m quemdam; velut. Epipha- 
nius Audianorum sectam , σχῆμα, nominarat, et 
τάγμα, dixeratque Collyridianorum placita daemo- 
num esse doctrinam, et σχῆμα, instiluti genus : 
'elut etiam Athanasius in Vita sancli Antonii Me- 
etianos passim Σχηματιχοὺς nuncupavit. Vel deni- 
que, quod satis arridet, Σχηματιχοὺς, dixit Noster, 
ceu simulatores, quos in Parallelis. Σχηματα- 
ρίους appellat. ZEgyptii et quotquot Chalcedonensi 
concilio relragati sunt, διαχρινόμενοι perinde, au- 
dierunt, q. d. hesitantes, segregatos ; itemque ἀπο- 
σχισταί. /Egyptii itaque, qui et Cophtse dicuntur, 
ab Ecclesia avulsi sunt, propter Dioscorum Ale- 
xandr. quem synodus illa abdicavit. In Dioscori 
locum, Proterio necato, Timotheum AElurum ele- 

erunt, qui, etsi synodum detestabatur, anathema 

utychi dixit, quia, uti narratur a Leontio De 
secl., act. 9 : Corpus Christi ejusdem ac nostrum 
substantie esse non diceret. Id quod Evagrius, lib. 
" Hist. c. 15, confirmat ex Zacharia rhetore τῷ 
διαχρινομένῳ, qui scripserat Monachos quibus 
Eutyches prefuerat , a Timotheo confutatos esse, 
quod negarent, Dei Verbum factum esse consub- 
stantialem nobis secundum carnem. Unde Severiani 
in Collatione quam CP. habuerunt sub Justiniano, 
fassi sunt abs se Eutvchem anathemati devoveri : 
idque in causa fuit ut Facundus eos Semi-Euty- 
chianos vocaverit, Scilicet, ut scribit Evagrius, 
cap. 5, Catholici Christum ez duabus, et in duabus 
naluris esse aiebant : illi ex duabus duntaxat, per- 
fectis tamen, et sine confusione vel conversione; 
Ma vero ut non du: nature dici deberent, ne di- 
visio subsequeretur, sed una Dei Verbi natura 
iucarnata. Ex quo commune cum Eutycbianis Movo- 
φυσίτῶν nomen habuerunt. Cum vero Petrus Mongus, 
qui /Eluro successerat, Zenonis consultum ἑνωτι- 
Xv, seu unionis, admisisset, quod nihil explicate 
contra synodum , et Leonis Magni ad Flavianum 
CP. epistolam ferebatur, quidam ejus connnunio- 
nem aversati , cum nulli episcopo parerent, ᾿Αχέ- 
φάλοι, Acephali, dicti sunt. Horum se ducem Seve- 
Fus, qui sedem Antiochenam postmoduni invasit, 
praebuisse narrant prater Nicephorum — Callist. 
archimandrite in libello quem act. v concilii sub 
Menna obtulerunt : Prosidebat sug&  Acephalice 
secia, quod ἑνωτιχὸν, Unitivum dicitur, non admit- 
tens : sed Nocativum ipsum (interpres legit, χαινω- 
τιχὸν, pro χενωτιχὸν, ut. apud Sophron. epist. ad 
Serg.) et divisivum appellans, ei in suis. propriis 
&criptis anathematizans. Cumque tempus habuit sub- 
ripiendi. venerabilem. sedem  Theopolitanam, rursus 


cavillatur, hoc ex adverso se recipere fingens et fal- 
lens, presulem Alexandrinum Petrum, quem Mongum 
vocant, quique tempore ipso unionis Alexandrinorum 
sedem subripuerat, in sacris tabulis Theopolitane 
Ecclesie ponit, derelinquens eos, qui α se decepti 
erant , et edocti. propter Petrum (διὰ Πέτρον; sic 
emendo pro διὰ Πέτρον, per Petrum) oportere se- 
jungi ab Ecclesia Alexandrina. Ex synodica So- 
phronii ad Serg. colligitur Petrum Iberum Gazen- 
sem anlistitem, qui Timotheo Aluro manus impo- 
suerat, auctorem fuisse Severo, qui apud se 
monachum induerat, ut in /Egyptum profectus, 
discessionem a Petro Mongo suaderet. Severus 
porro novis argumentis probare ccepit. unam esse 
Christi naturam ex duabus coneretam, sine alter- 
utrius permutatione vel.confusione, velut hominis 
ex corpore et anima. Sic nempe mentem illius 
edisserit Abulfarajius Jacobita , dyn. 7, p. 148, 
quod ut conficeret Severue, in Christo actionem 
et voluntatem unam astruebat, divinam scilicet : 
ita tamen ut affectiones humanas vitii expertes, 
et dolores non excluderet. Severi alumnus fuit 
Jacobus nionachus, quem Zanzalum, et Baradeum 
cognominarunt, quique Syros plerosque deinenta- 
vit : unde Monophysitee deinceps Jacobite audie- 
runt. Hic nequaquam Armenos corrupit, sed, ut 
legitur in narratione de reb. Armen. quidam ex 
Juliani Halicarnassensis discipulis, quorum prse- 
cipuus Echanius εἰ Mandacunes appellatur ab Eu- 
thymio, a Photio Petrus, a quo tum virus errori 
tum novos ritus acceperunt , quibus una Christ 
natura, ejusque carnis incorruptibilitas sigpificae 
relur. Ex Severi quoque discipulis fuit Joannes 
Philoponus, qui cum in libris Patrum legeret οὖ- 
clav, essentiam et naturam, dici id quo res subsi- 
slens cum aliis suze speciei conveniat, et hypo- 
Stasibus ac individuis, quae πρῶται οὐσίαι, essentia 
prime, vocautur a Philosopho, commune sit, tres 
Subinde substantias essentiasve partiarias posuit 
in Trinitate. Quam impietatem Conon et Eugenius 
JEgyplii novis commentis auxere : sed a Seve- 
rianis ipsis rejecti sunt. Hos Damianus dum nimio 
studio confutat, Sahellianus audit : de quibus 
legendi Sephron, et Timotheus CP. Porro Philo- 
ponus ob unam Christi hypostasim, unam quoque 
naturam inferebat, multiplici cavillo, quorum $ 
cimen habemus in fraginentis, quz in multis Da- 
inasceni codicibus hic inserta reperi. Docuit insuper 
mundum hunc secundum materiam et formam 
corruptum iri, condenda corpora alia expertia 
corruptienis , et animas hominum cuim ejusmodi 
corporibus in resurrectione copulandas. Quapro- 
pter Theodosius, cujus Photius metinit cod. 22, 
adversus illum de resurrectione scripsit. Vivebat 
Philoponus sub Justiniano, centum fere annis ante 
Mohammedem , nec proinde ad Fslamismum de- 
fecit, αἱ sibi finxit Abulfarajius. Philoponi librum, 
qui διαιτητὴς inscribebatur, Anastasius iu primis 

ntiochenus confutavit, ut ex multis ipsius quae 
supersunt fragmentis constat. 


148 


S. JOANNIS DAMASCENI 


{{ 


rum Alexandrinum, in concilio Chalcedonensi, A παθείᾳ τῇ πρὸς τὸν ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ Διόσχορον, 


quod Euiychis placitorum defensor esset, deposi- 
tum, sese synodo opposuerunt, innumerasqne ad- 
versus illam criminationes confinxerunt : quas jam 
supra hoc in libro abunde refutavimus, ubi et ipsos 
vanos et dementes esse ostendimus. Horum prin- 
cipes Theodosius Alexandrinus, a quo Theodo- 
siani; et Jacobus Syrus, a quo Jacobite sunt 
nominati. Quorum doctrine consortes, asserto- 
resque et patroni fuerunt Severus Ántiochenorum 
corruptor, et qui vana comementus est ac elabora- 
vit, Joannes Tritheita. lli generis bumani salutis 
mysterium negantes, adversus a Deo afflat:e synodi 
Chalcedonensis sexcentorum triginta Patrum do- 
ctrinam multa conscripserunt : multaque in suam 


τὸν ὑπὸ τῆς ἐν Χαλχηδόνι συνόδου χαθαιρεθέντα, 
ὡς τῶν Εὐτυχοῦς δογμάτων συνήγορον ἀντεπάθη- 
σαν * τῇ συνόδῳ, xal μυρίας τόγε ἐπ᾽ αὐτοῖς b μέμ- 
qeu xas' αὐτῆς ἀνεπλάσαντο, ἃς προλαθόντες ἐν 
τῇ παρούσῃ βίδλῳ ἱκανῶς διελύσαμεν, σχαιοὺς 
αὐτοὺς xal ματαιόφρονας ἀποδείξαντες * ὧν ἀρχη- 
γοὶ Θεοδόσιος ὁ ᾿Αλεξανδρεὺς, ἐξ οὗ 8€0503:avol, 
Ἰάκωδος ὁ Σύρος, ἐξ οὗ Ἰαχωδῖται. Τούτων ol 
συνίστορες, καὶ βεδαιωταὶ, xa ὑπέρμαχοι, ὁ Σευῖ.- 
ρος ὁ τῆς ᾿Αντιοχέων φθορεὺς, χαὶ ὁ τὰ μάταια 
πονήσας Ἰωάννης ὁ Τριθείτης, τὸ τῆς χοινῆς ἀρνού- 
μενοι σωτηρίας μυστήριον. Πολλὰ μὲν τῆς ἐν Χαλ- 
χηδόνι θεοπνεύστου τῶν ἑξαχοσίων τριάχοντα Πατέ- 
pov διδασχαλίας χατέγραψαν" πολλὰ δὲ τοῖς 


ipsi perniciem, illis qui pereunt, juzta iter scandala B ἀπολλυμένοις πρὸς τῇ ὀλεθρίᾳ αὐτῶν αἱρέσει, καὶ 


posuerunt. Quin et particulares substantias docen- 
tes, universum incarnationis mysterium confun- 
dunt : quorum impietatem compendiose colligere 
opere prelium fore putavimus, brevibus insertis 
scholiis, ad refutationem impis ac nefandissimse 
eorum haresis. lllorum porro propugnatoris ante- 
signani Joannis, quibus vel maxime gloriantur, 
dogmata, seu potius deliramenta, ob oculos repre- 
sentabo. — 


De natura et hypostasi quid sentiant Severiani, et 
quomedo particulares substantias doceant : Joan- 
is Grammatici Tiitheita , qui e& Philoponus 
dicitur, ex sermone quario operis, cui lilulus, 
& Arbiter. » 


θήρατρα, τὰ δὴ λεγόμενα, xal ἐχόμενα τρίθου * 

τεθείχασι σχάνδαλα. Οὐ μὲν ἀλλὰ xo μεριχὰς 

δογματίζοντες οὐσίας, τὸ τῆς οἰχονομίας αυγχέουσι 
μυστήριον ἃ, Ὧων διαλαθεῖν ἐν ἐπιτομῇ τὴν ἀσέθδειαν 
ἐλογισάμεθα δεῖν, παρενθέντες καὶ μιχρὰ σχόλια 
πρὸς ἐλεγμὸν τῆς ἀθέου αὐτῶν χαὶ παμμιαρᾶς 
αἱρέσεως. Τοῦ προασπιστοῦ δὲ αὐτῶν Ἰωάννου, ἐν 
οἷς μάλιστα ἐναδρύνονται, τὰ δόγματα, μᾶλλον δὲ 
ληρήματα, παραθήσομαι. 


Περὶ φύσεως, καὶ ὑποστάσεως, ὅπως οἱ ἐκ Σευή- 

ρου δοξάζουσι, καὶ πῶς τὰς μερικὰς δογματί- 
ζουσιν οὐσίας, Ἰωάγγου Γραμματιχοῦ Τρι- 
0sitov, τοῦ .1εγομόνου didozórov, ἐκ τοῦ 65 


Aóyov τοῦ « Διαι τοῦ *. » 


Communis enim et universalis nature ratio, etsi C Ὁ γὰρ κοινὸς xaX καθόλου τῆς τοῦ ἀνθρώπου 


ipsa per se una est, attamen in multis subjectis 
exsistens, fit multa, ita ut integre in unoquoque et 
non ex parte consistat ; quemadmodum etiam na- 
vigii ratio, qua in navis fabricatore est, sponte 
pukiplicatur, cum exsistat in multis subjectis. 
Consimili quoque modo 104 preceptoris consi- 
deratio, cum sit una, suapte ratione propria, 
quando a discipulis percipitur, simul cum illis 
tota in unoquoque exsistens. Preterea annuli 
typus, et unus est, et in pluribus expressionibus 
totus in unaquaque exsistens, jam mulla est, et 
diciur. llaque muMa navigia, multi homines, ex- 
pressiones multze, et qui multis discipulis commu- 
nicantur conceptus, numero quidem in individuis 
plura sunt, atque divisa, nun unita; specie vero 
communi, multi homines unum constituunt, et 
multe naves, unam; pariterque conceptus atque 
etiam expressiones identitate imaginis unitatem 
habent : adeo ut illa secundum aliud multa 
sint et divisa, secundum aliud vero, unita et 
unum. 

Adhec quamvis continuis spe numerum attri- 


φύσεως λόγος, εἰ καὶ αὐτὸς xa0' ἑαυτὸν εἷς ἔστιν, 
ἀλλ᾽ οὖν ἐν πολλοῖς ὑποκειμένοις γινόμενος, πολλὰ 
γίνεται, ὁλοχλήρως ἐν ἐχάστῳ, xal οὐχ ἀπὸ μέρους 
ὑπάρχων. Ὥσπερ χαὶ ὁ ἐν τῷ ναυπηγῷ τοῦ πλοίου 
λόγος, εἷς ὧν πληθύνεται, ἐν πολλοῖς ὑποχειμένοις 
Ὑινόμενος. Οὕτως δὲ xa τὸ ἐν τῷ διδασχάλῳ θεώ- 
ρημα, ἕν ὃν τῷ ἰδίῳ λόγῳ, ὅταν ἐν τοῖς διδααχομέ- 
νοις γίνεται, συμπληθύνεται αὐτοῖς, ὅλον ἐν ἑκάστῳ 
γινόμενον. Προσέτι δὲ χαὶ ὁ ἐν τῷ δαχτυλίῳ τύπος, 
εἷς ὧν, ἐν πλείοσιν ἐχμαγείοις ὅλος ἐν ἑχάστῳ γινό- 
μενος, πολλὰ λοιπόν. ἐστί τε χαὶ λέγεται. “Ὥστε τὰ 
πολλὰ πλοῖα, xa οἱ πολλοὶ ἄνθρωποι, xal τὰ ix- 
μαγεῖα τὰ πολλὰ, xal τὰ ἐν τοῖς πλείοσι μαθηταῖ; 
νοήματα, τοῖς μὲν ἀτόμοις πλείονα τυγχάνει χατὰ 
τὸν ἀριθμὸν, xal ταῦτα διῃρημένα ἐστὶ, χαὶ οὐχ 
ἡνωμένα. Τῷ χοινῷ δὲ εἴδει οἱ πολλοὶ ἄνθρωπο: 
εἷς τυγχάνουσι, χαὶ τὰ πολλὰ πλοῖα ἕν, καὶ τὰ νοή- 
ματα δὲ ὡσαύτως, καὶ τὰ ἐκμαγεῖζα ἐν τῇ ταυτότητι, 
τοῦ ἐχτυπώματος τὸ ἕν ἔχουσιν. “Ὥστε ταῦτα, xac 
ἄλλο μὲν πολλά ἐστι χαὶ διῃρημένα, xaz' ἄλλο δὲ 
ἠνωμένα xal ἕν. 

᾿Αλλὰ xüv ἐπὶ τῶν συνεχῶν πολλάχις φέρωμεν 


VARLIE LECTIONES. ! 
* Cod. 8. Hil. ἀντεπέλεσαν. » Aug. οἱ Β. 8 τότε ἐπ᾽ αὑτῆς, Vetus iuterpr. tunc in ipsis. « R. cod. 2508, 


quo Cotteler. usus est sequor : alii, ἐπ᾽ ὀλέθρῳ ἑαυτῶν ἐχύμενα τρίθου. 


4 Qua sequuntur usque ad hzresim 


Aphthartodocetarum cod. R. 2508, exhibet, πὶ et Vaticanus 1182, nec non Augustanus, ut narrat Posse- 


vinus in ÁApparatu. 


* Sic emendo ex Possevino, qui posuit, ez 


sermone quarto. Profecto nihil in his 


occurrit quod Dialogum referat : sed intercideruut parva scholia, quze auctor passim apposuerat. 


TAS 
τὸν ἀριθμὸν, δύο φέρε πήχεων εἶναι τὸ ξύλον λέγον- 
τες, ἀλλὰ δυνάμει δύο φαμὲν εἶναι τὸ ἕν, οὐχ ἔνερ- 
vela ἐπεὶ τό γε ἕν ἔστιν ἐνεργείᾳ, καὶ οὗ δύο * τὸ 
δὲ δύνασθαι τομὴν ὑπιμένον δύο γενέσθαι, ταύτῃ 
φαμὲν δύο τινῶν εἶναι. 


ΚΕΦΑΛ. Z'. 
'Ex τοῦ διαιτητοῦ. 

“(δδομός ἔστι λόγος, ὁ, ἐξ ὧν οἱ τἀναντία πρε- 
σβεύοντες ὑποτίθενται, τὴν ἰδίαν ἐπισφραγίζων 
ἀλήθειαν. Δύο γὰρ εἶναι τὰς τοῦ Χριστοῦ φύσεις 
ὑποτιθέμενοι, μίαν αὑτοῦ xal μόνην ἀξιοῦσιν elvat 
τὴν ὑπόστασιν, ἤγουν πρόσωπον᾽ ὁμοίως ἄποσχενα - 
ζόμενοι τοὺ; ἦ μίαν εἶναι τὴν τοῦ Χριστοῦ φύσιν 
μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἣ δύο τούτου τὰς ὑποστάσεις πρε- 
σδεύοντας. ᾿Αλλὰ πρὶν εἰς τοὺς ἐλέγχους ἡμᾶς 
ἐμθαλεῖν ταύτης τῆς ὑποθέσεως, εὔλογον οἶμαι πρό- 
τερον ἀφορίσασθαι, τί μὲν τὸ τῆς φύσεως ἣ τῶν 
Ἐχκχ)ησιῶν διδασχαλία σημαίνειν βούλεται ὄνομα " 
τί ὃὲ τὸ τοῦ προσώπου xal τῆς ὑποστάσεως. Φύσιν 
μὲν οὖν εἶναι οἴεται, τὸν χοινὸν τοῦ εἶναι λόγον τῶν 
τῆς αὐτῆς μετεχόντων οὐσίας, ὡς ἀνθρώπου παντὸς, 
τὸ ζῶον λογιχὸν, θνητὸν, νοῦ xal ἐπιστήμης δεχτι- 
χκόν. Τούτῳ γὰρ οὐδεὶς ἀνθρώπων διενήνοχεν. Οὐσίαν 


δὲ xai φύσιν εἰς ταυτὸν ἄγει " ὑπόστασιν δὲ, ἤγουν 


πρόσωπον, τὴν ἰδιοσύστατον τῆς ἕχάστης φύσεως 
ὕπαρξιν, καὶ, ἵν᾽ οὕτως εἴπω, περιγραφὴν, ἐξ ἰδιο- 
τήτων τινῶν συγχειμέόνην, χαθ᾽ ἄς ἀλλήλων ol τῆς 
αὐτῆς χεχοινωνηχότες φύσεως διαφέρουσι" xat συν- 
τόμως εἰπεῖν, ἅπερ ἄτομα προσαγορεύειν τοῖς ἐχ 
τοῦ Περιπάτου φίλον" ἐν οἷς ἡ τῶν χοινῶν γενῶν τε 
χαὶ εἰδῶν ἀποτελευτᾷ διαίρεσις. 


Ταῦτα οἱ τῆς Ἐχχλησίας διδάσχαλοι ὑποστάσεις, 
ἔσθ᾽ ὅτε δὲ χαὶ πρόσωπα προσηγόρευσαν. Τοῦ γὰρ 
ζώου εἰς τὸ λογιχὸν διαιρουμένου χαὶ τὸ ἄλογον, χαὶ 
τοῦ λογιχοῦ πάλιν εἰς ἄνθρωπον, καὶ ἄγγελον, χαὶ 
δαίμονα, τὰ εἰς ἃ λοιπὸν ἐπιτέμνεται ἐσχάτων τῶν 
εἰδῶν τούτων ἕχαστον, οἷον ἄνθρωπος μὲν εἷς Πέτρον 
xaX Παῦλον" ἄγγελος 65 εἰς Γαδριὴλ, φέρε τε, xai 
εἰς Μιχαὴλ, καὶ τῶν λοιπῶν ἀγγέλων ἕχαστον, ἄτομα 
προπαγορεύουσι, διότι μὴ οἷόν τε τούτων ἕχαστον 
ὑποτέμνεσθαι λοιπὸν εἰς ἕτερα, τὴν μίαν αὐτῶν μετὰ 
τὴν τομὴν φύσιν διασώζοντα. Ἢ μὲν γὰρ εἰς ψυχὴν 
χαὶ σῶμα τοῦ ἀνθρώπου διαίρεσις, τοῦ παντὸς ζώου 
φθορὰν ἐργάζεται. “ἔνθεν ἄτομα ταῦτα χαλεῖν ἐχεί- 
vote φίλον * ὑποστάσεις δὲ τὰ τοιαῦτα ὁ ἐχχλησιᾶ- 
στιχὸς ὠνόμασε λόγος, διότι ἐν τούτοις τὰ γένη καὶ 
τὰ εἴδη λαμδάνε. τὴν ὕπαρξιν. Εἰ γὰρ καὶ ἴδιον 
ἔχει τὸν τοῦ εἶναι λόγον, τὸ ζῶον, φέρε, xal ὁ ἄν- 
θρωπος, ὧν τὸ μέν ἐστι γένος, τὸ δὲ εἶδος, ἀλλ᾽ ἐν 
τοῖς ἀτόμοις τὴν ὕπαρξιν ἔχουσιν, οἷον Πέτρῳ xat 
Παύλψ, χωρὶς τούτων οὐχ ὑφιστάμενα. Τί μὲν οὖν 
ὑπόστασίς ἐστι, χαὶ τί φύσις, χατὰ τὴν ἐχχλησια- 
στιχὴν ὑφήγησιν εἴπομεν. 


DE TLERESIBUS LIBER. 


AG 


A buamus ; v. gr. dum dicimus, duorum cubitorum 


lignum esse; attamen quod umum est, duo esse 
pronuníiamus virtute, non aciu : quandoquidem 
unum est actu, non duo. Quia vero per sectio- 
nem duo lieri potest, ideo dicimus esse duaruin 
mensurarum. 


CAP. VII. 
Ex arbitro. 

Septimus sermo erit, quo ex iis quce supponunt . 
illi qui contraria sentiunt, veritas muniatur. Cum 
enim duas esse Christi naturas supponant, unam 
οἱ solam ipsius esse concedunt liypostasim seu per- 
sonam : consimili ratione, et perseque rejicientes 
eos, qui unam Christi naturam post unionem, tum 
etiam illos qui duss in eo bhypostases confitentur. 
Veram priusquam hypothesim istam refellamus, 
oper» pretium existimo prius definire quid Eccle- 
siarum doctrina per natur nomen, quid per personz 
el hypostasis indicari velit. Itaque naturam esse 
censet, communem rationem qua sunt ea qua 
eamdem parlicipanf essentiam; v. gr. cujusque 
hominis natura est, animal rationale, mgrtale, intel- 
ligentiz ac discipline capax. In hoc enim nullus 
hominum ab alio distinguitur. Essentiam auten et 
natüram pro eodem sumit: δὶ hypostasim, seu 
personam, esse docel nature cujusque exsisten- 
tiam siugulariter consistentem, atque, ut ita dicam, 
circumscriptionem ex quibusdam proprietatibus 
constitutam, secundum quas illi a se invicem dil- 
ferunt, qui communem obtinent naluram, uno 
verbo , quis individua vocare solent Peripatetici, 
in quibus communium generum et specicrum de- 
sinit divisio. 

103 Hac Ecclesie doctores hypostases, inter- 
dumque personas vocaverunt. Naur cum animal 
dividatur in rationale el irrationale, et rationale in 
hominem, angelum, et dz:monenm, ea in quz .sin- 
gule ex,istis speciebus infimis secantur, ut horao, 
in Petrum et Paulum, angelus, in Gabriclein et 
Michaelem czterosque singulos angelos, individua 
appellant ; quoniam fleri non potest ut horum 
quodque jam subdividatur iu alia, qu: naturam 
suam post divisionem servent. Etenim hominis 
divisio in corpus οἱ animam totius animalis inte- 


D ritum efficit. llinc ea dicere individua placuit illis. 


Hxc autem cadem ab ecclesiastica disciplina nomi- 
nantur hypostases; qui in ipsis genera et species 
exsistentiam babent. Quamvis enim ex. gr. pro- 
priam essentizx rationem babeant animal et home, 
quorum illud genus sit, hoc species; attarsen in 
individuis exsistunt, Petro inquam , et Paulo, sine 
quibus non subsistunt. Quid ergo sit hypostasis 


quidve natura, juxta Ecclesie expositionem, disi- 
mus. - 


VARLE LECTIONES. 


1 h. alter ἔστω. 
ParTRoL. Gn. XCIV, 


Ὧι 


7&1 


S. JOANNIS DAMASCENI 


748 


Itaque illa bominis natura communis, secundum A — Avr, δῇ οὖν t; χοινὶ͵ φύσις, f, ἀνθρώπου, xat f. 


quam quivis bomo ab alio homine pon differt, 
dui in unoquoque individuorum exsistit, propria 
deinceps ipsi 6t, nullique alteri communis; quem. 
asdmedum tap. 4 statuimus. Nam quod in me est 
animal rationale, mortale, nemini alteri est. com- 
mune. Certe impossibile. non est, ut bomine aliquo, 
sive bove, sive equo patiente, nibil patiantur 
ejusdem speciei individua. Siquidem, moriente 
Paulo, fieri potest ut czterorum hominum nullus 
moriatur ; atque, nascente Petro, etin rerum na- 
turam edito, futuri post illum homines nondum 
exsistunt. fgitur unaqu:eque natura non uno dun- 
taxat modo dicitur id qupd est, sed duplici. Alio 
quidem, si consideremus communem cujusque 
nature rationem, ipsam in se spectatam; puta 
naturam hominis, aut cqui, in nullo individuo 
es3sistentem ; altero autein. modo, cum eamdem 
nmaluram communem in individuis exsistentein 
᾿ perspexerimus , et quatenus in unoquoque eorum 
particularem sumit exsistentiam, qua nulli alteri, 
praterquam illi ac soli, conveniat. Quippe quod in 
me est animal rationale, mortale, nulli hominum 
aliorum commune est, neque animalis natura quz 
est in iso equo, in alio quopiam reperietur, ut 
modo ostendimus. Porro 10/$ quod hunc sensum 
habeat Ecclesiz de naturis et hypostasibus doctri- 
ua, ex co manifestum fit, quod unam Patris, Filii, 
et Spirilus sancti naturam confiteamur ; tres vero 
horum doceamus bhypostases, sive personas, juxta 
quas unumquodque proprietate quadam a reliquis 
discernatur. Quid enim esset una divinitatis natu- 
ra, nisi divine nature communis ratio in 56 spe- 
etata, ac per mentem ab bypostasis cujusque pro- 
prietate sejuncta? quod etiam specialius nature 
Bomen intelligamus, dum in singulis individuis, 
seu hypostasibus, communem nature rationem 
propriam effecta. contemplamur, ut nulli posthac 
alteri eorum qux communi speciei subjacent, con- 
venire valeat; ex eo adhuc clarum est, quod in 
Christo duarum naturarum, humane et divinz, 
unitionem profitemur. Non enim dicimus commu- 
nem divinitatis naturam, qua in sancta Trinitate 
intelligitur, fuisse incarnatam : nam sic etiam Spi- 
ritus sancti predicaremus incarnationem. Sed ne- 
que communem humane natur: rationem Deo 
Verbo unitam fuisse censemus : quia hoc iterum 
pacto hominibus, qui ante Verbi adventum vixc- 
runt, quique post illum victuri sunt, unitum om- 
nibus eese Dei Verbum merito pronuntiaretur. 
Verum patet quod hie naturam divinitatis dica- 
mus, naturam divinitatis communis, quas est in 
hypostasi Verbi. Unde cum snam naturam Dei 
Verbi incarnatam confitemur, per hoc quod addi- 
mus, Dei Verbi, aperle secernimus illam a Patre 
et Spiritu sancto. Ita ut hic quoque communen 
divine nature rationem, modo Verbi Dei propriam 
intelligentes , asseramus incarnatam fuisse θεῖ 
Verbi naturam. Rursus humanitatis naturam Verbo 


οὐξεὶ; ἄνθρωπος οὐδενὸς διενήνοχεν, Ev ἔχάστῳ τῶ" 
ἀτόμων γινομέντ, ἰδία λοιπὸν ἐχείνου, xal οὐδενὸς 
ἑτέρου κοινὴ γίνεται, χαθὼς ἐν τῷ τετάρτῳ χεφα- 
λαΐῳ ὠρισάμεθα. Τὸ γὰρ ἐν ἐμοὶ ζῶον λογιχὸν, 
θυητὸν, οὐδενὸς ἄλλου ζώο. χοινόν ἐστιν. ᾿Αμέλει 
παθόντος ἀνθρώπου τινὸς, ἢ βοὸς, T, ἵππου, dra 
μένειν τὰ ὁμοειδῃ τῶν ἀτόμων οὐχ ἀδύνατον. Καὶ 
γὰρ Παύλου τεθνεῶτος, pro£va τεθνάναι τῶν λοιπῶν 
ἀνθρώπων ἐνδέχετα:" xat γενομένου Πέτρου, xa εἰς 
τὸ εἶνα! παραχθέντος, οἱ μετ᾽ αὐτὸ ἄνθρωπο:, οὕτω 
τῶν ὄντων εἰτίν. Οὐχοὺν ἐχάστη φύσις οὐ μοναχῶς 
λέγεται τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶν, ἀλλὰ διχῶς. Καθ᾿ ἕνα μὲν 
τρόπον, ὅταν τὸν χοινὸν ἑχάστης φύσεως λόγον, 
αὐτὸν ἐφ᾽ ἑαυτοῦ θεωρούμενον, οἷον τὴν ἀνθρώπου 
φύσιν, f] τὴν ἵππου, ἐν οὐδενὶ τῶν ἀτόπων γινομέ- 
νην * χαθ᾽ ἕτερον δὲ, ὅταν αὐτὴν δὴ ταύτην τὴν χοι- 

νὴν φύσιν ἐν τοῖς ἀτόμοις γινομένην χατίδωμεν, χαὶ 

μεριχωτάτην ἐν ἑχάστῳ αὐτῶν λαμδάνουπαν ὕπαρξιν 

οὐδενὶ ἄλλῳ πλὴν ἐχεΐίνῳ καὶ μόνῳ λοιπὸν ἐφαρμό- 
ζουσαν. Τὸ γὰρ ἐν ἐμοὶ ζῶον, λογιχὸν, θνητὸν, οὐ- 
δενὶ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων ἐστὶ χοινόν * οὐδὲ ἡ ἐν 
τῷδε τῷ ἵππῳ τοῦ ζώου φύσις, ἐν ἄλλῳ τινὶ γένοιτ᾽ 
ἂν, ὡς ἀρτίως δεδείχαμεν. Ὅτι δὲ ταύτας τὰς ἐν- 
γοίας περί τε φύσεων ἔχει xal ὑποστάσεων i| τῆς 
Ἐχχλησίας διδασχαλία, δῆλον ἐξ ὧν μίαν μὲν φύσιν 
Πατρός τε, xai Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος ὁμολο- 
γοῦμεν, τρεῖς δὲ τὰς τούτων ὑποστάσεις, ἤγουν τὰ 
πρόσωπα, δογματίζομεν, xa0' ἃς ἔχαστον ἰδιότητί 
τινι Ex τῶν λοιπῶν διαχρίνεται. Τί γὰρ ἂν str μία 
φύσις θεότητος, ἣ ὁ χοινὸς τῆς θείας φύσεως λόγος, 
αὑτὸς χαθ᾽ ἑαυτὸν θεωρούμενος, xal τῇ ἐπινοίᾳ τῆς 
ἑχάστης ὑποστάσεως ἰδιότητος χεχωρισμένος ; Ὅτι 
δὲ χαὶ ἰδιχώτερον πάλιν τὸ τῆς φύσεως γινώσχομεν 
ὄνομα, τὸν χοινὸν λόγον τῆς φύσεως ἐφ᾽ ἑχάστον 
τῶν ἀτόλων, ἤγουν τῶν ὑποστάσεων ἑχάστης, 
ἴδιον γενόμενον θεωροῦντες, χαὶ οὐδενὶ λο: πὸν ἑτέρῳ 
τῶν ὑπὸ «5 χοινὸν εἶδης ἐφαρμέζειν δυναμένων, δῆ- 

λον πάλιν ἐξ ὧν ἐπὶ Χριστοῦ Guo φύσεων ἕνωσιν, 

τῆς θείας φημὶ χαὶ τῆς ἀθρωπότητος, πρεσδεύομεν. 

Οὐ γὰρ δὴ τὴν χοινὴν ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος νουυ- 
μένην τῆς θεότητος σεσαρχῶσθαί φαμεν οὕτως 
γὰρ ἂν χαὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος κατηγοροῦμεν τὴν 
ἐνανθρώπησιν * ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸν χοινὸν τῆς ἀνθρωπείας 


D φύπεως λόγον ἡνῶσθαι τῷ Θεῷ Λόγῳ πρεσδεύομεν. 


Οὕτω γὰρ πάλιν xal τοῖς πρὸ τῆς τοῦ Λόγου Emt- 
δημίας γενομένοις ἀνθρώποις, καὶ τοῖς μετ᾽ αὑτὴν 
ἐσομένοις ἅπασιν, ἡνῶσθαι ἂν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγες 
διχαίως ἐλέγετο. ᾿Αλλὰ δῆλον ὅτι φύσιν θεότητος 
ἐνταῦθά φαμεν, τὴν ἐν τῇ ὑποστάσει τοῦ Λόγου τῆς 
χοινῆς θεότητος φύσιν. Ὅθεν xal μίαν φύσιν τοῦ 
Θεοῦ Λόγου σεσαρχωμέγην ὁμολογοῦμεν" αὐτῷ 
τὸ προσθεῖναι, τοῦ Θεοῦ Λόγου, σαφῶς ἀπογρίνοντες 
αὐτὴν, τοῦ τε Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. 
Ὥστε χἀνταῦθα τὸν χοινὸν τῆς θείας φύσεως λόγον, 
ἴδιον λοιπὸν τοῦ θείου Λόγου νενοηχότες, σεσαρχῶ- 
σθαί φαμεν τοῦ Θεοῦ Λόγου τὴν φύσιν. Καὶ φύσιν 
πάλιν ἀνθρωπότητος λέγομεν ἡνῶσθαι τῷ Aóvo, 
τὴν μεριχωτάτην ἐχείνην ὕπαρξιν, ἣν μόνην ix 


749 


DE H/ERESIBUS LIBER. 


190 


πασῶν ὁ Λόγος προσείληφεν. Ὥστε σχεδὸν xatk A unitam esse affinnamus, nempe singularissimam 


τοῦτο τῆς φύσεως τὸ σημαινόμενον, ταυτὸν ἂν εἴη 
φύδις χαὶ ὑπόστασις, πλὴν ὅτι τὸ τῆς ὑποστάσεως 
ὄνομα συνεπινοουμένας ἔχει χαὶ τὰς ἐπιγινομένας 
παρὰ τὴν κοινὴν φύσιν ἑχάστων ἰδιότητα, χαθ᾽ ἃς 
ἀλλέλων χεχώρισται. Ἔνθεν τῶν ἡμετέρων πολλοὺς 
διαφόρως 8 εὑρεῖν ἔστι λέγοντας, φύσδων, ἤγουν 
ὑποστάσδων, ἕνωσιν γεγονέναι. Ἢ γὰρ ὑπόστατις, 
ὡς ἐδεέξαμεν, τὴν ἰδικὴν ἑκάστου xal ἄτομον σημαί- 
νει ὕπαρξιν, ix παραλλήλου δὲ πολλάχις τούτοις 


χέχρηνται τοῖς ὀνόμασι, δῆλον ὡς καὶ τὴν ἰδιχωτά-" 


τὴν φύσιν σημαίνειν ἡμῖν διὰ τούτων ἐθέλουσιν" 
ἐπεὶ χαὶ ἐν τῇ ἀνὰ χεῖρα ὁμιλίᾳ, καὶ ἐν τῇ χρήσει 
τῶν τὰ τοιαῦτα πεφυσιολογηχότων, ἔθος ἅπασι καὶ 
τὸν χοινὸν τῆς φύσεως λόγον ἄνθρωπον προσαγο- 
βεύειν * ὡς ὅταν λέγωσιν εἶδος εἶναι τοῦ ζώου τὸν 
ἄνθρωπον" εἴπερ μηδὲν τῶν ἀτόμων μήτε ἐστὶν 
εἶδος τὸ ὑπὸ τὸ γένος, μῆτε λέγεται. ᾿Αλλὰ xal 
ἄνθρωπον, ἵππου διαφέρειν λέγομεν, αὐτὰς δηλονότι 
τὰς χαθόλουν λέγοντες φύσειξ.--Καὶ πάλιν Πέτρον 
ἄνθρωπον εἶναί φαμεν, καὶ Haütov , χαὶ Ἰκυάννην, 
xai γεγονέναι ἄνθρωπον καὶ τεθνάναι, τὸν καθέχαστα 
δηλονότι, καὶ τοῦ χοινοῦ λόγου τῆς τοῦ ἀνθρώπου 
φύσεως ὡταύτως ἔχοντος. Καὶ τοῦτο δὲ πάλιν εὔ- 
λογὸν προδιαστείλασθαι, ὡς τὸ τοῦ προσώπου καὶ 
τῆς ὑποστάσεως ὄνομα, πολλάχις μὲν τῆς αὐτῆς 
ἔστι παρ᾽ ἡμῖν σημασίας δηλωτιχὸν, ὡσεὶ xal ξίφος 
τις τὸ αὐτὸ καλεῖ xal μάχαιραν. Οὕτως γοῦν ἐπὶ 
τῆς ἁγίας Τριάδος ἀδιαφόρως πρόσωπά τε τρία, καὶ 


illam exsistentiam, quam solam ex omnibus Ver- 
bum assumpsit : ut juxta hanc naturz significatio- 
nem fere idem sint natura et hypostasis, nisi quod 
hypostasis nomen simul comprehensas habet pro- 
prietates, quae singulis praeter communem naturam 
insitae sunt, secundum quas a se invicem secernune 
tur. Quocirca enostris multos varie invenias dicen- 
tes, naturarum, sive hypostasium unitionem factam 
fuisse. Nam si hypostasis, ut ostensum est, singu: 
larem et individuam cujusque significat exsistome 
Liam, et ex xquo his nominibus sspe usi sunt, 
liquet eos per hsc velle indicare nobis naturam 
maxime singularem ; quandoquidem loquendo de: 
his que modo versamus, et secundum usum qui 


B obtinuit apud illes, qui de iisdem dieputarunt, 


apud omnes consuetudo invaluit, communem na- 
turze rationem appellare hominem: ut cum aiunt 
bominem esse speciem animalis; qua nempe aul- 
lum ex individuis species est generi subjecta, nee 
dicitur. Adhzeec 105 hominem dicimus differre ἀν 
equo; ipsas videlicet universales intelligendo na« 
turas. Ác rursus Petrum hominem esse dicimus, 
item Paulum, et Joannem; necnon natum esse 
hominem, singularenr utique, et communi naturse 
humans ratione eodem «odo se habente. lllud 
eliam praemonere opere pretium est, persons et 
hypostasis nomen szxpe quidem apud nos eamdem 
babere significationem; velut quis idem appellave- 


ὑποστάσεις τρεῖς προσαγορεύομεν, τῷ àx παραλλή- ,. rit eusem et gladium. Sic ergo in sancta Trinitate 


λου τρόπῳ δι’ ἑχατέρου ταυτὸν σημαίνοντες. Πολ- 
λάκις δὲ τὸ πρόσωπον τῆς ὑποστάσεως διαχρίνουσι, 
πρόσωπον χαλοῦντες τήν τινων σχέσιν πρὸς ἄλληλα, 
οὐχ ἀγνοούσης οὐδὲ τῆς συνήθους χρήσεως τοῦτο τοῦ 
προσώπου τὸ σημαινόμενον. Φαμὲν γὰρ, τὸ ἐμὸν 
ἀνειληφέναι πρόσωπον τὸν δεῖνα, χαὶ εἰς πρόσωπον 
τοῦδε τὴν δίχην εἰσαγαγεῖν τὸν δεῖνα" xai τὸν ὕπ- 
ἄρχον δὲ πρόσωπον ἔχειν τοῦ βασιλέως λέγομεν. 
Ἔνθεν xai οἱ τῶν Νεστορίου δογμάτων κατήχοοι, 
οὔτε φύσιν μίαν ἐπὶ Χριστοῦ, οὔτε ὑπόστασιν λέγειν 
ἀνεχόμενοι, ἐπεὶ μήτε τῶν ὑποστάσεων χαθ’ αὑτὰς 
πρεσδεύουσιν ἕνωσιν, ἄνθρωπον δὲ εἶναι τὸν ἐχ 
Μαρίας ψιλὸν ὑποτίθενται, ὅλην ἐν ἑαυτῷ τὴν θείαν 
χωρήτπαντα ἔλλαμψιν. Καὶ ταύτῃ τῶν ἄλλων δια- 
φέροντα, μεριχωτέρας ἐν ἐχείνων ἑχάστῳ τῆς θείας 
γενομένης ἐλλάμψεως, ὅμως θαῤῥοῦντες ἕν εἶναι τὸ 
πρότωτον τοῦ Χριστοῦ διισχυρίζονται, τὴν σχέσιν 
τοῦ θεοῦ Λόγου πρὸς τὸν ἐχ Μαρίας ἄνθρωπον πρόσ- 
ωὠπὸν ἕν λέγοντες, ἐπεὶ πᾶσαν Exelvo; τὴν θείαν 
οἰχονομίαν εἰς πρόσωπον ἕποιεῖτο τῆς τοῦ Θεοῦ 
Λόγου θεότητος " ὅθεν δικαίως καὶ τὴν εἷς τὸν ἄν- 
θρωπον ὕέριν, εἰς Θεὸν ἀναφέρεσθαι, ἐπεὶ xal ἡ 
τῶν ὑπηχόων εἰς τὸν ὕπαρχον γινομένη τιμή τε 
xal ὕδρις, εἰς αὐτὸν ἀναφέρεται τὸν βασιλέα, Ταύ. 
τῆς γοῦν τῆς σχέσεως χαὶ τὴν Χριστοῦ προσηγορίᾳν 


tres personas eL tres hypostases indiscriminatim 
prónuntiamus, ex figura paralleli dicta per utrum- 
que idem declarantes. Sepe tamen personam ab 
hypostasi distinguunt, personam vocantes, mutuam 
inter quasdam relationem : quam personz signifi- 
cationean. non ignorat conguetus usus. Dicimus 
enim : llle meam peraonam assumpsit ; et : In illius 
persona vadimonium stitit. Item praefectum dicimus 
personam gerere imperatoris. Exinde qui Nestorii 
placitis adhzrent, cum unam in Christo naturam, 
unamque hypostasim admittere refugiant; quia 
neque naturarum, neque hypostasium secundum 
ipsas profitentur unionem, sed Mariz Filium me- 
rum esse hominem, qui divina luce perfusus fue- 


p rit, ideoque reliquis omnibus Deiferis viris antecel« 


luerit, in quorum unoquoque particularis duntaxat 
fuit illustratio : at nihilominus summa fiducia 
unam esse Christi personam affirmare non dubi- 
tant, babitudinem Dei Verbi versus hominem ex 
Maria genitum, unam personam nuncupanies; 
quoniam omnem ille divinam «cconomiam, dis- 
pensationemve, in persona divinitatis Dei Verbi 
operabatur, ac propterea contumeliam homini 
illatam in Deum jure referri ; quia quae a subjectis 
erga prefectum exhibetur veneratio, aut contue 
melia, in ipsum refertur imperatorem. Hanc porre 


VARLE LECTIONES. 


$ Lego. ἀδιαφόρως, ut infra. 
ἐστί, 


5 Sic R. cod. 2954, R. 2508 ὧν τέ ἐστιν εἶδος ob τὸ νος. vC 


TÀ 


S. JOANNIS DAMASCENI 


192 


relationem, Christi denominatione declarari con- A δηλωτιχὴν εἶναί φασιν * ὅθεν xal Χριστὸν ἕνα χαλεῖν 


tendunt : onde et Christum unum vocare non du- 
bitant; quandequidem, ut diximus, relatio una 
est, etsi multa sunt, quz illam participent. Clarum 
itaque esse reor iis, qui de incarnatione Salvatoris 
religiose gentiunt, nos, cum unam Christi personam 
profitemur, non juxta Nestorianorum mentem 
persona nomen ad simplicem Dei erga hominem 
affectum, aut habitudinem referre; sed ad eum- 
dem sensum bypestasis et personse appellationem 


ἀξιοῦσιν, ἐπεὶ xal ἡ σχέσις, ὡς εἴρηται, μία, x3v 
πλείονα εἴη τὰ ταύτης μετέχοντα. Δηλοῦν οὖν οἶμαι 
τοῖς εὐσεθοῦσι περὶ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐνανθρώπησιν, 
ὡς ἕν εἶναι τοῦ Χριστοῦ τὸ πρόσωπον ἡμεῖς λέγον- 
τες, οὐχ ὡς τοῖς Νεστορίον φίλοις ἔδοξεν, ἐπ᾿ αὐτῆς 
τῆς ψιλῆς σχέσεως τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν ἄνθρωπον, τῇ 
τοῦ προσώπου προσηγορίᾳ χρώμεθα * οὕτως λέγοντες 
τὸ εἶναι τὸ Χριστοῦ πρόσωπον, ὡς ἀνθρώπον μίαν 
ὑπόστασιν, Πέτρου τυχὸν, f) Παύλου. 


. usurpare. Quamobrem unam Christi personam esse dicimus, velut unam botninis bypostasim, Petri 


puta, vel Pauli. 

Jam vere illud quoque cum | alis preamoaendum 
nobis est : humapjtatem Christi ne vel quam bre- 
vissime. tempore substitiss nona unitam Verbo; 
sed simul ac in rerum naturam prodire ccpit, una 
accepisse unionem cum Verbo. Αἱ naturam iliam 
Omni 'subsietentia destitutam neutiquam diximus; 
quippe quas peculiarem prse csteris hominibus 
subsistendi modum habuerit, exsistentiamque suis 
eircumseriptam terminis, ac proprieiatibus qui- 
busdam ἃ communi czterorum natura discretam. 
ld quippe significare hypostaeis momen superius 
ostendimus, Quapropter , sicut in divinitate 
Christi naturam et hypostasim confitemur; 1068 
censimiliter in ejus humanitate ipsius, ut natu- 
rem, ita et singularem hanc hypostasim con- 
filteri necessum est; ne, ut dixi, naturam illam 
subsistentia expertem esse pronuntiare cogamur. 
Hi enim constat, quod inter individua naturse 
communi subjacentia exstiterit Selvatoris huma- 
nitas. 

His ex ordine οἱ clare explicatis, atque ab 
omnibus, ut reor, admissis, dicant nobis, qui 
nsturas duas in Christo, ac unam hypostasim 
statuunt, quande ambo illa qua unita sunt, na- 
turam simul ct bypostasim, necessario babuit, ut 
demonstratum est, an squaliter nalurarum et 
hypostasium confiteantur faetam fuisse unionem ; 
vel existiment magis unitas bypostases fuisse, 
eam ex duabus una substiterit ; minus autem 
naturas; unde et dus post unitionem remanse- 
rint. 

Post alia in quibus exponit qua ratione substan- 
tia magis et minus non recipiat, subjungit : 

Unam quidem naturam esse, que multas hypo- 


stases constituat, apud omnes esse comperium D 


arbitror. Ita igitur wnam esse divinitatis naturam 
confitentes, tres ipsius esse bypostases pronun- 
tjamus. Sed et hominum quoque una est natura ; 
que ipsi subsunt bypostasibus, im infinitam fere 
multitudinem protensis : et sie in aliis. Náturs 
dus, qua dualitatem secusdum mumerum reti- 
neant enam e(ficere hypostesim non possunt : idque 
nom inductione selum eingulerium probere licet 
(que enim pacto una foret lapidis, ac ligni, aut 


Προδιηγείσθω δὲ ἡμῖν μετὰ τῶν ἄλλων xat τοῦτο" 
ὡσεὶ xal τὰ μάλιστα μηδὲ τὸν τυχόντα χρόνον χωρὶς 
τἧς πρὸς τὸν Λόγον ἑνώσεως τὸ ἀνθρώπινον ὑπέστη 
τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ᾽ ἅμα τε τὴν ἀρχὴν τῆς εἰς τὸ εἶναι 


Β παρόδου, xai τὴν πρὸς τὸν Λόγον ἀνείληφεν ἕνωσιν’ 


ἀλλ᾽ οὐχ ἐνυπόστατον εἶναί φαμὲν τὴν φύσιν Exclvnv, 

ἧπερ ἰδιοσύστατον εἶχεν πρὸς τοὺς λοιποὺς ἀνθρώ - 

κοὺς χαὶ ἰδιοπερίγραφον τὴν ὕπαρξιν, ἰδιώμασί τισι 
καρὰ τὴν χοινὴν φύσιν τῶν λοιπῶν ἀπάντων διαχρι- 
νομένην. Τοῦτογὰρ σημαίνειν ἀρτίως τὸ τῆς ὑποστά- 
σεως ἐδείξαμεν ὄνομα. Οὐκ οὖν ὡς ἐπὶ τῆς θεόττ - 
τὸς τοῦ Χριστοῦ, xal φύσιν αὐτῆς καὶ ὑπόστασιν 
ὁμολογοῦμεν, οὕτως δήπου καὶ ἐπὶ τῆς ἀνθρωπό- 
τῆτος αὐτοῦ, ὥσπερ φύσιν, οὕτως xal τὴν ἰδιχὴν 
ταύτην ὁμολογεῖν ὑπόστασιν ἀνάγχη, ἵνα μὴ ἀνυπό- 
στατον, ὥσκερ εἴρηχα, τὴν φύσιν ἐχείνην λέγειν 
ἀναγχαζώμεθα. Ἕν γὰρ δῆλον, ὅτι τῶν ὑπὸ τὴν 
χοινὴν φύσιν τελούντων ἀτόμων, τὸ τοῦ Σωτῆρος 


ὑπῆρχεν ἀνθρώπινον. 
C 


Τούτων οὕτω διευχρινουμένων caque, xal ὑπὸ 
πάντων, οἶμαι, συμφωνουμένων, λεγέτωσαν ἡ μῖν οἱ 
δύο εἶναι τὰς τοῦ Χριστοῦ φύσεις, μίαν δὲ ὑπόστα- 
σιν ὑποτιθέμενοι, ἐπειδὴ τῶν ἐνωθέντων ἑχάτερον, 
φύσιν τε ἅμα καὶ ὑπόστασιν ἐξ ἀνάγχης εἶχεν, ὡς 
ὁ λόγος ἔδειξεν, πότερον ὁμοτίμως τῶν τε φύσεων 
xai ὑποστάσεων ὁμολογοῦσι γεγονέναι τὴν ἕνωσιν, 
ἣ μᾶλλον ἠνῶσθαι τὰς ὑποστάσεις οἴονται, δ πεὶ χαὶ 
μία ἐξ ἀμφοῖν ὑπόστασις γέγονεν" ἧττον δὲ τὰς 
φύσεις, ὅθεν xal δύο μετὰ τὴν ἕνωσιν μεμενῆ- 
χᾶσι. 

Καὶ μεθ᾽ ἕτερα ἐν οἷς γυμνάζει, ὅτι τὸ μᾶλλον 
xa ἧττον ἡ οὐσία οὐχ ἐπιδέχεται, πάλιν à φησίν. 

Μίαν μὲν γὰρ φύσιν πλειόνων ὑποστάσεων ἕνερ- 
γητιχὴν ἐναργὲς οἶμαι τυγχάνειν ἅπασιν. Οὕτω 
γοῦν μίαν εἶναι φύσιν τῆς θεότητος ὁμολογοῦντες, 
τρεῖς εἶναι τὰς ὑποστάσεις αὐτῆς πρεσδεύομεν. Καὶ 
ἀνθρώπων δὲ μία ἐστὶν ἡ φύσις, τῶν ὑπ᾽ αὑτὴν 
ὑποστάσεων ἐπ᾽ ἄπειρον σχεδὸν ἐχτεινομένων τῷ 
πλήθει, xal ἐπὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως * δύο φύσεις 
σωζούσας xas' ἀριθμὸν τὴν δυάδα, μίαν ἀποτελέσαι 
ὑπόστασιν ἀδύνατον. Καὶ τοῦτο οὐ μόνον ix τῆς 
τῶν χατὰ μέρος ἑἐχάστων ἐπαγωγῆς ἔστι πιστώσα- 
σθαι (πῶς γὰρ ἂν εἴη λίθου xal ξύλου μία ὁπόστα- 


VARIAE ΚΕΟΤΙΟΝῈΒ. 


. 1 ἢ. 9951 ἐν τῷ C χεφαλ. 


1.3 


DE H/ERESIBUS LIBER. 


Tol 


σις, τουτέστιν ἄτομον ἕν, ἣ βοὸς, xal ἵππου), ἀλλὰ A bovis, et equi hypostasis, hoe est individuum 


xai ἐξ αὐτῆς τῆς τοῦ λόγον ἐνεργείας. Bl. γὰρ iv 
ταῖς ὑποστάσεσι (ταυτὸν δὲ εἰπεῖν ἐν τοῖς ἀτόμοις), 
ἐχάστη φύσις λαμδάνει ὕπαρξιν, ἀνάγχη πᾶσα τῶν 
δύο φύσεων οὐσῶν, δύο τοὐλάχιστον χαὶ τὰς ὑποστά- 
σεις εἶναι, ἐν αἷς τὴν ὕπαρξιν αἱ φύσεις ἔλαδον. 
᾿Αδύνατον γὰρ ὑποστῆναε καθ᾽ αὑτὴν, μὴ ἐν ἀτόμῳ 
τινὶ θεωρουμένην. ΓἌτομον δὲ ταυτὸν εἶναι xal 
ὑπόστασιν, ἀρτίως δεδείχαμεν. Ὥστε ὅσοι μὲν μὴ 
μόνον τὴν ὑπόστασιν μίαν, ἀλλὰ xai τὴν φύσιν διὰ 
τὴν ἕνωσιν γεγονέναι φασὶν, σύμφωνοι καὶ ἑαντοῖς, 
xa τῇ ἀληθείᾳ φαίνονται. Ὅσοι δὲ τὴν μὲν ὑπόστα- 
σιν μίαν, τὰς δὲ φύσεις δύο φασὶν εἶναι, καὶ ἑαυτοῖς 
xaX τῇ ἀληθείᾳ φαίνονται ἀσύμφωνοι, ᾿Αλλ᾽ ἐκειδὴ 
καὶ τὸ ἀνθρώπινον Χριστοῦ, φασὶν, bv τῷ λόγῳ τὴν 
ὑπόστασιν εἶχεν, χαὶ οὐ προυπέστη τῆς τοῦ Λόγον 
ἑνώσεως, διὰ τοῦτο μίαν φαμὲν εἶναι τὴν τοῦ Χρι- 
στοῦ ὑπόστασιν. Πότερον οὖν φαέημεν καὶ ἡμεῖς, ἔν 
χαὶ ταυτὸν ἡγεῖσθε σημαίνειν τὴν φύσιν καὶ τὴν 
ὑπόστασιν, ὡς ὀνόματα μόνον εἶναι διάφορα καθ᾽ ἑνὸς 
σημαινομένου πέπτοντα, ὡς μάχαιρα καὶ ξίφος. f| ἔτε- 
pov xal ἑτέρον; El μὲν οὖν ταυτὸν, μιᾶς τῆς ὑποστά»- 
σεως οὔσης, μίαν εἶναι χαὶ τὴν φύσιν ἀνάγχη, ὡς εἰ τὸ 
ξίφος ἕν εἴη, xal τὴν μάχαιραν μίαν εἶναι ἀνάγκη. 
Ἢ εἰ αἱ φύσεις δύο, καὶ ὑποστάσεις ἐξ ἀνάγχης δύο 
ἔσονται" εἰ δὲ ἄλλο μὲν enpalvet τὸ τῆς φύσεως 
ὄνομα, ἄλλο δὲ τὸ τῆς ὑποστάσεως, αἴτιον δὲ τοῦ 
μίαν εἶναι τοῦ Χριστοῦ τὴν ὑπόστασιν ἡγοῦνται, τὸ 
μὴ προῦὐπάρξαι τὴν τοῦ ἀνθρώπου ὁπόστασιν, ἤγουν 


unum), verum etiam ex ipsa rationis vi. Si enim In 
hypostasibus (idem autem dicere est, atque in la- 
dividuls) natura queque aceipit exsistentiam, ne- 
cesse prorsus est, ubi duse sunt nsturs, ibi ad 
minimum duas hypostases esse, in quibus exsisten- 
tam em nature susceperint. Non potest quippo 
natura secundum se subsistere in nullo individuo 
spectata. Individuum autem idem esse ac hyposta- ' 
&im antehae demonstravimus. Quocirea qui non 
modo bypostastm unam, sed et naturam preptee 
nnitionem exstitisse voluat, secum, aecum veritate 
consentire reperiuntur. Qui vero Mbbypostssim 
unam, ac naturas duas ponunt, tam a se, quam ὃ 
veritate videntur dissentire. Sed aiunt: Eo quod 
humanitas Christi in. Verbo hypostasim habuerit, 
nee ante unitionem cum Verbo substiterit ; idcirco 
unam affürmamus esse Christi hypostasim, Quibus 
quidem nos quoque dixerimus : Annon igiter 
«anum idemque signiflcari censetis per naturam e$ 
hypostasim, adeo ut diversa duntaxat sint. nomina 
in unum atque idem significatum cadentis, ut. 
gladius et ensis, aut aliud et aliud. Si porro idem; 
cum una hypostasis sit, unam quoque maturam 
esse necessum est; velut si unus ensis fuerit, 
etiam unum gladium fore necesse; aut si dum 
nature, hypostases quoque dus eadem necessitate 
erunt. Quod si allud significat nature nomen, 
aliud hypostasis; causam autem cur una sit 


τρόσωτον, τῆς πρὸς τὸν Λόγον ἐνώδεως. Οὐχ οὖν C Christi. hypostasis, eam esse arbitrentar, 107 


xai τὰς δύο τοῦ Χριστοῦ φύσεις εἶναι, αἴτιον ἂν εἴη 
προῦπάρξαι τὴν τοῦ ἀνθρώπου φύσιν τῇς πρὸς τὸν 
Λόγον ) ἑνώσεως. ᾿Αλλ᾽ εἰ προὔπέστη ἡ ἐνωθεῖσα 
τῷ Λόγῳ μεριχὴ φύσις, ἀνάγχη πᾶσα, χαὶ τὴν ταύ- 
τῆς προῦὐποστῆναι ὑπόστασιν. Τούτων γὰρ οὐχ ἐνδέ- 
χεται θάτερον εἶναι, τοῦ λοιποῦ μὴ ὄντος * τὴν μερι- 
χὴν λέγω φύσιν, ἄνεν τῆς ἰδίας αὑτῆς φύσεως k, 
"Ev γάρ σειν ἄμφω τῷ ὑποχειμένῳ, εἰ χαὶ εἰς ταυ- 
τὸν πολλάκις συντρόχουσι καρὰ τοῖς χρησαμένοις, 
ὡς μιχρῷ πρόσθεν ἐδείξαμεν. Εἰ τοίνυν ὥσπερ fj 
ὑπόστασις, οὕτω χαὶ ἡ φύσις ἡ τῷ Λόγῳ ἐνωθεῖσα 
οὐ προῦπέστη τῆς πρὸς αὐτὸν ἑνώσεως" διόπερ ἄρα 
μίαν τὴν τοῦ Χριστοῦ ἀξιοῦσιν ὑπόστασιν, διά τοῦτο 
xa φύσιν αὐτοῦ μίαν ἀξιούτωσαν εἶναι * μὴ διαφέ- 
βουσᾶν γὰρ κατὰ τὸ ἡνῶσθαι, οὐδὲ χατὰ τοῦτο ἂν 
διαφέροιεν, Y 


zb. ᾿Αφθαρτοδοχῆται (61), ol ἀπὸ Ἰουλιανοῦ, 


quod hominis hypostasis, sew persona, ante uni« 
Wonem cum Verbo non exstiterit. Verum si ante 
substitit unita Verbo particularis natura, necesse 
prorsus est, ut ante substiterit ejusdem quoque 
nature hypostasis. Horum enim alterutrum esse 
nequit, quin reliquum etiam exsistat: particula- 
rem dico naturam absque propria sua hypostasi. 
Ambo unum quippe sunt subjecto, etsi eodem ssepe 
concurrunt spud eos qui iis vocibus utuntur, sieut 
paulo ante ostendimus. ltaque si quemadmodum 
hypostasis, ita et natura. Verbo unita, non substi- 
tit ante unitionem cum illo; eo ipso utique 
quod unam Christi hypostasim cencedunt, propter 
idem continuo unam ejus esse naturam fateantur. 
Etenim quandoquidem non differunt in unione, 
nec in boc etiam differentes fuerint. 

84. Aphthartodocete, a Juliano Halicarnasseno 


VARIZE LECTIONES. 


| Sie codd. 2954 τοῦ Λόγου. k Leg. ὑποστάσεως. 


NOT.£. 


-(61) Julianus Halicarnassensis, et Gaianus Timo- 
thei Alexandr. diaconus a Severo discesserunt, 
quod hic corruptibile Christi corpus diceret ; we 
Jam inter carnem et. Verbum discrimen poneretur, 
adeoque du: nature essent. Hzc porro acceperant 
ab ipsomet Timotheo, qui contra Severum conten- 
derat, unione facta differentias nullas naturarum 
superfuisse; quod sane in Eutychianorum illorum 
sensum recidebat, qui negabant ambarum netara- 
rum, seu saltem humanz, proprietates mansisse. 


Severi partes Theodosius tuitus est, cum de pa- 
triarehatu contra. Gaianum litigaret. Nicephorus 
Callist. lib. xvii, cap. 19, quedam recitat ex illo- 
rum disceptationibus, quz similia sunt eorum qus 
hic habet Damascenus. Nos quidem, aiebant, weces- 
sitate nature affecliones ejus, puta (amem, sitimque 
ferimus : αἱ Christus, qui sponte passus. sit, mon 
perinde legibus nature serviit. Qnos Greci 'AqBap- 
κοδοκήτας, Latini, Incorrupticolas, dixere; in quo- 
rum etiam errorem Justianus imo. leeutet. 


185 


S. JOANNIS DAMASCENI 


756 


et Gaiano Alexandrino, qui iidem Gaianitze vocati A τοῦ ᾿Αλιχαρνασσέως, xat Γαϊανοῦ τοῦ ᾿Αλεξανδρέως, 


sunt, originem ducunt. Hi, cum in aliis omnibus 
Severianis consentiant, boc solum ab eis dissident, 
quod Severiani in Christi unione distinctionem 
specie tenus admittunt, Julianistae vero et Gaiani- 
tz [non solum duarum in Christo naturarum distin- 
ctionem negant; verum eliam] Domini corpus jam 
inde ab ipsa formatione incorruptibile fuisse do- 
cent. Ác quidem fatentur sustinuisse Dominum 
passiones, puta famem, et sitim, οἱ lassitudinem ; 
sed non eo quo nos sugtinemus modo, ipsum hzc 
sustinuisse volunt. Nos enim naturali necessitate ; 
legibus naturse serviisse. 

85. Agnoelz, qui et Themistiani. Hi impie do- 
cent Christum nescire diem judicii; eique timorem 
ascribunt. Sunt porro isti secta quedam Theodo- 
sianorum : nam heresis ipsorum auetor Themi- 
$lius, unam in Christo naturam compositam 
docebat. 

86. Barsanuphitz, qui et Semidalitzz, cum omnia 
Gaianitarum ac Theodosianorum placita defendant, 
aliquid insuper invehunt. Similam enim addunt 
lis, quae a Dioscoro olim oblata fuerunt, extremoque 
digito contingentes, farinam leviter degustant; 
hocque mysterii loco accipiunt, cum nullam ipsi 
prorsus oblationem faciant : verum, ut dictum est, 
A08 adhibitis Dioscori symbolis, additaque si- 
mila, qua paulatim insumantur, id illis in commu- 
nionis parte cedit, 

81. Hicetze, monachi sunt, cxteroqui plane or- 
thodoxi : id vero proprium factitant , ut una cum 
sanctimonialibus in monasteriis ceetus agentes, 


at Christum sponte aiunt hac passum esse, 


οἱ xal Γαϊανῖται λεγόμενοι, Ev τοῖς ἄλλοις μὲν ἅπασι 
τοῖς Ex Σευήρου συμφερόμενοι" Ev τούτῳ δὲ διαφερόμε- 
vot; ἂν τῷ τοὺς μὲν διαφορὰν ! ἐπὶ τῆς ἑνώσεως τοῦ 
Χριστοῦ δοχεῖν λέγειν" τούτους δὲ ἄφθαρτον ἐξ αὐτῆς 
διαπλάσεως τοῦ σώματος τοῦ Kuplou πρεσδεύειν, χαὶ 
τὰ μὲν πάθη ὑπομεῖναι τὸν Κύριον ὁμολογοῦσι" πεῖνάν 
φημι, xat δίψαν, χαὶ χόπον οὗ τὸν αὑτὸν δὲ τρόκον 
ἡμῖν ταῦτα ὑπομεμενηχέναι φασίν. Ἡμᾶς γὰρὲξ ἀνάγ- 
κὴς φυσιχῆς" τὸν ὃὲ Χριστὸν ἐχουσίως ὑπομεῖναι 
λέγουσι, χαὶ τοῖς τῆς φύσεως νόμοις μὴ δουλεῦσαι. 
nec 


κε'. ᾿Αγνοῆται (62), οἱ καὶ Θεμιστιανοί * ol ἀγνοεῖν 


B ἀσεδῶς χαταγγέλλοντες τὸν Χριστὸν τὴν ἑμέραν 


τῆς χρίσεως, χαὶ δειλίαν αὑτοῦ χαταγράφοντες. Οὗτοι 
δὲ ἀπόσχιτμα τῶν Θεοδοσιανῶν εἰσιν. 'O γὰρ Θεμί- 
στιος, ὅς ἐγένετο αὐτῶν αἱρεσιάρχης μίαν ἐπὶ Χριστοῦ 
φύσιν σύνθετον ἐπρέσδενεν. 

πς΄. Βαρσανουφῖται (63), ol. καὶ Σεμιδα)ῖται " 
σύμφρονες μὲν τῶν Γαϊανιτῶν xal Θεοδοσιανῶν" 
ἔχονσι δέ τι xal πλέον. Σεμίδαλιν γὰρ προστιθέασι 
tolg ἀπὸ Διοσχόρου ὄτιθεν προσχομισθεῖσι, xal τῷ 
ἄκρῳ δαχτύλῳ ἐφαπτόμενοι γεύονται τοῦ ἀλεύρου, 
xai τοῦτ᾽ ἀντὶ μυστηρίου δέχονται, προσχομιδὴν 
καθόλου μὴ ποιούμενοι. Ἑλάσαντες * γὰρ, ὡς εἴρη- 
ται, τὰ Διοσχόρου χοινωνίας, προστιθέασι τὴν σεμί- 
δαλιν, χαθότε δαπανηθείη κατὰ 5 βραχύ " χαὶ τυῦτο 
αὐτοῖς ἀντὶ χοινωνίας λελόγισται. 

vU. Ἱχέται (04) " οἵτινες ἀσχηταὶ μὲν ὑπάρχουσιν, 
ὀρθόδοξοι ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ὄντες, συναγόμενοι 
δὲ ἅμα γυναιξὶν ἀσκητρίαις, ὕμνους τῷ Θεῷ προσ- 


VARLE LECTIONES. 


1 Codd. August. et S. ΠῚ]. διαφθοράν, adversus auctoris mentem, qui hzc desumpsit ex Scholiis 
Leontii, ut comperio ex Collect. cont. Sever. cap. 17, habentur et apud. Euthym. in Panop., ti*. 2, 


ce. 11. Alii à13' ἐάσαντες, sic vet. interpr. Sed dimittentes. Mendosa lectio cst. 


gust. ei S. Hil. παρά. 


» Reg. 2 Au- 


NOTE. 


(62) Theodosio Alexandrino Monophysita Justi- 
niani jussu Constantinopolim deportato, contingit 
ut ipse cum suis disputaret de liis Christi verbis 
(Matth. xxiv, 56), Dedie illovel hora, neque angeli 
meque Filius scit. Negante Theodosio Christum, 
qua homo erat, ignorasse diem judicii, affirmabant 
alii, unde ᾿Αγνοῆται, dieti. sunt. Horum princeps 
Themistius diaconus fuit, non gentilis ille philoso- 
phus qui seculo iv. vizerat, mti Nicephorus, lib. 
xvin, cap. 49, oscitanter. scripsit. Theodosii illius 

atriarchze, ἃ quo Theodosiani nomen habuere, 
Noster meminit im Zgyptiacis. Photius cod. 250, 
ex Eulogio Alexandr. narrat monachos quosdam 
lierosolymitanos quaestionem eamdem  pgitasse, 
propter Christi dictum, ad sorores Lazari, ubi po- 
suistis eum, eoque processisse, ut ipsi ignorantiam 
affingerent, οἵ ἄγνοιαν τῷ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Xpt- 
ατῷ περιάπτειν ὑπήχθησαν. Sed vereor ut non Pho- 
tius Palzestinos monachos, qui Gregorium Magnum 
per Anatolium consuluerant, hujus erroris patronos 
censuerit : quando Gregorius ipse contrarium in- 
nuat lib. x, episi. 35 et 29, ad Eulogium. Sed et 
posiremnn, hoc Domini verbum, ad Lazari sorores 

odosio Themistius ohjecerat, ut tradit Liberatus 
cap. 19. Monachi itaque illi Aguoetarum momenta 
ad papam detulerint potius, quam propugnarint. 

(53) Leontius narrat nonnullos ex Acephalis, 


qui a Petro Mongo defecerant, oblationes i& Col- 

lectis non fecisse, sed ex symbolis, quz» Dioseorus 

olim sacraverat, erasas particulas semel in anno 
die Paschatis sumere corsuessc. Admistam parti- 
culis istis similam, ἃ qua Semidalite audierint, 
apud unum Damascenum reperi. Semidalitarum 
meminit Anastasius Sinaita in ᾿Οδηγῷ, cap. 10. 
Barsanuphiani vero dicti sunt a Barsanuphio quo- 
dam, quem per summum nefas episcopum crearunt; 
consimili, ut recor, rita, quo Acephalorum alii 
Jsaiam nescio, quem. imposita Epiphanii (vel, αἱ 
aliqui volunt, Eusebii) episcopi cujusdam de Palz- 
stina manu, ceu legitime ordinatum habuerunt : a 
quo et Isaianitze vocati sunt. Hzc memorat Timo- 
theus CP. Circa szculi noni initium Barsanuphiani 
cum duobus episcopis suis Marco Alexandrino 
Jacobitarum patriarchze se dediderunt, quemadmo- 
dum refert auctor Chronici patriarcharum Alexan- 
dri» et Elmakinus, lib. n Hist. Sarac, p. 122. Multi 
scriptores alii Barsanuphitarum meminere. 

(64) Hicetas, nisi ceteroqui orthodoxi dicerentur, 
Massalianos illos esse statuerem, quos. Χορευτάς, 
vocitatus refert Timotheus CP. Nomina quippe 
Hicetarum et Euchetarum idem Graecis sonant. 
Meletianos etiam in synaxibus choreas agere $0- 
litos, ex Theodorelo diximus. 


757 


DE HERESIBUS LIBER. 


59 


φέρουσι μετὰ χορείας τινὸς καὶ ὀρχήσεως, μιμούμε- A hymnos Deo cum Οἰογοᾶ et tripudiis offerant; 
vot ὡσανεὶ τὸν χορὸν ἐχείνων ἐπὶ Μωῦσέως συνανα- Chorum illum imitantes, qui Moyse duce con- 


στάντα ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ τῶν Αἰγυπτίων, τῇ ἐν τῇ 
Ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ Teyovola. 

πη΄. Γνωσιμάχοι " οἱ πάσῃ γνώσει τοῦ Χριστια- 
νισμοῦ ἀντιπίπτοντες, ἐν τῷ λέγειν αὐτοὺς, ὅτι πε- 
ρισσόν τι ποιοῦσιν οἱ γνώσεις τινὰς ἐχξητοῦντες ἐν 
«κοῖς θείαις Γραφαῖς. Οὐδὲν γὰρ ἄλλο ζητεῖ ὁ Θεὸς 
παρὰ Χριστιανοῦ, εἰ μὴ πράξεις καλάς * ἀγαθὸν οὖν 
ἐστι μᾶλλον ἀπλουστέρως τινὰ πορεύεσθαι, καὶ 
μηδὲν δόγμα γνωστιχῆς πραγματείας πολυπραγμο- 
veiv. 

vU. Ἡλιοτροπῖται " οἱ τὰς λεγομένας ἡλιοτρό- 
πους βοτάνας ταῖς ἀχτῖσι τοῦ ἡλίου συμπεριφερομέ- 
νας, λέγοντες δύναμίν τινα θείαν ἔχειν, τὴν τὰς 
τοιαύτας περιφορὰς ἐργαζομένην ἐν αὐταῖς " xal ὡς 
διὰ τοῦτο τιμᾷν αὐτοὺς ἐθέλοντες, μὴ συνιέντες τὴν 
μηνυθεῖσαν κίνησιν αὐτῶν φυσιχὴν τινα ὑπάρχειν. 

ν΄. Θνητοψυχῖται (65) οἱ τὴν ἀνθρωπείαν ψυχὴν 
εἰσάγοντες ὁμοίαν τῆς τῶν κτηνῶν, xai τῷ σώματι 
λέγοντες συναπόλλυσϑαι αὐτὴν. 

ι.2’, ᾿Αγονυχλῖται" οἱ ἐν παντὶ χαιρῷ τῶν προῦ- 
εὐχῶν γόνυ μὴ θέλογτες χλίνειν ἀλλ’ ἑστῶτες ἀεὶ 
τὰς προσευχὰς ποιούμενοι. . 

β΄. θεοχαταγνῶσται, οἱ xal βλάσφημοι" ol ἕν 
τισι λόγοις xal πράγμασι, τῶν τε ἀναχειμένων αὐτῷ 
ἁγίων προσώπων, χαὶ τῶν θείων Γραφῶν χαταγι- 
νώσχειν πειρώμενοι, τολμηροί τινες χαὶ βλάσφημοι 
ὑπάρχοντες. 


ιἰΚ΄. Χριστολύται (68): οἱ λέγοντες τὸν Κύριον ἡμῶν 
Ἰησοῦν Χριστὸν μετὰ τὴν ix. νεχρῶν ἀνάστασιν τὸ 
ἔμψυχον σῶμα αὑτοῦ κάτω λελοιπέναι, καὶ γυμνῇ 
«ἢ θεότητι ἀνεληλυθέναι εἰς τοὺς οὐρανούς. 


KU. Ἐθνόφρονες " οἱ ταῖς συνηθείαις τῶν ἐθνῶν 
ἔπαχολουθοῦντες, Χριστιανοὶ τἄλλα ὑπάρχοντες " 
οἵτινες παρεισάγουσι γένεσιν, καὶ τύχην, καὶ εἶμαρ- 
μένην, πᾶσάν τε τὴν ἀστρονομίαν χαὶ ἀστρολογίαν 
παραδεχόμενοι, καὶ πᾶσαν μαντείαν, καὶ ὀρνιθοσχο- 
“«ἰαν " καὶ οἰωνισμοῖς, χαὶ ἀποτροπιασμοῖς, καὶ χλῃ- 
δονισμοῖς, xal τερατοσχοπίαις, xal ἐπαοιδαῖς, xai 
tole ὁμοίοις μύθοις ἀσεθῶν, τῇ τε λοιπῇ συνηθείᾳ 
τῶν ἐθνῶν προσανέχοντες, xaX ἑορτάς τινας Ἑλληνι- 


flatus est, cum Agyptii in mari Rubro submersi 
periere. 

88. Gnosimachi sunt, qui omni Christians reli- 
gionis cognitioni ac scientie iia adversantur, ut 
supervacaneum eorum laborem esse dicant, qui ex 
Scripturis divinis cognitiones aliquas exquirunt ; 
nempe cum Deus prster bona opera a Christianis 
nihil aliud exigat. Przstare itaque ut quis simpli- 
cius incedat, nullumque dogma ad scientiam aMi- 
nens curiosius scrutetur. E 

89. Heliotropite sunt, qui iis in herbis, quo 
golem ejusque radios sequuntur, inesse vim quam- 
dam divinam dicunt, qua ejusmodi conversiones in 
illis efficiantur : quamobrem cultum eis adhiberi 
volunt; nec intelligunt motum qui in his animad- 
vertitur, naturalem esse. 

90. Thnetopsychite, animam humanam similem 
animz pecudum inducunt, eamque aiunt cum cor- 
pore perire. | 

91. Agonyclitz sunt, qui nulIo tempore orantes. 
genuflectere volunt ac provolvi, sed semper orant 
stantes. 

92. Theocatagnoste, id est Dei reprehensores, 
qui et blasphemi; ii sunt qui in verbis quibusdam. 
gestisque Domini nosiri Dei, ipsique dicatarum 
personarum sanctarum-, necnon Scripturarum 
sacrarum audent inferre crimen , temerarii homi- 


C nes ac maledici. 


95. Christolyta, seu Christum solventes, . sunt: 
qui Dominum nostrum Jesum Christum aiunt, 
posteaquam surrexit a mortuis, relicto in terre 
animato corpore, nuda solaque deitate ad coelos 
ascendisse. 

94. Etbnophrones, qui, cum gentium institufa 
ac mores sequantur, ceteroqui Christiani exsistunt 
Hi genesim inducunt, fortunamque et fatum-: 
omnem asironomiam asirologiamque suscipiunt ; 
omnem etiam divinationem et auguria: auspiciis 
attendunt, expiamentis, ominibus, portentis, vene- 
ficiie, et similibus aliis impiorum fabulis, ac st 
qvid gentilium meribus inolevit. Quin. et Genti- 
lium festa aliqua venerationi 109 habent, 


xig τιμῶντες, ἡμέρας τε αὖθις, xal μῆνας, xat D diesque rursus et menses observant, et tempora et 


χαιροὺς, xat ἐνιαυτοὺς παρατηρούμενοι. 
(ε΄. Δονατιχοί 9 (67): οἱ ἀττὸ Δονάτου τινὸς ἐν 


annos. 
95. Donatiste, a Donato quodam in.Africa ortum 


VARLE LECTIONES. 


* ἢ. 2508 Δονατιανοί. Theodoretus vero Δονατισταί. 


NOTE. 


(65) De Thnetopsychitis nibil diserte auctorcs tra- 
dunt. Eusebius l. v1 Hist., cap. 58, in Arabia lizre- 
{1605 exstitisse narrat, qui agsererent animam una 
cuni corporibus interire, resurrectionis vero tem- 
pore cum corpore denuo excitandam : quos in fre- 
quenti synodo confutavit Origenes, et ad sanitatem 
reduxit, Arabicos illos vocant Augustinus, Prz- 
destinatianus et Isoderus. 

(66) De Christolytis Noster iisdem verbis scribit, 

"ibus Constantinus Copronymus, cujus textum 
icephorus CP. recitat Anihirr. 1, cap. δέ. Videntur 


ambo hac hausisse ex velustiore auetore. Chri- 
slolyta fuit Stepbanus Gobarus, qui Christum non 
venturum in carne ut homines judicet, sed nuda 
divinitate, docuisse fertur apud. Phot. cod. . 
Christolyte erant Eutychiani illi, qui apud Theo- 
doretum, dial. 2, Christum, nosita bumanitate, in 
colum abiisse faterentur.. 

(67) Donatistz: Nestorio longe vetustiores sunt. 
Solemne ipsis .non erat ante perceptionem Eucha- 
visti 0s iariyris cujuspiam osculari. Hoc sela 
Lucilla femina factitavit ; qua cum a Cecilia dia- 


1-9 


S. JUANNIS DAMASCENI 160 


habuerunt. [5 iradebat illis os quoddam, quod A ᾿Ατριχῇ ἐναρξάμενο!. τοῦ παραδεζωχότος αὑτοῖς 


manu tenentes prius oscularentur, quam sacrorum 
inysteriorum et donorum participes essent, quo- 
tiescunque illa offerenda forent. 


96. Ethicoproscoptz sunt, qui circa mores, seu 

.Ferum agendarum scientiam errant; ac moralia 

quedam laude digna criminantur : quzdam vero 
digna vituperio sectantur ut bona. 

97. Parermeneutz sunt, qui nonnulla divinarum 
Scripturarum tam Veteris, quam Novi Testamenii 
capita perperam interpretantur, inque subm scopum 
detorquent ; ita affecti ut plerasque accuratas, ac 
quibus nibil insit quod quis jure criminetur, in- 
terpretationes eontentionis studio rejiciant, pre 
nimía quadam imperitia, judieiique deficientia : 
quare nec intelligunt hac ratione nounulla se bz- 
reticorum dogmata confirmare. 

98. Lampetiani, sic appella& a Lampetio quo- 
dam. Mi volentibus in sociefate el ecnobiis vitam 
agere, quod cuique libitum fuerit, probaveritque, 
colere concedunt ; quemque arriserit habitum in- 
ducre, Neque enim deceat, inquiunt, ut Christianus 
vi quidqgam facere cogatur, quando scriptum est : 
Voluntar ie sacrificabo tibi *. Et rursum, quia ez vo- 
luntate mea confitebor. illi *. Quinimo nonnulli as- 
serunt eos permittere naturalibus affectionibus 


indulgeri, nce velle eis repugnari, tanquam natara 


* Psal. Lin, 8. * Psal. xxvii, 7, 


ὀστοῦ κι ἐπὶ qst; αὑτῶν χρατοῦντας, τοῦτο πρό- 
περὸν ἀπτπάξεσθαι, xai ττηνιχαῦτα τῆς προστορᾶς 
τῶν ἁγιατμάτων μετέχειν, ἐνίχα μέλλει ταῦτα προ:- 
χομίζεσθαι. 

-τ΄. Ἠθιχοκροτχόπται" οἱ ἐν τῇ ἐθιχῇ, ἔγουν 
πραχτιχῆ, προσχήόπτοντες, xai Eva μὲν δόγματα 
αὐτῆς ἐπλινετὰ ὑπάρχοντα διαβάλλοντες, τινὰ δὲ 
ψεχτὰ ὄντα ὡς χρηστὰ μετιόντες. 

ιζ΄’, Παρερμηνευταί" οἱ τινὰ χεφάλαια τῶν θείων 
Γραφῶν, τῆς τε Παλαιᾶς xai Νέας Διαθήέχης, παρερ- 
μηνεύοντες, xaX πρὸς τὸν οἰχεῖον σχοπὸν αὐτὰ μεθ- 
οδεύοντες " ἐμοιλονείχως δὲ παρὰ τὰς πολλὰς τῶν 
ἀχριδῶν χαὶ ἀνεπιλήπτων ἐρμηνειῶν διαχείμενοι, ἐξ 
ἰδιωτείας τινὸς xaX ἀδιαχρ'σίας τοῦτο πάσχουσιν P, 


Β βεθαιοῦν δὲ ἐντεῦθεν αὐτοὺς χαὶ ἔνια τῶν αἱρετιχῶν 


δογμάτων μὴ ἐπιστάμενοι. 


Ly. Λαμκπετιανοῖ οἱ ἀπὸ Λαμπετίο) τινὸς οὕτω 
προσαγορευόμενοι 4 (68), οἴτινες τοῖς βουλομένοις tx 
τὸ αὐτὸ ζῆν, καὶ ἐν χοινοδίοις διάγειν, ἐπιτρέπουσιν 
ἑχάστῳ οἵαν ἂν ἐθέλῃ καὶ δοχιμάζῃ * πολιτείαν ταύ- 
τὴν μετιέναι, xal ὃ προαιρεῖται σχῆμα ἀμφιέννυ- 
σθαι. Οὐδὲν γάρ φησιν, ἐναγχασμένως ποιεῖν τὸν 
Χριστιανόν " ὅτι γέγραπται" 'Εχουσίως θύσω σοι. 
Καὶ πάλιν’ "Ex θειήματός μου ὁμολογήσομαι αὺὑ- 
τῷ. Ἐπιτρέπουσι δὲ, ὥς φασί τινες, καὶ φυτιχοῖς 
πάθεσι χώραν διδόναι, καὶ μὴ ἀνθίστασθαι αὑτοῖς, 


VARLE LECTIONES 


» Sic ἢ, 2508, alii πάσχοντες. Omnes habent βεδαιοῦν, preter S. Hil. in. quo ex emend. fegitur 


δαιοῦντες 
οχιμάζοι. R. 4 ἐθέλει, καὶ δοχιμάζει. 


Sic vetus interp frmantes auiem. « R. 9508 χαλουμένον. 


r August. S. Hil. ἐθέλοι, xol 


NOTE. 
eono, qui posthac Carthaginensis episcopus fuit, C Hier. Sophronius, epist. a1 Serg. Lampetium τῶν 


idcireo reprehens» esset, Donati schisma adversus 
ipsum fovit. Theodoretus Donatistis omnibus atLri- 
buit, quod soli Circumcelliones, sive Circuitores, 
smenti furore patrarent, se martyrii prztextu pr:e- 
eipites dando. Melius Epiphanins , hzres. 59, scri- 
bit Donatistas, ut et Catharos, ab Eeclesia segre- 
gatos esse, quod lapsos communione ex toto arce- 
rent, Theodoretus »dditeos Ariano errori consen- 
sisse. Verum, licet Hilarius in Fragm. narret, Do- 
natistas cum Euscbianis Philippopolii convenisse, 
nonpullaque Donatus, Hieronymo teste, scripserit 
in lib. De Spiritu sancto, Arii doctrinze consenta- 
yea : attamen. Augustinus lih. De heres. fatetur, 
Donstistarum | multitudinem in. ejusmodi errorem 
intentam non esse, nec queimnquam ex eis reperiri, 
qui Donatum hoc sensisse noverit. Greci vulgo 
exspitant, ubi res Latinorum tradunt, ut Latini, 
cum res Grecorum. Sic Timotheus Pelagianos Ma- 
niclaismi reos facit; cum , si ἀπάθειαν demas, 
quam utrique ostentarent, nihil inter ipsos com- 
muue fuerit, Sed codem modo Joannes Antioch. 
cum suis Cyrillum accasarat, quod faveret Pela- 
gianis, qui e(. Euchete, et Enthusiaste nominantur, 
Mquiunt : quam vero Eucbete ἃ Pelagianis discre- 
parent, exepta rursui ἀπαθείᾳ, compertum est 
eruditis, Ad Manichaos propius accessisse Massa- 
ljanog ostendimus. 

' (08) Timotheus semel iterumque Laimnpetianis 
jungit, ut ex Maximo in c. 6 Dionys. Be eccl. 


Μαρχιωνιστῶν (leg. Μαρχιανιστῶν ) ἕξαρχον, Mar- 
cianistarum antesignanum facit. Photius itidem cod. 
53. ubi alia tradit, qua hic recitare non refert. Ad- 
dit euin scripsisse librum, cujus titulus esset Δια- 
0f», Testamentum, quod Severus presbyter, qvi 
postea Antiochenam sedem invasit, confutarit, at- 
ue Alphium Rhinocorurz cpiscopum ἃ Timotheo 
Alexandriz episcopo (Monophliysita) depositum esse, 
quia defensionem illius susceperat. Lampetius ita- 
que Marciano, qui sub Justiniano 1 innotuit, anti- 
quior est, et quinto szculo vixit. Noster ait, Lam- 
petianos qua'dam sentire qua affinia sunt eorum, qui 
Aeriani nominantur. Emeudo, τῶν 'Acptavov, qui 
Aeriani, quorum mores Lampetius ximulatus sit. 
Nam Aerius et Eustathius Sebastenus a Massalianis 
non valde dissidebant. Quinimo, juxta Pliilastrium, 
Aeriani in Pamphylia prognati sunt, in qua Massa- 
liani invaluere. Quocirca ad hec caput dixi perti- 


p nere, quz emendator cod. S. Hil. capiti De Mono- 


theletis per oscitantiam adjecit de Eustathianis. 
Nam quaest. Anastas. 80, Eustathiani Lampetianis 
et Massalianis accensentur : Quidam jejunant , in- 
quit, ài» Sabbato et Dominica secundum doctrinam 
Εὐσταθεανῶν xal Μαρχιωνιστῶν ( emend. ex mss. 
Μαρχιανιστῶν), Λαμπετιανῶν, xa MacsaAu vov, 
Eustathianorum, Marcianistarum, Lampetianorum et 
M assalianorum. Eustathium Aerio recentiorem ΠΟΙ." 


dum reperi. 


761 


DE FLBRESIBUS LIBER. 


"702 


ὡς τῆς φύσεως οὕτως ἀπαιτούσης " καὶ ἕτερά τινα A hoc exigat. Feruntur quzdam alia sentire, quac 


παραπλησίως τῶν ὀνομαζομένων Ἀρειανῶν * λέγόν- 
ται φρονεῖν, [᾿Απὸ τούτων Εὐστάθιός τις ἀνεφάνη, 
ἐξ οὗ Εὐσταθιανοί 1.) 


Αὗται μέχρι τῶν Ἡρακλείου xpdvor s. 


καὶ πλεονεξίαις, καὶ τοῖς ἄλλοις ἐντρίδονται βιωτι- 


οἱ τεθαμδωμένοι, καὶ τῇ ἑαυτῶν ἁπλότητι πορευόμε- 
* Rom. ji, 25. 





Honorius papa, repetitis ad Sergium litteris; nec 
Sophromii, qui proditam fidem querebatur, legatos 
dimisit, nisi pollicitos unius ac duarum aci 

relies . Nihilominus Sergius, Pyr 

ali actionem et voluntatem unam ini 
tebant : quorum sensum Combefisius sic edisseruit, 
W nec divinam volendi facultatem , nec. humanam 












affinia sint. placitis eorum, qui dicuntur Aeriani 
[ex his Eustathius quidam prodiit, a quo Eusta- 
thiani!. 


Hactenus. hareses, que usque.ad. Heraclii. tempora. 
ezetiterunt. 


tes ; mercatibus, lucris, aliisque secularibus nego- 
liis vacant, et vitam agunt a ratione prorsus dis- 
sentaneam, ut ea opere destruant, quie sermoni- 
bus nituntur astruere; adeoque pravaricatores 
flunt secundum sententiam Apostoli "*. Nam, ta- 
metsi sunt monachi, eL sub clero constituti, voce 
quidem Deum honorant, opere autem contem- 





Hil. emendatoris manu adjecta hzrest 
ἃ Titulem hunc solus habet cod. R. 2508. 
ip aliis abest. 





» adimerent, sed humanam, ob penitissimam 
^m cua divina dicendam proprie voluntatem 
se censerent, quie diving iastrumentum fue- 
divina ὑποστατική, persona voluntas, et ve 
» principalis, et quemadmodum cause prin- 
1 ingirumenti una est actio, ita divinitalis et 
atis. Sic plane Sergius ad Honorium scri- 
: sic Theodorus Pharanita, et quorum 
'ecitantur in sexta synodo. Cum Combelisio 
᾿ς Petavius convenit t. IV Theol. dogm. lib. 
0, n. 1; et lib. viu, c. 6, n. 5. Hicerror cum 
üilippico imp. reerudvisset iterum, mox exo- 
preterquam apud Jacobitàs. Eutychius qui- 
lexandr. t. Ml Anm. pag. 190, erroris hujus 
em fuisse narrat Maronem quemdam mona- 
alumnum monasterii urbis llama, a quo Mo- 
ele deinceps in Oriente appellati sint Maro- 
Quod nonnihil di is habel, quippe cum. 
masceni epistola de hymno Trisagio certum 
sius ztate Maronitas puros putos Monoj-hy- 
"wise, imo οἱ 'Tleopaschitas, ut suo loco aid- 
tur. Insuper in opusculo 'De recip. heret., 
ub olei CP. nomine Conbelisius 
II Auct., Maronit:e dicuntur quartam, quinta 
el sextam synodos abnegare, cum sextam duntaxat 
Monotheletz? repudiarent. Ceterum. fabulosum non 
exse Athanasii Jacabitae eum Ieraclio congressum 
alibi adversus elariss. Pagium p us, addu- 
cto prolixo. fi entó operis Eubuli: Lystrorum 
episcopi adversus. libellum, quem Athanasius isto 
jmperatori porrex 

















































703 


S. JOANNIS DAMASCENI 


764 


nunt. Porro homines quidam illos sequuntur, A vot. Οἱ δέ γε τρόφιμοι τῆς Ἐχχλησίας, τοὺς μὲν ic- 


velut stupore attóniti, ambulantes in simplicitate 
sua. Ceterum genuini Ecclesi: alumni, sacros 
quidem canones colunt, ut tamen quz ad eos spe- 
ciant, episcoporum przpositorumque judicio per- 
mittant ; atque ita illos opere observant, quos ordi- 
nis conservandi gratia impense venerantur.] 

101. Sed et hactenus viget populorum seductrix, 
Ismaelitarum superstitio quee Antichristi adventum 
antevertit. Ducere originem fertur ab Ismaele, quem 
Abraham ex Agar suscepit : quamobrem Ismae- 
litze vulgo Agareni 111 cognominantur. Saracenos 
&utem eos vocitant, quasi τῆς Σάῤῥας xsvooz , id 
est Ὁ Sarra vacuos, propterea quod Agar angelo 
responderit, Sarra vacuam me dimisit. Hi idolola- 
trie addicti cum essent, stellam matutinam adora- 
bant, ac Venerem, quam et Chabar, quod Magnam 
sonat, lingua sua appellant. Usque ad Heraclii 
tempora palam est eos idola coluisse : inde autem 
ad nostram usque ziatem falsus illis exortus est 


ροὺς σέδουσι xavóvac* τὰ δὲ τούτοις συντείνοντα, 
ἐπισχόποις xal προεστῶσι παραχωροῦντες, αὐτοὶ 
μάλα περιέπουσιν ἔργῳ, τούτους δι' εὐταξίας ὑπερ- 
τιμῶντες.] 


ρα’. Ἔστι δὲ χαὶ fj μέχρι τοῦ νῦν χρατοῦσχ Aao- 
πλάνος σ“χεία τῶν Ἰσμαηλιτῶν (70), πρόδρομος οὖσα 
τοῦ ᾿Αντιχρίστου. Κατάγεται δὲ ἀπὸ Ἰσμαὴλ, τοῦ 
ix τῆς ᾿Αγὰρ τεχθέντος τῷ ᾿Αδραάμ * διόπερ "Aqa- 
ρηνοὶ xaX Ἰσμαηλῖται προσαγορεύονται. Σαραχγηνοὺς 
δὲ αὑτοὺς χαλοῦσιν, ὡς Ex τῆς Σάῤῥας χενοὺς, διὰ τὸ 


᾿ εἰρῆσθαι. ὑπὸ τῆς ᾿Αγὰρ τῷ ἀγγέλῳ Eóffa κενήν 


[i8 ἀπέλυσεν, Οὗτοι μὲν οὖν εἰδωλολατρήσαντες καὶ 
προσχυνήσαντες τῷ ἑωσφόρῳ ἄστρῳ, xal τῇ 'Agpo- 
δίτῃ, ἣν δὴ καὶ Χαδὰρ x τῇ ἑαυτῶν ἐπωνόμασαν 
γλώσσῃ. ὅπερ σημαίνει μεγάλη" ἕως μὲν οὖν τῶν 
'HpaxAelou χρόνων προφανῶς εἰδωλολάτρουν. ᾿ΑΦ᾽ 
οὗ χρόνου xaX δεῦρο ψευδοπροφήτης αὐτοῖς ἀνεφῦ τ, 


ΥΑΒΙΖ LECTIONES. 


X Á!s, Xa6£p. 


v 


(70) De Mohammedanis accuratius Noster scri- 
psit, quam alii Graeci. Attamen concedendum non 
est Σαραχηνοὺς ita dictos esse, quasi Ex τῆς Σάῤῥας 
κενοὺς, ceu Agar Isniaelis parens cum ab Abrahamo 
pelleretur, sic locuta fuerit, Sara me vacuam emi- 
st. Hoc enim Scriptura non tradit: Hieronymus 
quoque in c. xxv Ezech. et Sozomenus, lib. vt, c. 
18, illos a Sata nuncupatos dixerunt. Verum Sarace- 
norum nomen Arabicum est, non a voce Atabica Sa- 
rac, [uratusest ; quia Árabes latrociniis vivunt, sed a 
Sharac, oriws est, eo quod Orientis partes in- 
colant : quo sensu Hebrzeis vocabantur 122. 


Orientales. Stephanus De urb., eos ab urbe Naraca 
nominatos ait, cui favet Ptolemzus, lib. v, cap. 17. 
Pocokius , in Specim. hist. Arab. p. 111 et seqq. 
ostquam ostendit contra Graeculos, Veneris stel- 
am a Mohammedanis non coli, quam Chaber, id 
est magnam, appellent, sic concludit : « Rectius 
ergo Joannes Damascenus, qui usque ad Heraclium 
cultum ab illis Luciferi, seu Veneris sidus, et Cha- 
bar, id est. magnum dictum, et a Mohammede cul- 
tus priores abolitos asserit. Venerem Uraniam, seu 
ealestem, priscorum Arabium, numen fuisse tradit 
Herodotus lib. 1 et ri, atque Alittam, vel Alilat vo- 
citatum. Hujus cultus meminit Mohammedes sur. 
b35 : Annon vidistis Alatam, et Huzzam, εἰ Me- 
nuam, tria falsa numina. De hac aliisque Arabum 
diis multis erudite Pocokius agit loc. cit. Moham- 
medes in nova religione struenda consortes habuit 
Judeum, et monachum, quem Noster Arianum 
fuisse scribit, Nestoriauum alii, Ricoldus, ex Sara- 
cenorum ntique scriniis, Jacohitam. At potiores in 
cudendo Alcorano partes Jud:zeus habuit. Nam pra- 
ter pauca, quae ex spuriis Gnosticorum Evange- 
Jiis transumpta sunt, totus hic liber Thalmudista- 
rum et Medrashitarum nugis constat. Christia- 
nos haud secus ac gentiles, Sociatores, passim vo- 
cat, ac si Trinitatis fide Deo consortes attribuant. 
At egregius vates. Mariam Domini matrem inter 
rsonas Trinitatis censeri scribit, sur. 5. ld quod 
orsan ex Evangelio secundum, Hebr:eos accep-rat, 
u5i legebatur : Modo arripuit me mater mea Spiri- 
(5 sanclus, Ceterum, sur. 3 et alibi, Jesum nuucu- 
pat, Verbum Dei , Spiritum Dei, prophetarum exi- 
mium, ex Maria Virgine, Aaronis Moysisque sorore, 


C 


D 


NOT &. 


natum, qui miracula ἃ tenera state ediderit (illa 
utique quz in libro De infantia Salvatoris leguntur), 
quique minime sit passus, sed altero in ejus locum 
subjecto, illzsus ad coelos evaserit. (Sur. 22.) Fanum 
Mecchanum (Caabam dicunt), ad quod Arabes undi- 
quequotannis conveniebant, ab exordio rerum fuisse 
exstructum finxit, unique Deo O. M. consecratum, 
instauratum vero ab Abrahamo et. I[smaele post di- 
Iuvium, posthac idolorum superstitione pollutum : 
lapidem illum quadratum, quem uti numen hacte- 
nus coluerant ( id quod nec Clementem Alex. latuit 
jn Protreptico), ccelo demissum esse; in altero [2- 
pide, qui in Caabe atrio jacet, vestig!a Abrahami 
impressa esse divinitus, quando ex Agare Ismaelem 
genuit. Hac in xde in supremi rerum auctoris ho- 
norem priscas solemnitates habendas, sacrificium 

ragendum camele feminz. Se porro Arabibus 
inc annuntiare, qui ex ipsorum gente electus esset 

stremus prophetarum. Fidelibus suis amenissima 
[oca destinari post. communem resurredinem, in 
quihus ommigenis deliciis corporalibus af&uant 
( sur. 2, 44, 56, 76, et alibi) haud secus ac Cerin- 
thus in millenario Christi regno fore pollicitus erat. 
Sunt qui voluptates istas ad sensum. allegoricum 
trahant. At propheize sui voces nativo Sensu acce 
pere commentatores illius quos Maraccius , ἸᾺ 
Adnot. ad sur. 2 et in Prodromis, citat. Omnia qve 
Noster refert de porlentosa illa camelo, roa 
exstant in Alcorano, sed expositores ejus tradide- 
runt, ut colligitur ex Maraccio in sur. 7, et part. 
iv, Prodr. p. 95. In illo quoque libro nibil de cir- 
cumcidendis feminis praescribit Mohaminedes, sed 
priscum hunc Arabum norem commendavit his 
verbis, qua Pocokius recitat, p. 519 : Circumctsto 
viris lege praecipitur, (eminis est honorabilis. Vini 
potu suos. interdixit, eadem fere menie atque Gno- 
stici. Discrimen ciborum mundorum ab immundis, 
sola porcina et morticina carne vetita, sustulit ; 
contra ac consuesse olim Arabes testatur )pse, sur. 
6; et Sozomenus, lib. vi, c. 98. Ad instar Gnosti- 
corum paradisuw Eden in ccelis locavit. Plura non 
addo, qua& passim obvia sint. Obiit anno (51, el 
lumi sepultus jacet. Yatrebi, seu Medin:e; nec ntsl 
Meccana peregrinatione peracta, sepulcrum cjus 
Musulnmani invisunt. 


165 


DE H/ERESIBUS LIBER. 


166 


Μαμὲδ ἐπονομαζόμενος, ὃς τῇ τε Παλαιᾷ xoi Νέᾳ A vates, Mamed nomine; qui cum in libros Veteris 


Διαθήχῃ περιτυχὼν, ὁμοίως δῆθεν  "Apstavip mpoa- 
ομιλήσας μοναχῷ Υ, ἰδίαν συνεστήσατο αἵρεσιν. Καὶ 
προφάσει τὸ δοχεῖν θεοσεδείας τὸ ἔθνος εἰσποιησάμε- 
νος, ἐξ οὐρανοῦ γραφὴν κατενεχθῆναι bm αὐτὸν δια- 
θρυλλεῖ. Τινὰ οὖν συντάγματα ἐν τῷ παρ᾽ αὐτοῦ βι- 
δλίῳ χαράξας γέλωτος ἄξια, τὸ σέδας αὐτοῖς παρα- 
δίδωσι. 


Λέγει ἕνα Θεὸν εἶναι ποιητὴν τῶν ὅλων, μήτε γεν- 
νηθέντα, μήτε γεγεννηχότα. Λέγει τὸν Χριστὸν Λόγον 
εἶναι τοῦ Θεοῦ, χαὶ πνεῦμα αὐτοῦ, χτιστὸν δὲ χαὶ 
δοῦλον, xal ὅτι ἐκ Μαρίας τῆς ἀδελφῆς Μωῦσέως 
xai ᾿Ααρὼν ἄνευ σπορᾶς ἐτέχθη. Ὁ γὰρ Λόγος, 
φησὶ, τοῦ θεοῦ, χαὶ τὸ Πνεῦμα εἰσῆλθεν εἰς τὴν 
Μαρίαν, χαὶ ἐγέννησε τὸν Ἰησοῦν προφήτην ὄντα, 
xai δοῦλον τοῦ Θεοῦ. Καὶ ὅτι οἱ Ἰουδαῖοι παρανομή- 
σαντες ἐθέλησαν αὐτὸν σταυρῶσαι, καὶ χρατήσαντες 
ἐσταύρωσαν τὴν σχιὰν αὐτοῦ αὐτὸς δὲ ὁ Χριστὸς 
οὐχ ἐσταυρώθη, φησὶν, οὔτε ἀπέθανεν * ὁ γὰρ θεὸς 
ἔλαθεν αὑτὸν πρὸς ἑαυτὸν εἰς, τὸν οὐρανὸν διὰ τὸ φ:- 
λεῖν αὐτόν. Καὶ τοῦτο λέγει, ὅτι, τοῦ Χριστοῦ ἀνελ- 
θόντος εἰς τοὺς οὐρανοὺ;, ἐπηρώτησεν αὐτὸν ὁ Θεὸς 
λέγων" Ὧ Ἰησοῦ, σὺ εἶπας, ὅτι Σ « Υἱός εἶμι τοῦ 
Θεοῦ, καὶ Θεός ; » Καὶ ἀπεχρίθη, φησὶν, ὁ Ἰησοῦς" 
« Ἵλεώς μοι, Κύριε" σὺ οἷδας ὅτι οὐχ εἶπον, οὐδὲ 
ὑπερηφανῶ εἶναι δοῦλός σου " ἀλλ’ ἄνθρωποι οἱ πα- 
ραθάται ἔγραψαν, ὅτι εἶπον τὸν λόγον τοῦτον, xai 
ἐψεύσαντο κατ᾽ ἐμοῦ, χαὶ εἰσὶ πεπλανημένοι. » Καὶ 
ἀπεχρίθη, xal φησιν αὐτῷ ὁ Θεός « Οἶδα ὅτι σὺ οὐχ 
ἔλεγες τὸν λόγον τοῦτον. » Καὶ ἄλλα πολλὰ τερατο- 

λογῶν ἐν τῇ τοιαύτῃ συγγραφῇ γέλωτος ἄξια, ταύτην 
πρὸς Θεοῦ ἐπ᾽ αὐτὸν 4 χατενεχθῆναι φρυάττεται. 
Ἡμῶν δὲ λεγόντων - Καὶ τίς ἐστιν ὁ μαρτυρῶν, ὅτι 
γραφὴν αὐτῷ δέδωχεν ὁ Θεός ; χαὶ τίς τῶν προφητῶν 
προεῖπεν ὅτι τοιοῦτος ἀνίσταται προφήτης ; xai δια- 
πορηύντων αὐτῶν, ὡς ὁ Μωῦσῆς τοῦ Θεοῦ χατὰ τὸ 
Σινὰ ὄρος ἐπ᾽ ὄγεω; παντὸς τοῦ λαοῦ, [ 5b ἐν νεφέλῃ, 
καὶ πυρὶ, καὶ γνόφῳ, καὶ θυέλλῃ φανέντος ἐδέξατο 
τὸν νόμον. Καὶ ὅτι πάντες οἱ προφῆται, ἀπὸ Μωῦ- 
σέως χαὶ χαθεξῇς ἀρξάμενοι, περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ 
παρουσίας προηγόρευσαν, καὶ ὅτι Θεὸς ὁ Χριστὸς, 
xaX Θεοῦ Υἱὸς σαρχούμενος ἥξει, xal σταυρωθησό- 
μενος, xal θνήσχων *, χαὶ ἀναστησόμενος" χαὶ ὅτι 


χριτὴς οὗτος ζώντων xal vexpüv* xal λεγόντων D 


ἡμῶν, Πῶς οὐχ οὕτως ἦλθεν ὁ προφήτης ὑμῶν, ἄλλων 
μαρτυρούντων περὶ αὐτοῦ, οὐδὲ παρόντων ὑμῶν, ὃ 
Θεὸς, ὡς τῷ Μωῦστεϊῖ βλέποντος τοῦ λαοῦ, χαπνιζο- 
μένου ὄρους δέδωχε τὸν νόμον, χἀχείνῳ τὴν γραφὴν, 
fjv φατε, παρέσχεν, ἵνα xal ὑμεῖς τὸ βέδαιον ἔχητε : 
ἀποχρίνονται, ὅτι ὁ Θεὸς ὅσα θέλει ποιεῖ. Τοῦτο xal 


Novique Testamenti incidisset, liobitis cum Ariano . 
quodam monacho colloquiis, propriam sectam con- 
didit. Tum conciliato sibi gentis favore per reli- 
gionis et pietatis larvam, scripta sibi delata esse 
de celo, missaque a Deo predicavit. Quocirea, 
exaratis in libro suo lucubratiunculis quibusdam 
risu dignissimis, hunc illis cólendi Dei ritum 
tradit. 

Unum Deum ponit universi auctorem, qui nec 
genitus sit, nec genuerit (Sar. 2-4). Christum au- 
tem Dei Verbum esse dicit, ejusque spiritum, sed 
creatum et servum, ex Maria sorore Moysis e$ 
Aaron sine semine natum. Verbum quippe Dei, 
inquit, cum in Mariam introiisset, Jcsum genuit, 
qui propheta et. Dei servus fnit. Hune cum Judzi 
per summum nefas in crucem agere voluissent, 
apprehendissentque, ipsius quidem umbram dt- 
fixerunt cruci (Sur. 5-4) : Christus vero nec crucem 
nec mortem subiit. Eum quippe Deus, quia sihi cha- 
rissimus erat, transtulerat in ccelum. Illud etiam 
narrat (Sur. 4), Christum, cum in coelum ascen- 
dissct, interrogatum a Deo fuisse, num se Pei Fi- 
lium esse díxisset : Jesuni vero hoc modo respon- 
disse : « Propitius mihi sis, Domine. Scis me nun- 
quam id locutum esse, neque-tuam me fastidire 
servitutem. Yerum homines improbi hoc me dixisse 
mendaciter scripserunt contra me, magnoque in 
errore versantur. » Tum Deum illi respondisse : 
« Novi te sermonem hunc minime protulisse. » . 
Alia insuper multa portento similia in hoc libro 
comminiseitur, ac plane ridicula. Hoc quidem vo- 
lumen a Deo sibi demissum gloriatur. Nos vere si 
sciscitemur, quo teste librum ille a Dco acceperit, 
qvisve prophetarum ejusmodi prophetam ersurre- 
cturum prinuntiarit ; hzesitantibus, ilis, 119 
reponimus, Moysen tunc accepisse legem in monte 
Sina, cum Deus, universo populo conspiciente [in 
nube, igne, caligine, et procella se manifestum 
praeberet, atque omnes prophetas, a Moyse et dein- 
ceps adventum Christi diu ante przdixisse, itemque 
Christum Deum, Deique Filium assumpta carne 
venturum, in crucem actum iri, moriturum esse, 
et a mortuis resurrecturum, eumdemque futurum 
vivorum et mortuorum judicem. Ab his ergo si 
quzramus, Cur non hoc modo venerit propheta 
vester, aliis ipsi testimonium perhibentibus ; quin 
nec vobis quidem cernentibus, Deus veluti Moysi, 
spectante populo et monte fumigante, legem de- 
derat, sic illi scripta, que commemoratis, tradi- 
derit, ut vos rei gestas certiores esselis ? respon- 


VARLUE LECTIONES. 


Υ Cod. R. 2508 ὃς περιτυχὼν  'E6palotg, xai X ic δῖ , t i I 
- s / ἢ ριστιανοῖς δῆθεν, χαὶ ᾿Αρειανοῖς, xaX Νεστοριανοιῖς, πᾶν- 
ταχόθεν ἕν ἀρυσάμενος, ἐξ Ἰουδαίων μὲν μοναρχίαν, ἐξ ᾿Αρειανῶν δὲ Λόγον καὶ Πνεῦμα ατιστά᾽ ἀπὸ δὲ 
d qi νθρωπολατρείαν, xat ἑαυτῷ θρησχείαν περιποιεῖται. Καὶ προφάσει δῆθεν θεοσεθείας τὸ ἔθνος 
ε onov σάμενος τῇ τε παλαιᾷ, qux adscilitia esse lector sagax persentiscet. 5 R.. 2508 τὸν λόγον τοῦτον, 
dizii Alcoa ro 20 ipm. P. AMET αὐτόν. Sic netus interpres Jfauc scilicel. scripluram, quam 
CST 1188€ Jaclat. cc ini ἢ iu 9 . 
el vet, trans. « R. 2508 τεθνηξόμενός τε. 7 que uncinis clauduntur desunt in 2 Reg 


161 


S. JOANNIS DAMASCENI 


768 


dent Deum facere quz ipsi allubuerit. ld quod nos A ἡμεῖς, φαμὲν, οἴδαμεν " ἀλλ᾽ ὅπως f) γραφὴ κατῆλθεν 


quoque profiteri dicimus : sed qua tandem ratione 
Scriptura ista ad prephetam vestrum demissa sit, 
hoc rogamus. Respondent eam super illum som- 
no quiescentem delapsam esse. Tum nos jocosum 
hoc eis objicimus : Quandoquidem scripturam ex- 
cepit dormiens, nec divini illius quidquam affla- 
tus sensit, in ipsum recte cadit tritum illud ada- 
gium *'*,] 

Rursum dem quarimus, Curnam, cum ipse in 
scriptura vestra (Sur. 4-3) vetuerit, ne quid remotis 
arbitris ageretis aut acciperetis, ab ipso tamen non 
petiistis, ut primum testes produceret, qui ipsum 
et prophetam esse pronuntiarent, atque a Deo ve- 
nisse ; utque demum doceret, quz&nam Scriptura de 
se Lestimonium tulerít ? tunc pri? pudore silent. 
Quibus merito subjungimus : Quoniam nec uxorem 
dücere vobis absque testibus licet, nec emere, nec 
acquirere, ita ut ne asinum quidem, neque jumen- 
tum fleri vestrum sine testibus sustineatis : cum- 
que uxores, possessiones et reliqua testibus adbi- 
bitis comparetis, solam fidem nihilominus οἱ scri- 
puram nallo teste suscipitis ? Nam qui vobis eam 
tradidit, nulla parte certitudinem habet. nec quis- 
quam qui ante sit Lestificatus exsislit: quinimo eum 
ille oppressus somno jaceret, eam accepit. Sed et 
hos ἑταιριστὰς, idest, Sociatores, appellant, quia 
socium inquiunt nos Deo adjungere, dicendo Chri- 
stuin esse Dei Filium, ac Deum. Quibus nos respon- 
demos, hoc a prophetis et sacra Scriptura tradi- 
Qum esse. Atqui vos prophetas recipere assevera- 
tis. Si itaque Christum Dei Filium perperam con- 
fltemur, id ipsi nos docuerunt, nobisque tradide- 


εἰς τὸν προφήτην ὑμῶν, ἐρωτῶμεν. Καὶ ἀποχρίνον- 
ται, ὅτι ἐν ὅσῳ χοιμᾶται, κατέόδη fj γραφὴ ἐπάνω 
αὐτοῦ. Καὶ τὸ γελοιῶδες πρὸς αὑτοὺς λέγομεν ἡ μεῖς" 
ὅτι λοιπὸν ἐπειδὴ χοιμώμενος ἐδέξατο τὴν γραφὴν, 
χαὶ οὐκ ἤσθετο τῆς ἐνεργείας, εἰς αὐτὸν ἐπληρώθη 
τὸ τῆ; δημώδους παροιμίας ἀ,.. .] 


Πάλιν ἡμῶν ἐρωτώντων * Πῶς αὐτοῦ ἐντειλαμένου 
ἡμῖν ἐν τῇ γραφῇ ὑμῶν, μηδὲν ποιεῖν, ἢ δέχεσθαι 
ἄνευ μαρτύρων, οὐχ ἢρωτήτατε αὐτὸν, ὅτι Πρῶτον 
αὐτὸς ἀπόδειξον διὰ μαρτύριον, ὅτι προφήτης εἶ, καὶ 
ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐξῆλθες, χαὶ ποία γραφὴ μαρτυρεῖ περὶ 
σοῦ ; σιωπῶσιν αἱδούμενοι, Ἐπειδὴ γυναῖχα γῆμαι 


Β οὐκ ἕξεστιν ὑμῖν ἄνευ μαρτύρων, οὐδὲ ἀγοράζειν, 


οὐδὲ κτᾶσθαι, οὔτε δὲ ὑμεῖς αὐτοὶ χαταδέχεσθε ὄνον, 

ἢ χτῆνος ἀμάρτυρον ἔχειν " ἔχετε μὲν χαὶ γυναῖχας, 

καὶ κτήματα, καὶ ὄνους, χαὶ τὰ λοιπὰ διὰ υαρτύρωυ, 

μόνην δὲ πίστιν, καὶ γραφὴν ἀμάρτυρον ἔχετε" ὁ 
γὰρ ταύτην ὑμῖν παραδοὺς οὐδαμόθεν ἔχει τὸ βέδαιον, 
οὐδέ τις προμάρτυρ * ἐχείνου γνωρίζεται, ἀλλὰ xal 
χοιμώμενος ἐδέξατο ταύτην. Καλοῦσι δὲ ἡμᾶς Ἑται- 
ριαστὰς ἴ, ὅτι, φησὶ, ἑταῖρον τῷ Θεῷ παρεισάγο- 
μεν, λέγοντες εἶναι τὸν Χριστὸν Υἱὸν Θεοῦ χαὶ Θεόν. 
Πρὸς οὕς φαμεν, ὅτι τοῦτο οἱ προφῆται χαὶ ἡ Γραφὴ 
παραδέδωχεν ὑμεῖς δὲ ὡς ἰσχυρίζεσθε τοὺς προφή- 
τας δέχεσθε. Εἰ οὖν χαχῶς λέγομεν τὸν Χριστὸν Θεοῦ 
Υἱὸν, κἀκεῖνοι ἐδίδαξαν χαὶ παρέδωκαν ἡμῖν. Kat 


C τίνες μὲν αὐτῶν φασιν, ὅτι ἡμεῖς τοὺς προφήτας &).- 


ληγορήσαντες τοιαῦτα προστεθείχαμεν. "AAXAot φασὶν 
ὅτι οἱ 'Εδραῖοι μισοῦντες ἡμᾶς ἐπλάνησαν, ὡς ἀπὸ 
τῶν προφητῶν γράψαντες, ἵνα ἡμεῖς ἀπολώμεθα. 


runt. Porro nonnulli quidem ex eis, nos h»c prophetis adjecisse aiunt, eos alio sensu et per alle- 
gorias exponendo. Alii inductos in errorem dicunt ab Hebrseis, quo adversum nos odio perciti sunt» 
wt hzc prophetarum nomiiíe scripserint, quibus in interitum traheremur. 


119 hursus autem nos eis objicimus : Cur nos 
tanquam Socialores probris insectamini, vos qui 
Christum Dei Verbum et Spiritum esse dicitis? 
Verbum siquidem et Spiritus sejungi nequeunt. ab 
eo eui naturaliter insint. Si igitur est in Deo tan- 
quam Verbum ipsius, manifestum est et Deum 
esse. Sin vero est extra Deum, ex vestra opinione 
sequitur Deum sine Verbo et Spiritu esse. Deum 
itaque mutilatis, dum ei socium cavetis adhibere. 
Nam satius fuisset vobis dicere, eum habere so- 
cium, quam ipsum mutilare, et lapidem esse, 
lignumve, aut rem quamlibet sensus expertem 
astruere. Non ergo citra mendacium nos ἑταιριστὰς, 
id est, Sociatores vocitatis : nos vero vicissim Dei 
mutilatores vos appellamus. 

Insuper nos tanquam idololatras criminantur, 
quia crucem adoramus, quam et ipsi abominantur. 


Π|άλιν δέ φαμεν πρὸς αὐτούς: Ὑμῶν λεγόντων, 
ὅτι Χριστὸς Λόγος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πνεῦμα, πῶς 
λοιδορεῖτε ἡμᾶς ὡς ἙἝ ταιριστάς ; Ὃ γὰρ λόγος χαὶ 
πὸ Πνεῦμα ἀχώριστόν ἔστι τοῦ ἐν (p πέφυχεν " εἰ 
οὖν ἐν Θεῷ ἐστιν ὁ Λόγος αὐτοῦ, δῆλον ὅτι καὶ Θεός 
ἐστιν. Εἰ δὲ ἐχτός ἔστι τοῦ Θεοῦ, ἄλογός ἔστι xa 
ὑμᾶς ὁ Θεὸς, καὶ ἄπνους. Οὐχοῦν φεύγοντες ἑταιριά- 
ζεῖν τὸν Θεὸν ἐχόψατε αὐτόν. ἈΚ ρεῖσσον γὰρ T» λέγειν 
ὑμᾶς, ὅτι ἑταῖρον ἔχει, ἢ χόπτειν αὐτὸν, καὶ ὡς 
λίθον, ἢ ξύλον, fi τι τῶν ἀναισθήτων παρεισάγειν. 
Ὥστε ὑμεῖς ἡμᾶς ψευδηγοροῦντες, Ἑταιριαστὰς 
χαλεῖτε * ἡμεῖς δὲ Κόπτας ὑμᾶς προσαγορεύομεν τοῦ 
Θεοῦ. 


Διαδάλλουσι δὲ ἡμᾶς ὡς εἰδωλολάτρας προσχυνοῦν- 
τας τὸν σταυρὸν, ὃν xaX βδελύσδσονται * xal. φαμεν 


VARIA LECTIONES. 


4 Deest illud proverbium in omnibus cod. quod aliud esse non videtur nisi istud Platonis, Ὀνείρατά 
μοι λέγεις, Vel, ὀνειροπολεῖ χαθεύδων. In. cod. S. Hil. hoc solummodo additur, σχόλιον &àvoxslpevov. 
* legii codd. μάρους. vet. transl. pratestificans. * Sic R. 2508 a verbo ἑταιριάξειν, quod infra usurpat 
auctor. Alij &zspiatá; * leg. ἐτχιριστὰς αἱ pro. e. Vetus interpres Heterastas posuit. 


763 


DE H/ERESIDUS LIBER. 


110 


πρὸς αὐτούς" Πῶς οὖν ὑμεῖς λίθῳ προστρίόεσθε A Ad quos dicimus, Qui lit igitur ut lapidi, eui iu 


χατὰ thv Xa6a0ür 5 ὑμῶν, καὶ φιλεῖτε τὸν λίθον 
ἀσπαζόμενοι; Kal τινες αὐτῶν φασιν ἐπάνω αὐτοῦ 
κὸν "A6pakp. συνουσιάσαι τῇ ᾿Αγάρ " ἄλλοι δὲ ὅτι 
ἐπ᾽ αὐτὸν προσέδησε τὴν χάμηλον, μέλλων θύειν τὸν 
Ἰσαάκ. Καὶ πρὸς αὐτοὺς ἀποχρινόμεθα' Τῆς Γρα- 
φῆς λεγούσης, ὅτι ὄρος ἣν ἀλσῶδες, xat ξύλα, ἀφ᾽ ὧν 
χαὶ εἰς τὴν ὁλοχάρπωσιν σχίσας ὁ ᾿Αδραὰμ ἐπέθηχε 
τῷ Ἰσαάχ * xai ὅτι μετὰ τῶν παίδων τὰς ὄνους χατ- 
ἔλιπεν" πόθεν οὖν ὑμῖν τὸ ληρεῖν ; οὐ γὰρ ἐχεῖσε 
ξύλα δρυμώδη χεῖται, οὔτε ὄνοι διοδεύουσιν. Αἰδοῦν- 
ται μέν. Ὅμως φασὶν elvat. τὸν λέθον τοῦ ᾿Αὐραάμ. 
Εἶτά φαμεν Ἕστω τοῦ ᾿Αδραὰμ, ὡς ὑμεῖς ληρεῖτε" 
τοῦτον οὖν ἀσπαζόμενοι, ὅτι μόνον ὁ ᾿Αὐραὰμ, iv 
αὐτὸν συνουσίασε γυναιχὶ, ἣ ὅτι χάμηλον προσέδη- 
σεν, οὐχ αἰδεῖσθε, ἀλλ᾽ ἡμᾶς εὐθύνετε ὅτι πρὸς σταυ- 
ρὸν τοῦ Χριστοῦ προσχυνοῦμεν, δι’ οὗ δαιμόνων 
ἰσχὺς, xai διαθόλον καταλέλυται πλάγη ; Οὗτος δὲ, 
ὃν φασι λίθον, χεφαλὴ τῆς ᾿Αφροδίτης ἐστὶν ἣν προσ- 
εχύνουν, ἣν Xa6àp ^ προσηγόρενον, ἐφ᾽ ὄν xai μέχρι 
νῦν ἐγγλυφίδος 1 ἀποσχίασμα τοῖς ἀχριδῶς χατα- 


νοοῦσι φαΐνεται. 


Οὗτος ὁ Μάμεδ πολλὰς, ὡς; εἴρηται, ληρῳδίας 
συντάξας, ἐχάστῃ τούτων προσηγορίαν ἐπέθηχεν" 
οἷον ἣ γραφὴ τῆς γυναιχὸς, xal ἐν αὐτῇ τέσσαρας 
γυναῖχας προφανῶς λαμδάνειν νομοθετεῖ, καὶ παλ- 
λαχὰς, ἐὰν δύνηται, χιλίας, ὅσας ἡ χεὶρ αὐτοῦ χατά- 


Chabatha vestra est, vos adíricelis, eumque ecom- 
plexantes deosculemini ? Quidam illorum respon- 
dent super illo Abrahamum cum Agare coivisse : 
alii camelum illic alligasse cum Isaac immolaturus 
esset. Ad quz nos reponimus : Cum dicat Scriptura, 
montem fuisse nemorosum el ligna habuisse, ex 
quibus segmentorum fascem Abrahamus lsaaco ad 
holocaustum — imposuerit, illumque asinas cum 
pueris reliquisse, unde vobis tot inepti? Haud- 
quaquam enim illie dumosa ligna sunt, quin nee 
illac transitus asinis patet. Hinc illi quidem rubere 
suffunduntur : nibilominus Abrabami lapidem ease 
asserunt. Nos vero : Sitsane Abrabami, aimus, uti 
vos nugamini : non vos pudet eum idcirco duntaxat 
osculari, quia super eum Abraham sit cum mu- 
liere congressus, aut quia eidem camelum alligarit ; 
cum nos interim emendatione dignos habeatis, quod 
Christi crucem adoremus, per quai potestates dae- 
monum, et diaboli fraudes profligat:e sunt? Cseterum 
lapis ille quem aiunt, caput est Veneris quam 
adorabant, quamque Chaber nuncupabant , in quo 
eliam hodieque sculpii capitis efSgies diligemter 
inspicientibus opparet. 

Mamed ille cum multa deliramenia, ut dictum 
est, copscripserit, eorum singulis nomina indidit. 
Cujusmodi est scriptura (Sur. 4), seu caput mulieris, 
in qua propalam lege sancit quaternas uxorcs 
accipere, et concubinas, si feri possit, mille, 


σχῃ ὑποχειμένας ix τῶν τεσσάρων γυναιχῶν᾽ ἣν C quoque manus ejus subditas contineat, prater 


δ᾽ ἂν βουληθῇ ἀπολύειν, ἣ θελήσειε, χαὶ χομίζεσθαι 
ἄλλην, ἐκ ) τοιαύτης αἰτίας νομοθετήσας" Σύμπονον 
ἔσχεν ὁ Μάμεδ Ζεῖδ προσαγορενόμενον. Οὗτος γυναῖχα 
ἔσχεν ὡραίαν, ἧς ἠράσθη ὁ Μάμεδ. Καθημένων αὐτῶν, 
φησὶν ὁ Μάμεδ' « Ὁ δεῖνα, ὁ θεὸς ἐνετείλατό μοι 
πὴν γυναῖχά σου λαθεῖν. » Ὁ δὲ ἀπεχρίθη * « ᾿Από- 
στολος εἶ" ποίησον ὥς σοι ὁ θεὸς εἶπε" λάδΞ τὴν 
γυναῖχά μου. » Μᾶλλον δὲ, ἵνα ἄνωθεν εἴπωμεν, ἔφη 
πρὸς αὐτόν" « Ὁ Θεὸς ἐνετείλατό μοι, ἵνα ἀπολύσῃς 
τὴν γυναῖχά σου. » Ὁ 6b ἀπέλυσε. Καὶ μεθ᾽ ἡμέρας 
πολλὰς, ε ᾿Αλλὰ, φησὶν, ἵνα χἀγὼ αὐτὴν λάδω 
ἐνετείλατο ὁ Θεός. » Εἶτα λαθὼν, xal μοιχεύσας 
αὑτὴν τοιοῦτον ἔθηχε νόμον " « Ὁ βουλόμενος ἀπο- 
λυέτω τὴν γυναῖχα αὐτοῦ. Ἐὰν δὲ μετὰ τὸ ἀπολῦσαι 
ἐπ᾿ αὐτὴν ἀναστρέφῃ, γαμείτω αὐτὴν ἄλλος. Οὐ γὰρ 
ἔξεστι λαθεῖν, εἰ μὴ γαμηθῇ ὑφ᾽ ἑτέρου. 'E&v δὲ 
καὶ ἀδελφὸς ἀπολύσῃ, γαμείτω αὐτὴν ἀδελφὸς αὐτοῦ 
βουλόμενος.» Ἐν αὐτῇ τῇ γραφῇ τοιαῦτα παραγγέλλει" 
« Εἴργασαι τὴν γῆν, 4v ὁ Θεὸς ἔδωχέ σοι, xat φιλο- 
χάλησον αὐτὴν * xal τόδε molncov, καὶ τοιῶσδε * » 
ἵνα μὴ πάντα λέγω, ὡς ἐχεῖνος, αἰσχρά. 


Πάλιν γραφὴ τῇς καμήλου τοῦ Θεοῦ, περὶ ἧς 
λέγει, ὅτι ἣν χάμη.ϊος ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἔπινεν ὅλον τὸν 
ποταμὸν, xal οὐ διήρχετο μεταξὺ δύο ὁρέων διὰ τὸ 


quatuor illas uxores : quam item voluerit, dimittere, 
aliamque, si allubescat, ducere, ob ejusmodi cau- 
sam statuit. Socium babebat Mamed, Zeidum no- 
mine (Sur. 55), cui formosa uxor erat, quam Mamed 
deperiret. Cum itaque una sederent, ait Mamed : 
« Heus tu, praeceptum i»ihi ἃ Deo esj, ut. uxorem 
tuam accipiam. » Cui ille respondet : « Apostolus 
es, fac sicut dixit tibi Deus : uxorem meam accipe. » 
Imo, ut rem a capite repelamus, ait illi : « Mandavit 
mihi Deus ut uxorem tuam dimittas, » Elapsisque 
diebus aliquot, dixit : « Preecepit Deus ut eam quo- 
que mihi sumerem. » Deinde cum acceptam illam 
114 adulterio stuprasset, legem hanc tulit : « Uxo- 
rem suam, qui voluerit dimittat : quod si postquam 


D dimiserit, ad eam revertatur, ducat illam alter. 


Non enim licet eam accipere, nisi ante ductam ab 
alio : ita ut si frater etiam illam dimiserit, ducatur 
a fratre ejus, si libuerit. » Porro in scriptura sua 
ejusmodi quedam pronuntiat : « Operare terram 
quam tibi dedit Deus, et studiose illam cole : atque 
hoc facito, et ad hunc modum ; » ne omnia ut ille 
obscena proferam. 

Rursum scripturam edidit Cameli Dei, de qua 
narrat (Sur. 7, n, et alibi) : camelum ex Deo pro- 
diisse, qua totum fluvium ebiberet, neque inter 


VARDIE LECTIONES, 


5 R. 2508, Bay8áv- alil 9, Χαδοθάν" est, caaba, seu fanum Meccanum 
j R. 4508 ἣν ἐθέλοι, ix. 


£x γλυφίδος, Vetus interpr. insulptienis. 


b Als. Χαθέρ. 1 f. 2508 


Til 


S. JOANNIS DAMASCENI 


719 


duos montes transiret , quia ipsi satis spatii non A μὴ χωρεῖσθαι. Λαὸς οὖν, vn3:v, ἦν Ev τῷ τόπῳ, καὶ 


esset. Populus igitur, inquit, illius loci, uno die 
fluminis aquam potabat, altero camelus, Qu: cum 
aquam ebiberet, ipsa potabat illos, 418 loco lac 
subministrans. Improbi vero cum essent illi homi- 
nes, impeta facto camelum occiderunt. Hzc. par- 
vam camelum genuerat, quie interfecta matre cla- 
mavit ad Deum, qui eam ad se assumpsit. Quocirca 
nos.quzrimus ab eis : Undenam erat camelus illa? 
Ex Deo, inquiunt. Cum nos rursus : Coivit cum ea 
camelus altera? hoc ipsi negant. Quonam pacto 
jgitur genuit? Nam camelum vestram videmus sine 
patre, sine matre, sine genealogia. Quzeque ipsam 
genuit, male periit. Quin nec apparet quis admis- 
sarius ejus fuerit. Insuper et parva camelus as- 
sumpta est. Cur vero prophela vester, quocum, 
ut fertis, locutus est Deus, de camelo non didicit, 
ubi pascatur, et a quibus mulgeatur? An forte ipsa 
quoque malis oppressa, perinde ac mater interiit? 
Àn presecursoris instar paradisum ante vos petiit, 
ex qua fluvius ille lactis, de quo nugamini, vobis 
manaturus sit? Tres quippe fluvios vobis in para- 
diso manare narratis, aqua, vini, et lactis. Si vestra 
camelus, quae vos anteverterit, extra paradisum 
degit, eau plane fame et siti exaruisse liquet ; aut 
alii lacte ejus fruuntur : adeoque propheta vester 
frustra se cum Deo collocutum gloriatur, cui myste- 
rium cameli revelatum non fuerit. Sin autem est in 
paradiso, aquam rursum ebibit, subindeque in 


medio paradisi deliciarum ob aquse penuriam qc 


arescetis, [4 ut vinum desideretis aqua non sup- 
petente, quam totam camelus epotarit. Tum meri 
potu exardescetis, pre ebrietate  cespitabitis, 
dormietisque : gravedine vero capitis per somnum 
etiam laborantes ex vini crapula, voluptatuin qui- 
bus paradisus affluit obliviscemini. GCurnam igitur 
hec in mentem prophete vestri non venerunt, ne 
forte vobis in horto deliciarum acciderent? cur 
sollicitus de camelo non fuit, ubi nunc degat? 
neque vos ex illo sciscitali estis, uti neque de 
fluviis illis tribus, quos venditator ille soinniorum 
edisseruit? Nos autem palam denuntiamus vobis, 
prodigiosam illam camelum vestram vos praecessisse 
jn animas asinorum in quibus et vos, ceu jumentis 


nihil absimiles, versaturi estis. lllic porro exte- D 


riores tenebre sunt, et poma immortalis, ignis 
personans, vermis pervigil, et tartarei d:emones. 

115 Rursus Mamed in scriptura Mense. ait 
(Sur. 5) : Christum a Deo mensam petiisse, 
que concessa ipsi fuerit. Dcus enim, inquit, illi 
dixit: « Dedi tibi, tuisque mensam nulli corru- 
ptele obnoxiam. » 

Praeterea scripturam Vaccee, aliaque delira- 
menta risu digna condidit (Sur. 2), quz propter 


τὴν μὲν μίαν ἡμέραν αὐτὸς ἔπινε τὸ ὕδωρ, fj δὲ χά- 
μῆλος τῇ ἑξῆς. Πίνουσα δὲ τὸ ὕδωρ ἔτρεφεν αὐτοὺς 
τὸ γάλα παρεχομένη ἀντὶ τοῦ ὕδατος. ᾿Ανέστησαν 
οὖν οἱ ἄνδρες ἐχεῖνοι movipot ὄντες, φησὶ, xal 
ἀπέχτειναν τὴν χάμηλον " τῆς δὲ γέννημα ὑπῆρχεν 
μικρὰ κάμηιϊος, ἥτις, φησὶ, τῆς μητρὸς ἀναιρεθεί- 
σης ἀνεδόησε πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ ἔλαθεν αὐτὴν πρὸς 
ἑαυτόν. Πρὸς οὖς φαμεν " Πόθεν ἣ χάμηλος ἐχείνη ; 
Καὶ λέγουσιν, ὅτε Ex Θεοῦ. Kal φαμεν " Συνεδιθά.- 
σθη ταύτῃ κάμηλος ἄλλη ; Καὶ λέγουσιν " Οὐχί. — 
Πόθεν οὖν, φαμὲν, ἐγέννησεν; Ὁρῶμεν γὰρ τὴν 
χάμηλον ὑμῶν ἀπάτορα xai ἀμήτορα xal ἀγενεαλό- 
γῆτον" γεννήσασα δὲ, χαχὸν ἔπαθεν, ᾿Αλλ᾽ οὐδὲ ὁ 
βιδάσας φαίνεται, καὶ 5j μιχρὰ χάμηλος ἀνελήφθη. 
Ὁ οὖν προφήτης ὑμῶν, ᾧ καθὼς λέγετε, ἐλάλησεν 
ὁ Θεὸς, διὰ τί περὶ τῆς χαμήλου οὐχ ἔμαθε, ποῦ 

βόσχεται, καὶ τίνες γαλεύονται, ταύτην ἀμέλγοντες: 

Ἢ xai αὐτὴ μή ποτε χαχοῖς, ὡς ἣ μῆττρ, περιτυ- 
χοῦσα ἀνῃρέθη, ἣ ἐν τῷ παραδείσῳ πρόδρομος ὑμῶν 
εἰσῆλθεν, ἀφ᾽ ἧς ὁ ποταμὸς ὑμῖν ἔσεαι, ὃν ληρεῖτε, 
τοῦ γάλαχτος ; Τρεῖς γάρ φατε ποταμοὺς ὑμῖν ἐν τῷ 
παραδείσῳ ῥέειν, ὕδατος, οἴνου, xoi γάλαχτος. Ἐὰν 
ἐχτός ἐστιν ἢ πρόδρομος ὑμῶν χάμηλος τοῦ παρᾶ- 
δείσον, δῆλον ὅτι ἀπεξηράνθη πείνῃ καὶ δίψῃ, ἣ ἄλ- 
λοι τοῦ γάλαχτος αὐτῆς ἀπολαύσουσι" xal μάτην ὁ 
προφήτης ὑμῶν φρυάττεται, ὡς ὁμιλήσας Θεῷ * οὐ 
γὰρ τὸ μυστήριον αὐτῷ ἀπεχαλύφθη τῆς χαμήῆλου. 
Εἰ δὲ ἐν τῷ παραδείσῳ ἐστὶ, πάλιν πίνει τὸ ὕδωρ, 
xal ἀνυδρίᾳ ξηραίνεσθε ἐν μέσῳ τῖςς τρυφῆς τοῦ 
παραδείσου. Κἂν k οἶνον £x. τοῦ παροδεύοντος ἐπιθυ- 
μήσητε ποταμοῦ, μὴ παρόντος ὕδατος (ἀπέπιε γὰρ 
ὅλον fj χάμηλος) ἄχρατον πίνοντες ἐχχαίεσθε, xal 
μέθῃ παραπταίετε, xat χαθεύδετε " χαρηθαροῦντες 
t xai μεθ᾽ ὕπνον, xal χεχραιπαληχότες ἐξ οἴνου, 
τῶν ἡδέων ἐπιλανθάνεσθε τοῦ παραδείσου. Πῶς οὖν 
ὁ προφήτης ὑμῶν οὐκ ἐνενοήθη ταῦτα, μήποτε 

συμδῇ ὑμῖν ἐν τῷ παραδείσω τῆς τρυφῆς ; Οὐδέποτε 

περὶ τῆς χαμήλου πεφρόντιχεν, ὅπου νῦν διάγει, 

᾿Δλλ᾽ οὐδὲ ὑμεῖς ἐρωτήσατε αὐτὸν, ὡς ὑμῖν περὶ} 

τῶν τριῶν διηγόρευσεν ὀνειροπολούμενος ποταμῶν. 
'AAM ἡμεῖς σαφῶς τὴν θαυμαστὴν ὑμῶν χάμηλον 
εἰς ψυχὰς ὄνων, ὅπου χαὶ ὑμεῖς μέλλετε διάγειν, ὡς 
χτηνώδεις, προδραμοῦσαν ὑμῖν * ἐπαγγελλόμεθα, 
Ἐχεῖσε δὲ σχότος ἐστὶ τὸ ἐξώτερον, χαὶ χόλασις áss- 
λεύτητος * πῦρ ἠχοῦν, σχώληξ ἀχοίμητος, καὶ ταρτά- 
ριοι δαίμονες. 

Πάλιν φησὶν ὁ Μάμεδ ᾿ ἡ γραφὴ τῆς τραπέζης" 
λέγει δὲ ὅτι ὁ Χριστὸς ἡτήσατο παρὰ τοῦ Θεοῦ τρά- 
πεζαν, καὶ ἐδόθη αὐτῷ. Ὁ γὰρ Θεὸς, φησὶν, εἶπεν 
αὑτῷ, ὅτι « Δέδωχά σοι xal τοῖς σοῖς τράπεζαν 
ἄφθαρτον. 

Ὁ Πάλιν γραφὴν Βοϊδίου ?, xai ἄλλα τινὰ ληρῆ- 
ματα λέγει γέλωτος ἄξια, ἃ διὰ τὸ πλῆθος παραδρα- 


VARLE LECTIONES. 
k Sic Reg. 9508. Sic et vetus interpres etsi vinum : alii xat, 111. 9508 διά, m Sic R. 9508. Sic 


vetus interpres vobis : alii, ὑμῶν. n 


ucusque codd. Regii $950 et 5941, ac vetus interpr. 


? Cod. Aug. 


χυνιδίον. Nullum ejusmodi titulo caput inscriptum exstat in Alcorano : sed secundum est caput vaccae. 


T13 


DE HJERESIBUS LIBER. 


TIÁ 


μεῖν οἶμαι δεῖν. Τούτους περιτέμνεσθαι σὺν γυναιξὶ Α multitudinem pratermittenda censeo. Suos cum 


νομοθετήσας, καὶ μήτε σαδδατίζειν, μήτε βαπτίζεσθαι 
προδτάξας, τὰ μὲν τῶν ἐν τῷ νόμψ ἀπηγορευμένων 
ἐσθίειν, τῶν δὲ ἀπέχεσθαι παραδούς " οἰνοποσίαν δὲ 
παντελῶς ἀπηγόρευσεν Ρ. 


Q9. Χριστιανοχατήγοροι (71), καὶ εἰσὶ xal λέγονται, 
ὅτι τῶν Χριστιανῶν λατρευόντων ἑνὶ Θεῷ ζῶντι, καὶ 
ἀληθινῷ ἐν Τριάδι ἀνυμνουμένῳ χατηγόρησαν, ὅτι 
talg σεπταῖς εἰχόσι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι- 
στοῦ, τῆς τε ἀχράντου δεσποίνης ἡμῶν xal ἁγίας 
Θεοτόχου, τῶν ἁγίων ἀγγέλων, καὶ ἁγίων αὑτοῦ 
ἐλάτρευσαν, ὡς θεοῖς, χαθάπερ Ἕλληνες. Elxovo- 
χλάσται δὲ, ὅτι τὰς αὐτὰς ἁγίας χαὶ σεπτὰς εἰχόνας, 
πᾶτιν ἄτιμον προαίρεσιν ἐνδειξάμενοι, συντριδῇ, 


mulieribus circumcidi praecipit; utque Sabbatum 
non observarent, neque baptizarentur injunxit. 
Ex cibis in lege prohibitis quosdam sumere, et ab 
aliquibus abstinere tradidit : at. vini potu illos in 
totum interdixit. 

[104. Clristianocathegori, suntet dicuntur 11 6 
qui Christianos uni, vivo, et vero Deo servientes 
criminantur, ac.si venerandas Domini Jesu Chri- . 
sti, el immaculats domine nostre sancte Dei 
Genitricis, sanctorumque angelorum , nec non 
beatorum imagines, veluti deos more gentilium 
colant. Iconociastze vero vocantur, quod contu« 
meliosam prorsus mentem pr:eferentes, sacras et 
venerabiles imagines comminuerint, ignique tra- 


xal πυρὶ παραδεδώχασιν. Ὡσαύτως δὲ xal τὰς ἐν D üiderint, et eos qux depictze in muris erant, qua 


τοῖς τοίχοις, τὰς μὲν ἀπέξεσαν, τὰς δὲ ἀσδέστῳ xal 
μέλανι ἢχρείωσαν. θυμολέοντες δὲ, ὅτι χαιρὸν ἐξουσίας 
λαθόντες, τὴν αἵρεσιν τῷ θυμῷ χαθοπλίσαντες, τοὺς 
ταύτας ἀποδεχομένους αἰχιαμοῖς xat βασάνοις ἀμέ- 
«pus ἐτιμωρήσαντο. Πλὴν xo ἐχ τοῦ αἱρεσιάρχου 
ἔλαδον τὴν ἐπωνυμίαν. 


VARLE LECTIONES. 
P Hucusque cod. Aug. Quis vero lconoclastarum heresim ex toto omissam a Damasceno conce- 


dat 


abraserint, qua calce et atramento obliverint. 
Thymoleontes denique, quia potestatis qua pollent, 
arrepta opportunitate, furore sectam armantes , 
illos qui venerantur imagines, verberibus tormen- 
tisque supra modum excruciant. Quin et ab here- 


sis principe id nominis acceperunt. 
e 


NOT.£. 


(74) Nicephorus CP. Antirrh. 2, cap. 88, fra- 
gmentum satis amplnm ex libro quodam De hore- 
sibus refert, uLostendat. hzrresim hanc a Christia- 
norum hostibus ortum traxisse. Initium fragmenti 
iisdem fere totidemque verbis constat, quibus 
nostri auctoris contextus; juvatque idcirco illud 
integrum edere. "Iva cot «b λυσιτελοῦν xal εὖ γεγο- 


νέναι ὑπάρξῃ, inquit. Nicephorus ἐπ᾽ ἐξουσίας πρό-᾿ 


χειται, ἀχοῦσαι, ó0:v τε xal ὅπως τὰ τῆς αἱρέσεως 
ταύτης, μᾶλλον δὲ ἀποστασίας, τὴν ἀρχῆν, χαὶ τὴν 
πρόοδον εἴληφεν, ἵνα εὔγνωστον γένεται, ὡς οὐ βα- 
σιλεχὸν, ἀλλ᾽ ἸΙουδαϊχὸν φρόνημα τοῦτο κατηγόρημα. 
Πρὸς γὰρ ταῖς λοιπαῖς ἁπάσαις αἱρέσεσιν, ai τῇ τοῦ 
Χριστοῦ Ἐχχλησίᾳ παρὰ τοῦ ἐχθροῦ ἐνσπαρεῖσαι 
χαχῶς παρεφύησαν, χαὶ αὕτη ἢ πιχρὰ δυσσεδῶς 
συμπαρεθλά:ξτησεν ἄχανθα. Ἐχείναις γοῦν συν- 
τεταγμένη παρέπεται, ἑχατοστὴ δευτέρα ταῖς προ- 
χατειλεγμέναις ἐπαριθμουμένη. Ἔχει δὲ ὧξε- 


Αἵρεσις PB' Χριστιαγοχατήγοροι, εἴτουν Eixo- 
γοκιλάσται. 

Χριστιανοχατήγοροι ἐχλήθησαν, ἐπείπερ τῶν Χρι- 
στιανῶν λατρενόντων ἑνὶ Θεῷ ζῶντι χαὶ ἀληθινῷ, 
ἐν Τριάδι προσχυνουμένῳ, κατηγόρησαν φάσχοντες, 
ὅτι ταῖς σεπταῖς εἰχόσι τοῦ Κὺυρίον ἡμῶν Ἰησοῦ 
Χριστοῦ, τῆς τε ἀχράντου δεσποίνης ἡμῶν xal 
[ἰαναγίας Θεομήτορος, καὶ τῶν ἁγίων, ὡς θεοῖς 
χαθάπερ Ἕλληνες λελατρεύχασι, xal ὡς εἰδώλοις 
δῃθεν ἀπεχθανόμενοι, τὴν τοῦ Χριστοῦ Ἐχχλησίαν 
αἰσχρως χαθύδρισαν, ταύτας; τε καταστρεψάμενοι, 
χαὶ τοὺ; σέδοντας, χατὰ τὸ παραδοθὲν ἀρχῆθεν Χρι- 
στιανοῖς ἔθος, πιχρῶς αἰκιζόμενοι. Ἰουδαϊχὼν δὲ xat 
θεοστυγὲς τὸ φρόνημα. Οὕτω γάρ φασι τῶν πρε- 
σδυτέρων τινὲς βλαστῆσαι τὴν αἵρεσιν. Ὡς χατὰ τὴν 
Γιδεριάδα τῶν Ἰουδαίων τῆς θρησκείας ὑπῆρχέ τις 
γνωριζόμενος, προὔχων" τε ἐν τῷ xav' αὐτὸν ἔθνει. 
ᾧ ἐπώνυμον Τεσσαραχοντάπηχος. (Alias Σαραντά- 
τῆχος.) "Üpyavov ὃὲ τοῦ πονηροῦ τυγχάνων δαίμο- 
νος, καὶ ὅλον αὐτὸν εἰσδεδεγμένος, φαρμαχείας xal 
γοητεία; οἷα τέχνην τινὰ μετήρχετο. Οὗτος δυσ ve 
Χριστιανοῖς χαθίστατο, xal τῇ Χριστοῦ Ἐχκλησίᾳ 
ἐύάστχαινε. Καὶ δὴ καὶ ἐπετήρει χαιρὸν, xaO ὃν 


ἐπιθέμενος λωδήσαιτο τὴν εὐσέδειαν. Εὑρίσχει τοί- 
vuv τοῦ τηνιχάδε τοῦ φύλου τῶν Σαραχηνῶν xpa- 
τοῦντος τὴν εὐχέρειαν. ἹἸέζιδος δὲ ἣν ὄνομα. Οἰχειοῦ- 


( ται αὐτῷ καὶ οἷα εἰκὸς τὰ τῆς ἐννοίας ἐπιδειχνύμε- 


led 


voc, τῶν καταθυμίων αὑτῷ τινα προὐμαντεύετο, 
Καὶ ἅμα ὑπισχνούμενος, ὡς εἴπερ ταῖς αὐτοῦ ὑποθή- 
χαις εἴξειε, τὸ μαχρόδιον ἕξει ἐν τῇ ἀρχῇ χαὶ τὸν 
τριαχοντούτην ἐν αὐτῇ διανύσειε χρόνον. Ὁ δὲ 
ἀναπτερωθεὶς χουφότητι, ὅτε τὸν ἀχόλαστον 
ἀσπαζόμενος βίον, χαὶ ἐπὶ μήχιστον τὰ τῆς φιλοσο- 
φίας ἐπεχτείνεσθαι αὐτῷ πρὸς ἡδονὴν ἀποδεχόμενος, 
τῷ λόγῳ τοῦ δυσσεξζοῦς ουνετίθετο. Ὃ δὲ ἣν χελεύειν 
htt τάχιστα τοῖς ἀνὰ πᾶσαν αὐτοῦ ἀρχὴν τὴν ὁπωσοῦν 
ἀνεστηλωμένην εἰχόνα, χαὶ ὅλως παντὸς ζώου 
ὁμοίωμα χαθαιρεΐῖσθαι καὶ ἀφανίζεσῆαι. Διαδολιχὺν 
δὲ τοῦ θεομάχου τὸ χαχούργημα, τὸν δόλον ἐγχρύ- 
Ψαντος, ὡς δὴ xai λανθανόντως, διὰ τοῦ τὸ πᾶν 
ὁμοίωμα χαθαιρεῖσθαι συγχαταθληθῆναι χαὶ τῆς - 
χαθ᾽ ἡμᾶς ἱερογραφίας τὴν εὐχοσμίαν. Καὶ ἐπεὶ τὸ 
ἀνόσιον τοῦτο δόγμα παρήγγελτο, συγχαθῃρεῖτο 
εὐθὺς τοῖς ἄλλοις ὁμοιώμασι xal ἀγάλμασι, χαὶ ὁ 
χατὰ τῆς Χριστοῦ Ἐχχλησίας τῶν ἱερῶν εἰχονισμά- 
των διάχοσμος. Τούτων γὰρ τὸ μὲν ἀπέξεον, τὸ δὲ 
χονίζυντε: ἐξεφάνιζον. Ἔστι 6b. ἃ xai σὺν αὐτοῖς 
ἱεροῖς oixot; τε χαὶ σχεύεσι, xal ἐσθήμασι τῷ πυρὶ 
παρεδίδοσαν, xal ταῦτα χερσὶ βεθήλοις χαὶ ἀνοσίοις 
ἑτολμᾶτο. Οἱ γὰρ εἰς τοῦτο πεμφθέντες Χριστομά- 
χους Ἰουδαίους καὶ Σπραχηνοὺς τὰ δεδογμένα πράτ- 
τεῖν συνηνάγχαζον. Χριστιανοὶ ὃὲ χαίτοι συνωθού- 
βένοι xai βιαζόμενοι τοῦ τηλιχούτου ráspato; 
φάψασθαι οὐχ ἐπείθοντο. Ἐντεῦθεν φυὲν xal αὐξη- 
θὲν τῇ Ῥωμαίων ἀρχῇ τὸ χαχὸν ἐπεχώμαζεν. Οὗ τὴν 
λώδην οὐ τῶν τυχόντων τινὲς, ἀλλ᾽ αὐτοὶ ἐδέξαντο 
τῇ; ἱερωσύνης οἱ ἔξαρχοι " ποιμένες μὲν ὀνομαζό- 
μενοι, λύχοι δὲ τὸν τρόπον χαὶ τὴν προαίρεσιν 
χαθιστάμενοι. Ὧν ἐτύγχανε xal ὁ τηνικαῦτα τῆς 
Ναχολείας ἐπίσχοπος, Τὰ αὐτὰ γὰρ τοῖς θεομάχοις 
xat φρονήσαντες xai διαπραξάμενοι, τὴν tou Θεοῦ 
χαθύδρισαν Ἐχχλησίαν. Οἷον δὲ τέλος ὁ τῆς καχίας 
ταύτης εἰσηγητὴς, ὁ παμμίαρος οὗτος Ἑδραῖος 
ἐδέξατο, παραδραμεῖν οὐ δίχαιον. Ὃ γὰρ ἹἸέζιδος 
éxelyog οὐ πλείονας ἣ δύο ἐνιαυτοὺς πρὸς μησὶν ES 


719 


| Centesima tertia h:eresis ΑΡΟΒΟ 815 qui et A 


Doxarii. Hi gloriam suam querentes legi Dei non 
subjiciuntur, nec sacerdotibus ejus, limresisque 
Autoproscoptarum alumni sunt: canonicas san- 
ctiones requirere gestiunt : cumque nec sint epi- 
scopi nec plebis przsides, sed homines gregarii, 
3b Ecclesia catholica sejunguntar. Euchitarum 
seu Massalianorum more, Ascetas docent eccle- 
siasticis synaxibus non interesse, sed precibus 
quas in monasteriis fundunt esse contentos. Cum 
permistim et sine ordine mutuo diasideant ( quia 


S. JOANNIS DAMASCENI 


T1 6 

4 Τρίτη xai ἑκατοστὴ αἵρεσις, ᾿Αποσχίσται (12), 
οἱ καὶ Δοξάριοι" οἱ τὴν ἰδίαν δόξαν ζητοῦντες, τῇ 
διχαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ οὐκ ὑποτάσσονται, οὔτε τοῖς 
ἱερεῦσιν αὐτοῦ * xal τῆν αἵρεσιν τῶν Αὐτοπροσχο- 
πτῶν ἐπιστάμενοι, χανονιχοὺς θεσμοὺς ἐπιζητοῦσιν" 
μὴ ὄντες μήτε ἐπίσχοποι, μὴτε λαοῦ προεστῶτες, 
ἀλλ᾽ ἀγελαῖοί τινες, χωρίζονται τῆς χαθολιχῇς Ἐχ- 
χλησίας. Τοὺς δὲ Εὐχίτας, ἤγουν Μασσαλιανοὺς, ζη- 
λώσαντες, τοῖς ἀσχηταῖς λέγουσι μὴ παραμένειν 
ἐχχλησιαστιχαῖς συνάξεσιν, ἀρχεῖσθας δὲ ταῖς ἐν 
ἀσχητηρίοις αὐτῶν εὐχαῖς. Φύρδην δὲ χαὶ εἰς ἀλλί- 


VARI/E LECTIONES. 
« Hzc liabentur in cod, K. 9508, Vatic. 1182, et Cxsar. 44. 
NOTE. 


ἐπιδιοὺς, τοῦ ζῇν χαχῶς ἀποῤῥήγνυται. Ὁ δὲ τούτου B) set, veneficiis incantationibusque, cea arii curpiam. 


υἱὸς Οὔλιδος τὴν προσηγορίαν τὴν ἀρχὴν τὴν τοῦ 
κατρὸς διαδεξάμενος, o a τὸν ἣν ἀρχῇ ἐὰν ατὴς 
σαντα, πιχροτάτῳ χαὶ ἐξαισίῳ θανάτῳ ἀναιρεθῆναι 
τὸν γόητα ἐπέτρεψεν, ἄξια τῆς χαχίας τὰ ἐπίχειρα 
χομισάμενον. Εὐθὺς δὲ ἡ ἀνὰ τὴν ἕω ᾿Ἐχχλησία τὸν 
ξαυτῆς ἐστολίζετο χόσμον, xai τὸν χαινισμὸν τῶν 
ἱερῶν εἰχόνων ἐδέξατο. “Λπαξ δὲ τῆς πιχρίας ἐχείνης 
ἡ ῥέξα τῇ 'Ρωμαϊχῇ ἐμφυεῖσα πολιτείᾳ, φθάνει xal 
μέχρι τού τότε χρατοῦντος" Λέων δὲ fjv, χαὶ τὴν 
προσηγορίαν, xai τὴν διάθεσιν" ὅς τοῖς ἴσοις τῷ 
Βαρδάρῳ τῆς ἀχολασίας xai quiosapxíac χέντροι: 
νυττόμενος, ἐπιμανεὶς χατὰ εὐσεδείας, τῶν θείων 
ναῶν τὴν ἱερογραφίαν ἐξορύττειν ἐσπούδαζεν. Οὗ xat 
τὴν ἀξίαν, xaX τὴν δυσσέδειαν ὁ υἱὸς Κωνσταντῖνος 
διαδεξάμενος, ἄσπονδον ἀνεῤῥίπισε χἀτὰ τῶν εὖσε- 
Θούντων τὸν πόλεμον. Σύνοδόν τε ἱερέων ἀνοσίων 
συνεχρότησε, xal τὸ ἀσεδὲς ἑαυτοῦ ἀθεΐας δόγμα 
ἐξέθετο. Τέλεον μὲν τὰς ἱερὰς εἰχόνας ἐξαφανίζεσθαι, 
τοὺς δὲ προσχυνοῦντας, ἣ τὸν ὑπὲρ αὐτῶν λόγον πρε- 
σδεύοντας, βασάνοις πιχραῖς xat αἰχίαις παραδίδο. 
σθαι, ἔγχλημα τούτοις εἰδωλολατρείας ἐπάγων, ὅτι 
ὡς θεοῖς ταύταις τὴν προσχύνησιν νέμουσι" τὸ δὲ 
ἱερὸν τοῦ μοναστιχοῦ βίου σχῆμα τέλεον ἀπελαύνε- 
σθαι, xal χαθυδρίζεσθαι, xal ἣ μεταμφιέννυσθαι 
τὴν στολὴν τοὺς μονάζοντας, ἣ ποιχίλαις τιμωρίαις 
καθυπαοθάλλεσθαι. Ut quod tibi utile sit, et quo bene, 
habeas, accidat, penes te est audire , undenam e& 
quo pacto haeresis hec, seu potius apostasis εἰ disces- 
sio , originem et progressum acceperit ; quo perspi- 
cuum fiat, accusalionem istam, non regia, sed. Ju- 
daice indolis esse. Nam pos! ceteras haereses omnes, 
quc in Ecclesia ab inimico per summam ejus nequi- 
Ham seminatg pullularunt, ἰδίας quoque. acerba 
spina simili impietate una prodiit. Quamobrem illa- 
rum qua ante recensita erant, adjecta catologo sub- 
sequitur, numero centesima secunda, inque hunc mo- 
dum habet : 
Haresis. C11. Christianocategori sive Iconoclasie. 
« Christianocategori appellati sunt, qui Christianos 
uni Deo ei vero, qui in Trinitate adoratur, servientes, 
calumniati sunt, quasi venerandas Domini nostri 
Jesu Christi, nec non immaculaige Domino nostre 
sanciissimoque Dei Genitricis el sanctorum imagines, 
tanquam deos, gentilium more, servili observantia 
colant. Cumque eas velut idola abominentur, Eccle- 
δία; Dei contumeliam irrogarunt, cum illas evertendo, 
(um qui eas juxia. traditum a principio Christianis 
morem venerareniur, diris supp!iciis excruciando. ld 
quod plaue Judaismum ac Dei odium sapit. In hunc 
quippe modum e senioribus nonnulli exortam here- 
sim ferunt. Tiberiade vir quidam haud obscurus Ju- 
deorum supperstitioni addicius, qui primas apud 
gentiles suos obtineret, cujus cognomen Tessaracon- 
tapechus (Al. Sarantapechus) cum improbi damnonis 
mslrumentuni esset, eumque in ipso Lotum excepis- 


operam navabat. Hic iufenso erga Christianos animo 

erat, el invidie livore in Ecclesiam Christi estuans. 

Quocirca tempus observabat, rem quam animo con- 
ceperat aggrediendi, ac pietali religionique labem 
inferendi. Quocirca nimiam ilius qui Saracenis tunc 
imperitabat facilitatem cum perspectam | habuisset 
Jesidus ille vocabatur), conciliata sibi illius fami- 
iaritate, siudium erga ipsum, uti par erat, oblen- 
dens, quedam ei grata et jucunda calicinabatur, 
Tumque pollicitus est, si suggestionibus suis morem 
gereret, imperii diuturnitatem, ita ut Iriginta. anuos 
regni integros ageret. Hic pro levitate mentis in spem 
elatus, quippe qui luxuriose vite indulgeret, el li- 
benter amplecteretur que ad. libidinem prorogandam 
conferrent, impiis sermonibus assensum pra bwit. Hle 
subinde suadere, uti subditis suis juberel quameun- 
que erectam imaginem, et cujusvis animalis erpres- 
sam similitudinem dejicere et destruere. Diabolicum 
hoc Dei hostis consilium erat, qui dolum celaret, 
quatenus omni eversa effigie, omne perinde piciura- 
rum sacrarum ornamenium, nemine animadvertente, 
pessumdaret. Ubi profanum hocce decretum promul- 
gatum fuit, una cum similitudinibus aliis et statuis 
mor per Ecclesias Christi, sacrarum quoque imaygi- 
uum decor au[erebatur, quarum alias | eraderent, 
alias calce et pulvere oblinendo delerent, quin etiam 
cun ipsis sacratis edibus, vasibus, et indumentis 

igni traderent : atque hec pro[anis et impuris mari- 

bus impune perpetrabantur. Nam qui ad. id minii 

erant, inimicos ChristiJudagos, Sarracenosque ad jussa 

perficienda urgebant : Christiani vero quantum τὶς 

impellerentur, 


(12) Iconoclastis Aposchiste, seu Doxarii subji- 
ciuntur in quibusdam cedd. quos alio nomine 
auctor non indicat. Paulicianos eum significasse 

ne affirmaverim ; qui nempe Damasceni atate 

aniehzorum heresim excitarunt, a Paulo quo- 
dam et Joanfie Syris hoc nomine donati. De qui- 
bus legendus Euthvmius in Panoplia, qui de verbo 
ad verbum exseripsit qus leguntar initio librii: 
Photii contra Manichaeos, qui cum tribus aliis 
manu exarotus extat im bibliotheca Colbertina 
cum ejusdem auctoris Ámpiilochiis. 

Ut Epiphanius in epilogo Panarit contra he- 
reses, sic Damascenus fidei professionem tracta- 
tui de hzresibus ad modum appendicis subjecit. 
Hanc Lambecius Grzce ediditin gratiam Cl. Co- 
telerii, tom. ult. Biblioth. Caesar. Ait auctor com- 
perdio descriptas a se h:reses numero centum : 
sic quoque centum duntaxat recensentur in indi- 
culis manu exaratis heresium, de quibus egit 
Damascenus : ut nempe hzreses  Autoproscopta- 
rum, feonoclastarum, οἱ Aposchistarum, caeteris 
tandem post abselutum opas adject: sint. 


Tl 


DE IJERESIBUS LIBER. 


TS. 


λους διαφερόμενοι " πολυσχιδὲς γὰρ τὸ ψεῦδος "τῆς A multifidum mondacium est), ecclesiastica commu- 


ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας ἀποστάντες τὴν ἀχρίδειαν 
ὑποχρίνονται, ἄλλος ἄλλου χρείττων δείκνυσθαι 
σπεύδων. οἱ μὲν θεῖον βάπτισμα οὐ δέχονται, οὔτε 
τῆς θείας χοινωνίας μετέχουσιν" ἕτεροι δὲ οὐδὲ τύ- 
moy τοῦ τιμίου σταυροῦ νεωστὶ κατασχενασθέντα, ἢ 
σεπτὴν εἰκόνα ἀσπάζονται, καὶ ὑπερανέχειν πάντων 
ἀνθρώπων οἰόμενοι, τὸ ἔσχατον τῶν χαχῶν, καθόλου 
ἱερέα οὐ δέχονται, ἀλλ᾽ ἐν ὑποκρίσει ψευδολόγων, 
χεκαυτεριασμένην τὴν ἰδίαν συνείδησιν ἔχοντες, λο- 
γομαχοῦσιν εἰς οὐδὲν χρήσιμον, ξύλον, μόρτον, κα- 
λάμην, τὰ τοῦ αἰωνίου πυρὸς ὁπερεχκαύματα ἑαυ- 
τοῖς θησαυρίζοντες, Καὶ ἀπέστω ἐξ ἴσου καὶ ἡ τῶν 
εἰκονοχλαστῶν παροινία, xal ἡ τῶν ᾿Αποσχιετῶν 
παραφροσύνη, τὰ Ex διαμέτρου xaxà xal ὁμότιμα 
τὴν ἀσέδειαν. 

Καὶ αὖται μὲν αἱρέσεις αἱ προγραφεῖσαι ἐγράφη- 
σαν κατ᾽ ἐπιτομὴν διὰ τὸ εἶναι ταύτας τῶν λοιπῶν 
χεννητικὰς, ἐπεὶ πᾶσαί εἰσι τὸν ἀριϑμὰν πούτων 
ἀπάντων, ὥσπερ τῶν βόθρων, lor χαΐ καθολικὴ 

Ἐχχλησία ἐχφεύγουσά, καὶ ὑπὸ τῆς ἁγίας Τριάδος 
σεσορισμένη, ἐκδιδάσκει ὀρθῶς τε καὶ εὐσεδῶς, καὶ 
βοᾷ Πιστεύομεν εἰς Πατέρα καὶ ΥἹὸν καὶ ἅγιον 
Πνεῦμα, ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι μίαν θεότητα, μίαν 
θέλησιν, ἐνέργειαν μίαν, καὶ ὁμοίως ἐν τρισὶ προσ- 
ὠποις, ἀσώματον σοφίαν, ἄχτιστον, ἀθάνατον, ἀκα- 

^, ἀπαθῆ, ἄποσον, 
ἀναλλοίωτον, ἀπερί- 
ὁμόθρονον, ἰσοσθενῇ, 


nione relicta, exactam disciplinam simulantes, 
alius alio melior apparere satagit. Quidam eorum 
sacrum baptisma non admittunt, nec diving com- 
munionis participes fiunt. Alii neque figuram prc- 
tiose 117 crucis recens expressam, aut venc- 
randam quamlibet imaginem salutant: et quod 
extremum malorum esi, cum cunctis se putent 
antecellere, sacerdotem nequidem recipiunt, scd 
mendacium more, per simulatam virtutis speciem 
eauteriatam conscientiam habentes, ad nihil utile. 
verbis contendunt; sed lignum, fenum, stipulam, 
zierni ignis fomitem sibi thesaurizant. Ceterum 
ex equo absit, cum Iconoclastarum furor, tum. 
Aposchistarum amentia; que quidem e diametro 
opposita sunt, at impietate paria. 





Epilogus. — Atque Βα: quas hactenus delineavi- 
mus hzreses, compendio descripti: fuerunt, ex 
quibus relique sunt progenite. Sunt porro nu- 
mero centum, a quibus, veluti foveis εἰ pracipi- 
tiis, saneta et catholica Ecclesia fugiens, juxta 
2€ a sanctissima Trinitate erudita est, recte pi 
que docet et clamat : Credimus in Patrem, et 
lium, et Spiritum sanclum, unam in tribus hy- 
postasibus Deitatem , voluntatem unam , actionem 
unam, unam et in tribus ex squo personis sa- 
pientiam incorporalem, increatam, immortalem, 
incomprehensibilem, sine principio immobilem, 
pati nesciam, sine quantitate, sine qualitate, inef- 












", τρισαυγῇ, τρισή- C fabilem , immutabilem, invariabilem, incircuu- 


; φῶς ὁ ΥἹὸς, φῶς τὸ» 
lashp, σοφία ὁ Yl, 
; Θεὸς, καὶ οὐ τρεῖς 
ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι 


scriptam , zqualis glorie, potentie , majestatis , 
virtutis, nature, substantia et bonitate longe 
majorem, triplici splendore , triplici sole, triplici 
fulgore radiantem. Lumen est Pater, lumen Fi- 


NOT. 


lam violentum facinus 

istud. cum inde natum 

num subinde imperium 

, non de tulgo quidam, 

tipes exceperunt, qui 

rJ wero cum. moribus, 

quorum numero Na- 

'm cum eadem qua Dei 

Ecclesiam. Dei. probris 

| Hebraeus ille scelestus 

us ait, silentio nequa- 

Enimvero Jezidus ille, 

ses se superstes mon 

vero filiss, cui. nomen 

ium succedens, prasti- 

1ciorem. acerbissima et. 

precepii , quo nequitia 

Moz. per Orieutem Ec- 

. im, et sacrarum imagi- 

WWm instawrationem accepit, Cum. autem. hujusce 
amaritudinis radix in republica Romana jam insita 
esset, eum subinde occupavit, qui tunc temporis im- 
perium tenebat. Hic erat Leo nomine et moribus , 
qui quoniam consimilibus ac barbarus ille luzurie et 
libidinis stimulis pungebatur, quo erga Ecclesiam 
furore percitus erat, divinorum templorum destruere 
Picturas studuit, Cujus principatum Constantinus 
filius. successionis jure caplans, infestum adversus 


Paro. Gn. XCIV. 








pietatis alumnos bellum excitavit. Synodum ne[ario- 
rum sacerdotum coegit, et impium irreligiositatis sua 
decretum edizit, ut imagines sacra ez toto au[erren- 
tur, quique eas adorarent, vel pro earum de[ensione 
verba facerent, diris cruciatibus et plagis vezaren- 
tur, ac si illis veluti diis adorationem. adhiberent. 
Insuper et sacrum. monastice vite institutum pro- 
cul abigi, haberique ludibrio, atque monachos, aut 
vestem mutare, aut variis suppliciis addici. » 

Mec prorsus conformia sunt narrationi quam 
Joannes Hierosolymitanus monachus, actione 5 
synodi septimze, coram Patribus recitavit, quam- 
que seorsim ediderunt, cum continutoribus Hist. 
Bysanting post Theophanem., Quia vero Catholici 
contenderant minime nefas esse Christi corporis 
effügiem, ut et alterius. cujuslibet hominis expri- 
mere, Copronym 8 cum suis Domini corpus 
circumscriptum exstitisse aflirmavit, adductisque 
in hane rem Eusebii Cassariensis, Epiphanii, Theo- 
doti Ancyrani, Macarii Magnetis et aliorum pri- 
scorum fibris, e quibus id eruere conabatur. lias 
auctoritates cum profano dogmate septima syn- 
odus ΤΣ tum deinde variis in Antirrhe- 
ticis Nicephorus CP. excussit : cujus egregia opera 
vir pereruditus R. P. D. Anselmus Dandurius or- 
dinis Benedictini monachus, mihique conjunc: 
simus. publici juris facturus cst. 



































719 


S. JOANNIS DAMASCENI | 


180 


lius, lumen Spiritus sanctus. Sapientia est Pater, A γνωριζομένη ᾿ Πατὴρ ὁ Πατὴρ καὶ ἀγέννητος " Υἱὸς 


sapientia Filius, sapientia Spiritus sanctus : unus 
Deus, et non tres dii : unus Deus, Trinitas san- 
cta quz in tribus personis exstat. Pater est Pater, 
ei ingenitus : Filius est Filius, genitus, e( non 
ingenitus: est enim ex Patre. Spiritus sanctus 
genitus non est, sed procedens; quia est ex Pa- 
tre, Nibil creatum, nihil primo-secundum, nihil 
domino-servum : sed Unitas Trinitasque esi; 
imo et erat, et est, et erit in secula; intellecta 
per fidem et adorata : per filem, inquam, non 
inquisitione, non investigatione, non demonsira- 
tione. Quanto magis enim investigatur, tanto ma- 
gis ignoratur, et quo euriosius indagatur, eo am- 
plius absconditur. Incuriosa igitur ratione adore- 
tur et credatur a fidelibus Deus. Et quidem eum 
in tribus esse subsistentiis crede. Quinam autem 
ipse sit, non inquiras. Ne intra teipsum dixeris : 
Ubinam est Deus; ubique siquidem Deus est. Ne 
dicas : Quonam modo est ? quoniam excedit omnem 
modwn. Deus cnim comprehendi nequit. Ne dicas, 
Quomodo Trinitas est? Naim Trinitas pervestiga- 
bilis non est. Si vero Deum studiosius scerutceris, 
teipsum mihi primum edisseras velim, et quz 
circa te sunt. Quis anima tuz exsistendi modus? 
quo pacto mens lua movetur? quinam verbum 
generas? qua ratione mortalis simul atque immor- 
talis es? Quod si hzc qux intra te sunt, ignoras, 
quomodo ea quz colis sublimiora sunt anquirens 


non horrescis ? Vite funtem Patrem cogzita, qui C 


Filium ceu fluvium gignat; et maris instar, Spi- 
ritum sanctum. Etenim fons, Quvius, et mare 
una natura sunt. Patrem radicem reputa, ramum 
Filium, fructum 1168 Spiritum sanctum. Nam in 
tribus istis una substantia est. Sol est Pater, qui 
radium habet Filium, calorem. Spiritum sanctum. 
Imaginem figuramque omnem Trinitas sancta 
longe superat. Cuín partum audis ex Patre, cor« 
poralem cavesis ne intelligas : Verbum audiens, 
corporale verbum ne suspiceris : nec audito Spi- 
ritus Dei vocabulo ventum aut spiramen libi tin- 
35; sed sola lide nihil curiosus gloriam dicito. 
Ex rebus namque creatis conditor et opifex intel- 
ligitur. Credo insuper Dei Filii in carne dispen- 


ὁ Υἱὸς, γεννητὸς xal οὐχ ἀγέννητος ^ ἐχ [Ιατρὸς 
γάρ" Πνεῦμα ἅγιον οὐ γεννητὸν, ἀλλ᾽ ἐχπορευτόν " 
Ex τοῦ Πατρὸς γάρ᾽ οὐδὲν χτιστὸν, οὐδὲν πρωτοξδεύ- 
τερον, οὐδὲν χυριόδουλον * ἀλλὰ Μονὰς χαὶ Τριάς ἐστι" 
xai ἣν xai ἔστι χαὶ ἔσται εἰς τοὺς αἰῶνας. πίστει 
νοουμένη xal προσχυνουμένη * πίστει, οὐ ζητήσε:, 
οὐδὲ ἐξερανήσει *, οὐ φανερώσει. θσῳ γὰρ ἐρανᾶ- 
ται, τοσούτῳ πλέον ἀγνοεῖται, καὶ ὅσῳ πολυπραγμο- 
νεῖται, ἐπιπλέον χρύπτεται. ᾿Απεριέργῳ τοίνυν λόγῳ 
προσχυνείσθω Θεὸς ὑπὸ τῶν πιστῶν. Καὶ ὅτι μέν 
ἐστι Θεὸς ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι πίστευς * πῶς δέ ἐστιν, 
ὑπὲρ τὸ πῶς ἔστι. ᾿Αχατάληπτος γὰρ ó Θεός. Μὴ 
εἴπῃς * Πῶς ἡ Τριὰς ὑπάρχει Τριάς ; ᾿Ανεξεράνη- 
τος " γάρ ἔστιν ἡ Τριάς. Εἰ δὲ Θεὸν πολυπραγμονεῖς, 
πρῶτον εἰπέ μοι σαυτὸν xal τὰ περὶ σαυτόν. Ilo; 
ὑπάρχει σου ἣ ψυχὴ ; ποῦ χινεῖταί σου ὁ νοῦς; πῶς 
γεννᾷς τὸν λόγον ; πὼς θνητὸς xal ἀθάνατος ὑπάο- 

χεις ; Εἰ 6b ταύτα ἐντὸς σεαντοῦ ὄγτα ἀγνοεῖς, πῶς 

τὰ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν οὐ φρίττεις ἐχζητῶν - 

Πηγὴν ζωῆς νόησον τὸν Πατέρα, ὡς ποταμὸν τεὺ- 
νῶντα τὸν Υἱόν * θάλασσαν τὸ Πνεῦμα «ὃ ἅγιον * xoi 
γὰρ ἢ πηγὴ καὶ ὁ ποταμὸς καὶ ἡ θάλασσα μία φύσις 
ἐστί, Ῥίζαν νόησον τὸν Πατέρα, χλάδον τὸν Υἱὸν, 
χαρπὸν τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον. Μία γὰρ ἕν τοῖς τρισὶν fj 
οὐσία. Ἤλιος ὁ Πατὴρ, ἀχτῖνα ἔχων τὸν Υἱὸν, θερμὸν 
τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Πολὺ ὑπὲρ πᾶσαν cixóva xai 
τύπον dj ἁγία Τριάς * μὴ τόχον ἀχούων £x Πατρὸς, 
σωματικὸν τόχον νοήσῃς ᾿ μηδ᾽ ὅτι Λόγον ἀχούων, 
λάγον σωματιχὸν ὑπολάδῃς" μηδὲ Πνεῦμα Θεοῦ 
ἀχούων, ἄνεμον χαὶ ἀναπνοὴν νοήσῃ: * ἀλλὰ πίστει 
βόνῃ ἀπεριέργῳ δόξαζε. "Ex γὰρ τῶν χτισμάτων 
αὐτοῦ ἀναλόγως ὁ δημιουργὸς νοεῖται. Τὴν δὲ ἔνσαρ- 
xov οἰχονομίαν τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ ἐκ Παρθένου ἁγίας 
ἁππόρως, ἀφράστως γεγενῆσθαι, τὸν αὐτὸν ἀσυγχύ- 
τως χαὶ ἀτρέπτως Θεὸν χαὶ ἄνθρωπον πιστεύων δό- 
ξαζε, τὸν διὰ σὲ πάντα οἰχονομήσαντα, καὶ αὐτῷ 
προσχύνησιν xal λατρείαν δι᾽ ἔργων ἀγαθῶν ἀπό- 
νεμε, Τὴν ὑπεραγίαν Θεοτόχον χαὶ ᾿Αειπαρϑένον 

Μαρίαν, ὡς ἀληθῇ Μητέρα Θεοῦ προσχυνῶν χαὶ σε- 

θόμενος, xa πάντας τοὺς ἁγίους, ὡς αὐτοῦ θερά- 

ποντας. Οὕτως ποιῶν ὑπάρχεις ὁὀρθότομος λάτρτ-: 
τῆς ἁγίας χαὶ ἀσυγχύτου Τριάδος, Πατρὸς xal Υἱοῦ 
xaX ἁγίου Πνεύματος, τῆς μιᾶς Θεότητος, 7] ἡ δόξα, 


satlonem ex Virgine inenarrabili inodo sine sc- ἢ χαὶ ἡ τιμὴ, καὶ προσχύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν 
mine factam esse, ut idem ipse sine confusione αἰώνων. "Apfv. 

e conversione Deus et homo fuerit. Credendo gloriam ejus celebra, illius, inquam, qui cuncia 
propter te certo consilio disponit, eique per bona opera adorationem et. cultum qui servuin deceat, 
impende. Sanctissimam Dei Genitricem semperque Virginem Mariam, tanquam veram Dei — Matrem 
adora et venerare; omnes sanctos, uti servos illius. ΠΣ si facis, rectus cultor cxsistis sancta 
et inconfus:e Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti, unius numinis οἱ Deitatis, cui gloria, -et 
bonor, et adoratio in secula seculorum. Amen, 


, VARIJE LECTIONES. 
* ἑξερευνῆσει ; ex paulo. post ἐρευνᾶται. * Leg. ἀνεξερεύνητος, 


181 DE FIDE ὈΚΤΠΌΡΟΧΑ. TA 
€—————————— — ———— s 


IN LIBRUM DE FIDE ORTHODOXA 
PROLOGUS. 











"oribus, succedit tan- 
] divinorum dogmatum 
m. Ille enim ex proprii 
ieos varia componens 
1: Noster vero non ex 
»ntiis, ea qua par erat 
irium protulit, in quo 
it, vela probatis Eccle- 


"issimam in rebus di- 
liane doctrine caput 
issimi erroris -navo aut 
8 complexus videatur. 
Gregorium Theologum 
um ascivit, Gregorium 
Ὁ in Syria episcopum, 
. Ν inum, Maximum]19 
martyrem ; Athanasium quoque, Chrysostomum, Epiphanium, atque, ut alios taceam, scri- 
ptorem illum qui Dionysii Areopagitie nomen assumpsit. Horum omnium lectis hinc inde 
sententiarum floribus, saluberrimee doctrine suavissima mella confecit. Id enim proposuerat 
Sibi, ut sua nequaquari aut nova cuderet, sed veterum potius placita, variis in. voluminibus 
ologicum congereret. Quam quidem diligentissimi praeceptoris 
recipiat lector, auctorum nomina et libros, ex quibus singulas sen- 

arginali adnotare curabimus. 


annis Damasceni, quod ipse catholicorum doctoruim primus con- 

olumen digesserit. Quamobrem nedum in Oriente, verum etiam 

os magna semper fuit apud theologos ipsius auctoritas; ex quo 

summo pontifice liber De fide orthodoxa Latine redditus est a 

Hac porro translatione usi sunt Magister Sententiarum, S. Thomas, 

onec decimo sexto seculo ineunte, quod vetus illa rudi prorsus 

ripta esset, castigatiorem aliam edere conatus est Jacobus Faber, 

tec quoque in multis deficeret, elegantiorem eodem labente seculo 

neque ea tamen, qua par erat diligentia et brevitate accuratam. 

3efisius, Billius in vertendo Damasceno tirocinium posyit. Billia- 

Combefisius ipse, qui novam operum Joannis Damasceni molitus 

3us translationem cudere, sed posteriorem illam emendare satius 

'erat in multis labi doctissimos quosque prolixorum voluminum 

5 esse aliorum errata castigare quam vel sua deprehendere. Nostra 

8 suis expurgatam navis, atque ad breviorem orationem revoca- 

*euratior ceteris prodiret editio nostra, preter antiquiores trans- 

I$, quas adhibui, ad viginti et amplius codices manu exaratos, nec 

um loca qua consarcinavit Damascenus, Grecam  phrasim dictio- 

ἃ, preetermissis tum Fabri brevioribus, tum Judoci Clictovei, Neo- 

1 singula capita commentariis, qui ad Patrum Grecorum intelli- 

laut parum conferant, Orientalis theolo; specimen, tam ex 

ascenus exscribebat, quam ex recentioribus Graecis, quos con- 

um oculos ponere in uberioribus adnotationibus aggressus sum. 

i De fide orthodoxa in quatuor itidem libros partitionem nullus 

uu . editio Greca Veronensis. Quin nec illa divisio in vetustis prisca 
translationis Latine manuscriptisoccurrit ; nisi forte secunda recentiorique manu et atra- 
mento in marginalibus quorumdam oris adnotata. Ex quo falsus videtur Mareus Hopperus, 
qui in epistola nuncupatoria editionis utriusque Basileensis Greeco-Latinas, distributionem 
in libros quatuor tribuit Latino interpreti ; Fabro, ni fallor, cujus edebat translationem. 
Hujus tamen vestigia exstant in libris sancti Thoma Aquinatis. Quamobrem existimo ejus- 
1nodi partitionem ἃ Latinis excogitatam, introductanque fuisse, ad instar quatuor librorum 
Sententiarum. Petri Lombardi. Solus codex Regius n. 3485, isque admodum recens, librum 
De fide orthodoxa 'n duas partes scindere videtur, ut nempe prior περὶ τῆς θεολογίας, hoc est 
4. Deo uno, trino, creatore οἱ provisore disserat ; posterior vero περὶ τῇς οἰχονσαίσς, sive de 











783 S. JOANNIS DAMASCENI thi 
Deo carne facto, redemptore et remuneratore. Verum huicce divisioni obsistil manifesta 
connexio capitis 43, in quo De divina economia sive de Incarnatione agitur, cum iis qua in 
tine cap. 42, cui titulus, De predestinatione, proxime praecedunt, ut unus sit proreus capitis 
utriusque continuus sermo : quem navum in quadrifaria partitione altera nemo non depre - 
hendet. Ceterum ne novitate nimia lectorem distributioni illi assuetum percellerem, Hoppe. 
rum secutus, Greca quidem capita iisdem 120 numeris obsignavi, qui in codicibus Grecis 
adnotantur ; Latinam vero translationem in libros quatuor partiri non dubitavi. ' 

Translationis Latine veteris editionem nullam reperi : Jacobi vero Fabri versionem Pari- 
siis evulgavit Judocus Clictoveus ex. officina TIenrici Stephani, anno 1512 cum suis commen- 
tariis. Anno deinde 1535 Henricus Petrus typographus Basileensis, Latine edidit opera qua 
exslabant S. Joannis Damasceni, unaque adeo libros quatuor De fide orthodoxa, Jacobo 
Fabro Stapulensi interprete ; sedabsque ullis commentariis. Post annos aliquot Heuricus 
idem in altera editione commentarios Clicloveanis breviores adjecit, et in illa rursum, que 
anno 1537 prodiit ; in quarum inscriptione haec cum aliis apposita sunt : Nunc primum ad- 
^iotationes, impedita, difficiliora, sublimioraque omnia ez plicantes, accesserunt. Enimvero 
antiquiorem non novi in qua exposiüones ist» qualescunque habeantur. Harum porro Ja- 
cobum Fabrum auctorem [fuisse asserit Henricus Gravius, ordinis Praedicatorum, in sua 
operum sanctiJoannis Damasceni editione Latina, quam publici juris fecit Colonia ex officina 
Petri Quentel, anno 1546. Ac profecto quidem quibusdam in locis, et in primis, ubi de san- 
clissimo Eucharistiae mysterio sermo est, frigidiora sunt qu& adnotantur, nec satis catholi- 
cam fidem exprimentia. Quod non sine dolore dictum sit, propter virum quem alioqui, ceu 
gentilem pene meum, vererabundus suspicerem, nisi se religionis avitee. desertorem, aut. no- 
vatorum saltem studiosiorem prabuisset. Ad Gravii nostri editionem quod spectat, ut erat 
Latine et Grece doctus, Jacobi Fabri translationem cum textu Graco contulit recensuMque, 
et perbrevibus scholiis illustravit, hereticorum causa, inquit in epistola nuncupatoria ad 
Osvaldum comitem Montensem, potissimum ubi doctrinam Ecclesie per Damascenum asser- 
tam ipsi nequiter convellunt. 

Librum De fide orthodoxa primum Grece solum Verone excudendum curavit Donatus 
Veronensis, anno 1531 et Clementi septimo obtulit. Tandem aano 1548 Grece et Latine 
simul prodiit, atque iterum anno 1575. Anno deinde 1577 translationem suam Jacobus 
Billius Parisiis edidit absque Greco contextu : cademque rursum ibidem excusa est annis 
1603 et 1617. 

"Hic monere supervacaneum non erit tom. VI Operum S. Cyrilli Alexandrini magnam par- 
tein exstare libri primi, ut aiunt, De fide orthodoxa, ejusdem doctoris nomine inscriptam, id 
quod librarii cujusdam oscitantia factum non dubito, qui cum Cyrillianis aliid Damascenica 
hoc repererit. 





CAPITA DOGMATICA. 


4. Deum comprehendi non posse, nec ea quz 
a SS. prophetis, apostolis, et cvangelistis 
tradita non sunt, curiosius inquirenda esse. 


KESAAAIA AOTMATIKA. 


α΄ Ὅτι ἀκατάληπτον τὸ Θεῖον, xaX ὅτι ob bet ζη- 
τεῖν xal περιεργάζεσθαι τὰ μὴ παραδεδο- 
μένα ἡμῖν ὑπὸ τῶν ἁγίων προφητῶν χαὶ 
ἀποστόλων χαὶ εὐαγγελιστῶν. 

β΄. Περὶ ῥητῶν, καὶ ἀκοῤῥήτων, χαὶ γνωστῶν, 
καὶ ἀγνώστων. 


2 De his qux sermone exprimi possunt, vel 
non possunt, deque his qua in cognitio- 
nem cadunt, vel qux cognitionem fugiunt. 


$. Demonstratio quod Deus sit. 

4. Quidnam sit Deus; quodque comprehendi 
non possit. ) 
5. Demonstratio quod Deus unus sit, nec 

multi. 
&. De Verbo Dei et Spiritu. 
7. De Spiritu sancto. 
8. Dc sancta Trinitate. 
9. De iis que de Deo dicuntur. 
40. De divina unione et distinctione. 
41. De iis que de Deo modo corporeo dicun- 


tur. 

13 12. De iisdem rebus. | 

3. De loco Dei, et quod solus Deus incircum- 

scriptus sit. 

44. Proprietates divin: natura. 

15, De szculo. 

16. De rerum creatione. ΠΝ 

47. De angelis. 

48. De diabolo et damonibus. 

49. De creatura visibili.) 

$90, De colo. 


" ᾿Απόδειξις ὅτι ἐστὶ Θεός. 
. Περὶ τοῦ, τί ἐστὶ Θεός ; ὅτι ἀχατάληπτος. 


e'. ᾿Απόδειξις ὅτι εἷς ἐστι Θεὸς, χαὶ οὐ πολλοί. 


ς΄. Περὶ Λόγου θεοῦ, καὶ Πνεύματος. 

C. Περὶ ἁγίου Πνεύματος. 

η΄. Περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος. 

θ΄. Περὶ τῶν ἐπὶ Θεοῦ λεγομένων. 

v. Περὶ θείας ἑνώσεως χαὶ διαχρίσεως. 

ια΄. Περὶ τῶν σωματιχῶς ἐπὶ Θεοῦ λεγομένων. 


ιβ Περὶ τῶν αὑτῶν. 

γ.. Περὶ τόπου θεοῦ, xai ὅτι μόνον τὸ Θεΐδν 
ἀπερίγραπτον. 

dé. Τὰ ἰώματα τῆς θείας φύσεως. 

ιε΄. Περὶ αἰῶνος. 

ις΄. Περὶ δημιουργίας. 

ιζ΄. Περὶ ἀγγέλων». 

ιη΄. Περὶ διαθόλου χαὶ δα! μόνων. 

ιθ΄’, Περὶ χτίσεως ὁρατῆς. 

χ', Περὶ οὐρανοῦ. 


"85 


DE FIDE ORTHODOXA. 786 


xe. ἡλίου τε 


P γφορικοῦ. 


A τοῦ αὐτ- 


μ΄. Περὶ τῶν evo . . 
μα΄. bi ποῦ, διὰ ποίαν αἰτίαν αὐτεξούσιοι. 


D 


A. x M E 
vus οὐχ ἐφ᾽ Api | 


BY. 
ὡσεως xal Tj op 
pr USA i θείας οἰκονομί p τῆς 


μᾶς κηδεμονίας, καὶ τῆς “ἡμῶν σωτη- 


"ma i τοῦ τρόπου τῆς συλλήψεως τοῦ Λό- 
yov xal τῆς θείας αὐτοῦ σαρχώσεως. 

wi. Περὶ τῶν δύον φύσεων. 

μη΄. Βερὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀντιδόσεως. 


pla ἀριθμοῦ τῶν φύσεων, 
pp φύσις dv μιᾷ τῶν ᾿αὐτῆς 
ἘΞ rimam ἠνώθη πάσῃ ἀνθρωπίνῃ φύσει, 
χαὶ pe. 
να΄. - τῆς po τοῦ Θεοῦ Λόγου ὑποστά. 


ΓΑ Tipi τοὺς λέγοντας - Ὑπὸ συνεχὲς ποσὸν 
ἀνάγοι αἱ τοῦ Κυρίου φύσεις, ἢ ὑπὸ τὸ 


v. iis a. τὸν εἰ οὐκ ἔστι φύσις ἀνυπόστατος 


ντησις. 

m legi τοῦ Τρισαγίου. 

we. Περὶ τῆς ἐν εἴδει καὶ ἐν ἀτόμῳ δαωφουμις 
νης φύσεως, καὶ διαφορᾶς ἑνώσεως χαὶ σαρ- 
χώσεως “ καὶ πῶς ἐκαληπτέον, τὴν μίαν qu- 
σιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρχωμένην. 


φθένος. 


δύο φύσεων. 
εξουσίων τοῦ Κυ- 


|! ἐν Κυρίῳ ἡμῶν 


1 δύο φύσεων καὶ 
ἀγχη ἐπὶ Χριστοῦ 
λέγειν ἐνεργείας. 





τε, χαὶ γνώσεων. xal σοφιῶν. 





ξγ΄. Περὶ τῆς θεανδριχῆς ἐνεργείας. 

. Περὶ τῶν φυσιχῶν καὶ ἀδιαθλήτων πα- 

δῶν A ἀγνυί 
ἱερὶ ἀγνυίας xat δουλείας, 

ἐς’. Περὶ προκοπῆς. 
ES. Περὶ δειλίας. 
ξη΄. Περὶ τῆς τοῦ Κυρίου προσευχῆς. 
S0. Περὶ οἰχειώσει 


e. 





Περὶ τοῦ πάθους τοῦ σώματος χαὶ τῆς ἀπα- 
0.(a5 τῆς αὐτοῦ θιύτητος. 


Φ1. De luce, igne, luminaribus, sole, luna et 
stellis. 

92. De aere et ventis. 

25. De aqua. 

24: De ierra, et iis qua de ca producuntur. 


25. De paradise. 


926. De howine. 
21. De voluptatibus. 
98. De tristitia. 





53. De sermone intraneo, εἰ prolatitio, 
56. Ue passione et actione. 
31. De actu. 
58. De voluntario et-involuntario. 
59. Deeo quod in nostra voluntate situm, hoc 
est delibero.arbitrio. 
40. De illis-qua: fiunt. 
At Quam ob causam libero arbitrio praediti 





si 

32. De iis qua in.nostra potestate posita non 
sunt. 

43. De providentia. 

At. De praescientiaet praedestinatione. 

A5. De Do bi erga nos dispensatione et cura, de- 
que nostra salute. 

A6. Quomodo conceptum sit Verbum, et de di- 
vina ejus incarnatione. 

41. De duabus naturis. 

48. De modo mutuz communicationis proprie- 
tatum 

49. De numero naturarum. 

50. Quod tota divina natura in una suarum 
personarum toti humana natufz unita sit, 
e non pars parti 

51. De una Dei Verbi persona. 

52. Ad eos qui sciscitantur, an ad continuam 
quantitatem, an ad discretam Domini na- 
lura reducantur. 

















55. Ad illud quod quzritur, sitne ulla oatura 
qua subsistentia careat, ret ponsio. 

54. De hymno Trisagib. 

55. De natura qui in specie, et quz in indi- 
viduo considerat que differentia uni- 
tionis el incarnationis: et quomodo illud 
accipiendum sit, unam Dei Verbi naturam in- 
carnatam. 

m. 56. Quod Virgo sancta sit Dei Genitrix. 

e proprietatibus duarum naturarum. 
omini nostri Jesu Christi duplici vo- 
iuntate et arbitrii libertate. 

59. De operationibus, qux 
Jesu Christo sunt. 

60. Adversus t, Si dux natura: 
οἱ action, hominc, necesse est tres 
esse in Christo naturas, ac totidem dicere 
actiones. 

61. Ue eo quod carnis Domini natura et. vo- 
luntas deificata 

62. llerum de. voluntate. duplici, arbitriique 

; itemque de meute duplici, scien- 












Domino nostro 

















actione. 

Ὁ Denatu libus, nec reprehensione dignis 
passionibus. 

[; ntia et servitute. 

66. Ue profectu. 

jT. De timore. 

De. Domi 

69. De appropriatione, 

70. Dc corporis Domini passione, ipsiusque 

divinitatis impassibilitate 











͵ S. JOANNIS DAMASCENI | 188 


71. Quod Verbi divinitas ab anima et corpore 
inseparabilis manserit, etiam in Domini 
morte: et quod una interim persona persti- 
terit. 

72. De corruptione et corruptela. 

75. De descensu ad inferos. 

74. Deiis qua resurrectionem secuta sunt. 

19. De sessione ad dexteram Patris. 

10. Adversus eos qui ita objiciunt: Si duzna- 
turz Christus est, aut creaturam colitis, 
naturam creatam adorando, aut alteram 
naturam dicitis adorandam , alteram non 
adorandam. 

11. Cur Dei Filius, non Paler, aut Spiritus 
sanctus, homo factus sit; et quid factus 
homo przstiterit. 

18. Ad eos qui querunt, Christi persona sitne 
creata, an increata. 

19. Quando Christus est appellatus, 

80. Ad eos qui seiseitantur, am sancta Dei Ge- 
nitrix duas naturas genuerit, et an duz 
nature in Christo pependerlnt. 

81. Quomodo primogenitus dicatur unigeni- 
tus Dei Filius. 

82. De (ide et baptismo. 

83. De fide. 

84. De cruce : ubi rursum de fide. 

85. De adoratione ad orientem. 

86. De sacrosanctis et divinis mysteriis. 


$1. De genere Domini, deque sancta Dei Geni- 
trice. 
88. Quis sanctis, ipsorumque reliquiis honos 
habendus sit. 
89. De sanctis imaginibus. 
90. De Scriptura. 
91. De his quz de Christo dicuntur. 
92. Deum non esse auctorem malorum. 
9. Non esse duo principia. 
94. Cur Deus 608 condiderit, qui peccaturi 
essent, nec poenitentiam acturi. 


95. De lege Dei, et lege peccati. 
96. Adversus Judzxos, de Sabbato. 
91. De virginitate. 

98. De cireumcisione. 

99. fe Antichristo. 

190. De resurrectione. 


οα΄. Περὶ τοῦ ἀχώριστον διαμεῖνα: τὴν τοῦ M- 
γου θεότητα τῆς Ψυχῆς, καὶ τοῦ σώματος xaX ἐν 
τῷ θανάτῳ τοῦ Κυρίον, καὶ μίαν διαμεῖναι 

8 Tie pt ete βορᾶς χαὶ διαφθορᾷ 

οβ΄. Περὶ τῆς φθορᾶς καὶ διαφθορᾶς. 

oY'. Περὶ τὸς b τῷ ἅδῃ χαθόδον. 

οδ'. Περὶ τῶν μετὰ τὴν ἀνάστατιν. 

οε΄. Περὶ τῆς ἐχ δεξιῶν τοῦ Πατρὸς χαθέδρα-. 

oc'. Πρὸς τοὺς λέγοντας * Εἰ δύο φύσεις ὁ Χρι- 
στὸς, ἣ καὶ τῇ χτίσει λατοεύετε, φύσιν χτι- 
στὴν προσχυνουντες, ἣ μίαν φύσιν προσχυνη- 
τὴν λέγετε, ἣ μίαν ἀπροσχύνητον. 


of. Διὰ τί ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐνηνθρώπησεν, xaX 
οὐχ ὁ Πατὴρ, οὐδὲ τὸ Πνεῦμα *xai τί ἕναν- 
θρωπήσας χαθώρθωσεν. 

οη΄. Πρὸς τοὺς ἐρωτῶντας, εἰ ὑπόστασις τοῦ 
Χριστοῦ χτιστὴ, ἢ ἄχτιστος. 

οθ΄. Περὶ τοῦ πότε ἐχλήθη Χριστός. 

T. Πρὺς «οὺς ἐρωτῶντας, εἰ δύο φύσεις ἐγέ:- 
νησεν ἡ ἁγία Θεοτόχος, χαὶ εἰ δύο φύσεις ἐπὶ 
σταυρου ἐχρέμαντο. 

πα'. Πῶς πρωτότοχος λέγεται ὁ μονογενὴς Υἱὸς 
τοῦ Θεοῦ. 

«à. Περὶ πίστεως xaX βαπτίσματος. 

πγ΄. Περὶ τῆς πίστεως. 

πδ΄. Περὶ σταυροῦ, ἐν d καὶ περὶ πίστεως. 

πε΄. Περὶ τοῦ προσχυνεῖν κατὰ ἀνατολάς. 

vc'. Περὶ τῶν ἁγίων xa ἀχράντων τοῦ Κυ- 

᾿ ρίου μυστηρίων. - - 

πζ'. Περὶ τῆς γενεαλογίας τοῦ Κυρίου, χαὶ τῆς 
ἁγίας Θεοτόχον. - 
πη΄. Περὶ τῶν ἁγίων καὶ τῶν λειψάνων αὐτῶν 


τιμῆς. 

πθ΄. τ εἰκόνων. 

κ΄. Ile αφῆς. 

μα’. Περὶ τῶν im Χριστοῦ λεγομένων. 

μβ΄. Ὅτι οὐκ ἔστι τῶν καχῶν αἴτιος ὁ Θεός. 

μγ΄. Ὅτι οὐ δύο ἀρχαί. 

L9. Τίνος ἕνεχεν προγινώσχων ὁ Θεὸς τοὺ: 
ἁμαρτάνειν καὶ μὴ μετανοεῖν μέλλοντας, Ξξχ- 
τισεν. 

ιε΄, Περὶ νόμου Θεοῦ καὶ νόμον ἁμαρτίας. 

Ὡς ' Κατὰ Ἰουδαίων, περὶ Σαδδάτον. 

ζ΄. Περὶ παρθενίας. 

η΄. Περὶ περιτομῇς. 

μθ’. Περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου. 

p . Περὶ ἀναστάσεως. 


189 | DE FIDE ORTHODOXA LIB. l. — 190" 





EKAOZIXZ AKPIDHZ 


THZ 


ΟΡΘΟΔΟΞΘΥ ΠΙΣΤΕΩΣ 


[nen d 


EXPOSITIO - AGCCURATA 


FIDEI ORTHODOX E. 


. /MBER PRIMUS. 


ΚΕΦΑΛ. Α΄. Ἀ CAP. l. 


Ὅτι dxard.lnxcor τὸ Θεῖον», xal ὅτε οὐ δεῖ ζητεῖν Deum comprehendi non posse ; nec ea qua a sanctis 
καὶ περιεργάζεσθαι cá μὴ παραδεδομένα ἡμῖν prophetis εἰ apostolis εἰ evangelistis minime tra- 


ὑπὸ co» dy(ur προφητῶν, xal ἀποστόλων, xal dita suut, curiosius inquirenda esse. 
e&bamre Auc co». 
Θεὸν οὐδεὶς éopaxe πώποτε (1). Ὃ poroveric Deum nemo vidit unquam. | Unigenitus Filius, qui 


Υἱὸς, ὁ ὧν ἐν toic κόλποις" τοῦ Πατρὸς, αὑτὸς —est in sinu Patris, ipse enarravit '. Deus ergo nec 
ἐξηγήσατο. "Αῤῥητον οὖν τὸ Θεῖον xa ἀχχτάλη- oratione ulla explicari, nec ullo modo compre. 
1: zov. Obóglc γὰρ ἐπιγινώσκει τὸν Πατέρα, εἰ μὴ — hendi potest. Nemo enim Patrem novit, nisi Filius ; 
ὁ Υἱὸς, οὐδὲ τὸν Ylór, εἰ μὴ ó. Πατήρ. Καὶ τὸ nec Filium, nisi Pater *. Quin etiam Spiritus san- 
{Πνεῦμα δὲ τὸ ἅγιον οὕτως οἷδε τὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς τὸ — ctus perinde novit ea quz Dei sunt, atque Spiritus 
Πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου οἷδε τὰ ἐν αὐτῷ. Μετὰ δὲ τὴν — hominis novit ea que in ipso sunt*. At vero, post 
πρώτην xal μαχαρίαν φύσιν, οὐδεὶς ἔγνω ποτὲ τὸν — primam illam beatamque naturam nemo unquam 
Θεὸν, el μὴ ᾧ αὐτὸς ἀπεκάλυψεν, οὐκ ἀνθρώπων pó- — Deum cognovit, nisi cui ipse revelaverit. Neque 
voy, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῶν ὑπερχοσμίων δυνάμεων * καὶ αὐ de hominibus tantum mihi sermo est ; sed de Vir- 
τῶν, φημὶ, τῶν Χερουδὶμ χαὶ Σεραφίμ. B tutibus etiam illis mundo sublimioribus, de ipsis 
quoque Cherubim ac Seraphim. 

Οὐχ ἀφῆκε μέντοι ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἐν παντελεῖ ἀγνω- Non uos tamen in omnigena prorsus ignorantia 
σίᾳ. Πᾶσι γὰρ ἡ γνῶσις τοῦ εἶναι Θεὸν ὑπ᾽ αὐτοῦ versari passus est Deus. Nemo quippe mortalium 
φυσικῶς ἐγχατέσπαρται. Καὶ αὐτὴ δὲ fj χτίσις, xal — est, cui. non hoc ab eo naturaliter insitum sit, ut 
ἢ ταύτης συνοχή τε xal χυδέρνησις τὸ μεγαλεῖον — Deum esse cognoscat. Quin ipsa res conditze, ea- 
τῆς θείας ἀναχηρύττει φύσεως. Καὶ διὰ νόμου δὲ, — rumque conservatio atque gubernatio, diving na- 
xa προφητῶν πρότερον, ἔπειτα δὲ καὶ διὰ τοῦ po- — (urs praedicant majestatem *. Ad haec tum ante per 
vorevoug αὑτοῦ Υἱοῦ, Κυρίου δὲ, καὶ Θεοῦ, καὶ Xo- legem et prophetas": tum postea per Unigenitum 
th pos ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, κατὰ τὸ ἐφιχτὸν fjuiv — Filium suum, Dominum, Deum, et Salvatorem no- 


ἢ oan. 4, 18. * Matth. xt 17. 3! Cor. u, 41. . Sap. xii, 5. ὅ Greg. Naz. orat. 51. - 


VARIA; LECTIONES. 


* (:olb. 4150 et N. εἰς τὸν κόλπον. ν Colb. 4750. Reg. 2950 μετὰ οὖν : sic Faber, post divinam igitur. 
Gravius edidit. Post divinam itaque. 


NOT.L. 


(1) Θεὸν οὐδεὶς éopaxe πώποτε, Deum nemo υἱ- — turali Jumine nossemus ipsius exsistentiam, poten. 
dit unquam. Hic Judoeus Clictoveus in prolixissimo — tiam, et. providentiam qua universum condidit, 
coinmentario perperam. pugnat Deum nemini visum — conservat, et adininistrat. Summatim enarrat, quae 
in hacee vita mortali. Nihil ist»c ad Damascenum, ἃ D?onvsastro, cap. 1. De div. nom. nec non a Grego- 
qui solum asserit divina mysteria Deo soli, divinis- — rio Theologo, orat. δὲ De rerim divinarum celsilu- 
ve SS. Trinitatis personis cognita esse tum iis — dine, lractantur, adversus Eunomianos utique, qui 
deinde quibus Deus pro summa eratia, et quantum — diviuam essentiam perfectissime. sibi compertam 
revelaverit : Deum tamen nobis concessisse ut na-— aiebant. 


791 


S. JOANNIS DAMASCENI e 


199 


strum Jesum Christum, pro captu ac modulo no- A τὴν ἑαυτοῦ ἐφανέρωσε γνῶσιν * πάντα τοίνυν τὰ 


sro notitiam suí patefecit. Quocirca omnia quae 
nobis, tam per legem et prophetas, quam per apo- 
$10los et evangelistas tradita sunt, amplectimur 
agnoscimus, et veneramur*; 194 nec ultra ea 
quidquam inquirimus. Nam cum Deus bonus sit, 
oinnis profecto boni auctor et largitor est, ut qui 
pec invidia, nec ullis passionibus  affectibusve 
laboret *. Invidentiía siquidem procul abest a divi- 
na natura ; quippe quz omnis perturbationis ex- 
pers, solaque bona est. Proinde, cum cuncta per- 
specta habeat, et quod cuique conducibile sit 
administret, id quod nostra scire intererat, aperuit : 
quodque vires nostras et captum excederet, tacuit. 


παραδεδομένα ἡμῖν διά τε νόμον, xal προφητῶν, 
xai ἀποστόλων, xaX εὐαγγελιστῶν δεχόμεθα, xal γι- 
γώσχομεν, xal σέδομεν, οὐδὲν περαιτέρω τούτων 
ἐπιζητοῦντες " ἀγαθὸς γὰρ ὧν ὁ Θεὸς, παντὸς ἀγαθοῦ 
παρεχτιχός ἔστιν, οὐ φθόνῳ, οὐδὲ πάθει τινὶ ὑπο- 
χείμενος. Μαχρὰν γὰρ τῆς θείας φύσεως φθόνος, 
τῆς γε ἀπαθοῦς χαὶ μόνης ἀγαθῆς. Ὡς οὖν πάντα 
εἰδὼς, καὶ τὸ συμφέρον ἑχάστῳ προμηθούμενος, ὅπερ 
συνέφερεν ἡμῖν γνῶνα: ἀπεχάλυψεν * ὅπερ δὲ οὖν 
ἐδυνάμεθα * φέρειν ἀπεσιώπησε. Ταῦτα ἡμεῖς στέρ- 
ξωμεν, χαὶ ἐν αὐτοῖς μείνωμεν, μὴ μεταίροντες 
ὅρια αἰώνια, μηδὲ ὑπερόαίνοντες τὴν θείαν παρά- 
δοσιν. J 


llis itaque contenti simus" iu his bzeereamus, nec terminos antiquos, traditionemque divinam trans- 


* 


grediamur *, 


CAP. Il. 


Dehis qua sermone exprimi possunt, vel non possunt; 
item de his que in cognitionem cadunt, et qua co- 
gnilionem fugiunt. 

Quedam de Deo intelligere possumus, non loqui. 
— Plane itaque noscat neoesse est, qui de Deo lo- 
qui vel audire studet, ea. qux ad doctrinam, tum 
1le divinitate, tum de incarnatione spectant, eam 
rationem habere, ut. nec omnia viin omnem ora- 
tonis superent, nec omnia sermone emxplicari 
queant ; itemque nec cognitionem nostram penitus 
fugiant, nec penitus in eam cadant *. Aliud porro 
est quod cognosci potest, aliud quod dici : quem- 
admodum videlicet aliud est loqui, atque aliud 
cognoscere. Multa igitur ex iis qux obscure de 


ΚΕΦΛΛ. B' 


Περὶ ῥητῶν, xal ἀποῤῥήτων, καὶ γγωστῶν, xal 
ἀγνώστων. 


Χρὴ οὖν τὸν περὶ θεοῦ λέγειν f] ἀχούειν βουλόμε- 
νον, σαφῶς εἰδέναι ὡς οὐδὲ πάντα ἄῤῥητα, οὐδὲ 
πάντα ῥητὰ, τά τε τῆς θεολογίας, τά τε τῆς olxovo- 
μίας" οὔτε πάντα ἄγνωστα, οὔτε πάντα γνωστά" 
ἕτερον δέ ἐστι τὸ γνωστὸν, καὶ ἕτερον τὸ ῥητόν " 
ὥσπερ ἄλλο τὸ λαλεῖν, χαὶ ἄλλο τὸ γινώσχειν. Πολλὰ 
τοίνυν τῶν περὶ Θεοῦ ἀμυδρῶς νοουμένων οὗ χαιρίως 
ἐχφῳρασθῆναι δύναται" ἀλλὰ τὰ καθ᾽ ἡμᾶς, ἀναγ- 
καζόμεθα ἐπὶ τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς λέγειν “ ὥσπερ ἐπὶ 
Θεοῦ λέγομεν ὕπνον, xat ὀργὴν, καὶ ἀμέλειαν, χεῖράς 


᾿ξ, καὶ πόδας, xaX τὰ τοιαῦτα. 


Deo intelliguntur, non satis commode proprieque efferri possunt ; cogimurque, cum de rebus supra 
Dos positis sermo nobis est, more humano loqui; ut cum de Deo verba facientes somnum, iram, 
incuriam, manusque, ac pedes, aliaque id genus vocabula usurpamus. 


Que εἰ intelligere et loqui possumus. — Et qui- C 


dem quod Deus initio ac fine careat, quod xter- 
nus, sempiternusque sit, quod increatus, immu- 
tabilis, ab omni alteratione liber, simplex, com- 
positionis expers, ineorporeus, invisibilis, tangi 
nescius, incireumscriptus, et infinitus sit; quod 
cognitionem omnem fugiat ; quod cogitatu major, 
jncomprehensus, bonus, justus, creatorum om- 
nium opifex, omnia potens, omnia conlinens, 
omnium inspector, omnium provisor, potestate 
decernens, ac denique judex sit; hzc, inquam, 
omnia et scimus, et confitemur : illudque item, 
quod unus slt Deus, hoc est una substantia: 
quodque in tribus agnoscatur el exsistat porso- 
nis, nimirum in Patre οἱ Filio et Spiritu sancto : 
tum quod Pater οἱ Filius et Spiritus sanctus 
unum omnino sint, excepta ingeniti, generatio- 
Aisque, et processionis proprietate ; insuper quod 
unigenitus Filius et Verbum Dei, ac Deus, per 


Ὅτι μὲν οὖν ἐστι Θεὺς ἄναρχος, ἀτελεύτητος, 
αἱἰώνιός τε χαὶ ἀΐδιος, ἄχτιστος, ἄτρεπτος, ἀναλ- 
λοίωτος, ἁπλοῦς, ἀσύνθετος, ἀσώματος, ἀόρατος, 
ἀναφὴς, ἀπερίγραπτος, ἄπειρος, ἀπερινόητος, ἀπερί- 
ληπτος, ἀκατάληπτος, ἀγαθὸς, δίκαιος, πάντων χτι- 
σμάτων δημιουργὸς, παντοδύναμος, παντοχράτωρ 
παντεπόπτης, πάντων προνοητῆς, ἐξουσιαστὴς, χρί- 
τῆς, καὶ γινώσχομεν, καὶ ὁμολογοῦμεν * xal ὅτι εἷς 
ἐστι Θεὸς, ἤγουν μία οὐσία - xax ὅτι ἐν τρισὶν ὑπο- 
στάσεσι γνωρίζεταί τε xal ἐστιν" Πατρί φημι, xol 
Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι * καὶ ὅτι ὁ Πατὴρ χαὶ 
Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατὰ πάντα ἕν εἶσι, 
πλὴν τῆς ἀγεννησίας, καὶ τῆς γεννήσεως, xat τῆς 
ἐχπορεύσεως " χαὶ ὅτι ὁ μονογενὴς Υἱὸς xai Me. 
γος τοῦ Θεοῦ xal Θεὸς, διὰ σπλάγχνα ἐλέους ab. 


D τοῦ, διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, cobozlz τοῦ Ilz- 


τρὸς, χαὶ συνεργίᾳ τοῦ παναγίου Πνεύματος. ἀσπό- 
pue συλληφθεὶς, ἀφθόρως ἐχ τῆ: ἁγίας Παρθένου 
χαὶ Θεοτόχου Μαρίας γεγέννηται διὰ Πνεύματος 


* Dionys. e. 1 De div. nom. ' Greg. Naz. orat. ὅδ, * Prov. xxu, 28. * Dionys. cap. 4 De div. nom., 


Greg. Naz. orat. 54 et 57. 


« [.dit. οὐκ δωνάμ. R. 5279, καὶ ὃ οὐ δυνάμ. 


VARLE LECTIONES, 


193 


DE FIDE ORTHODOXA LID. I. 


796 


ἁγίου, καὶ ἄνθρωπος τέλειος ἐξ αὐτῆς γέγονα * A viscera misericordia su», ob salutem nostram, 


καὶ ὅτι ὁ αὐτὸς Θεὸς τέλειός ἐστιν ὁμοῦ καὶ áv- 
θρωπος τέλειος, ἐχ δύο φύσεων, θεότητός τε καὶ ἀν- 
θρωπότητος, καὶ ἐν δύο φύσεσι νοεραῖς, θελητιχαῖς 
τε καὶ ἐνεργητιχαῖς, καὶ αὐτεξουσίοις, καὶ ἁπλῶς 
εἰπεῖν, τελείως ἐχούσαις κατὰ τὸν ἑκάστῃ πρέποντα 
ὅρον τε xai λόγον “θεότητί τε xal ἀνθρωπότητί 
φημι" μιᾷ δὲ συνθέτῳ ὑποστάσει" ὅτι τε ἐπείνησε 
καὶ ἐδίψησε, καὶ ἐχοπίασε, καὶ ἐσταυρώθη, καὶ θα- 


νᾷτου 1 τριήμερος, καὶ εἰς 
οὐρανοὶ πρὸς ἡμᾶς παρα- 
γέγονε, εἰς ὕστερον " χαὶ 
ἡ θεία ὁ τῶν ἁγίων χο- 
p. 


benigna Patris voluntate, ac sanctissimi Spiritus. 
Cooperatione, absque semine conceptus, citra ul- 
lam corruptionem ex sancta Virgine Deique Ge- 
nitrice Maria per Spiritum sanctum natus sit, 
atque ex ea homo perfectus exstiterit : quodque 
idem simul et perfectus Deus εἰ perfectus homo- 
sit, ex duabus naturis, intelligentia, voluntate, 
agendi facultate, atque arbitrii potestate praditis; 
atque, ut verbo dicam, in quibus secundum defini- 
tionem 1255 ac rationem utrique, hoc est di 
tali et humanitati, atque uni persone congruen- 
tem, nihi] omnino desit; quod insuper esurierit, 
sitierit, fueritque fatigatus et sufflxus. cruei, mortis 





que ac sepultare periculum fecerit, triduoque .post resurrexerit, et in colos, unde ad nos vene- 
Tat, reversus sit, ae denuo tandem venturus sit, tum divina Scriptura testatur, ium universus 


sanclorum chorus. 


Tl δὲ ἔστι Θεοῦ οὐαία, ἣ πῶς ἔστιν ἐν πᾶσιν, ἢ B.— Que πες intelligere possumus. nec. loqui. — At 


πῶς ἑαυτὸν χενώσας ὁ μονογενὴς Υἱὸς » ἄν- 
θρωπος γέγονεν ἐκ παρϑεγνεῶν d ipo 
παρὰ τὴν φύσιν θεσμῷ πλαστουργηϑεὶς, ἢ πῶς ἀδρό- 
χοις ποσὶ τοῖς ὕδασιν ἐπεπόρευτο, καὶ ἀγνοοῦμεν, 
xal λέγειν οὐ δυνάμεθα. Οὐ δυνατὸν οὖν τι παρὰ τὰ 
θειωδῶς ὑπὸ τῶν θείων λογίων τῆς τε Παλαιᾶς καὶ 
Καινῆς Διαθήκης ἡμῖν ἐκπεφασμένα, εἴτοι εἰρημένα, 
καὶ πεφανερωμένα, εἰπεῖν.τι περὶ Θεοῦ, ἢ ὅλως ἐν- 


νοῆσαι. 





vero, quid Dei substantia sit, aut quo pacto om- 
ibus rebus insit, vel quomodo Deus ex Deo ge- 
IS sit, vel processerit; aut qua ratione unige- 
s Filius ac Deus sese exinaniens, ex virgineis 
sanguinibus homo factus sit, aliter videlicet quam. 
nature lex ferat, effictus ; aut quomodo siccis 
pedibus super aquas incesserit: hxc sane nec 
Scimus, nec dicere possumus !*. Fieri ergo ne- 
quit, ut preler illa qu divinitus nobis a sacro- 





sanctis Veteris ac Novi Testamenti oraculis enuntiata sunt, aut dicta, aut patefacta, de Deo quid- 
quam loquamur, aut omnino cogitatu assequamur '', 


ΚΕΦΑΛ. Γ΄. 
᾿Απόδειξις ὅτι ἐστὶ Θεός. 
» τοῖς μὲν τὰς ἁγίας Γρα- 
xdv xa Καινὴν Διαθή- 
λλεται, οὔτε δὲ τοῖς τῶν 
γὰρ ἔφημεν (2), ἡ γνῶσις 
ilv ἐγκατέσπαρται. Ἐπειδὴ 
) πονηροῦ xaxía χατὰ τῆς 
ἦστε καί τινας εἰς τὸ ἀλο- 
) καχῶν χάχιστον χαταγα- 
ον, τὸ λέγειν μὴ εἶναι Θεόν" 
νων ὁ ἱεροφάντης ἔφη Aa- 
τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ " Οὐκ 
Κυρίου μαθηταὶ καὶ ἀπό. 
σθέντες Πνεύματι, καὶ τῇ 
τὰς θεοσημείας ἐργαζόμε.- 
ffivn πρὸς τὸ φῶς τῆς θεο- 
jc ἀγνωσίας ἃ αὐτοὺς ζω- 
ὡς καὶ οἱ τούτων τῆς χάρι- 


nom. !' lbid. cap. 1. 


7 Supr. cap. 4. 


. CAP. Π|. 
Demonstratio quod. Deus sit. 

Deum esse agnoverunt. plerique. gentilium. 
Quod ergo Deus sit, ab illis qui sacras Litteras, 
Vetus, inquam, et. Novum Testamentum, recipiunt, 
non ambigitur, αἱ nec a plerisque gentilium. Velut 
enim jam diximus !*, insitum nobis a natura est, 
ut Deum esse noscomus. Quoniam vero Satan 
improbitas tantum adversus hominum naturam 
valuit, ut et quosdam in stolidissimam, et quovis 
malo pejorem exitii voraginem detruserit, ita ut 
Deum esse negarent ( quorum insipientiam divino- 
rum verborum interpres David palam faciens ait: 
Dizit insipiens in corde suo : Non est Deus '* 
causam discipuli Domini et apostoli, a Spiri 
cto eruditi, divinis ejus potentia οἱ gratia editis 
giis, miraculorum sagena eos ex ignorantia 
gurgite extractos, ad agnitionis Dei lumen prove- 
xerunt. Eodem quoque modo illorum tum gratie 




















? Psal. xui, 1. 


VARLE LECTIONES. 
3 Edit. et multi cod. Regii ἀγνοίας, ct statim in editis et nonnullis Regiis codic. ἀνῆγον. At. 


NOTAE. 


[2] Ὡς ὰρ ἢ ev. Ut enim dizimus. Hoe dixe- 
rat cap. 4, quod in utroque loco non ita fuerit 
intelligendum, ut congeuita nobis sit coguitio D. 
sed υἱ humana iens ex universi hujus inspeci 
ad ancoris notitiam de facili deveniat. Nam quod 
Theologus , orat, 51, quodque. sit 
causa princeps, que res omnes. procrearit et conser- 














vet, cum aspectus ipse, Uum lex naturalis docet. Hac 
enim induclione eorum que sub aspectum cadunt et 
recto ordine disponuntur , auctor. colligitur. Porro. 
prima illa ratiocinatio qua. Noster Deu: exsistere 
demonstrat, firmis: el explicatis: est, qua 
ires. priores Angelici doctoris demonstrationes con- 
tentur. 












710 


| Centesima tertia hzresis Aposchistzte qui et A 


Doxarii. Ili gloriam suam quzrentes legi Dei non 
subjiciuntur, nec sacerdotibus ejus, liwresisque 
Autoproscoptarum alumni sunt: canonicas san- 
ctiones requirere gestiunt : cumque nec sint epi- 
scopi nec plebis przsides, sed homines gregarii, 
ab Ecclesia catholica sejunguntur. Euchitarum 
seu Massalianorum more, Ascetas docent eccle- 
siasticis synaxibus non interesse, sed precibus 
quas in monasteriis fundunt esse contentos. Cum 
permistim et sine ordine mutuo diasideant ( quia 


S. JOANNIS DAMASCENI 


Τοῦ 

4 Τρίτη καὶ ἑκατοστὴ αἴρεσις, ᾿Αποσχίσται (12). 
οἱ καὶ Δοξάριοι" οἱ τὴν ἰδίαν δόξαν ζητοῦντες, τῇ 
διχαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑποτάσσονται, οὔτε τοῖς 
ἱερεῦσιν αὐτοῦ * χαὶ τῆν αἵρεσιν τῶν Αὐτοπροσχο. 
πτῶν ἐπιστάμενοι, χανονιχοὺς θεσμοὺς ἐπιζητοῦσιν" 
μὴ ὄντες μήτε ἐπίσχοποι, μὴτε λαοῦ προεστῶτες, 
ἀλλ᾽ ἀγελαῖοί τινες, χωρίζονται τῆς χαθολιχῇῆς Ἐχ- 
χλησίας. Τοὺς δὲ Εὐχίτας, ἤγουν Μασσαλιανοὺς, ζη- 
λώσαντες, τοῖς ἀσχηταῖς λέγουσι μὴ παραμένειν 
ἐχχλησιαστιχαῖς συνάξεσιν, ἀρχεῖσθαι δὲ ταῖς ἐν 
ἀσχητηρίοις αὐτῶν εὐχαῖς. Φύρδην δὲ xal εἰς ἀλλύ- 


VARIE LECTIONES. 
4 Hzxe habentur in cod. K. 9508, Vatic. 1182, et Cesar. 44. 


NOTE. 
ἐπιόδιοὺς, τοῦ ζῇν χαχῶς ἀποῤῥήγνυται. Ὁ δὲ τούτου B set, veneficiis incantationibusque, cea. arii eurpiam, 


υἱὸς Οὔλιδος τὴν προσηγορίαν τὴν ἀρχὴν τὴν τοῦ 
πατρὸς διαδεξάμενος, o a τὸν Diis ἐξὸν ατὴς 
σαντα, πιχροτάτῳ xat ἐξαισίῳ θανάτῳ ἀναιρεθῆναι 
τὸν γόητα ἐπέτρεψεν, ἄξια τῆς χαχίας τὰ ἐπίχειρα 
χομισάμενον. Εὐθὺς δὲ ἡ ἀνὰ τὴν ἕω Ἐχχλησία τὸν 
ἑαυτῆς ἑστολίζετο χόσμον, xai τὸν χαινισμὸν τῶν 
ἱερῶν εἰχόνων ἐδέξατο. "Anat δὲ τῆς πιχρίας ἐχείνης 
1 [o τῇ Ῥωμαϊχῇ ἐμφυεῖσα πολιτείᾳ, φθάνει xat 
μέχρι τοῦ τότε χρατοῦντος᾽ Λέων δὲ fv, χαὶ τὴν 
προσηγορίαν, xai τὴν διάθεσιν" ὃς τοῖς ἴσοις τῷ 
Βαρδάρῳ τῆς ἀχολασίας xa φιλοταρχίας χέντροι:; 
νυττόμενος, ἐπιμανεὶς χατὰ εὐσεθείας, τῶν θείων 
ναῶν τὴν ἱερογραφίαν ἐξορύττειν ἐσπούδαζεν. Οὗ καὶ 
τὴν ἀξίαν, χαὶ τὴν δυσσέδειαν ὁ υἱὸς Κωνσταντῖνος 
διαδεξάμενος, ἄσπονδον ἀνεῤῥίπισε xàvà τῶν εὖσε- 
δούντων τὸν πόλεμον. Σύνοδόν τε ἱερέων ἀνοσίων 
φυγεχρότησε, xai τὸ ἀσεθὲς ἑαυτοῦ ἀθεῖας δόγμα 
ἐξέθετο. Τέλεον μὲν τὰς ἱερὰς εἰχόνας ἑξαφανίζεσθαι, 
τοὺς δὲ προσχυνοῦντας, ἣ τὸν ὑπὲρ αὐτῶν λόγον πρε- 
σδεύοντας, βασάνοις πιχραῖς καὶ αἰχίαι: παραδίδο- 
σθαι, ἔγχλημα τούτοις εἰδωλολατρείας ἐπάγων, ὅτι 
ὡς θεοῖς ταύταις v προπχύνησιν νέμουσι" τὸ δὲ 
ἱερὸν τοῦ μοναστιχοῦ βίου σχῆμα τέλεον ἀπελαύνε- 
σθαι, χαὶ χαθυύδρίζεσθαι, χαὶ ἣ μεταμφιέννυσθαι 
τὴν στολὴν τοὺς μονάζοντας,͵ ἣ ποιχίλαις τιμωρίαις 
χαθυπρθάλλεσθαι. Ut quod tibi ulile sit, et quo bene, 
habeas, accidat, penes te est audire, undenam e&t 
quo pacto heresis hec, seu potius apostasis et disces- 
&io , originem et progressum acceperil ; quo peraspi- 
cuum fiat, accusalionem islam, non regie, sed Ju- 
daice indolis esse. Nam pos! ceteras haereses omnes, 
qua in Ecclesia ab inimico per summam ejus nequi- 
Ham seminalg pullularunt, ἰδίας quoque acerba 
spina simili impietate una prodiit. Quamobrem illa- 
rum qua ante recenaitg erant, adjecta catologo sub- 
sequitur, numero centesima secunda, inque hunc mo- 
dum habet : 
Heresis. C11. Christianocategori sive Iconoclaste. 
« Christianocategori appellati sunt, qui Christianos 
uni Deo el vero, qui in Trinitate adoratur, servientes, 
calumniati sunt, quasi venerandas Domini nostri 
Jesu Christi, nec non immaculate Domina nostre 
sanctissimeque Dei Genitricis el sanclorum imagines, 
tanquam. deos, gentilium more, servili observantia 
colant. Cumque eas velut idola abominentur, Eccle- 
οἷα; Dei contumeliam irrogaruni, cum illas evertendo, 
tum qui eas juxia. traditum. a principio Christianis 
morem venerarentur, diris supp'iciis excruciando. Id 
quod plaue Judaismum ac Dei odium sapit. In hunc 
quippe modum e senioribus nonnulli exortam here- 
sim ferunt. Tiberiade vir quidam haud obscurus Ju- 
deorum supperstitioni icius, qui primas apud 
gentiles suos obtineret, cujus cognomen Tessaracon- 
tapechus (Al. Sarontapechus) cum improbi damonis 
mslrumentum esset, eumque in ipso tolum excepis- 


operam navabat. Hic iufenso erga Christianos animo 

erat, et invidie livore in Ecclesiam Christi cstuans. 

Quocirca tempus observabat, rem quam animo con- 
ceperat aggrediendi, ac pietati religionique labem 
inferendi. Quocirca nimiam iHius qui Saracenis tunc 
imperitabat facilitatem cum perspectam habuisset 
Jesidus ille vocabatur), conciliata sibi illius fami- 
iaritate, siudium erga ipsum, uli par erat, obten- 
dens, quedam ei grata εἰ jucunda taticinabatur, 
Tumque pollicitus est, si suggestionibus suis morem 
gereret, imperii diuturnitatem, ita wt triginta. anuos 
regni integros ageret. Hic pro levitate mentis in spem 
elatus, quippe qui luxuriose vite indulgeret, ei li- 
benter amplecteretur que ad. libidinem prorogandam 
conferrent, impiis sermonibus assensum pra butt. Hle 
subinde suadere, uti subditis suis jubere! quamcun- 
que erectam imaginem, et cujusvis animalis expres- 
sam similitudinem dejicere et destruere. Diabolicum 
hoc Dei hostis. consilium erat, qui dolum celaret, 
quatenus omni eversa effigie, omne perinde pictura- 
rum sacrarum ornamentum, nemine animadvertente, 
pessumdaret. Ubi profanum hocce decretum promsl. 
gatum fuit, «na cum similitudinibus aliis et statut 
moz pef Ecclesias Christi, sacrarum quoque imagi- 
num decor auferebatur, quarum | alias | eraderent, 
alias calce et pulvere oblinendo delerent, qein etiam 

cun. ipsis sacratis aedibus, vasibus, et indumentis 7 
igni traderent : atque hec profanis et impuris mani- 
bus impune perpetrabantur. Nam qui ad. wisi 
erant, inimicos ChristiJ udeos, Sarracenosque ad jussa 
perficienda urgebant : Christiani vero quantum τὶς 

impellerentur, 


(72) Iconoclastis Aposchistz,, seu Doxarii subji- 
riuntur in quibusdam cedd. quos alio nomine 
auctor non indicat. Paulicianos eum significasse 

ne affirmaverim ; qui nempe Damasceni aate 

aniehzorum heresim excitarunt, a Paulo quo- 
dam et Joantie Syris hoc nomine donati. De qui- 
bus legendus Euthvmius in Panoplia, qui de verbo 
ad verbum exseripsit quz leguntur initio librii: 
Photii contra Manicha»os, qui cum tribus aliis 
manu exarotus extat im bibliotheca Colbertina 
cum ejusdem auctoris Ampiilochiis. 

Ut Epiphanius in epilogo Panarit contra he- 
reses, sic Damascenus fidei professionem tracta- 
tui de hzresibus ad nodum appendicis subjecit. 
Hanc Lambecius Grzce ediditin gratiam Cl. Co- 
telerii, tom. ult. Biblioth. Czsar. Ait auctor com- 
pendio descriptas a se h:iereses numero centum : 
sic quoque centum duntaxat recensentur in indi- 
eulis manu exaratis heresium, de quibus egit 
Damascenus : ut nempe hzreses  Áutoproscopta- 
rum, Iconoclastarum, et Aposchistarum, caeteris 
tandem post absolutum opus adject sint. 


τ 


DE ILERESIBUS LIBER. 


Ts. 


λους διαφερόμενοι " πολυσχιδὲς γὰρ τὸ ψεῦδος "τῆς A multifidum mendacium esl), ecclesiastica comnu- 


ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας ἀποστάντες τὴν ἀχρίδειαν 
ὑποχρίνονται, ἄλλος ἄλλου κρείττων δείχνυσθαι 
σπεύδων. οἱ μὲν θεῖον βάπτισμα οὐ δέχονται, οὔτε 
τῆς θείας κοινωνίας μετέχουσιν ἕτεροι δὲ οὐδὲ τύ- 
πον τοῦ τιμίου σταυροῦ νεωστὶ χατασχενασθέντα, ἢ 
σεπτὴν εἰχόνα ἀσπάζονται, καὶ ὑπερανέχειν πάντων 
ἀνθρώπων οἰόμενοι, τὸ ἔσχατον τῶν καχῶν, καθόλου 
ἱερέα οὐ δέχονται, ἀλλ᾽ ἐν ὑποκρίσει ψευδολόγων, 
χικαυτεριασμένην τὴν ἰδίαν συνείδησιν ἔχοντες, λο- 
τομαχοῦσιν εἰς οὐδὲν χρήσιμον, ξύλον, χόρτον, xa- 
λάμην, τὰ τοῦ αἰωνίου πυρὸς ὁπερεχκαύματα ἕαυ- 
τοῖς θησαυρίζοντες, Καὶ ἀπέστω ἐξ ἴσου καὶ ἡ τῶν 
εἰχονοχλαστῶν παροινία, καὶ ἡ τῶν ᾿Αποσχιστῶν 
παραφροσύνη, τὰ ix διαμέτρου κακὰ xai ὁμότιμα 
τὴν ἀσέδειαν. 

Καὶ αὖται μὰν αἱρέσεις αἱ προγραφεῖσαι ἐγράφη- 
σαν κατ᾽ ἐπιτομὴν διὰ τὸ εἶναι ταύτας τῶν λοιπῶν 
χεννητιχὰς, ἐπεὶ κᾶσαί εἰσι τὸν ἀριθμὸν gi, τούτων 
ἁπάντων, ὥσπερ τῶν βόθρων, or χαΐ χαθολικὴ 
Ἐκχχλησία ἐχῃεύγουσά, καὶ ὑπὸ τῆς ἁγίας Τριάδος 
σεσορισμένη, ἐχδιδάσχει ὀρθῶς τε καὶ εὐσεδῶς, καὶ 
βοᾷ Πιστεύομεν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν xal ἅγιον 
Πνεῦμα, ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι μίαν Θεότητα, μίαν 
θέλησιν, ἐνέργειαν μίαν, καὶ ὁμοίως ἐν τρισὶ προσ- 
ὠποις, ἀσώματον σοφίαν, ἄχτιστον, ἀθάνατον, ἀχα- 
πάληπτον, ἄναρχον, ἀκίνητον, ἀπαθῆ, ἄποσον, 
ἄποιον, ἄῤῥητον, ἄτρεπτον, ἀναλλοίωτον, ἀπερί- 
Teasvov, ὁμόδοξον, ὁμοδύναμον, ὁμόθρονον, ἰσοσθενῆ, 


nione relicta, exactam disciplinam simulantes, 
alius alio melior apparere satagit. Quidam eorum 
sacrum baptisma non admittunt, nec diving com- 
munionis participes fiunt. Alii neque figuram prc- 
tiose 117 crucis recens expressam, aut venc- 
randam quamlibet imaginem salutant: et quod 
extremum malorum est, cum cunclis se putent 
antecellere, sacerdotem nequidem recipiunt, scd 
mendacium more, per simulatam virtutis speciem 
eauteriatam conscientiam habentes, ad. nihil utile 
verbis contendunt; sed lignum, fenum, stipulam, 
swierni ignis fomitem sibi thesaurizant. Czterum 
ex equo absit, cum Iconoclastarum furor, tum 
Aposchistarum amentia; que quidem e diametro 
opposita sunt, at impietate paria. 

Epilogus. — Atque hz quas hactenus delineavi- 
mus hzreses, compendio descripta fuerunt, e& 
quibus relique sunt progenits. Sunt porro nu- 
mero centum, a quibus, veluti foveis εἰ przcipi- 
tiis, sancta et catholica Ecclesia fugiens, Juxta 
ac a sanctissima Trinitate erudita est, recte pie- 
que docet et clamat : Credimus in Patrem, et Fi- 
lium, et Spiritum sanctum, unam in tribus hy- 
postasibus Deitatem , voluntatem unam , actionem 
unam, unam οἱ in tribus ex aquo personis sa- 
pientiam incorporalem, increatam, immortalem, 
incomprehensibilem, sine principio immobilem, 
pati nesciam, sine quantitate, sine qualitate, inef- 








σοφυῆ, ὑπερούσιον, ὑπεράγαθον, τρισαυγῇ, τρισή- C fabilem , immutabilem, invariabilem, incircuu- 


Xov, τριλαμπῆ. Φῶς ὁ Πατὴρ, φῶς ὁ ΥἹὸς, φῶς «b. 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον" σοφία ὁ Πατὴρ, σοφία ὁ ΥἹὸς, 
σοφία τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἷς Θεὸς, καὶ οὐ τρεῖς 
θεοί" εἷς Κύριος ἡ ἁγία Τριὰς ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι 


scriptam, zqualis glori:t*, potentie, majestatis , 
virtutis, nature, substantia et bonilate longe 
majorem, triplici splendore, triplici sole, tripl 
Tulgore radiantem. Lumen est Pater, lumen Fi- 





NOTAE. 


violentum facinus 

| eum inde natum. 

aubinde imperium 

1 de rulgo quidam, 

exceperunt , qui 

vro cum. moribus, 

torum numero Na- 

im eadem que Dei 

niam Dei probris 

)reus ille scelestus 

it, silentio. nequa- 

wvero Jesidus ille, 

ser superses mon 

» filizs, eui. nomen 

succedens, praasti- 

'em acerbissima et 

epit , quo nequitia 

per Orientem Ec- 

. Ἢ sucrarum imagi- 

mum instawralionem accepit. Cum. autem. hujusce 
amaritudinis radix in republica Romana jam insita 
esset, eum subinde occupavit, qui tunc teinporis im- 
perium tenebat. Hic erat Leo nomine εἰ moribus , 
fni guoniem consimilibus ac barbarus ille luzuric et 
libidinis stimulis pungebatur, quo erga Ecclesiam 
furore percitus erat, divinorum templorum destruere 
icluras studuit, Cujus principatum Constantinus 
filius. successionis jure captans, infestum adversus 


Parnot. Ga. XClV. 











pietatis alumnos bellum excitavit. Synodum ne[ario- 
rwn sacerdotum coegit, εἰ impium irreligiositatis sue 
decreium edizil, ut imagines sacre ez loto auferren- 
tur, quique eas adorarent, vel pro earum defensione 
verba facerent, diris cruciatibus et plagis vexaren- 
tur, ac si illis veluti diis adorationem adhiberent. 
Insuper et sacrum monastica vite institutum pro- 





ime nefas esse Christi corporis 
lerius cujuslibet hominis expri- 
cum suis Domini corpus in- 
circumscriptum exstitisse oflirmavit, adductisque 
jn hanc rem Eusebii Czsariensis, Epiphanii, Theo- 
doti Ancyrani, Macarii Magnetis et aliorum pri- 
scorum libris, e quibus id eruere conabatur. las 
auctoritates cuim profano dogmate lima syn- 
dus ni habuit ; tum deinde variis in Antirrhe- 
ticis Nicephorus CP. excussit : cujus egregia opera 
vir pereruditus R. P. D. Anselmus Bandurius 
dinis Denedicini monachus, mihique conjunctis- 
simus. publici juris facturus est. 


effigiem, ut et 
mere, Copronymi 


























25 


199 


S.. JOANNIS DAMASCENI 


800 


Ecquis igitur ei motum affert ? Quidquid enim mo- A xatzavzfjaepev εἴς τι ἀχίνητον, Τὸ γὰρ πρῶτον xt- 


vetur, ab alio moveri necesse cst. ἃ quonam 
item illud movetur ? Atque ita in infinitum pro- 
grediar, quousque ad aliquod tandem pervenia- 
mus quod omni motu careat. Naim primum mo- 


νοῦν; ἀχίνητον, ὅπερ ἐστὶ τὸ Θεῖον. Πῶς δὲ οὐχ ἐν 
τόπῳ περίγραπτον, τὸ χινούμενον ; Μόνον οὖν τὸ 
Θεῖον ἀχίνητον, δι᾽ ἀχινησίας τὰ πάντα κινοῦν. 
᾿Ασώματον τοίνυν ὑποληπτέον τὸ Θεῖον. 


vens aliunde non movetur: et hoc quidem Deus est. Huc aecedit, quod loco  circumscribi oportet 
illud quod movetur : ac proinde solus Deus motu caret, sua immobilitate omnia movens **. Ex qui- 


bus efficitur, ut Deus incorporeus statuendus sit. 

Incorporeum essentia Dei non est. — Deus aptius 
negatione declaratur quam positione. — At ne hoc 
quidem essentiam ejus declarat : quemadmodum 
nec cum ingenitum, principiique ac mutationis 
el corruptionis expertem eum dicimus οἱ czetera 
que de Deo, vel circa ipsum esse dicuntur **. 


᾿Αλλ᾽ οὐδὲ τοῦτο τῆς οὐσίας αὑτοῦ παραστατιχόν 
ἐστιν, ὥσπερ οὐδὲ τὸ ἀγέννητον, xa τὸ ἄναρχον͵ 
xa τὸ ἀναλλοίωτον, καὶ τὸ ἄφθαρτον, xaX ὅσα περὶ 
Θεοῦ, ἣ περὶ Θεὸν εἶναι λέγεται" ταῦτα γὰρ οὐ το, 
τί ἔστι, σημαίνει, ἀλλὰ τὸ, τί οὐχ ἔστι. Χρὴ δὲ τὸν 
βουλόμενον τὴν τινος οὐσίαν εἰπεῖν, τί ἐστι, φράσαι, 


]zc enim non quid sit, sed quid non sit indicant. D οὐ τὸ, τί οὐχ ἔστι " ὅμως ἐπὶ Θεοῦ, τέ ἐστιν, εἰπεῖν 


Atqui oportet eum, qui rei alicujus naturam ex- 
ponere in animo habet, quid ea sit dicere, non 
quid non sit. De Deo autem impossibile est, quid- 
nam essentia sua ac natura sit enuntiare : ap- 
tiusque est ex omnium remotione ct negatione 
sermonem de eo facere **. Neque enim aliquid 
est eorum qu» sunt : non ut nullatenus sit ?*; 


ἀδύνατον xaz' οὐσίαν * οἰχειότερον δὲ μᾶλλον £x 
τῆς ἁπάντων ἀφαιρέσεως ποιεῖσθαι τὸν λόγον. Οὐδὲν 

γὰρ τῶν ὄντων ἐστίν" οὐχ ὡς ᾿μὴ ὧν, ἀλλ᾽ ὡς ὑπὲρ 

πάντα τὰ ὄντα, xal ὑπὲρ αὐτὸ τὸ εἶναι ὧν. EX τὰρ 
τῶν ὄντων χαὶ γνώσεις, τὸ ὑπὲρ γνῶσιν, πάντως 
xai ὑπὲρ οὐσίαν ἔσται" χαὶ τὸ ἀνάπαλιν τὸ ὑπὲρ 
οὐσίαν, καὶ γνῶσιν ἔσται. 


, δοὰ quia super omnia qua sunt, atque 198 ctiam supra ipsummet csse ipse sit. Etenim gl 
cognitiones circa res qui sunt versantur; profeeto quod cognitionem superat, supra essentiam 
quoque erit: vicissimque quod est supra essentiam, cognitionem superabit. 


Affirmatio vim habens precellentis negationis in 
Deo. — Infnitus igitur est Deus, et incomprelen- 
sibilis : atque lioc unum est, quod de eo percipi 
possit et comprehendi. Quzcunque autem de Deo 
per affirmationem dicimus, non Dei naturam, sed 
qui& circa naturam illius sunt, ostendunt. [18 
sive bonum, sive justunj, sive sapientem , sive 
quodeunque tandem aliud dixeris, non Dei na- 
twram, sed qui circa naturam sunt, exponis. 
Sunt porro nonnulla quz tametsi per affirmatio- 
nem de Deo dicantur, przcellentis tamen negatio- 


nis vim habent, v. gr. cum de Deo verba facientes, 
ipsas intelligimus, scd quod lux non sit, vcrum luce przstantior. 


"Απειρον οὖν τὸ Θεῖον xal ἀχατάληπτον * xal 
τοῦτο μόνον αὐτοῦ κατάληπτον, ἡ ἀπειρία καὶ ἀχατα- 
ληψία. “Ὅσα δὲ λέγομεν ἐπὶ Θεοῦ καταφατιχῶς, οὗ 
τὴν φύσιν, ἀλλὰ τὰ περὶ τὴν φύσιν δηλοῖ. Κἂν ἀγα- 
θὸν, xàv δίχαιον, xàv σοφὸν, x&v ὅ ! τι ἂν ἄλλο εἴ- 
πῃς, οὐ φύσιν λέγει; Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ περὶ τὴν φύσιν. 
Εἰσὶ δὲ καί τινα χαταφατιχῶς λεγόμενα ἐπὶ Θεοῦ, 
δύναμιν ὑπεροχιχῆς ἀποφάσεως ἔχοντα - οἷον, σχό- 
τος λέγοντες ἐπὶ Θεοῦ οὐ σχότος νοοῦμεν, ἀλλ᾽ ὅτι 
οὐχ ἔστι φῶς, ἀλλ᾽ ὑπὲρ τὸ φῶς * xal φῶς, ὅτι οὐχ 
ἔστι σχότος. 

tenebrarum vocem. usurpamus, non tenebras 
Eodem modo, cum lucem 


eum dicimus, hoc significamus, quod tenebrz non sit. 


CAP. V. 

Demonsiratio quod unus sit Deus ei non plures. 

lgitur quod Deus sit, quodque ejus essentia 
comprehendi nequeat, abunde denionstratum est. 
Quod autem unus sit, οἱ non plures, apud eos 
quidem, qui Scripturz divin: fidem adhibent, extra 
controversiam est. Dominus cnim quam legem 
Israeli tulit, verbis iis auspicatur : Ego Dominus 
Deus, qui eduxi te de terra Egypti. Non erunt tibi dii 
alii preter ine **. Et rursus ait : Audi, Israel : Do- 
minus. Deus tuus, Deus unus est ?*. Et. per Isaiam 
prophetam : Ego enim, inquit, sum Deus primus, 
el ego postlinc; ei preter me non est. Deus. Aute 
116 non fuit alius Deus, et post me non erit, et 
prater me non est 38. Quin et Dominus in Évange- 


35 Greg. Naz. orat. 22, 54. 


31 Deut.vi, ὁ. ?* ]sa. xri, 10... 


?! [J. ibid. **' ld. ibid. 


ΚΕΦΛΛ. E'. 

᾿Απόδειξις ὅτι εἷς ἐστι Θεὸς xal οὐ xoA. ol. 

Ὅτι μέν ἐστι Θεὸς, ἱχανῶς ἀποδέδειχται, καὶ ὅτι 
ἀχατάληπτος αὐτοῦ fj οὐσία. "Ὅτι δὲ εἷς ἐστι Θεὸς m 
x3! οὐ πολλοὶ, τοῖς μὲν τῇ θείᾳ πειθομένοις Γραφῇ 
οὖχ ἀμφιδάλλεται. Φησὶ γὰρ ὁ Κύριος ἐν τῇ τῆς vo- 
μοθεσίας ἀρχῇ Ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός σου, ὁ ἐξα- 
γαγών c8 ἐχ γῆς Αἰγύπτου. Οὐχ ἔσονταί σοι 
θεοὶ ὅτεροι πιὴν ἐμοῦ. Καὶ πάλιν. "Axove, 
᾿Ισραή." Κύριος ὁ Θεύς σου, Κύριος εἷς ἐστι. 
Καὶ διὰ ᾿Ησαίου τοῦ προφήτου * ᾿Εγὼ Tàp , φησὶ, 
Θεὸς πρῶτος " καὶ ἐγὼ μετὰ ταῦτα, καὶ πιὴν 
ἐμοῦ οὖκχ ἔστι Θεός" ἔμπροσθέν μου οὐκ ἐγένετο 
ἄλ.ος Θεὸς, καὶ μετ᾽ ἐμὲ οὐκ ἔσται, καὶ πιλὴν 
ἐμοῦ οὐχ ὅστι. Καὶ ὁ Κύριος δὲ ἐν τοῖς ἱτροῖς n Εὐ- 


" Dionys. De myst. theolog. 5 Exod. xx, 21. 


VARLE LECTIONES. 


! Nonnulli codd. xày ὁτιοῦν, τῷ Deest Θεὸς in edit. ^ Ineditis abest, ἱεροῖς. Iu. mss. legitur. 


801 


DE FIDE ORTIODOXA LIB. I. 


ἀγγελίοις οὕτω φησὶ πρὸς τὸν Πατέρα Αὕτη ἐστὶν A liis in h:c verba alloquitur Patrem : llec est 


ἡ αἰώνιος ζωὴ, ἵνα γινώσκουσί σε μόνον ἀληθι- 
γὸν Θεόν. Τοῖς δὲ τῇ θείᾳ Γραφῇ μὴ πειθομένοις 
οὕτω διαλεξόμεθα. . 

Τὸ Θεῖον τέλειόν (4) ἐστε καὶ ἀνελλιπὲς κατά τε 
ἀγαθότητα, κατά τε σοφίαν, κατά τε δύναμιν, ἄναρ- 
yov, ἀτελεύτητον, ἀΐδιον, ἀπερίγραπτον, καὶ ἁπλῶς 
εἰπεῖν, κατὰ πάντα τέλειον. Εἰ οὖν πολλοὺς ἐροῦμ: 
θεοὺς, ἀνάγκη διαφορὰν ἐν τοῖς πολλοῖς θεωρεῖσθαι. 
Εἰ γὰρ μηδεμία διαφορὰ ἐν αὐτοῖς, εἷς μᾶλλόν ἔστι 
καὶ οὐ πολλοί. Εἰ δὲ διαφορὰ ἐν αὐτοῖς, ποῦ ἡ τε- 
λειότης ; Εἴτε γὰρ χατὰ ἀγαθότητα, εἴτε χατὰ δύνα- 
μιν, εἴτε κατὰ σοφίαν, εἴτε κατὰ χρόνον, εἴτε χατὲ 
τόπον ὑστερήσει τοῦ τελείου, οὐκ ἂν εἴη Θεὸς. 'H 
δὲ διὰ πάντων ταυτότης, ἕνα μᾶλλον δείχνυσι, καὶ οὐ 
πολλούς. 





vita a'terna, ul cognoscant te selum verum Deum **, 
Cum illis autem, qui nullam Scripturze sacra fi- 
dem arrogant, ad hune. modum disputabimus. 
Dewonstratio syllogistica, quod unus. Deus sit.— 
Deus perfectus est, et absque defectu, sive boni- 
atem, sive sapientiam, sive potenliam spectes ; 
principii ac finis expers, sempiternus, incircum- 
scriptus, ac denique, ut rem uno verbo comple- 
etar, omnibus modis est perfectus. Quocirca si 
plures deos esse asseruerimus, inter plures dis- 
crimen animadvertere necesse erit. Nam si nihil 
discrinii inter eos reperiatur, unus potius est, 
quam muli : sí autem discrimen aliquod inter 
Cos exsistit, ubi tandem erit illa perfectio? Et- 








B. enim si, vel bonitatis, vcl potentiz, vel sapientis, 


vel postfemo temporis ratione, aliquid in eo ad perfectionem desideretur, Deus certe non erit. 
At vero identitas «ibi per omnia constans, unum potius, quam mulos ostendit ?*. 


Πῶς δὲ καὶ πολλοῖς οὖσι «b ἀπερίγραπτον φυλα- 
γϑῆσεται , Ἔνϑα γὰρ εἴη ὁ εἷς, οὐκ LE ἔτε- 
eo. - wor 

Πῶς δὲ ὑπὸ «αλλῶν χυδὲρ σεται ὁ χόσμος, 
καὶ οὐ διαλυθήσεται, καὶ διαφθαρήσεται 5, μάχης 
ἐν τοῖς χυδερνῶσι θεωρουμένης; Ἡ γὰρ διαφορὰ 
ἐναντίωσιν εἰσάγει. Εἰ δὲ εἴποι τις, ὅτι ἕκαστος 
μέρους ἄρχει " τί τὸ τάξαν, xal τὴν διανομὴν αὐτοῖς 
ποιησάμενον ; Ἐχεῖνο γὰρ μᾶλλον ἂν εἴη Θεός. Εἷς 
ποίνυν ἐστὶ Θεὸς, τέλειος, ἀπερίγραπτος, τοῦ παντὸς 
ποιητὴς, συνοχεύς τε xal κυδερνήτης, ὑπερτελὴς, 
καὶ προτέλειος. 


scriptionis expers, mundi architectus οἱ conditor, conservator, οἱ gubernator, 


blimior et anterior. 


Jau vero si multi sunt, quomodo salva et in- 
eolumis 199 ipsis manchit. incircumscriptio? 
ubi enim unus fuerit, illinc alter aberit *'. 

Quid insuper afferri potest, quin si mandus a 
multis gubernetur, non dilabatur, corrumpatur- 
que, et intereat : quippe cum inter gubernatores 
pugna vulgo perspiciatur ? discrimen siquidem pu- 
gn: et contentioni aditum facit **. Sin autem quis 
dicat singulos parti praesse; quzram cx eo quis 
hujus ordinis auctor fuerit, imperiumque inter 
ipsos partitus sit? Mie enim potius Deus unus 
erit. Unus proinde est Deus, perfectus, cirrum- 
perfectione omni su- ^ 


πρὸς &(5), καὶ φυσιχὴ ἀνάγχη μονάδα εἶναι C— Adhzca matura quoque necesatale omni com- 


δυάδος ἀρχήν. 
KEMAA. G. 
Περὶ τοῦ Λόγου xal ΥἹοῦ Θεοῦ, συλιογικὴ ἀπό- 
δειξις. 


Οὔτος τοίνυν ὁ εἷς (6) καὶ μόνος Θεὸς οὐχ ἄλογός 


paratum est, ut unitas binarii origo sit **. 
CAP. VI. 
De Verbo ac. Dci Filio, probatio duca a ratione. 


Verbidivini ab humano discrimen, et anologia. — 





ἔστι. Λόγον δὲ ἔχων, οὐχ ἀνυπόστατον ἕξει, οὐχ "Mic ergo ille unus ac solus Deus, Verbo deslitu- 


** Joan. xvn, ὅ. "* Greg. Nyss. Prol. lib. Catech. *' inf. lib. iv, c. 24. 


** Dionys. De div. nom. cap. 5, 13. 


! Greg, Naz. orat. 35. 


VARLE LECTIONES. 


NOTAE. 


» perfectus est, etc. 
qua unitas numi- 
reperias, 1 parl., 
aris est. Patribus, 
richaos disputant, 
1v, cap. 21. Plura 
et tertiam fuse 


3te. Quartum hoc 
ptum putat Scho- 
ολόγος Γρηγόριος 
χοῦ, οὕτω φησί" 
Μονάδος p χινηθείσης διὰ τὸ πλούσιον, δυάδος δὲ 
ὑπερδαϑείσης " ὑπὲρ γὰρ τὴν ὕλην xal τὸ εἶδος, ἐξ 
ὧν τὰ σώματα " Τριάδος δὲ ὁρισθείσης διὰ τὸ τέ- 
λεῖον * Gregorius Theologus oratione de Pace sic ait, 
nitate quidem propter divitias sese exerente, binario 
wero exsWperato (materiam euim ej formam quibus 


corpora constant ezcedi), ternario vero definito oh 
perfectionem suam. At vero Nazianzenus co loci 
rationem affert duntaxat, cur non una sit in Tri- 
nitate persona, sed tres. Ast Damascenus aliud 
evincere contendit, puta ex pluribus, seu principia 
dicantur, seu nomina, unum saltem agnoscendum 
quod primas teneat, sitque adeo supremus cale- 
rorum Deus. 

(6) Οὗτος τοίνυν ὁ elc Hic ergo ille unus est, 
elc. Etsi probatio hzc συλλογιστιχὴ, a ratione 
ducta, efficax non est in theologicis, nec demon- 
Strat. Dei Verbi exsistentiam, eam tamen declarat 
et fide dignam ostendit. Ejusmodi sunt convenien- 
tie ille przeclarz, quibus sanctus Thomas abundat, 
exque non contemn ceu demonstrationes. 
mysteriorum fidei is oggerantur. In hoc. 
porro eapite varii vapulant hzretici; non Arius 
amodo ubi ex Niceni Symboli appendice de Verbo 







8)3 


S. JOANNIS DAMASCENI 


&[4 


115 non est. Verbum porro si habeat, non ejus- A ἀρξάμενον τοῦ εἶναι, οὐδὲ παυσόμενον. Οὐ γὰρ ἦν 


modi illud habiturus est, quod non subsistat, aut 
quod esse coeperit, aut sit desiturum. Neque enim 
fuit unquam, cum Deus sine Verbo esset. Quin 
potius Verbum suum ex se genitum semper ha- 
bet, non quod ad instar nostri non subsistat, et 
in aerem diífluat; sed in se consistens, vivumque, 
et perfectum, atque ejusmodi, ut extra ipsum non 
progrediatur, sed in ipso semper exsistat **. Quo 
enim, quxso, loco esset, si extra ipsum excedat? 
Nam quia natura nostra caduca est, et fragilis, 
ob eam quoque causain sermo noster subsistentia 
. earet.. At. Deus, cum sempiternus perfectusque 
sit, perfectum quoque eL subsistens, vereque ex- 
sistens Verbum suum habet; et quod semper sit, 
et vivat, el omnia habcat, qux Pater habet, Sicut 
enim sermo noster ex mente progrediens , nec 
prorsus cum mente idem est, nec rursum om- 
ninoab ea diversus (quatenus enim ex mente, 
hactenus alius est a mente; quatenus vero men- 
tem ipsam pa!am profert, non jam prorsus a 
mente diversus cst, verum natura quidem est 
unum cum ea, subjecto autem ab illa diversum) : 
ad eumdem modum Dei quoque Verbum, quate- 
nus per se subsistit, ab eo distinguitur, a quo 


ὅτε οὐχ ἦν ὁ Θεὸς Λόγος. ᾿Αεὶ δὲ ἔχει τὸν ἑαυτοῦ 
Λόγον ἐξ αὑτοῦ γεννώμενον, οὐ χατὰ τὸν ἡμέτερον 
λόγον ἀνυπόστατον, xal εἰς ἀέρα χεόμενον, ἀλλ᾽ ἐν- 
υπόστατον, ζῶντα, τέλειον" οὐχ ἔξω αὐτοῦ χωροῦντα, 
ἀλλ᾽ ἐν αὐτῷ ἀεὶ ὄντα. Ποῦ γὰρ ἔσται, ἔξω αὐτοῦ 
γινόμενος; Ἑπειδὴ γὰρ ἡ ἡμετέρα φύσις ἐπίχηρός 
ἐστι, xal εὐδιάλυτος, διὰ τοῦτο xal ὁ λόγος ἡμῶν 
ἔστιν ἀνυπόστατος. Ὁ δὲ Θεὸς ἀεὶ ὧν, χαὶ τέλειος 
ὧν, καὶ τέλειον xal ἐνυπόστατο) ἕξει τὸν ξαυτοῦ 
Λόγον, xai ἀεὶ ὄντα, xat ζῶντα, xal πάντα ἔχοντα 
ὅσα ὁ γεννήτωρ ἔχει. Ὥσπερ γὰρ ὁ ἡμέτερος λόγος 
ix τοῦ νοῦ προερχόμενος, οὔτε δι᾽ ὅλου ὁ αὐτός ἐστι 
τῷ νῷ, οὔτε παντάπασιν ἕτερος * Ex τοῦ νοῦ μὲν γὰρ 
ὧν, ἄλλος ἐστὶ παρ᾽ αὐτόν" αὐτὸν δὲ τὸν νοῦν cl; 
τοὐμφανὲς; ἄγων, οὐχέτι παντάπασιν ἕτερός ἔστι 
παρὰ τὸν νοῦν, ἀλλὰ κατὰ τὴν φύσιν Bv ὧν, ἕτερόν 
ἐστι τῷ ὑποχειμένῳ * οὕτως χαὶ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος P, 
τῷ μὲν ὑφεστάναι χαθ’ ἑαυτὸν, διΐρηται (7) πρὸς 
ἐχεῖνον παβ' οὗ τὴν ὑπόστασιν 4 ἔχει " Τὸ δὲ ταῦτα 
δειχνύειν ὃν“ ἑαυτῷ, ἃ περὶ τὸν Θεὸν χαθορᾶπα:, ὁ 
αὐτός ἔστι χατὰ τὴν φύσιν Exslwp, Ὥσπερ γὰρ τὸ 
ἐν ἅπασι τέλειον ἐπὶ τοῦ Πατρὸς θεωρεῖται, οὕτω 
xai ἐπὶ τοῦ ἐξ αὐτοῦ γεγεννημένου Λόγον θεω- 
ρεῖται Τὶ 


habet ut per se subsistat : quatenus 130 auteu eadem in ipso ostendit, quz in Deo conspiciuntur, idem 


natura cum ipso est. Quemadmodum enim omniinoda undique perfectio in Patre perspicitur, 


dem etiam in Verbo ex ipso g^nito spectatur. 
| CAP. VII. 
De Spiritu sancto, probatio ducta ex ratione. 


Divini Spiritus ab humano discrimen. — Suus 
quoque Verbo Spiritus sit oportet. Nam ne noster 
quidem sermo spiritus est expers. Hoc autem in- 
ter utrumque interest, quod in nobis spiritus a 


* Greg. Nys. Catech. c. 1. 


P In R. 9197 additur ὅς ἐστιν ὁ υἱός. 


ea. 
KE9AA. Z. 

Περὶ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, συ.1.1ογιστικὴ 9 
ἀπόδειξις. 


Δεῖ δὲ τὸν Λόγον χαὶ Πνεῦμα ἔχειν (8). Καὶ γὰρ, 
χαὶ ὁ ἡμέτερος λόγος οὐκ ἅμοιρός ἔστι τοῦ πνεύμα- 


τος " ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ἡμῶν μὲν τὸ πνεῦμα ἀλλότριόν ἔστι 


τῆς ἡμετέρας οὐσίας. Τοῦ ἀέρος γάρ ἐστιν ὁλχὴ xol 


' VARLE LECTIONES. 


q«Cod. S. Hil. ὕπαρξιν. Sic Reg. duo, et T. ezsistentiam. 
Edita, τὴν γένεσιν ὑπόστασιν ἔχει. Absurde prorsus. 


r Edita θεωρεῖται. 5 Desunt ἰδ. in mss. 


NOTA. 


dicitur, Οὐ γὰρ ἣν ὅτε οὐχ fv: Neque enim erat ali- 
tando, cum ille non esset ; sed etiam Sabellius, 
amosatenus, et quicunque alii veram consisten- 
tiam eidem Veibo ademerunt. 
(7) Διήρηται. Ab eo distinguitur ; Patre scilicet. 
. Nonnullis verbum διήρηται displicuit, quia divisio- 
nem annueret. At Tlieologus illud frequenter usur- 
pat, ad discrimen duntaxat personarum enuntian- 
dum: v. gr. dum ait : "Ev ὄγτα διῃρημένως, xal 
διλιρούμενα συνημμένως, qua discretim unum sunt, 
et discreta conjunctim. Et orat. 54 : Fulgorem unum, 
ab una Deilate coruscantem , &vixtoz διαιρουμένην, 
xai συναπτομένην ἀδιαιρέτως, qui. conjunctim dis - 
cretus sit, et. discretim conjunctus : id. quod plane 
mentis aciem fugit. Sexcenia. sunt. tam theologi, 
quam reliquorum Patrum loca, quibus διαιρέ- 
σεως nomine nonnisi discrimen rei unius ab alia 
enuntliatur : atque hoc sensu cum contractioni 
Sabellianze, tum Arian:e divisioni adversatur. Le- 
gesis denuo Naz. orat. 29, p. 489. 
(8) Asi τὸν Adyor xal τὸ Πνεῦμα ἔχειν. Suus 
quoque Verbo sit Spiritus oportet. Greci, tum pro- 
pter nativam notionem quam Spiritus nomen in- 


gerit, tum ob loc Scripturz eífatum, et Spirits 
oris ejus omnis virtus eorum, Spiritum sanctum 
docent a Paire procedere flatus instar quem Deus 


D Pproferendo Verbum emittat. Ait quippe Noster, infr. 


c. 15, Nullum sine Spiritu impulsum esse, οὐδεμία 
ὰρ ὁρμὴ ἄνευ πνεύματος. Adeo tamen ut ille 
piritus Dei non evanescat , sed divina substantia 

Sit et ipse Deus. Ita Gregorius Nyssenus disputat; 

ita Nazianzenus, orat. 1, ὅ ; Cyrillus Alex., Thes. 

assert. 31, dial. 2 De Trin. p. 425 ; et 7, p. 654 e 

640. lta demum, ut alios taceam, Dasilius, lib. v 

Count. Eunom. et lib. De Spiritu sancio, cap. 18, 

decet Spiritum esse ex Deo, non quomodo ex eo 

sunt omnia, sed μὲ ab ipso procedit, non gene- 
ralione veluti Filius, ἀλλ᾽ ὡς Πνεῦμα στόματος 
αὐτοῦ, sed lanquam Spiritus oris ejus. Etsi neque os 
illud membrum est, nec Spiritus est anhelitus, sive 
eapor evanescens, sed os dicitur, quod Deum deceut ; 
et Spiritus. ext substantia. vivens , sanctificationis 
domina, ut tum veritas naturag mani[esta sit, ttn: el 
exsistendi modus ine[fabilis conservetur. Gregorius 

Scholarius, lib. 1 Cont. Latin., de process. Spiriiws 

sancii sect. 4, Spiritum sauctum ὁρμὴν esse con- 


805 


DE FIDE ORTIIODOXA LID. T 


806 . 


φορὰ, εἰσελχομένου, xal προχεομένου πρὸς τὴν τοῦ A substantia nostra alicnus est. Acris quippe at- 


σώματος σύστασιν. “Ὅπερ ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐχφωνή- 
σεὼς φωνὴ λόγου γίνεται, τὴν τοῦ λόγου δύναμιν 
ἐν ἑαυτῇ φανεροῦσα '. Ἐπὶ δὲ τῆς θείας φύσεως 
τῆς ἁπλῆς καὶ ἀσυνθέτου, τὸ μὲν εἶναι Πνεῦμα Θεοῦ 
εὐσεδῶς ὁμολογητέον, διὰ τὸ μὴ εἶναι τὸν Λόγον 
ἐλλιπέστερον τοῦ ἡμετέρου λόγου. Οὐχ ἔστι δὲ εὑ- 
σεδὲς ἀλλότριόν τι ἔξωθεν ἐπεισερχόμενον τῷ Θεῷ 
λογίζεσθαι τὸ Πνεῦμα, ὡς καὶ ἐφ᾽ ἡμῶν τῶν συν- 
θέτων. 'AXX ὥσπερ Θεοῦ Λόγον ἀχούσανεες ", οὐκ 
ἀνυπόστατον, οὐδὲ ix μαθήσεως προσγινόμενον, οὐδὲ 
διὰ φωνῆς προφερόμενον, οὐδὲ εἰς ἀέρα χεόμενον, 
χαὶ λυόμενον, φήθημεν, X οὐσιωδῶς ὑφεστῶτα, 
προαιρετιχάν τε, xal ἐνεργὸν, xal παντοδύναμον " 
οὕτω xa Πνεῦμα μεμαθηχότες Θεοῦ, τὸ συμπαρο- 
μαρτοῦν τῷ Λόγῳ, καὶ φανεροῦν αὐτοῦ τὴν ivip- 
γειαν, οὐ πνοὴν ἀνυπόστατον ἐννοοῦμεν. Οὕτω γὰρ 
ἂν καθαιρεῖται πρὸς ταπεινότητα τὸ μεγαλεῖον τῆς 
θείας φύσεως, εἰ καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ ἡμετέρου πνεύ- 
ματος, καὶ τὸ ἐν αὐτῷ Πνεῦμα ὑποιρᾶτο " ἀλλὰ 
δύναμιν οὐσιώδη, αὐτὴν, ἑαυτῆς i ὑπο- 
στάσει θεωρουμένην, xai fr Πατρὸς προθρχομένην, 
καὶ ἐν τῷ Λόγῳ ἀναπαυομένην (9), καὶ αὐτοῦ οὖσαν 
ἐχφαντιχῆν, οὔτε χωρισθῆναι τοῦ Θεοῦ ἐν ᾧ ἐστι, 
καὶ τοῦ λόγου, ᾧ συμπαρομαρτεῖ, δυναμένην, οὔτε 
πρὸς τὸ ἀνύπαρκτον ἀναχεομένην, ἀλλὰ καθ’ ὁμοιό- 
τῆτα τοῦ λόγου καθ᾽ ὑπόστασιν οὖσαν, ζῶσαν, προ- 
αιρετιχὴν, αὐτοχίνητον, ἐνεργὸν, πάντοτε τὸ ἀγαθὸν 
θέλουσαν, xat πρὸς πᾶσαν πρόθεσιν, σύνδρομον 


ἔχουσαν τῇ βουλήσει τὴν δύναμιν, μήτε ἀρχὴν ὃ 


ἔχουσαν, μῆτε τέλος. Οὐ γὰρ ἐνέλειψέ ποτε τῷ Πατρὶ 
Λόγος, οὔτε τῷ Λόγῳ δινεῦμᾳ. 
eflicaz sit, bonum semper velil, aque ad id 


tractio et emissio est, qui tuendi corporis causa 
vicissim attrahitur et profunditur; ac locutionis 
tempore sermonis voy efficitur, sermonis vim in 
se ipsa promens **. At in divina nalura, quz sim- 
plex est, nec ullatenus composita, quod quidem 
Dei Spiritus sit, pie confitendum est ( neque enim. 
Dei Verbum minus quid nostro sermone ad per- 
fectionem babet). Ceterum existimare Spiritum 
alienum quiddam esse, quod Deo extrinsecus ad- 
veniat, at in. nobis qui composite nature sumus , 
hoc a pietate abhorret. Quin potius, ut, cum Dei 
Verbum audimus, non ejusmodi verbum esse 
arbitramur quod subsistentia careat, vel doctrina 
comparetur, vel voce proferatur, vel in aerem 
B dilabatur et evanescat ; sed quod substantialiter 
consistat, sitque libera voluntate przditum, et 
efficax, atque omnipotens : eodem modo cum Dei 
Syiritum l'ei Verbi comitem, ipstusque vim decla- 
rantem docemur, non flatum quemdam subsisten- 
tia destitutum animo concipimus (sic enim divinze 
mature majestas in humilitatem deprimeretur, si 
Spiritum, qui in ea est, spiritus. nostri similem 
esse conjiceremus), sed vim substantialem, qua- 
que ipsa perse in propria ac distincta persona 
consideretur, atque a Patre procedat, et in Verbo 
conquiescat, ipsumque declaret et exprimat : que 
preterea, nec a Deo in quo est, nec a Verbo cu- 
jus comes est, disjungi queat: nec denique ita 
dilabatur, ut omnino esse desinat *; verum 131 
zque ac Verbum, per se, inque persona propria 
consistat, vivat, libere velit, suapte vi moveatur, 
omne, quod decreverit, concurrentem cum volun- 


















ἴδιο polentiam habeat, ejusque nature sit, ut nec principium babuerit, nec finem babitura sit. Ne- 


que enim Potri, Verbum unquam defuit, nec.Verbo 
Οὕτως διὰ μὲν τῆς κατὰ φύσιν ἑνότητος, ἡ πολύ- 


Spiritus. 
Trinitate Gentilismuset Judaismus explosi. — M 


5» Greg. Nyss. Catech.eé. ἃ. ** Greg. Naz. orat. 57 et 44. 
VARLE LECTIONES. 


* Edit. Regg., et lib. De Trinit. apud S. Cyrill. φέρουσα. κα Cod. et Regii 4 ἀχούοντες. Sicapud Cyrill. 


* Omnes pene codd. θέλησιν. 


NOTAE. 


: ὁρμὴ xal 
vns οὐσίας 
st impulsus 
substantic. 
motio est, 
4 significat. 
wv Sirom. 
ἧς τε xal 
Ἢ 'impulsus, 
cuit Augu 
e Patris et 


(9) Kal iv τῷ Λόγῳἐναναπαυόμενον, Et in Verbo 
conqwiescat , ctc. Sic m»gnus Cyrillus multis in 
locis ait. Sj ex Patre procedere ci 
manere, tum etiam 
ἃ lurere , ἐξ αὐτοῦ 
καὶ ἐμπεφυκὸς αὐτῷ. Nec aliud vero sibi 1 
nisi Spiritum sanc ad res conditas amat 
dum non esse, sed cognatione, ut ita dicam, na- 
ture Filio conjungi, ut quemadnmoJum Filius est. 

















in sinu. Pat ita Spiritus in sinu Filii quiescat« 
Tanquam ejus virtus εἰ operatio naturalis, et 
virens, ἐνέργεια φυσιχὴ xal ζῶσα - τὸ ἐνεργὲς τοῦ 
Υἱοῦ, inquit idem doctor, Dial. 7 ad Hermiam. 


D Neque enim, inquit Theologus, orat. 44, ita com- 
a: 


ψαταίμηι est, ἐλλιπεῖν ποτε, ἢ ΥἹὸν Πατρὶ, ἢ Πνεῦμα 
lp, αἱ vel. Pater Filio, vel Spiritu sancto Filius 
careat. Quin potius Spiritui sancto convenit ut sit 
ER τῆς ἀρχῆς, una cum principio, id est cum. 

ilio, quem alibi vocat ἀρχὴν ἐξ ἀρχῆς, principium 
e principio, et ἀρχὴν τῶν ὅλων, principium. rerum 
omnium, quia nempe omnia per ipsum facia sunt. 
Quod. sequitur, xa* αὐτοῦ οὖσαν ἐχφαντιχὴν, eam- 
que manifestum (faciat , hoc Christi dictum signi- 
licat, Ille me clarificabit, quia de meo accipiet , et 
axnuntiabit vobis : itemque, llle testimonium per- 
hibebit de me, sic infra Noster Patrem esse ait, πὴ 
Θολέα ἐχφαντοριχοῦ Πνεύματος, mani[estantts Syi- 
rilus emissorem. Alias nomen ἔχφανσις, ul «t 
ἔλλαμψις, wternam persona unius ex alia, ceu 
dAuminis de lumine processionem enuntiat. 








* 


























δ01 


S. JOANNIS DAMASCENI 


898 


que hac ratione, per nature quidem unitatem, Α θεος τῶν Ἑλλήνων ἐξαφανίζεται πλάνη " διὰ δὲ τῆς 


χη ἘΠ πὶ multos deos asserentium error adimitur ; 


rursusque admissis Verbo et Spiritu, Judeorum - 


dogma evertitur, remanetque quod in utraque secta 
commodi est ?! : ex Judaica nimirum sententia uni- 
' tas nature; ex gentilisimo aulem personarum $ola 
distinctio 35. 

Quod si contradicat Judaeus, ne Verbum admit- 
tatur et Spiritus, divinze Scripture testimonio con- 
futetur, osque illi obsiruatur. De Verbo enim ait 
divinus David : In eternum, Domine, Verbum tuum 
permanet in celo 39. Et rursus : MisitVerbum suum, 
et sanavit eos ". Atqui. verbum illud quod ore pro- 
fertur, nec mittitur, nec in seternum manet. De 
Spiritu rursus ait idem David : Emitte Spiritum 


τοῦ Λόγου παραδοχῆς xat τοῦ Πνεύματος, τῶν 'Iov- 
δαίων χαθαιρεῖται τὸ δόγμα, ἑκατέρας τε αἱρέσεως 
παραμένει τὸ χρήσιμον * ἐχ μὲν τῆς Ἰουδαϊχῆς ὑπο- 
λέψεως, ἡ τῆ; φύσεως ἑνότης " ix δὲ τοῦ Ἕλληνι- 
σμοῦ, ἡ κατὰ τὰς ὑποστάσει; διάχρισις μόνη. 


Εἰ δὲ ἀντιλέγοι ὁ Ἰουδαῖος πρὸς τὴν τοῦ Λόγου 
παραδοχὴν, xai τοῦ Πνεύματος, ὑπὸ τῆς θείας Γρα- 
qiie ἐλεγχέσθω τε xal ἑπιστομιζέσθω. Περὶ μὲν γὰρ 
τοῦ Λόγου φησὶν ὁ θεῖος * Δαδίδ' Eic τὸν αἰῷνα, 
Κύριε, ὁ Λόγος σον διαμένει ἐν τῷ οὐραγῷ. Καὶ 
πάλιν" ᾿Απέστει.λα τὸν Λόγον αὐτοῦ, καὶ ἰάσατο 
αὐτούς. Λόγος δὲ προφοριχὸς οὐχ ἀποστέλλεται, 
οὐδὲ εἰς τὸν αἰῶνα διαμένει Y. Περὶ δὲ τοῦ Iivco- 


tuum, et creabuntur ". Et alio loco: Verbo Domini B ματος ὁ αὐτὸς Δαδίδ: "ECazocceAsic τὸ Πνεῦμά 


coli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus 
eorum *, Job item : Spiritus Domini qui fecit me, 
est flatus omnipotens, qui me tuetur atque conservat*?, 
Spiritus porro qui mittitur, facit, firmat, tuetur, 
atque conservat, non evanidus quidam balitus est, 
quemadmodum nec Dei os, membrum corporeum ; 
utrumque enim horum consentanea Dei ratione 
intelligi debet ** 


CAP. Vill. 
De sancia Trinitate. 


Credimus igitur in unum Deum, principium 
unum, principio carentem, increatum, ingenituin, 
interitus ac mortis nescium, seternum, immensum, 
incircumscriptum, nullis terminis definitum, infi- 
nit» potentiz, simplex, incompositum, incorpo- 
reum , a fluxu, passione, omnique mutatione et 
alteratione liberum, invisibilem, omnis bonitatis 
ac justiti:& fontem, Jucem intellectualein et inac- 
cessam, potentiam nulla mensura comprehensam, 
quamque sola voluntas sua metiatur ( potest entm 
quidquid vult *), rerum omnium conditricem, tam 
visibilium, quod invisibilium effectricem ; omnium 
conservatricem, omnibus providentem, omnia con- 
tinentem ac regentem, perpetuumque ac immortale 
regnum in omnia obtüinentem ; nihil contrarium 
habentem, omnia implentem, a nulla re compre- 
hensam, imo vero ipsam universa complectentem 
et continentem ac prehabentem, substantias omnes 
sine pollutione penetrantem, ultra res omnes et 
essentias 139 longe provectiorem, ut qu:e super- 
substantialis est, omnibusque entibus sublimior ; 
divinitate, bonitate, plenitudine superiorem; prin- 
cipatus omnes alique ordines statuentem, super 
omnem principatum atque ordinem positum ; es- 
sentia, vita, sermone, et cogitatu altiorem ; φυ lux 
ipsa est, bonitas ipsa, ipsamet vita, ipsamet essen- 


? Greg. orat. 98, et alibi. **Greg. Nyss. Catech. c. 5. 39 Psal. cxvini, 89. 
* Basil. De Spir. sancto, ad Amphil. cap. 18. "5 Psal. 


cmn, 30. "* Psal. xxxi, 4. 55 Job xxxii, 4. 


cxxxiv, 6. 


σου, xal κτισθήσονται. Καὶ πάλιν * Τῷ Λόγῳ Kv- 
piov οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ Πνεύ- 
pacc τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐὖ- 
τῶν. Καὶ ὁ Ἰώδ. Πνεῦμα θεῖον τὸ ποιῆσάν με" 
πγοὴ δὲ Sugroxpácopcc ἡ συγέχουσά με. νεῦμα 
δὲ ἀποστελλόμενον, xal “ποιοῦν, χαὶ στερεοῦν, xal 
συνέχον, οὐκ ἄσθμα ἐστὶ τὸ λνόμενον, ὥσπερ οὐδὲ 
σωματιχὸν μέλος τὸ τοῦ Θεοῦ στόμα * ἀμφότερα γὰο 
θεοπρεπῶς νοητέον. 


ΚΕΦΑΛ, H'. 
Περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος. 

Πιστεύομεν τοιγαροῦν εἰς ἕνα Θεὸν, μίαν ἀρχὴν. 
ἄναρχον, ἄχτιστον, ἀγέννητον, ἀνόλεθρόν τε xai 
ἀθάνατον, αἰώνιον, ἄπειρον, ἀπερίγραπτον, ἀπερι- 
όριστον, ἀπειροδύναμον, ἁπλοῦν, ἀσύνθετον, ἀσώμα-» 
τον, ἄῤῥενστον, ἀπαθῆ, ἄτρεπτον, ἀναλλοίωτον, 
ἀό,ατον, πηγὴν ἀγαθότητος xai διχαιοσύνης, φῶ; 
νοερὸν, ἀπρόσιτον " δύναμιν οὐδενὶ μέτρῳ γνωριζο- 
μένην, μόνῳ τῷ οἰκείῳ βουλήματι μετρουμένην" 
πάντα γὰρ ὅσα θέλει, δύναται " πάντων χτισμάτων 
ὁρατῶν τε xal ἀοράτων ποιητιχὴν, πάντων συν- 
εκτιχὴν xol συντηρητιχὴν, πάντων προνοητιχὴν, 
πάντων χρατοῦσαν, χαὶ ἄρχουσαν, καὶ βασιλεύουσαν, 
ἀτελευτήτῳ xal ἀθανάτῳ βασιλείᾳ, μηδὲν ἐναντίον 
ἔχουσαν, πάντα πληροῦσαν, ὑπ᾽ οὐδενὸς περιεχομέ- 
ϑην᾿ αὐτὴν ὃὲ μᾶλλον περιέχουσαν τὰ σύμπαντα, 
xa συνέχουσαν, xai προέχουσαν" ἀχράντως ταῖς 


p ὅλαις οὐσίαις ἐπιδατεύουσαν, xat πάντων ἐπέχεινα, 


xal πάσης οὐσίας ἐξῃρημένην, ὡς ὑπερούσιον, xal 
ὑπὲρ τὰ πάντα οὖσαν, ὑπέρθεον, ὑπεράγαθον, ὑπερ- 
πλήρη " τὰς ὅλας ἀρχὰς καὶ τάξεις. ἀφορίζουδαν, 
xai πάσης ἀρχῆς καὶ τάξεως ὑπεριδρυμένην, ὑπὲρ 
οὐσίαν, καὶ ζωὴν, καὶ λόγον, καὶ ἔννοιαν * αὐτοφῶς, 
αὐτοαγαθότητα, αὐτοζωὴν, αὐτοουσίαν, ὡς μὴ map 
ἑτέρου τὸ εἶναι ἔχουσαν, fj:ot τῶν ὅσα ἐστίν * αὐτὴν 
δὲ πηγὴν οὖσαν τοῦ εἶναι τοῖς οὖσι " τοῖς ζῶσι, τῆς 
ζωῆς * τοῖς λόγου μετέχουσι, τοῦ λόγον, τοῖς πᾶσι 


“ὁ Psal, cvr, 90. *! Psol. 


VARUE LECTIONES, 


» In cdit.- deest, 8cio;. » Edit. μένει. 


809 


bE FIDE ORTHODOXA LIB. I. 


818 


πάντων ἀγαθῶν αἰτίαν ᾿ πάντα εἰδυῖαν pl γενέ- A lia ; utpote quz nec esse suum, nec quidquam eu- 


σεως αὐτῶν μίαν οὐσίαν, μίαν θεότητα, μίαν δύ- 
ναμιν, μίαν θέλησιν, μέαν ἐνέργειαν, μίαν ἀρχὴν, 
μίαν ἐξουσίαν, μίαν χυριότητα, μίαν βασιλείαν, ἐν 
τρισὶ τελείαις ὑπόστάσεσι γνωριζομένην τε καὶ πρού- 
κυνουμένην μιᾷ προσχυνήσει, πιστευομένην τε xat 
λατρευομένην ὑπὸ πάσης λογιχῆς ἀτίσεως, ἀσυγχύ- 
τως ἠνωμέναις καὶ ἀδιαστάτως διαιρουμέναις * ὃ 
καὶ παράδοξον. Εἰς Πατὲρα καὶ Υἱὸν kal ἅγιον ᾿ 
Πνεῦμα, εἰς ἃ καὶ βεδαπτίόμεθα (10). Οὕτω γὰρ 
ὁ Κύριος τοῖς ἀποστόλοις βαπτίζειν ἐνετείλατο " 
Βακτίζοντες ἀὐτοῦς, φάσχων, εἰς τὸ ὄνομα τοῦ 
Πατρὸς, καὶ τοῦ Υμοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ- 
ματὸς. ͵ 


rum quz est, ab alio habeat; verum ipsa iis que 
sunt, essentia ; illis quz vivunt, vite; et illis qua 
ràtione utuntur, rationis fons exsistat : bonorum. 
omnium cunctis parentem, intüentem omnia prius- 
quam fiaut; unam substantiam, unam di lem, 
unam virtutem, unam voluntatem, unam operatio- 
ner, uium prircipalum, unam potestatem, unam 
dominátióriem, uhum regnum ; ut tamen in tribus 
perfectiá personis no&catür, οἱ ador&tione una ad- 
otetur, credatürque, el colatur db omhi rationali 
ereatura**; quippe duod illie citra permistionem et. 
confusionem wBike sint, et sine diàtàntia (quod 
copitationem omnem superat ) discrets : ia Pa- 








irem εἰ Filióm et Spititum sanctugi, in quorum etiam nomine Daptizati sumus "7, ic ebim. Dominus 
apostoli$ baptizare jussit : Βαριίκακιεε δὸς, inquit, in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti *. 
Εἰς ἕνα Πατέρα, τὴν πάντων ἀρχὴν καὶ αἰτίαν :Β — Quid de Paire credendum. Quid de Filio. — In 


οὐκ ἔχ τινος γεννηθέντα " ἀναίτιον δὲ καὶ ἀγέννητον 
μόνον ὑπάρχοντα * πάντων μὲν ποιητήν " ἑνὸς δὲ 





γόνου Πατέρα φύσει τοῦ μονογενοῦ: αὐτοῦ, 
Κυρίου 5k , καὶ Θεοῦ Ἰησοῦ 
Χριστοῦ, xài προθυχέὰ᾽ πανάγίου Ἠνεύμα- 


tóc. Καὶ εἴς ἕνα Yl 
Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν" ἐὸν ἐχ 400 Πατρὸς 
γεννηθέντα πρὸ. πάντων τῶν αἰώνων" φῶς Ex φωτὸς, 
Θεὸν ἀληθινὸν ἐχ Θεοῦ ἀληθινοῦ" γεννηθέντα, οὐ 
ποιηθέντα, ὁμοούσιον (19) ti Πατρὶ, &' οὗ τὰ πάντα 
Ἐγένεξο " ὃν: πρὸ πάντων αἰώνων λέγοντες, δείχνν - 





unum Patrem (creditus) principium omnium et 
causam, ex nullo genitum, qui solus causz el ge- 
merüionis expers est : omnium quidem cohdito- 
rem ; ceterum unius duntaxat naturà Patrem 
igeniti Filii sui Domini nost? Jesu Christi, san- 
ctissimique Spiritus productorem **; Εἰ iti unm Fi- 
Muro Dei unigenitum Πού δα αι üostrum, ex Patre 
naium ànte omnia szcula ; lumen de lumine, Deum 
verum de Deó vero; genitum, non factum, con- 
substantialem Patri, per quem omnia facta sunt; 
Quem cum ante omnia. secula dicimus, ipsius ge- 








**Greg. Naz. orat. 15, n. 88. " idem. orat, 12, n. 57, 40. ** Mattb. xxv, 49. * Greg. Naz. orat. ὅδ. 
VARLE LECTIONES. 
* Deest ὃν in cod. 8. Hil: δὲ muliis Megiis, nec legit Faber. 
TE. 
C et próductoréri, seu prolátorem ; Spititum vero πρό- 


D esse crimen quod mi 


impo, qued idem e&t ac προδολῇ, emiso sve 
prolatio. Vid. orat. 45 et 35. 

(14) Ὁμοούσιον, consubstantialern. Dictum alibi 
esi quos sensus ingeneratet ox ὁμοούσιος; con- 
substantialis : eamque Patres. Antiochenos ad de- 
clinandos Pauli Samosateni cgvillos ad tempus 
dimisisse. Ex iis autem que Dionysium inter Ale- 
xandrinum, et Dionysium Komanum gesta sunt, 
occasione Sabelliang hieresis, perspicua res est 
familiare priscis Christianis fuisse, Filium Patri 
consubstantialem profiteri Alexandrinum, siquidem 
apud Romanum detulerau 
fidem labefactasset in scri 
lianos. Ipse vero sic se purgat apud Athi 
De decret. syn. Nic. et lib. De sent. Di 
In alia epistola scripsi, quà demonsiravi, xai 8 a, 
φέρουσιν ἔγχχημα xav ἐμοῦ ψεῦδος ὄν, ὡς οὐ 
ὕοντος τὸν Χριστὸν ὁμοούσιον εἶναι τῷ Θεῷ, [αἰναπι 

iki objitiunt, wi dizerim Chi 
&tum non esse consubstantialem Deo. Subjungit 
Nam quamvis dizeto vocem hànc nusquam inve 
in sactis Litteris; tamen. argumenia. mea qua ipsi 
silentio pretermiserunt, a ré et vocabuli significato 
mon abludunt, Nam humanam procrealionem. in 
exemplum adduzi, ut congenerem ; eoque solo pareu- 
tes diversos a. liberis quod ipsi sui liberi nou 
sint, nec vicissim liberi ipsorum parentes. Hac alia- 
que plura, qua: Athanasius e Dionysii lucubratio- 
nibus recitat, Basilius non legerat, quando eum, 
epist. 44, erroris Áriano similis reum babuit. Hoc 
Dionysii testifnonio nihil disertios afferri potcst, 




































811 


S. JOANNIS DAMASCENT 


8:3 


nerationem, nec tempus, nec initium pati ostendi- A μὲν ὅτι ἄχρονος xa* ἄναρχος αὐτοῦ ἡ γέννησις * οὗ 


mus. Non enim Dei Filius ex nibilo in ortum pro- 
ductus est '*; ille, inquam, glori: splendor, paternz 
(gura substantia *!, viva sapientia, et virtus**, sub- 
sistens Verbum, substantialis ipsa, perfecta, atque 
vivens imago Dei ** invisibilis, sed semper cum Pa- 
tre, el in Patre erat, sempiterne et absque ullo initio 
ex ipso genilus. Neque enim Pater unquam fuit, 
quando Filius non esset : verum simul Pater, simul 
Filius, qui ex ipso genitus est. Neque enim Pater 
vocari possit, qui Filio careat. Nam si Filio aliquan- 
do caruit, Pater certe non erat **, Et si postea Fi- 
lium babuit; postea quoque factus est Pater, cuim ante 
Pater non esset, 1393 atque ex eo quod Pater non 
erat, mutatus est, eoque progressus ut Pater essel: 


γὰρ ix τοῦ μὴ ὄντος εἰς «b εἶναι παρήχθη ὁ Υἱὸς 
τοῦ Θεοῦ, τὸ ἀπαύγασμα τῆς δόξης, ὁ χαραχτὴρ τῖς 
τοῦ Πατρὸς ὑποστάσεως, fj ζῶσα σοφία, xai δύνα- 
pie, ὁ Λόγος ὁ ἐνυπόστατος, ἡ οὐσιώδης xal τελεία, 
χαὶ ζῶσα εἰχὼν τοῦ ἀοράτου Θεοῦ " ἀλλ᾽ ἀεὶ ἣν (15) 
σὺν τῷ Πατρὶ, χαὶ ἐν αὐτῷ, ἀϊδίως καὶ ἀνάρχως 
ἐξ αὑτοῦ γεγεννημένος. Οὐ γὰρ fiv ποτε ὁ Πατὴρ, 
ὅτε οὐχ ἦν ὁ Υἱός " ἀλλ᾽ ἅμα Πατὴρ, ἅμα Υἱὸς, ὁ 
ἐξ αὐτοῦ γεγεννημένος * Πατὴρ γὰρ ἐχτὸς Υἱοῦ οὐχ 
ἂν κληθείη. Εἰ δὲ ἣν μὴ ἔχων Υἱὸν, οὐκ ἦν Πατήρ" 
xai εἰ μετὰ ταῦτα ἔσχεν Υἱὸν, μετὰ ταῦτα ἐγένετο 
Πατὴρ, μὴ ὧν πρὸ τούτον Πατὴρ, xai ἐτράπη ix 
τοῦ μὴ εἶναι Πατὴρ εἰς τὸ γενέσθαι Πατήρ" ὅπερ 
πάσης βλασφημίας ἐστὶ χαλεπώτερον. ᾿Αδύνατον 


id quod omni blasphemia gravius foret **. Nefas B γὰρ τὸν Θεὸν εἰπεῖν, ἔρημον τῆς φυσικῆς γονι- 


enim est dicere, Deum fecunditate naturali caruissc. 
l'ecunditas porro in hoc posiia est, ut quis ex se- 
ipso, id est ex propria substantia, prolem natura 
similem sui edat, 

Generationis divina a creatione discrimina. -—— 
Proinde cum de Filii generatione agitur, tempus 
intercessisse dicere impiuin est *" ; aut Filii exsi- 
stentiam Patre posteriorem constituere **, Ex ipso 
enim , hoc est ex Patris uatura, esse profitemur 
Filii generationem. Ac nisi Filium a principio si- 
mul cum Patre a quo genitus est , fuisse conceda- 
mus , Patern:z substantie mutationem inducemus : 
quoniam, cum Pater non esset, posthac evasit 
Pater. Res enim create, etsi postmodum conditlze 
sunt, non tamen ex Dei substantia exstiterunt ; 
scd ipsius voluntate et potentia fuerunt product:e 
ut essent. Nec propterea in Dei naturam cadit 
mutatio : etenim generatio quidem in hoc consi- 
stit, uL ex gignentis substantia proles ejusdem 
cum gignente substantiz producatur: at creatio et 
ellectio hoc tantum requirit, ut extra, et non ex 


uótntoc. 'H δὲ γονιμότης, τὸ ἐξ αὐτοῦ, ἤγουν ix 
τῆς ἰδίας οὐσίας, ὅμοιον χατὰ φύσιν γεννᾷν. 


Ἐπὶ μὲν οὖν τῆς τοῦ Υἱοῦ γεννήσεως ἀσεδὲς 
λέγειν χρόνον μεσιτεῦσαι, χαὶ μετὰ τὸν Πατέρα τὴν 
τοῦ Υἱοῦ γενέσθαι ὕπαρξιν. Ἐξ αὐτοῦ γὰρ, ἤγουν 
«ἧς τοῦ Πατρὸς φύσεως, φαμὲν τὴν τοῦ Υἱοῦ γέν- 
νησιν. Καὶ εἰ μὴ ἐξ ἀρχῆς δῶμεν τὸν Υἱὸν συνυπάρ- 
χειν τῷ ἸΙατρὶ ἐξ αὐτοῦ γεγεννημένον, τροπὴν τῇς 
τοῦ Πατρὸς ὑποστάσεως παρεισάγομεν * ὅτι μὴ ὧν 
Πατὴρ ὕστερον ἐγένετο Πατήρ᾽ ἡ γὰρ χτίσις, εἰ 
xoi μετὰ ταῦτα γέγονεν, ἀλλ᾽ οὐκ Ex τῆς τοῦ Θεοῦ 
οὐσίας’ ix δὲ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ slvat βουλήσει 
xai δυνάμει αὐτοῦ παρήχθη, xat οὐχ ἅπτεται τροπὴ 
«ἧς τοῦ Θεοῦ φύσεως. Γέννησις μὲν γάρ ἔστι τὸ ἐκ 
τῆς οὐσίας τοῦ γεννῶντος προάγεσθαι τὸ γεννώμε- 
vov ὅμοιον χατ᾽ οὐσίαν. Κτίσις δὲ xal ποίησις τὸ 
ἔξωθεν, καὶ οὐχ ἐχ τῆς οὐσίας τοῦ χτίζοντος χαὶ 
κοιοῦντος, γενέσθαι τὸ κτιζόμενον xal ποιούμενον 
ἀνόμοιον παντελῶς 9. 


ereantis aut efficientis substantia flat illud quod creatur aut efficitur, omninoque quantuur ad es- 


sentiam dissimile sit. 


95 Hebr. 1, 5. 


80 Greff- Naz. orat. $6. 
n Thesauro, assert. 4 et 5. 


9 Cyril. 


5 | Cor. s, 24. 
5* |bid, assert. 6. 


δ᾽ Coloss. 1, 15. ** Greg. Naz. orat. 55. 
5 jbid. assert. ὁ. ** Greg. Naz. orat. 29. 


VARLE LECTIONES. 
4 Reg. duo παντελῶς xat' οὐσίαν, sic etiam apud Cyrillum. 
NOTAE. 


ad eviucendam sineeram temporum Ante- Nicenorum D τὰς 


fidcm de Verbi consubestantialitate. Hic solum ad- 
dam brevissimum Clementis Alexandri locum, 
quem omisisse videntur illi qui Catholicam causam 
nuper propugnarunt. Festinemus, inquit in Protre- 
ptico, ut multi in dilectionem unam coeamus, xar 
àv τῆς μοναδιχῆς οὐσίας ἕνωσιν, qua re[eramus 
anius illius nature unionem. Ubi nempe egplicat 
illud dictum, Joan. xvni, 93, Ut sint unum sicut 
el nos unum sumus. 

(19) ᾿Α.1.2 ἀεὶ ἦν. Sed. semper cum Paire , etc. 
Filium esse in Patre concedebant Ariani, co modo 
«quo res create in Deo sunt -: eumdem vero. esso 
cum Patre idem est ac cum ipso penitissime cou- 
jungi. Nam juxta Basilium De Spir. sancto eap. 25, 
et orat. in prine. Evang. Joan. praepositio σύν, 
cum, significat auvágetav , conjunctionem. Unde 
&cbolíastes Reg. cod. 2929 ad hunc locum ait : Ὅρα 


ἐσεις, τὴν σὺν, καὶ τὴν ἐν, al τὸ ἄχρονον 
τοῦ Υἱοῦ, χαὶ συνηνωμένον τῷ Πατρὶ δηλοῦσι, καθὼς 
ἔλλαμψις σύνεστι τῷ quit, χαὶ ἀχωρίστως πρόεισιν. 
Ἐνταῦθα παροδιχῶς τὸν ἄθεον στηλιτεύων ἐλέγχει 
"Apttov. Observa praposiliones istas, cum, et, in, 
wibus ostenditur Filium extra. tempus. esse, ac 


airi conjungi ; haud secus atque coruscatio [wcem : 


comitatur , et ez ipsa sine inlercapedine proced.t. 
Hic autem. impium Arium obiter traducendo coar. 
guit. Caeterum Basil. cap. 25 De Spiritu sancto s3- 
lius esse ait dicere, Spiritum συνεῖναι, wna esse 
cum Patre εἰ Filio, quam ἐνεῖναι, inesse. Ipsum 
quippe proprie simul non esse cum justis, sed in 
eis esse, in quibus sanctimoniam operetur. Tria 
subinde momenta ex variis Patribus deprompta, 
paucioribus quidem verbis, sed veheinentiori stylo 
oster urget contra Árianos et Ánomoos. 


813 


bà FIDE ORTHODOXA LIB. i. 


8 


Ἐπὶ μὲν οὖν τοῦ μόνου ἀπαθοῦς, xal ἀναλλοιώτου, A — Quamobrem in Dco, qui solus ἃ perpessione 


xa ἀτρέπτον, ka) ἀεὶ ὡσαύτως ἔχοντος θεοῦ, καὶ 
τὸ γεννᾷν, xai τὸ χτίζειν, ἀπαθές - φύσει γὰρ ὧν 
ἀπαϑὴς καὶ ἄῤῥευστος, ὡς ἁπλοῦς xoi ἀσύνθετος, 
οὐ πέφνχεν, ὑπομένειν πάθος, ἢ ῥεῦσιν, οὔτε ἐν τῷ 
γεννᾷν, οὔτε ἐν τῷ κτίζειν, οὐδέ τινος συνεργίάς. 
δεῖται dX ἡ μὲν γέννησις ἄναρχος xay ἀΐδιος, 
φύσεως ἔργον οὖσα, καὶ ἐχ τῆς οὐτίας αὐτοῦ προ- 
ἄγουσα, ἵνά τρὸπὴν ὁ γεννῶν μὴ ὑπομείνῃ, καὶ ἵνα 
μεθιεὸς πρῶτος, Θεὸς ὕατερας εἴη, καὶ προσθή- 


σας μόνον, Ex τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι stávrd. παρ- 
ἤγαγεν. Οὕτως οὐδὲ ὁμοίως γεννᾷ Θεὸς καὶ ἄνθρω- 
πος, Ὁ μὲν γὰρ Θεὸς, ἄχρονος ὧν, καὶ ἄναρχος, 
xa ἀπαθὴς, καὶ ἄῤῥευστος, καὶ ἀφώματος, καὶ 
μόνος, καὶ ἀτελεύτητος, ἀχρόνως, καὶ ἀνάρχως, καὶ 
ἀπαθῶς, καὶ ἀῤῥεύστως γεννᾷ, καὶ ἐχτὸς συν- 
βυασμοῦ (48) - καὶ οὔτε ἀρχὴν ἔχει ἡ ἀκατάληπτος 


omni, alteratione ac mulalione liber est, semper- 
«ue eodem modo se babet, tum generatio, tum 
creatio , passionis expers est "*, Nam cum nec pa- 
Uibilis, nec fluxe nature sit; quippe simplex 
est, nec compositus : certe nec passionem nec 
fluxum, vel in generando, vel in creando subire 
potest, mec cujusquam opem aique adjumen- 
tum desiderat. At generatio quidem initium non 
habet sempiternaque est, ut que nature sit 


voluntatem duntaxat adbibet , sed prius etiam co- 
gitat , illudque quod facturus est , animo effingit, 
ac posthac manuum quoque addita opera , laborem 
et molestiam sustinet ** : nec raro eiiam spe sua 
labitur, ut cui propositum ex animi voluntate non 
succedat : Deus autem sola voluntate omnia ex ni- 
hilo ut essent produxit : ita nec eodem modo gi- 


αὐτοῦ γέννησις, οὐδὲ τέλος, Καὶ ἀνάρχως μὲν διὰ (; ghunt Deus et homo. Deus enim, ut qui tempori 


b ἄτρεπτον " ἀῤῥεύστως δὲ διὰ τὸ ἀπαθὲς xal ἀσώ- 
ματον * ἐχτὸς συνδυασμοῦ, διά τε τὸ ἀσώματον πά- 
λὲν, καὶ ἕνὰ μόνον εἶναι Θεὸν ἀπροσδεῆ ἑτέρου " 
ἀτελευτήτως δὲ, καὶ ἀκαταπαύστως, διά τε τὸ ἄναρ- 
χον, καὶ ἄχρονον, καὶ ἀτελεύτητον, καὶ ἀεὶ ὡσαύτῳς 
ἔχειν" πὸ γὰρ ἄναρχον, ἀτελεύτητον " τὸ δὲ χά- 
prm ἀτελεύτητον, οὐ πάντως ἄναρχον, ὥσπερ οἱ 
ἄγγελοι. ᾿ 


1 congressum vero, tuo 


minime indigens 


non subsit, et principio, passione ac fjuxione 
omni vacet, sitque incorporeus, ac solus ab in- 
terita liber ** ; ita citra tempus quoque, et prin- 
cipium , et passionem , et lluxuin , et sine ullo con- 
gressu gignit, ac nec initium, nec finem habet 
incomprehensil ipsius genet Atqui. cra 
tempus quidem idcirco gignit, quia ab omni mu- 
talone alienus esi: citra fluxionem autem , quia 
Ursus quia incorporeus, tum quia unus tan- 
citra nem denique, et αὐ nunquam a gignendo 











F6, finis expers sit, semperque eodem modo se habeat. Nam quod 





habiturum est. Quod autem Dei munere alque graua sine fine esi 


*ipio non caret. Id quod ex angelis perspici possit **. 


"4 jd. grat. 49. *! Cyrill. Tkes. assert 7 et 18, *! Greg. Nas. orat. 19. 
6; Greg. orat, ὅὅ. ** Iufra, lib. ui, c. 3. 


VARLE LECTIONES. 


NOTA. 


V. Creatio autem. in D 


Cont. Arian. Basi- 
tianzenus, orat. 29 
ue, discrimen 
tionem agnoscunt, 
dum ejus fecundi- 
! sibi fetum edat, 
factus fuit, lumen 
oluntate fleri con- 
Ἰρομον, comitantem 
voluntatem creandi 








(43) ᾿Αῤῥεύστως γεννᾷ, xal ἑκτὸς συγδυα- 
σμοῦ. Citra fluzionem, εἰς. ld. sgpe repetit, tum 
adversum Gnosticos, qui Verbum ai instar pro- 
fluvii emanasse, aique ex congressu /E£onis ma- 
sculi cum Zone femina prognatum fingebant : 
tum etiam ut Arianos refutet, qui catholicam. de 
generatione Verbi fidem, ad Valentinianum Gno- 
Slicumque sensum detorquebant. Hoc Arius insu- 
surrat epistola al Alexandrum Alexandr. quam 
Athanasius recitat lib. De synodis; Epiphanius, 
her. 69; Hil; » lib. ur et v. De. Trin. Legesis 
Nazianz. orat. ὅδ, p. 567. 





810 


S. JOANNIS DAMASCENI 


816 


Ac proinde sempiternus Deus Verbum suum sine A Γεννᾷ τοίνυν ὁ ἀεὶ ὧν Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Λόγον, 


principio ac fine gignit ; ne alioqui Deus, cujus 


natura ac exsistentia tempus omne superat, in* 


vempore gignat. Αἱ vero perspicuum est hominem 

"dispari modo gignere, ut qui generationi et corru- 
ptioni, fluxioni item et multiplicationi subjectus 

' gil , ac corpore vestitus **; maremque et feminam 
in natura habeat : mas quippe feminz opem desi- 
derat. Verum propitius nobis sit ille qui omnia 
excedit, atque omnem mentis aciem et compre- 
hensionem transcendit. 

De Patre εἰ Filio. — Sancta igitur et catholica 
et apostolica Ecclesia simul et Patrem, simulque 
unigenitum ipsius Filium docet, ex eo citra tem- 
pus, fluxum, et passionem, incomprehensibili 
quadam ratione ac soli universorum Deo perspe- 
cta, genitum : non secus atque una cum igne lu- 
men est quod ex eo oritur; nec prior est ignis, 
posterius lumen, sed utrumque simul : et quem« 
admodum lumen quod ex igne semper gignitur, 
semper in eo est, nec ab eo quoquo modo disjun- 
gitur ; ita et Filius gignitur ex Patre, ut nullo 
modo ab illo separetur, sed semper in eo sit 55. 
Verum hoc interest, quod lumen quod ex igne 
sine separatione gignitur, semperque in eo manet , 
aliam ab igne propriamque subsistentiam 1355 non 
habet (est enim naturalis ignis qualitas) ; 41 vero 
unigenitus Dei Filius ex Patre inseparabiliter ac 


τέλειον ὄντα, ἀνάρχως, καὶ ἀτελευτήτως, ἵνα μὴ Ev 
χρόνῳ τίχτῃ Θεὸς, ὁ χρόνου ἀνωτέραν ἔχων τὴν τε 
φύσιν, καὶ τὴν ὕπαρξιν. Ὁ δὲ ἄνθρωπος, 5rov ὡς 
ἐναντίως γεννᾷ ὑπὸ γένεσιν τελῶν, xaX φθορὰν, xa: 
ῥεῦσιν, καὶ πληθυσμὸν, xai σῶμα περιχείμενος, 
καὶ τὸ ἄῤῥεν xal τὸ θῆλυ ἐν τῇ φύσει χεχτημένος. 
Ἐνδεὲς γὰρ τὸ ἄῤῥεν τῇ; τοῦ θήλεος βοηθείας. 
c ᾿Αλλ’ ἵλεως εἴη ὁ πάντων ἑἐπέχεινα xat πᾶσαν νόησιν 
xai χατάληψιν ὑπερχείμενοφ. 


Διδάσχει οὖν ἡ ἁγία χαθολιχὴ xai ἀποστολιχὴ 
Ἐχχλησία, ἅμα Πατέρα, xai ἅμα τὸν μονογενῆ 
αὑτοῦ Υἱὸν ἐξ αὐτοῦ γεγεννημένον, ἀχρόνως, καὶ 
ἀῤῥεύστως, χαὶ ἀπαθῶς, χαὶ ἀχαταλήπτως, ὡς 
μόνος 6 τῶν ὅλων οἷδε Θεός " ὥσπερ ἅμα τὸ πῦρ, xat 
ἅμα τὸ ἐξ αὐτοῦ φῶς xol οὗ πρῶτον τὸ πῦρ, xal 
μετὰ ταῦτα τὸ φῶς * ἀλλ᾽ ἅμα " xal ὥσπερ τὸ φῶς 
ἐχ τοῦ πυρὸς ἀεὶ γεννώμενον, ἀξὶ ἐν αὐτῷ ἔστι, 
μηδαμῶς αὐτοῦ χωριζόμενον" οὕτω xaX ὁ Υἱὺς tx 
τοῦ Πατρὸς γεννᾶται μηδ᾽ ὅλως ἃ αὐτοῦ χωριζόμε- 
vog, ἀλλ᾽ ἀεὶ ἐν αὐτῷ Gv. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν φῶς Ex τοὺ 
πυρὺς γεννώμενον ἀχωρίστως, καὶ ἐν αὐτῷ ἀεὶ 
μένον, οὐκ ἔχει ἰδίαν ὑπόστασιν παρὰ τὸ πὺρ᾿ 
ποιότης γάρ ἔστι φυσιχὴ τοῦ πυρός. Ὃ δὲ Υἱὸς 
τοῦ Θεοῦ ὁ μονογενὴς, ἐκ Πατρὸς γεννηθεὶς ἀχωρί» 
στως, xal ἀδιαστάτως, χαὶ iv αὑτῷ μένων ἀεὶ, ἔχει 
ἰδίαν ὑπόστασιν παρὰ τὴν τοῦ Πατρός. 


sine diremptione genitus, semperque in ipso manens, peculiarem atque a Patre distinctam subsi- 


stentiam habet. 


Quare Verbum, splendor, figura, Filius dicitur. C Λόγος μὲν οὖν, καὶ ἀπαύγασμα λέγεται, διὰ τὸ 


Cur Unigenitus. — lpse porro et Verbum, οἱ splen- 
dor idcirco dicitur, quia citra alterius congressum 
ei passionem et tempus, et fluxum ullum, ac se- 
parationem ἃ Patre genitus est **. Filius autem, 
2€ Paterna substantie figura, quia perfectus est 
ac subsistens, exceptaque ingeniti proprietate per 
omnia patrem refert atque exprimit **. Unigenitus 
item , quia solus ex solo Patre unice natus est. 
Neque cnim alia generatio est , quz cum Filii Dei 
geueratione conferri possit : quandoquidem nec 
alius quoque Dei Filius est. Quamvis enim etiam 
Spiritus sanctus ex Patre procedat, nou tamen 


4 |d. orat. 23, $7 et 59. 


ἄνευ συνδυασμοῦ, xai ἀπαθῶς, xai ἀχρόνως, xo 
ἀῤῥεύστως, xal ἀχωρίστως γεγεννῆσθαι Ex τοῦ Π 2: 
τρός. Υἱὸς δὲ, καὶ χαρακτὴρ τῆς πατριχῇ: ὑποστά- 
σεως, διὰ τὸ τέλειον, xat ἐνυπόστατον, xal χατὰ 
πάντα ὅμοιον τῷ Πατρὶ εἶναι, πλὴν τῆς ἀγεννησίας. 
Μονογενὴς δὲ, ὅτι μόνος ([6) ἐχ μόνον τοῦ Πα:-ρὸς 
μόνως ἐγεννήθη. Οὐδὲ γὰρ ὁμοιοῦται ἑτέρα γέννησις 
τῇ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ γεννήσει. Οὐδὲ γάρ ἐστιν ἄλλος 
Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. El γὰρ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον &x τον 
Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἀλλ᾽ οὐ γεννητῶς, ἀλλ᾽ ἐχπο- 
ρευτῶς. "Allo; τρόπος ὑπάρξεως οὗτος, ἄληπτός τε 
χαὶ ἄγνωστος, ὥσπερ καὶ ἡ τοῦ Υἱοῦ γέννησις. Διὸ 


. Naz. orat. 45, ** Id. lib. 1 Cont. Eun. p. 66; Cyrill. Thes. assert, ὅ, “7 Greg. Naz. orat. 56. 


YARLE LECTIONES 


* Hzc verba alterius capitis principium sunt In Basileewsibus editionibus et in translatione Fi- 
bri ; a! nulla in editione Veronensi et in mss. hic capitum distinctio, preterquam in veteris translatiouis 


codicibus. 4 Multi cod. μηδαμῶς, ut supra. 


NOTAE. 
(10) Μονογενὴς δὲ, ὅτι μόνος. Unigenitus, quia D voz, tum quia solus. Non enim ez conjugio. Καὶ μό. 


solius 62 solo, ete. Sic Theologus, orat. 36, qui 
addit, ἀλλ᾽ ὅτι xal μονουρόπως. Quin etiam singu- 
lari modo, non velut corpora; ut indicet Verbi gene- 
rationem ab omnihus esse liberam imperfectioni- 
bus, quà corporum gehituram coinitantur. Quod 
orat. 15, eleganter declarat : Patrem vere patrem, 
inquit, et mulio verius, quam qui apud nos id nomi- 
nis obtinent, ὅτι μόνως * Quia uno solo modo. Ἰδιο- 
τρόπως yàp καὶ οὐχ ὡς «à σώματα. Nan proprio et 
stugulari modo Paler est, non uti corpora. Kot μό- 


vov, (um quia solius : unigenili siquidem. Καὶ μό- 
vov, tum quia solum. Non enim ipse prius quaa 
Pater. evaderet, Filius [uit. Quamobrem ἀληθῶ, 
Υἱὸν τὸν Υἱὸν, ὅτι μόνος, χαὶ μόνου, xal μόνως, xal 
μόνον, Filium vere Filium, quia solus est, soliusque, 
εἰ uno solo modo, et solum. Hanc fidem integram 
objicit Eunomio, qui teste Basilio lib. i et ni 
cont. ipsum, in hoc prerogativam Unigeniti posi- 
A2in aiebat, quod μόνος παρὰ μόνου, unus ab umo 
sil. 


si 


DE BIDE ORTHODOXA LIB. T. 


818 


καὶ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, αὐτοῦ εἰσι, πλὴν τῆς A generationis modo , sed processionis. Alius autem 


ἀγεννησίας (17), ἥτις οὐ σημαίνει οὐσίας διαφορὰν, 
οὐδὲ ἀξίωμα (18), ἀλλὰ τρόπον ὑπάρξεως " ὥσπερ 
καὶ ὁ ᾿Αδὰμ ἀγέννητος ὥν' πλάσμα γάρ ἐστι τοῦ 
Θεοῦ xal ὁ Σὴθ γεννητός * υἱὸς γάρ ἐστιν "Abi. 
καὶ ἡ Εὔα ἐχ τῆς τοῦ ᾿Αδὰμ πλευρᾶς ἐχπορευθεῖσα " 
οὐ γὰρ ἐγεννήθη αὕτη " οὐ φύσει διαφέρουσιν ἀλλή- 
λων" ἄνθρωποι γάρ εἰσιν" ἀλλὰ τῷ τῆς ὑπάρξεως 


τρόπῳ. 


est hic ex-istentiz modus perinde incomprebensus 
et ignotus , quemadmodum et Filii generatio. Quo- 
circa omnia qu: Pater habet, Filii sunt , hoe uno 
excepto , quod ingenitus non est : quie quidem vox 


nec naturz discrimen, nec dignitatem , sed sub- i 


sistendi modum indicat *'. Haud secus atque 
Adam, qui genitus non est ( ligmentum enim Dei 
est ) et Seth qui genitus (filius enim est Adami) et 


Eva quz ex Adami cosia prodiit (neque enim ipsa genita est), natura intér se minime differunt. (ho— 


mines enim sunt), sed exsistendi modo '*. 

Χρὴ γὰρ εἰδέναι, ὅτι τὸ ἀγένητον διὰ ἑνὸς v. γρα- 
φόμενων, τὸ ἄχτιστον, ἥται τὸ μὴ γενόμενον σημαί- 
νει" τὸ δὲ ἀγέννητον διὰ τῶν δύο vv γραφόμενον, 
δηλοῖ τὸ μὴ γεννηβέν. Κατὰ μὲν οὖν τὸ πρῶτον ση- 
μαινόμενον διαφέρει οὐσία οὐσίας " ἄλλη γὰρ οὐσία 
ἄκτιστος, ἤτοι ἀγένητος δι᾽ ἑνὸς v, xat ἄλλη γενητὴ, 
ἔτοι χτιστή. Κατὰ δὲ τὸ δεύτερον σημαινόμενον, οὐ 
διαφέρει. οὐσία οὐσίας" παντὸς γὰρ εἴδους ζώων ἡ 
πρώτη ὑπόστασις ἀγέννητός ἐστιν, AMI oOx ἀγόνῃ- 
τος, Ἐκτίσθησαν gi, vip. “διὰ «qo Δημμουργοῦ, τῷ 
λόγῳ αὐνοῦ παραχθέντα εἰς γένεσιν. Οὐ μὴν ἐγευνή- 


θησαν, μὴ. πρωϑπάρχοντος ἑτέρου ὁμοειδοῦς, ἐξ οὗ 
Ὑεννηθῶσι. 


Aliud ἀγέννητον, et aliud ἀγένητον. --- Sciendudi 
enim vocem ἀγένητον, cum scribitur cum unico v, 
iuereatum significare, seu quod minime facium 
est: ἀγέννητον autem, cum scribityr cum duplici vv, 
id indicare quod non est g m. Priore ergo 
significato essentia ab. essentia differt. Alia enim 
est essentia increata ; quam vox ἀγένητος, cum 
unico v, sonat ; alia creata , quam vox γενητὴ de- 
notat. Secundo autem significandi genere nullum 
essentiz ab essentia discrimen inducitur. Primum 
enim cujusque animantium speciei individuum 
ἀγέννητον, seu ingenitum est ; non item ἀγένητον, 
hoc est minime conditum et factum. A Conditore 








quippe rerum, per ipsius Verbum in ortum producta sunt. At non genita; cum ante nullum aliud 
ejusdem speciei singulare exstaret, ex quo gignerentur. 


Κατὰ μὲν οὖν τὸ πρῶτον σημαινόμενα χοινω- 
νοῦσιν αἱ τρεῖς τῆς ἁγίας θεότητος ὑπέρθεοι ὑπο- 
στάσεις - ὁμοούσιοι γὰρ͵ xal, ἄχτιστοι. ὑπάρχουσι. 
Ματὰ δὲ τὸ δεύτερον σημαινόμενον, οὐδαμῶς * μόνος 
γὰρ ὁ Πατὴρ ἀγέννητος " οὐ γὰρ ἐξ ἑτέρας ἐστὶν 
αὐτῷ ὑποστάσεως τὸ εἶναι. Καὶ μόνος 6 ΥἹὸς γεννη- 
τός᾿ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς γὰρ οὐσίας ἀνάρχως καὶ 
ἀχρόνως γεγέννηται. Καὶ μόνον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον 
ἐχπορευτὸν, ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, οὐ γεννώμε- 


7*6 Βεδῖ!. lib. ui, ety. 
assert 1, p. 18. 15 Greg. Naz, orat. 35. 


T Greg. Naz. orat. 30, 51. 


136 Quantum igitur ad primam.significationem 
attinet, singuljs tribus sanctze Deitatis divinissimis 
personis vox ἀγένητος convenit "*, Ejusdem enim 
substantiz sunt et. increatze *. Quantum autem ad 
secundam , non jtem : solus enim Pater ingenitus 
est 13, Nec enim ab alia persona babet ut sit. Solus 
etiam Filius genitus est : ex Patris enim substantia 
absque initio ullo ac tempore genitus est. Solus de- 
nique Spiritus sanctus ex Patris quidem substantia 








"t Max. Dialog.cont. Arian., 15 Cyrill. Thes. 


NOTA. 


insecundo Dialogorum ade. Arian qui Athanasio 
signati sunt. Imo praeluserat Theologus, orat. 25, 
it, commune esse Patri εἰ Filio et Spiritui 






Fili 










naturarum exinde conseq 
sunt ordines angelorum, inq 
equo natura angeli sunt, esique. digi 
natura vero communis. At lib. 1v expendens hoc 
Domini dictum. Pater major me est, negat Patrem. 
esse Filio majorem dignitate, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀξιώματι. 


810 


S. JOANNIS DAMASCENI 


320 


progreditur, non generatione, sed processione ?*. A vov, ἀλλ᾽ &xtopsuóuevov* οὕτω μὲν * τῆς θείας ζιξα- 


ita enim a divina Scriptura edocemur : tametsi 
alioqui generationis ac processionis modus nulla 
ingenii vi comprehendi possit. 

Quin illud quoque nosse interest , paternitatis, fi- 
lietatis, et processionis vocabula non a nobis ad 
beatam Deitatem esse translata, verum contra il- 
linc nobis communicata , quemadmodum Apostolus 
"Bit : Propterea ffecto genua mea αὐ Patrem, ex quo 
annis palernilas in celo et in terra est '*. 


— Ünomodo Pater major Filio. Verbum non est in- 
strumentum Patris. — Quod si Patrem Filii prin- 
cipium et majorem esse dicimus , haudquaquam his 
verbis eum Filio vel tempore priorem vel natura 
prastantiurem esse indicamus 15 ( per ipsum enim 
fecit s:ecula 17), nec denique afia fe quam sola cau- 
$a ; hoc est quia ex Patre genitus est, non autem 
Pater ex Filio ; et quia pater naturaliter filii cauga 
est : quemadmodum nec ignem ex luce prodire di- 
cimus , verum lucem ex igne. Quocirca cum Patrem 
Filii principium ac Filii majorem audierimus, id 
caus: ratione intelligamus. Et ignem sicut non al- 
terius substantiz esse dicimus, ac rursus lucem 
alteriüs ; eodem modo nec alterius substantis Pa- 
ter, alterius Filius dici potest ; sed unius ejusdem- 
que '*. Preterea, sicut ignem per lueem ex eo 
progredientem lucere dicimüás : nec proinde tamen 
lucem illamex eo manantem organum quoddam esse 


** Joan. xv, 96. 


"! Ephes v, 14; Cyrill. T/ies. assert. 52, Dionys. cap. 1 De div. nom. 


σχούσης P payne, τοῦ δὲ τρόπον τῆς γεννήσεως xal 
τῆς ἐχπορεύσεως ἀχαταλύ πτου ὑπάρχοντος. 


Καὶ τοῦτο δὲ ἰστέον (19), ὡς οὐχ ἐξ ἡμῶν μετ- 
ηνέχθη ἐπὶ τὴν μαχαρίαν θεότητα τὸ τῆς πατρότη- 
τος, καὶ υἱότητος, xa ἐχκορεύσεως ὄνομα " τοὐναν- 
πίον δὲ ἐχεῖθεν ἡμῖν μεταδέδοται, ὥς φησιν ὁ θεῖο: 
᾿ἸΑπόστολος " Διὰ τοῦτο κάμπτω τὰ γόνατά μου 
πρὸς τὸν Πατέρα, ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἐν οὐρανῷ 
καὶ ἐπὶ γῆς. 

Εἰ δὲ λέγομεν (20) τὸν Πατέρα ἀρχὴν εἶναι τοῦ 
Υἱοῦ καὶ μείζονα, οὐ προτερεύειν αὑτὸν τοῦ Υἱοῦ 
χρόνῳ, ἣ φύσει ὑποφαίνομεν᾽ δι᾽ αὐτοῦ γὰρ τοὺς 
αἰῶνας ἐποίησεν. οὐδὲ χαθ᾽ ἕτερόν τι, εἰ μὴ χατὰ τὸ 


Β αἴτιον" τουτέστιν, ὅτι ὁ Υἱὸς ἐχ τοῦ Πατρὸς ἐγεν- 


νήθη, xai οὐχ ὁ Πατὴρ ἐχ τοῦ Υἱοῦ" xat ὅτι ὁ Πα- 

τὴρ αἴτιός ἐστι τοῦ Υἱοῦ φυσιχῶς " ὥσπερ οὐχ Ex 

τοῦ φωτὸς τὸ πῦρ φαμεν προέρχεσθαι, ἀλλὰ τὸ φῶς 

μᾶλλον £x τοῦ πυρός. Ὅτε οὖν ἀχόύσωμεν ἀρχτ»» ax 
μείζονα τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα, τῷ αἰτίῳ νοήσωμεν. 
Καὶ ὥσπερ οὐ λέγομεν ἑτέρας οὐσίας τὸ πῦρ, χαὶ 
ἑτέρας τὸ φῶ;, οὕτως οὐχ οἷόν τε φάναι ἑτέρας 
οὐσίας τὸν Πατέρα, xat τὸν Υἱὸν ἑτέρας ᾿ ἀλλὰ μιᾶς 
χαὶ τῆς αὐτῆς. Καὶ χαθάπερ φαμὲν διὰ τοῦ ἐξ αὑτοῦ 
προερχομένου φωτὸς φαίνειν τὸ πῦρ, xa* οὐ πιθέμεθα 
ὄργανον ὑπουργιχὸν εἶναι τοῦ πυρὸς τὸ ἐξ αὐτοῦ 
φῶς, δύναμιν δὲ μᾶλλον φυσικήν ᾿ οὕτω λέγομεν τὸν 
Πατέρα πάντα ὅτα ποιεῖ, διὰ τοῦ μονογενοῦς αὑτοῦ 
16 joan. xv, 


43. ^" Hebr. 1, 96. 15. Greg. Naz. orat. 57; Athan. lib. 1 Contra Arian. 
VARLE LECTIONES. 


* Quidam mss. μὲν οὖν. 


NOT.E. 


(19) Kal τοῦτο δὲ ἱστέον. Quin illud quoque C esse. Τὸ ὄντως àv, ᾧ xaX τὸ εἶναι χυρ'ώτατον ὄνομα. 


xosse interest. Basilius, lib. v Cont. Eunom. negat 
nomina Spiritus, Filii, generationis proprie conve- 
nite Divinitati, sed ££ ἀνθρωπίνης ὁμοιώσεως, ex 
humanarum rerum similitudine sunt, Verum Atha- 
nasius, lib. 11 Cont. Arian. ex iisdem Apostoli ver- 
bis, qu» Noster laudat, infert liomines liberorum 
suorum Patres dici imitatione divinz paternitatis. 
Ei pro suo more conformis est Cyrillus in The- 
gauro, assert. 52. Favet et synodus Ancyrana apud 
Epiph. haeres. 75, nec non Dionysiaster, cap. 4 et 
$ De div. nom., quamvis Joannes Scythupolitanus 
in Commentario, his verbis πᾶσα πατριά, non pa- 
ternitatem omnem, sed omnem Οὔ ποίη etl societa- 
tem angelorum et bominum intelligat : sed non 
s2lis juxta auctoris sui mentem qui cap. 2, diserte 
accipit πατριάν pro paternitate, ut υἱότητα pro fi- 
lintiong, seu filietate, ὅτι πᾶσα θεία πατριὰ xal 
υἱότης Ex τῆς πάντων ἐξῃρημένης πατριαρχίας xat 
υἱαρχίας δεδώρηται, χαὶ ἡμῖν, xal ταῖς ὑπερουρα- 
νίαις δυνάμεσιν, ἐξ ἧς καὶ θεοὶ, καὶ θεῶν πατέρες 
οἱ ϑεοειδεῖς γίγνονται, καὶ ὀνομάξονται νόες, x. v. E. 
Apprime etiam notanda sunt haec Athanasii verba, 
loco. mox citato. ᾿Αλλὰ μᾶλλον ol ἄνθρωποι διὰ τὸν 
Θεὸν χυρίως χαὶ μόνον ἀληθῶς ὄντα Πατέρα τοῦ 
ἑαυτοῦ Υἱοῦ, xal αὐτοὶ πατέρες ὠνομάσθησαν τῶν 
ἰδίων τέχνων" Sed magis homines filiorum suorum 
patres nominali sunt, ad imitationem Dei qui pro- 

et solus vere est aui Filii Paiep.. Illi enim, ait 
Cyrillus, assert. 415, proprie convenit essentia sua 
gignere, eujus proprie est, et proprium. nomen cst 


(20) Εἰ δὲ Aéropev. Quod si Patrem. Athanasius, 
lib. 1 Cont. Arian. observat Christum, Joan. xiv, 
non dixisse, Pater melior me est χρείσσων μου 
ἐστὶ, ne inferret aliquis eum aqualem Patri non 
eese divina natura, atque adeo alterius natur: 
esse ; sed dixit Major est, inquit, non quadam ma- 
gnitudine aut etate, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐξ αὐτοῦ τοῦ Ila- 
τρὸς γέννησιν, sed φιίᾳ ex ipso Paire genitus 
essel. Quinimo dicendo, Major est, essentie pro- 

rielaltem monstravit, ἔδειξε πάλιν τῆς οὐσία: τὴν 
διότητα. Eodem modo Doinini effatum intellexe- 
ταν! Basilius, Nazianzenus, Cyrillus aliique Graci, 
quibus conforinis est lilarius, lib. xx et 31 De 7ri- 
nitate, ubi Patrem ait dici, Majorem, propier au- 
ctoritalem. Ubi auctoritatis nointne, non potestatem 
Patris in. Filium innuit, sed rationem principi, 
quam Greci dicunt αἰτιότητα. Quo modo. dixerat 
lib. i1, Spiritum sauctum de Patre et Filio aucto- 
ribus confitendum esse. Unde Sobadius ejus :equa- 
lis et popularis ait : Merito major quia solus hic 
sine cuctere est. Plura in eumdem seusum Hilarius 
congessit libro De synod. Cxteri vero Latiri vulgo 
docent Patrem Filio majorem esse, non quia l'ater 
est, sed quia Filius hono factus est. lloc approbat 
Athanasius lib. De hum. carne suscepta : ex quo 
mirari subit, id Nazianzeno non placuisse. Nam 
Patrem propier. humanitatem esse Filio majorem, 
Wrum quidem est, inquit orat. 56, sed non perhono- 
rifrcum. Quid enim mirum Deum homine nia; oTen) 
4646, elc. 


συμπροσχυνούμενον xal συνδοξαζόμενον, ὡς ὁμοού- 
φιόν τε καὶ συναΐδιον " τὸ ἐκ Θεοῦ Πγεῦμα, τὸ εὐθὲς, 
τὸ ἡγεμονιχὸν, τὴν πηγὴν τῆς συφίας, καὶ ζωῆς, καὶ 
ποῦ ἁγιασμοῦ - Θεὸν σὺν Πατρὶ καὶ ΥἹῷ ὑπάρχον καὶ 
προσαγορευόμενον " ἄχτιστον, πλῆρες, δημιουργὸν f, 
παντοχρατοριχὸν, παντουργὸν, παντοδύναμον, ἀπει- 


ficantem, qui ex Patre procedit, et in Filio coa- 
quiescit ; qui cum Patre et Filio simul adoratur et 
conglorificatur, utpote consubstantialis εἰ co- 
:eternus *' ; Dei Spiritum, rectum, principalem; sa- 
pientiz, vite et sanctitatis fontem ; Dei cum Patre 
et Filio cum rem babentem, tum nuncupationem ; 


otóvaov, δεσπόζον πάσης χτίσεως, ob δεσποζόμενον" C incrcatum, plenum, conditorem, coutinentem om- 


θεοῦν ob θεούμενον * πληροῦν, οὐ πληρούμενον" μετ- 
i£yoy * πα- 
syópevoy - 
γῦ Πατρὸς 
καὶ μετα- 
Ww ἑαυτοῦ 
ἄζον, xat 
ὑπάρχον, 
Υἱοῦ, xai 
My ἀγεν- 
τὴρ ἀναί- 
τοῦ γὰρ τὸ 
ἔρου ἔχει" 
πῶς εἶναι 


ττρὸς γεν- 


nmm. v, 19. 


nia ac moderantem, omnium effectorem, omnipo- 
tentem, infinite potentim, creatis omnibus impe- 
rantem , nulliusque imperio subjacentem **; qui 
deos facit, non deus flt ; qui implet, nec impletur; 
qui participatur, nec participat; sanctiflcat, nec 
sanctificatur; Paracletum, boc est, consolatorem, 
ut qui universorum admittat obsecrationes : Patri 
et Filio per omnia similem ; ex Patre procedentetm; 
qui per Filium conceditur, et ab omni creatura 
percipitur; qui per seipsum creat, et rebus ou 
nibus subsistentiam tribuit et sanctitatem, qui in 
propria subsistit, sive exsistit, hypostasi; qui a 
Patre et Filio nec separatur nee digreditur ;. qui 
omnia habet quz Pater et Filius, excepta ingeniti εἰ 
geniti proprietate. Pater quippe caueam non agno- 








*' Greg. Naz orat. 57. *! |d. orat. 49. 


VARLE LECTIONES. 
* Reg. 2924 οὐ γὰρ Ex τινος τὸ εἶναι ἔχει, οὐδέ τι τῶν ὅσα ἔχει. 
NOTAE. 


m yer in- 
^ndas fa- 
» Cyrillus, 
qui opus 
| et indu- 
we propo- 
δυνάμεως 
1 per pro- 
ji virtus 
Dial. cont. 





Manich. et alibi. Per manus, inquit Ivenzeus, lib. v, 
c. 6, id est per Filium et Spiritum sanctum fit homo 
secundum similitudinem Dei. Per has virtutes Pater 
cum. invisibilis sit se aspectabilem przbet. Nam ut 
ait idem doctor lib. 1v, cap. ὁ : Agnitio Patris est 
Filii. manifestatio. Per ipsum Verbum visibilem ct 
palpabilem. (acium Paler ostendebatur, etiam si nou 
omnes similiter credebant ei : sed omnes viderunt ia 
Filio Patrem. Invisibile etenim Filii Pater ; visibile 
autem Patris Filius. 








S. JOANNIS DAMASCENI 


, 


824 


scit, estque ingenitus. Non enim ex quoquam est A νητῶς . τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, xaY αὑτὸ μὲν Ex τοῦ 


(a seipso enim habet ut sit), nec quidquam eorum 
que habet, ab alio babet; quin potius ipse prin- 
cipium omnibus est et causa, tum quod sint, tum 
qued naturaliter certo modo sint. Filius autem ex 
Patre est generationis modo. Spiritus vero sanctus 


Πατρὸς, ἀλλ᾽ οὐ γευνητῶς, ἀλλ’ ἐχπορευτῶς. Καὶ ὅτι 
μὲν ἔστι διαφορὰ (22) γεννήσεως καὶ ἐχπορεύσεως 
μεμαθήχαμεν. τίς δὲ ὁ τρόπος τῆς διαφορᾶς, οὐδα-. 
μῶς. "Aga ὃξ χαὶ dj τοῦ Υἱοῦ ἐχ τοῦ Πατρὸς γέννη- 
σις, χαὶ ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐχπόρευσις. | 


“ ipse quoque ex Patre est, | non gignendi tamen modo, sed procedendi. Et quidem generationem 
inter et processionem discrimen intercedere edocti sumus : czterum quis sit bujus distinctionis mo- 
des, prorsus nescimus. Simul porro et Filii ex Patre generatio, et Spiritus sancti processio est. 


1998Personarum proprietates seu notiones.—Om- 
nia igitur quz Filius babet, Spiritus etiam a Patre 
bebet ; atque adeo hoc. ipsum quod est 5, Quod si 
Pater non est, sane nec Filius est, nec Spiritus. 
hidem nisi Pater aliquid babet, ne Filins quidem 


Πάντα οὖν ὅσα ἔχει ὁ Υἱὸς, καὶ «b Πνεῦμα, Ex τοῦ 
Πατρὸς ἔχει, χαὶ αὐτὸ εἶναι" xai εἰ μὴ ὁ Πατήρ 
ἔστιν, οὐδὲ ὁ Υἱὶός ἔστιν, οὐδὲ τὸ Πνεῦμα xal εἰ μὴ 


ὁ Πατὴρ ἔχει τι, οὐδὲ ὁ Υἱὸς ἔχει, οὐδὲ τὸ Πνεῦμα" 


καὶ διὰ τὸν Πατέρα (22), τουτέστε διὰ τὸ εἶναι τὸν 


illud habeat, nec Spiritus : οἱ propter Patrem, id p Πατέρα *, ἔστιν ὁ Υἱὸς xoi τὸ Πνεῦμα xai διὰ 


est, quia Pater est, tum Filius, tum Spiritus 
sanctus est **. Rursusque propter Patrem habet 
Filius quidquid habet, et Spiritus, hoc est, pro- 
pterea quod Pater bzc habet; modo tamen, in- 
feniti, geniti, el processionis proprietateg exci- 
pias 55, In his enim duntaxat personalibus proprie- 
(atibus tres sancte Trinitatis persons inter se 
distinguuntur ; non essentia, sed peculiari cujusque 
personz nota indivisim discretz. 

Trinitas sine compositione. Porro unumquemque 
ex his tribus perfectam atque integram subsisten- 
tiam habere dicimus, ne alioqui compositam unam 
ex tribus imperfectis naturam perfectam intelligà- 
mus; sed unam simplicem substantiam et. essen- 


γος. Naz. orat. 95, ** 1d. orat. 25, 


τὸν Πατέρα ἔχει ὁ Υἱὸς xat τὸ Πνεῦμα πάντα & ἔχει, 
τουτέστι, διὰ τὸ τὸν Πατέρα ἔχειν αὐτὰ, πλὴν τῆς 
ἀγεννησίας, χαὶ τῆς γεννήσεως, xo ἐχπορεύσεως. 
'Ev ταύταις γὰρ μόναις ταῖς ὑποστατιχαῖς Uc: 
διαφέρουσιν ἀλλήλων αἱ ἁγίαι τρεῖς ὑποστάσεις " 
οὐχ οὐσίᾳ, τῷ δὲ χαραχτηριστιχῷ τῆς ἰδίας 1 ὑπο- 
στάσεως ἀδιαιρέτως διαιρούμεναι. | 


Φαμὲν δὲ ἔχαστον (24) τῶν τριῶν τελείαν ἔχειν 
ὑπόστασιν, ἵνα “μὴ ix τριῶν ἀτελῶν μίαν σύνθετον 
φύσιν τελείαν γνωρίσωμεν" ἀλλ᾽ ἐν τρισὶ τελείαις 
ὑποστάσεσι μίαν ἁπλῆν οὐσίαν, ὑπερτελῇ, xal προ- 
τέλειον i. Πᾶν γὰρ ἐξ ἀτελῶν συγχείμενον, σύνθε- 


85 |d, orat. 25. 


VARLE LECTIONz S. 


* R. 5109. Et. apud Cyrillum ib. De Trinitate διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν Πατέρα. 
et apud Cyrillum, τῆς ἰδίας. 1 Mss. omnés, eicepto Reg. 2927, προτέλειον. 


i Mss. ἡ οἰχείας. Edita vero 


NOTAE. 
(99) Kal 6r. μὲν ἔστι Qiagopá. Et quidem gene- C euim Dei causa sit ; ἀλλ᾽ ὕστερον γέγονε δι᾽ αἱτίαν" 


tationem inier, etc. Hauc regulam Patres sanxerunt, 
uam secuhdo repetit Damascenus, propter lizre- 
cos, quórum alii éffluxione, aut dilatatione divinze 
$ebestantis, prodiisse Filium et Spiritum sanctum, 
abi voluntste sola, uti czeteras res creatas, editos 
sssererent. Insuper Anomaei Verbi et Spiritui sancti 
róductionum modos sibi cómpertissimos jactita- 
nt. De quibus legendi sunt Athanasius, orat. ὅ 
Cont. Arign. Nazianzenus, orat. 55; AugusLinus, 
ἥν. nt Cont. Mazim. c. 14. At vetitum non est ejus- 
odi  mystérium conjectstionibus quibusdam sut 
exemplis exponere, dummodo nihil catholicz do- 
etrinss detrimenti accedat. Sic Nostrum ex Nys- 
scno illud enarrantem audivimus. Sic Verbum ge- 
neratum esse Patres aiunt, quia Verbum intellectu 
divino producitur, et quia est imago lei qui ipsum 
producit, Sic Épiphanius in Anchor. Sic Nyssenus 
rursum, Epist. ad Ablab., sic Augustinus, lib. xv 
De Trinitate Spiritum procedere, non gigni docent, 
auia ex Patre simul et Filio est ; Filius vero ex solo 
atre. ' 
. (95) Kal διὰ τὸν Πατέρα. Rwrsumque propter 
Patrem. Alióqui caveret né Filius" aut Spiritux 
sanctus esbe propter Deum putaretur, ceu propter 
causam, quam nostri fnalem appellant, ut propter 
ejus gloriam ambo procreati sint, uti res ceteras 
$ semetipsum est operatus. Nam ut 
érvát logus orat. 55, Verbum ἐν ἀρχῇ ἦν 
dvatzíug, in principio erat cra causam. (ie 


δὲ fv, τὸ σὲ σωθῆναι τὸν ὑδριστήν. Posthee vero 
Wi ^ propter causam; wt (u contumeliosus. salvus 
(cres Ubi negat Patrem; nec quidquam aliud esse, 

ilii caugam finalem ; alias quippe passim agno- 
scit Patrem, tum ἀρχήν, principium, tum αἰτίαν 
et αἴτιον causam sive auctorem ejus esse. Imo ἀρχὴ 
Υἱοῦ Πατὴρ, inquit orat. 99, ὡς αἴτιος, principtum 
Filii Pater, tanquam auctor. Quse voces, ubi de 
divinis processionibus agitur, Grecis fsmiliares 
sunt. Latini vero de schola theologi cause vocabu- 
jum eliminsrunt, propter rationes quas Sanctos 
Thomas explicat part. 1, qusest. 55, art. 1. 

(24) Φαμὲν δὲ ἕκαστον. Porro unumquemque, ec. 
Ne quisquam putet propter Filii et Spiritus sancti 
conjunctionem | cum Patre consequi divinam sub- 
stantiam ex his tribus compositam esse, Noster, 
post. Nazianzenum, docet tres personas perfectas 
confitendas esse. Hoc momentum persequitur Atha- 


D 5108 orat. 5 Contra Arianos, ubi Dei Verbum per 


se substare probat : Si Filius esset duniazat et 
simpliciter sapientia, et Verbum, εἰ Filius in Paire, 
ei nón potius sapientia substantialis, Verbum sub- 
stantieum et Filius exsistens, εἴη àv αὐτὸς σύνθετος 
ἐχ σοφίας xal λόγου, Deus ipse compositus foret ex 
sapientia et verbo, ut nempe contingit in nobis. Ex 
quo subinde infert eumdem omnino fore Phtrem, 
et Verbum sui ipsius Patrem, qui gigneret 
ipsum, aut inania esse homina Filii Verbi et sa- 
pientiz. Eadero ratio valet de Spiritu sancto. ^ ' 


$95 DE PIDE QRTHODOXA LIB. T. 818 


** Greg. Naz. orat. 15 et 29; Athan. orat f. Arian. — *' Basil. . . «s Ar. 
* Greg. Naz. orat. 29, 4 et 40. n. orat. cont. Arian. Basil. orat. Cont. Sabell., Ar. et Enmon.- 


NOTA. 


reipiatur et flat una, quemadmodum docet Theo- 
logus orat.*37, Apud sos, inquit, una est humani- 
tas, "AX ἐκεῖ μὲν ἡ κοινότης τὸ tv ἔχει μόνον ἐπι- 
vola * Sed ibi nature communitas cogitatione solum 
habet unitatem, per intellectum scilicet ob conve- 
nientiam individuorum abstracta el rencepia. 
Eodem modo naiurz creata: discrimen Noster hic 
explicat. ut nemini non perspicuum sit, quin pro- 
cul a Nysseni sententia discesserit. Hanc ellam 
olim carpsisse videtur Nazianzenus, orat. 4, ubi 
non Arium modo, sed et quosdam e nostris nimium 
Orihodozos, τινὲς τῶν map' ἡμῖν ἄγαν ὀρθοδόξων, 
Polytheiam, struxisse ait. Theodorus Abucaras ad 
sensum Theologi et Damasceni revocari debet, 
cum docet, opusc. 2, naturam humanam reapse 
unam esse. Nihil enim sibi vult aliud, nisi singiu- 
los bomines totidem non esse naturas communes, 
seu species: ut puta Petrus non est species hu- 
man: n Non juxta istius 
auctoris dialecticam essentia, natura, et forma 
idem sunt ac communis species. Ex quo infert vo- 
cem homo, si pro specie, et essentia seu matura 
D communi sumajur, de Petro, Paulo et Joanne non 
enuntiari. Ad quem sensum subtiliorem Nysseni 
verba transferri posse. non pute : qui lize forsan 
scripserit, quando. neglecto parumper theologie 
dio, rhetorum flosculis legendis potius, vacabat. 
dé re amice queritur Nazianzenus epistola ad 
ipsum Gregor. Caterum ex alio capite eadem in 
epistola δὲ Ablab. perfectam divine naturz uni- 
latem perinde petit ac Theologus et alii Patres, ex 
eo quod nimirum tres personz, nulla seciione aut. 
intercapedine ab invicem disjungantur, sed una sit. 
earum substantia, unus voluntatis motus μία τοῦ 
ἀγαθοῦ θελήματος κίνησις, qui quidem, ἀπὸ Πατρὸς 
παρορμᾶται, καὶ διὰ τοῦ ΥἹοῦ πρόεισι, xai ἐν τῷ 
Πνεύματι τελειοῦται, a. Patre. proficiscirur, perque 
um progreditur, εἰ in Spiritu completur. ld ro^ 
elit de vi θεατιχῇ, speetatrice, unde nomen Θεὸς, 
Deus, que cum una sit in tribus personis, idcirco 
Deus unus est et dicitur. 



































£27 S. JOANNIS DAMASCENI 825 
ac potentia, ac denique idem, ut ita loquar, in A εἶναι ἕνα Θεὸν γνωρίζομεν. Εἷς γὰρ ὄντως Θεὸς, ὁ 
illis motus est, hoc agnoscimus ; quod nimirum in Θεὸς, xal ὁ Λόγος, xaX τὸ Πνεῦμα αὑτοῦ. 

illis nulla divisio locum habeat, et quod unus sit Deus. Unus quippe vere Deus est, Deus, Verbum 


et Spiritus ejus. 


139 De irium personarum distinctione; aeque 
re, εἰ ralione, el cagitalione, menlis prascissione.— 
Hoc autem nosse interest, quod aliud sit quoad 
Tem, et aliud ratione ac coyitatione considerari. 
Enimvero in omnibus creaturis discretio quidem 
personarum quoad rem consideratur. Re quippe 
ipsa Petrum a Paulo separatum consideramus ; 
communitas autem et conjunctio atque unitas, 
ratione atque cogitatione perspicitur. Per mentem 
enim concipimus Petrum et Paulum ejusdem esse 
naiure, naturamque unam communem habere Ὁ. 
Nam uterque eorum animal rationale et mortale 
(δὶ : et uterque caro est, anima rationali et intelli- 
gente przedita **, Hiec itaque communis natura 
ratione consideratur. Neque enim hypostases alie 
n aliis sunt, verum qualibet privatim et sigilla- 
tim, hoc est sejunctim consistit; habetque per- 
multa quibus ab alia persona dirimatur. Nam et 
loco disjunguntur, et tempore discrepant, sententia 
quoque dividuntur, et forma sive figura, et habitu, 
et temperamento, et dignitate, οἱ instituto vitz 
genere, ac denique omuibus aliis proprietatibus, 
quibus tanquam cerlis quibusdam notis digno- 
scuntur, In primis autem inter se dissident, quod 


non alia in alia, sed quaque separatim exsistuut. Ex quo etiam efficitur, ut duo, οἱ tres, et 


bomines dicantur. 


Marg. ms. Περὶ τῆς τῶν τριῶν ὑποστάσεων 
διαιρέσεως" καὶ περὶ τοῦ πράγματος καὶ «.1όγου 
καὶ ἐπινοίας. — Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι ἕτερόν ἐστι τὸ 
πράγματι θεωρεῖσθαι, χαὶ ἄλλο τὸ λόγῳ xaX ἐπινοίᾳ. 
Ἐπὶ μὲν οὖν πάντων τῶν χτισμάτων, f) μὲν τῶν ὕπο- 
στάσεων διαίρεσις, πράγματι θεωρεῖται. Πράγματι 
Ἱὰρ ὁ Πέτρος τοῦ Παύλου χεχωρισμένος θεωρεῖται. 
Ἢ δὲ κοινότης, xal dj συνάφεια, χαὶ τὸ ἕν, λόγῳ χαὶ 
ἐπινοίᾳ θεωρεῖται. Νοοῦμεν γὰρ τῷ νῷ, ὅτι ὁ Πέτρος 
xoi ὁ Παῦλος τῆς αὐτῆς εἰσι φύσεως, xal χοινὴν 
μίαν ἔχουσι φύσιν. Ἕχαστος γὰρ αὐτῶν ζῶόν ἐστι k 
λογιχὸν θνητόν. xai ἕχαστος σάρξ ἔστιν ἐμψυχω - 
μένη 1 ψυχῇ λογικῇ τε χαὶ νοερᾷ, Αὕτη οὖν ἡ χοι-ὴἡ 
φύσις τῷ λόγῳ ἐστὶ θεωρητήῆ. Οὐδὲ γὰρ al ὑποστά- 
σεις ἐν ἀλλήλαις εἰσίν. δὶ, δὲ ἐχάστη χαὶ ἀναμέ- 
poc, ἤγουν καθ᾽ ἑαυτὴν χεχώρισται, πλεῖστα τὰ διαι- 
ροῦντα αὐτὴν ἐχ τῆς ἑτέρας ἔχουσα. Καὶ γὰρ χαὶ 
τόπῳ διεστήχασι, χαὶ χρόνῳ διαφέρουσι, καὶ γνώμη 
μερίξονται, καὶ ἰσχύϊ, χαὶ μορφῇ ἤγουν 9 σχήματι, 
xai ἕξει, xal χράσει, xai ἀξίᾳ, xal ἐπιτηδεύματι, 
χαὶ πᾶσι τοῖς χαρακτηριστιχοῖς ἰδιώμασι " πλέον δὲ 
κάντων, τῷ μὴ ἐν ἀλλήλαις, ἀλλὰ χεχωρισμένως 
εἶναι. Ὅθεν xal δύο, καὶ τρεῖς ἄνθρωποι λέγονται, 
χαὶ πολλοί, 
multi 


Unde unitas nature diving. Persone Trinitatis Ὁ Τοῦτο δὲ ἐπὶ πάσης ἔστιν ἰδεῖν τῆς χτίσεως. "Er 


indivise. Filius et Spiritus sanctus ad unum prin- 
cipium referuntur. — ld quod in omnibus quoque 
conditis rebus animadvertere liceat. In sacrosan- 
cta vero, et substantiam omnem exsuperante, 
atque ultra res omnes evecta el incomprehensibili 
Trinitate, contrario modo se res habet. lllic enim 
communitas quidem et unitas reipsa consideratur, 
tum quia personz costerne sunt, tum quia illa- 
yum eadem est essentia, facultas, voluntas, sen- 
tenti conspiratio , eadem quoque auctoritas , 
potentia, bonitas. Non dixi, similitudinem, sed 
identitatem, atque unam motionis przsultatio- 
nem *', Una enim est essentia, una bonitas, una 
potestas, una voluntas, una facultas, una auctori- 
tas; una, inquam, οἱ eadem, non ires inter se 
similes, sed una plane eademque trium persona- 
rum motio. Unaqueque enim ipsarum non minus 
unitatem habet cum alia, quam ipsa secum. Unum 
quippe idemque omnino sunt Pater et Filius et 
Spiritus sanctus; nisi quod Pater ingenitus est, 
Filius genitus, et Spiritus sanctus processit. Quod 
autem in ea discretum est, cogitatione percipi- 


*' Greg. Naz. orat. 97. ** Id. orat. 22. 


6b τῆς ἁγίας xal ὑπερουσίον, xal πάντων ἐπέχεινα, 
xaX ἀλήπτου Τριάδος, τὸ ἀνάπαλιν. Ἔχεϊ γὰρ, τὰ 
μὲν χοινὸν χαὶ ἕν, πράγματι θεωρεῖται, διὰ τὸ ovv- 
αἴδιον, χαὶ τὸ ταυτὸν τῆς οὐσίας, xal τῆς ἐνεργείας, 
χαὶ τοῦ θελήματος, xal τὴν τῆς γνώμης σύμπνοιαν, 
τὴν τε τῆς ἐξουσίας, χαὶ τῆς δυνάμεως, καὶ τῆς 
ἀγαθότητος ταυτότητα. Οὐχ εἶπον ὁμοιότητα, ἀλλὰ 
ταυτότητα * χαὶ τὸ ἕν ἔξαλμα τῆς χινήσεως. Μία γὰρ 
οὐσία, μία ἀγαθότης, μία δύναμις, μία θέλησις, μία 
ἐνέργεια, μία ἐξουσία, μία xa fj αὑτὴ, οὐ τρεῖς 
ὅμοιαι ἀλλήλαις * ἀλλὰ μία χαὶ ἡ αὐτὴ χίνησις τῶν 
τριῶν ὑποστάσεων. "Ev γὰρ ἕχαστον αὐτῶν ἔχει 
πρὸς τὸ ἕτερον, οὐχ ἧττον fj πρὸς ἑαυτόν " τουτέστιν 
ὅτι χατὰ πάντα ἕν εἰσιν ὁ Πατὴρ, χαὶ ὁ Υἱὸς, χαὶ 


Ὁ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, πλὴν τῆς ἀγεννησίας, καὶ τῆς γεν- 


νήσεως, xaX τῆς ἐχπορεύσεως * ἐπινοίᾳ δὲ τὸ Otrpr- 
μένον. Ἕνα γὰρ Θεὸν γινώσχομεν " ἐν μόναις δὲ. 
ταῖς ἰδιότησι τῆς τε πατρότητος, xal τῆς υἱότητος, 
καὶ τῆς ἐχπορεύσεως" κατά τε τὸ αἴτιον, xal τὸ 
αἰτιατὸν, xal τὸ τέλειον τῆς ὑποστάσεως, ἦτοι τὸν 
τῆς ὑπάρξεως τρόπον, τὴν διαφορὰν ἐννοοῦμεν. 
Οὔτε γὰρ τοπιχὴν διάστασιν, ὡς ἐφ᾽ ἡμῶν, δυνά- 


9114. orat. 40. 


VARLE LECTIONES. 


V jeest ἔστι in editis. 


! Multi codices, et apud Cyrillum lib. De Trinit. ἐψυχωμένη. 


" Sic cài, 


55. liil, et alii multi ; nonnulli et apud Cyrillum εἴτουν. 


- 


δ 


Jaw γὰρ αἱ ὑποστάσεις εἰσίν' οὐχ ὥστε συγχεῖσθαι, 
ἀλλὰ ὥστε ἔχεσθαι, κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον, Ἐγὼ 
ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ér ἐμοὶ, φήσαντος " οὔτε 





τε καὶ βούλημα, καὶ τὴν τῆς οὐσίας, καὶ δυνά- 
sts, καὶ ἐνεργείας, xal χυριότητος ταυτότητα, ἕν 
iulv τὸ φανταζόμενον. Ὅταν δὲ πρὸς τὰ ἐν οἷς ἡ 


jlab. et orat. 8. "" Pasil. epist. 45. 


DE FIDR ORTHODOXA LIB. I. 
μεθα ἐπὶ τῆς ἀπεριγράπτου λέγειν θεότητος" ἐν ἀλλή- A tur *.. Unum quippe Deum cognoscimus; i 


818 
setis 
proprietatibus, 144 nimirum paternitatis, filia- 
tionis, et processionis ; atque quantum ad causam 
et causatum, ac hypostasis perfectionem, hoc est 





nem pervadánt), nec σίγα 86 invicem sistantur, 
aut quantum ad essentiam juxta Arii divisionem. 
scindantur **. Indivisa enim in divisis, ut. rem 
breviter enuntiem, Divinitas est ; ac velut in tribus. 
solibus sibi invicem cohzerentibus, nulla loci inter- 
capedine disjunctis, una eademque lucis tempera- 
Vio atque conjunctio. Quare cum Deitatem, pri- 
mamque illam causam, et monarchiam, atque 
unam eamdemque divinitatis (ut ita dicam) mo- 
tionem, et voluntatem, eamdem essentiam ac po« 
tentiam, efficacitatemque, et dominationem intue- 
mur, unum duntaxat sensui nostro observatur *, 
At vero, cum ea, in quibus Deilas est, vel, si ac- 
curatius loquendum est, qua Deitas est, atque ea 
illa causa citra omne temporis 
spatium, glorieque discrimen, ac separationem 
exsistunt ; hoc est personaa, consideramus, tria 
sunt αυ a nobis adorantur*", Unus pater, Pater ; 
idemque principii, boc est. cause expers (neque 











** Joan, vv, 11. 


reg. Naz. orat, 51. * Id, orat. 19 et 29. 





lesu naturarum conjunctionem eam esse ait, 
uL in sese mutuo immeent et. peryadant,  vtpv 
μένων τῶν φύσεων, xal περιχωρουσῶν εἰς ἀλλήλι 
τῷ λόγῳ τῆς συμφυΐας, commistis naturis εἰ arctis- 
sime conjunctionis ratione iu. se invicem commeai 
tibus. Vocem περιχωρήσεως, quam Latine uostri 
circumincessionem. vertunt, ex eodem. doctore Da- 
mascenus mutuatus est, qua Trinilatis persona in 
se invicem manere peri sig nifiaret : in cujus 
circumincessionis exemplum Nazianzenus profert 
unionem mentis, cogitalionis, et anime, quie sine 
ulla divisione sese mutuo, ut ita dicam, pienetr 
Simile aliud adducit triplicis solis, quorum radii 
commiscerentur, Qua de re legendus. Dionysiastet. 
cap. 2 De div. nom. 
























- 


83 


S. JOANNIS DAMASCENI 


832 


eiim est ex aliquo); unus fllius, Filius; et ipse non A μένοι, κινουμένη xal μεταπίπτουσα᾽ el γερ Υἱὸς ὁ 


Sine principio, hoc est non sine causa est (ex Pa- 
tre enim est) ; si tamen a tempore principium su- 
mas, principii quoque expers est (neque enim 


I2:5p, οὐ Πατὴρ χυρίως " εἷς yàp κυρίως Πατήρ. 


Καὶ εἰ Πατὴρ ὁ Υἱὸς, οὐ χυρίως νἱός " εἷς γὰρ χυ)- 
ρίως Υἱὸς, καὶ ἕν Πνεῦμα ἅγιον. 


tempori subest temporum effector), unus denique spiritus ; Spiritus sanctus, ex Patre quidem  pro- 
cedens, non tamen flliationis modo, sed processionis; ut neque Pater ab ingeniti proprietate desci- 
verit, quia genuit; neque Filius, a generatione, eo quod ex ingenito natus sit (qui enim hoc fieri 
posset) nec postremo Spiritus, aut in Patrem, aut. in Filium transierit, eo quod processerit, et quia 
J'eus sit : immobilis siquidem est proprietas. Quonam 1&1 enim alioqui modo constaret sibi proprietas, 
si moveretur atque in aliam transiret ? Nam si Filius Pater est, Pater sane proprie non est (unus enim 
proprie est Pater) ac si Pater Filius est, proprie Filius non est : unus enim proprie Filius est, et unus 


Spiritus sanctus. 
Moc porro scire oper:ze pretium est, nos Patrem 
ex aliquo esse non dicere; sed ipsum Filii Patrem 


Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὅτι τὸν Πατέρα οὗ λέγομεν Ex 
τινος λέγομεν δὲ αὖ τὸν τοῦ Υἱοῦ Πατέρα, Τὸν Υἱὸν 


appellamus. Filium item nec causam, nec Patrem g o5 λέγομεν αἴτιον ? οὐδὲ Πατέρα" λέγομεν δὲ αὐτὸν 


dicimus; verum potius eum ex Patre esse, ac 
Patris Filium esse. Denique Spiritum sanctum, et 
ex Patre esse, et Patris Spiritum nominamus. At 
vero eum ex Filio esse non dicimus 35, Filii tamen 


** Maxim. Epist. ad Marin. 


καὶ ἐχ τοῦ Πατρὸς, xai Υἱὸν τοῦ Πατρός. Τὸ 6: 
πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἐχ τοῦ Πατρὸς λέγομεν, xa! 
Πνευμα Πατρὸ: ὀνομάζομεν. 'Ex τοῦ Υἱοῦ δὲ τὸ 
Πνεῦμα οὐ λέγομεν (38) " Πνεῦμα δὲ Υἱοῦ, ὀνου ἀζ΄- 


VARLE LECTIONES 


Ὁ Mss. undecim Regii et Colb. habeut ἀναίτιον. Vetus interpres nog dicimus sine causa esse ; cui cone 


NOT &. 


cinit Faber. 


(28) Ἐκ τοῦ Υἱοῦ δὲ τὸ Πνεῦμα ob o 
per. At vero. Spiritum. ex. lilio non dicimus. Hoc 
membrum nonnulli insititium putant ; cum tamen 


nis more, Àc rursum Dialogo cont. Manicheos, ἀεὶ 
ἦν ἔχων ἐξ ἑαυτοῦ τὸν αὑτοῦ Λόγον, xa διὰ Λόγου 
αὐτου ἐξ αὑτοῦ τὸ Πνεῦ.α αὑτοῦ ἐχπορευόμενο" " 


in aliis Damasceni operum locis idem legatur, sic C Semper Deus erat habens. ez seipso Verbum suum 


infra post, c. 12, ait : Kal Υἱοῦ llvcopa, οὐχ ὡς 
ἐξ αὐτοῦ * Et, Spirilus Filii, non tanquam ex ipso. 
Ki in flne epistole ad Jordanem de hymno Trisa- 
εἰο, Πνεῦμα Υἱοῦ, xot μὴ ἐξ Υἱοῦ, Spiritus Filii et non 
ex Filio. Sanctus Thomas, ubi dictum lioc expen- 
dit, sic respondet : Dicendum, inquit, quod Spiri- 
tum sanctum. non. procedere a Filio primo fuit a 
Nes:orianis introductum, ut patet in. quodam sym- 
bolo Nestorianorum damnato ab Ephesina synodo. 
Et hunc errorem secutus. est. Theodoritus Nestoria- 
gus et plures post ipsum, inter quos. fuil etiam Da- 
mascenus : unde ín hoc hujus sententie non est 
standwm. Hzc responsio bilem movit schismaticis 
Grxcis, qui subinde doctarem Angelicum sexcentis 
conviciis insectati sunt. Sincerus dicam : nequa- 
quam cum Nestorianis et Theodoreto. Damasce- 
num hac in parte consensisse. In illo Nestoriano- 
rui) symbolo, quod ab Ephesina synodo damna- 
tum est, negabatur Spiritus sanctus a Patre per 
Filium exsistentiam habuisse, οὔτε δι᾽ Υἱοῦ τὴν 
ὕπαρξιν εἰληφός. Heinque Theodoretus, in confuta- 
tione Anathematismi Cyrilliani 9, blasphiemiz 
Cyrillum accusavit, ac si doceret Spiritum san- 
ctum, seu ex Filio, seu per Fiium exstare, ££ Υἱοῦ, 

6v υἱοῦ τὴν ὕπαρξιν ἔχει. Noster vero, tametsi 

piritum ez Filio non esse dicit, eum tamen ab 
zelerno οἱ substantialiter procedere per Filium con- 
fitetur multis in locis, puta capite De divinis nowi- 
nibus Pater dicitur διὰ λόγου προδολεὺ; ἐχφαντο- 
ριχοῦ Πνεύματος : per Filium producens manif[estan- 
tem Spiritum. Et rursum : Καὶ Υἱοῦ δὲ Πνεῦμα, οὐχ 
ὡς ἐξ αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ὡς δι᾽ αὐτοῦ ix τοῦ Πατρὸς ἐχπὸ - 
ρευόμενον * Spiritus autem Filii, non tanquam ex 
ipso, sed tanquam ipsum ex Paire procedens. 
E i" fine Epistolz? ad Jordanem, zternam personz 
Spiritus sancti processionem diserte enuntiat his 
verbis ? Spiritus sanctius est : ex Patre siquidem per 
Filium procedit : o0y νἱϊχῶς δέ, mon tamen filiatio- 


et Spiritum suum ex seipso per Verbum suum 
procedentem. Alia consimilia loca omitto, ne infi- 
nitus fiam. Porro ut Damascenus hoc scriberet, 
Spiritum vero ex Filio uon dicimus, sanctum. 
Maximum auctorem habuit, qui in epistola ad Ma- 
rinum Cypri presbyterum Latinos Patres, ubi Spi- 
ritum sanctum. ex. Filio. procedere asserunt, sic 
scribit interpretandas, ut non. Filium esse Spiritus 
sancti causam senserint, οὐχ αἰτίαν τὸν Υἱὸν ποιοῦν- 
τας τοῦ Πνεύματος. Unam enim noverunt, cum 
Filii, tum Spiritu sancti causam, Patrem scilicet : 
sed ut significent eum. b αὐτοῦ προϊέναι, per ipsum 
prodire, atque hoc pacto substantie cognationem et 
uidifferentiam exprimant. lesponsionem aliam sub- 
jungit S. Thomas : Quamvis a quibusdam dicatur, 
inquit, quod Damascenus, sicut non con[itetur Spi- 
ritum sanctum esse a. Filio, ita etiam non negat ex 
εἰ illorum verborum. Sic. plane llugo Thuscus, seu 
Etherianus, lib. 1}, cap. 21, ante certum annos, 
Damasceni Joannis locuin, de quo disputamus, er- 
ceperat. Verumtamen et scriptura sic se habente (id. 
est, modo, integer sit auctoris contextus) — mon dis- 
cordat hic saucius a. Eatina veritate, hoc ad consue- 
Iudinem Ecclesie Grecorum referendo, quee non esse 
Spiritum ex Filio confitetur usque in. hodiernum. 
Sic quoque Joannes Beccus, sic Emmanuel Calecas, 
et alii e Grxcis qui Latinorum partes defenderunt, 
Damascenum intelligunt. Verum nonnihi! negotii 
facessil alter auctoris nostri locus, Homilia de 
Sabbato sancto, in qua sic legimus : Spiritum san- 
cium colimus, tanquam. Dei et Patris Spiritum, ex 
ipso nempe procedcntiem; qui tamen etiam Filii di- 
citur, quod per ipsum maui[estatus, rebusque con- 
ditis impertitus, à))' οὐκ ἐξ αὐτοῦ ἔχον τὴν ὕη- 
ἀρξιν. on awtem exipso habens wt exsistat. ΠῸ}Ὸ 
Lherianus hzc postrema verba spuria esse clami- 
tat. l'osiquam enim ostendere conatus est. Dama- 
scenug procul non abfuisse, quin Spiritum s$anctuat, 


89 
μεν᾽ El τις γὰρ τὸ Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, 
φησὶν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, οὗτος οὐκ lati αὐτοῦ. 
Καὶ δι’ Υἱοῦ πεφανερῶσθαι xal μεταδίδοσθαι ἡμῖν 
ὁμολογοῦμεν * Ἐνεφύσησε γὰρ, ont, καὶ εἶπε τοῖς 
μαθηταῖς αὐτοῦ " Αάδετα Πνεῦμα ἅγιον" ὥσπερ ἐκ 
ποῦ Ἡλίου μὲν, ἢ τε ἀχτὶς καὶ ἡ ἔλλαμψις " αὐτὸς γάρ 
ἔστιν ἡ πηγὴ τῆς ἀκτῖνος καὶ τῆς ἐλλάμψεως * διά 
τε τῆς ἀκτῖνος ἡ ἔλλαμψις ἡμῖν μεταδίδοται, καὶ 
αὕτη ἐστὶν ἡ φωτίζουσα ἡμᾶς, καὶ μετεχομένη ὑφ' 
ἡμῶν. Τὸν δὲ ΥἹὸν οὔτε τοῦ Πνεύματος λέγομεν, οὔτε 
μὴν ix τοῦ Πνεύματος. 
KEMAA. 8. 
Περὶ τῶν ἐκὶ Θεοῦ λεγομένων. 

Ὧν Θεῖον ἁπλοῦν ἐστι xal ἀσύνθετον. Τὸ δὲ ik 

πολλῶν καὶ διαφόρων συγχείμενον, σύνθετόν ἐστιν. 


δὲ ΕἸ ORTHODOXÀ LIB. ἰ. 


8.4 

A Spiritum. £49 vocitamus. Si quis enim. Spiritum 
Christi non habet, sit divinus Apostolus **, hic uon 
est ejus. Quin et eum nobis per Filium manifesta- 
tum esse et impertiri profitemur el agnoscimus : 
lnsuffavit enim, inquit, εἰ dizit discipulis suis : 
Accipite Spirüwm sanctum *'. Perinde ut ex sole 
quidem est cum radius, tum splendori (ipse enim 
fons est et radii et splendoris), per radium autem 
nobis splendor communicatur, et ipse est qui nos 
collustrat, atque a nobis participatur. At Filium de- 
nique nec Spiritus esse, nec ex Spiritu dicimus *. 

CAP. IX. 


, De iis que de Deo dicuntur. Ὁ 
Deus simplex est, nec compositus. (juod autem 
ex mullis ὅν divérsis conflatur. cómposituin é$i. 











*" Rom. vin, 9. 'Josn. xx. 39. * Greg. Na£. orat, 37. 
NOTA, 


ex Patre Filioque procedere creder: 
dit. Ez his ergo rali i 
fnorati manifesi 

ditur, ei quod ab e» magni Sabbali editus sermo vio- 
dentiam corruptionemque per. insiabilem ne[ariamque 
corr«ptiouem patiatur. Quippe ubi principaliter de 
Trinitate, trium reminiscendo personarum proprieta- 
tes disseruit, nihil talium peperit ; verba tantum. 
que superius leguntur ad posteros. transmitleudo . 











- il unigeniti. Ex quo fit. ui, j; 
De Spiritu sancto. cap. 18, ritus sanctus per 
Filium Patri copuletur ἕν τὸ Πνεῦμα ἅγιον δι᾽ ἑνὸς 
Υἱοῦ τῷ Πατρὶ συναπτόμενον. Cavebi 
Ariano more Spiritus sancti productio in 
presertim refunderetur. Átqui. nec ulla ratione co- 
pulari Filio Spiritus sanctus possit, ubi nec ab eo 
distingui, nisi per ipsum, ut cum Hilario loquar; 
egrediendo consistat; quemadmodum — Georgius 
Scholarius, ipse schismaticus, argumentatur. Quo- 
circa Cyrillus Alexandri, Thesauro, assert. 34, 
Spiritum sanctum m Dei appellari, quia 
conjungitur Filio, qui brachium est Patris; adeo- 

veluti mens per. brachium digitum movet, i!a 
m a Pátre in Filium, substantialiter et 

iler pervadere : "Ev δὲ τῷ Yl φυσικῶς 

xax οὐσιωδῶ; διῆχον παρὰ [Ιατρὸς τὸ Πνεῦμα. 
irum Basilius, loco mox citato εἶχον: 

bonitatem,sanctitatem. naturalem, Regiam illam di. 

gnilatem, que. Dei solius- propria est, a. Patre per 

Filium in Spiritum transire, ix τοῦ Πατρὸς διὰ τοῦ 

Μονογενοῦς ἐπὶ τὸ Πνεῦμα διήνει. Doctores itaque 

Graci negant quidem Spiritum sanclum ex Filio 

procedere vel exsi. ne speciali quadam actione 

quaa paterna. distincta sit, putelur à produci : 
locent vero per Filium progredi, us aclionis 
naluralis qua Pater profuudit Spiritum, nequa- 
uam exsors sit Filius; quamlibet Pater so!us, 
fons, oculus, scatebra, prin m et auctor Spi- 
ritus habeatui ino divina natura, ut. intelli- 
gitur a Patre communicari prius, secundum ordi- 
ui sancto, suam 
inditatem quz in- 

























































mihi videtur signi- 
fic: ffato : Movà; ἀπ᾽ 
ἀρ) 'ριάδος ἔστη. Uni- 
las arium, progressa, 
in 'r:itemque illo 
Ny vnus voluntatis 
opt ppdtat, καὶ διὰ 
τοῦ Tiou πρόεισι, καὶ ἐν τῷ Πνεύματι τελειοῦ- 


ται" a. Patre proficiscitur, perque Filium. progredi- 
tur, εἰ in. Spiritu. completur. Imo id Damascenus 
ipse in expositione fldei, quam ex Aral 
Uone Lalinam dabimus, sic rursus Spiri 
negat ex Filio, uL tamen ipsum a Patre per eum, 
ei ex eo emanare subjungat : ὅτι προχεῖται δ᾽ αὐτοῦ 
xal ἐξ αὐτοῦ, ui apud Cyrillum legitur, Hec. si 
recie intelligantur baud :gre conciliabuntur Crae- 
corum doctorum et Latinorum de Spiritus sancti 
processione sententim, atque in unam fidem con- 
sentire reperientur. 











£35 


S. JOANNIS DAMASCENI 


835 


Quocirca si increatum ac principii expertem esse, A El οὖν τὸ ἄχτιστον (29), χαὶ ἄναρχον, xai ἀσώματον, 


si incorporeum, immortale, zternum, bonum, ve- 
rum omnium opilicem , cztceraque id genus, sub- 
stantiales Dci differentias dixerimus ; profecto 
quod ex tam multis conflabitur, non simplex, sed 
eompositum erit; quod extrem» impietatis fuerit 
asserere. Sic itaque existimandum est ea omnia 
quz de Deo dicuptur, non quid ratione substantiz 
sit, significare, sed, aut quid non sit explicare 
aut relationem quamdam ad aliquid eorum, qua ab 
ipso distinguuntur, aut. quidpiam eorum qu:e na- 
turam aut operationem sequuntur. 

Qui esr. Dei nomen maxime proprium. — Ex 
omnibus porro nominibus qu: Deo tribuuntur, 
nullum aque proprium videtur, atque ὁ ὧν (id 
est, Qui est : quemadmodum ipsemet cum Moysi 
in monte responderet, ait : Dic Filiis Israel : Qui 
est, misit me ὃ. Nam totum esse, velut immensuin 
quoddam ac nullis terminis definitum essentiz 
pelagus complexu suo ipse continet * : ul autem 
Dionysio placet *, primarium ipsius nomen est ; 
prius esse, tum bonum esse. 

143 Secundum nomen est, θεὸς * (id est 


bonus : 


xaX ἀθάνατον, xai aio viov, χαὶ ἀγαθὸν, xaX Onpiovo- 
γικὸν, xai τὰ τοιαῦτα, οὐσιώδεις διαφορὰς εἴποιμεν 
ἐπὶ Θεοῦ, ix τοσούτων συγχείμενον, οὐχ ἁπλοῦν 
ἔσται, ἀλλὰ σύνθετον " ὅπερ ἐσχάτης ἀδεθείας ἐστίν. 
Χρὴ ξοΐνυν ὅχαστον τῶν ἐπὶ θεοῦ λεγομένων, οὐ τί 
xav οὐσίαν ἐστὶ σημαίνειν οἴεσθαι, ἀλλ᾽ f| τί οὐχ 
ἔστι δηλοῦν, ἣ σχέσιν τινὰ πρός τι τῶν ἀντιδιαστελ- 
λομένων, ἣ τί τῶν παρεπομένων τῇ φύσει, ἣ ἐν- 
ἐργειαν). 


Δοχεῖ μὲν οὖν (50) χυριώτερον πάντων τῶν ἐπὶ 
θεοῦ λεγομένων ὀνόμάτων εἶναι ὁ ὧν, χαθὼς αὐτὸς 
χρηματίζων τῷ Μωῦσεϊ ἐπὶ τοῦ ὄρους φησίν" ΕἾπον 
τοῖς υἱοῖς ᾿Ισραή.1 * 'O ὧν ázécoraAxé με. Ὅλον 
γὰρ ἐν ἑαυτῷ συλλαδὼν ἔχει τὸ εἶναι, οἷόν τι πέλα- 
γος οὐσίας ἄπειρο») xal ἀόριστον. Ὥς 63 9 ὁ ἅγιος 
Διονύσιός φησιν, ὁ ἀγαθός. Οὗ γὰρ ἔστι) ἐπὶ 8:65 
εἰπεῖν, πρῶτον τὸ εἶναι, χαὶ τότε τὸ ἀγαθόν. 
neque enim de Deo dicere licet ipsum 


Δεύτερον δὲ (51) ὁ Θεὸς ὄνομα, ὃ λέγεται Ex τοῦ 


3 Exod. v, 44. * Greg. Naz. orat, ὅ6. * Dionys cap. 2, 5 et ὁ. De div. nom. * Τὸ Θεὸς nomen el ip- 
sui Gregorio relativuin, ut et Cyrillo, Thes. assert, b. 


VARLE LECTIONES. 
ο [Ic usque ad δεύτερον δὲ, desunt in. K. 92930, 3109, εἰ in N. ac subobscurius enuntiata videntur, 
cuam counsueseat Damasceni dictio. — 


a9) El οὖν τὸ ἄχτιστον. Quocirca si increatum C doctor trad:t Opusculo de qualitate et differentia, 


esse, elc. Hic recitare uvat scholium Reg. cod. 
9929, tainetsi mutilum. Σημείωσαι ἐπὶ Θεοῦ οὐ τολ- 
μητέον εἰπεῖν elvat, f] ἐννοῆσα' διαφορὰν, ἣ οὐσιώδεις 
διαφορὰς, ἀλλ᾽ bx τῶν περὶ αὐτοῦ θεωρου μένων " 
Observa cavendum esse, ne dicatur in Deo esse vel 
intelligi differentiam, differentiasve essentiales : sed 
hiec concipitur. ex his qug circu ipsum conside- 
rantur. Ubi declaratur. Damascenum nullam com- 
positionem in Deo posuisse, ne quidem, ex genere 
et differentiis. Sic teste Socrate lÉvagrius mona- 
chus, in libro qui Monachius inscribebatur, divinum 
numen prohibuit definire : definitiones quippe esse 
rerum compositarum : Πᾶτα πρότασις φησὶν, 7] γένος 
ἔχει χατηγορούμενον, ἣ εἶδος, ἣ διαφορὰν, ἣ ἴδιον, 
ἣ συμδεδηχὸς, ἣ τὸ ἐχ τούτων συγχείμενον * Omnis 
propositio, inquit, aut. genus. habet, quod pra'dica- 
tur, aut speciem, aut di[fereutiam, aut. proprium , 
aut accidens, aut quod compositum est ex istis : ve- 
ram in sancta. Trinitate nihil horum accipiendum 
est. Quia vero hic auctor tanquam Origenista no- 
tatus fuit in quinta synodo, Maximum juvat citare, 
ex quo scholiastes videtur accepisse, qua ante re- 
tuliinus.. Ἐπὶ μὲν Θεοῦ τὸ ὧν, inquit sanctus con- 
fessor, xal τὸ ἀγαθὸς, xaV τὸ Θεὸς, καὶ τὸ δη- 
μιουργὸς, καὶ τὸ ἀθάνατος, καὶ τὰ τοιαῦτα οὐ λέγο- 
μεν οὐσιώδεις διαφορὰς, ἵνα μὲν σύνθετον αὐτὸν ἔχ 
τούτων δογματίσωμεν, αλλὰ προσηγορίας, τινῶν 
μὲν ἐμφατιχὰς τῶν θεωρουμένων περὶ αὐτόν " οὐδε- 
γὸς δὲ τῶν xat' οὐσίαν αὐτοῦ xal φύσιν δηλωτιχάς * 
1n Deo, qui est, ei bonus, et Deus, et conditor, et 
immortalis, et similia, non dicimus e.se di[ferentias 
essentiales, ne cum ex iis concretum. definiamus ; 
sed appellationes quasdam, quibus aliqua eorum que 
circa ipsum spectaniur, innolescant , cum. tamen 
nulla ez ipsis declarentur illa que ad ejus essentiam 
et naturam pertinent. Hiec. Maximus apud. Euthy- 
mium, qua. totidem verbis non habentur in editione 
Combefisii. Proxime tamen accedunt qui idem 


(80) Aoxsi μὲν οὖν. Ex omnibus porro nomini- 
6us. Moysi (Exod. m, 14) Deum roganti quod 
powmen ejus esset, hoc responsum accepit : TN 
ex "OX. Quod LXX reddiderunt : Ἐγώ εἰμι 
ὁ àv, Hieronymus: Ego sum qui sum. Moxque ad- 
ditum est, *: mw ὁ ὧν ἀπέσταλχέ pot, qui est 
misit me. Prisci vero philosophi Deum neutro no- 
mine ἦν nuncupabant, quse vox ad ipsum ens in 
communi significandum 2atheo sensu delorqueri 
posset. Αἱ masculinum ὧν solum Deum verum ex- 
primit, cujus essentia sit ipsummet esse purissimum 
ac substantivum, conditis rebus. neutiquam con- 
cretum, autex ipsis intellectus opera abstractum τὸ 
(ov, inquit Nazianzenus, ἴδιον ὄντως τοῦ Θεοῦ, xai 
ὅλον" Quiest, Proprium prorsus est Dei nomen εἰ 
$t totum, nec. priore aliquo, nec posteriore (nulla 
quippe res eral aut erit) terminatum aut circum- 
cisum. 

(54) Δεύτερον δέ. Secundum nomen est Θεός, id 
est, Deus. Plato. in Üratylo, quem Eusebius cita 
lib. 1 Prep. evang. nominis Θεὸς, deducit originem 
a Verbo θέω curro. Nam veteres Greci, et barbari 
plerique alia numina colebant praeter solem, [unam, 
terram, astra, celumque, qua perpetuo moiu feran- 
tur, ἅτε ἀεὶ ἰόντα δρόμῳ καὶ θέοντα. 1d quoque Cle- 
mens Alex. agnoscit in Protreptico. Sidera, inquit, 
θεοὺς Ex τοῦ θέειν, deos a currendo. nominarunt. 
Quod rursum tradit, lib. iv Strom. Sin etiam hoc 
nomen derivatum est a verbo αἴθειν, ardere, hujus 
originis ratio alia non fuerit, preter eumdem celi 
astrorumque cultum, qui veteres ex purissüinp 
igne constare existimabant. Quocirca calum εἰ 
Al0fjp, AEther, synonyma sunt. Damascenas vero 
ex Nazianzeno etymon utrumque ad Christianum 
sensum traduxit. Tertium a vefbo θεάομαι, rideo, 
petitum magis probarunt Theologus, Nyssenus, et 
alii doctores. 


ΒΥ 


DE FIDÉ ORTHODOXA LIB. 1. 


828 


θέειν καὶ περιέπειν τὰ σύμπαντα" ἢ ix τοῦ αἴϑειν, A Deus) que. vox ver a verbo. θέειν ducta est; qua 


5 ἔστι καίειν. Ὁ γὰρ Θεὸς πῦρ καταναλίσκον πᾶσαν 
χαχίαν ἐστίν" ἢ ἀπὸ τοῦ θεᾶσθαι τὰ πάντα. ᾿Αλάθη- 
'το γὰρ 
οἦσας, 
χρόνον 
αἱ πα- 


currat, eL. omnia circumobeat : vel ab αἴθω, id 
est urere : Deus. enim ignis cofisumens est *: vel 
denique ἀπὸ τοῦ θεᾶσθαι, boc est, quia omnia 
eonspiciat *. Nihil enim oculos ejus fallere po- 
test, ac rerum omnium inspector est. Ümnia 
enim priusquam  flerem contuitus est *, ante 
omne tempus ca cogitalu compleciqns; resque 


ilius, quz tempori non subest, cogitatione cum volun- 
imago et exemplar est. E 


ἰστατι- 
ἡγείας" 


KE9AA. V, 
Περὶ θείας ἑνώσεως xal διαχρίσεως. 
"mes 
ρῶς, 
LE 
«τὸν, 
"τόν " 
SAM 
του. 





., 42. 


Ac prius quidem vocabulum, boc demum nobis 
declarat, quod sit; at. non item quid sit, alleruin 


CAP. X. 
De divina unione et distinctione. 

Hac igitur omnia communiter in tota di: 
accipienda sunt, atque eodem modo, et simplici- 
ter, et individue, omninoque conjunctim 
ctim autem Pater et Filius et Spiritus. sanctus ; 
item quod causa caret, et quod a causa est, ac 
postremo ingenitum, genitum, et procedens ; qu: 
quidem non ejusmodi sunt. ut naturam denotent, 
sed mutuam inter se personarum relationem ac 
exsistendi modum "". 











39 Dionys. cap. 5 De div nom.; maxim. in hunc 


» Naz. orat. 57 et 45; Nyss. Epist ad Ablab. 
Ὁ LECTIONES. 


| tribus cod. Reg. εἰ in N. in quo ad calcem capitis 
bu tota hac περιχοπὴ, meruin scholiuin esset 


NOTA. 


pori 


Hoc D Grzcorumque P; 
rare, 
» ent 
"atis. 








invicem propter relationes concors est Latinorum 
alrum doctrina. Qi "nti Anomao 
δὰ hoc ut sit 5 ; nisi- enim. 





quid Spiritui desi 





habent, ut perfecte hypostases S 
tina translatione confessionis Acacii Berrhoeensis. 
(pag. 436. Collect. P. Lupi in concil. Ephes.) legi- 
mus, modus subsistentia, seu. nomen, est habitus; 
mon uwtem substantie simpliciter. significatio. Ubi 
res dubio pro habitu velus ille interpres σχέσιν 
legebat, quam nos habitudinem, relatiouem , respe- 
etum, dicimus. Ad hec. Nyssenus docet nos, Epist. 
ad Ablab., qua sit istzec relatio, quodve illius fun. 


Unde in La- ; 


t39 


S. JOANNIS DAMASCENI 


διὸ 


14 Dei operatio una simplex.—Mac igitur cum A Ταῦτα οὖν εἰδότες, καὶ £x. τούτων ἐπὶ thy θείον 


perspecta habemus, atque ex lis ad divinam 
essentiam veluti porrecta manu  ducimur, non 
essentiam ipsam, sed qus sunl circa essen- 
tiam, percipimus : quemadinodum nec si nobis 
exploratum sit animam incorpoream esse, at- 
que quantitate ac figura vacare, protinus ipsius 
quoque essentiam cognitam ac comprehensam 
habuerimus : coónsimiliter, nec quamvis corpus 
aliquod, vel candidum, vel atrum esse nobis 
eonstet, proinde quoque ípsius essentia comperta 
nobis est. Porro vera doctrina Deum simplicem 
esse (radit, atque unam simplicem operationem 
habere, eamque bonam, et omnia in omnibus ope- 


οὐσίαν χειραγωγούμενοι, οὐχ αὐτὴν τὴν οὐτίαν xaza- 
λαμδάνομεν, ἀλλὰ τὰ περὶ τὴν οὐσίαν " ὥσπερ οὐδὲ 
ἐὰν γνῶμεν, ὅτι ἡ ψυχὴ ἀσώματός ἔστι, χαὶ ἄποσος, 
καὶ ἀσχημάτιστος, ἤδη χαὶ τὴν οὐσίαν αὐτῇς χατει- 
λήφαμεν * οὐδὲ τοῦ σώματος, εἴπερ γνῶμεν ὅτι λευ- 
xbv ἣ μέλαν ἐστὶν, ἀλλὰ τὰ περὶ τὴν οὐσίαν. Ὁ £& 
ἀληθης λόγος (34) διδάσχει ἁπλοῦν εἶναι τὸ Θεῖον, 
καὶ μίαν ἁπλῆν ἔχειν ἐνέργειαν, ἀγαθὴν, καὶ πᾶσι 
τὰ πάντα ἐνεργοῦσαν, χατὰ τὴν τοῦ ἡλίου ἀχτῖνα, 
ἥτις πάντα θάλπει, xai ἐν ἑχάστῳ κατὰ τὴν φυσικὴν 
ἐπιτηδειότητα, xal δεχτιχὴν δυναμιν ἐνεργεῖ, ix 
δημιουργήσαντος θεοῦ τὴν τοιαύτην εἰληφὼς 4 ἑἐνέρ- 
γειαν. 


rántem ; instar solaris radii, qui omnia fovet, atque in singulis, prout quodque naturali aptitudine 
przditum est, et ita comparatum , ut ipsum excipere possit, vim suam exerit, ab opifice videlicet 


Devo vim hujusmodi consecutus. 


VARLE LECTIONES. 


4 Melius legeris, εἰληφυΐζα, ut in nonnullis codd. Regiis. 


NOT.&. 
damentum: Quod si quis nostram doctrinam calum- B Dei potióri jure quam essentiae convenire, ut Θεό» 


mielur, inquit, ac st eo quod nullum discrimen se- 
eundum naturam admittat, permistionem el con[u- 
sionem hypostasium. | introducat : hoc contra crimi- 
Ratores respondebimus, nos sic naturam diversitatis 
expertem con[iteri, ut non negemus differentiam, τὴν 
κατὰ τὸ αἰτίαν xai αἰτιατόν, qua unus causa est,alius 
a causa; quippe qua solummodo alterum ab altero 
differre concipimus. Τῷ τὸ μὲν αἴτιον πιστεύειν 
εἶναι, τὸ δὲ ἐχ τοῦ alc(ou, xai τοῦ ἐξ αἰτία: ὄντο; 
πάλιν ἄλλην διαφορὰν ἐννοοῦμεν. Cum videlicet alte- 
rum esse cuusam principiumve credimus, alterum 
vero ez principio, ac tandem discrimen aliüd intelli- 
gimus, puta ejus qui est. a principio. Ad hunc, ut 
reor, locum Damascenus alludebat, quando hic οἱ 
cap. 12, de personarum discrimine scripsit. Sic 
Dionys. cap. 2 De div. nom. :; Τὰς διαχρίόεις, in- 
quit, τὰς ἀγαθοπρεπεῖς τῆς θεαρχίας προόδους £al 
ἐχφάνσεις ^ Distinctiones vocant, eptimas divini prin- 


cipatus processiones el radiationes. Miuc apparet C 


«quam reete doceant theologi relationes personarum 

ivinarum fundari in origine unius ab alia, qua 
fiegata nullum inter eas discrimen occufrat. Porro 
divina persona non sic relatione constituitur, ut 
ipsa nilil sit aliud nisi relatio subsistens, sed est 

ivina substantia, ut tali respectu veluti sigillatur. 
Nam, ut ait Basilius, epist. 45 ad Gregor. fratr. hy- 
postasis est natura ut per certam notam determi- 
natur. Caeterum hac relatio non est ulla perfectio, 
qua persona una prz altera ornetur. Οὐδὲ yàp τῷ 
Υἱῷ λείπει τι πρὸς τὸ εἶναι Πατέρα, iuquit Théolo- 
güs, Orat. 34, "ον enim Filio deest aliquid, quo 
fiat Patér. Siquidem βίϊειας de[ectus non est, adeo- 
que processio defectum nun indicat, sed meruin 
respectum. Ex quibus omnibus elucescit inagis 
hujus adagii veritás, quo post Anselmum aiunt : 
Omnia in divinis suni idem tbi non occurrit rélatio- 
nis oppositio. 

(31)'0 δὲ ἀληθὴς AóToc. Porro vera docirina,etc. 
Hgc Palamitarum errorem expugnant, qui Dei lu- 
men operationemque ab ejus substantia discreve- 
runt; hoec przsertim innixi argumento, quod Joaa- 
nes Cyparissiota, et Emmanuel Calecas referunt, 
imo Symeon Thessalonicensis, ipse Palamita, opere 
Contra hereses : « Sacris eloquiis edocemur, divi- 
nae nos effici consortes natura : sed fieri nequit ut 
natura divina creata rei communicetur ; quin nec 
Mypostases divine creaturis communicantur. Sola 
igitur operatio communicatur; puta vita, amor, sa- 

plentia, potentia, » etc., unde inferebant actioni 


τῆς Deilas nuncupetur. Novellum dogma hoc in 
primis Damasceni efTato communiebant, 1204 infra 
iabetur, lib. 1, cap. 15; et lib. xii, c. 15 : Aliud 
esse operandi vim, aliud operari, aliud operanten, 
el aliud id quod operatione perficitur. Dionysiastri 
etiam auctoritate admodum gloriabantur, qui tamen 
cap. 5 De div. nom. ip$orum errorem prafocavit, 
ubi docel iio modo vitam, potentiam, sapientiam, 
et alia, quibus actio Dei significatur, creatis rebus 
communicari , verum et ipsum esse Dei : Ὁ àv 
ὅλου τοῦ εἶναι κατὰ δύναμιν ὑπερούσιός ἐστιν ὑποστά- 
τῆς χαὶ δημιουργὸς ὄντος, ὑπάρξεως, οὐσίας, φύσεως. 
Quin nec in Deo aliud esse τὸ ἀγαθὸν, bonum, καὶ 
ἄλλο τὸ ὄν, xaX ἄλλο τὴν ζωὴν, ἣ τὴν σοφίαν, et aliud 
ens, et aliud vilam, aut sapientiam : neque rursum 
πολλὰ αἴτια εἶναι; plires esse causas, pluresve θεό- 
vrac, deitatés. Quo nihil expressius contra Pala- 
mitas, qui cuim operationem unam profiterentur, 
mente plures tenebant, ut ostendit Calecas. Sic 
quamlibet negarent Deum essentia et operatione 
compositum iri; οὐ νοεῖται σύνθεσις ἐπὶ Θεοῦ διὰ 
τὴν τῆς θείας οὐσίας xaX ἐνεργείας διαφοράν; iiiquit 
Palamaé in etcerptis 42 apud me mss. habeo: 
illud tamen ex ipsorum principiis deducebatur, qui 
hoe statuerent, essentia habet, operatio habetur ; 
unde consequitur Dei essentiam subjectum opera- 
tionis fore. Enimvero paralogismus erat quo nite- 
bantur, $cilicet neminem diciurum, hominem esse 
compositum, qua naturam et efficientiam habet, aul 
qua naluram habet, εἰ grammaticam, tel agrorum 
colendorum artem. Quasi vero compositio non liat 
ex substantia et accidentibus. Verum Damascenus 
non solum prohibuit; ne qualitas Deo attribueretur, 
sed nec compositionem ex geuere οἱ differentiis ad- 
misit. Deum quippe simplicissimam et absoluussi- 
wan esse unitatem noverat, in qua unum sint que 
in inferioribus rebus dispersa percipiuntur; ut Dio- 
nysius explicat. Quamobrem Nicephorus CP. Joanni 
nostro fere equalis in Antirrhetico 1, nondum edito 
conira lconomachos , sincera religione tenendum 
docet, Dei atermam actionem, imo consistentem 
actionem, nullo pucto secerni ab ejus. substantia ; sed 
ejusdem rationis esse propter simplicis illius et incor- 
poralis natura proprietatem : Οὕτω γὰρ ἂν εὐσεδὼς 
θείη. Ἡ μὲν θεία ἐνέργεια ἀΐδιος, μᾶλλον δὲ αὐτ- 
ἐνέργεια, τὸ μὴ διωρίσθαι τῆς οὐσίας τὴν ἐνέργειαν, 
ἀλλὰ τὸν αὑτὸν λόγον ἐπιδέχεσθαι, διὰ τὴν τῆς ἀπλῖις 
xai ἀσωμάτου φύσεως ἰδιότητα. Quocirca Calecas 
expéndens illum Damasceni locum quo ait, 3liud 


8.3 


S. JOANNIS DAMASCENI: 


δά 


pramque habet. Siquidem et nos odorum fragran- A xbv τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ. Καὶ γὰρ ἡμεῖς τὰ χρειώδη» 


tiam per hunc sensum excipimus. Per faciem, 
ipsius per opera demonstrationem ac ostensionem. 
Quando quidem nos quoque ex vultu oreque pa- 
lam dignoscimur. Per manus, actionem illam, 
qua opera sua absolvit. Nam nos ctiam utilissima 
quaque et praestantissima opera nostris manibus 
efficimus, Per dexteram, ipsius in rebus secundis 
opem et auxilium ; ex eo nempe quod nos in re- 
bus insignioribus, queque plurimum roboris 
requirunt, dextra potius utimur manu. Per ta- 
cium, certissimam ipsius minutissimarum ac oc- 
culiissimarum rerum explorationem et eractio- 
nem : ob id scilicet, quod illi quoque, quos 
conirectamus, nihil in se occultare queant. Per 


pedes et incessionem, adventum ipsius et prasen- B 


tiam, vel ad opem egentibus ferendam, vel ad 
liostes ulciscendos, vel ad rem aliam gerendam : 
quod nimirum nobis quoque hoc pedes prastent, 
ut ad locum aliquem perveniamus. Per jusjuran- 
dum, consilii ejus iminutabilitatem : quod apud 
nos interposito jurejurando mutua pacta firmen- 
tur. Per iram et furorem, infensam ejus erga 
malitiam voluntatem ac odium, Nam et nos ea 
que cum voluntate οἱ sententia nostra pugnant 
odio habentes, in iram prorumpimus !*. Per obli- 
vionem, somnum et dormitationem, animadver- 
sionis in hostes dilationem, temporisque moras in 
auxilio consueto ferendo iis, quos charos ac ne- 


xal μάλιστα τιμιώτερα διὰ τῶν olxelov χατορθοῦ- 
pev χειρῶν. Δεξιὰν δὲ, τὴν ἐπὶ τοῖς αἰσίοις αὐτοῦ 
βοήθειαν, ἐχ τοῦ καὶ ἡμᾶς μᾶλλον ἐπὶ τῶν εὐσχημο- 
τέρων, xat τιμιωτέρων, xal πλείστης ἰσχύος δεομέ- 
νων τῇ δεξιᾷ χεχρῆσθαι. V ηλάφησιν δὲ, τὴν ἀχριδε- 
στέραν αὐτοῦ, xat τὴν λίαν λεπτῶν τε, xal χρυπτῶν 
διἀάγνωσίν τε, καὶ εἴσπραξιν, Ex τοῦ παρ᾽ ἡμῖν μὴ 
δύνασθαι τοὺς ψηλαφωμένους ἐν ἑαυτοῖς τι χρύπτειν. 
Πόδας δὲ xai βάδισιν, τὴν πρὸς ἐπιχουρίαν τῶν δεο- 
μένων, f| ἐχθρῶν ἄμυναν, f| ἄλλην τινὰ πρᾶξιν, 
ἔλευσίν τε, καὶ παρουσίαν, Ex τοῦ παρ᾽ ἡμὲν διὰ τῆς 
τῶν ποδῶν χρήσεως ἀποτελεῖσθαι τὴν ἄφιξιν. "Opxoy 
δὲ͵ τὸ ἀμετάθετον τῆς βουλῆς αὐτοῦ, Ex τοῦ παρ᾽ 
ἡμῖν 6v ὄρχου τὰς πρὸς ἀλλήλους βεθαιοῦσθαι συν- 
θήχας. Ὀργὴν δὲ xal θυμὸν, τὴν πρὸς τὴν χαχίαν 
ἀπέχθειάν τε xal ἀποστροφήν. Καὶ γὰρ ἡμεῖς; τὰ 
ἐναντία τῆς γνώμης μισοῦντες ὀργιζόμεθα. Λέθτιν 
δὲ, xal ὕπνον, xoi νυσταγμὸν, τὴν ὑπέρθεσιν «x 
τῶν ἐχθρῶν ἀμύνης, καὶ τὴν τῆς συνήθους πρὸς 
τοὺς οἰχείους βοηθείας ἀναδολῆν" καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν 
κάντα τὰ σωματιχῶς εἰρημένα ἐπὶ Θεοῦ, χεχρυμμέ- 
νὴν ἔχει τινὰ ἔννοιαν, Ex τῶν χαθ᾽ ἡμᾶς τὰ ὑπὲρ 
ἡμᾶς ἐχδιδάσχουσαν, εἰ μὴ τι περὶ τῆς σωματιχῖῆς 
τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐπιδημίας εἴρηται. Αὐτὸς γὰρ πάντα 
τὸν ἄνθρωπον ** διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν ἀνεδέ- 
ξατο, ψυχὴν νοερὰν, καὶ σῶμα, xai τὰ τῆς ἀνθρω- 
“«ίνης φύσεως ἰδιώματα, τά τε φυσιχὰ, καὶ ἀδιάδλη- 
τα πάθη. 


cessarios habet. Denique, ut uno verbo dicam, in iis omnibus quz de Deo corporeo modo enuntian- 
tur, abstrusus quidam sensus inest, quo per illa qua nobis congruunt, ea qus supra nos sunt 
edocemur : nisi forte quidpiam de corporeo Dei adventu dictum est. Nam ipse totum hominem 
salutis nostra causa suscepit; hoc est animam intelligentem, et corpus, atque humana nature 


proprietates, necnon naturales, nullique reprehensioni obnoxias passiones. 


CAP. Xil. 
ÀAg De isdem rebus. 

Dei nomina ez creatis. — Enimvero heec ex sa- 
cris, ut divinus ait Dionysius Areopagita !*, do- 
cemur oraculis; quod nempe Deus omnium causa 
ac origo sit; eorum quz sunt, essentia; viventium 
vita; rationalium ratio; intelligentium, intelle- 
etus; ac eorum quidem qui ab eo labuntur, re- 
vocatio οἱ erectio; eorum autem qui id quod na- 
ture consentaneum est, corrumpunt et vitiant, 
renovatio et instauratio ; eorum qui profanis qui- 
busdam fluctibus jactantur, sacra stabilitas ; stan- 
tium tutum presidium; assurgentium ad ipsum 
vía et manuductio, qua in altum subvehuntur. 
Addam etiam, eorum qui ab ipso facti sunt, Pa- 


ΚΕΦΑΛ, IB. 
Περὶ τῶν αὐτῶν. 

Ταῦτα μὲν οὖν ἐχ τῶν ἱερῶν μεμνήμεθα λογίων, 
ὡς θεῖος ἔφη Διονύσιος ὁ ᾿Αρεοπαγίτης " ὅτι ὁ Θεὸς 
πάντων ἐστὶν αἰτία χαὶ ἀρχή " τῶν ὄντων οὐσία " τῶν 
ζώντων ζωή " τῶν λογιχῶς ὄντων λόγος * τῶν νοερῶς 
ὄντων νοῦς xal τῶν μὲν ἀποπιπτόντων αὐτῆς, ἀνό- 
χλησίς τε χαὶ ἀνάστασις * τῶν τε χαταφθειρόντων τὸ 
χατὰ φύσιν, ἀναχαινισμὸς xal μεταμόρφωσις" τῶν 
δὲ χινουμένων κατά τινα ἀνίερον σάλον, ἵδρυσις ἱερά: 
καὶ τῶν ἐστηχότων ἀσφάλεια ' xol τῶν ἐπ᾽ αὐτὴν 
ἀναγομένων ὁδὸς, καὶ ἀνατατιχὴ χειραγωγία. Προσ- 
θήσω δὲ ὅτι xal τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ πεποιημένων, [α- 
«fip. Κυριώτερον γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐστι Πατὴρ, ὁ ἐχ 
μὴ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παραγαγὼν, ἣ οἱ γεννήσαντες, 


ter. Etenim, si proprie loquamur, Deus Pater no- Ὦ οἱ ἐξ αὐτοῦ, χαὶ τὸ εἶναι, xai τὸ γεννᾷν εἰληφότες" 


ster verius est, qui ex nihilo nos produzerit, 
quam qui nos gepuerpnt; utpote qui tum ut sint, 


τῶν ἑπομένων, xai ὑπ᾽ αὐτοῦ ποιμαινομένων ποιμήν᾽ 
τῶν φωτιζομένων, ἔλλαμψις " τῶν τελουμένων τελεῖ- 


** Greg. Naz. orat. ὅ7. — '" Dionys. cap. 1 De div. nom. 


YARLE LECTIONES. 


s* Regil quatuor ἅπαντα τὸν ἄνθρωπον. Bic legisse videtur vetusinterpres qui,  saiversum 
hominem, posuil. In cod. S. Hil. supra vocem πάντα scriptum est f| ὅλον ; quod vocis πάντα, interpretatio 
est, Non enim omnem hominem, sed totum, hoc esi naturam perfeciam, assumpsit Christus, ac 
totus toti unitus est, ut ait Theol. 





* R. 5109 αἱ φύσεις ἄγνωστοι, αὐτὸ ὑπερούσιον πῶς γνωσθήσεται, 


81 


Ὅς JOANNIS DAMASCENT 


818 


feridr sit, 'aut illi quidquam desit ( ipsius enim A Ὡς γὰρ αἴτιος πάντων τῶν ὄντων xaX πάσης οὐσίας, 


sunt-omnia, atque ex ipso, et per ipsum sunt, et 
in Ipso censtant 5), sed quia eminenti modo rebus 
omnibus excelsior est, Non enim quidquam est eo- 
rum quie sunt,'sed super omnia. Bunt.autem alia 
quie per affirmationem efferuntur ; 68 nimirum que 
'We eo dicuntur, ut est omnium rerum causa. Nam 
'welut omnium 'omnisque 'essentre auctor, et Ens 
dicitur et essentia : utque omnis rationis et sa- 
pientiz, rationalis et sapientis causa ; et ratio dici- 
tur, et rationalis ; sapientia item, et sapiens. Eodem 
modo, et mens dicitur, et intelligens ; vita et vivens; 
.potentia et potens ; itemque in omnibus aliis rebus. 
Quinimo ex prestaptioribus, queque propius ad 
eum accedunt, áptios nuncupsbitur. Prestantiora 


aulem sunt, eique propinquiora, 418 materia ca- B 


rent, quam qux materialia sunL; qua pura, quam 
q:2 impura ; et quz sancta, quam quz profana ; υἱ- 
pote qus ejus aliquid uberius habeant. ltaque affi- 
niori longe ratione sol et lumen appellabitur, quam 
tenebre ; et dies, quam nox ; vitaque, quam mors ; 
itemque ignis, et spiritus, et aqua, ut qua vivifica 
sunt, quam terra; ac pre 'his omnibus, boritas, 
quam militia : quod periride est 46 si'dicerem, res 


xai Ὧν λέγεται, χαὶ οὐσία" xaX ὡς αἴτιος λόγου 
παντὸς χαὶ σοφίας, λογιχοῦ τε χαὶ σοφοῦ, λέγεται 
λόγος, χαὶ λογιχὸς, καὶ σοφία xat σοφός * ὁμοίως 
νοῦς καὶ νοερὸς, ζωὴ xai ζῶν, δύναμις xal δυνατός" 
xa ἐπὶ πάντων τῶν λοιπῶν ὁμοίως, μᾶλλον δὲ ἐχ τῶν 


πιμιωτέρων καὶ πλησιαζόντων αὐτῷ οἰχειοτέρως ὀνο- 


βασθήσεται. Τιμιώτερα τὰ ἄῦλα τῶν ὑλιχῶν, καὶ τὰ 
χαθαρὰ τῶν ῥυπαρῶν, χαὶ τὰ ἅγια τῶν ἐναγῶν, xal 
μᾶλλον αὐτῷ πλησιάζοντα * ἐπεὶ xaX πλέον μετέχου- 
σιν αὐτοῦ. Οἰχειότερον οὖν μᾶλλον ὀνομασθέσεται 
ἥλιος χαὶ φῶς, ἥπερ σχότος" xat ἡμέρα, ἧπερ νύξ" 
χαὶ ζωὴ, ἧπερ θάνατος" χαὶ πῦρ, xal πνεῦμα, xal 
ὕδωρ, ὡς ζωτιχὰ, ἧπερ γῆ καὶ πρὸ πάντων, xai 
πλέον ἀγαθότης, ἥπερ χαχία " ταυτὸν δὲ εἰπεῖν, ὄν, 
ἧπερ μὴ ὄν. Τὸ γὰρ ἀγαθὸν, ὕπαρξις, xal ὑπάρξεω: 
αἴτιον" τὸ δὲ. χαχὸν, ἀγαθοῦ, ἤτοι ὑπάρξεως, στέρη - 

σις. Καὶ αὗται μὲν αἱ ἀποφάσεις χαὶ χαταςάσεις" 

Ὑλυχυτάτη δὲ xal ἡ ἐξ ἀμφοῖν συνάφεια " οἷον, ἣ 
ὑπερούσιος οὐσία, ἡ ὑπέρθεος θεότης, ὑπεράρχιος 
ἀρχὴ, καὶ τὰ τοιαῦτα. Eloi δὲ xal τινα καταφατιχὼς 
ἐπὶ Θεοῦ λεγόμενα, δύναμιν ὑπεροχιχῆς ἀποφάδεως 


᾿ἔχοντα " olov σχότος" οὐχ ὅτι ὁ Θεὸς σχότος ἐστὶν͵ 


ἀλλ᾽ ὅτι οὐχ ἔστι φῶς, ἀλλ᾽ ὑπὲρ τὸ φῶς. 


potius quam nihil. Bonum enim exsistentía est, et exsistentize causa ; malum autem boni sive exsi- 
siente privatio est. Átque heec sunt vocabula aflirmantia et negantia. Ex utrisque porro suavissima 
connexio fit : v. gr. superessentialis essentia, superdivina Deitas, principium omni principio superius, 
altaque similia. Sunt etiam quasdam, quz tametsi "de Deo affirmaudo dicuntur, przecellentis tamen 
negationis vim habent. Quo in genere illud est, cum Deum tenebras appellamus ; non. quod Deus 


tenebra sit, sed quod non sit lux, séd omni luce sublimior exsistat. 
Nomina communia; cwique persone propria. — C Λέγεται μὲν οὖν ὁ Θεὸς νοῦς, xal λόγος, xal πνεῦ- 


Deus itaque, et mens, et ratio, et spiritus, et 48 
sapientia, οἱ potentia dicitur, ut horum auctor, ut 
inateri:x expers, ut omnium artifex et omnipotens **, 
Atque hec tum communiter de tota'Deitate di- 
cuntur ( tam qüz afürmando, quam quz negando 
eiferuntur), tum singillatim de qualibet sancte Tri- 
nitatis persona, zqualiter, eodemque modo, et nullo 
defectu. Nam, cum extribus personisunam considero, 
perfectum illam Deuin, perfectamque substantiam 
agnosco. Neque enim compositum quoddam est divi- 
nitas ; sed in tribus perfectis perfectum unum, indivi- 
sum,nec compositum. Cum denique mutuum respe- 
cium personarum animo verso, illud compertum ba- 
Deo, Patrem superessentialem solem esse, bonitatis 
fontem, essentiz, rationis, sapientize, potentize, lumi- 
nis, divinitatis abyssum; occuíti in se boni genitricem 
"productricemque scaturiginem. lpse quippe mens 
δῖ, rationis abyssus, Verbi genitor, ac pe? Verbum 


. ** Coloss. 1, 17. ** Dionys. De div. nom. cap. 5. 


μα, σοφία τε xav δύναμις, ὡς τούτων alcuo;, xa ὡς 


"ἄῦλος, xat ὡς παντουργὸς xal παντοδύναμος. Καὶ 


ταῦτα χοινῶς ἐπὶ πάσης λέγεται τῆς θεότητος, τά τε 
ἀποφατιχῶς, xal τὰ χαταφατιχῶς λεγόμενα. Καὶ ἐφ᾽ 
ἑκάστης τῶν τῆς ἁγίας Τριάδος ὑποστάσεων, ὁμοίως, 
xat ὡσαύτως, xal ἀπαραλείπτως v. Ὅταν γὰρ ἐν- 
νοήσω μίαν τῶν ὑποστάσεων, τέλειον αὐτὴν Θεὸν 
οἶδα, τελείαν οὐσίαν" ὅταν δὲ συνάψω καὶ συναρι- 
θμήσω τὰ τρία, ἕνα Θεὸν οἷδα τέλειον. Οὐ γὰρ σύν- 
'θετόν ἔστιν ἡ Θεότης, ἀλλ᾽ ἐν τρισὶ τελείοις, ἕν τέ- 
λειον ἀμερὲς καὶ ἀσύνθετον. Ὅταν δὲ τὴν πρὸς 
ἄλληλα σχέσιν τῶν ὑποστάσεων ἐννοήσω, οἶδα ὅτι 
ἐστὶν 6 Πατὴρ ὑπερούσιος ἥλιος, πηγὴ ἀγαθότητος, 
'ἄδυσσος οὐσίας, λόγου, σοφίας, δυνάμεως, φωτὸς, 
θεότητος" πηγὴ γεννητιχὴ καὶ προδλητιχὴ τοῦ ἐν 
αὐτῇ χρυφίου ἀγαθοῦ. Αὐτὸς μὲν οὖν ἐστι νοῦς, )ό- 
γου ἄδυσσος, Λόγου γεννήτωρ, καὶ διὰ λόγου προῦο- 
λεὺς (55) ἐκφαντοριχοῦ Πνεύματος * καὶ ἵνα μὴ πολλὰ 


VARLE LÉECTIONES. 
vSic edit. et mss. Billins legit ᾿ἀπαραλλάχτως ; quia adverbio ἀπαραλλάχτως, utuntur Greci, ubi de 


NOTAE. 


pereomsrum divinarumr zqualitate sermo est. 


(55) Διὰ Λόγου προδολεύς. Per Verbum produ- 
etor, etc. Greci, auctore Photio, dicta Patrum qui- 
bus Spiritus sanctus ex Filio, aut per Filium pro- 
cedere enuntiatur, de donorum largitione olim in- 
terpretabantur. Tandem sub Andronico seniore, in 


patriarcharum Constantinopolitani et Alexandrini, 
alioremque episeoporum consessu, Joannes: Beccus 
ex hoc Damasceni loco demonstravit seternam Spi- 
ritus per Filium processionem. Sed de his albi 
usius. 


5.5 ' 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. I. 


810 


λέγω, obx ἔστι τῷ Πατρὶ λόγος (56), σοφία, δύναμις, A manifestantis Spiritus productor. Ac, ne multa 


θέλησις (37), εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, ὅς ἐστιν. di μόνη δύναμις 
τοῦ Πατρὸς, ἡ προχαταργτιχὴ (28) τῆς τῶν πάντων 
ποιήσεως. Οὕτως ὡς τελεία ὑπόστασις ἐχ τελείας 
ὑποστάσεως γεννωμένη, ὡς οἶδεν αὐτὸς, ὃς Υἱδς ἔστι 
τε καὶ λέγεται. Τὸ δὲ Πνοῦμα τὸ ἅγιον, ἐπφαντρριχὴ 
τοῦ χρυφίου. τῆς θεότητος δύναμις τοῦ Πατρόφ - ix 
Πατρὸς μὲν δι᾽ ΥἹοῦ ἐχπορενομένη, ὡς οἶδεν αὐτὸς, 
οὐ γεννητῶς. Διὸ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, veJeatoup- 
qb» τῆς τῶν ἀπάντων. ποιήσεως. "0a οὖν ἁρμόζει 
αἰτίῳ Πατρὶ, πηγῇ, γεννήτορι, τῷ Πατρὶ μόνῳ προσ- 
αρμοστέον, Ὅσα δὲ αἰτιατῷ, γεννητῷ Υἱῷ, Δόγῳ, 
δυνάμει προχαταρχτιχᾷ, θελήσει, σοφίᾳ, τῷ Υἱῷ. 
“Ὅσα δὲ αἰτιαχτῷ, ἐκπορευτῷ, ἐχφαντορικῷ, τόλε- 
σιουργικῷ δυνάμει, τῷ ἁγίῳ Βνεύματι. Ὁ Πατὴρ, 


πηγὴ καὶ αἰτία Υἱοῦ καὶ ἀγίαυ Βνεύματος " Βατὴρ 8 


δὲ Υἱοῦ μόνου, καὶ προδολεὺς τοῦ ἀγίου Πνεύματος. 
Ὃ Υἱὸς, Υἱὸς, Λόγος, σοφία, δύναμις, εἰχὼν, ἀπαύ- 
ἴάσμα, χαραχτὴρ τοῦ Πατρὸς, xal ix τοῦ Havpóc. 
Οὐχ Y δὲ τοῦ Πατρὸς, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον " Πνεῦ- 
μα τοῦ Πατρὸς, ὡς ix Ἠατρὸς ἐχπορευόμενον. Θὺδε- 
μία γὰρ ὁρμὴ ἄνευ νεύματος" καὶ Υἱοῦ δὲ Ἠνεῦμα, 
οὐχ ὡς ἐξ αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ὡς δι᾽ αὐτοῦ ix τοῦ Hat 
ἐκπορευόμενον. Móvoc γὰρ αἴτιος ὁ Πατήρ. 


dicam, non est alia Patri ratio, sapientia, potentia, 
voluntas, preeter Filium, qui sola est Patris poten- 
tia, rerum emnium creationis primordialis virtus ; 
velut perfecta pereona. ex perfecta persona genita, 
quo modo ipsenmovit, qui Filius est, diciturque. 
Àc peswemo Spiritus sanctus Patris potentia est, 
divinitasis recondita doclarans, ex Patre per Fi- 
lium procedens, qua ipse novit ratione ; non tamen 
generationis : quo flt. etiam ut Spiritus sanctus 
omnium creationis consummator exsistat. Quo- 
cirea omnia qua eausz, Patri, fonti, genitorl con- 
veniunt, ea Patri soli ascribi debent : qua» 3tütem 
produeto, genito, Filio, Verbe, primordiali potenti, 
voluntati, sapientie quadrant, ea Filio tribuenda 
sunt: que denique produclo per processionem, 
manifestant, ac perficienti potentie, hzc Spiritui 
sancte. Puter fons est, et auctor, tum Filit, tam 
Spiritus sancti : solius tamen Filii Pater, ac Sglri- 
tus sancti produetor. Filius autem, Filius est, Ver- 
bum, sapientia, potentia, imago, splendor, Patris 
figura, et ex Patre. At Spiritus sanctus non Patris 
Filius ; sed Spiritus Patris, ut qui ex Patre pro- 
cedat, Nullus enim impulsus est sine Spiritu. Quin 


Filii quoque Spiritus dicitur, non velut ex. ipso, sed per ipsum ex Patre procedens. Solus enim Pater 


auctor est. 
ΚΦΑΛ. II". 
Περὶ τόπου Θεοῦ, xal ὅτε. μόνον có Θεῖον ἀπερί- 
Tpaztor. 


CAP. XIH. 


1449. De loco Dei et quod aulus Deus iucircumason 
pius sit. 


Tóxog ἐστὶ σωματιχὰς, πέρας τοῦ περιέχοντος, ἃ — Lo«us corporeus. — Loeuscorporeus est terminus 


καθ᾽ ὃ περιέχεται τὸ περιεχόμενον * οἷον ὁ ἀὴρ magi- 
ἐχει, τὸ δὲ σῶμα περιέχεται * οὐχ ὅλος Υδὲ Ó περιέχων. 


*! Arist, lib. jv Physic. cap. 4. 


continentis, quo. continetur id quod οποίον ** : 
V. gr. aer coRtinet ; cerpus continetur. Nec tamen 


VARLE LECTIONES. 
* Cod. S. Hil. Colbertini et Regii 8 ὁ ἀὴρ περιέχει τόδε σῶμα, οὐχ ὅλος. 


NOTAE. 


(36) Οὐχ ἔστι Πατρὶ Λόγος. Alia non. est Patri 
ratio, elc. Αόγος verbum, sermonemve et rationem 
significat, Patres adversus Arium ostendunt τὸν Λόγον 
Deo Patri cogvum esse, ne Deus aliquando ἄλογος 
xaX ἄσοφος, rationis et sapientie expers fuerit: non 
ita quod Pater sapientiam et rationem a Filio aeci- 

iat ; sed quia ratio, sapientia, intelligentia actum 
innuunt, qui terminum producat suum, quem ter- 
ientía et ratione, qua sapiens et rationalis est, 

erbum quo secum eminenti modo ratiocinetur et 
intelligat, in zternitate coneipit et gignit, sine quo 
nec rationalis nec sapiens foret, Quo sensu Dama- 
scenus paulo ante dixerat Deum esso λόγον xal λο- 
γιχόν, rationem et rationalem : ac Filius itidem dici 
potest Λόγος &x λόγου, Verbum de verbo, ut loquitur 
Ambrosius lib. De Fil. divin., vel fortasse melius 
Verbum de ratione, propter utrumque sensum vocis 


γος. 

(37) Θέζλησις. Voluntas. Nostri theologi ex Augu- 
stino docent Spiritum sanctum mutuum amorem 
esse Patris et Filii, el per zeternum divine volun- 
tatis actum ex utroque procedere. Graci vero. do- 
ctores Filium appellare non dubitant ; non soluin 
ζῶσαν βουλήν, vivum Patris consilium, quo nomlne 
intellectus actus simul exprimitur ; sed etiam θέλη- 
σιν, θέλημα, βούλησιν, hoc est voluntatem qua Pa- 


ter cuncta condiderit. Cyril. Th. assert. 7, p. δὲ et 
57; Athan. orat. 4 Cont. Ar.; Greg. Nyss. Oret. 
Cont. Eun., p. 548. 

(58) ἯΙ προχαταρχετιχή, primordialis virtus ; non 
causa, ut transtulit. Dillius. Nam juxta Basilium 
lib. De Spiritu sancto, Pater in opiflcio universi 
fuit προχαταρκχτιχὴ αἰτία, primordialis causa.Filium 
vero. Noster haud absurde appellavit primordialem 


bum meniis appellamus. Deus itaque Pater ea sa- D virtutem; eo utique sensu quo Theologus, orat. 52, 


Trinitatis sanctissime personas indigitat : "Avap- 
Xov xoi ἀρχὴ, καὶ τὸ μετὰ τῆς ἀρχῆς, Principii ex- 
rs, principium, et id quod una cum principio est. 
bi Filium nominat ἀρχὴν, principium, per quem 
scilicet omnia facta sint. Orat. 25, naturam divinam 
in tribus consistere istis docet, αἰτίῳ, δημιουργῷ 
xai ἱελετοποιῶ, auctore, conditore et per(ectare. Con- 
simili modo Basilius loco quem citavi, postquam 
Patrem esse dixit προχαταρχτιχὴν αἰτίαν, primor- 
dialem causum, subjungit ilium esse causam δη- 
ιουρμιχήν, conditricem, et Spiritum sanctum τε- 
ειωτιχῆν, perfectricem. Quocirca quando de - 
sionibus divinis agitur, aptius Pater dicendus vide- 
tur, πηγὴ, ῥίζα, αἰτία, αἴτιος, ἀρχή, fons, radiz, 
causa, auctor, principium, quam bind Art al- 
τία, primordialis causa, quam vocem  adhibuerit 
solum fiasilius, ut explicaret, quid unaquzeque per - 
sona in universi opiticiu cautes S&XRRANWX. 


851 


S. JOANNIS DAMASCENI 


852 


totus aer loeus est corporis contenti, sed extre- À ἀὴρ τόπος ἐστὶ τοῦ περιεχομένου σώματος, ἀλλὰ τὸ 


(nitas duntasat ambientis, qua totum corpus attin- 
git. Sic plane, quia id quod continet, non est in eo 
quod continetur. 

Locus spiritualis. Deus in loco non est. Dei locus 
metaphorice. — Est autem etiam spiritualis locus, 
ubi intelligitur et exsistit intellectualis natura et 
incorporea ; ubi nimirum przbens est et agit ; nec 
corporeo modo continetur, sed spirituali. Non 
enim figuram habet, qua corporum more continea- 
tur. Et quidem Deus, ut qui materiz expers sit, et 

.incircumscriptus, in loco non est. Ipse enim sui 
ipsius locus est, omnia implens, ac super omnia 
exsistens, omniaque ipse complectens **. Attamen 
in loco esse dicitur, Deique appellatur locus, ubi 
ejus virtus et operatio manifesta sunt. lpse enim 
citra ullam permistionem omnia permeat, rebus- 
que omnibus operationem suam impertit, pro unius- 
cujusque aptitudine ac suscipiendi facultate ; hoe 
est tum naturali, tum voluntaria puritate. Puriora 
siquidem sunt, quz materie immersa non sunt, 
quam materialia ; et proba atque bonesta, quam 
prava et cum malitia conjuncta. Ergo Dei locus is 
dicitur, qui uberioris ipsius operationis et grati 
particeps est. Idcirco coelum sedes ejus est (illic 
enim sunt angeli, qui faciunt ipsius voluritatem, 
eumque semper laudibus celebrant *? ); hzc quippe 
ipsi est requies : terra autem scabellum pedum 
ejus ** ; in qua per carnem cum hominibus con- 


τέλος τοῦ περιέχοντος ἀέρος, tb ἐφαπτόμενον τοῦ 
περιεχομένου σώματος " πάντος δὲ, ὅτι τὸ περιέχον, 
οὐχ ἔστιν ἐν τῷ περιεχομένῳ. 

Ἔστι δὲ χαὶ νοητὸς τόπος, ἔνθα νοεῖται, καὶ ἔστιν 
ἡ νοητὴ xal ἀσώματος φύσις * ἔνθαπερ πάρεστι, 
χαὶ ἐνεργεῖ, καὶ οὐ σωματιχῶς περιέχεται, ἀλλὰ 
νοητῶς. Οὐ γὰρ ἔχει σχῆμα, ἵνα σωματιχῶς περι- 
σχεθῇ. Ὁ μὲν οὖν Θεὸς (39), ἄῦλος ὧν, xo ἀπερί- 
γραπτυς͵ ἐν τόπῳ οὐχ ἔστιν, Αὐτὸς γὰρ ἑαυτοῦ τό- 
πος ἐστὶ, τὰ πάντα πληρῶν, χαὶ ὑπὲρ τὰ πάντα ὧν, 
χαὶ αὐτὸς συνέχων τὰ πάντα. Λέγεται δὲ καὶ ἐν 
τόπῳ εἶναι, χαὶ λέγεται τόπος Θεοῦ, ἔνθα ἔχδηλος ἡ 
ἐνεργεία αὐτοῦ γίνεται. Αὐτὸς μὲν γὰρ διὰ πάντων 
ἀμιγῶς διήχει, xal πᾶσι μεταδίδωσι τῆς ἑαυτοῦ Evep- 
γείας, κατὰ τὴν ἑχάστου ἐπιτηδειότητα, xal δεχτι- 
xh» δύναμιν φημὶ δὲ τὴν τε φυσιχὴν xal προαιρε- 
τιχὴν χαθαρότητα. Καθαρώτερα γὰρ τὰ ἄῦλα τῶν 
ὑλιχῶν, xai τὰ ἐνάρετα, τῶν γαχίᾳ συνεζευγμένων. 
Λέγεται τοιγαροῦν Θεοῦ τόπος, ὁ πλέον μετέχων τῇς 
ἐνεργείας xal τῆς χάριτος αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ὁ οὐρα- 
νὸς αὐτοῦ θρόνος. Ἐν αὐτῷ γὰρ εἰσὶν οἱ ποιοῦντες τὸ 
θέλημα αὐτοῦ ἄγγελοι, χαὶ ἀεὶ δοξάζοντες αὐτόν. 
Αὕτη γὰρ αὐτῷ ἀνάπαυσις, καὶ fj γῇ ὑποπόδιον τῶν 
ποδῶν αὐτοῦ. Ἐν αὐτῇ γὰρ διὰ σαρχὸς τοῖς ἀνθρώ- 
ποις συνανεστράφη. Ποῦς δὲ τοῦ Θεοῦ ἡ ἁγία αὑτοῦ 
σὰρξ ὠνόμασται. Λέγεται δὲ καὶ fj Ἐχχλησία τόπος 
Θεοῦ" τοῦτον γὰρ εἰς δοξολογίαν αὑτοῦ, ὥσπερ *: 
τέμενος ἀφωρίσαμεν, ἐν ᾧ xal τὰς πρὸς αὐτὸν ἐν- 


versatus sit **, Pes porro Dei sancta ipsius caro (; τεύξεις ποιούμεθα. Ὁμοίως xal οἱ τόποι, ἐν οἷς ἔχ- 


variis locis nominata est. Quin Ecclesia quoque 
Dei locus dicitur; quia eam ad ipsius canendas 


δηλος ἡμῖν ἡ αὐτοῦ ἐνέργεια, εἴτε διὰ σαρχὸς, εἴτε 
ἄνευ σώματος γέγονε, τόποι Θεοῦ λέγονται. 


laudes, ceu templum quoddam, secrevimus, in quo eum exoremus. Ad eumdem modum loca in qui-* 
bus perspicua fit nobis ipsius operatio, sive per carnem, sive absque corpore, Dei loca dicuntur. 


Sciendum autem est Deum partibus carere ; ut 
totus omnino ubique sit, οἱ non pars in parte, 
more corporum distrahatur, sed totus in omnibus, 
et totus supra omnia exsistat. 


De loco angeli, et. anime ; deque rerum circum- 


scriptione. — 150 Angelus autem, etsi noa ad 
molum corporis ita in loco continetur, ut formam 


Ἰστέον δὲ ὅτι τὸ Θεῖον ἀμερές ἔστιν, ὅλον ὁλιχῶς 
πανταχοῦ ὃν, χαὶ οὐ μέρος ἐν μέρει σωματιχῶς 
διαιρούμενον " ἀλλ᾽ ὅλον ἕν πᾶσι, καὶ ὅλον ὑπὲρ τὸ 
πᾶν. 

Marg. ms. Περὶ τόπου ἀγγέλου xal τῆς ψυχῆς. 
καὶ περὶ τοῦ ἀπεριγράπτου. --- Ὃ δὲ ἄγγελος, σω- 
ματιχῶς μὲν ἐν τόπῳ περιέχεται, ὥστε τυποῦσθαι 


** Greg. ΝυΣ. orat. δ4. **1sa. vi, 1 seqq. ** Isa. υχΥι, 1. 35 Baruch in, ὅ8. 


NOT E. 
(39) Ὁ μὲν οὖν Θεός. Deus igitur, etc. Ex loci D locis adesse per operationem fatebantur, at non 


definitione quam Damascenus tradit ex Aristotele, 
colligitur nullo loco Deum contineri, quippe qui 
μου} ἃ corporis illius superficie circumscribi possit. 
Unde cum Nazianzeno orat, 94, et Nysseno lib. 
De anim. et resurr. dixerim verius, nusquam esse 
Deum, et ubique adesse, atque omnium locum esse. 


Porro S. Thomas 1 p. 4. 8, a. 1, docet Deum esse. 


ubigue, sicut agens adest ei in quod agit, ut Deus 
locis omnibus adesse non censeatur, nisi per ope- 
rationem. lloc Noster confirmat ubi ait, Deum dici 
ín loco esse, εἰ Dei locum id. appellari, in quo ejus 
actio exseritur ; eum quippe omnia pervadere et in 
omnibus agere, secundum uniuscujusque dispositio- 
nem. Hoc argumentum persequitur Anastasius 
Antiochenus orat. De incircumscripto, in qua dis- 
putat adversus quosdam qui Deum in omnibus 


secundum essentiam, propter locorum praesertim 
feeditatem. Hos refellit, tum quia incircumscriptus 
immensusque est, tum etiam quia est infinite sim- 
plex, cujus operatio idem sit prorsus ac sua es- 
senti: : eam ob rem necessum esse ut Deus illic 
adsit secundum essentiam, ubi intelligitur operari. 
Enimvero, ut observat Nemesius, cap. $5, res spi- 
ritualis nulli loco presens esse potest, eique, ut 
humano more loquar , applicari, nisi circa illum 
operando. Quocirca Epiphanius , heres. 77, ait 
Deum ubique adesse δυνάμει, per virtutem, quo 
signilicatur, nedum Dei substantia, verum et ope- 
ralio , Deus. immensitate sua. rerum omnium loctis 
est (inquit Maximus in cap. 1 De div. nom.) οὗ σω- 
ματιχῶς, ἀλλὰ δημιονργιχῶς, non ad modum corpo- 
rum, aed in eis tanquam earum opifex agendo. 


?* Greg. Naz. orat. ἐ4. '" Joan. v, 22. 
VARLE LECTIONES 


X Regii quinque κατὰ ταὐτὸ. 7 Hic variant codices. R. 3579 εἰ χαὶ νοητῇ ὡς προείπομεν καὶ χαταλήψει. 

E E ὥσπερ εἴπομεν καταλήψει, R. 5451 νωηιὸς ὥσπερ Tae, Ἢ καταλήψ ψει. Nulla p 

lectio textui nostro anteponenda. |n R. 9925 legitur ὥσπερ εἴπομεν. 5 Edita ποσῶς, 

. ΠΤ et tres. Reg. item octo, Colb. et Noster τὸ ἀγαθόν. Vetus interpres bonum Deus. Sic 
infra in novem Regíis, Colb. et S, Hil. ἐν πᾶσίν ἔστι, omissa particula γάρ. 


- 
$ 


855 


S. JOANNIS DAMASCENI 


&55 


essentiam comilalur. Qui Deumi semper desiderat, A σίᾳ. Ὁ ἐπιθυμῶν ἀεὶ τοῦ Θεοῦ, οὗτος ὁρᾷ αὐτόν- 


bic isum videt: in omnibus enim Deus est. Ab 
eo siquidem qui est, ea qui sunt dependent: 
nec esse aliquid possit, quod esse non habeat in eo 
qui esi. Rebus quidei omnibus immistus Deus 
est, ut cóntínens et cónservans naturam : at Deus 
Verbum saerze su: carni personaliler unitüs, a6 
nósirz natura eilra coüfusionem admiktus est. 

151 Nemo videt Patrem, nisi Filius et Spiritus 
sanctüs "5, 

Patris consilium et voluntas, sapientia et virus 
ést Filius. Non enim qualitatem Deo fas est ascri- 
δόλο; ne alioqui compositum asseramus$ ex sub- 
stantia οἵ qualitate. 

Filius ex Patre est, et cuncta qus habet, ab ipso 
habet : nec proinde a ἐὸ potest quidquam fa- 
cere **. Neque efim distinet&in ἃ Patre operatio- 
nem habet **, 

Quod Deus, qui natura invisibilis est, per ope- 
raifohes tamen visibilis fiat, ex niundi nobis stru- 
eldfa οἱ guberhatione claturi est *'. | 

linago Patris est Filius, ac Filii, Spiritus ** ; 
per quem ille in homine habitans, ad imaginem 
Déi esse eidein finpertit **. 

Deus est Spiritus sanctus, intér ingenitum et 
geuitím medius, et qui per Filium Patri eonnecti- 
tif. Spiritus Dei dicitur, Spiritus Christi, meus 
Christi, Spiritus Domini, Dominus ipse, Spiritus 
adoptionis, veritatis, libertatis, sapientiz (horum 
enim omnium efficiens est), omnia essentia re- 
plens, omnia conáervans : inundui implens per 
essentiaih ; cujus tamerl potentiani mundus capere 
nog possit. 

Deus est sterna substantia et incommutabilis, 
rerum creatriz, religiosaque adoranda conseientia 
est. 
Deus et Pater senipiternus est, ingenitus ; ut 
qui ex nullo genitus sit, Filiumque pariter sempi- 
ternum genuerit, Deus etiam Filius, dui cum Patre 
semper exsistens sine tempore , ac sempiterne, 
absque fluxione et passione, et individue ex eo 
€enitus sit. Deus quoque .Spiritüs sanctus, vis 


38 Joan. vr, 46. ** Joan. νυ, 30. 
9! Greg. N3z. orat. 37. 


** Greg. orat. 36. 


ἐν πᾶσι γάρ ἐστιν ὁ Θεός“ τοῦ γὰρ ὄντος ἑξῆπται 
τὰ ὄντα * xal οὐχ ἔστιν εἶναί τι, εἰ μὴ ἐν τῷ ὄντι τὸ 
elvat ἔχει" ὅτι πᾶσι μὲν ἐγχέχραται ὁ Θεὸς, ὡς συν. 
ἔχων τὴν φύσιν" τῇ δὲ ἁγίᾳ αὐτοῦ σαρχὶ ὁ Θεὸς Aó- 
γος καθ᾽ ὑπόστασιν ἠνώθη, xal χατεμίχθη ἀσυγχύ- 
τως πρὰς τὸ ἡμέτερον. 


Οὐδεὶς ὁρᾷ τὸν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ ΥἹὸς καὶ τὸ 
Πνεῦμα. 

Βούλησις, χαὶ σοφία, xat δύναμις ὁ Υἱός ἔστι τοῦ 
Πατρός. Οὐ γὰῤ χρὴ λέγειν ἐπὶ Θεοῦ ποιότητα, 
ἵνα μὴ σύνθετον εἴπωμεν αὐτὸν ἐξ οὐσίας καὶ ποιό- 


τητος. 


Ὁ Υἱὸς ἐκ τοῦ Πατρός ἔστι, καὶ πάντα ὅσα ἔχει, 
ἐξ αὐτοῦ ἔχει διὸ οὐδὲ δύναται ποιεῖν ἀφ᾽ ἑαυτοῦ 
οὐδέν. Οὐ γὰρ ἔχει ἰδιάξουσαν ἐνέργειαν παρὰ τὸν 
Πατέρα. | 

Ὅτι δὲ φύσει ἀόρατος ὧν ὁ Θεὸς, ὁρατὸς ταῖς 
ἐνεργείαις γίνεται, x τῆς τοῦ χόσμβμον συστάσεως 
xai χυδεῤνήσεως γινώσχομεν. 

Εἰκὼν τοῦ Πατρὸς (480) ὁ Υἱὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, τὸ 
Πνεῦμα, δι᾿ οὗ ὁ Χριστὸς ἐνοιχῶν ἀνθρώπῳ δίδωσιν 
αὐτῷ τὸ χατ᾽ εἰχόνα. 

Θεὸς, τὸ Πνεῦμα (41) τὸ ἅγιον, μέσον τοῦ ἀγεν- 
γήτου xal τοῦ γεννητοῦ, καὶ δι᾽ Υἱοῦ τῷ Πατρὶ συν- 
απτόμενον * Πνεῦμα Θεοῦ λέγεται, Πνεῦμα Χριστοῦ, 
νοῦς Χριστοῦ, Πνεῦμα Κυρίον, Αὐτοχύρίιός, Πνεῦμα 
υἱοθεσίας, ἀληθείας, ἐλευθερίας . σοφίας (xoi γὰρ 


C ποιητιχὸν τούτων ἁπάντων) * πάντα τῇ οὐσίᾳ πλη- 


ροῦν, πᾶντα φδυνέχον, πληρωτιγὸν χόσμου χατὰ τὴν 
οὔσίαν, ἀχώρητον χόδμῳ κατὰ τὴν δύνάμιν. 


Θεός ἐστιν ἀΐδιος οὐσίάὰ καὶ ἀπαράλλακτος, δη- 
μιουργιίχὴ τῶν ὄντων, εὐσεδεΐ λογισρῷ προσχυνου- 
μένη. 

Θεὸς xa Πατὴρ, ὁ ὧν ἀεὶ ἀγέννητος, ὡς μὴ Ex 
τίνος γεννηθεὶς, γεννήσας δὲ Υἱὸν συναΐδιον - Θεός . 
ἐστι xdi ὁ Υἱὸς, ὁ ὧν ἀεὶ σὺν τῷ Πατρὶ, ἀχρόνως. 
xai ἀϊδίως, καὶ ἀῤῥεύστως, xal ἀπαθῶς, χαὶ ἀδια- 
στάτως ἐξ αὐτοῦ γεγεννημένος. Θεὸς καὶ τὸ Πνεῦμα 
tb ἅγιόν ἐστι, δύναμις ἁγιαστιχὴ, ἐνυπόστατος, Ex 


"Sap xn, ὅ. 9" Basil. lib. v Cont. Eun. 


NOTA. 


(a) Εἰκὼν τοῦ Πατρός. Imago Patris est Filius, D medias , etc. Noster liic Theolognm exscribit, qu' 


et Filii Spiritus sanctus. Idem ait auctor , orat. 3 
De imaginitus, eique preiverant Atbanasius epist. 1 
ad Serap.; Basilius, lib. v Contra Eunom.; Cyrillus, 
dial. 7, et in Thesauro , assert. 39. Quod si ratio 
propria imaginis naturalis est, ut derivata sit abar- 
chetypo, quidni Spiritus processerit ex Filio ? Quo- 
circa Thaumaturgus in professione fidei, postquam 
dixit Spiritum sanctum per Filium effulgene b 

loo πεφηνός, ipsum subjude imaginem Filii ap- 
pellat, perfectam per[ecti. Graci quidam post par- 
ticipium πεφηνός bas voces inseruerunt δηλαδὴ 
gel; ἀνθρώποις, videlicet hominibus ; quod glossenia 
«pürium esse alio in loco ostendemus, 

(M) Θεὸς τὸ Πνεῦμα. Deus ei Spiritus sanctus, 


orat. 29, Anomoo aflirinanti nu jum esse medium 
inter ingenitum et genitum, regeril medium locum 
obtinere τὸ ἐχποῤευτόν, procederis : quippe quod 
ingenitum non est, sive principii expers, neque 
genitum. Ceterum, ratione originis Filius medius 
est inter Patrem et Spiritum. Nam Grxcorum Pa. 
trum theologia est, Spiritum sanctum Patri copu- 
lari per. Filium, quia procedit a Patre per Filium. 
Sub alis rursugp consideratione Pater medius est 
inter Filluni et Spirittim sanctuiu, quorüm, Nazian- 
zclio lestie , ἕνωσις, nexus et copüla sit. Ambo- 
rum siquidem auctoft et principium est, cui 

rent. 


851 DR ΥἹΒῈ ORTHODOXA 128.1. 858 

«οὐ Hatgk ἀδιαστάνως. ἐκπόῤευμένη", xev ἐν Yi A sanetificsns, subiistefis; qui éx Patre absque se- 

ἀναπαυομένη, ὁμοούσιος Πατρὶ καὶ ΥἹῷ. junctioné procédetis, ac in Fitie quiescens; ejusdem 
et ipse eum Patre et Filio suBstantiz sit; 

Δότος ἐσεὶν ὁ οὐσιωδῶς τῷ Πατρὶ ἀεὶ συμπαρών. —— Verbiac sermonis accepliones sarig. — Verbum 


859 


S. JOANNIS DAMASCENI 


850 


Spiritus item est angelus bonus ; spiritus demon; Α ὅτε xa νοῦς πνεῦμα λέγεται" πνεῦμα καὶ ὁᾶνεμος" 


spiritus anima : ac interdum mens quoque spiritus 
vocatur. Postremo et ventus et aer, spiritus nun- 
cupantur. 


CAP. XIV. 
Proprietates" seu attributa diving natura. 


Increatum, et sine principio, immortale, infini- 
tum, siernum, materia vacans, bonum, opifex, 
justum, illuminans, immutabile, impatibile, incir- 
cumscriptum, incomprehensum, indefinitum, in- 
corporeum, non limitatum, invisibile, cogitatu 
majus, nullius egens, merum jus sui et liberum 
arbitrium, omnium dominans, vivificans, omni- 
potens, infinite potentiz, sanctificare, ac commu- 
nicatu esse, omnia continere et conservare, 
omnibusque providere. Hzc omnia similia suapte 
natura habet, non aliunde sumpta ; sed ipsa rebus 
8 se conditis pro cujusque capacitate bonum omne 
impertit. 

Personarum in se invicem mansio et insessio 
(hz» enim divelli nequeunt, in se invicem circum- 
insessionem confusionis expertem servantes ; non 
ut contrahantur et permisceantur, sed ut simul 
cobzreant); Filius enim in Patre et Spiritu sancto 
est : Spiritus item in Patre et Filio : ac denique 
Pater in Filio et Spiritu sancto : sic tamen ut 
nulla permistio sit, aut confusio **. Unus item et 
Idem motus. Una enim et eadem trium personarum 
prosultatio, unaque motio est: quod quidem in 
creata natura perspici nequit. 


Huc accedit quod divina coruscatio et operatio, 
qui una, simplex, et indivisa est, cum pro boni 
alia aliave ratione in dividuis varia flat, ac univer- 
sis ea qux cujusque propriam naturam consli- 
tuunt, 1593 continentque, distribuat, simplex 
nihilominus maneat, sicque in rebus divisis mul- 
tiplicetur, ut interim ea in quz divisio cadit, ad 
&uam simplicitatem colligat et convertat **. Eam 
enim omnia appetunt, inque ea exsistunt ; ipsaque 
omnibus rebus pro cujusque natura esse tribuit. 
Hee esse est eorum qux sunt, viventium vila, 
rationalium ratio, intelligentium intelligentia ; 
cum tamen ipsa, el supra mentem, et supra ra- 
tionem, et supra vitam, 
exsistat. 

Omnia presentia Deo. — Adde quod sine com- 
mistione ulla omnia pervadat; cum contra nibil 
eam possit penetrare : illudque item quod simplici 
cognitione omnia cognoscat, ac divino suo, omni- 
busque modis perspicaci et sine materia oculo, 
simplicissime tam presentia, quam praeterita, et 
futura prius quam fiant, contueatur ?* : tum etiam 


** Greg. Naz. orat. 1, 15 eg 40. ** Dionys. cap. 9 De div. nom. 


et supra essentiam p 


πνεῦμα xal ὁ ἀήρ. 


ΚΕΦΑΛ. IA'. 
Τὰ ἰδιώματα θείας φύσεως. 


Τὸ ἄχτιστον, τὸ ἄναρχον, τὸ ἀθάνατον, καὶ ànipav- 
τον, xal αἰώνιον, τὸ 4 ἄῦλον, τὸ ἀγαθὸν, τὸ δη.-. 
μιουργιχὸν, τὸ δίχαιον, τὸ φωτιστιχὸν, τὸ ἄτρεπτον, 
τὸ ἀπαθὲς, τὸ ἀπερίγραπτον, τὸ ἀχώρητον, τὸ ἀπερι- 
ὀριστον, τὸ ἀόριστον, τὸ ἀόρατον, τὸ ἀπερ:νόητον, τὸ 
ἀνενδεὲς͵ τὸ αὑτοχρατὲς χαὶ αὐτεξούσιον, τὸ παντο- 
χρατοριχὸν, τὸ ζωοδοτιχὸν, τὸ παντοδύναμον, τὸ 
ἀπειροδύναμον, τὸ ἁγιαστιχὺν χαὶ μεταδοτιχὸν, τὸ 


Β περιέχειν καὶ συνέχειν τὰ σύμπαντα, χαὶ πάντων 


προνοεῖσθαι * πάντα ταῦτα, xal τὰ τοιαῦτα φύσει 
ἔχει, οὐχ ἄλλοθεν εἰληφυΐα, ἀλλ᾽ αὐτὴ μεταδιδοῦσα 
παντὸς ἀγαθοῦ τοῖς olXelotg ποιῆμασι, χατὰ τὴν 
ἐχάστον δεχτιχὴν δύναμιν. 

Ἢ ἐν ἀλλήλοις τῶν ὑποστάσεων μονὴ τε xol 
ἵδρυσις * ἀδιάστατοι γὰρ αὗται, xal ἀνεχφοίτητοι 
ἀλλήλων εἰσὶν, ἀσύγχυτον ἔχουσαι τὴν ἐν ἀλλήλαις 
περιχώρτησιν" οὐχ ὥστε συναλείφεσθϑαι, f, συγχεῖ- 
σϑαι, ἀλλ᾽ ὥστε ἔχεσθαι ἀλλήλων ᾿ ΥἹὸς γὰρ ἐν Ila- 
τρὶ καὶ Πνεύματι᾽ καὶ Πνεῦμα ἐν Πατρὶ χαὶ Υἱῷ " 
xai Πατὴρ ἐν Υἱῷ καὶ Πνεύματι, μηδεμιᾶς γινο- 
μένης συναλοιφῆς, ἣ συμφύρσεως ἣ συγχύσεως. Καὶ 
τὸ ἕν καὶ ταοτὸν τῆς χινήσεως " ἕν γὰρ ἔξαλμα, χαὶ 
μία χίνησις τῶν τριῶν ὑποστάσεων ὅπερ ἐπὶ τῆς 
χτιστῆς φύσεως θεωρηθῆναι ἀδύνατον. 

Καὶ ὅτι ἡ θεία ἔλλαμψις καὶ ἐνέργεια, μία οὖσα 
xai ἀπλῇ, xe ἀμερὴς, xat ἀγαθοειδῶς ἐν τοῖς με- 
ριστοῖς ποιχιλλομένη καὶ τοῖς πᾶσι τὰ τῆς οἰχείας 
φύσεως συστατιχὰ νέμουσα, μένει ἁπλῇ " πληθυνο- 
μένη μὲν ἐν τοῖς μεριστοῖς ἀμερίστως, χαὶ τὰ με- 
ριστὰ πρὸς τὴν ἑαυτῆς ἁπλότητα συνάγουσα xa 
ἐπιστρέφουσα. Πάντα γὰρ αὐτῆς ἐφίεται, χαὶ ἐν αὑτῇ 
ἔχει τὴν ὕπαρξιν. Καὶ αὐτὴ μὲν τοῖς πᾶσι τοῦ εἷ- 
ναι, καθὼς ἔχει 9 φύσεως μεταδίδωσι " καὶ αὑτῇ ἔστι 
τῶν ὄντων τὸ εἶναι, χαὶ τῶν ζώντων dj ζωὴ, xal 
τῶν λογιχῶς ὄντων ὁ λόγος, χαὶ τῶν νοερῶς ὄντων 
ἡ νόησις. Αὐτὴ ὑπὲρ νοῦν οὖσα, καὶ ὑπὲρ λόγον, xal 
ὑπὲρ ζωὴν, xai ὑπὲρ οὐσίαν. 


Ἔτι δὲ xai τὸ διὰ πάντων διήκειν ἀμιγῶς, δὲ 
αὑτῆς δὲ οὐδέν. "Ext χαὶ τὸ ἁπλῇ γνώσει γινώσχεν 
πὰ πάντα. Καὶ πάντα τῷ θείῳ, καὶ παντεποπτιχῳ 
xai ἀῦλῳ αὐτῆς ὄμματι ἁπλῶς καθορᾷν, τά τε tv 
εστῶτα, τά τε παρεληλυθότα, καὶ τὰ μέλλοντα πρὶν 
γενέσεως αὐτῶν " τὸ ἀναμάρτητον, καὶ τὸ ἀφιέναι 
ἁμαρτίας, καὶ σώζειν καὶ ὅτι πάντα μὲν ὅσα θέλει 


**Dan. χι!, 42. 


VARUE LECTIONES. 


4 |n cod. S. Hil. ex emendatione additur, τὸ ἀπλοῦν, τὸ ἀσύνθετον. 


ἔχηυσι. 


ὁ ἢ, 2997; in margine ὡς 


get DE FIDE ORTHODOXA 118. 1I. | 80 
δύναται" οὐχ ὅσα δὲ δύναται, θέλει. Δύναται γὰρ A quod nullum in eum peccatum cadat, quodque 
ἀπολέσαι τὸν χόσμον * οὐ θέλει δέ. peccata dimittat. et salutem afferat : ac denique 


illud, quod possit quidquid vult : non tamen velit quidquid potest. Potest enim mundum perdere, et 
non vult 57, | 


81 Greg. orat. 40. 





LIBER SECUNDUS. 


ΚΈΦΑΛ. A' [ IE']. B CAP. t. 
Περὶ alóvoc. De seculo seu &vo. " 

Αὐτὸς τοὺς αἰῶνας ἐποίησεν, ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν Ipse ssecula fecit, qui ante βροουϊδ erat : quem 
αἰώνων" πρὸς ὅν φησιν ὁ θεῖος Δαδίδ" ᾿Απὸ τοῦ divinus David his verbis affatur : A seculo δέ 
αἰῶνος, καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος σὺ sl. Καὶ ὁ θεῖος — usque in seculum fw es **. De quo item divinus 
᾿Απόστολος " Δι" οὗ xal τοὺς αἰῶνας ἐποίησε. Apostolus, per quem fecit et secula 33. 

Χρὴ τοίνυν γινώσχειν, ὅτι τὸ τοῦ αἰῶνος ὄγομα Quid seculum, Grecis ἀιών, --α Sciendum itaque, 
πολύσημόν ἔστι" πλεῖστα γὰρ σημαίνει. Αἰὼν yàp — nomen seculi, seu evi, multipliciter accipi : com- 
λέγεται xal ἡ ἑχάστου τῶν ἀνθρώπων ζωή. Λέγεται — plura enim significat. Nam et hominis cujusvis 
πάλιν αἰὼν (45), xai ὁ χιλίων ἑτῶν χρόνος. Πάλιν — vita seculum dicitur. Szeculum item, tempus mille 
λέγεται αἰὼν, ὅλος ὁ παρὼν Bloc* xal αἰὼν ὁ μέλ- — annorum appellatur *. Ad hec seculum nomina- 
λων, ὁ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἀτελεύτητος. Λέγεται — tur, totum prasentis vite curriculum, et futura 
πάλιν αἰὼν, οὐ χρόνος, οὐδὲ χρόνου τι μέρος, ἡλίου illa ac post resurrectionem immortalis vita 5". 
φορᾷ xaX δρόμῳ μετρούμενον, ἤγουν δι᾽ ἡμερῶν xaX — Quin seculum quoque dicitur, non tempus, nec 
νυχτῶν συνιστάμενον, ἀλλὰ τὸ συμπαρεχτεινόμενον temporis pars ulla solis motu ac cursu definita, 
τοῖς ἀϊδίοις, οἷόν «t χρονιχὸν χίνημα, καὶ διάστημα. ^ sive ex dierum noctiumque serie conflata : sed 
Ὅπερ γὰρ τοῖς ὑπὸ χρόνον ὁ χρόνος, τοῦτο τοῖς ille velut temporalis motus, ac spatium, quod una 
ἀϊδίοις ἐστὶν αἰών. cum iis quz δίογῃα sunt protenditur **. Quod 

enim iis que tempori subsunt tempus est, hec 
perpetuis est seculum. 

Λέγονται μὲν οὖν ἑπτὰ αἰῶνες (A4) τοῦ χόσμου Septem secula vite hujus, et octavum future. --- 
τούτου, ἤγουν ἀπὸ τῆς οὐρανοῦ xaY γῆς χτίσεως,ρ Jam vero septem hujusmodi szcula dicuntur; hoc 
μέχρι τῆς χοινῆς τῶν ἀνθρώπων συντελείας τε xal — est, a coeli terrzque creatione usque ad conimunem 


*5 Psal. ,xxxix, 9, 39 Hebr. 1, ὅ. 50 Arist. lib. 1 De calo, text. 100. *! Matth. xii, 32; Luc. xxix, δέ. 
δ Greg. Naz. orat. 55, 98 et 42. 


NOTAE. 


( 43) Λέγεται zd αἰών. Quin. seculum quoque — illam, quz flne caritura non est, quseque tota 
dicitur, eic. lta Gregorius Theologus multis in — simul exsistit, cujus nihil consumatur, nec prz- 
locis. Gnostici αἰώνων nomine , quod frequens est — tereat, neque futurum sit, non esse ex toto αἰῶνα, 
in Scripturis, quodque Latine in seculum vertitur, 562 ejus effectum : quia Deus ipse αἰὼν est, ipsa- 
virtutes varias ex Deo emissas significari finxerunt, — met zternilas, xal αἰῶνας ποιῶν eeternitatum effe- 
atque idcirco Deum dici ante secula, exstare, et p ctor; quia rebus que intelligentia percipiuntur 
in secula seculorum. Horum deliria post-Ireneum — concedit, ut sint zelernz. 
confutavit Theodoretus in Epitome divinorum (44) Λέγονται μὲν otv ἑπτὰ αἰῶνες " Jam vero 
dogmatum. Αἰὼν Grecis idem est, quod evum οἱ septem samcula dicuntur. SS. Patres plerique tra- 
seculum Latinis : quo sensu dicitur Deus esse πρὸ — dunt universum hoc sex annorum millibus per- 
αἰώνων, et προαιώνιος, ante evum omne et seculum. — mansurum, quemadmodum diebus sex conditum 
Sin pro zternitate accipiatur, definitur ex Boetio, — fuit: Scriptura dicente psal. Lxxxix : Quoniam 
nterminabilis vite tota simul et. perfecta possessio, — mille anni ante oculos tuos sicut dies una. (.onsimi- 
Quam definitionem agnovit Philo, lib. De mundo, lem traditionem Judsei habent in Thalmude tract. 
ubi ait : Ἐν αἰῶνι οὔτε παρελήλυθεν οὐδὲν, οὔτε — De avoda zara. Basilius, lib. De struct. hom. 2, et 
μέλλει, ἀλλὰ μόνον ὑφέστηχεν. In aternitate nihil — Nazianzenus, orat. 44, septimam creationis diem 
transiit, nec futurum est, sed solummodo consistit, — aiunt. consununationis hujus sxculi figuram esse. 
Joannes Seythop. in cap. 5 De div. nom. proprium — Latini , ut Severus Sulpitius, Isidorus , Julianus 
Dei esse ai!, uL sit αἰὼν, quia semper est ἀεὶ ὥν' Toletanus, Romanum Martyrologium, et a!ii qui- 
ὅπερ γὰρ μήτε fjv, inquit, μήτε ἔσται, ἀλλ᾽ ἔστε bus favet Anastasius II, Antiochenus, lib. vn in 
μόνον, τοῦτο ἑστὼς ἔχον τὸ εἶναι. Nam quod neque — Hexaemeron, empora mundi in septem 2etates. dis- 
eral, neque erit, sed tantummodo est, hoc, cum ha- — tribuerunt. Germanus CP. seculo xiu, ex aucto- 
beat esse. consistens, ita ut non mutetur in. futurum, — ritate Hippolyti, Cyrilli et Chrysostomi, in Expo- 
aut ab eo quod eral, in id quod. est, τοῦτό ἐστιν sitione liturgiz probare nititur Antichristum post 
αἰών, iilud certe est αἰών. Ex. quo infert vitam — sex niillia ct quingentos annos appariturum. 


δὺ. 


S. ΖΌΑΝΝΙΝ DAMASCERNI 


864 


hominum consummationem: οἱ resurrectionem. A ἀναστάσεως, "Ecc μὲν γὰρ συντέλεια μεριχὴ, ὁ 


Etenim privata quidem: est- consummatio, mors 
vujusqué; communis autem, et integra, 154 
cum communis omnium resurrectio continget. 
Octavum porro szculum, zvum futurum est. 

Czterum ante mundi productionem, cum ne sol 
quidem esset, qui diem a nocte distingueret , 
ejusmodi szculum non erat quod mensurari pos- 
set  ; sed ille veluti temporalis motus quidam, et 
intervallum, quod una cum zternis rebus exporri- 
geretur. Atque hac quidem ratione unum est sz- 
culum, secundum quam Deus etiam αἰώνιος **, 
quasi diceret saeularis, nuncupatur ; imo et szculo 
antiquior, utpote qui ipsum szculum ipse fecerit, 
Deus enim, cum solus principio careat, universo- 
rum ipse est, tum seculorum, tum rerum omnium 
parens. Deum porró dicens, procul dubio et Pa- 
(rei dico, Filiumque ejus unigenitum Dominum 
Spiritum, unüm Deum nostrum. 

Secila seculorum. Origenis instauratio damnata. 
— Quod autem szculorum sxcula dicuntur, ideo 
fil quod septem hujus mundi secula, multa s2- 
cufa, seü vitas hominum, complectuntur. Atque 
unum illud s:culum sxceula omnia complexu suo 
tenet : szculumque szculi dicitur przsens hoc et 
futurum. Porro αἰώνιος, seu sacularis, ac perpe- 
tua vita et pena, futuri seculi nullo fine limitata 
spatia declarant. Neque enim post resurrectionem 
suus tempori dierum noctiumque numerus consta- 
bit: sed unus potius vespere expers dies erit 
(Sole neinpe justitiz& probis bominibus splendide et 
hilariter illucescente); peccatoribus contra, nox 
densa el sempiterna. Quonam pacto igitur cohzre- 
bit illud mille annorum curriculum, quo exacto, ut 


ἑχάστου θάνατος * ἔστι δὲ xaX xoi, καὶ παντελὴς 
συνεάλεια, ὅτε μέλλει d) χοινῇ γίνεσθαι τῶν ἀνθρώ- 
πὼν ἀνάστασις. "Ογδοος δὲ, αἰὼν ὁ μέλλων. 


Πρὸ δὲ τῆς τοῦ χόσμου συστάσεως, ὅτε οὐδὲ ὁ 
ἥλιος ἣν διαιρῶν ἡμέραν ἀπὸ νυχτὸς, οὐχ fv αἰὼν 
μετρῃητὸς, ἀλλὰ τὸ συμπαρεχτεινόμενον τοῖς ἀϊδίοις, 
οἷόν τι χρονιχὸν χίνημα χαὶ διάστημα ^ xal χατὰ 
piv τοῦτο, εἷς αἰών ἐστι’ καθὸ χαὶ λέγεται ὁ Θεὸς 
αἰώνιος, ἀλλὰ καὶ προαιώνιος " καὶ αὐτὸν γὰρ τὸ.) 
αἰῶνα ἐποίησε" μόνος γὰρ ἄναρχος ὧν ὁ Θεὸς, πάν- 
των αὐτός ἐστι ποιητῆς, τῶν τε αἰώνων, xal πάντων. 
τῶν ὄντων. Θεὸν δὲ εἰπὼν, δῆλον ὅτι τὸν Πατέρα 
λέγω., xaX τὸν μονογενῇ αὐτοῦ Υἱὸν, τὸν Κύριον 


B ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, xai τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ τὸ 


πανάγιον τὸν ἕνα Θεὸν ἡμῶν. 


nosurum Jesum Christum, el sanctissimum ejus 


Αέγονχαι δὲ χαὶ αἰῶνες αἰώνων, καθότι xoX οἱ 
«oU παρόντος χόσμου ἑπτὰ αἴῶγες, πολλοὺς αἰῶνας, 
ἤγουν ζωὰς ἀνθρώπων περιέχουσι, καὶ ὁ αἰὼν ὁ εἷς, 
κἄντων τῶν αἰώνων ἐστὶ περιεχτιχὸς, xal αἰὼν 
αἰῶνος λέγεται, ὃ νῦν, καὶ ὁ μέλλων " αἰώνιος & 
ζωὴ, καὶ αἰώνιος χόλατις, τὸ ἀτελεύτητον τοῦ μέλ- 
λοντὸος αἰῶνος δηλοῖ f. Οὐδὲ γὰρ μετὰ τὴν ἀνάστασιν 
ἡμέραις xaX νυξὶν 6 χρόνος ἀριθμήσεται. “Ἔσται δὲ 
μᾶλλον μία ἡμέρα ἀνέσπερος * τοῦ ἡλίου τῆς διχαιο- 
σύνης τοῖς διχαίοις φαιδρῶς ἐπιλάμποντος * τοῖς δὲ 
ἁμαρτωλοῖς νὺξ βαθεῖα ἀπέραντος. Πῶς τοίνυν (45) 
ὁ τῶν χιλίων ἑτῶν Ὠριγενιαστιχῆς ἀποχαταστάσεω; 
ἀριθμηθήσεται χρόνος ; Πάντων οὖν τῶν αἰώνων εἷς 
ποιητής ἐστιν ὁ Θεὸς, ὁ καὶ τὰ σύμπαντα δημιουρ- 
γήσας, ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων. 


Origenes censuit, in integrum omnia restituentur ? Proinde sxculorum emnium unus parens οἱ effe- 
ctor est Deus, qui etiam cuncta fabricatus est, ac seculis antiquior exsistit. 


CAP. IK. 
De rerum creatione. 

Dei bonitas ratio creationis. Creatio Dei cogitatio. 
— Quoniam igitur bonus, onumique bonitate prz- 
stantior Deus, non satis habuit sua ipsius con- 
teniplatione frui; sed pro nimia bonitate sua queg- 


ΚΕΦΑΛ. B' (IE']. 
Περὶ δημιουργίας. 

Ἐπεὶ οὖν ὁ ἀγαθὸς χαὶ ὑπεράγαθος Θεὸς obx ἣρ- 
κέσθη τῇ ἑαυτοῦ θεωρίᾳ, ἀλλ᾽ ὑπερδολῇ ἀγαθότητο; 
εὐδόχησε γενέσθαι τιγὰ τὰ εὐεργετηθησόμενα,, χαὶ 
μεθέξοντα «f; αὐτοῦ ἀγαθότητος, Ex τοῦ μὴ ὄντος 


** Greg. Naz. orat. 44. * αἰώνιος nobis cternus : aliud significante voce secularis. 


VARUE LECTIONES. 
! Noster! xaY ἀπέραντον δηλοῖ. [n ltegg. 12 abest vox αἰῶνος. 


NOTAE. 
(45) Πῶς τοίνυν. Quonam igitur pacto cohere- D angelis alios peccando in daimones mutandos, alios 


bit, ctc, Origenes quidem ipse instaurationem rerum 
et universi, quam Celsus 8 Platonicis acceperat, 
hoc convellit argumento, ut, si idem ab integro 
seculorum rerumque ordo renascatur, nulla super- 
esset libertas, et res humanz ineluctabili neces- 
sitate obstringerentur. Omnino siquidem fore ut 
Socrates denuo philosophetur, deferaturque ad 
Areopagum , ut Phalaris tyrannidem iterum exer- 
ceat, ut Moses Israelitas rursus transferat in Pa- 
lestinam, etc. Hxc persequitur lib. wv. Cont. Cels. 
Origenes, cujus cummentam ejusmodi ad amussim 
non fuit. Putavit mundum hunc sic exzpiatum iri, 
ut diemones et impii in gratiam redeant, οἱ ex 


2d animanda corpora bumana detrudendos : non 
tamen eosdem, aut similes eorum qui ante exsli- 
terint, eventus faturos. Hunc errorem proscripse- 
rat Justinus Martyr. apolog. 1, ubi docet, non mille 
annos duntaxat, at voluit Plato, impios excrücida- 
dos, sed in perpetuas cternitates. Platonem legesis 
in Timeo. Licet Basilius, hom. 3 in Hex. instau- 
rationem hanc Origenis exploserit : eam tamen 
Nyssenus ejus [rater asseruisse visus est Orat. 
catechetica, cap. 26, et homilia De anima et re- 
&trr. ejusque verba non satis condita ad sanum 
enm revoeare tentarunt. Maximus et Germa- 
nus CP. 


DE FIDE ORTHODOXA 118. IT. 866 


A. áam .esse voluit, qua ipsius afcesqntur beuoji- 
ciis, ejusque bonitatis participes forent :,eam ob 
.easam ex nihilo producit conditgne pniversa, 
fam invisibilia, quam visibilia ; ajque eiiam hogjie. 
.mem ex aspectabili οἱ non aspectabili natura.con- 


flatum. Porro cogitando creat; cogilatioque illa, Verho complenie et Spiriin.consupgante, eon- 


sistit **. 


M Greg. Theol. orat. $8, 42; Dionys.cap. ὁ De Eccl. hier. '* Psal. cy, ὁ. " Greg. Noz. orat. 58. 


NOTA. 


C angelum definit esse incorporeum, wt pel m 
!" abait, ἢ ὅτι ἐγγύτατα. Joannes Scylhop.: in e.a 
-De, cel. ; bjarerchia . scripsit , angelos ..a : Diogysio 
deiformes. aubstantigs nomin: jua, cum materia 
vacent, omni quoque coipositione carent, ἄῦλοι 
γὰρ οὖσαι, xal ἀσύνθετοι πάντως εἰσίν ".κί qua: mon. 
sint temperamentum vel compositio elementorum, Ex 









his eni : ἐχεῖναι δὲ ἀσώματοι, at ille 
sunt. incorpore. iddam sincerum mei auetoris 
interpretem. Ni um  Constantinopolitanum, 





qui libro de -Jnculpata Christianorum tide contra 
--Konomachos. pn docet jussisse Deum ut 
- Cherubinorum fngereatur , cum, tamen 
orani. forma .et specie careant : Δυνάμεις δὲ ὅμως 
παισὶν, ἀαώματο, καὶ πανάγιαι. περὶ. θεόν τε, ἱδρυμέ, 
ἱναι, καὶ τὰ πρῶτα ix. Θεοῦ ἐχλαμπόμενα, καὶ λει- 
-τουργοὶ τῆς πρώτης λαμπρότητος, νοερὰ πνεύματα, 
ἢ πὺρ οἷον ἄῦλον καὶ ἀσώματον *. Verum ἐποογροτεα 
.Suogué Ῥέτίκίρο δανὶ sasctissimueque , que Deo 
y circumedaisiuni, cumque primis. ὦ Deo splendoribus 
᾿ lustreninr , primi. illius. splendoris. ministratores. 
cani : apirilus imtelleciwales , et velut. ignis nulla 
*snaleria sel corpore constans. Ait enim ,. « Qui [acit 
. angelos suos. spiritus, εἰ minisiros suos ignem wren- 
lem. Et Tur LAT & es xe ἀνείδεοι, 
μορφῆς καὶ ic εἰσιν. ὑπερέχεινᾳ, καὶ - 
άχτοι, ola pm xat ἀόρατοι νορύμενοι, τὸ ἀδιά- 
στατον ἔχονσι, xal ἀναφὲς, ἄποσόν τε, καὶ ἀμέγεθες, 
“καὶ ἀπήλικον, xal διὰ ταῦτα διαφθορᾶς εἰσιν ἀπηλ- 
λαγμένοι, καὶ τοῦ ἠλλοιῶαθαι χατά τι γοῦν καθα- 
[udi Cum autem simplices aint, nec. speciem. 
abegni, a [orna εἰ figura procul immunes sunt ; 
quatenus immaleriales et invinctibiles. intelliguntur, 
dimensione carent, taugi nequeunt, mec quaniitatem, 
,Rec molem, nec qualitatem habent, aique idcirco 
ezompli sunt a corrupiione, ejusque purilatis wt vel 
sinimam allerationem subeant. Legendus idem 
Nicephorus disput. cum Leone Armeno. 











80] 


S. JOANNIS DAMASCENI 


868 


cujus formam substantiz ac definitionem Creator A σταται. ᾿Ασώματος δὲ λέγεται, xaX ἄῦλος, ὅσον πρὸς 


solus novit. Quod autem corpore ac materia va- 


. care dicitur, hoc nostri ratione intelligendum est: 


Alioqui enim quidquid cum Deo confertur, qui 
solus nulli comparari potest, crassum et materiale 


' invenitur. Sola quippe divina natura vere materia 


el corpore vacat. 
Angelus libertate arbitrii preditus. — Est igitur 
angelus natura rationalis, intelligens, libera, ver- 


: tibilis secundum sententiam, sive voluntate muta- 


bilis. Quidquid enim creatum est, mutationi subsit 
necesse esl : solum autem extra mutationis 
aleam illud est, quod increatum est. Rursusque 
fd omne quod rationale est, arbitrii quoque li- 
bertate praeditum est. Angelus itaque ut natura 


ἡμᾶς" πᾶν γὰρ συγχρινόμενον πρὸς Θεὸν, τὸν 
μόνον ἀσύγχριτον, παχύ τε χαὶ ὑλιχὸν εὑρίσχεται - 
μόνον γὰρ ὄντως ἄῦδλον τὸ θεῖόν ἐστι xal ἀσώ- 
μᾶτον. 


Ἔστι τοίνυν φύσις λογιχὴ, νοερά τε, xai αὐτεξού- 
σιος, τρεπτὴ xarà γνώμην, ἤτοι ἐθελότρεπτος. Πᾶν 
Y&p χτιστὸν, xal τρεπτόν * μόνον δὲ τὸ ἄχτιστον͵ 
ἄτρεπτον. Καὶ πᾶν λογιχὸν, αὐτεξούσιον. Ὡς μὲν 
οὖν λογικὴ xal νοερὰ, αὐτεξούσιός ἐστιν ^ ὡς δὲ 
χτιστὴ, τρεπτῇ, ἔχουσα ἐξουσίαν, χαὶ μένειν, xol 
προχόπτειν ἐν τῷ ἀγαθῷ, xal ἐπὶ τὸ χεῖρον τρέ- 
πεσθαι. 


est rationis particeps, et intelligens, liberi est arbitrii; ut creata, mutabilis est, cui liberum sit 
vel manere in bono, οἱ in eo proficere, vel in malum inflecti. 


Angelus incapaz penitentie. — Ponitentiz porro B 


ea ratione minime capax est δ; 156 quia incor- 
poreus est. Nam quod homo poenitentiam conse- 
cutus sit, id corporis imbecillitati fuerit ascri- 
bendum. 

Dei munere immortalis est angelus, non natura.— 
Immortalis est, non quidem natura, sed Dei mu- 
nere et gratia. Quidquid enim ortum habuit, finem 
quoque suapte natura habiturum est. Solus siqui- 
dem Deus semper est ; imo et sempiterno superior. 
Non enim sub tempore, sed supra tempus est, qui 
fecit tempora. 

Secunda lumina. — Secunda lumina spiritualia, 
ex primaria illa luce omnisque principii experte, 
splendorem habentia; quibus nec lingua opus 


95 Nemes. c. 1. 


᾿λνεπίδεκτος μετανοίας (4T) , ὅτι xal ἀσώματος. 
Ὁ γὰρ ἄνθρωπος διὰ τὴν τοῦ σώματος ἀσθένειαν 
μετανοίας ἔτυχεν. 


᾿Αθάνατος, οὐ φύσει (48), ἀλλὰ χάριτι δ. Πᾶν v3p 
τὸ ἀρξάμενον, χαὶ τελευτᾷ χατὰ φύσιν. Μόνος δὲ 
ὁ Θεὸς ἀεὶ ὧν, μᾶλλον δὲ xal ὑπὲρ τὸ ἀεί * οὐχ ὑπὸ 
χρόνον γὰρ, ἀλλ’ ὑπὲρ χρόνον, ὁ τῶν χρόνιυν ποιη- 
τῆς b. 


Φῶτα δεύτερα νοερὰ, kx τοῦ πρώτου καὶ ἀνάρχον 
φωτὸς, τὸν φωτισμὸν ἔχοντα " o0 γλώσσης xol 
ἀχοῆς δεόμενα, ἀλλ᾽ ἄνευ λόγου προφοριχοῦ (49) 


VARLE LECTIONES. 
δ ἢ, 2950 χατὰ χάριν. h In eodem ὁ τῶν χρόνων ποιητὴς, ἀλλ᾽ ὑπὲρ χρόνον. 


NOTE. 
(41) 'Avezi&excoc pecarolac. Ponitentie minime C interitui esse, ad planiorem sensum revocat, T'imei 


capax, qua incorporeus. ldem sanctus Thomas do- 
cet aliisque rursum momentis probat. Hinc Noster 
slibi sparsim ait, hoc esse mortem hominibus, 
quod augclis peccatum, quia sicut. post mortem 
nullus hominibus superest poenitentize locus, sic 
neque angelis post peccatum. 
(48) 'A0draroc, ov φύσει. Immortalis est, non 
natura. Solemne est Patribus sic asserere Deo 
immortalitatem, ut cetera ex natura sua, subsint 
interitui, nisi Dei munere immortalitatis participes 
elficiantur. ld ut astruant, hoc utuntur adagio, Ec 
uc initiun habwere, necessario finem Rabitura. 
fioc docent lren:eus, lib. in, cap. 65j; Epiphanius, 
bseresi 76, p. 940; Cyrillus in Thesauro, assert. 
20, aliique complures, ac frequenter Damascenus 
inculcat, ubi de natura angeli, anima rationalis, 
et coelorum disputat. In Dialogo contra Manichaeos 
exemplum affert corporis, quod ex se non niove- 


apud Platonem, ex quo sumptum est, verba lac 
afferendo, quibus supremus Deus inferiores deos 
alloquitur : Θεοὶ θεῶν, ὧν ἐγὼ Πατήρ τε καὶ &z. 
ιουργὸς, ἀθάνατοι μὲν πάμπαν οὐχ ἐστὲ, ἐπείπερ 
γένεσθε * οὔτε μὴν λυθήσεσθε, τῆς ἐμῆς βονλήσεως 
κρείττονος θανάτου λαχόντες " Dit deorum, quorum 
et Pater ego. sum, et procreator, immortales quidem 
omnino non estis, quia procreati. Haud tamen dis- 
solvemini, hoc ex mea voluntate, que morte poten- 
tíor est, consecuti. Exinde Gazzus ostendit animam 
rationalem (idem de angelis dicendum) suapte ss- 
ture morituram non esse. lile enim, qui ut essent 
largitus est, inquit, animis nostris concessit quoque 
ut semper essent. llladque donum ipsa jam natura 
esi. Habent igitur angeli in seipsis, ut et anima 
rationalis, quo immortales sint, quippe cum ejus- 
modi naturam a rerum auctore sortiti sint. ld 
quod paucis verbis enuntiat Nicephorus CP. loco 


tur, sed extraneo et orbico impellitur motu. Istud p antehac citato : Τῇ φύσει τῇ ἑαυτῶν τὸ ἀνώλεθρον 


porro corpus moveri tandem desinit, nisi novus 
jnotus addatur : £o perinde modo angeli vitali motu 
instructi, cum ad: naturalem exsistentie suc termi- 
*um pertingunt, rursum opificis jussu, vitalem illum 
solum inchoant, subindeque πάλιν ἄρχονται εἶναι, 
xaX ἀναχαινίζονται, iterato esse. incipiunt, et reno- 
vaniur. /Epeas Gazzus, veritus ne hac doctrina 
imiuortalitati auimorum nonnihil detraheretur, 
illud principium, omne quod esse incepit, obnoxium 


xai ἀθάνατον τῇ τοῦ δημιουργήσαντος χέχτηνται 
χάριτι" Ut natura sua nec interitui nec morti subes- 
sent, conditoris rerum gratia nacti sunt. Naturas 
voluntate et arbitrio Dei deflnitas esse, Damasce-- 
nus iníra, cap. 12, declarat, ex communi Patrum 
sententia. 

(49) 'AAJ' ἄγει; λόγου zpogopuxov. Sed sine ulla 
prolati sermonis ope. Nicephorus Constantinopoli- 
tanus locutiones angelorum sic edisserit cap. mox 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. 


Δ11 S. JOANNIS DAMASCENI 812 
creator illorum Deus, qui universa explorate no- A ἀλλήλων τῷ φωτιφμῷ xat τῇ sxáaet, εἴτε πρὸς τὸν 
. vit. SpJendoris modo οἱ gradu differunt; sive pro φωτισμὸν τὴν στάσιν ἔχοντες, ἣ πρὸς τὴν στάσιν 


"splendoris proportione gradum sint consecuti; 

' sive contra pro sedis discrimine splendorem 
perceperint. Alii alios illustrant, ob ordinis vel 
patur? ,prastantiam ὅν. Liquet autem eos qui 
sublimiores sunt, inferioribus lumen ac scientiam 
affundere. 

Angeli rerum humanarum prosides. — Αὰ ex- 
plendam porro .Dei voiuntatejn fartes.et prompti 
$unt, eaque celeritate .preedjti, ut ubi Dei nutus 
jusserit, statim.inveniantur. Gertas etiam. quisque 

.Jerrs partes custodiunt, nationibus et regionibus 
president, prout a summo opifice prafecti sunt: 
res.nosira gubernant, ac nobis opem ferunt; ea 


τοῦ φωτισμοῦ μετέχοντες, xa ἀλλήλους φωτίζοντες, 
διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς τάξεως ἣ φύσεως. Δῆλον δὲ, 
ὡς οἱ ὑπερέχοντες τοῖς ὑποδεδηχόσι μεταδιδόασι 
τοῦ τε φωτισμοῦ, καὶ τῆς γνώσεως. 


Ἰσχυροὶ xai ἕτοιμοι πρὸς τὴν τοῦ θείου θελῆμα 
τος ἐχπλήρωσιν, xal πανταχοῦ εὐθέως εὑρισχόμενοι, 
ἔνθα ἂν fj θεία χελεύσῃ ἐπίνευσις, τάχει φύσεως ᾿" 
xai φυλάττοντες τὰ μέρη τῆς γῆς " xai ἐθνῶν, 
xa τόπων προϊστάμενοι, χαθὼς ὑπὸ τοῦ δημιουρ- 
γοῦ ἐτάχθησαν " xai τὰ xa0' ἡμᾶς οἰχονομοῦντες 
xui βοηθοῦντες ἡμῖν. Πάντως δὲ Ovi χατὰ τὸ 


plane ratione, ut ex divina voluntate et pre- B θεῖον θέλημά τε xat πρόσταγμα ὑπὲρ ἡμᾶς; ὄντες, 


Scripto supra nos μοὶ, Deumque .semper cir- 


cumstent "3, 


Ad malum difficile. moventur. — Sunt quidem ad 
malum sgre.mobiles, non tamen immobiles pror- 
sus : nunc vero. omnino ad illud moveri non pas- 
$uDt, non suapte nalura, sed gratia, eaque con- 


staniia, qua.upico illi.bono adhzrent **. 


Angelorum cibus. —.Deum porro intuentur, ut 


fert captus ipsorum eoque cibo aluntur. 
Nobis superiores exsistuut, ut incorporei, at- 


que a corporea passione immunes ; non tamen ab 
omni prorsus passione liberi sunt, quippe quod 


uni. Deo zroprium sit. 

Apparitiones angeljce. — Transformantur autem 
in quodcunque, Dominus Deus preceperit, atque 
ita se hominibus conspicuos praebent, eisque di- 
vina mysteria aperiunt. 

In celo degunt, unumque hoc munus habent, 
ut Deum laudent, divinamque voluntatem ejus 
exsequantur. 

Angelorum ordines. — Ut autem sanctissimus; 


'! Dionys. De cel. hier. c. 5 ; Greg. Naz. orat. 94. 


δ᾽ Greg. orat. 58. 


ἀςί τε περὶ Θεὸν ὑπάρχοντες. 


Δυσχίνητοι πρὸς τὸ xaxbv, xal οὐκ ἀκἔνητοι " vov 
δὲ χαὶ ἀχίνητοι, οὐ φύσει, ἀλλὰ χάριτι, καὶ τῇ τοῦ 
μόνου ἀγαθοῦ προσεδρείᾳ. 


Ὁρῶντες. θεὸν χατὰ τὸ ἐφιχτὸν αὐτοῖς, καὶ ταύ- 
τὴν τροφὴν Κ ἔχοντες. 

Ὑπὲρ ἡμᾶς ὄντες, ὡς ἀσώματοι, xal παντὸς ou 
ματιχοῦ πάθους ἀπηλλαγμένοι, οὐ μὴν ἀπαθεῖς " 
μόνον γὰρ τὸ Θεῖον ἀπαθές ἐστι. 


Μετασχηματίζονται δὲ πρὸς ὅπερ ἂν ὁ Δεσπό- 
τῆς χελεύσῃ Θεὸς, xal οὕτω τοῖς ἀνθρώποις ἐπι- 
φαίνονται, xai τὰ θεῖα αὐτοῖς ἀποχαλύπτουσι 
μυστήρια. 

"Ev οὐρανῷ διατρίθουσι, xaX ἕν ἔργον ἔχουσιν 
ὑμνεῖν «bv, Θεὸν, xal λειτουργεῖν τῷ θείῳ abtov 
θελήματι. 

Καθὼς δὲ ὁ ἁγιώτατος (52), xal ἱερώτατος 3, xal 


5 Dionys. De col. hier. c. 9 ;; Greg. orat. δέ. 


VARLE LECTIONES. 


j Abest ὅτι in editis 


πολλῆς μὲν τῇ πρωτοδότῳ χύσει" 


: habent codd. omnes. 
Dionysiastrum  exscribit, qui ait, cap. 7 De cel. hierarch. : Καὶ τῆς θείας τροϑῆς ἀναπὰλ 
μιᾶς δὲ τῇ ε 


k Edita et R. 9924 τρυφήν. Verum Noster 
vp£vn * 
στιάϑδεως 


ἀποικχίλτῳ χαὶ ἑνοποιῷ τῆς θεαρχιχῆῇς 


 ἐνότητι "Εἰ divina esca. exsaturati, eaque multiplici quidem , ob emissi [wminis aflurionem, wnica 
sero, propter unitatem illam divini convivii, qu& nedum varietatem admittit, quinimo intime conjungi. 


Deest xai ἱερώτ. in editis. 


NOTE. 
et cum Dionysiastro docet, sic 8 suprema pulchri- D esse affirmant, eo quod Scriptura passim narret, 


tudine angelos sublimiores informari, μὲ alia quo- 
que lumina officiantur , xai ἄλλους φωτίζειν δύνα- 
σθαι ταῖς τοῦ πρώτον φωτὸς ἐπιῤῥοαῖς τε xa δια- 
δόσεσι, aliosque possint illuminare per primi [uminis 
influxiones et communicationes. 
(52) Καθὼς δὲ ὁ ἁγιώτατος. Ut autem sanciis- 
simus, elc. Augustinus in Enchiridio, cap. 8, cou- 
fitetur se ignorare, an qui Virtutes dicuntur ii Ar- 
changeli sint, el quid disteni quatuor ill& vocabula, 
sive Principatus, sive Potestates. Gregorius Nazian- 
genus, orat. 55, practermissis Cherubim et Seraphim, 
slias recenset. Nyssenus, orat. 1 Cont. Eunom. et 
Chrysostomus, liom. ὅ De incomprehens. et in cap. ! 
Epist. ad Coloss., Thronos eosdem ac Cherubim 


Deum super Cherubim insidere. Ex quo vero libri 
Dionysiani admissi sunt; concors theologorum 
fuit sententia, novem esse angelorum ordines, 
quos cum Damasceno nostro sic recensent, Scra- 
him, Cherubim, Thronos, Doininationes, Virtutes, 
otestates, Printiparus, Archangclos, Angelos. 
Quanquam auctor Quaestionum ad Antiochum 


-'Thronos et Cherubinos ante Seraphim ponit. Nec 


abnuit. Dionysiaster, cap. 6 et 7 Cel. μεν. Chry- 
s0stomus etiam Cherubinos superiores esse Sera- 
phinis dixerat : Cur ergo alis suis se tegunt Sera- 
phim? inquit, non solum autem illi, ἀλλὰ xaX al 
τούτων ἀνώτεραι Δυνάμεις, τὰ Χερονδίμ" sea et 
sublimiores ipsis Virtutes, Gherubim? Nicephorus 


873 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. IT. 


87 


θεολογιχώτατός φησι Διονύσιος; ὁ ᾿Αρεοπαγίττς, A εἰ in. theologia prestantissimus vir Dionysius 


πᾶσα ἡ θεολογία, ἤγουν ἡ θεία Γραφὴ, τὰς οὐρα- 
νίους οὐσίας ἐννέα χέκχλτιχε * ταύτας ὁ θεῖος ἱεροότε- 
λεστὴς εἰς τρεῖς ἀφορίζει τρ'αδικὰς διαχοσμήσεις. 
Καὶ πρώτην μὲν εἶναί φησι τὴν περὶ Θεὸν οὖσαν 
ἀεὶ, καὶ προσεχῶς, καὶ ἀμέσως ἡνῶσθαι παραδεῦη- 
μένην, τὴν τῶν ἑξαπτερύγων Σεραφὶμ, xoi τῶν 
πολυομμάτων Χερουδιμ, , xal τῶν ἀγιωτάτων Θρό- 
νων. Δευτέραν δὲ, τὴν τῶν Κυριοτήτων, χαὶ τῶν 
Δυνάμεων, xal τῶν Ἐξουσιῶν τρίτην δὲ xal 
τελευταίαν, τὴν τῶν ᾿Αρχῶν, καὶ ᾿Αρχαγγέλων, καὶ 
᾿Αγγέλων. . 

Τινὲς μὲν οὖν (53) φασιν, ὅτι πρὸ πάϑδης χτίσεως 
ἐνένοντο, ὡς ὁ θεολόγος λέγει Γρηγόριος * « Πρῶτον 
μὲν ἐννοεῖ τὰς ἀγγελιχὰς δυνάμεις χαὶ οὐρανίους, 


Areopagita ait *?, theologia omnis, hoc est Scri- 
ptura sacra, coelestes substantias novem recen- 
suit. Has divinus ille sacrorum magister in tres 
ordines distinxit, quorum primum illum esse di- 
cit, qui Deu: semper circumstat, quemque pro- 
xime, nulloque medio ei cohazrere traditum est : 
nempe senis alis instructorum Serapbim, oculis 
plenorum Cherubim, ac sanctissimorum Throno- 
rum; secundum, Dominationum, Virtutum, et 
Potestatum ; tertium denique ac postremum, Prin- 
cipatuum, Archangelorum, ac Augelorum. - 
158 Angeli quando creati. — Et quidem non- 
nulli eos ante alias res conditas factos esse di- 
cunt; quemadmodum his verbis testatur Grego- 


xal τὸ ἐννόημα ἔργον ἦν. » Ἕτεροι δὲ, ὅτι μετὰ B rius Theologus: « Primum angelicas et celestes vir- 


τὸ γενέσθαι «bv πρῶτον οὐρανόν. Ὅτι δὲ πρὸ τῆς 
ἀνθρώπου πλάσεως, κάντες ὁμολογοῦσιν. Ἐγὼ 
δὲ τῷ Θεολόγῳ σνντίθεμαι. "Ἔπρεπε γὰρ Φρῶ- 
τον τὴν νοερὰν οὐσίαν. xt , καὶ οὕτω τὴν 
αἰσθητὴν, χαὶ τότε μφοτέρων τὸν αὐτὸν ἄν- 
θρωπον. 


Ὅσοι δέ φασι τοὺς ἀγγέλους δημιουργοὺς τῆς 
οἱασδήποτε οὐσίας, οὗτοι στόμα εἰσὶ τοῦ πατρὸς 
αὑτῶν, τοῦ διαβόλου. Κτίσματα vXp ὄντε:, οὐχ εἰσὶ 
δημιουργοί. Πάντων δὲ ποιητῆς, χαὶ προνοητὴς , 
xal συνοχεὺς ὁ Θεός ἐστιν, ὁ μόνος ἄχτιστος, ὁ kv 
ΠὨατρὶ, xoi Υἱῷ, χαὶ ἁγίῳ Πνεύματι ὑμνούμενός «s 
xai δοξαζόμεγος. ' 


ΚΕΦΑΛ, A' [UI]. 
Περὶ διαδόϊλου xal δαιμόνων. 
Ἐχ τούτων τῶν ἀγγελιχῶν δυνάμεων πρωτοστά- 
τῆς (95) τῆς περιγείου τάξεως, χαὶ τῆς yf, τὴν 


δ. Dion. cap. 6 De cel. hier. 


(utes cogitat, ac cogitatio illa opus exstitit 55. » 
Alii post primum celum conditum eos creatos 
malunt. Quod enim ante hominis formationem, 
apud omnes constat. Eco vero in Gregorii Theo- 
logi sententiam manibus ac pedibus co. Decebat 
enim primum creari intelligentem naturam, deinde 
eensibilem, atque ità demum hominem ex .utra- 
que constantem. 

Creatores angeli non. sunt, contra Gnosticos. — 
Quotquot autem sunt, qui substantiam ullam, qux- 
cunque tandem illa sit, ab angelis creatam eske 
contendunt, horum ore diabolus loquitur. Cuim 
enin creature sint, rerum minime conditores 
sunt. Universorum vero opifex, provisorque, ac 
conservator Deus est; qui solus increatus exsi- 
etens, in. Patre, et Filio et Spiritu sancto laudatur 
3c gloriticatur. 

CAP. IV. 
De diabolo et demonibus. 

Daemones ex. ordine angelorum infimo. Malum et 
tenebrae privationes, contra Manicheos. — Ἐκ his 


δὲ Greg. Theol. orat. 2. 


NOTA. 


CP. diserte, de Cherubim, scribit, ἃ τὴν 'πκρωτίστην 
πε γαὶ πρησεχῇ θεῷ, τῶν μαχαρίων καὶ ὑπεῤρουρα- 
viov διαχόσμων διέλαχε παρὰ Θεοῦ τάξιν τε, xal 
ἀποχλήρωσιν" Que omniwa ργίπηι, Deoque pro- 
rimum er bealis celestibus, 4e ordinibus gradum et 
soriem nacta sunt. 

(53) Ttvéc μὲν οὖν. Et quidem nonnulli eos, etc. 
Ad h:ec verba scholiam istud reperi in Reg. cod. 
9421 : Ἰστέον δὲ ὅτι ὁ ἅγιος Ἐπιφάνιος ἐν τῷ ῥ᾽ 
βιδλίῳ τῶν Πανγαρίων ταῦτά φησι περὶ τῆς δημίοθρ- 
γίας τῶν ἀγγέλων, ὅτι ἐν «ἢ α' ἡμέρᾳ, καὶ οὗτοι 
ἐχτίσθησαν, ὅταν ὁ οὐρανὸς, καὶ 8 Th καὶ τὸ φῶς. 
Ταῦτα δὲ λέγει, φέρων ἀπόδειξιν τῷ παρὰ Θεοῦ πρὸς 
τὸν Ἰὼδ εἰρημένον, Ὅτι ὅτε ἐποί᾽σας τὸ φῶς, πάν- 
τες οἱ ἄγγελοι ἥνεσάν pe χαὶ ὅτι εἰ πρὸ οὐρανοῦ 
καὶ τῆς γῆς ἐχτέσθησαν, χαθώς τινες εἶπον, οὐχ ἂν 
ἐν ἀρχῇ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ποιῆσαι τὸν Θεὸν 
διεμαρτύρατο: Hoc aulem nosse oporlet, sanctum 
Epiphanium libro 11 Panariorum , hec de angelo- 
fum creatione asserere, ipsos priwa die creatos esse, 
cum calum et terra et lumen coudereutur. Istec vero 
probat ex his verbis Dei Jobum sic alloquentis : 
« (ando (umen edebam , omnes. angeli me landa- 
bant. » Si ante celum terramque [acti essent , wt 


ParROL. Gn. XCIY. 


quidam direrunt, nunquam Scriptura testaretur. in 
principio Deum fecisse celum et terram. Ita quidetn 
Epiphanius disputat h:er. 65, n. 4 et 5, cui Theo- 
doretus astipulatur, quast. 5 in Gen. Basilius vero 
liom. 1 JJex. et Chrysostomus, bom. 92 in Gen.; 


D tum etiam Joannes Scyth. in cap. 9 De div. nom. 


pro altera militant, quam propter Nazianzeni sui 
auctoritatem Noster amplexus est. Quanquam 
Gennadius CP. in catenis mss. in Genesim, hanc 
ex Platonis commentis derivatam asserit, Πλάτωνος 
ἐμοὶ δοχεῖ τοῖς μύθοις ἐξαχολουθήσαντες, ὃς mpt- 
σδύτερα τῶν αἰσθητῶν εἶναί qot τὰ νοητὰ χαὶ Ao 
γιχὰ, τοσοῦτον ὅσον ἐστὶν αὐτών τιμιώτερα, ul vide- 
tur fabulas Platonis secuti sunt, qui intelligibilia et 
rationalia antiquiora sensibilibus esse ait, quanto ἡ 
iisdem prastantiora. sunt. Nonnulla subdit auctor 
adversus priscos hazreticos, qui mundum ab auge- 
lis factum fuisse effutierunt. 

(54) Πρωτοστάτης. Terrestris. ordinis princeps. 
Nyssenum Noster exscribit, in Catechesi docen- 
tem, disbolum cjusque socios ex illis angelis 
fuisse, quibus inferioris orbis cura mandata erat. 
Hlc veterum conjectatio fuit, puta Athenagort 
Methodii, quibus Chrysoskemvs, Wow, à SVYEWM. 


23 


8:5 


S. JOANNIS DAMASCENI 


876 


angelicis virtutibus, terrestris ordinis princeps, A φυλαχὴν ἐγχειρισθεὶς παρὰ θεοῦ, οὐ φύσει πονηρὸς 


cui custodiende terra cura ἃ Deo commissa 
fuerat, non natura inalus conditus, sed cum-bo- 
nus esset, bonique causa factus essel, alque ejus- 
modi, ub ne minimum malitie vestigium ex Crea- 
tore in co exstaret, splendorem illum ac honorein, 
quem Creatoris beneficio consecutus erat, non 
ferens, libera voluntate, ex οὐ quod nalura cou- 
sentancum est, in id quod est contra naturam, 
jmmutatus est, atque adversus 159 opificem 
suum Deum rebellationig ergo se extulit, ac pri- 
mus a bono discedens, malus evasit ". Neque 
enim quidquam aliud »alum.est, nisi boni pri- 
vatio ; liaud secus ac tenebre nihil aliud sunt nisi 
luminis absentia, Bonum quippe, spirituale lu- 
men est : velut. econtra palum, spirituales tene- 
bre..Lux ergo a Creatore conditus, bonusque 
factus (vidit enim Deus. cuncta. que fecerat ,. et 


erant valde bona 58), libera voluntate tenebra fa--. 


clus est. Una porro cum ipso avulsa est, seque 
ruine ejus comitem adjuuxit, innumerabilis sub- 


γεγονὼς, ἀλλὰ ἀγαθὸς ὧν, καὶ ἐπ’ ἀγαθῷ γενόμενος, 
χαὶ μηδόλως ἐν ἑαυτῷ παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ xaxíac 
ἐσχηχὼς ἴχνος, μὴ ἐνέγχας τόν τε φωτισμὸν, τήν τε 
τιμὴν, ἣν αὐτῷ ὁ Δημιουργὸς ἐδωρήσατο ", αὐτεξ.- 
ουσίῳ προαιρέσει ἐτράπη Ex τοῦ χατὰ φύσιν εἰς τὸ 
παρὰ φύσιν, xal ἐπέρθη (53) κατὰ τοῦ πεποιηχότος 
αὐτὸ Θεοῦ, ἀντᾶραι αὐτῷ βουληθείς * χαὶ πρῶτος 
ἀποστὰς τοῦ ἀγαθοῦ ἐν τῷ χακῷ ἐγένετο. Οὐδὲ γὰρ 
ἕτερόν ἐστι τὸ xaxbv , εἰ μὴ τοῦ ἀγαθοῦ στέρησις" 
ὥσπερ xai τὸ σχότος φωτός ἐστι στέρησις “ tb γὰρ 
ἀγαθὸν φῶς ἐστι νοητόν * ὁμοίως χαὶ τὸ χαχὸν, axó- 
τος ἐστὶ νοητόν. Φῶς οὖν χτισθεὶς ὑπὸ τοῦ Δημιουρ- 
γοῦ, καὶ ἀγαθὸς γεγονώς " χαὶ γὰρ εἶδεν ὁ Θεὸς 
πάντα ὅσα ἐποίησε, καὶ ἰδοὺ xaJà Alar: αὐτεξ- 


D ουσίῳ θελήματι σκότος ἐγένετο. Συναπεσπάσθη ξὲ, 


xat ἠχολούθησεν αὐτῷ, xal συνέπεσε πλῆθος ἄἅπει- 

pov τῶν ὑπ᾽ αὐτῷ τεταγμένων ἀγγέλων. Tr; αὐτῖς 

«otyapouy (56) φύσεως τοῖς ἀγγέλοις ὑπάςγοτες, 
χαχοὶ γεγόνασι" τὴν προαίρεσιν ὀχουσίως tx τοὺ 
ἀγαθοῦ πρὸς τὸ καχὸν ἐχχλίναντες. 


jectorum ipsi angelorum multitudo. Cum itaque ejusdem ac reliqui angeli naturz essent, electione 
propria mali facti sunt, suapte sponte a bono ad malum inflesi **. 


δ΄ Greg. Nyss. Orat. catech. cap. 6. 


€ Gen. 1, δ᾽. ' Quast. ad Antioch. qusest. 10. 


XARIA LECTIONES. 


ἃ ἢ 1986 ἐχαρίσατο. 


NOTE. 


a4 Ephes. 4ssentilur : quinimo — addit illum, 
eliam post. rebellionem, μὴ μεταπεπτωχέναι τῆς 
ἀρχῆς, principatu eorum qug sub calo sunt, non 
excidisse. Paulum quippe eum vocure Principem 
potestatis aeris hujus. Sic censet. Theodoretus. in 
hunc Apostoli locum, et in. Epitome divin. dogm.; 
itemque Scythopol. in cap. 2 De cel. hier. Cyrillus 
Hieros. archangelum eum fuisse putat, Athana- 
sius, epist, ad Serap. quem Cyrillus alter secutus 
ea lib. 1 *Glaphyr. ex summo Cherubiuorum gradu 
lapsum asscrit, propter Ezechielis prophetiam, 
qua juxta omnium fere Patrum consensum , sub 
nomine regis Tyrii diaboli casus. enarratur. lilie 
siquidem semel iterumque appellatur Cherub ex- 
tentus. Ἰὰς spectasse Nazianzenus videtur in car- 
minibus, ubi eum vocat πριύτιστον ἑωσφόρον. Pri- 
mum omnium Luciferum in. sublime elatun. Ab his 
non valde discrepat sanctius Thomas, ubi docet 
illum apostatam e supremo ordine, Seraphinorum 
nempe, cecidisse, plures vero ex aliis ordinibus 
secum traxisse. 

(35) Kal ἐπήρθη. Atque adversus opificem suum. 
Velercs illos omitto qui stupri crimen d:enionibus 
ipsis impegerunt. Irenzus, lib. 1v, cap. 48, diabo- 
Juin a Deo defecisse ait, ex quo zelavit plasma Dei 
(hominem puta), et inimicum illum facere aggressus 


est. Hoc ipsum Gregorius Nyssenus approbat in 


Uratione catechetica, Auctor Quaestionum ad An- 
tiochum, «quast. 10, commentum exsufflat quorum - 
dam, qui diabolum lapsum e coelis garriebant, quod 
adorare Adamum noluerat. Alterum scilicet paulo 
velustiorem exscribebat, qui vulgo Anastasius 
nuncupatur, Quastione porro 126 editionis Gretser. 
hujus fabulz auctores fuisse dicuntur cum Graci, 
tum Arabes. Enimvero Mohammedes ,  surat. 2, 
ijdem scribit; quod eum a Judais accepisse Ludo- 
vicus Maraccius probat in suis ad hunc Alcoram 
jocum adnotationibus, Noster docet diabolum in- 


" surrexisse contra Deum, quod ex communiori 


Patrum sententia intelligendum venit, ut ille vo- 


luerit essc similis Altissimo. Nam in hunc sensum 
cap. xiv lsaix allegorice interpretantur. Quocirca 


"Cyrillus Alex. : Ἐφαντάσθη, inquit, δύνασθαι τὸ 


ποιηθὲν εἰς τὴν τοῦ Ποιήσαντος ἀναθῆναι φύσιν In 
animum induxit rem creatam ad Conditoris naturam 
erehi posse. Speravit (inquit Theologus carm. e 
substantia) μεγάλοιο Θεοῦ βασιληΐδα τιμήν, magni 
Dei regios honores; sel cum Deus fieri vellet, 
totus est in tenebras conversus, ὅλον oxózog ἀντὶ 
θέοιο. Sic quoque Damascenus Dialogo conira Ma- 
nicheos, Libere diabolus immutatus est, inquit, 
quippe qui rem magnam concupivit : at non recte; 
μέγα γὰρ τὸ εἶναι Θεόν *. vam magna res est Deum 
esse : mala vero illi qui Deus non sit, iugratum esse 
Conditori, et ullra nature suc terminos extolli, xai 
θέλειν εἶναι ὃ γενέσθαι ἀδύνατον, velleque id. esse, 
quod fieri possibile non sit. Ceterum sanctus 'Tho- 
inas negat diabolum omuvigenaim similitudinem Dei 
alfeciasse, quam certo nosset obtineri non posse : 
noluit igitur supremo rerum Domino obediendo 
subjici. 

Quae subjungit auctor de daemonum neaturá, 
Manichzos recta feriunt, affirmantes diabolum esse 
pessimum materie genium, summum maluu, ma- 
lorum omnium causam, tenebras subsistentes e! 
wlernas, qui ex sese demones, ceu virtutes pro-1 
prias, emiserit, quibus Deum, sive summum bo- 
num, lacesseret. Hos Dionysiaster egregie confutat 
cap. ὁ De divin. nem., ex quo liec omnia mutuatum'! 
esse Üamascenmn arbitror, quibua plura reperies] 
in Dialogo centra Manichaos. 

(56) Τῆς αὐτῆς τοιγαροῦν. Cum itaque ejus- 
dem nalurg& sint ac angeli. loc. ex mox dictis 
consequitur , asseriturque a  probatioribus Ec- 
clesie inagistris. Justinus vero Martyr, Athena- 
goras, aliique velustiores , ut erant Platonicee 
Sectze placitis imbuti, delinierunt daemones, nedum 
angelos illos esse, quos cum fi'iabus hominum con- 
suetudinem stupri habuisse arbitrabantur, 
etiam animas gigantum illorum qui ex eis procreati 


819 
CAP. V. 
De visibili creatura. 
lose Deus noster, qui trinus unusque celebra- 
tur, celum. fecit. et terram. et omnia quc in eis 
sunt δ - cuncta nimirum ex nihilo producens ; par- 
tim quidem ex non suljecta materia, ut coelum, 
terram, aerem, ignem, aquam ; partim ex hisce 
ab eo creatis elementis, velut animantia, stirpes, 
semina. lHEec enim ex terra et aqua, acre et. igne 
Creatoris jussu condita sunt. 


CAP. VI. 
De colo. 

Colum est visibilium — invisibiliumque rerum 
ambitus. lilius enim amplexu, tum intellectuales 
virtutes, tum o;nnia sensibilia clauduntur ct cir- 
cumscribuntur. Solum aüfem supremum Numen 
circumscriptionis expers cest, ommia implens, 
omnia complectens, omnia circumscribens, uli- 
pote omnia exsuperans, omniumque auctor exsi- 
stens. 

De natura coli opiniones. — Quoniam igitar coe- 
lum Scriptura dicit, et caelum coeli *, οἱ ccelos 
celorum *', seque Paulus ait esse raptum usque 
ad tertium coelum **-** ; dicimus, nos in universi 
creatione ccelum illud fuisse conditum accepisse, 
«uod externi philosophi, Moysis sibi placita *in- 
dicantes, orbem non stellatum vocamt. Pra:terea 
firmamentum Deus celum appellavit 75, quod in 
medio aquarum fieri jussit; atque ita collocavit, 
ut aquas quee sunt supra firmamentum, ab iis quee 
sunt sub firmamento, divideret. Hujus porro na- 
turam divinus Basilius **, instar fumi tenuem ac 
subtilem esse ait, ex Scriptura divina edoctus "*. 
Alii autem aqueum, ut, quod in medio aquarum 
posita sit: alii ex quatuor elementis conflatum 
docent : alii denique quintum quoddam corpus, 
diversum ab his quatuor 173. 

Colum figure spherice. — Porro quidam celum 


5 Psal, cx,v, 6. ** Psal. cxuj, 16. 9" Peal. cxzvir, Δ. 59:5? II Cor. xv, 2. 


in Hexaemeron. 715 188, x1, 22. 723 Basil. loc. cit. 


S. JOANNIS DAMASCENI 


880 

ΚΈΦΑΛ. E' [1ΘΊ. 

Περὶ χτίσεως ὁρατῆς. 

Αὐτὸς ὁ Θεὸς: ἡμῶν, ὁ ἐν τρ'ἀδι χαὶ μονάξι δοξο- 
λογούμενος, ἐποίησε τὸν οὐρανὸν, xal τὴν qur 
xai πάγτα τὰ ἐν αὐτοῖς, Ex τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ 
elvat παραγαγὼν τὰ σύμπαντα" τὰ piv, οὐχ ix 
προῦποχειμένης ὕλης" οἷον οὐρανὸν, γῖν, ἀέρα, 
πῦρ, ὕδωρ τὰ δὲ, Ex τούτων τῶν ὑπ᾽ αὑτοῦ γεγονό- 
των οἷον, ζῶα, φυτὰ, σπέρματα. Ταῦτα γὰρ ix 
Υῦς, xal ὕδατος, ἀέρο; τε, χαὶ πυρὸς, τῷ τοῦ Jr- 
μιουργοῦ προστάγματι γεγόνασιν. 

KETAA, ᾧ [Κ΄]. 
Περὶ οὐραγοῦ. 

Οὐρανός ἐστι περιοχὴ ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων χτ'- 
σμάτων. Ἐντὸς vào αὐτοῦ a? τε vozpat τῶν ἀγγέλων 
δυνάμεις, xal πάντα τὰ αἰσθητὰ πεοιχλείονται χαὶ 
πιριορίζονται. Μόνον δὲ τὸ Θεῖον ἀπερίγραπτέν ἐστι, 
πάντα πληροῦν, xai πάντα περιέχον, xal πάντα 
περιορίζον, ὡς ὑπὲρ πάντα ὃν, xax πάντα δημιουρ- 
γῆσαν. 


Ἐπεὶ τοίνυν (58) οὐρανὸν ἡ Γραφῇ φῆσι, καὶ οὖ- 
ρανὸν τοῦ οὐρανοῦ, χαὶ οὐρανοὺς οὐρανῶν, καὶ ἕως 
τρίτου οὐρανοῦ ὁ μαχάριος Παῦλος ἡρπάχθαι φησὶ, 
λέγομεν, ὅτι ἐν τῇ τοῦ παντὸς χοσμογενείᾳ, οὐρανοῦ 
ποίησιν παρελάδομεν, ὃν οἱ ἔξω σοφοὶ ἄναστρον 
σραϊράν φασ!:, τὰ Μωῦσέως σφετεριτάμενοι δύγμα- 
τα. Ἔτι δὲ χαὶ τὸ στερέωμα ἐχάλεσεν ὁ Θεὸς οὐρα- 
νὸν, ὄν ἐν μέσῳ τοῦ ὕδατος γενέσθαι προσέταξεν, 
τάξας αὐτὸν διαχωρίξειν ἀναμέσην τοῦ ὕδατος, τοῦ 
ἐπάνω τοῦ στερεώματος, καὶ ἀναμέσον τοῦ ὕδατος 
τοῦ ὑποχάτω τοῦ στερεώματος. Τούτου τὴν φύσιν ὁ 
θεῖος Βασίλειος λεπτὴν φησιν, ὡσεὶ χαπνὸν, ἐχ τῆς 
θείας μεμυημένος Γραφῆς. Ἕτεροι δὲ ὑδατώδη, ὡς 
ἐν μέσῳ ὑδάτων γενομένην * ἄλλοι Ex τῶν τεσσάρων 
στοιχείων " ἄλλοι πέμπτον σῶμα (59), xaX ἕτερον 
παρὰ τὰ τέσσαρα. 


Τινὲς μὲν οὖν ἐδόξασαν (60) ἐν χύχλῳ τὸ πᾶν περι- 


' Gen. 1, 8. ** Hom. 4 


NOTE. 


(58) ᾿Επεὶ τοίνυν. Quoniam igitur. celum, eic. 
Tres tantum coelos esse, aerem scilicet, lirinamen- 
tum, etsphieram in qua nulla sunt astra, hic in- 
culcat Damascenus. Nam cavebant Patres ne celo- 
ram numerum augendo, quoquo modo Gnosticis 
faverent, quorem alii septem coelos a totidem vir- 
tutibus conditos, ali! plures, alii 965 numerabant. 
Quamobrem Chrysostomus hom. 4 in Genesim, 
unum tantum colum ponit; duos Theodoretus, 

uorum alterum ab initio cuni terra productum 
uerit, allerum post divisionem aquaruni ab aquis, 
quod firmamentum appellatur. Basilius vcro tres 
esse probat hom. 5 in Hexaem. oh raptum Pauli in 
tertium coelum. 

(59) "AA.1o. δὲ πέμπτον σῶμα. Alii denique 
quintum corpus. lli sunt. Peripatetici, qui celestes 
orbes a corruptione immunes censuerunt, nihilque 
adeo commune habere cum quatuor elementis. 
Aristoteles, inquit Nemesius, cap. 5, quintum cor- 
pus inducit, celeste et volubile, quod celum e qua- 
(tor elementis conflatum 6486 nolit. Appellat auem 


volubile quintum illum corpus,quod in orbem circum 
terram feratur, τοῦ Πλάτωνος διαῤῥήδην φάσχοντος 
ix πυρὸς xai γῆς αὐτὸν συνεστάναι, cum βέαιο di- 
cat ex igne el terra celum constare. Paucis explicat 
Emesz epi&copus quid philosophum moverit, «t 
quintum hoc corporis genus induceret; eo quod 
nempe elementa sursum deorsumque moveri apt- 
nala sint, coelum vero et sidera orbico motu eiean 
tur. Aristotelis sententia eatenus Patribus displi 
cuit, quatenus quintum istud elementum loco cor- 
poris esse Deo censeret : verum seujoto errore 
S. Thomas contendit caelestia corpora alterius esse 
nature ab iis quae ex quatuor elementis concreta 
sunt. Neutri parti favere setestatur Nyssenus libro 
in [lexaem., uti nec Damascenus. 

(50) Twéc μέν οὖν ἐδόξασαν. Porro quidam 
celum, etc. Systema mundi, ut. ab Aristotele εἰ 
Ptolemao traditum fuit, Noster primum explicat, 
uím deinde opinionem gravissimorum auctorum 
illud explodentium. 1n his priioas apud Gr:zcos 
tenet Chrysostomus, qui mundum hemispherii 


883 


S. JOANNIS DAMASCENI 


884 


distare astruunt. Ab inferioribus autem obli- A αἴσθησιν ἐπεὶ κατὰ τὸν τῆς ἀχολουθίας λόγον, παν- 


quisque partibus dico, quantum aad sensus nostri 
judicium attinet. Naim alioqui, ut ex dictis sequi- 
tur, caelum undique superiorem locum, terra in- 
feriorem obtinet. Aiunt $nsuper celum orbicula- 
tim terram cingere, secumque rapidissimo motu 
solem, ac iunam, et stellas cireumferre; cumque 
$s0l supra terram est, illic diem esse; cum vero 
sub terra, noctem.- Rursusque, cum subtus rerram 
80] subierit, hic noctem, illie diem esse. 

Colum quibus probari videntur non esse unde- 
quaque rotundum. — Alii dimidia tantum parte 
&pberice figure coelum esse sihi finxerunt, his 
divinilequi Davidis verbis 199. in eam opinionem 
adducti : Eztendens celum sicut pellem "*; quo qui- 
dem vocabulo tentorium significatur ; beati item 
Iaiz : Qui statuit, cfe gelut. (ornic.m '* 'Tum 
eiiam quia, cum sol et lun et stella occidunt, 
terram ab occasu aquilonem versus in orbem per- 
agrant, atque ita rursus ad ortum veniunt 18, 
Cseterum quoquo modo hzc se habeant, omnia 
divino jussu facta et stabilita sunt, divinamque 
voluntatem et consilium pro (irmissimo funda- 
mento babent. Nam ipse dixit, et facia sunt : ipse 
smandavil etcreata sunt, Statuit ea in &leruum et insa- 
culum seculi, preceptum posuit, et nonprateribü 17, 

Cali tres. —ltaque. celum. cceli, primum illud 
ccelum est firmamento superius 15. Ita duos. jam 
eclos habes : nam firmamentum quoque caeli uo- 
mine. Deus appellavit '*. Deinde familiare est 


Scripturz aerem etiam callum nuncupare; quod. 


videlicet sursum cernatur. Ait enim, Benedicite, 
emnes volucres celi **, hoc est aeris. Aer quippe 
avium regio est, non coelum. En celos tres, quos 
divinus dixit Apostolus *'. Quod si septem illos 
orbes septem esse celos interpretari libeat, nihil 
hoc veram doctrinam labefactabit.. Quin ex usu 
quoque est Hebraice lingue, celum plurali nu- 
mero celos vocare. Àc proinde celum coli dicere 
volens, celos caelorum dixit ; quo celum cali si- 
gnificatur **, quod firmamento superius est, aquae 
item qua super colos sunt, sive aerem et firma- 
mentum; vel septem firmamenti orbes, vel deni- 
que ipsum firmamentum, quod de more llebraicz 
linguze ccelorum nomine plurali voce nuncupatur, 
intelligit. 

Celi natura. corruptibiles. — Jam vero, cum om- 


Τὸ Psal. cim, 5. 7*]sa. x1, 22. ** Chrysost. hom. 14 et 17, ad Hebr. "' Psal. cxcvin, 5, 6, 
** Dan. ri, $9. 


Nyss. De opif. hom. τὸ Gen. 1, 8. 


ταχόθεν τὸν ἄνω τόπον ὁ οὐρανὸς ἐπέχει, xal d vq 
τὸν χάτω. Καί φασι τὸν οὐρανὸν σφαιροειδῶς χυ- 
χλοῦν τὴν γῆν, xal συμπεριφέρειν τῇ ὀξυτάτῃ χι- 
νήσει αὐτοῦ, ἣλιόν τε καὶ σελήνην, xol τοὺς ἀστέ- 
ρας, καὶ ὑπὲρ γῆν ὄντος ἡλίου, ἡμέραν γίνεσθαι 
ἐνταῦθα’ ὑπὸ δὲ τὴν γῆν, νύχτα. Ὑπὸ δὲ γὴν 
χατιόντος ἡλίου, ἐνταῦθα μὲν νύχτα, ἐχεῖ δὲ ἡμέ- 
ραν. 


Ἕτεροι δὲ ἡμισφαίριον τὸν οὐρανὸν ἐφαντάσθη- 
σαν, Ex τοῦ τὸν θεηγόρον Aa615 λέγειν " 'O ἐκτείγων 
τὸν obparóy ὡσεὶ δέῤῥιν', ὅπερ δηλοῖ τὴν σχηνήν᾽" 
xaX τὸν μαχάριον Ἡσαΐαν Ὃ στήσας τὸν οὐρανὸν 
ὡς καμάραν. Καὶ ὅτι δύνων, ὅ τε ἥλιος, xal ἡ σε- 


B λήνη, καὶ τὰ ἄστρα, χυχλοῖ τὴν γ7ῖν ἀπὸ δύσεως 


ἐπὶ βοῤῥᾶν, καὶ οὕτω πάλιν ἐπὶ τὴν ἀνατολὴν ἀφ- 
ιχνεῖται. Ὅμως, εἴτε οὕτως, εἴτε ἐχείνως, ἅπαντα 

τῷ θείῳ προστάγματι γέγονέ τε, xaX ἔδρασταιο, 

xal τὸ θεῖον θέλημά τε xai βούλημα θεμέξ)λον 

ἀσάλευτον χέχτηται. Αὐτὸς γὰρ εἶπα, καὶ ἐγεν - 
θησαν αὐτὸς ἐγετείλατο᾽, καὶ ἐκιείσθησαν. 
"Ectnctv αὑτὰ εἷς τὸν αἰῶνω, xal εἰς τὸν 
αἰῶνα τοῦ αἰῶγος" πρόσταγμα ἔθετο, καὶ οὐ 
παρελεύσεται. M 


Ἔστι μὲν οὖν οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ. ὁ πρῶτος ob- 
ρανὸς, ἐπάνω ὑπάρχων τοῦ στερεύματος. ᾿Ιδοὺ δύο 
οὐρανοί" xai τὸ στερέωμα γὰρ ἐχάλεσεν ὁ Θεὸς 


C οὐρανόν. Σύνηθες δὲ τῇ θείᾳ Γραφῇ, καὶ τὸν ἀέρα 


οὐρανὸν χαλεῖν, διὰ τὸ ὁρᾶσθαι ἄνω. Εὐ.1ογεῖτε γὰρ, 
φησὶ, πάντα τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ποῦ ἀέρος 
λέγων. Ὃ ἀὴρ γὰρ τῶν πετεινῶν ἐστι πορεία, xal 
οὐχ ὁ οὐρανός. Ἰδοὺ τρεῖς οὐρανοὶ, οὗς ὁ θεῖος ἔφη 
᾿Απόστολος. El δὲ xal τὰς ἑπτὰ. ζώνας, Ert οὐὖ- 
ρανοὺς ἐχλαδεῖν θελήσειας, οὐδὲν τῷ λόγῳ τῆς 
ἀληθείας λυμαίνεται. Σύνηθες δὲ χαὶ τῇ Ἑ δραῖδι 
φωνῇ τὸν οὐρανὸν πληθυντιχῶς χαλεῖν οὐρανούς. 
Οὐρανὸν οὖν οὐρανοῦ βουλομένη εἰπεῖν, οὐρανοὺς 
οὐρανῶν ἔφησεν P * ὅπερ δηλοῖ οὐρανὸν οὐρανοῦ, τὸν 
ἐπάνω τοῦ στερεώματος, xal τὰ ὕδατα δὲ τὰ ἐπάνω 
τῶν οὐρανῶν, fj τοῦ ἀέρος καὶ τοῦ στερεώματος f| 
τῶν ἑπτὰ ζωνῶν τοῦ στερεώματος, ἣ τοῦ στερεώ- 
ματος, τῇ συνηθείᾳ τῆς '"E6patéog πληθυντιχῶς, 


Ὁ οὐρανῶν, ὀνομαζομένου. 


Ηάντα μὲν οὖν (601) τὰ χατὰ γένεσιν ὑπόχειπι 


18 Greg. 


*! If Cor. xr, 9. ** Psal. exivit, 14. 


VARLE LECTIONES. 


* R. 2427 ἵδρυται. P R. Egn. 


NOTAE. 


61) Πάντα μὲν οὖν. Jam vero omnia que ortum 
habuerunt, etc. Caelum corruptioni obnoxium esse 
negant Aristotelicz sect» patroni; quia qualitates 
jillas non admittit, quibus cum elementa inter se 
pugnant. lrenzus vero, lib. 1v, eap. 6, aliique Pa- 
tres colos esse corrumpendos asserunt, propter 
Scripturam dicentem, fore ut, celi transeant, ut 
sicul. bestimentum velerascaM, ac. pereant. Basilius, 


Hom. in Hexaem. eamdem ac Noster rationem 
addit, cur coli sint interituri. Τὰ ἀπὸ χ vou 
ἀρξάμενα, πᾶσα ἀνάγχη xal kv χρόνῳ συντελεσθῆ- 
vat, inquit: Que a tempore initium habent, finem 

habeant prorsus necessum est. Nam si tem- 
porale principium habent, de fine neutiquam dubi- 
taveris. Quocirca deridet mathematicos, quod post 


assiduas speculationes suas nihil de immutatione 


- 4 m 


ἀτελεύτητον διὸ καὶ εἴρηται" Αὐτοὶ ἀπολοῦνται, 
σὺ δὲ διαμένεις " ὅμως οὐκ εἰς τὸ παντελὲς ἀφανι- 
σθήσονται οἱ οὐρανοί - Παλαιωθήσονται μὲν γὰρ, 
καὶ ὡσεὶ περιδόλαιον εἰλιγήσονται, καὶ ἀλλαγή- 
σονται καὶ ἔσται οὐρανὸς καινὸς, καὶ γῆ xai. 


αἰσθητοῖς ἀχουομένην ἀφιέντος, ἀλλ᾽ Ex τοῦ οἰχείου 
X9 δύναμιν ἡμῖν παρ- 
«νοοῦντας, τὸν Ποιητὴν, 


[ΚΑΊ. 

ἠρων, ἡλίου" τε, κἀὶ 
ἑστέρων. . 
στοιχείων ἐστὶ, κοῦφόν 
λοιπῶν, καυστιχόν τε 
τῇ ἡμέρᾳ ὑπὴ τοῦ Δη- 
θεία Γραφή " Καὶ εἶπεν 
ταὶ ἐγένετο ρῶς. Οὐχ 


hom. οἱ 5. in lex. "' Just. quist. 


X, Psal. xcv, 5. 


LIB. IT. , - ph 
ortum habnerurt, jnxta nature seriem 
lioni obnoxia sint κ᾿; tum ipsi quaque ctl, 
| divino munere et gratia contineantur ei 
conserventur **. Solus autem Deus. euapte natura. 
principio et fine caret **: quamobrem etiam d 
eium est : Ipsi peribent, tu. autem. permanebis 
Quanquam non prorsus interibunt cceli. Vetera- 
scent enim, δἰ sicut operiorium convolventur, et 





Dei **; non quod ejusmodi vocem mitlant, qux 
eorporels auribus pereiplatur : sed qnod amplitu- 
dine sua Opiffcis poten declarent, quorum 
inspecta pulehritudine; Conditorem, tanquam opti- 
mnm artificem laudibus celebramus "*. 
CAP, ὙΠ. un 
De luce, igne, Inminaribus, sole, luna et stellis. 








Ignis elementum. Luz, ipse ignis, sew eller. Te- 
mebrg iuoif privatio, contra Manichaos. -— lgnis 
unwu. est ex quatuor elementis, leve et ceteris 
altius tendens, urendi simul et illuminandi vim 
babens, die primo a Creatore conditum. Ait enim 








“6 Psal. c, 31. δ Apoc. 


* Psal.cxu 3. ** did, ὅ. *! Psal. xvii, 0. 


VARLE. LECTIONES, 


NOT. 


vana tantum tra- D. 


ἡ αἰῶνος. de aliera 

seculi in statum 

mutationem solam 

el figuram, quam- 

. μὰ . transfigurationem, 

appellat, snmpto vocabulo ex Epistola ad Roma- 

108, cujus verba ad hunc modum cita! , μετατχη- 

ματίσει τὸν χόσμον, tranefigurabit, seu re[ormabit 
hunc mundum. 

(62) Μηδεὶς δὲ ἐμψυχωμένους. Nullus. porro 
emlos, εἰς. Gentilium hic praecipuus error fuit, 
exelos et sidera animata esse, qui idcirco ceu to- 
tidem numina colebant. Id Plato docuit in Timeo, 
quem librum Latine Cicero interpretatus est. Idem. 














nt non solum Manichzi ex magorum super- 
5 , verum οἱ Origenes, inter cujus profana 
dogmáta hoc quoque recensent Hieronymus epist. 
ad Avitam, et Justinianus &ugustus in Anathema- 
lismis, quos. quinta- synodus approbavit. Exhinc 
apparet ratio cur Damascenus hoc destrictim pro- 
scripserit, Quod ut prarstaret, nonnulla Scripture 
à eorum quibss Origenes abusus erat 
4 in Ezach. per figuram prosopopieam scrip 
esse admonet; eO prorsus modo quo Augustin 
ipse, lib. n Retraci. c. 2 eadem interpretatus. 
ab; elsi lib. n De gen. ad lit. cap. 17; et in Enc 
cap. 58, pene concesserat solem, lunam.et 
stellas, animis prodita esse, δἰ ad angelorum sa- 
eietatem pertinere. 
















881 


S. JOANNIS DAMASCENI 


888 


diviua Scriptura : Et dizit Deus : Fiat (ux; et [acta A ἕτερόν ἐστι τὸ πῦ;, εἰ μὴ τὸ φῶς, ὥς τινές φασιν. 


est luz **. Neque enim, ut quidam existimant, aliud 
quidquam est ignis, quam lux. Alii autem elemcn- 
tarem hunc iguemaere superiorem esse aiunt, quem 
vocant zthera. Jn principio igitur, hoc cst die primo, 
creavit Deus lucem, qus visibilium omnium crea- 
turarum decus et ornamentum est. Etenim si lucem 
sustuleris, omnia in tenebris jacebunt ignota, ut 
qua: pulchritudinem suam conspicuam reddere non 
possint : Vocavit autem Deus lucem diem : tenebras 
autem vocavit noctem 58, Porro tenebre substantia 
ulla non sunt, sed accidens. Neque enim aliud sunt 
quam lucis absentia. Aer quippe in 8&ya substantia 
jucem non habet **. Quare ipsum hoc quod aer 
jucc careat, Deus vocavit tenebras. Quin ne ipsa 
quidem aeris subsiantia tenebre sunt, sed lucis 
privatio : quod accidens potius quam substantiam 
indicat. Nec vero nox weims vocata est, sed dies : 
ac proinde antiquior dies est, nox poeterior. Diem 
ergo nox sequitur; atque ab unius diei ortu usque 
ad alium diem, dies unus est eum nocte conjunctus. 
est mane dies unus "7. 

, Primi tres dies, cum sol non esset. Lune et stella- 
rwn muqus in. noct. — Et quidem tribus primis 
diebus, luce Dei jussu, tum sese diffundente, tum 
yursus contrahente, dies et nox exstitere **. At die 
quarta feeit Deus luminare majus, nempe solem, 
ut diei praeesset (per ipsum enim dies efflcitur ; 
dies quippe est cum sol supra terram exstat, diei- 
que spatium, cursus ille quem ab ortu ad occasum 


Ἕτεροι δὲ 5b-xocpaxby πῦρ ὑπὲρ ν τὸν ἀέρα φασὶν, 
ὃ χαλοῦτιν αἰθέρα. Ἐν ἀρχῇ μὲν οὖν ἐποίησεν ὁ 
Θεὸς τὸ φῶς, ἤγουν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾷ, χαλλωπισμὸν, 
καὶ χόσμον πάσης τῆς ὁρατῆς χτίσεως. ἼΛφελε γὰρ 
τὸ φῶς, χαὶ πάντα ἐν τῷ σχότει ἀδιάγνωστα μένουσι, 
τὴν οἰχείαν μὴ δυνάμενα εὐπρέπειαν ἐπιδείξασθαι. 
'ExáAscs δὲ ὁ Θεὸς, τὸ μὲν φῶς, ἡμέραν" τὸ δὲ 
σχότος ἐκάλεσε νύκτα. Σκχότος δέ ἔστιν, οὐχ οὐσία 
τις, ἀλλὰ συμδεδηχός " φωτὸς γάρ ἔστι στέρησις. 
Ὁ γὰρ ἀὴρ, οὐκ ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ ἔχει τὸ φῶς. 
Αὐτὸ οὖν τὸ ἐστερῆσθαι τὸν ἀέρα φωτὸς, σχότος 
ἐχάλεσεν ὁ Θεός xol οὐχὶ fj οὐσία τοῦ ἀέρος ἐστὶ 
σχότος, ἀλλ᾽ ἡ τοῦ φωτὸς στέρησις, ὅπερ συμδεθτ,χὸς 
μᾶλλον δηλοῖ, ἥπερ οὐσίαν. Οὐχ ἐχλήθη δὲ mpu ἡ 
νὺξ, ἀλλ' ἡ ἡμέρα " ὥστε πρώτη ἐστὶν ἡμέρα χαὶ 
ἐσχάτη ἡ νύξ. ᾿Αχολουθεῖ οὖν ἡ νὺξ τῇ ἡμέρᾳ xal 
ἀπ' ἀρχῆς τῆς ἡμέρας ἕως τῆς ἄλλης ἡμέρας, ἕν 
νυχθήμερόν ἐστιν" ἔφη γὰρ ἡ Γραφή" Καὶ ἐγέγετο 
ἑσπέρα, καὶ ἐγένετο πρωΐ, ἡμέρα μία. 


Ait enim Scriptura : Et factum est vespere, εἰ [actum 


Ἐν μὲν οὖν ταῖς τρισὶν ἡμέραις ἀναχεομένου, xal 
συστελλομένου τοῦ φωτὸς τῷ θείῳ προστάγματι, ἢ 
τε ἡμέρα, xat ἡ νὺξ ἐγένετο. Τῇ δὲ τετάρτῃ ἐποίησεν 
ὁ θεὸς τὸν φωστῆρα τὸν μέγαν, ἤτοι τὸν ἥλιον, εἰς 
ἀρχὰς καὶ ἐξουσίαν τῆς ἡμέρας ** δι’ αὐτοῦ γὰρ ἡ 
ἡμέρα συνίσταται" ἡμέρα γάρ ἔστιν, ἐν τῷ τὸν 
ἥλιον ὑπὲρ γῆν εἶναι xal διάστημα ἡμέρας ἐστὶν, 
ὁ ἀπὸ ἀνατολῆς μέχρι δύσεως ὑπὲρ γῆν τοῦ ἡλίου 


usque sol supra terram peragit), 164$ atque item δρόμος ᾿ καὶ τὸν φωστῆρα τὸν ἐλάσσω, ἦτοι τὴν σε- 


luminare minus, hoc est lunam, et stellas, ut nocti 
preessent, eique lucem ferrent. Nox porro est cum 
80] iníra terram est : noctisque spatium est cursus 
ille, quem sol ab occasu ad ortum sub terra con- 
fcit. Luna igitur, et stellze constitute sunt, ut 
noetem illustrarent ; nen quod interdiu sub terra 
penitus delitescant (nam tunc quoque stelle in coelo 
super terram sunt), sed quia sel eas, lunamque 
splendoris sui nimia amplitudine operiens, elucere 
non sinit. 

Primigenia [ux luminaribus indita. — Wisce lu- 
minaribus primigeniam lucem summus ille rerum 
Opifex indidit, non quod alterius luminis penuria 
laboraret; sed ne ux illa supervacanea maneret. 
Luiinare siquidem lux ipsa non est, sed lucis 
conceptaculum 33. 


Planete septem. — Inter hzc. autem. luminaria: 


planetas septem recensent, quos contrario ac cc- 
Jum motu volvi dicunt; quocirca planetas, erran- 
tesve stellas, eos appellarunt. Ccelum enim ab oriu 
2d occasum volvi inquiunt; planetas autem ab 


* Gen. 1, ὅ. ** [bid. 5. 
** id, hom. 6 in Iexaem. 


** Basil. liom. 9 in Hexaem. 


λήνην, xaX τοὺς ἀστέρας, εἰς ἀρχὰς xai ἐξουσίαν 
τῆς νυχτὸ;, τοῦ φωτίζειν αὐτήν. Νὺξ δέ ἐστιν, ἐν τῷ 
τὸν ἥλιον ὑπὸ γῆν εἶναι" χαὶ διάστημα νυχτός ἐστιν, 
ἀπὸ δύσεως. μέχρις ἀνατολῆς ὑπὸ γὴν τοῦ ἡλίου δρό- 
μος. Ἢ σελήνη τοίνυν xai οἱ ἀστέρες ἐτάχθησαν 
τὴν νύχτα φωτίζειν, οὐχ ὡς τῇ ἡμέρᾳ πάντοτε ὑπὸ 
γῆν ὄντες * εἰσὶ γὰρ xai ἐν ἡμέρᾳ ἀστέρες ἐν τῷ 
οὐρανῷ ὑπὲρ γῆν ἀλλ᾽ ὁ ἥλιος τούτους ἅμα, χαὶ 
τὴν σελήνην τῇ φαιδροτέρᾳ αἴγλῃ ἀποχρύπτων, 
οὐχ ἐᾷ φαίνεσθαι. 

Toig φωστῆρσι τούτοις τὸ πρωτόχτιστον φῶς ὁ 
Δημιουργὸς ἐναπέθετο, οὐχ ὡς ἀπορῶν ἄλλον φωτὸς, 
ἀλλ᾽ ἵνα μὴ &pybv ἐχεῖνο μείνῃ τὸ φῶς. Φωστὴρ 
γάρ ἔστιν, οὐχ αὐτὸ τὸ φῶς, ἀλλὰ φωτὸς δοχεῖον. 


Ἐχ τούτων τῶν φωστέρων ἑπτὰ πλαγήτας φασί". 
xai λέγουσιν αὑτοὺς ἐναντίαν τοῦ οὐρανοῦ κινεῖσθαι 
χίνησιν * διὸ πλανήτας αὐτοὺς ἐχάλεταν" τὸν μὲν 
γὰρ οὐρανόν φησιν, ἐξ ἀνατολῶν πρὸς δυσμὰς χινεῖ- 
σθαι." τοὺς δὲ πλανήτας Ex δυσμῶν ἐπὶ ἀνατολάς" 


*? Gen, 1, ὅ. 5958 Basil. hom, 2. in lIexaem. 


VARLE LECTIONES, 


* Edita et Regii 07:6, contra auctoris veterumque sententiam, qui ignem: supra aerem statuerunt. 
€ Cod. S. llil., legii octo, Colb. οἱ N. hic et infra ἐξουσίας. 


τὴν ἡμέραν ἔχει, ὡρῶν ιε΄" τὴν δὲ νύκτα πάνυ 
αμιχροτάτην, ὡρῶν ἐννέα διάστημα ἔχουσαν. Καὶ 
lo» χδ' μέχρι μηνὸς 
εἰς τὴν μέσην ἀνατο- 
«τοπωρινὴ τροπὴ τὴν 


'ουσα ψύξεώς τε, xal 


LIB. II. 896 
ad ortum : quos etiam colum rapidiorl suo 
ecum circumferat. Septem porro planetarum 
nt nomina : Luna, Mercurius, Venus, Sol, 
upiter, Saturnus. Tradunt insuper, in uno- 
: celi circulo unum ex septem planeiis- 


, 


᾿ 


, 

, 
incrementum 165 facit. Hujus porro maximus 
dies quindecim horas complectitur : nox quam 
brevissima novem horarum spatio definitur. Atque 
hec quoque a quarto et vicesimo Junii die, ad 
quintum et vicesimum Septembris pertinet. Postea 
sole rursus ad medium ortum regrediente; autum- 


Ἰγρότητος, xa μεσι- D nalis conversio zstivam excipit, media quodammo 


χειμερινῇ τροπῇ, ex 

δὲ τῆς χειμερινῆς τὸ 

τι xal ξηρὰ, χολῆς τε 

iier πάλιν ἰσημερινὴ 

τήν τε ἡμέραν, καὶ 

i αὕτη ἀπὸ Σεπτεμ- 

ὁρίου xv, μέχρι Δεχεμθρίου κε΄. Τοῦ δὲ ἡλίου ἐπὶ 


* Prol. virt, &.— * Dasil, hom. 6 in Hexaem. 


do inter frigms et ealorem, siccitatemque et hu- 
morem, atque inter zstivam et hibernam tempesta- 
tes interjecta; ab zstiva videlicet siccitatem, ab 
hiberna frigedinem habens. Frigida enim et sicca 
est, atramque bilém augere solet. Atque hac rur- 
sus equinoctialis conversio dicitur, ut quie duode- 
eim horarum, tum diem, tum noctem habeat. Pro- 


VARLE LECTIONES. 








* Cod Colb. 475 S. Hil. planetas eod. 
que eorumdem inl generari di 
ρμῆς, κασσιτερος" "Apre, ὑδράργ 





tres, εἰ δ', δημιουργήσας. 


ac edita ordine recenset, sed PAM metalla dipgnto, 
ant : ΩΝ χρυσός * σελήνη, ἄ; 
ἔτη, xax 


γυρος * 
κ᾿ Κρόνος, μόλυδδοςε, ὁ Cod. Colb. 490; Nen 


 —Á 


R21 


S. JOANNIS DAMASCENI 


tenditur autem ea a vicesimo quinto Septembris Α τὴν μιχροτέραν χαὶ χθαμαλωτέραν, ἧτοι τὴν μεσημ- 


ad vicesimum quintum Decembris. Tum 8016 ad 
inferiorem demissioremque, hoc est meridionalem 
ortum, labente, hiemale solstitium ac tempestas 
subit; que frigida et humida est, media inter 
autumnalem et vernam qualitate. Ilec porro bre- 
vissimum diem, novem horarum, longissimam 
noctem, quindecim babet, ac pituitam auget : atque 
a Deceinbris quinto et vicesimo die ad primum et 
vicesjmum usque Martii se porrigit. Sapienter enim 
a rerum Conditore provisum est : ne alioqui a sum- 
mo frigore, aut calore, aut lumiditate, aut sigci- 
tale, ad extreme contrariam qualitatem trans- 
euntes, in graves morbos incidamus. Periculosas 
enim esse repentinas mutationes ratione ipsa do- 
eemur. 

Ad bunc ilaque modurg, sol. quatuor. conversia- 
nes, perque eas annum efficit; dies ilem et noctes 
constituit : dies, inquam, cum exoritur, et supra 
terram exsistiL; noctes, cum terra subit et occidit, 
sideribusque aliis, lunx nimirum et steliis ut illu- 
ceant, concedit. 

Signa duodecim zodiaci.— AiunL etiam duodceim 
in ccelo signa ex astris esse, animalium nominibus 
nuncupata, quz» contra, ac sol, et luna ceterique 
errantes moveantur; per eaque signa septem pla- 
netas transire. Atqui sol quidem in unoquoque 
signo mensem unum perficit, duodecim sigua toti- 
dem mensibus peragrat. llorum porro signorum 
nomina hac sunt, hique eorum menses. 

Aries, mense Martio, die 21 solem excipit. 

Taurus, mense Aprili, die 25. 

Gemini, mense Maio, die 24. 

Cancer, mense Juuio, die 24. 

Leo, mense Julio, die 25. 

Virgo, mense Augusto, die 25. 

" Libra, mense Septeiubri, die 25. 

Scorpius, mense Octobri, die 25. 

Sagitarius, mense Novembri, die 25. 


Capricornus, mense Decembri, die 25. 


Aquarius, mense Januario, die 25. 
Pisces, mense Februario, die 24. 
Lune cursus brevior. — At vero luna, υἱ quee 


C Κριὸξ, 


ὀρινὴν ἀνατολὴν χατιόντος, ἡ χειμερινὴ ἐπιλαμθά- 
vetat τροπὴ, ψυχρά τε χαὶ ὑγρὰ τυγχάνουσα, χαὶ 
μεσιτεύουσα τῇ τε μετοπωρινῇῆ, χαὶ τῇ ἑἐαρινῇ * ἐπ 
μὲν τῆς μετοπωρινῇῆς τὸ Ψυχρὸὴν ἔχουσα, Ex δὲ τῆς 
ἐαρινῆς τὸ ὑγρὸν χεχτημένη. Αὕτη δὲ σμιχροτάτην 
μὲν τὴν ἡμέραν ἔχει, ὡρῶν ἐννέα ὑπάρχουσαν, τὴν 
δὲ νύχτα μεγίστην, ὡρῶν ὑπάρχουσαν πεντεχαίδεκχ᾽ 
φλέγματος ὃὲ αὕτη ὑπάρχει αὐξητιχή * διατείνει δὲ 
xal αὕτη ἀπὸ Δεχεμύρίου χε’ μέχρις xa Μαρτίου. 
Σοφῶς γὰρ ὁ Δημιουργὸς προενοήσατο, ὡς ἂν ut ἐξ 
ἄκρας ψυχρότητος, ἣ θερμότητος, ἣ ὑγρότητος, ἣ 
ξηρότητος, ἐπὶ τὴν ἄχραν ἐναντίαν ἐρχόμενοι ποιό- 
τητα, χαλεποῖς περιπέσωμεν ἀῤῥωστήμασι * σφαλε- 
ρὰς γὰρ. τὰς αἰφνιδίους μεταδολὰς οἷδεν ὁ λόγος. 


Θὕτω μὲν οὖν. ὁ ἥλιος τὰς τροπὰς, xal δι᾿ αὐτῶν 
τὸν ἐνιαυτὸν ἀπεργάζεται, χαὶ τὰς ἡμέρας δὲ, χαὶ 
τὰς νύχτας * τὰς μὲν ἀνατέλλων, καὶ ὁπὲρ γῖν χινός- 
μενος, τὰς δὲ ὑπὸ γὴν δύνων * xaX τοῖς Kies «o- 
στῆρσι, σελήνῃ τε, xal ἀστράσι τὴν φαῦσιν παρα- 
χωρῶν συνίστησι. 

Φασὶ δὲ xal δώδεχα ζώδια ἐξ ἀστέρων εἶναι ἐν 
τῷ obpavip, ἐναντίαν κίνησιν ἔχοντα τῷ τε ἡλίῳ, xal 
τῇ σελήνῃ, χαὶ τοῖς ἄλλοις πέντε πλανῆταις, xax διὰ 
τῶν δώδεχα ζωδίων παρέρχεσθαι τοὺς ἑπτά. Ὁ μὲν 
οὖν ἥλιος xaD' ἕχαστον ζώδιον ἀποτελεῖ μῆνα ἕνα, 
χαὶ διὰ τῶν δώδεχα μηνῶν τὰ δώδεχα ζώδια διέρχε- 
ται "τῶν δὲ δώδεχα ζωδίων τὰ ὀνόματά ἔστι ταῦτα, 
χαὶ οἱ τούτων μῆνες. 
^Y" μηνὶ Μαρτίῳ, χα’, δέχεται τὸν ἥλιον. 
Ταῦρος, tj μηνὶ ᾿Απριλλίῳ, xy. 

Δίδυμοι, TT μηνὶ Μαΐῳ, xb, 
Καρχῖνος, ΟἿ un Ἰουνίῳ, — x&'. 

Λέων, (ἡ μηνὶ Ἰουλίῳ, — xc. 

Παρθένος, ΥἹΦ μηνὶ Αὐγούστῳ, xs. 

Ζυγὸς, -5- μηνὶ Σεπτεμδρίῳ, xs'. 

Σχορπίος, ya, μηνὶ Ὀχτωθρίῳ, κε΄. 

Ἰοξότης, λ μηνὶ Nosp6plo, κε΄. 

Αἰγόχκερως, 7. μηνὶ Δεχεμόρίῳ, χε΄.. 


᾿χὸροχόος, ΖΦ ym Ἰανουαρίῳ, χε΄. 


 Ἰχθύες, Ὑζ un Φευροναρίῳ, χδ', 


Ἑ δὲ σελήνη ( xa0' ἕχαστον μῆνα τὰ δώδεχα ζώ- 


δι οῦίογθ loco sit, celeriusque zodiacum orbem D δια διέρχεται, κατωτέρα οὖσα, καὶ ταχύτερον ταῦτα 


peragret, in singulos meuses tota duodecim signa 
percurrit. 28868 Quemadmodum enim, si inira 
erbem, alium quemdam. orbem facias, interior or- 
bis illo minor invenietur : eodem modo cum luna 


διοδεύουσα * ὡς γὰρ ἐὰν ποιήσῃ; πόλον Évoov ἄλλον 
πόλου, ὁ ἔνδον πόλος μιχρότερος εὑρεθήσεται " οὗεν: 
καὶ ὁ δρόμος τῆς σελήνης χατωτέρας οὔσης, ὀλιγώ- 
«Ξρός ἔστι, χγαὶ ἀνύεται τάχιον. 


inferiorem sedem nacta sit, brevius queque ipsius curriculum sit, citiusque conficiatur necessum 


est. 
Sidera quorwm signa sin4. Nihil libertati officiunt, 


Οἱ μὲν οὖν “ἕλληνες (63) διὰ τῆς τῶν ἄστρων τού- 


VAUuLE LECTIONES. 


Y R. ὃ Colb. unus, cod. 5. lil. ψυχροτέρα τε. 


NOTE. 


(65) Οἱ μὲν οὖν ἐθνικοί. Jam vero gentiles, etc. 
Gentiles qui res humanas ineluctabili fato regi 
potabant, eleganter Nemesius confutat, cap. 35 et 

quem Noster hic sequitur. Id argumenti frequen- 
ter tractarunt doctores alii : unde pessime, apud 


Christianos audierunt astrologi, qui ex siderum 
inspectione futurorum cognitionem sibi arrogarunt, 
Origenes, in Philocalia, cap. 22, quod ex tomol 
Commentariorum ejus in Genesim sumptum est, 
demonstrat fieri non posse, ut astra rerum ei 


rationis utique consullandi causa nobis concessa est: unde etiam quidquid ratione utitur, arbitrii 


quoque libertate preditam est. 

Ἡμεῖς δέ φαμεν, ὅτι οὐχ αὐτὰ αἴτιά τινός εἰσι τῶν. 
γινομένων, οὔτε γενέσεως. τῶν γινομένων, οὔτε τῶν 
γινομένων, οὔτε τῶν φθειρομένων φθορᾶς " σημεῖα 
δὲ μᾶλλον ὅμδρωντε, καὶ τῆς τοῦ ἀέρος μεταδολῆς. 

" ix αἴτια, 
τοῦ ἀξρος 
ὧν ἀστέ- 
καὶ ἕξει;, 
ἐφ᾽ ἡμῖν" 
enópevat. 
li quippe 
ιμεῖά τινα 
9 τῶν ἐξ 

ἀρχῆς γεγενημένων ἄστρων, ἀλλὰ τῷ θείῳ προστά- 


Basil. hom, Gin Hexaem. " Nemes. Denat. 


Sidera prognostica. — Quamobrem hoc dicimus, 
sidera nec eorum quie contingunt, nec ortus eorum 

- qui nascunLur, nec eorum quz pereunt, interitus. 
causas esse : verum signa polius pluviarum ,. 
aerisque mutationis. Quanquam nec defuturus 
fortasse est, qui bellorum ea quoque signa.essa 
dicat, tametsi non causas. Quin aer quoque a sole, 
et luna, et astris alia subinde atque alia qualitate 
affectus, diversa temperamenta, babitusque, et 
affectiones gignit ", Habitus porro inter ea quz in 
sub rationis imperio sunt, ab eaque gubernantur, 











Comete. Christo nascente, sidus norum.—Plerum- 
que insuper exsurgunt comete, regum mortem 
portendentes : qui tamen non ex illis sideribus 


hou. c. 94. " Basil. hom. 6 in Hexaem. 





VARIA LECTIONES, l 


*Reg.3 πράσεως, Sic Faber, commistionis : incod. S. Hil., sed supra lineam ἃ recognitore oo pro ! 


um. Unus habet cvyxpícsue* Noster συγχρούσεως, ἤτοι συνόδου. — ? Colb. 1 ct Reyii " 
1$ εἰ cod. δ e ἢ ἰσιλέων. sic Faber, signa 
quiniam 


27M 
even, ἐγὼν hominum voluntate pen- 
dent, cause sint effectrices ; concedit ta δὴ ea 
omni Quz apud nos geruntur, a sideribus signi- 
ficari, quia in. libro qui Testamentum duodecim pa- 
iriarcharum inscribilur, legerat dixisse Jacob 
filio suo Joseph ; Legi in tabulis. celi omnia que 
venient vobis. Unde contendit colum instar volu- 
minis esse, in quo exaraverit Deus que apud lio- 
mines gerenda essent : quod rursum lirmare nititur 
ex Scriptura, ubi. dicitur ccelum esse convolven- 
duin ὡς βιδλίον, sicut librum. Opinionem hanc ceu 
Christiano indignam Procopius Gazieus idcirco 
Tespuit, quod a futurorum inquisitione abstinere 

u$. Cxterum Origenes negat hominem ad 








8. fii babent ποιουμένου. 2 Cod. S. Mil. Regii 9 θανάτων 
wum. regum. Reg. 2421 θάνατον, ἢ ἀνάδειξιν σημαίνουσι βασιλέων. 


ΝΟΤΕ. 


D ejusmodi signorum. perceptionem attingere posse, 
ab angelis celorum | incolis edoceatur. Vali- 
dius ergo hoc commentum Basi Magnus , 
homil. 7 in Hezaem., et Augustinus lib. v De civ. 
Dei, convellunt exemplo gemellorum, qui, cum 
eadem lemporis parle. concepti sint, proximeque 
alius post alium in lucem prodierit, nihilominus di- 
verse indolis sunt, οἱ diversas vile conditiones 
subeunt. Fieri siquidem non posse, ut idem sidus, 
in eadem coeli statione positum, tam contrarios 
eventus portendat. Attamen Basilius concedit va- 
rias anni tempestates, variasque aeris immutatio- 
mes a sole et astris effci et significari; quod et 
eleganter explicat, 











£05 


S. JOANNIS DAMASCENI 


896 


sunt, qux in primo rerum ortu procreata fuere : A γματι κατ᾽ αὐτὸν xatpbv συνίστανται, χαὶ πάλιν δια- 


verum Dei jussu sub ipsum tempus conflantur, 
rursusque dissolvuntur *. Quandoquidem ne sidus 
quidem illud, quod tum, cum Dominus nostri causa 
167 pro sua erga homines clementia, ipsorumque 
salute in carne natus est. Magis apparuit, non ex 
illis stellis erat, qu mundi initio conditz fuerunt. 


Quod quidem perspicuum est, eo quod illa, nunc- 


ab ortu ad. occasum, nunc a septentrione ad 
se rursua prodebat : quod quidein a siderum ordine 
Cur Deus lunam a sole mutuari lucem voluerit : 
contra Mohammedem. — Sciendum autem est lu- 
nàm a sole lumen suum mutuari : non quod Deus 
in ea inopia versaretur, ut proprium ipsi lumen 
dare non posset : verum ut concinnitas et ordo 
rebus conditis imponeretur, aliis videlicet imperan- 
tibus, obsequentibus aliis; hincque nos mutuo 
communicare disceremus, ac subesse; primum 
quidem Deo rerum opifici et Domino, deinde prin- 
cipibus ab eo constitutis : nec scisvcitari, cur bic 
praesit, ego non; verum omnia quz Deo ordinante 
contingunt, grato et :equo animo accipere. 

Causa deliquii solis et lune. — Quod autem sol 
et luna defectum quandoque patiuntur, hinc eorum, 
qui res creatas, ncglecto Creatore, adorant? , amen- 
tiam arguunt, seque mutationi ac variationi obnoxia 
esse docent. Quidquid enim mutabile est, natura 
8ua interitui obuoxium est. 


Solis magnitudo. — Tum autem solis defectus 
accidit, cum lun: corpus parietis instar cujusdam 
interpositi, umbram facit, nec lucem diffundi sinit. 
Ac proinde quanta lunaris corporis, quo sol obdu- 
citur, inventa magnitudo fuerit, tantum quoque 
deliquium efficitur. Lun: autem corpus inferioris 
magnitudinis esse, minime mirum Ubi videatur: 
nam et solem nonnulli multis partibus terra majo- 
rem esse contendunt : sancti Patres vero, terr: 
«equalem. Et tamen szpenumero accidit, ut nube- 
cula, vel colle exiguo, aut pariete occultetur. 


At vero lunz defectus ex umbra quam terra 
offundit, efficitur, cum decimam quintam diem atti- 
git cumque ex adverso, in summo utique centro, 
sol quidem infra terram, luna autem supra terram 
invenitur. Tunc enim terra umbram obducit, nec 
solis lumen afferre lunze splendorem potest ; unde 
fit ut illa deficiat. 


Menses (unares et solares. Luna a Deo creata 
plena. — Mud advertendum , lunam a summo re- 
rum Auctore plenam fuisse conditam, sive qualis 
est decima quinta die. Decebat enim ut perfecta 
crearetur *. Quarta autem die, ut diximus, sol con- 
ditus est; atque ita luna undecim diebus solem 


austrum progrediebatur ; 
et natura dissentaneum est. 


λύονται. Ἐπεὶ xal ὁ κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου δι᾽ ἡμᾶς 
χατὰ σάρχα φιλάνθρωπον χαὶ σωτήριον γέννησιν 
ὀφθεὶς τοῖς μάγοις àcvnp, οὐ τῶν ἐν ἀρχῇ γενομέ- 
νων ἄστρων fv* xal δῆλον, Ex τοῦ ποτὲ μὲν ἐξ ἀνατο- 
λῆς ἐπὶ δύσιν ποιεῖσθαι τὸ δρόμον, ποτὲ ὃὲ ἐχ βοῤῥᾶ 
ἐπὶ νότον" xal ποτξ μὲν χρύπτεσθαι, ποτὲ Ob caíve- 
σθαι. Τοῦτο γὰρ οὐχ ἔστιν ἄστρων τάξεως: ἣ φύσεως. 
nunc dclitescebat , nunc 


Χρὴ 65 γινώσχειν, ὡς £x τοῦ ἡλίου φωτίζεται ἡ 
σελήνη, οὐχ ὡς ἀπορήταντος τοῦ Θεοῦ δοῦναι αὐτῇ 
ἴδιον φῶς, ἀλλ᾽ ἵνα ῥυθμὸς καὶ τάξις ἐντεθῇ τῇ χτί- 
σει, ἄρχοντος xaX ἀρχομένου, xal παιδευθῶμεν χεὶ 


Β ἡμεῖς χοινωνεῖν ἀλλήλοις, καὶ μεταδιδύνα:, xal ὑπο- 


τάσσεσθαι “ πρῶτον μὲν τῷ ποιητῇ xal δημιουργῶ 
Θεῷ xaY Δεσπότῃ ἔπειτα δὲ χαὶ τοῖ; ὑπ᾽ αὐτοῦ xat. 
ἱσταμένοις ἄρχουσι * xaX μὴ ἀναχρίνειυν, τίνος ἕν: - 
χεν οὗτος ἄρχει, ἐγὼ δὲ οὔ * δέχεσθαι Ub πάντα τὰ x 
8:02 εὐχαρίστως xaX εὐγνωμόνως. 


Ἐχλείπει δὲ ὁ ἔλιος χαὶ fj σελήνη, τῶν τῇ χτίσι 
προσχυνούντων παρὰ «by Κτίσαντα τὴν ἄνοιαν ξιε- 
λέγχοντα, xal παιδεύοντα ὡς τρεπτά clot χαὶ ἀλ- 
λοιωτά. Πᾶν δὲ τρεπτὸν, οὐ Θεός: χατὰ τὴν ἰδίαν 
γὰρ φύσιν, φθαρτὸν ἅπαν τρεπτόν. 


Ἐχλείπει δὲ ὁ ἥλιος, τοῦ σώματος τῆς σελήνης, 
ὥσπερ τινὸς μεσοτοίχου γινομένου, xat ἀποσχιάζον- 
το, xaX μὴ ἑῶντο; διαναδοθῆνχι * ἡμῖν τὸ φῶς * 
630v οὖν εὑρεθῇ τὸ σῶμα τῆς σελήνης ἀποχρύπτον 
τὸν ἥλιον, τοσοῦτον καὶ ἡ ἔχλειψις γίνεται! * εἰ δὲ 
pixpótepóv ἐστι τὸ τῆς σελήνης σῶμα, ph θαυμά- 
σης * xat ὁ ἦλιος γὰρ ὑπό τινων μὲν )έγεται πολυ- 
πλασίων τῆς γῆς" ὑπὸ δὲ τῶν ἁγίων b Πατέρων 155; 
τῇ γῇ καὶ πολλάχ!ς μιχρὸν νέφος χαλύπτὰ αὐτὸν, 
ἣ χαὶ μιχρὸς βουνὸς, f| τοῖχος. 


Ἡ δὲ τῆς σελήνης ἔχλειψις, Ex τοῦ ἀποσχιάσμ:- 
τος τῆς γῆς γίνεται, ὅταν γένηται mevesxatósxasaia 
ἡ σελήνη, xal εὑρεθῇ ἐξ ἐναντίας χατὰ τὸ ἄχροι 
χέντρον, $ μὲν ἥλιος ὑπὸ γῆν, ἡ δὲ σελήνη ὑπὲρ γῆν. 
᾿Αποσχίασμα γὰρ ποιεῖ ἡ γῆ, χαὶ οὐ φθάνει τὸ ἡλια- 


D xv φῶς φωτίσαι τὴν σελήνην, χἀχεῖθεν ἐχλείπει. 


Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὅτι τελεία ἐκτίσθη fi σελίντ, 
ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, τοι πεντεχαιδεχαταία * Enpr- 
πε γὰρ ἀπηρτισμένην γενέσθαι ^ τῇ δὲ τετάρτῃ 
ἡμέρᾳ, ὡς ἔφημεν, ἔκτισται ὁ ἥλιος “ προέλαθεν 
οὖν τὸν ἥλιον ἔνδεχα ἡμέρας. ᾿Απὸ γὰρ τετάρτης 
ἡμέρας ἕως τε’, ἕνδεχά εἶσι * διὸ xal χατὰ χρόνον 


* Basil. in Christi Nativit. " Rom. 1, 25. * Sever. Gabal. orat. ὅ δὲ opific. mundi. 


VARLE LECTIONES. 


ἃ Weg. 15, Colb. duo et Noster διαδοθῆναι * sic in cod. S. Hil. membrana corrasa. Vetus interpr. nostiit 
pertransiri, Faber trans(undat, R. 2950 δοθῆναι. P Decst ἁγίων, in wss. pluribus, nec priores intergzeles 


reddidere, 


^. 


ὅθεν καὶ σδεννύμενον ἀφανίζεται. Ἕτεροι δὲ, τοῦτο 
σθεννύμενον, εἰς ἀέρα φασὶ μεταδάλλεσθαι. 


ημένο; 
suc 


τὴ δὲ 
Xx μοί- 
ναίριον, 


Κριὰς καὶ Σκορπίας, “Ἄρεως -Ξαῦρος καὶ Ζυγὸς, 
Ἑρμοῦ - Καρχξ-. 
ἧς καὶ Ἰχθύες; 
ὄνου. 


Καρκῖνος, Διός * 
»* Αἰγόχερως, 


(c. 

ἐν ἢ ἐστιν ὁ 

μοίρας τε’ * ἀνα- 

ν ἀπέχῃ μοίρας 

ς ἐννενήχοντα " 

gx " πλησισέ- 

ληνοι, αἱ xal πλησιφαεῖς, δύο, ὅταν ἀπέχῃ μοίρας 
ΕΥ̓͂ " πανσέληνος, ὅταν ἀπέχῃ ρπ΄. Δὶς 4 δὲ εἴπο- 
Mtv, μίαν αὐξούσης, xol μίαν ληγούσης. Διὰ δύο 


* Sever. Gabal. lib. m De opif. mundi. '* Nemes, 


Β. πὶ 898 
A quarta enim die ad usque decimam 
lies undecim intersunt. Quo etiam fit, ut 
'5 annos, duodecim lunz menses unde- 
s minores sint, quam duodecim solis 


semotum penitus: desmere asserunt, 1dque mani- 
festum esse, eo quod exstinclus evanescat, Sunt 
rursus alii qui exstinctum | illum in aerem verti 
dicunt '*, 

Zodiaci motus. — Zodiacus orbis obliquo motu 
volvitur, inque partes duodecim secatur, quz si- 
gna dicuntur; quodlibet vero signum tres decanos 
habet, gradus triginta : quilibet. autem gradus 
minutis sexaginta constat. ha celum trecentos 
sexaginta gradus habet : hemisphzrium quod su- 
per terram est, centur et octoginta gradus con- 
tinet, totidemque illud, quod subtus terram. 

Domus planetarum. 

Aries et Scorpius, Martis : Taurus et Libra, Ve- 
neris !! : Gemini et. Virgo, Mercurii : Cancer , 
Lunz : Leo, Solis : Sagittarius et Pisces, Jovis : 
Capricornus et Aquarius, Saturni. 

Altitudines. 

Aries, Solis; Taurus, Lune; Cancer, Jovis; 
Virgo , Martis; Libra, Saturni; Capricornus, 
Mercurii. 





Figurationes. lunc. 

In conjunctione luna esse dicilur, cum eodem 
quo 80] est gradu : nascens, cum quindecim a sole 
gradibus distat : oriens, dum corniculata appa: 
quod quidem bis contigit, ac tum sexaginta gra 
busa sole distat : semiplena bis conspicitur, cum 
nonaginta gradibus recessit : his etiam. gibbosa, 
cum centum et viginti gradibus : lucem vero 
plenam babens, cum gradibus centum et quinqua- 









.cap. 5, !! Vid. Porph. Dentro. Nympl. 


YARLE LECTIONES. 
P δεύτερον. Velus interpr. secundo, et Faber bis; unde legendum pulo δίς.  4Edita et 


899 


S. JOANNIS DAMASCENT 


900 


ginta : plena omnino ac perTecta, cum centum. et A ἔμισυ ἡμερῶν παρέρχεται ἧ σελήνη ἔχσστον ζώ» 


Ocloginta gradibus a sole remota est. Dis idcirco 


610v, 


dicimus, quia crescente, ac rursus decrescente id accidit. Porro duobus diebus cum dimidio unum- 


quodque signum luna emetitur. 
CAP. VIII. 
De aere εἰ ventis. 

Aeris descriptio. — Aer subtilissimum elemen- 
tum est, humidumque et calidum; igne quidem 
gravius, terra lamen et aquis levius; respirationis 
et vocis causa, coloris expers, loc est, nullo a 
natura colore imbutum ; nitidum ac pellucidum 
(lumen enim excipere potest) tribus sensibus 
'fostris inserviens (ipsius enim beneficio cernimus, 
audimus, odoramur) : caloris item et frigoris, 
siccitatis et hyiiditatis capax. Hujus locales mo- 


ΚΕΦΑΛ. H' [KB]. 
Περὶ ἀέρος xal ἀνέμων. 

᾿Αήρ ἔστι στοιχεῖον λεπτότατον, ὑγρόν τε xat θερ- 
μὸν, τοῦ μὲν πυρὸς βαρύτερον, τῆς δὲ γῆς χαὶ τῶν 
ὑδάτων χουφότερον, ἀναπνοῆς xoi ἐχφωνήσεως,, αἵ- 
τιον, ἀχρωμάτιστον, ἤτοι Ex φύσεως χρῶμα μὴ χε- 
χτημένον, διειδὲς, διαφανές " φωτὸς γάρ ἔστι δεχτι- 
χόν " καὶ ταῖς τρισὶν αἰσθήσεσιν ἡμῶν διαχονοῦν " 
δι’ αὑτοῦ γὰρ ὁρῶμεν, ἀχούομεν, ὀσφραχινόμεθα " 
δεχτιχὸν θάλψεώς τε xai ψύξεως, ξηρότητός τε xal 
ὑγρότητος " οὗ πᾶσαι αἱ κατὰ τόπον χινήσεις εἰσὶν, 


tus hi sunt, sursum, 189 deorsum, introrsum, B ἄνω, κάτω, ἔσω, ἕξω, δεξιὰ, ἀριστερὰ, xal ἡ χυ- 


extrorsum, dextrorsum, einistrorsui, ac postreme 
notus orbicus. 


Aer ez se lumen non habet. — Ex se autem lu- 
men non habet, verum a sole, luna, sideribus, et 
igne collustratur. Atque hoc est quod ait Scriptura: 
Et tenebre erant super faciem abyssi '*. Ubi indi- 
care vult aereimn. minime a 8e lumen habere, sed 
diversaut esse luminis substantiam. 

Quid venius. — At ventus est agitatio aeris. Vel, 
ventus est aeris fluxus, pro varia locorum ex qui- 
bus manat ratione, alia atque alia subinde nomina 
accipiens !*, 


Aeris locus, ventorum gumerus, — Quin locus 


χχοφοριχὴ χίνησις. 


Οἴχοθεν μὴ χεχτημένος τὸ φῶς, à ὑπὸ datos, 
xai σελήνης, xal ἄστρων, καὶ πυρὴὺς ψωτιζόπμευος. 
Καὶ τοῦτό ἐστιν, δ' εἴχεν ἡ" Γραφὴ, ὅτι Σκότος ἦν 
ἐπάνω τῆς ἀδύσσου, θέλουσα δεῖξαι, ὡς οὐχ οἴχο- 
θεν ὁ ἀὴρ τὸ φῶς χέχτηται, ἀλλ᾽ ἄλλη τίς ἔστιν οὐσία 
ἡ τοῦ φωτός. 

Ἄνεμος δέ ἐστι χίνησις ἀέρος. Ἢ ἄνεμός ἔστι 
ῥεῦμα ἀέρος τῆς τῶν τόπων ἐξαλλαγῖ;ς, ὅθεν ῥεῖ, τὰς 
ἐπωνυμίας ἀμείδων. 


Καὶ ὁ τόπος δὲ τοῦ ἀέρος ἐστί. Τόπος γάρ ἔστιν 


quoque aeris est. lliud enim cujusvis corporis lo- C ἑκάστου σώματος ἡ τούτου περιοχή. Τί δὲ περιέχει 


cus est, quo unumquodque includitur. Quid autem 
aliud corpora continet el ambit, nisi aer? Variz 
porro multiplicesque regiones sunt, unde aer agi- 
tatur; ex quibus etiaia duodecim venti (totidem 
enim omnes sunt) nomen trahunt. Sunt qui aerem 
nihil aliud esse contendant, nisi ignem exstinctum, 
aut calefactze aque vaporem. Quamobrem natura 
quidem sua calidus est; verum ex aquaz et terrze 
vicinitate frigus contrahit. 
lid: !*, 

Ventorum nomina. — Quod autem ad ventes 
auinet, ab zslivo ortu flant czcias, qui et meses. 
Abortu s:quinoctiali, subsolanus : ab ortu hiberno, 
eurus. Ab hiberno occasu, africus: ab aequinoctiali oc- 


Ex quo fit ut inferiores ipsius partes frigide sint, 


τὰ σώματα, εἰ μὴ ἀήρ; Εἰσὶ δὲ τόποι διάφοροι, ὅθεν 
ἡ τοῦ ἀέρος γίνεται χίνησις, ἐξ ὧν χαὶ οἱ ἄνεμοι τὰς 
ἐπωνυμίας ἔχουσι. Δώδεχα δὲ πάντες εἰσί * φασὶ δὲ 
τὸν ἀέρα σδέσιν πυρὸς, ἣ ἀτμὸν ὕδατος θερμανϑέν» 
τος. Ἔστι γοῦν ὁ ἀὴρ, κατὰ μὲν τὴν οἰκείαν φύσιν, 
θερμός Ψύχεται δὲ τῇ γειτνιάσει τῇ πρὸς τὸ ὕδωρ 
καὶ τὴν γῆν, ὡς τὰ μὲν χάτω μέρη αὐτοῦ ψυχρὰ 
εἶναι, τὰ δὲ ἄνω, θερμά. 

superiores c2: 


e "Avepot πνέουσιν, ἀπὸ ἀνατολῆς θερινῦς, xat 
κίας, ὁ xai μέσης. 'Anb ἀνατολῆς ἰσημερινῆὶς, ἀπ: 
ηλιώτης. 'Amb ἀνατολῆς χειμερινῆς, εὖρος. "Amb δύ- 
σεως χειμερινῆς, Alp ^ ἀπὸ δύσεως ἰσημερι"ἧς, ζέ- 


casu, favonius : ab estivo uccasu, corus, qui eLolyim- p φυρος " ἀπὸ δύσεως θερινῆς, ἀργέστης, ἧτοι ὀλυμ- 


pias, et iapyx dicitur. Tum auster el aquilo, qui 
oppositia inter sese flatibus spirant. Est autem 
inter aquilonem et caciam inlerjectus boreas; 
inter eurum et austrum, phoenix, qui etiam /ibo- 
nolus appellatur : inter austrum rursus et afri- 
cuf, libonotus, qui el leucouotus : demum inter 
aquilonem et corum, tlirascias, seu cercius, ab 
his qui versus regionem hanc incolunt, ita nun- 
cupatus. - 


! Gen. ji, ὅ. 18 Sever. Gabal. liom. 


1 in [Iexaenm. 


πία:, ὁ καὶ ἰάπυξ. Εἶτα vóvo; xai ἀπαρκτίας àv 

πνέοντες ἀλλήλοις. Ἔστι δὲ μέσος ἀπαρχτίου xa 

xaix(ou, βορέας. EO pou δὲ xa νότου μέσος, φοῖνιξ, ὁ 
χαλούμενος εὑὐρόνοτος. Μέσος νότου xai λιδὸς, λιδόνο- 
τος, ὁ καὶ λευχόνοτος. Μέσος δὲ ἀπαρχτίου καὶ ἀργέ- 
στου, θρασχίας, ἦτοι χέρχιος ὑπὸ τῶν περιοίχων 
ὀνομαζόμενος. 


ιν Nemcs. De nat, hom. 1, cap. δ. 


VARLE L&CTIONES, 


* Desunt hzc in edit. Veron. 


901 


χτριανοί * κατ᾽ εὗρον, Ἱνδικοί " κατὰ Φοίνικα, Ἐρυ- 
6pà θάλασσα καὶ Αἰθιοπία * κατὰ λιθόνοτον, οἱ ὑπὲρ 
Σύρτιν Γαράμαντες " κατὰ λίδα, Αἰθίοπες, καὶ οἱ 


ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἐπεπόλαζε. Καὶ πρῶτον, μὲν 
ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸ στερέωμα, διαχωρίζον ἀναμέσον 
τοῦ ὕδατος τοῦ ἐπάνω τοῦ στερεώματος, καὶ τοῦ ὕδα- 
τὸς τοῦ ὑποχάτω τοῦ στερεώματος. Ἐν μέσῳ γὰρ 
τῆς ἀδύσσου τῶν ὑδάτων ἐστερϑώθη τῷ Δεσποτικῷ 
προστάγματι. Ὅθεν καὶ στερέωμα εἶπεν ὁ θεὸς γε- 
χάριν ἐπάνω τοῦ 
ἴο; Διὰ τὴν τοῦ 
στάτην ἔχχαυσιν. 
θὴρ ὑφήπλωται 5, 
οἷς ἄστροις ἐν τῷ 
πὸ ὕδωρ, ἐφλέχθη 


aqua superne 


Ἶναι τὰ ὕδατα εἰς 
ἀγωγὴν λέγειν, οὐ 

αὐτά - ἰδοὺ γὰρ 
ιατα τῶν ὑδάτων 
τχαθ᾽ ἑαυτὰ χεχω- 
»ὁ λόγος ἐδήλωσε. 
ἃς συναγωγὰς αὐ- 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. 
1! Ἔθνη δὲ οἰκεῖ τὰ πέρατα, xav ἀπηλιώτην, Ba- A 


99 . 
[Gentes autem. quz in orbis finibus sedes ba- 
bent, ha sunt. Ád subsolanum, Bactriani : ad 
eurum, Indi : ad Phonicem, mare Rubrum et 
Ethiopia ; ad libonotum, Garamantes, qui supra 


$ quzdam aqua copia, cujus finis ad- 
Et quidem in mundi primordiis, aqua 
170 super universam superüciem terrse emine- 
bat. Ac primo fecit Deus firmamentum quod aquas, 
quie sunt supra firmamentum, ab iis qua sub flr- 
mamento sunt, medias divideret. Etenim in abyssi 
aquarum medio Dei jussu firmamentum statutum 
est.- Unde etiam dicente Deo, ut feret firmamen- 
tum, hoc factum est. Verum quid tandem cause 
fuit, cur Deus aquam supra firmamentum colloca- 
rit? Plane vehementissimus solis εἰ aetheris ar- 
dor. Proxime enim sub firmamento expansus est 
eher : sol quoque, et luna, et stelle in firma- 
collocata essel, pra calore uique firmamentum 





Mare. — Tum jussit. Deus ut cogerentur aqua 
jn congeriem unam ". Quod aulem congeriem 
unam dicit Scriptura, non hoc significat, in unum 
eumdemque locum eas confluxisse; statim enim 
subdit, et collectiones aqvarum appellavit maria '* : 
sed polius aquas shnul codem momento a terra 
secretas fuisse, oratio ostendiL. Aqua ergo in suas 








in'Hexaem ; Sever. Gabal. orat. De opific. mundi " Gen. τ, 9. 


VARLE LECTIONES. 


| omnibus fere codd. . 
lur ; adeoque cum editis consensit et aliis mss. et maxime cod. 


5 Cod. multi ἐφήπλωται. Vetus. interpr. posuit 


5. Hii. 





NOTAE. 


(64) Διὰ τὴν τοῦ ἡλίου. Nimirum vehementissi- 
mus, elc. Sancti Patres, cum coelum et sidera de- 
fcatissimo igne constare arbitrarentur, idcirco 
3. supra lirinamentum pt 8 dixerunt, ut pe- 
reuni succo nimius ardor temperaretur. Jasi- 
lius, hom. 3 in Hexaem., ubi quasdam philosopho- 
rum opiniones, aera clumque ca'ida esse infician- 

, expledit, tum deinde refellit Origenem, qui 
aquis qus super celos sunt, angelicas Virlu- 
tes, ut inferioribus principes tencbrarum siguilicari 


















D scripserat. Nonnullis fortasse mirum vidi "T, 
Gregorium Ny m, sapientissimo fratre postlia- 
bito, Adamantii delirium admisisse in lib. in Hex. 
Verum in przfatione Petrum fratrem cumimonuerat. 
se mulia hoc in opere dicturum, non aflirmando, 
sed exercitationis. causa. Caeterum Basilius supe- 
riores illas aquas nihil aliud esse ait, nisi vapores, 
qui ex mari fluviisque trahuntur, inque pluviss 
vertuntnr. Eodem modo Severianus. Gabalitanus, 
aliique disputant, quos Noster secutus est. 














905 


S. JOANNIS DAMASCENI 


901 


eengeries coacti sunt, el apparuit arida. Atque Α τῶν, xat (5,07, f, ξτρά" ἐντεῦϑεν (65) αἱ δύο 0:a3- 


μίας duo illa maria facta sunt, quibus /Egyptus 
utrinque alluitur (media enim bzc inter duo maria 
sita es!) quibus multa, et diversa aequora consti- 
tuuptur, montesque, εἰ insulz, et promontoria, 
et portus, variique sinus, et littora, et ripae con- 
tíinentur. Littus enim dicitur quod arenosum esl : 
ripa, quod saxosum, ac jam inde a continente pro- 
fundum est. Consimilem in modum ad ortum si- 
tum est illud mare quod Indicum dicitur, secnon 
boreale, quod Caspium appellatur. Quim paludes 
queque binc collecize sunt. 

Oceanus lerram undique cingens. Salsitatis ejus 
causa. — Est autem oceanus velut amnis quidam 
terram universam cingens (de quo mihi Scriptura 


divina locuta videtur, cum ait: Flusius egredie- D 


batur 6 paradíso 39) dulcem οἱ potabilem aquam 
habens. Hic cuique mari aquam subministrat, quse 
quidem diwturniorem in eis moram trahens, im- 
moltoque e€onsistens, amara efficitur; sole nimi- 
rum, ac sipbonibus id quod in ea subtilissimum 
est semper elicientibus : unde etiam conflantur 
nubes, et inbres formantur, dulcescente per exco- 
" |Mionem aqua. ᾿ 

Paradisi quatuor flumina. Fontium aqua e mari. 
Therme. — Hic insuper in quatuor principia, sive 
quatuor flumina dividitur, quorum uni nomen est 
Phison (hic est Ganges Indie fluvius) ; alteri Geon 
(Nilus hic est, qui ab Athiopia in ZEgyptum dila- 
bitur) ; tertio, Tigris: quarto, Euphrates. Sunt au- 
tem οἱ quamplurimi alii fluvii, qui partim in 171 
mare sese effundunt, partim in terra absuwnun- 
tur. Quo flt ut terra undique pertusa el cunicu- 
losa sit, ac velut. venas quasdam habeat, per 
quas, exceptis a inari aquis, fontes emittit. Ita. fit 
ul, pro terrz qualitate fontium aqua, alia atque 
alia exsistat. Per terram enitn aqua marina traus- 
colatur et defzcatur, sicque dulcis evadit. Quod 
sí locus unde fons emanat, amarus aut salsus ex- 
stiterit, talis utique et aqua prorumpet **. Plerum- 
que autem accidit, ut aqua angustis quibusdam 
locis interclusa atque compressa, vi erumpens in- 
calescat; bineque suapte sponte calentes aqu: 
emergunt. 


gat, ai τὴν Af voz περιέγοοται" μέση γὰρ αὕτη 
τῶν $20 χεῖται θαλασσῶν. Συνέχθτσαν Ε διάτορα 
πελάγη, καὶ ὄρη, χαὶ νέσους, χαὶ ἀγχῶνας, χαὶ λι- 
μένα; ἔχουσαι, καὶ κόλτους διαφόρυς πεξριέχουται. 
αἰγιαλούς τε, xal ἀχτάς αἰγιαλὸς μὲν γὰρ 6 ψαμ- 
μώδης λέγεται" ἀχτὴ δὲ ἡ πετρώδης xal &yy:620;, 
εὐθέως ἐν τῇ ἀρχῇ βάθος ἔχουσα. Ὁμοΐω: χαὶ ἡ 
χατὰ τὴν ἀνατολὴν, ἧτις λέγεται Ἰνδιχέ, " xai $ 80» 
ρεινῆ, fitt; λέγεται Kaonía * xal αἱ λίμναι ὃξ ἐντεῦ- 
θεν συνήχθησαν. 


Ἔστιν οὖν ὁ μὲν ὠχεανὸς, οἷὖόν τις ποταμὺς x» 
χλῶν πᾶσαν τὴν γῆν, περὶ οὗ εἰρηχέναι μοι δυχεῖ ἡ 
θεία Γραφὴ, ὅτι Ποταμὸς ἐχπορεύεται ex τοῦ πα- 
ραδείσου, πότιμον i χαὶ γλυχὺ ὕξωρ ἔχων. Οὗτος 
χορηγεῖ τὸ ὕδωρ ταῖς θαλάσσαις, ὅπερ ἐν ταῖς θα- 
λάσσαις χρονίξον, καὶ ἑστὼς ἀχένητον, πιχρὸν vív:- 
παι, τοῦ ἡλίου ἀεὶ τὸ λεπτότερον ἀνιμωμένου, v3* 
τῶν σιφώνων» ὅθεν xal τὰ νέφη συνίστανται", χαὶ «X 
ὄμδρδι γίνονται, διὰ τῆς δινθήτοως ᾿γλυχαινομέ- 
νον τοῦ ὕδατο:. 


Οὗτος xai εἰς τέσσαρα: ἀρχὰς, ἧἦτοι εἰς τέσσαρας 
ποταμοὺς διαιρεῖται. “ὄνομα τῷ ἑνὶ Φεισὼν (66), 
τουτέστι Γάγγη; ὁ ἵνδιχός " xai ὄνομα τῷ δευτέρι» 
Γεών * οὗτός ἐστιν ὁ Νεῖλο;, ὁ᾽ ἀπὸ Αἰθιοπίας εἰς AT- 
γυπτον κατερχόμενος " xai ὄνομα τῷ τρίτῳ Τίγρις" 
χαὶ ὄνομα τῷ τετάρτῳ Εὐφράτης. Εἰσὶ δὲ χαὶ ἕτεροι 
πλεῖστοι, καὶ μέγιστοι ποταμοὶ, ὧν οἱ μὲν εἰς τὴν 
θάλασσαν χκενοῦνται, οἱ δὲ ἐν τῇ γῇ ἀναλίσχονται. 
Ὅθεν πᾶσα ἡ γῆ διάτρητός ἔστι xal ὑπόνομος, ὥσ- 
περ τινὰς φλέθδας ἔχουσα, δι᾽ ὧν Ex τῆς θαλάσσης 
δεχομένη τὰ ὕδατα, τὰς πηγὰς ἀνίησι. Πρὸς οὖν τὴν 
ποιότητα τῆς γῆς, χαὶ τὸ τῶν πηγῶν ὕδωρ γίνεται. 
Διηθεῖται μὲν γὰρ, καὶ διδλίζεται διὰ τῆς γῆς τὸ 
θαλάττιον ὕδωρ, καὶ οὕτω γλυχαίνεται. Εἰ δὲ ὁ τό- 
πος, ὅθεν ἡ πηγὴ &vablóoxat, τύχοι πιχρὸς ἣ ἄλμυ- 
ρἃς, πρὸς τὴν γῆν καὶ τὸ ὕδωρ ἀνάγετα! " στενούμ:- 
vos δὲ πολλάχις τὸ ὕδωρ, χαὶ βίᾳ ῥηγνύμενον, θερ- 
μαίνεται" χἀντεῦθεν τὰ αὐτοφυῆ θερμὰ ἀνάγονται 
ὕδατα. 


Pisces εἰ aves. — Divino itaque jussu excavata D Τῷ οὖν θείῳ προστάγματι χοιλώματα ἐν τῇ vf, Ye- 


8. Gen. 1, 10. !* Gen. i1, 10. 


3? Dasil, hom. 4 in Ilexaem. 


VARLE LECTIONES. 
^ R. 2927 διέστησαν. Sic vetus interpr. sunt divisi. Edit. Veron. Reg. 3369 ὅθεν συνέστησαν. 


Colb. 1, ὅθεν συνέστη. 


| Noster : ποταμὸς δὲ ὁ γλυχὺ ὕδωρ ἔχων ἐστί " nec absono sensu. 


ΝΟΤΕ. 


(05) Ἐντεῦθεν. Atque hinc duo maria. Egyptus 
nlinirum Mediterraneo mari versus septentrionem 
pertinet, ct Erytlireo versus meridiem. 

δ Ὄνομα τῷ ἐνὶ Φεισών. (uorum uni nomen 
est Dhison. Phiison et Geoun Gangem. esse et Nilum 
velustus error est, quem transla.io Greca. quie 
LXX interpretum nuncupatur, a»oprobavit Jeremize 
H5 18, ubi pro aquas Silor, seu «quas. Nili, ζω 


Tecw, aquas Geon, posuerunt, Terra flevilat, quam 
Phison alluit, regio est Arabize, Gen. xxv, 49, et. 
Chus, sive /Ethiopia, quam Geon circuire dicitur, 
Asiatica erat, sinui Persico vicina, cujus pars ho- 
dieque C/iusistan. appellatur, non Africana, quam 
pervadit Nilus. Permirum est Theodoretum, 6Geo- 
nis nomine Jerem. i1, idolum quoddam intellexisse. 


. ΠΥ - 


905 


DE FIDE ORTHODOXA 1,18. Il. 


γόνασι, xai οὕτως εἷς xà; συναγωγὰς αὐτῶν συνἤχθη- A terra, in congeries aqux» collecte sunt; hincque 


σαν τὰ ὕδατα ἐντεῦθεν xal τὰ ὄρη γεγόνασι. Πρώ- 
τῳ τοίνυν τῷ ὕδατι προσέταξεν ὁ Θεὸς tfayorelv 
ψυχὴν ζῶσαν, ἐπειδὴ ἤμελλε δι᾽ ὕδατος, xal «οὔ ἐν 
ἀρχὴ (07) ἐπιφερομένου τοῖς ὕδασιν ἁγίου Πνεύμα- 
«^e, ἀνακαινίζειν τὸν ἄνθρωπον. Τοῦτο γὰρ ὁ Oslo; 
ἔφη Βασίλειος. 'Etfjvaye δὲ ζῶα, μιχρά τε χαὶ με- 
γάλα, χήτη, δράχοντας 3, ἰχϑδας ἐν τοῖς ὕδασιν ἔρ- 
ποντας, καὶ κετεινὰ πτερωτά. Διὰ τῶν πετεινῶν οὖν 
συνάπτεται, τό τε ὕδωρ, χαὶ ἡ Τῇ, καὶ ὁ ἀήρ᾽ ἐξ 
ὑδάτων μὲν γὰρ (68) ταῦτα γέγονεν" ἐν τῇ γῇ δὲ δια- 
τρίδει, καὶ ἐν ἀέρι ἵπταται. Κάλλιστον δὲ στοιχεῖον 
τὸ ὕδωρ, καὶ πολύχρηστον, καὶ ῥύπου καθάρσιον, οὐ 
μόνον μὲν σωματικοῦ, xal ψυχικοῦ δὲ, εἰ προσλάδοι 
χάριν τοῦ Πνεύματος. 


Περὶ πελαγῶν k. 

᾿"Ἀναδέχεται τὸ Αἰγαῖον πέλαγος, Ἑλλήσποντος, 
λέγων εἰς "A6uboy xaX Ξηστόν εἶτα ἢ Προποντὶς, 
λῆγουσα tlc Χαλκηδῆνα xe Βυζάντιαν * ἔνθα τὰ στε- 
νὰ, ἀφ' ὧν ὁ Τόντος ἄρχεται; Βῖτα ἢ Beier λίμνη. 
Πάλιν δὲ ἀπ' ἀρχῆς Ἐὐρώκης xai Λιδύης, Ἰδηρικὸν, 
τὸ ἀπὸ στηλῶν εἰς Πυρήνην τὸ ὄρος " Λιγυστιχὸν δὲ, 
τὸ ἕως τῶν τῆς Τυῤῥηνίας περάτων. Σαρδόνιον δὲ, 
τὸ ὑπὲρ τὴν Σαρδὼ, νεῦον πρὸς τὴν Λιδύην χάτω" 
Τυῤῥηνικὸν δὲ, τὸ μέχρι Σιχελίας χῆγον, ἀρχόμενον 
ἀπὸ τῶν τῆς Λιγυστιχῆς ἄκρων εἶτα Λιδυχόν εἶτα 
ἹΚρητιχὸν, xot Σιχελικὸν, καὶ Ἰώνιον, xai "Αδριον, 
τὸ ἀναχεχυμένον Ex τοῦ Ἐιχελικοῦ πελάγους, ὃν xa- 


montes exstiterunt. Primigenire itaque aque prem- 
cepit Deus animam viventem? educere : quando- 
quidem futurum erat ut per aquam et Spiritem 
sanctum, qui in principio ferebatur super aquas *', 
hominem instauraret. Hanc enim causam affert 
Dasilius **. Ederit igitur tam parva quam ingentia 
animantia ; cete et dracones , pisces per undas la- 
bente$, avesque pennatas. Per aves porro, cum 
aqua, tum terra, aerque veluti quodam nexu co- 
pulantur. Nam ex aquis ortz ille sunt, et in terra 
versantur, et volant in aere. Optimum autem ele- 
mentum est aqua et ad multos usus commodum ; 
eamque vim babet, ut non corporum modo, sed ef 
animarum, dummodo Spiritus ssncii accesserit 
gratia, spurcitiem eluat **, | 
De maribus, sive equoribus. 

JEgeum mare Hellespontus excipit, ad Abydum 
οἱ Sestum desinens. Deinde Propontis, «qus ad 
Chalcedonem et Byzantium terminatur; ubi an- 
gusti transis seu fauces sunt, a quibus Pontus 
sumit initium. Mox Mzotis palus. Rursus ab Eu- 
rope οἱ Libyz initio, Ibericum mare est, ab Her- 
euleis Columnis ad Pyrenzgum montem excurrens. 
Post Liguaticum, quod usque ad Etruri» (nes 
protenditur. Mox Sardonium, quod supra Sardi- 
niam, ad Libvam Africamve deorsum vergit. Tum 
Eiruscum, quod ab exiremis Liguriz finipus inci- 
piens ad Siciliam finem habet. Postea Libycum, 


λοῦσι Κορινθιακὸν κόλπον, ἤνοι ᾿Αλχυονίδα θάλασ- c deinde Creticum, Sienlum, Ionicum, et Adriaticum, 


σαν. Tip δὲ Σουνίῳ χαὶ Σχυλλαίῳ περιεχόμενον πέλα- 
τὸς, Σαρωνιχόν. Εἶτα Muptipov,  χαὶ Ἰχάριον, ἐν à 
xai αἱ υχλάδες " εἶτα Καρπάθιον, xoi ΗἩαμφύλιον, 
καὶ Αἴγυπτον" ὑπὲρ δὲ τὸ Ἰχάριον ἑξῆς ἀναχεῖται τὸ 
Αἰγαῖον. "Eam δὲ καὶ ὁ τῆς Εὐρώπης παράπλους ἀπὸ 
Τανάϊδος ποταμοῦ ἐχδολῶν, ἕως Ἡρακλέους στηλῶν, 
στάδια ς βῴθ'" τῆς δὲ Λιδύης ἀπὸ Τίγγεως μέχρϑ 
στόματος Κανωδιχοῦ, στάδια β,θανβ' - «ἧς δὲ ᾿Ασίας 
ἀπὸ Κανώδου, ἕως Τανάϊδος κοταμοῦ μετὰ τῶν χόλ- 


δι Gen. 1, 8. ** Basil. hom. 8 in Hexaem. 


quod e Siculo mari effunditur, quem Goriathiacum 
sinure, sive Alcyonium zquer appellant. Quod au- 
tem Sunio οἱ 179 Scylleo mari continetur, Sa- 
ronieum dicitur. Ab eo Myrtoum, οἱ lcarium, in 
quo et Cyclades synt. Tum Carpathium, εἰ Pam- 
phylium, εἰ Aiptinm. Demum supra lcarium, 
sese μουν piosime effundit. Est autem Europe 
trajectus ἃ Tanais (luminis ostiis usque ad Iler- 
culis Columnas, stadiorum 609100; Africe, ἃ 


39 Sever. Gabal. orat. 4 De opif. suundi; Basil. hom. 8. 


VARIA LECTIONES. 


j 
cod. R. 2950 
pest capat 


Edit, et Reg. 1 χήτη xai δράχοντας. ἢ Hoc caput in Reg. 7, Colb. 4, et in Nestro deest. Aberat in 
R ; sed in sejuncta membranes ab altero scriptore adjeetam fuit. In cod. 5. Hil. reperitur 
De creatione. Adjectum ab ipso auctore pulavero, instar appendicis, vel frag 


mentum esse 


prolinieris cujusdam operis geographici, quod Damascenus ipse, alterve scriptor ediderit. In cod. Colb. 1, 
vetustigsimo titulus περὶ πελάγων, margini duntaxat appositus est, absque nota numerali. 


NOTAE. 
(07) Καὶ τοῦ ἐν ἀρχῇ. Et Spiritum sanctum, etc. 8 (68) ἘΞ ὑδάτων μὲν γάρ. Nam ex aquis erte 


Hanc de Spiritu Dei qui ferebatur super aquas, 
sententiam a majoribus se accepisse Basilius testa- 
tur. Alteram ceu probabilem recitat, Spiritus Dei, 
nomine commotionem aeris, seu ventum validum 
significari; quam posthac amplexi sunt Severus 
Gabalorum et Theodoretus. Chrysostomo Scriptura 
significare videiur, vitalem quamdam actionem indi- 
tam aquis fuisse, wl non esset aqua consistens et im- 
mota, ἀλλὰ κινούμενον, xal ζωτιχήν τινα δύναμιν 
ἔχον, sed. qua. agitaretur, vilalenque vim quamdam 
haberet. 


PaTnor. Ga. XCIV. 


tlle sunt. Communis hec est Patrum. sententia, 
volucres, uii et pisces, natas esse ex aquis, idque 
canit Ecclesia in hymno vesperarum v feriz. Nec 
audiendi sunt qui ex Hebrzo inferunt solos pisces 
ex aquis a Deo productos esse, atque ita legunt : 
Producant aque reptile anime viventis, eL volatile 
volet, etc. Perperam enim omittunt. pronomen 
quod, necessario subaudiendum juxta Hebraorum 
idioma ; atque sie vertendum erat, et volatile quod 
volet. 


29 


907 


S. JOANNIS DAMASCENI 


908 


Tioge ad Canobicum ostium, stadiorum 209252 ; A πων, ὁ παράπλους στάδια δρια'. Ὁμοῦ παράλιος σὺν 


Asi denique, ἃ Canobo usque ad "Tanaim una 


χόλποις τῆς χαθ᾽ ἡμᾶς οἰχουμένης στάδια cy, Oop'. 


ewus sinibus, stadierum 4111. Atque ita labitati orbis mestri mare ad stadia 13509072, porrigi- 


tur 2 
CAP. X. 


De terra, et iisque ex ea producuntur. 

Ignotum terre fundamentum. — Terra unum est 
ex quatuor elémentis, siccum, frigidum, grave et 
Ímmotum: primo die ex nihilo productum. In 
principio, Inquit, creavit Deus celum εἰ terram **. 
Cuínam autem rei insideat, ac quo fundamento 
Bitatur, nullus mortalium dicere potuit. Sunt au- 
tem qui eam super aqfías collocatam, et stabilitam 
"esse aiunt, his videlicet verbis Davidis adducti : 
Qui firmavit terram super aquas 35. Alii super ae- 
rem. Alius autem sie ait : Qui appendit terram 
super nihilam **. Et rursus diviniloquus David ex 
persona Creatoris, Ego, inquit, confirmavi columnas 
ejus **, columnarum nomine vim illam signifi- 
cans, que eam continet. Nam quod idem alio 
loco ait, swper maria fundavit eam **, nihil aliud 
Indicat, nisi quod aqux matura terre undique 
affosa sit. Proinde sive eam seipsa, sive aere, 
εἴγε aquis, sive denique nihilo fulciri conceda- 
mus, a pia sententia recedere conveniens non 
est : quin potius confitendum, omnia in univer- 
sui Conditoris virtute contineri et conservari. 

Terre status cum primum creata. Animantia atir- 


pésque hominis causa. — Et quidem in prineipio, C 


quemadmodum ait Scriptura divina **, terra aquis 
"Gbducebatur, atque indigesta, hoc est, ornatus 
omnis expers erat. Quamprimum autem preeeepit 
Deus, confestim aquarum conceptacula exstite- 
runt: ac tum montes esse ceperunt, divinoquo 
Jussu terra suum ornatum aecepit, herbis videli- 
cet omnis generis et sürpibtitiftecorata; quibus 
divino tmperio vis ea insita est, qua augescerent, 
slerenturque, et semen ad sui simile generandum 
producere possint. Quin ad Opiücis jussum omnis 
quoque generis animantia, reptilia, feras, et pe- 
cora, jumentaque protulit : emmnia quidem illa ad 
tempestivum hominis usum, ceterum alia ad ci- 
bum, ut cervos, pecudes, capreas, et feliqua id 


ΚΈΦΑΛ. I' [ΚΔ΄]. 
Περὶ γῆς, καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς. 

Ἡ 7j ἕν τῶν τεσσάρων στοιχείων ἐστὶ, ξηρόν τε 
χαὶ ψυχρὸν, xoi βαρὺ, xai ἀχίνητον, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ 
ἐχ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ παρ- 
ἡγμένον. Ἐν ἀρχῇ γὰρ, φησὶν, ἐποίησεν d. Θεὸς 
τὸν οὐραγὸν καὶ τὴν γῆν ^ ἧς τὴν ἕδραν xal τὴν 
βάσιν οὐδεὶς τῶν ἀνθρώπων εἰπεῖν δεδύνηται. Οἱ μὲν 
γὰρ ἐπὶ ὑδάτων φασὶν ἡδρᾶσθαι, xal πεπῆχθαι αὐ- 
τὴν, ὥς φησιν ὁ θεῖος Δαδίδ' Τῷ στερδώσαγτι τὴν 


p 77) ἐπὶ ὑδάτων. Οἱ δὲ, ἐπὶ τοῦ ἀέρος. “Αλλος δέ 


φῆσιν " Ὁ ἑδράσας τὴν γὴν ἐπ᾽ οὐδενός. Καὶ πά- 
λιν ὁ θεηγόρος Δαθὶδ, ὡς Ex προσώπου τοῦ Δημιουρ- 
γοῦ, ᾿Εγὼ, φησὶν, ἐστερέωσα τοὺς eti ove αὐ- 
τῆς, τὴν συνεκτικὴν αὐτῆς δύναμιν στύλους ὀνομά- 
σας. Τὸ δὲ, ἐπὶ θαλασσῶν ἔθεμε.λίωσεν αὑτὴν, 
δηλοῖ τὸ πάντοθεν περιχεχῦσθαι τῇ γῇ τὴν τοῦ ὕδατος 
φύσιν. Kàv οὖν ἐφ᾽ ἑαυτῆς, χἂν ἐπὶ ἀέρος, χἂν ἐπὶ 
ὑδάτων, χἂν ἐπ’ οὐδενὸς δῶμεν ἡδρᾶσθαι αὐτὴν, χρὴ 
μὴ ἀφίστασθαι τῆς εὐσεθοῦς ἐννοίας, ἀλλὰ πάντα ὁμοῦ 
συγχρατεῖσθαι" ὁμολογεῖν, καὶ συνέχεσθαι τῇ δυνά" 
pst τοῦ K τίσαντος. 


"Kv ἀρχῇ μὲν οὖν, χαθώς φησιν ἡ θεία Γραφὴ, o2) 
ὑδάτων ἐχαλύπτετο, xal ἀχατασχεύαστος, ἦτοι ἀχό- 
ὄμητος ἦν. Τοῦ δὲ Θεοῦ προστάξαντος, τὰ τῶν ὑδά- 
τῶν δοχεῖα γεγόνασι, καὶ τότε τὰ ὄρη ὑπῆρξαν, καὶ 
τῷ θείῳ προστάγματι τὸν οἰχεῖον ἀνείληφε κόσμον, 
παντοδακαῖς χλόαις καὶ φυτοῖς ὡραϊσθεῖσα" οἷς τὸ 
θεῖον ἐνέθηχε πρόσταγμα, δύναμιν αὐξητιχήν τε, xat 
θρεπεικὴν, xal σπκερματιχὴν, ἦτοι ὁμοίου γεννῆτι- 
κήν. Ἐξήγαγε δὲ τοῦ Δημιουργοῦ χελεύσαντος, xal 
καντοῖα γένη ζώων, ἑρπενῶν τε, xai θηρίων, xoi 
χτηνῶν. Πάντα μὲν πρὸς τὴν τοῦ ἀνθρώπου εὔχα-- 
pov χρῆσιν " ἀλλὰ τούτων, τὰ μὲν πρὸς βρῶσιν, οἷον 
ἐλάφους, πρόδατα, δορχάδας, χαὶ τὰ τοιαῦτα * τὰ δὲ 
πρὸς διαχονίαν, οἷον χαμήλους, βόας, ἵππους, vou: 
xai τὰ τοιαῦτα * τὰ δὲ πρὸς τέρψιν, οἷον πιθήχους" 
καὶ τῶν ὀρνέων, χίσσας τε, xai ψιτταχοὺς, xal τὶ 


gouus; alia ad ministerium, ut camelos, boves, Ὁ τοιαῦτα * xal τῶν, φυτῶν δὲ, xai τῶν βοτανῶν, τὰ 


equos, asinos, caeraque ejusmodi ; alia ad eble- 
' etatfonem, ut simtas, et ex avibus, psiltacos, et 
similia : stirpes item et herbas, partim fructiferasg 
et esculentas, partim olfactu suaves et floribus 
decoras, exhilarandi animi causa concessas, velut 
rosam, aliasque similes; partim ad morborum 
medelam. Neque enim aut animal ullum, aut 
planta ulla est, ctti non vis aliqua hominibus 
utilis, asummo rerum Parente indita sit. Nam cum 
Hle, cui omnia antequam fiant explorata suni, 
perspectum haberet fore ut homo libera volun- 


μὲν κάρκιμα, τὰ δὲ ἐδώδιμα, τὰ δὲ εὐώδη, χα. ἀνθη- 
ρὰ πρὸς τέρψιν ἡμῖν δεδωρημένα " οἷον τὸ ῥόδον, 
xai τὰ τοιαῦτα " τὰ δὲ πρὸς νοσημάτων ἴασιν. θύχ 

ἔστι γὰρ οὐδὲν ζῶον, οὐδὲ φυτὸν, ἕν d obx ἐνέργειάν 

τινα τῇ τῶν ἀνθρώπων χρείᾳ χρησιμεύουσαν ὁ br. 
μιουργὸς ἐναπέθετο. Ὁ γὰρ τὰ πάντα πρὶν γενέσεως 
αὐτῶν ἐπιστάμενος, εἰδὼς ὡς μέλλει ἐν αὐτεξουσίῳ 
προδάσει ὃ ἄνθρωπος γίνεσθαι, χαὶ τῇ φθορᾷ παρα- 
δίδοσθαι, πάντα πρὸ: εὔχαιρον χρῆσιν αὐτοῦ, τά ^: 
ἐν τῷ στερεώματι, τά τε ἐν τῇ γῇ, καὶ τὰ ἐν ὕδασ:ν 
ἕχτισε. 


tale a divino mandalo recederet, 178 corruptionique addiceretur, idcirco ad commodum ipsius 
wsum, cuacito que Lum in celo, tum jn terra et in aquis sunt, procreavit. 


** Vid. Steab. lib. i1. 


*5 Gen. 1, 1. 
xxii 29. 30 Gen.i, 2. 


€ 


*5 Psal. cxxxv, 0. 


1 Job xxvi, 7. ?* Psal rxxiv, ἃ. 9 Pal. 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. II 


910 


Πρὸ μὲν οὖν τῆς παραδάσεως, πάντα ὑποχείρια A Homini quondam parebant omnia. — Et quldem 


«ip ἀνθρώπῳ fjv. "Ἄρχοντα γὰρ αὐτὸν χατέστησεν ὁ 
Θεὸ; πάντων τῶν ἐν τῇ γῇ xal ἐν τοῖς ὕδασι" xoi 
ὃ ὄφις (69) δὲ συνήθης τῷ ἀνθρώπῳ fv, μᾶλλον τῶν 
ἄλλων αὐτῷ προσερχόμενος, xal eeptrvol; προσομι- 
λῶν τοῖς κινήμασιν., Ὅθεν δι᾽ αὐτοῦ τὴν χαχίότην ὁ 
üpyiz&xoc διάδολος δποθήκην «οἷς προκάτορσοιν sla- 


ηγήσατο. Καὶ ἢ γῆ δὲ αὐτομάτη τοὺς χαρποὺς“ 


ἔφερε, πρὸς χρείαν τῶν ὑποχειρίων αὐτῷ ζώων " καὶ 
οὔτε δμθρος ἣν τῇ γῇ, οὔτε χειμών. Μετὰ δὲ τὴν παρά- 
δασιν, ἡνίκα παραοσυνεδλήθη τοῖς κεήνεσι τοῖς 
ἀνοήτοις, καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς, ἄρχειν ἐν ἑαντῷ τὴν 
ὅλογον ἐπιθυμίαν τοῦ λογιχοῦ νοῦ παρασχευάσας, 
καρβήκοος νἧς τοῦ Δεοπόεου ἐντολῆς γενόμενος, ἐπ- 
᾿ἀνέστῃ τῷ sb τοῦ δημοωυργοῦ χειροτονηθέντι ἄρ- 


ante prevaricationem, nihil erat quod hominis 
Imperio subditum non csset. Princeps quippe con- 
stitutus a Deo fuerat, omnium tam qus ín terra, 


quam qua in aquis degunt. Quin serpens quoque 


homini familiaris erat, ut prae czeteris amimantibus 
ad eum accederet , blandisque motibus cum illo 
quasi conversesretur δ᾽. Hine factum est ut mali 
auctor diabolus ipsius opera pessimam primigenis 
parentibus $traem neeteret **, Terra insuper fru- 
ctus, quibus animantia, quz illi parebant, aleren- 
tur, sponte proferebat. Neque tum imber, nequc 
hiems aut tempestas erst. Αἱ post. t'ansgressie- 
nem, quando comparatus est jumentis insiptentibus, 
et similis factus est eis **; cum herili violato pre- 


χοντι, ἡ ὑποχείριος xsleut* καὶ ἐτάγη àv ἱδρῶτι ἐρ- D cepto, ita se comparasset, wt bruta cupiditas ratione 


τάζεσθαι τὴν γῆν, ἐξ ἧς ἐλήφθη. 


predits menti suse dominsretur, tum subdito 


creature ab jpso defecerunt, qui princeps ipsarum creatus a Deo fuerat; atque eo redactus, ut ter- 
vam de quà sumpiss ersi, cum sudoribus colere jussus sit. 


"IY οὐδλ νᾶν ἄχρησοις ἢ τῶν θηρίων χρῆσις, 
ἐχρυδοῦδα, td πρὸς Ἐπέγνωσιν, καὶ ἐπίχλησιν τοῦ 
πεποιηχότος φέρουσα Θεοῦ. Καὶ ἡ ἄκανθα δὲ μετὰ 
«τὴν παράδαειν ἐξέφυ τεῆς γῆς κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου 
ἄπόφανσίν, μεθ᾽ flv συνεζεύχθη, καὶ τῇ ἀπολαύσει 

τοῦ ῥόδου 1j ἄχανθα, εἰς ὑπόμνησιν τῆς παραδάσεως 
ἡμᾶς ἄγουσα, δι' ἂν ἀχάνθας καὶ τριδόλους ἡ γῆ 
ἀνατἔλειν ἡμῖν λατεδικάσθη. 


Deficieute illo rebellargnt. Fere quia commodi 
afferant. — Quanquam, ne nunc quidem ejusmodi 
fer sunt, nt nulla ex eis utilitas capi queat : 
quippe quz terrorem πο ineutiende, eum ad 
Dei conditoris agnitionem, ejusque opem impto- 
randam adducunt. luswper post spretum maada- 
tam, spina quoque, juxta Demimi sententiam ὁ 


terra prodiens, amoeniitati rosse cónjuneta fuit, quz 


refriesret nobis memoriam transgressionis, propter quam terra multaia fui, ut. spipas et tribulos 


nobis proferret **. 
"Ot: μὲν ταῦτα οὕτως ἔχει πιστεντέον, bx. τοῦ 
μέχρι νῦν, τὴν τούτων διαμονὴν ἐνεργεῖν τὸν τοῦ 


e 
Dei verbo sua. cuique rei vis. indita. — Quod au- 
tem hec ita se habeant, hiuc fides astruitur, 


Κυρίου λόγον, ὃν ἔφη" ᾿λυξάνεσθε, καὶ πληθύνε- ὁ quod ea, perseverare przstet Dowibi sermo, quem 


eve, ναὶ &Anpécars τὴν γῆν. 


B Σφαιρεειδῆ δέ τινές φασι τὴν γῆν, ἕτεροι δὲ χω- 
vesdii. "Hotuv δὲ χαὶ κάνυ ἐστὶ τοῦ οὐρανοῦ σμι- 


χροτέρα, ὥσπερ *ig στιγμὴ ἐν μέσῳ τούτου χρε- 


᾿μαμένη. Καὶ αὐτὴ δὲ παρελεύσεται, xal ἀλλαγή- 


eset, δίαμδριος, δέ ἐστιν ὁ τὴν τῶν πραέων γῆν 
πληρονομῶν. Ἢ γὰρ μέλλουσα τοὺς ἁγίους ὑπὸ- 
δέχεσθαι γῆ, ἀθάνατός ἔστι ^ τίς οὖν ἀξίως τὴν 
ἀπείρόν τε xal ἀχατάληπτον τοῦ Δημιουργοῦ σοφίαν 
ϑαυῤδόμεν ; Ἤ τίς τῆς πρεπούσης εὐχαριστίας 
ἐφῆκογου νοῦ δοτῆρος τῶν τοσούτων ἀγαθῶν. 


—£0N Εἰσὶ δὲ. αἱ γνωσθεῖσαι ἑπαρχίαι τῆς γῆς 
ἤτοι σετραπίαι" Ἑὀρώπης μὲν λδ' - ᾿Ασίας δὲ ἠπεί- 
peu μεχάλης ἐπαρχίαι μη" χανόνες ιβ΄. 


' ΒΈΦΑΛ. IA' [ΚΕΊ. 
Περὶ παραδείσου. 
Ἐπειδὴ δὲ ἔμελλεν ὁ Θεὸς, ἐξ ὁρατῆς τε xal ἀορά- 


*t Basil hom. de parad. 5 Gen. in, 4. 
et 98, ** Mattb. v, 4, 


88 Psal. xrvimn, 14. 
*' Method. Cont. Orig. apud Epiph. heres. 64. 


pronuntiavit, Crescite, et multiplicemini, et replete 
terram **. ' 

Terre figura molesque. — Nonnullis porro ter- 
ram esse rotunéam placot: aliis cono similem. 
Multum certe coelo minor est, in ipsius centro 
instar puncti appensa. Czterum ipsa quoque prz- 
teribit, et immutabitur. Beatus autem ille est, qui 
possidebit terram, qux mitibus prómittitur **. Qu.c 
enim terra sanctos susceptura est, nunquam in- 
teribit. Quis ergo infinitam et iacemprehensam Crea- 
toris sapientiam digne miretur? Quis bonorum auctori 
pares ipsius beneficiis grates rependere queat ?'* 

[Sunt porro quas novimus, terrarum orbis 
provincis, sive prsfecterz, Europe quidem tri- 
ginta et quatuor; Asie cÓhtinentis amplissime , 
previncim quadraginta octo, Canones, quos vocant, 
duodecim.] 

CAP. ΧΙ. 
De paradiso. 
Paradisus hominis regia. — Quoniam autem 


δι Basil. hom. de parad. 5 Gen. 1, 22 


NOT £. 


Καὶ ὁ , Quin. serpens. quoque. Etsi Da- 
πέραν cum" bec capat scriberet » Basitii homi- 
liam De paradiso, pe oculis habuit, eum tamen 
secutus non est, ubi dixerat, serpentem, antequam 


per eum primi parentes decipereniur, supra pedes 
ambulasse, ipsique 
des fuisse, Basilio Josephus praiverat. 


propter hoe nefas evulaos pc- 
(10) Hize solus habet Reg. 5454. 


11 S. JOANNIS DAMASCENI 


912 


Deusex visibili et invisibili natura homnfinem ad A cou χτίσεως πλαστουργεῖν τὸν ἄνθρωπον xat εἰκόνα 


imaginem ac similitudinem suam velut regem ali- 
quem, totiusque terrz principem, et earum rerum 
quz in illa sunt, formaturus erat, regiam ei quam- 
dam prius exstruit, in qua suam sedem collocando, 
beata 174 et omni felicitate affluenti vita fruere- 
tur ?*. Atque hic ille est divinus paradisus , qui 


87. Gregor. Nyss. De opif. hom. cap. 2. 


(71) Καὶ οὗτος. Atque sic ille est divinus para- 
disus. Cum multa variaque de paradiso Eden vete- 
res scripserint, paucis auctores eorum perstrin- 
gam ex libro vij Anastasii 1| Antiocheni in Hexae- 
meron, cujus et Grzcum contextum afferam, quia 
nondum editus fuit : Οἱ μὲν οὖν ἀρχαιότεροι τῶν 


Ἐχχλησιῶν * λέγω δὴ Φίλων ὁ φιλόσοφος καὶ τῶν D τῶν ὑπομνήμασι τὰ περὶ πα 


ἀποστόλων ὁμόχρονος, καὶ Παπίας ὁ πολὺς, ὁ Ἰωάν- 
vou τοῦ εὐαγγελιστοῦ φοιτητὴς ὁ ᾿ἱεραπολίτης. Ei- 
ρηναϊός τε, ὁ Λουγδουνεὺς, xaX Ἰουστῖνο; ὁ μάρτυς 
xaX φιλόσοφος, Πανταίνετος (lege Πάνταινό:) τε ὁ 
᾿Ἀλεξανδρεὺς, xo Κλήμης ὁ Στρωματεὺς, καὶ ol 
ἀμφ᾽ αὐτοὺς, πνευματιχὼς τὰ περὶ παραδείσου 
ἀθεωρήθησαν (forte ἐθεώρησαν) εἰς τὴν Χριστοῦ 
Ἐχχλησίαν ἀναφερόμενα. Ἐξ ὧν εἰσιν xal οἱ περὶ 
πάντα πάνσοφοι δύο Καππαδόχαι Γρηγόριοι, "Avav- 
τες οὗτοι ἐξ αἰτιῶν τοιῶνδε φάσχοντες εἶναι xal 
πνευματιχόν τινα παράδεισον " Veteres ergo Eccle- 
siarum inlerpretes , Philo, inquam , philosophus, et 
tempore equalis apostolis el celebris. Papias Hiera- 
politamus, Joannis evangeliste discipulus, et 1renaus 

wnensis, e£ Justinus martyr. et. philosophus , 
Pantenusque Alexandrinus, et Clemens Stromateus, 
ac eorum asseclae, spiritualiter intellexerunt de Chri- 
sti Ecclesia ea que scripta sunt de-paradiso. Ex 


ibus sunt duo per omnia doctissimi: Cappqdoces C 


sregorii. ]i onmes. quibusdam de causis dicebant 
esse eliam atiquem paradisum spiritualem. Post- 
quam nonnullas rationes attulit, propter quas hi 
awetores ad bunc modum interpretati erant quee 
de paradiso scri sunt, has rursum alias sub- 
jungit: Ὅθεν διὰ πάντας τὰς ἀχαταλήπτους αἰτίας 
πνευματιχῶς νοήσαντες πάντα τὰ περὶ παραδείσου 
οἱ μνημονευθέντες ᾿ἐξηγηταὶ, ἔφασαν, ὅτι διάφοροι 
αἱρέεεις ἐτέχθησαν ὑπό τινων ἀνθρώπων σαρχιχῶς 
ἀχουπάντων τὰ περὶ Θεοῦ xai παραδείσου ἐν τῇ Γε- 
νέσει λεγόμενα * οἱ μὲν σωματόμορφον τὸν θεὸν, 
χατ᾽ εἰχόνα xai ὁμοίωσιν ὑλιχὴν τοῦ ἀνθρώπου δο- 
γματίσαντες οἱ δὲ μεγίστας εὐχαριστίας τῷ ὄφει 
προσάξαντες, ὡς διὰ τῆς αὐτοῦ συμθουλῆς xal τῆς 
παραδάσεως τῆῇς γενομένης γεννηθέντος ὅλου τοῦ 
ἀνθρώπων γένους, οἵτινες xax Ὀφῖται διχαίως mpoc- 
ἀγορεύονται, Μανιχαῖοι δὲ, ὁμοῦ τε xat ἄνδρες, xal 
Ὑνναῖχες, γυμνοὶ ἐν ταῖς ἐχχλησίαις συνάγονται 
χατὰ μίμησιν τοῦ ᾿Αδὰμ xal τῆς Εὔας * Unde. pro- 
pter has catsas. incomprehensibiles , omnia que de 
paradiso dicta sunt, spiritualiter intelligentes, inter- 
pretes um meminimus , dixerunt, quod diverse 
nale sunt haereses, quibusdam hominibus, qui car- 
naliter audierunt que de Deo et paradiso dicuntur 
in Genesi; aliis quidem statwentibus Deum habere 
formam corporis secundum imaginem similitudinem- 
ue materialem hominis ; aliis serpenti magnas o[- 
derentes graliarum  acliones , utpole quod per ejus 
consilium patratamque  praevaricationem ez muliere 
sit generatum totum humanum ; qui quidem 
4nerito etiam. appellautur. Ophitg, id est. serpeatini. 
Manichdi autem. simul el viri et. mulieres nudi con- 
gregantur in suis ecclesiis ad. imitationem Adam et 
να. Quibusdam interjectis, narrat ob quemdam 
Ezechielis locum, in quo de diabolo suh figura re- 
gis Tyri sermo est, priscos interpreles eccasionem 
Suum paisse, per allegorias edisserendi quae Genesis 


τε xaX ὁμοίωσιν, ὥσπερ τινὰ βασιλέα καὶ ἄρχοντα 
πάτης τῆς γῆς, καὶ «Gv ἐν αὐτῇ, προκαθίστῃησιν 
αὐτῷ οἷόν τι βασίλειον, καὶ ἐν ᾧ διαιτώμενος μαχα- 
ρίαν xaX πανολδίαν ἕξει ζωήν. Καὶ οὗτος (71) 6 
θεῖος παράδεισος, Θεοῦ χερσὶν ἐν Ἐδὲμ, πεφυτευμέ. 
νος, εὐφροσύνης χαὶ θυμηδίας ἀπάσης ταμεῖον. 


NOT £. 


liber de paradiso complectitur : "Opa γὰρ ὅτε οὐχ 
ἁπλῶς παράδεισος λέγεται οὗτος ὁ παρὰ τῷ Kpo- 
φήτῃ, ἀλλὰ παράδεισος Θεοῦ. Ὁ δὲ Μωσαΐχὸς παρά- 
δεισος, οὐ θεώνυμος, ἀλλ᾽ ἁπλῶς παράδεισος. "O8cv 
χαὶ ὁ χατὰ πάντα θεῖος ᾿Αμδρόσιος, χαὶ Ἰουστῖνος 
ὁ θεόληπτος μάρτυς, ἐν τοῖς εἰς τὴν ᾿θαήμε v aó- 
ραδείσου διεξιόντες, 
μετὰ τὸ εἰπεῖν περὶ τῶν αἰσθητῶν δένδρων xal ὑξά- 
των, καὶ γηγενοῦς παραδείσου παρήγαγον ἐν μέσῳ 
τὰ προχείμενα τοῦ θείου Ἰεζεχιὴλ περὶ παραδείσου 
οὐρανίου ῥήματα, xaX πολλὴν» ἐξέτασιν xal θεωρίαν 
λεπτὴν ἐν αὐτοῖς διεξελθόντες, inj λέγοντες, 
ὡς αἴσχιστόν τε χαὶ θεοστυγὲς ἴφζογειν QW 
ὅλως εἰς ἔννοιαν λαθεῖν τὴν μαχαρίαν τε χιὶ κρου- 
χυνητὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου θεότητα σὺν τῷ διχαίῳ 
λῃστῇ εἰς ῥευστόν τε xal ὑλιχὸν παράδεισον εἶπελ- 
θεῖν " Vide enim quod non absolute dicitur paradi- 
sus is de quo apud prophetiam mentio est, sed para- 
disus Dei. Mosaicus autem paradísus, Dei adjecto 
nomine dictus non est,sed absolute paradisus. Unde 
divinus per omnia Ambrosius ; et Justinus martyr a 
Deo iuspiratus, in suis in Hexaemeron commenta- 
riis, ea persequentes que dicia sunt de paradiso, 
postquam dixerunt de sensilibus arboribus, et aquis, 
et fructibus, et paradiso de terra genito , in medium 
adduxerunt proposita divini Ezechielis verba de pa- 
radiso celesli, iisque mulio examine et subtili con- 
templatione explicatis , subjunxerunt dicentes , quod 
sit turpissimum et Deo invisum, dicere, aut omnino 
cogitare , beatam  adorandamque Dei Verbi divini- 
tatem cum justo lairone ingredi in fluxum et mate- 
rialem paradisum , etc. Addit, Origenem, cum ana- 
gogiis nimium indulsisset, omnes creaturas qua 
sex diebus factze sunt, δὰ fabulosas tragoedias tra- 
ducendo, ut neque ccelum quod sensu percipitur, 
neque terram, neque aquas, neque planf£as, nec 
aliud quidpiam secundum litteram intelligeret, 
justo synodi judicio damnatum esse, ne credere- 
tur Deus visibilis hujusce mundi conditor non esse, 
et tota historia sacre series pessumdaretur. Quo- 
circa ol νεώτεροι τῶν Πατέρων " λέγω δὴ. οἱ περὶ 
τὸν θεῖον Βασίλειον, χαὶ τὸν Χριστοῦ ποταμὸν Ἶωάν- 
γὴν τὸν Χρυσόστομον, Θεόδωρόν τε τὸν ἐλεεινὸν ὄντως 
᾿Αντιοχέα, καὶ X«6npov τὸν Γαδαλεωτῆν, Εὐσέδιόν 


Ὁ τε τὸν Ἐμεσηνὸν, xai τὸν λόγοις καὶ Épyot; τρισ- 


μακάριστον Ἐπιφάνιον, Κύριλλόν τε τὸν θεοφάντορα, 
χαὶ Θεόφιλον" μᾶλλον οὗτοι πάντες χατὰ τὸ γράμμα τὰ 
συγγράμμακτα ἑαυτῶν περὶ τῆς ᾿Εξαημέρου Ny S 
tà; ἀλληγορίας xal ἀναγωγὰς ἀφέμενοι * Recentie- 
res Patres, divinus, inquam, Basilius , et Christi fs- 
vius Joannes Chrysostomus, et Theodorus vere mist- 
rabilis Antiochenus , et. Severus (sive Severiamu) 
Gabaleotes, et Eusebius Emissenus, necnon verbis e 
[actis beatissimus Epiphanius, Cyrillus quoque, el 
Theophilus, hi omnes sua scripta de sex dierum ope- 
ribus, missis et allegoriis et anagogiis juxta litteram 
exposuerunt. Hic non disputo , genuinzene fuerint 
singula ille veterum Patrum lucubrationes, quas 
Anastasius antehac laudavit, Papisz scilicet, Ja- 
stini , Irenzi , Clementis, Pantzni. Hoc enim ad- 
notatiunculze brevitas, cui studere debeo, non pa- 


titur. Hieronymus testis est Irenzum e Octava 


scripsisse (a) ; Eusebius, Clementeim. Alexandrinum 


4n) Vide Pre(aionis pum. XX, ubi iterum Lequienus de voce Octava. 


913 


DM FIDE ORTHODOXA LIB. IT. 


914 


᾿Εδὲμ γὰρ τρυφὴ (72) ἑρμηνεύεται. Ἐν τῇ ἀναιολῇ A Del manibus in Eden consitus est, voloptatis om- 


pk» πάσης τῆς γῆς ὑψηλότερος χείμενος * εὐχραὴς 
δὲ, καὶ ἀέρι λεκτοτάτῳ, καὶ χαθαρωτάτῳ περιλαμ- 
πόμενος * φυτοῖς ἀειθαλέσι χομῶν, εὐωδίας πλήρης, 
φωτὸς ἔμπλεως, ὥρας ἀπάσης αἰσθητῆς xol χἀλ- 
λους ὑπερδαίνων ἐπίνοιαν * θεῖον ὄντως χωρίον, 
καὶ ἄξιον τοῦ xas' εἰχόνα Θεοῦ ἐνδιαίτημα" ἐν ᾧ οὗ- 
δὲν τῶν ἀλόγων ηὐλίζετο, μόνος δὲ ὁ ἄνθρωπος, τῶν 
θείων χειρῶν τὸ πλαστούργημα. 


nis ac jucunditatis promptoarium (Eden enim, si. 
Interpreteris, délicins sonat *^j. In Oriente-ommi 
terra sublimior positus fuit, probeque temperatus, 
ac subtilissimo purissimoque aere undique coltu- 
stratus, plantis nunquam non fluridis vernans, 
suavissimo odore et lumine plenus, eleganti» om- 
nis, qux? quidem in sensum cadat, et pulchritudinis. 
cogitatus superans, divina plane regio, dignum- 


que e», qui ad Dei imaginem conditus erat, domicilium : in quo nullum rationis expers sái-. 
mal versabsier ; sed solus homo, opus manuum Dei. 


"Kv μέσῳ δὰ (75) τούτου ξύλον ζωῆς ὁ Θεὸς ἐφύ- 
τευσεν, ναὶ ξόλον τῆς γνώσεως. Τὸ μὲν ξύλον τῆς 
γνώσεως, ἀπόπειράν «wa, καὶ δοχιμὴν, καὶ γυμνά- 


cu τῆς τοῦ ἀνθρώπου ὑπαχοῆς xal παραχοῆς. Διὸ. 


χαὶ ξύλον τοῦ γινώσχειν καλὸν χαὶ πονηρὸν χέχλη- 
ται, ἣ ὅτι δύναμιν ἐδίδου γνωστιχὴν τοῖς μεταλαμ- 
ὀάνοναι͵ τῆς οἰχείας φύσεως" ὅπερ χαλὸν μὲν τοῖς 
τελείοις, xaxby δὲ τοῖς ἀτελεστέροις, xal τὴν ἔφεσιν 
λιχνοτέροις !, ὥσπερ στερεὰ τρηρὴ τοῖς ἀπαλοῖς ἔτι 
xai δεομένοις γάλαχτος. Οὐχ ἐδούλετο γὰρ, ὁ χτίσας 
ἡμᾶς Θεὸς μεριμνᾷν, xal περὶ πολλὰ ευρδάζεσθαι, 
οὐδὲ φροντιστὰς, xal προνοητὰς τῆς ἰδίας Quis γε- 
νέσθαι - ὅπερ δὴ καὶ πέπονθεν ὁ ᾿Αδάμ. Γευσάμε- 
νος γὰρ, ἔγνω ὅτι «γυμνὸς ἦν, xal περίζωμα ἑαυτῷ 
κεριεποιεῖτο᾽ φύλλα γὰρ συχῆς λαδὼν περιεζώσατο. 
Πρὺ δὲ τῆς γεύσεως γυμνοὶ ἦσαν ἀμρότεροι, ὃ τε 
᾿Αδὰμ καὶ ἡ Εὔα, καὶ οὐκ ἡἠσχύνογντο. Τοιούτους 
δὲ ἀπαθεῖς ἐδούλετο εἶναι ἡμᾶς ὁ Θεός * ἀπαθείας 
γὰρ ἄχρας τοῦτό ἐστιν ἔτι δὲ χαὶ ἀμερίμνους, ἂν 


Cur scientie arbor. plantata; — |n medio porro 
hujus, tum vit:e, tum scientix& arbores Deus plan- 
taverat.** : scienti quidem, ut eo obedientl» οἱ In- 
obedientiz;z hominis periculum fleret, οἵ" utraque 


p explorari et exerceri posset. Unde etiam arbor 


scienti: boni et mali nuncupata est; vel quia iis 
qui ex illa edebant, hanc vim afferebat, 1'75 ut 
naturam suam perspectam haberent. Quod qui- 
dem ut adultis et perfectis bonum erat ; ita minus 
perfectis, a|idiorique, quam par esset, appetitu 
praeditis, grave incommodum accersebat; haud 
secus ae solidus cibus 18 qui adhuc tenera setate 
sunt, lacteque opus babent **, Nec enim Deus ge- 
neris nostri auctor, nos sollicitos, et circa multa 
turbatos, vit:e nostrze anxie prospicere atque 60η- 
sulere volebat ; id quod tandem Adamo accidit. Is 
enim degustato arboris fructu, nudum se esse in- 
tellexit, eaque de causa subligaculum sibi conein- 
navit. Sumptis enim ficulnex follis, corpus suum 


95 Basil, hom. de parad. ** Gen. u, 9. ** Greg. Naz. orat. 38 et 42; Method. ap. Epiph. hzres. 64. 
VARLE LECTIONES. 
1 Weg. 9, et Colb. duo τὴν αἴσθησιν λιχν. Aliam sequor lectionem, quz orat. $8 et 42 Greg. Naz. ha- 


s NOTA. 
Fremislaee eaarrationem in sex dies creationis : C sitione Chrysostomi satis coherent. Insuper et 
WE omnes norunt Seri 


ras Alexandri: 

Paradiso scr esse. Philonis libri, in quibus de 

sermonem habuit, una cum aliis ejusdem 
operibus editi sunt. 

eu ᾿Εϑὲμ γὰρ τρυφή. Edem. enim. Sic vulgo 

scribunt "Ely, non ᾿Εδὲν, quod tamen $0- 

m in soiupiatem et delicias verlilur Eden regio 

Δ αὐ baud procul a Mesopotamia οἱ Assyria. 

Vidsila IN Reg. xix, 12; ἼΩΝ axxvit, 19; Eze- 


a» 











Ἐ . 
"Ev μέσῳ δέ. In medio porro ejus. Qui lit- 
tam Beripture sequuntur, agnoscunt ligno vite 
—— fnísso vim humores moderandi , et cenci- 
ade immortalitatis. Ita Ghrysostomus, Scveria- 
BUS, lheodoretus, Procopius et alii, qui addunt 
lignum hoc eoucessum homini fuisse, ut obedien- 
Uis Miiug praemium foret. Ex quo confutatur ve- 
tesius auctor, qui asseruit primos parentes solis 
auris ante peccatum victitasse : futuros eniu fuisse 
interitui obnoxios, si sensibilem cibum edissent. 
irea Nemesius ex Hebraeorum, ut ait, senten- 
tia docet, hominem ita conditum esse a Deo, s! nec 
lane mortalis, nec etiam immortalis esset , οὔτε 
τὸν ὁμολογουμένως, οὔτε ἀθάνατον, sed in ulrius- 
que natura confnio, μὲ si affectionibus. corporis, et 
vttio se dedidisset, corporum mulationes experiretur ; 
sin. autem. animi bona coleret , traduceretur ad. im- 
mortalitatem; per lignum vitz scilicet, in. quo hic 
auctor eximiam ejusmodi virtutem exstitisse agno- 
scit. Hzc aliaque affert Nemesius, qu» cun expo- 


D 


ligno scienti congenitam ejusmodi fuisse pro- 
prietatem concedit, ut qui ejus fructu vescerentur 
perfectam boni malique perfectionem obtinerent : 
eam vero Adamo non obvenisse, qui contra pree- 
ceptum Dei ante statum tempus cibum hunc 60- 
mederat. Hanc tamen conjectationem Methodius 
improbaverat in libris adversus Origenem, ut videre 
est apud Epiphanium , hxres. 64. Chrysostomus 
itaque, hom. 16 in Gen. ; Theodoretus, quxst. 21, 
et alii vulgo docent hoc nomen inditum esse ar- 
bori, non quod boni et mali scientiam posset inge- 
nerare, sed quia futurum erat, ut qui fruetu illius 
vesceretur, cognosceret tandem, quam distaret fe- 
lix inRocentiz status a wiseriis naturgs in pecca- 
tum lapsa. Disputarunt olim cujus geueris esset 
114 arbor, Theodoretus, Theodorus Antiochenus, 
seu Mopsuestenus , et auctor. quaestionum ad An- 
tiochum, quzst. 49, (icum fuisse deliniunt. Opinio- 
nem hanc sic explodit Nissenus in Prefatione iu 
Cant. cantic. ut sensum allegoricum obtrudat, ac si 
verisimile non sit hominem propter illius esum 
fuisse adjudieatum inorti , cum Dominus. dicat, 
omne qwod intrat. in 0s, now. coinquinat hominem, 
atque universa qu:e Deus fecit, fuisse valde bona : 
Maximus utrumque lignum figurato sensu intelli- 
git, propter difficultates quae ex Scripture littera 
consequi videntur, Noster vero, ut diversas Patrum 
sententias con.iliet, tam paradisum, quam ligua 
paradisi, secundum litteram, et secundum  allego- 
riam interpretatur. 


918 


S. JOANNIS DAMASCENI 


916 


contexit. Nam, illo necdum degustato, Anibo (Adam A ἔργον ἔχοντας, τὸ τῶν ἀγγέλων, ὑμνεῖν ἀλήχτως καὶ 


scilicet οἱ Eva) nudi erant, nec tamen erubesce- 
bant ". Tales autem nos Beus esse volebat, omni- 
que perturbatione vacare : quippe quod animi ab 


acprasterea, ut sollicitudine omni carentes, in aliud 
opus noa incumberemus, nisi quod angelorum est; 
nempe ut creatorem perpetuis laudibus celebrare- 
mus, inque ejus contemplatione obleclaremur, eura 
ompi super eum jactata; velut per prophetam 
David his verbis declaravit : Jacta super Dominum 
curam ἱμώπι, el ipse te enulriet ^. In. Evangeliis 
quoque discipulos suos docens, ait : Ne solliciti 
sitis anime vestre quid manducetis. neque corpori 
vestro quid induamini **. Àc rursus : Querite pri- 
suum regnum Dei, et jusiitiam ejus, εἰ hec omnia 
adjiclentur vobis **. Et ad Martbam verba faciens : 


ἀδιαλείπτως τὸν χτίσαντα, καὶ τῆς αὑτοῦ xatatQu- 
φᾷν θεωρίας, xav αὐτῷ ἐπιῤῥίπτειν τὴν ἑαυτῶν μέ- 
pipvay * ὅπερ xal διὰ προφήτου Δαδὶδ πρὸς ἡμᾶς 
ἀπεφθέγξατο - ᾿Επίῤῥιψον ἐπὶ Κύριον τὴν μέρι- 
μνάν σου, λέγων, καὶ αὐτός σα διαθρέψει. Καὶ ἐν 
τοῖς Ἐῤαγγελίοις τοὺς οἰχείους μαθητὰς διδάσχων. 
φησί - Μὴ μεριμνήσητε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε, 
μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν, τί ἐνδύσησθε. Καὶ πάλιν " 
Αἰτεῖτε τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν διχαιο- 
σύνγην αὐτοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεεαι 

ὑμῖν. Καὶ πρὸς τὴν Μάρθαν " Μάρθα, Μάρθα, με- 

ριμνᾷς, καὶ τυρδάζῃ περὶ πολλά" ἑνὸς δέ ἐστι 

χρδία. Μαρία γὰρ τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐξελέξατο, 
ἥτις οὖκ ἀφαιρεθήσεται ἀπ᾽ αὑτῆς" τὸ καθτ)σθα: 
δηλονότι παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ ἀχούειν τῶν 
λόγων αὐτοῦ. 


Martha, Martha, sollicita es, et turbaris erga plurima: porro unum est. necessarium. Maria optimam 
partem elegit, qu non auferetur αὐ ea "δ; hoc est, ut Domini pedibus assideat, ipsiusque sermones 


audiat. 

Arbor vite , unde dicta. Paradisus sensibilis , et 
 pirijalis, Lignum vita ac lignum omne. — At vero 
arbor vitz, aut ejusmodi erat, ut vitam confer- 
reb, aut qua illi qui digni essent , nec morti ob- 
noxii, vesci possent. Nonnulli porro paradisum 
sensibilem fuisse opimati sunt *^ ; alii contra spiri- 
talem , οἱ qui sola mente perciperetur : mea qui- 
dem hac sententia est, quod sieut homo sensibili 
ei spirituali natura constans conditus erat, sic et 


Τὸ δὲ τῆς ζωῆς ξύλον, fjv ξύλον ἔχον ἐνέργειαν 
ζωῆῇς παρεχτιχὴν, f| τοῖς τῆς ζωῆς ἀξίοις, xat τῷ 
θανάτῳ οὐχ ὑποχειμένοις μόνοις ἐδώδιμον. Τινὲς μὲν 
οὖν αἰσθητὸν τὸν παράδεισον ἐφαντάσθησαν, ἕτεροι 
δὲ, νοητόν. Πλὴν ἔμοιγε δοχεῖ, ὅτι ὥσπεβ ὁ ἄνθρω- 
πος αἰσθητὸς ἅμα χαὶ νοητὸς δεδημιούργητο, οὕτω 
xai τὸ τούτου ἱερώτατον τέμενος, αἰσθητὸν ἅμα χαὶ 
vontbv, χαὶ διπλὴν ἔχον τὴν ἔμφασιν πι - τῷ γὰρ 
σώματι ἐν τῷ θειοτάτῳ χώρῳ xat ὑπερχαλλεῖ, χα- 


ejus sacralissimum templum sensibile simul et C θὼς ἱστορήσαμεν, αὐλιξόμενος * τῇ δὲ ψυχῇ ἐν ὑπερ- 


spiritale erat, duplieemqne exhibebat speciem. 
Corpore siquidem in divinissima et pulcherrima 
regione, uti retulimus , habitabat : animo autem 
in sublimiori, omnique coniparatione pr:estantiori 
ac pulehriori loco morabatur, hospitem suuum 
Deum habens pro domo , imo et pro illustri vesti- 
mento , cujus gratia circumvestitus esset , et cujus 
contemplatione, quz sola dulcissimus fructus est, 
velut alius quiapiam angelus, multa cum voluptate 
frueretur, eaque pasceretur: id quod quidem li- 
gnum vit:e. merito appellatum est. Divine enim 
participationis suavitas vitam nulla morte inter- 


τέρῳ xal περιχαλλεστέρῳ 5 τόπῳ διέτριδε, Θεὸν 
ἔχων οἶχον τὸν ἕνοιχον, xal αὐτὸν ἔχων εὐχλεὲς περι- 
δόλαιον, xa τὴν αὐτοῦ περιθεδλημένος χάριν, xax 
τοῦ μόνου γλυχυτάτου χαρπυῦ τῆς αὐτοῦ θεωρίας 
χατατρυφῶν, οἷά τις ἄγγελος ἄλλος, χαὶ ταύτῃ τρε- 
φόμενος * ὅπερ δὴ καὶ ξύλον ζωῆς ἀξίως ὠνόμασται. 
Ζωῆς γὰρ θανάτῳ μὴ διαχοκτομένης, ἡ γλυχύτης τῆς 
βείας μεθέξεως τοῖς μεταλαμθάνουσι μεταδίδωσιν" ὃ 
δὴ χαὶ πᾶν ξύλον 9 ὁ Θεὸς ἐκάλεσεν, 'AxÓ παγτὲς 
ξύλου, φήσας, τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει φά- 
γεσθε. Αὐτὸς váp ἐστι τὸ πᾶν, ἐν ᾧ καὶ δι᾽ οὗ τὸ 
πᾶν συνέστηχε. 


ruptam iis, a quibus percipitur, impertit. Atque 176 illud est quod Deus omne lignum appellavit, 
Ex omni , inquiens, ligno, quod est. in paradiso , vescenles comedetis "1. lpse enim oine illud est, ig 


quo, et per quem omnia constant. 


Lignum scientie. — Atqui lignum scienti? boni D Τὸ δὲ τῆς ToU χαλοῦ τε χαὶ χαχοῦ γνώσεως ξύλον, 


et mali multiplicis est speculationis dignotio, id 
est proprie nature agnitio: qux, cum Opiflcis 
magnificentiam ex sese praedicet , adultis quidem , 
et in divina contemplatione provectis bona est, 
quod ipsis verendum non sit, ne in deterius la- 


*! Gen. iu, 7. ? Psal. εἴν, 23. 
De nat. hom. ** Gen. n, 16. 


*3Mauh. vi, 25. 


ἡ τῆς πολυσχιδοὺῦς θεωρίας διάγνωσις, αὕτη δέ ἐστιν 
ἡ τῆς οἰχείας ἐπίγνωσις φύσεως, ἥτις χαλὴ μὲν αἷς 
τελείοις, καὶ ἐν τὴ θείᾳ θεωρίᾳ βεδηχόσιν, ἐξ ἑαυτῆς 
τὴν τοῦ Δημιουργοῦ μεγαλουργίαν δημοσιεύουσα, 
«οἷς μὴ δεδιόσι μετάπτωσιν, διὰ τὸ ἐχ τοῦ χρόνον 


δὲ [bid, 33." Luc. x, 14, 15. ** Nemes., cap. 1 


VARLE LECTIONES. 


*» In Colb. 4750, vox ἔμφασιν exponilur per ἐννόησιν, quod considerationem signilcat. ^» Reg. 
8, Colb. unus et Noster, ἐν ὑπερτέρῳ xat ἀσυγχρίτως περιχαλ. ita legerunt vetus interpr. ct Faber. In 
margine cod. Colb. exponitur adverbium ἀσυγχρίτως, per ὑπερεχόντως. Quod quidem scholion occasio- 
nem przbuit recoguitori cod. S. Hil. ut legendum putaret ἀσυγχρίτῳ xai ὑπερεχόντως περιχαλλεστέρῳ. 
* Edita. πᾶν ξύλον ζωῆς. 


. . N 

917 DE FIDR ORTHODOXA LYB. II. ! 918 
εἰς ἕξιν τινὰ τῆς τοιαύτης ἐληλαχέναι θεωρίας " οὐ A bantur **; quippe cum ex diuturna exercitatione 
καλὴ δὲ τοῖς νέοις ἔτι, καὶ τὴν ἔφεσιν λιχνοτέροις, — ad hujusee contemplationis habitum quemdam per- 
ob, διὰ τὸ ἀδέδαιον τῆς ἔν τῷ χρείττονι διαμονῆς, — venerint : haudquaquam vero bona est junioribus 
καὶ μήπω παγίως ἐνεδρασθῆναι τῇ τοῦ μόνου χαλῦῦ — adhuc, et avidiori, quam par sit, appetitu prz- 
προσεδρίᾳ, ἢ τοῦ οἰχείου χηδεμονία σώματος πρὸς ditis ; quos nimirum, quia non firmiter satis hae- 
δαυτὴν ἀνθέλχειν, καὶ περισπᾶν πέφυχεν. rent in eo quod prestantius est, nec constanter, 
adhuc Ía unici boni, contemplatione defixi sunt, corporis sui cura ad se retorquere et distrahere 
consuevit. 

Οὕτω διπλοῦν οἶμαι τὸν θεῖον παράδεισον, xal Omne lignum , Dei ex creatis cognitio, — Ad hwne 
ἀληθῶς el θεοφόροι Πατέρες παρέδωκαν, ὁΐ τε οὔ- — modum , duplicem fuisse paradisum opinor, vere- 
τως, οἵ τε ἐχείνως διδάξαντες. Δυνατὸν δὲ νοῆσαι 406 Patres divinitus affati tradiderunt ; tam qut 
πᾶν ξύλον, τὴν Ex τῶν χτισμάτων τῆς θείας δυνά- — hoc, quam qui illo modo ἀοευεγυηϊ. Quanquam sic 
prec γινομένην. ἐπέγνωσιν, ὥς φησιν ὁ θεῖος ᾿Από- — etiam intelligi potest omne tignum, diving utique 
στολος " Τὰ γὰρ dópara αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως xó- potentie ex rebus conditis parta cognitio , quem- 
σμον, τοῖς κοιήμασι νοούμενα καθορᾶται. Yactov B admodum ait. Apostolus: Imvisibilia enim ejus α. 
δὲ τῶν ἐννοιῶν καὶ τῶν Üttopuiy τούτων, ἡ χαθ' — creatura mundi, per ea quae facta sunt , intellecta. 
ἡμᾶς Ὀὑφηλοτέρα πέφυχεν, ἡ τῆς ἡμετέρας φημὶ — conspiciuntur **. Oronium porro cogitatiénum he 
συστάσεως, ὥς φησιν ὁ θεῖος Δαδίδ - 'EOcvpa- rum atque contemplationum praestantior illa est, 
στώθη 4 γνῶσίς cov ἐξ ἐμοῦ, τουτέστιν, "Ex — qua in nostri , sive compositionis nosira , consi- 
τῆς (Δ) ἐμῆς χατασχευῆς. Ἐπισφαλὴς δὲ αὕτη deratione versatur, ut divinus David ait : Mirabilis 
τῷ ᾿Αδὰμ δπῆρχε νεοπαγεῖ ὄντι, δι’ ἃς εἴπομεν αἱ- facta est. scientia tna ex. me Ὁ, hoc est, ex mei 
τίας. structura, Ceterum ejusmodi cognitio Adamo, 

recens eondito ac tenero, ob has quas diximus 
rationes, periculo non carebat *!. 

"H ξύλον μὲν ζωῆς, τὴν ἐκ πάντων τῶν αἰσθη- Lignum vite iterum , ac sententie boni. Sensibilis 
τῶν ἐγγινομένην θειοτέραν Evvotav, καὶ τὴν δι᾽ αὐ- cibus morti affinis. — Quin per lignum vitz intelli- 
τῶν ἐπὶ «by ἁπάντων γενεσιουργόν τε, xol δημίουρ- — gere etiam licet , diviniorem illam speculationeas , 
γὸν αἴτιον ἀναγωγὴν “ ὅπερ xot πᾶν ξύλον ὠνόμασε, — qux ex rebus sensibilibus nascitur, atque ascen- 
τὸ πλῆρες καὶ ἀδιαίρετον, μονήν τε τοῦ χαλοῦ φέρων — sum illum, quo per eas ad omnium parentem, 
τὴν μέθεξιν, ξύλον δὲ γνώσεως καλοῦ καὶ πονηροῦ, C conditorem et auetorem aseurgimus : quod .qui« 
τὴν αἰσθητὴν καὶ ἐνήδονον βρῶσιν, τὴν, τῷ δοχεῖν dem etiam omne lignum nuncupavit , hoc est, ple- 
μὲν γλυχαίνουσαν, τῷ ὄντι δὲ ἐν μετουσίᾳ χαχῶν — num ac indivisum , solamque boni participationem 
τὸν μετέχοντα καθιστῶσαν. Φησὶ γὰρ ὁ Θεός" 'λαὸ — ferens. Per lignum autem scientie boni el mali, 
παγτὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει cibum sensibilem et delectabilem , qui , quamvis 
φαγῇ" διὰ πάντων, οἶμαι, τῶν χτισμάτων ἐπ᾿ ἐμὲ — suavitatis speciem prx se ferat, revera tamen 
τὸν ποιητὴν ἀναδιδάσθητι, λέγων, καὶ ἕνα χαρπὸν — eum ἃ quo percipitur, in mala eonjicit. Dist 
ix πάντων κάρκωσαι, ἐμὲ τὴν ὄντως ζωήν * πάντα namque Deus : Ex omni ligno, quod esi in paradiso, 
σὸς ζωὴν χαρκοφορείτωσαν, xal τὴν ἐμὴν μέθεξιν, vescendo comedes δ᾽: quasi dicat , ni fallor, fac ut 
᾿ ποιοῦ τῆς οἰκείας ὑπάρξεως σύστασιν. Οὕτω γὰρ — per creaturas omnes ad me conditorem assurgas, 
ἔσῃ ἀθάνατος. 'Axó δὲ τοῦ CUAov τοῦ γινώσκδιν — unumque ex omnibus fruetum decerpas, me scilicet, 
καλὸν καὶ πονηρὸν, ob φάγεσθε dx' αὐτοῦ. Ἢ — qui vera vita sum. De operam, ut omnia vilze tibi 
U ἂν ἡμέρᾳ φάγητε dx' αὐτοῦ, θανάτῳ ἁποῦα- — fructum ferant : atque id age, ut mei perticipa- 
ψοῖσθε. ϑυσιχῶς γὰρ ἡ αἰσθητὴ βρῶσις τοῦ ὑπ- (ione in rerum natura consistag. Hac enim ratione 
επροϑσενς ἐστιν ἀναπλήρωσις, xat εἰς ἀφεδρῶνα |. immortalis eris: De ligno auiem scienti boni. et 
χωριξ, καὶ φθοράν * xa ἀμήχανον ἄφθαρτον δια- Ὁ rnali ne cemedatis ex eo. Qvacunque enim die. com- 
pésus, οὖν «nc αἰσθητῆς βρώσεως bv μετουσίᾳ γι- — ederitisez eo, morte moriemini **. Ea enim est sen- 
νόμενον, sibilis cibi natura , ut id quod subeflluxit repleat , 
alque [a secessum et corruptionem abeat. Nec fleri. potest, ut incorreptus maneat, qui.senaibili 
cibo vescitur. 
KEOAA. [Β΄ (KG']. 177 CAPUT XH. 

Περὶ ἀγθρωπου. De homine. 

Οὕτω μὲν οὖν τὴν νοητὴν οὐσίαν ὑπεστήσατο ὁ Hoc pacto itaque Deus intelligentem subetan- 

Θεός " ἀγγέλους φημὶ, xal πάντα τὰ *a*' οὐρανὸν — tiam, puta angelos, coelestesque omnes ordines 


^ Greg. Naz. orat. 58 et 43. ** Rom. 1, 10. 89 Psal. cxxxvin, θ. δ' Maximi im Script. pag. 10. 
88. (en. 11,10. " Gen. τι, 17. NOTE 


4) Τουτέστι ἐκ τῆς. Hoc est ex mea structura, — est scientia tua ex me, accipiunt : at potior est sen- 
Sic Basilius, Theologus, Anastasius Π Antiochenus, — sus ex Mebrz»o : Mirabilis facta est scientie iua pre 
et alii verba hec psalmicsxxviin, 6 : Mirabilis [acta — me: id cst, ingenii mei acumen longe excedit. 


913 


3. JOANNIS DAMASCENI 


920 


creavit , qui intelligentis procul dubio atque in- A τάγματα. Ταῦτα γὰρ ἀριδίλως νοερᾶς iat: xat ἀσω- 


corporez naturz sunt (incorpore, inquam, si 
cum maleriz erassitie comparentur. Nam alioqui 
solus Deus revera materiz et corporis expers est). 
Hoc item pacto naturam sensibilem condidit, 
nempe colum terramque, et 482 medium obti- 
aeat locum : atque illam quidem , (amiliarem sibi 
( familiaris quippe et affinis Deo est rationalis , 
intellecwalisque natura ), alteram autem longis- 
simo prorsus intervallo distantem, ut quz sub 
sensum cadat. «Verum quo majoris , ut divinarum 
rerum interpres Gregorius ait, sapientiz , muni- 
fÉicentizque circa rerum naturas specimen edere- 
tur, ex utraque quoddam concretum , quod visi- 
bilis et iavisibilis naturz taaquam vinculum ali- 


quod «qsset , eonílari decebat **. » Hoc porro verho B 


decebat , nibil aliud indicatur, nisi voluntas opi- 
ficis. lizc quippe lex et sanctio est : congruentis- 


μάτην» φύσεως ἀσωμάτου 6k, φημὶ, συγχρινομένης 
πρὸς τὴν τῆς ὕλης παχύτητα * μόνον γὰρ ὄντως τὸ 
Θεῖον ἄδλον xa ἀσώματον" ἔτ: δὲ χαὶ τὴν αἰσθητὴν, 
οὐρανόν τε, χαὶ γῆν, καὶ τὰ τούτων ἐν μέσῳ χείμενα " 
χαὶ τὴν μὲν οἰχείαν (οἰχεία γὰρ Θεῷ fj λογιχὴ φύσις, 
xai wp μόνῳ ληπτὴ), τὴν δὲ πάντη ποῦ ποῤῥωτάτω 
χειμένην, ὡς ὑπὸ τὴν αἴσθησιν δηλαδὴ πίπτουσαν, 
« Ἔδει δὲ χαὶ ἐξ ἀμφοτέρων μίξιν γενέσθαι, σοφία: 

γνώρισμα μείξανος, xal τῆς περὶ τὰς φύσεις πολυ. 

«τελείας, ὥς φησιν ὁ θεηγόρος Γρηγόριος, οἷόν τινα 

σύνδεσμον τῆς ὁρατῆς τε xaX ἀοράτου. φύσεως. » 
Τὸ δὲ, ἔδει, φημὶ, τὴν τοῦ Δημιουργοῦ ὑπεμφαίνων 
βούλησιν * αὕτη γὰρ θεσμὸς χαὶ νόμος ἐστὶ πρεπω- 
δέστατος " χαὶ οὐδεὶς Eget. τῷ πλαστουργῷ * Τί με 
ἐποίησας οὕτως; Ἐξουσίαν γὰρ ἔχει ὁ χεραμεὺς ix 

τοῦ ἰδίου πηλοῦ διάφορα χατασχευάζειν σχεύη, πρὸ; 

ἔνδειξιν τῆς ἑαυτοῦ σοφίας. 


sima, nec quisquam fictori dicturus est : Cur me fecisti sic? Potest enim pro suo jure fgu'us cx 
lute suo varii generis vasa con(icere **, quo industriz suz argumentum przbeat. 


Hae ergo cum ita so haberent, bominem ex 
visibili et invisibili natura suis Deum manibus ad 
imsginem et similitudinem suam condit : sic neim- 
pe, ut efficto de terta corpore, animam ratione 
et intelligentia preditam insufllatione sua ei tri- 
buerit: id quod divinam imaginem appellamus. 
Quod enim dicitur, od imaginem , hoc vis intelli- 
gendi , arbitriique libertas significatur : quod au- 
tem ad similitudinem , virtutis, quantum fleri po- 
test, expressa similitudo notatur 


δι Greg. orat. 398 et 42. 55 Rom. is, 21. 


Ἐπεὶ δὲ ταῦτα οὕτως εἶχεν, ἐξ δρατῖς τε χαὶ 
ἀοράτου φύσεως δημιουργεῖ τὸν ἄνθρωπον οἰχείαις 
χερσὶ, χατ᾽ οἰχείαν εἰχόνα τε, καὶ ὁμοίωσιν" Ex yn; 
μὲν τὸ σῶμα διαπλάσας, ψυχὴν δὲ λογιχὴν (15) χαὶ 
νοερὰν διὰ τοῦ οἰχείου ἐμῳφυσήματος δοὺς αὑτῷ, ὅπερ 
δὴ θείαν εἰκόνα φαμέν" τὸ μὲν γὰρ xaz' εἰκόνα (16), 
τὸ νοερὸν δηλοῖ χαὶ αὐτεξούσιον * τὸ δὲ χαθ᾽ ὁμοίωσιν, 
πὴν τῆς ἀρετῆς χατὰ τὸ δυνατὸν ὁμοίωσιν. 


ΝΟΤΑ. 


(05) ψυχὴν δὲ λογικήν. Animam autem ratione C rationis prerogativam , sicque pre&siut, etc. Da- 


praditam, etc. Chrysostomus inspirationem hanc 
. vitae ζωτιχὴν ἐνέργειαν vocat, vitalem actionem, in 
qua consistat. substantia. anima, xaX τοῦτο ἐγένετο 
σύστασις τῇ οὐσίᾳ τῆς ψυχῆς. Non μὲ ipsa sit Dei 
substantie portio quzdam, inquit Theodoretus in 
Epitome, quemadmodum , Cerdo et Marcion furi- 
bundo animo effutierunt : sed ea. inspiratione natu- 
ram anime significari dicimus, ὅτι πνεῦμά ἔστιν ἣ 
Tox erat Spiritus siquidem est anima rationa- 
is. ldem docuerat adversus istos haereticus quzst. 
95, in Genesim. Magnus vero Cyrillus lib. 1 Gla- 
phgr. contra eosdem contendit, Deum flatu suo ani- 
man in hominis corpus inspirasse; al nou hunc 
Dei flatum | ipsiunmet animam esse. quod 
ante ipsum Diodorus ^ Tarsensis observarat, ul 
Caten:e mss. testantur : Ὃ τοίνυν ἄνθρωπος, 
inquit, ἐγένετο εἰς ψυχὴν ζῶσαν, οὐ τὸ ἐμφύσημα. 
Δημιουργὸν ἄρα ψυχῆς τὸ ἐμφύσημα i Homo itaque 
factus est in animam viventem, uan ille flatus. Flau- 
(us itaque uuima opifex [uit. 

(76) Τὸ γὰρ κατ᾽ sixóva. Nam esse ad imagi- 
nem, eic. Chrysostoimnus, ut Anthropomorphbitarum 
deliria longius propulsaret, nequidem ad homiuis 
substantiam pertinere dixit, ut sit imago Dei, sed 
boc cum. obtinuisse, quia prafectus fuit cunctis 
animantibus : ὅτι οὐχ οὐσίας ἐστὶν ἀξία, ἀλλ᾽ ἀρχῆς 
ὁμοιότης, inquit hoin. 9 in Genesim et alibi. Π 80 
vero auctoritatem exercere hominem Basilius do- 
cueral. propler rationem 48 praeditus est. Sic 
enim Dei vocem interpretatur, δώσωμεν αὑτῷ 
λόγου περιουσίαν, χαὶ οὕτως ἀρχέτωσαν. Demus ci 


^ 


mascenus lib. De duabus  voluntat. scribit angelo 
sque ac homini convenire ut sit imago Dei, pro- 
pter ratienem, intelligentiam, et liberum arbitrium; 
Rechnen qua uterque verbum gignit, et spiritum 
emittit; denique qua rebus etiam conditis przfecti 
sunt. Hominem vero aingulari modo ad imaginem 
Dei factum esse, quia ex Adamo, qui genitus non 
erat, natus est Abel, et Eva producta; et pr:eterea, 
quia anima ejus corpori dominatur, uti Deus 
mundo : quo fil ut homo res diversissimas in sese 
colligat, naturam scilicet spiritualem et sensibi- 
lem. fi:c sumpsisse videlur ex Anastasio Il. An- 
tiecbeno, qui ex alio rursum capite hominem Dei 
imaginem appellari ait, quia Verbum quod es 
imago Patris, factum est homo. H:ec tradit Anasts- 
sius homilia 7 in Hexam. et iu duobus aliis opese- 
lie, quae de loc argumento edidit, quaeque exeusa 
sunt post Philocaliam Origenis. Horum prius etiam 


D habetur inter opera Gregorii Nysseni, 1anquam ab 


ipso scriptum, eum verv sit Anastasii Antiocheni il. 
Graeci quoque Patres ex Platonis philosoph 
vulgo docent, in homine imaginem quidem Dei ex- 
primi qua rationalis est; similitudinem vero eo 
quod, cum divina ope, tum suo labore virtutibus 
ornatus sit ; ita ut, per peccatum remaneat licet 
imago. similitudo evanescat. lta Clemens Alex. 
lib. n Strom.; Basilius hom. 4 Dehom. struct.: Ny 
senus, De opif. hom. cap. 16; Isidorus Pelusiota 
et ali, qui voces illas synonymas esse negant 
Cyrillus vero Alexandrinus in fragmento quod ia 
Catenis repeij, discrimen hoc non. probat : El gt: 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. 


92 


"Apa δὲ τὸ σῶμα (TT), καὶ ἡ ψυχὴ πέπλασται. Α 1778 Error Origenis ez Timeo haustus. — Porro 


b τὸ μὲν πρότερον, τὸ δὲ ὕστερον, κατὰ τὰ "Dpiuré- 
νους Ἰηρήματα. ᾿ 

Ἐκοίησεν οὖν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον xaxov, εὐθῇ, 
ἐνάρετον, ἄλυπον, ἀμέριμνον, πάσῃ ἀρετῇ χατηγλαῖ- 
σμένον, πᾶσιν ἀγαθοῖς χομῶντα, οἷόν τινα κόσμον 
δεύτερον, ἐν μεγάλῳ μιχρὸν Ρ, ἄγγελον ἄλλον προσ-- 
πυνητὴν, μιχτὸν, ἐπόπτην τῆς ὁρατῆς κτίσεως, μύ- 
στὴν τῆς νοουμένης, βασιλέα τῶν ἐπὶ τῆς, βασιλευό- 
μενον ἄνωθεν, ἐπίγειον καὶ οὐράνιον, πρόσχαιρον 
καὶ ἀϑάνατον, ὁρατὸν καὶ νοούμενον, μέσον μεγέθους 
xu ταπεινότητος, τὸν αὐτὸν πνεῦμα xal σάρχα - 
πνεῦμα, διὰ χάριν, σάρχα, διὰ τὴν ἔπαρσιν " τὸ μὲν 
ἵνα μένῃ, καὶ δοξάζῃ τὸν Εὐεργέτην, τὸ δὲ, ἵνα πάσχῃ, 
καὶ πάσχων ὑπομιμνήσχηται, χαὶ παιδεύηται τῷ 


corpus et anima simul creata sunt ; non autein , uti 
deliravit Origenes , hzc prius , illud posterius. 
Hominis recens creati dotes.—(Creavit itaque Deus. 
hominem innocentem , rectum , probum , tristitize 
et sollicitudinis expertem , omni virtutum genere 
decoratum ,'omnibus florentem bonis, velut alte- 
rum quemdam mundum in magno parvum, alium 
angelum adoratorem, mistum, visibilis creature 
spectatorem , ejus qus intelligentia percipitur di- 
scipulum, regem eorum quz in terra sunt, su- 
perno regi subjectum ; terrennm simul et cele- 
stem , temporarium et immortalem, qui visu et 
mente capi potest, medium inter celsitudinem et 
humilitatem ; spiritum οἱ carnem ; qui per gra- 





μεγέθει φιλοτιμούμενον 1 ζῶον ἐνταῦθα οἰχονομού- B tiam spiritus sit, et propter superbiam caro ; il- 


VARLE LECTIONES, 
» Apud Nazianz. hom. 58 εἰ 49, legitur, ἐν μικρῷ μέγαν. lta quoque legit Nicetas, qui ait : Parvus 


enim est hic mundus, si 
"Theotog! locum. 


ewm homine, cujus causa o: 
X emendat Conbefisius toi 
homo utique dicitur micrecesmos, εἰ mon. macrocosmos, 








facta suut, conferatur. Nibilominus hunc 
. I Bibl. concion. p. 440, εἰ tom. IIl, p. 28, 
ipse magni voluti compendium, 4 Edita τῷ με- 





γέθει φιλοτιμούμενος " τὸ δὲ ἵνα κάσχων ὑπομιμ. xal mad. ζῶον. Locum hunc restitui ex Nazianzeno 
consulere potu: 


et omnibus mss. qua 


NOTAE. 


ἕτερον xal ἕτερόν φασιν εἶναι τὸ xav! sixóva xal 
D v, ιν τὴν διαφορὰν, inquit, Siqui- 
aliud ekalind esse contendant esse ad imaginem, 
et esu6. ad similitudinem, doceant nos quorsum ista 
dicerent, Nos enim pid vocem hanc, ἐν ἔπιαν 
ginem, preterea si care, quam quod ad si- 
militsdinem ; ei vicissim. quod ad similitudinem, id 
ipeum quod. ad imaginem, εἰς. Enimvero familiare 
est Hebrwis voces synonymas simul attexere. Hic 
subjungam singularem hac de re priscorum Patrum 

, quam lrenzus lib. v, cap. 8, sic edis- 





quidem habi 

WO BOR us5Uumens Dor apiriium. ldque tetuu colli- 
, Deus pacis sanciificel, 

wt integer wester spiritus 

, €&., annuitque spiritum. 

substantiam esse, qua 

1 perfectus homo consti- 

fragmentis Justini Mar- 

m. Mac do- 
aliique Gnostici 





- Porro corpus et amima 

"ribit errorem, affirmantis 

08 esse naturg, quas ab 

nditas, deirudat Dcus ad 

errorem damnavit multo- 

Gregorius uterque, Na- 

- tamelsi in Adamantium 

propensiores feruntur fuisse, eumdem expugnave- 
rant. Vereor(inquit Theologus, orat. 31) ne absurda 
preposteraque. cogitatio cuiquam. obrepat, ὡς τῆς 
s ἀλλαχοῦ πολιτευσαμένης, εἶτα τῷ σώματι 
ἐνδεθείσης, tanquam anima alibi versata sit, 
deiude corpori copulata, ac prout illic se gesserit, 
olii propitia (donumve quodlibet aliud) accipiant, 
alii qui improbe wizerint. condemnentur. Atqui hoe 


ab Eeclesiz doctrina alienum declarat, οὐχ ἔχχλη- ἡ 


οιαστιχόν. AL illi quidem. circa talia dogmata lu- 
dant : ἡμῖν δὲ τὰ τοιαῦτα παίζειν οὐχ ἀσφαλές, nolis 





δοχεῖ, οἷς ΠΕΡῚ APX: 
nulli eorum qui ante πὶ 
quos DE PRINCIPIIS 
€eu quemdam populum legibus ueni auis, seor- 
sim ante corpora. exstitisse dicunt, ita ut, si virtuti 
studeant et honestati, plane corporibus non copulen- 
tur; sin autem boni conjunctione ezcidant, iu hau 
vitem prolabantur, xoi οὕτως ἐν σώματι γίνε- 
σθα!, atque ita in corporibus versentur. Mox senten- 
Viam subjungit aliorum, quiex historia creationis 
Adamianimam corpore posteriorem esse conclude- 
bant. Utramque opinionem reprehensione digna 
censet, ἐν ἀμφοτέραις ὑπολήψεσιν ὑπαίτιος ὁλόγος. 
mar autem ex Pytbagoricis abulisconflatam : $ 
eliam Gnosticis ac prasertim  Basilidianis ? 1 
nymus Epist. 82, siullitiz no&at ecclesiasticoruin 
quorumdam rsuasionem, aua imag in tliesauro 
i olim conditas esse conliderent. Deinde investi - 
gandum ait, annon quotidie a Deo (lant, et mittan- 
iurin corpora secundum illud Evangelii, Pater 
meus usque modo operatur, eic. An cerle ex Lra- 
duce, ut Tertullianus, Apollinarius et maxima pars 
Occidentalium autumant, ut. quomodo corpus ex 
corpore, anima nascatur ex anima, et simili 
cum brutis conditione subsistat. Ita quidem Ter- 
tulliauus sensit ; Aj vero, cum mentem 
ab anima, sei secermeret, nemini 
inirum vidi 



























exhorruit, a q sensi 
Augustinus, lib. x De Gen. ad litt. c. 28, scrip: 
ril, sententiam. earum qui animas. de parentibus 
creari putant, debaptismo parvulorum praponderare, 
wiique propter peccati originalis propagationem, 
quam adversus Pelagianos asseruei ac si 
lieri non. possit, nisi anima ex traduce generetu 
«quo de capite in cod. R. 2908 exstat elegans oratio 
Gregorii Scholarii, seu Gennadii CP. ad Thcopha- 
nem Mediz antistitem. 














92) 


S. JOANNIS DAMASCENI. 


(2l 


lud ut permaneat, eumque laudet , cujus benefi: A μενον, τουτέστιν ἐν τῷ παρόντι βίῳ, xal ἀλλαχοῦ 


ciis ornatus fuit; hoc, ut patiatur, et patiendo 
admoneatur, cumque magnitudinis causa se extol- 
lit, emendetur : animal hic, sive in presenti vita, 
certo consilio gubernatum ; atque alio, hoc est, 
ad futurum evum migrans; quodque mysterii 


μεθιστάμενον, [τουτέστιν 7 ἐν τῷ αἰῶνι τῷ μέλ- 
λοντι  χαὶ πέρας τοῦ μυστηρίον, τῇ πρὸς Θεὸν 
νεύσει θεούμενον" θεούμενον δὲ, μετοχῇ τῆς θείας 
ἐλλάμψεως, καὶ οὐχ εἰς τὴν θείαν μεθιστάμενον οὐ- 
σίαν. 


finis est, per mentls ad Deum conversionem divinitate dotatum ; non ut in divinam substantiam 


migret , sed ut divinam illustrationem participet **. 

Homo ut creatus , ἀναμάρτητος. Arbitri libertas, 
— Quin etiam Deus illum natura a peccato immu- 
nem creavit , liberzque voluntatis, Immuneim , in- 
quam, a peccato, non quod peccati minime capax 
esset ( nemo enim przter Deum est, qui non pec- 
care qucat), sed quod peccati perpetrationem, non 
in natura, sed in voluntatis electione admissurus 
esset ; id est, cum divinz grati: adjumento per- 
severare et in bono proficere posset , ac rursus por 
arbitrii libertatem a virtute recedere , Deique per- 
missione in vitium labi. Haud enim virtuti depu- 
tandum, quod invitis nobis agitur 97, 


De anima. — Jam vero anima est vivens, sim- - 


plex, et incorporea 179 substantia, corporis 
oculorum suapte natura sensum fugiens, immor- 
talis, rationis et intelligenti: particeps, organis 
instructo utens corpore, cui vitam , incrementum, 
sensum, et gignendi vim tribuat ὅδ, non aliam a 
se sejunetam mentem habens ( inens quippe nihil 
Aliud est quam subtilissima ipsius pars: quod 
enim oculis in corpore, hoc mens in anima est ) 
arbitrii libertate, volendique, et agendi facultate 


** Greg. Naz. orat. 98 οἱ 42. 


57 Athan. lib. De inob, contr, Apoll. 


Ἐποίησε δὲ αὐτὸν φύσει ἀναμάρτητον, καὶ 01$. 
cet αὐτεξούσιον. ᾿Αναμάρτητον δέ φημι, οὖχ ὡς μὴ 
ἐπιδεχόμενον ἁμαρτίαν " μόνον γὰρ τὸ Θεῖον ἅμαρ- 
τίας ἐστὶν ἄνεπίδεχτον " ἀλλ᾽ οὐχ ὡς ἕν τῇ 5" quac: 
τὸ ἁμαρτάνειν ἔχοντα, ἐν τῇ προαιρέσει δὲ μᾶλλον - 
ἥτοι ἐξουσίαν ἔχοντα μένειν, καὶ προχόπτειν ἐν τῷ 
ἀγαθῷ, τῇ θείᾳ συνεργούμενον χάριτι ὡσαύτως χαὶ 
τρέπεσθαι Ex τοῦ χαλοῦ, χαὶ ἐν τῷ χαχῷ γίνεσθαι, 
τοῦ Θεοῦ παραχωροῦντος διὰ τὸ αὐτεξούσιον. Οὐχ 
ἀρετὴ γὰρ τὸ βίᾳ γινόμενον. 


Ψυχὴ τοίνυν (78) ἐστὶν, οὐσία ζῶσα, ἀπλὴῆ xai 
ἀσώματος, σωματιχοῖς ὀφθαλμοῖς xaT' οἰχείαν ςύ- 
σιν ἀόρατος, ἀθάνατος, λογιχή τε καὶ νοερὰ, ἀσχημά- 
τιστος, ὀργανιχῷ χεχρημένη σώματι, καὶ τούτῳ 
ζωῆς, αὐξήσεώς «s, xal αἰσθήσεως, xaY γεννήσεως 
παρεχτιχὴ, οὐχ ἕτερον ἔχουσα (79) παρ᾽ ἑαυτὴν τὸν 
νοῦν, ἀλλὰ μέρος αὐτῆς τὸ χαθαρώτατον - ὥσπερ 
γὰρ ὀφθαλμὸς ἐν σώματι, οὕτως ἐν ψυχῇ νοῦς" αὖτ- 
εξούσιος, θελητιχή τε, χαὶ ἐνεργητιχκὴ, τρεπτὴ, 
fjvov ἐθελότρεπτος, ὅτι xal χτιστή. Πάντα ταῦτ 


88 Maxim. opus De anima. 


VARLE LECTIONES. 
r [ta Reg. 3451, et postulat oratio. * Sic Reg. 5362 et 94151. Edit. et alii ἀλλ᾽ οὐχ ἐν τῇ. 
NOTAE. 
(18). Ψυχὴ tolvvv. Jam vero anima est vivens, C phos alios docuisse, aliud *nnimam esse, et. aliud 


etc. Patres segre tulerunt ab Aristotele animam 
definiri ἐντελέχειαν πρώτην σώματος φυσιχοὺ Óp- 
γανιχοῦ, actum primum corporis organis instructi, 
ac si ex hac delínitione subsequatur animam in se 
non consistere, sed cum corpore dissolvi et in- 
terire. Tullius vero, lib. 1 Tusc. quest., Philoso- 

hi mentem sic explicat, ut ea nihil animorum 
iminortalitati detrahi videatur : Aristoteles, inquit, 
longe omnibus ( Platonem semper excipio) praestans 
el ingenio εἰ diligentia, cum quatuor illa genera 
principiorum. esset complexus, e quibus omnia ori- 
rentur, quintam quamdam naluram censel esse, ez 
qua sit mens. Cogilare enim, el providere, et discere, 
et docere, et invenire aliquid, etiam multa alia, 
meminisse, amare, angi, letari; hec et simitia eo- 
rum in horum quatuor generum nullo inesse putat. 
Quintum geuus adhibet vacans nomine, et sic ipsum 
animum ἐντελέχειαν novo. appellat nomine, quasi 
continuatam quamdam motionem et perennem. Quod 
si verum est hoc Platonis pronuntiatum, quod 
Patres tanti fecerunt, ut inde animorum immorta- 
jitatem colligerent, omne quod perenni motu agitur, 
interitui non subesse , en, Cicerone teste, Aristote- 
les continuatam et perennem motionem animo 
tribuit, eo quod sit ἐντελέχεια, actus. - 

(79). Οὐχ ἕτερον ἔχουσα. Non aliam a se, cic. 
Nemesius, eap. 1, observat. Plotinum ct philoso- 


mentem, ul homo corpore, anima ( sentiente scili- 
cet) et mente, ceu tribus substantiis constaret. 
Hos secutus est. Apollinarius Laodicenus, inquit, 
xai τοῦτο πηξάμενος τὸ θεμέλιον τῆς οἰκείας δόξης, 
hocque opinionis sue jacto fundamento, reliqua do- 
gmali suo convenientia asiruxit , id est, mentem 
humanam Christo ademit, cujus vices Verbum sub- 
iret. Patres vero hoc inculcant, fleri non posse 
ut homo mente careat, quippe qua solum habet 
ut homo sit. Alioqui species duntaxat humanae 
larva erit, inquit Theologus, epist. 1 ad Cledeg, 
anima autem equi, aul bovis, aut. cujusvis alterius, 
quod intelligentia careat. Ad hec quia Photius Ma- 
nichaico necnon Massalianico errore efíntiera 
duas in homine animas esse, octava synodus de- 
finivit unicam esse liominis animam, qua nempe 
vigeat, sentiat et intelligat. Nyssenus De opificio 
hom. soli humanz menti concedit ut anima sit et 


D nominetur, czeteras non proprie dici animas: 


mentem vero ab anima ratione utente non secerni. 
Maximus lib. De anima, mentem cum Damasceno 
vocat purissimam anime partem, μέρος χαθαρώτα- 
τον, QUE non extrinsecus. anime | adveniat, veluti 
nempe Aristotelem existimasse Nemesius tradit ; 
ac si ad essentiam hominis non conferret, sed 
eig προχοπὴν τῆς γνώσεως, ad progressum cogni- 
(ionis. 


995 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. 


996 


κατὰ φύσιν (80) ἐκ τῆς τοῦ δημιουργήσαντος χάρι- A praedita : mutabilis, hoc est ejusmodi, qua vo- 


τος εἴληφνῖα, ἐξ ἧς, καὶ τὸ εἶναι, xal φύσει οὕτως 
εἶναι εξληφεν. 


Marg. Οσαχῶς τὸ ἀσώματον. --- ᾿Ασώματα δὲ, 
χαὶ ἀόρατα, καὶ ιστὰ, χατὰ δύο τρόπους 
νοοῦμεν. Tà μὲν, κατ᾽ οὐσίαν, τὰ δὲ, χατὰ χάριν " 
xai τὰ μὲν φύσει ὄντα͵ τὰ δὲ, πρὸς τὴν τῆς ὕλης 
παχύτητα" ἐπὶ Θεοῦ μὲν οὖν φύσει" ἐπὶ δὲ ἀγγέλων, 
καὶ δαιμόνων, xol ψυχῶν, χάριτι, καὶ ὡς πρὸς τὴν 
τῆς ὅλης παχύτηγα, λέγεται ἀσώματον. 


Σῶμα δὲ ἔστι, τὸ εριχϑ᾿ διαστατὸν, ἤγουν τὸ ἔχον 


μῆχος, καὶ πλάνος, καὶ βάθος, fiot πάχος. Πᾶν δὲ 


σῶμα kx τῶν τεσσάρων στοιχείων συνίσταται" τὰ δὲ 
τῶν ζώων σώματα, ix τῶν τεσσάρων χυμῶν. 


Χρὴ ὃ. εἰδέναι ὅτι τέφσαρά ἐστι" γῆ, ξηρὰ xai 
ψυχρᾶ " ὕδωρ, ψυχρὸν καὶ ὑγρόν᾽ ἀὴρ, ὑγρὸς xal 
θερμός * «Up, θερμὸν καὶ ξηρόν. Ὁμοίως χαὶ χυμοὶ 
τέσσαρες, ἀναλογοῦντες τοῖς τέσσαρσι στοιχείοις " 
μέλαινα χολὴ, ἀναλογοῦσα τῇ γῇ, ξηρὰ γάρ ἐστι xol 
ψυχρά" φλέγμα, ἀναλογοῦν [τῷ ὕδατι, ψυχρὸν γάρ 
ἐστι xal ὑγρόν" αἷμα, ἀναλογοῦν] (80*) τῷ ἀέρι, 
ὕγρδν γάρ ἐστι xal θερμόν " ξανθὴ χολὴ, ἀναλο- 
γοῦσα τῷ πυρὶ, θερμὴ γάρ ἔστι καὶ ξηρά. Οἱ μὲν 
οὖν χαρποῖ, ἐχ τῶν evotytiov συνίστανται, οἱ δὲ 
χυμοὶ, ἐκ τῶν χαρκῶν, τὰ δὲ τῶν ζώων σώματα, 
kx τῶν χυμῶν, χαὶ εἰς αὐτὰ ἀναλύεται. Πᾶν γὰρ 
συντιθέμενον, εἰς αὐτὰ ἀναλύεται. 


Marg. “Ὅτι 0 ἄνθρωπος κοινωγεῖ χαὶ ἀψύχοις, 
xal ἀλόγοις, καὶ Aoyixoic. — Χρὴ γινώσχειν, ὅτι 
ὁ ἄνθρωπος, καὶ τοῖς ἀψύχοις χοινωνεῖ, xal τῆς τῶν 
ἀλόγων. μετέχέι ζωῆς, xai τῆς τῶν λογικῶν μετεί- 
ληφε νοήσεως, Κοινωνεῖ γὰρ, τοῖς μὲν ἀψύχοις, κατὰ 
τὸ σῶμα χαὶ τὴν ἀπὸ τῶν τεσσάρων στοιχείων xpi- 
σιν" τοῖς δὲ φυτοῖς χατά τε ταῦτα, χαὶ τὴν θρεπτι- 
ig. καὶ αὐξητιχὴν, καὶ σπερματιζῆν, ἤγουν γεννη- 
τιχὴν v* τοῖς δὲ ἀλόγοις xal ἐν τούτοις μὲν, 
ἐξ διεμόδρου δὲ χατὰ τὴν ὄρεξιν, ἤγουν θυμὸν καὶ 
. ἀπιθυμίον, καὶ κατὰ τὴν αἴσθησιν, καὶ κατὰ τὴν xa0' 


ὁρμὴμ Ἀξνησιν.᾿ 


Δισθήσεις μὲν οὖν εἰσι πέντε, ὅρασις, ἀχοὴ, 
ὄσφρησις, γεῦσις, gi " τῆς δὲ καθ᾽ ὁρμὴν χινήσεώς 


]untatis mutationem. subire queat , propteroa cuod 


crcata sit. Atqui h»c omnla Creatoris beneficio se- 
eundum naturam consecuta est, a quo nimirum 
accepit , et ut esset, et ut hujus naturz esset. 

Incorporewn quot modis dicitur.—lIncorporea porro 
et Invisibilia, et figurz expertia duobus modis in- 
telligimus. Alia enim $uamet essentia ejusmodi 
sunt, alla gratia. Itemque alia. suapte natura, alís, 
si cum materiz crassitie comparentur, Incorporeum 
igitur esse, Deo convenit secundum naturam ; an- 
gelis autem, et dzemonibus, et. animis, secundum 
gratiam, habitaque Tatione ad matérie crassitiem. 

De corpore. — Αἱ vero corpus ost, id quod tri- 
plici dimensione constat, hoc est, quod, οἱ longi- 
tudinem, et latitudinem, et profunditatem, sive cras- 
sitiem habet. Corpus .autem .omne ex quatuor 
elementis compactum est : animantium vero corpora 
ex quatuor humoribus. 

Humores quatwor. elementis. affines suis qualitati- 
bus. — Et quidem sciendum est, quatuor elementa 
esse; terram nimirum, qui sicca et frigida est ; 
aquam, que frigida et humida ; aerem, qui humi- 
dus et calidus; ignem, qui calidus et siccus. Ad 
eumdem modum, quatuor humores exsistere, qui 
elementis quatuor nativa qualitate respondent. Atra 
quippe bilis, utpote sicca et frigida, terre respon- 
det: pituita, aquze; est enim frigida et humida : 
sanguis, aeri ; calidus enim et humidus est : flava 
denique bilis, igni, ut qu: calida sit et sicca. Jam 
fructus ex elementis conflantur : humores, ex fru- 
clibus : animantium vero corpora, ex humoribus : 
atque in eadem ipsa relabuntur. Quidquid enim ex 
aliquibus concretum est, hoc in eadem resolvitur. 

Communicare hominem cum rebus inanimis cum- 
que brutis animantibus, et cum ratione praeditis. — 
Illud insuper nosse oportet hominem, et cum ina- 
nimis communicare, et brutorum animantium vitz 
participem esse, et cum illis denique, qu: ratione 
pradita sunt, intelligere. Nam cum rebus inanimiís, 
tum ratione corporis communicat, 1380 tum quia 
ex quatuor elementis concretus est : cuin plantis, 
tum propter ista, tum propter eam vim qua alun. 
tur, augescunt, et seminant, sive gignunt : cum 


D brutis, tuin quantum ad hxc omnia, tum prater. 


ea quantum ad appetitum, hoc est, iram et cu- 
piditatem ; itemque sensum et motum impulsio.- 
nis. . 

Sensus porro sunt quinque, visus, auditus, ol- 
factus, gustus, tactus. Ad motum impulsionis vis 


NOTAE. 


(80) Πάντα ταῦτα xacà φύσιν. Atque hecomnia 
Creatoris beneficio. Hic tandem docet omnia qui- 
bus naturz create constant, Dei dono et gratiae 
ascribi debere; quippe cum Deus in prazfinitioni- 
bus zternis essentias singulas sapientia et volun- 
late sua coneinnaverit : unde subjungit, lacorporea 
et invisibilia alia esse xav" οὐσίαν, suapte natura, 
ulia κατὰ χάριν, per gratiam. Incorporeum Deo se- 
cundum. naturam conccuire ; angelis autem, dwmo- 


nibus, et animis per gratiam. Quod si angelus οἱ 
anima nonnisi a Dei voluntate hoc obtinuere ut 
minime corporei essent, non aliunde profecto im- 
mortalitatem habuerint, quam subinde Dei dono ct 
grati: Patres ascribere non dubitant. Trita hac 
veterum doctrina Pelagius abutebatur, ut, pro ea 
qua pollebat astutia, solas naturie. dotes intellige- 
ret, quando Dei gratiam confiteri jussus est. 
(80*) Uncinis inclusa supplentur. Epir. 


921 


S. JOANNIS DAMASCENI 


ea spectat, qua e loco ad locum migramus, totum- Α ἐστι τὸ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον μεταθατιχὸν, xal «b 


que corpus movemus, qua item vocem emittimns, 
et qua. respiramus. llc enim, vel facere, vel. non 
facere in nobis situm est. 

Postremo per rationem, incorporeis naturis et 
rationalibus copulatur, ratiocinando videlicel, atque 
intelligendo, deque singulis judicando, et virtutes, 
adeoque pietatem, que omnium virtutum fastigium 
est, conseciando : quo fit ut homo mundus mi- 
nor appelletur. 

Corporis animaeque propria. — Sciendum quoque 
est, sectionem, fluxionein et mutationeni solius 
eorporis propria esse: mutationem autem illam 
intelligo, qua secundum qualitatem  contingi!, 
cejusmodi est calefactio et frigefactio, alizque id 


generis : pari modo fluxionem eam qua evacuaido D 


fit **. Evacuantur enim sicca et humida, ac spiri- 
tus, et suppletione opus habent: unde fames ct 
sKis naturales affectiones sunt. Sectio est secretio 
humorum ab invicem, et divisio in formam et ma- 
teriam *^. 

Rursus ad animam proprie spectant pietas et 
consideratio. Anima vero et corpori communes 
sunt virtutes : cum tamen ad animam referantur, 
utpote anima corporis operam asciscente. 

Ratio per naiwram | domina partis irrationalis. 
Anima vires rationi obsequentes et non obsequentes. 
lllud preterea notandum, quod ratio ex suapte 
natura irrationabilis partis domina sit. Dividuntur 
quippe anima facultates in eam quz rationis par- 
ticeps,eLeam qu: rationis expers est. Ac rursus 
illa que rationis est expers, duas partes habet, 
quarum altera rationem non audit, id est ei non 
obsequitur; altera ei paret et obtemperat. Ratio- 
nis dictamen et imperium spernit vitalis facultas 
qus pulsatrix appellatur, itemque  seminatrix, 
seu generans; vegelans quoque, qu: et vis altrix 
dicitur, ad quam augescendi facultas spectat, quz 
οἱ corpora format, et concinnat. Neque enim lie 
ratione, sed natura reguntur. Pars autem illa quze 


χινητιχὸν ὅλου τοῦ σώματος, τὸ φωνητιχὸν, xal 
ἀναπνευστιχόν * ταῦτα γὰρ ἐν ἡμῖν ἐστι ποιεῖν, xal 
ph ποιεῖν. 

Συνάπτεται διὰ τοῦ λογικοῦ ταῖς ἀσωμάτοις χαὶ 
voepalg φύσεσι, λογιζόμενος, καὶ νοῶν, xal χρίνων 
ἔχαστα, xal τὰς ἀρετὰς μεταδιώχων, xal τῶν ἀρετῶν 
τὸν. χολοφῶνα τὴν εὐσέδειαν ἀσπαζόμενος " διὸ xal 
μικρὸς χόσμος ἐστὶν ὁ ἄνθρωπος. 


Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὡς ἴδια μὲν τοῦ σώματος μόνου 
τομὴ, καὶ ῥεῦσις, xal μεταδολή. Μεταδολὴ μὲν, ἡ 
χατὰ ποιότητα, ἤγουν θέρμανσιν, xal ψύξιν, xai τὰ 
τοιαῦτα. Ῥεῦσις δὲ, fj χατὰ χένωσιν" χενοῦνται 
γὰρ καὶ ξηρὰ, xoi ὑγρὰ, xo πνεῦμα, ὧν χρήζει 
τῆς ἀναπληρώσεως * ὥστε δυσιχά εἰσι πάθη, fj τε 
πεῖνα, χαὶ ἡ δίψα. Τομὴ δὲ; ἡ τῶν χυμῶν ἀπ᾽ ἀλλή- 
λων διαχώρησις, χαὶ ὁ εἰς εἶδος καὶ ὕλην μερ:- 
σμός. 


Ἴδια δὲ τῆς ψυχῆς ἡ εὐσέδεια, χαὶ dj νόησις" 
Κοινὰ δὲ ψυχῆς χαὶ σώματος; al ἀρεταὶ, ἐχουσῶν 
xaX τούτων ἐπὶ τὴν ψυχὴν ἀναφορὰν, οἷον Ψυχῖις 
προσχρωμένης σώματε, 

Χρὴ γινώσχειν, ὅτι τὸ χογιχὸν φύσει χατάρχει τοῦ 
ἀλόγου. Διαιροῦνται γὰρ αἱ δυνάμεις τῆς ψυχῆς εἰς 
λογιχὸν καὶ ἄλογον. Τοῦ δὲ ἀλόγου μέρη εἰσὶ δύο" 
τὸ μὲν ἀνήχοόν ἐστι λόγῳ, ἤγουν οὐ πείθεται λόγῳ * 
τὸ δὲ χατήχοόν ἔστι, χαὶ ἐκιπειθὲς λόγῳ. ᾿Ανήχοον 
μὲν οὖν, καὶ μὴ πειθόμενον λόγῳ, ἐστὶ τὸ ζωτιχὸν, 
ὃ xal σφυγμιχὸν χαλεῖται. xal τὸ σπερματιχὸν, 
ἤγουν γεννητιχὸν, χαὶ τὸ φυτιχὸν, ὃ xal θρεπτιχὸν 
χαλεῖται" τούτου δέ ἔστι xol τὸ αὐξητιχὸν, τὸ xal 
διαπλάσσον τὰ σώματα. Ταῦτα γὰρ οὐ λόγῳ xv6:p- 
νῶνται, ἀλλὰ τῇ φύσει τὸ δὲ κατῆχοον xal ἐπιπειθὲς 
λόγῳ, διαιρεῖται εἰς θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν. Καλεῖται 
δὲ χοινῶς τὸ ἄλογον μέρος τὴς ψυχῆς, παθητιχὸν, 
χαὶ ὁρεχτιχόν. Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὅτι τοῦ ἐπιπειθοὺς 
λόγῳ ἐστὶ, xat ἡ χαθ᾽ ὁρμὴν χίνησις. 


rationem audit, eique obsequitur, in iram et cupiditatem distribuitur. Communi autem nomine pars 


irrationabilis vocatur illa, in qua passiones οἱ appetitus exsistunt. 


&d eam partem quz rationi subest pertinere. 


At vero facultas altrix, generaus, arterie pul- D 


satrix, ad illam attinet quae rationis imperium 
respuit. Vegetans autem facultas, dicitur illa qua 
crescimus, et gignimus : vitalis tandem, ea qua 
arteri moventur. 

Porro facultas nutriendi quadripartitas vires 
babet, nimirum attrahendi, qua cibus attrahitur ; 
retinendi, qua retinetar, nee confestim excerui 
$initur; immutandi, qua alimentum in humores 
ibid. 


53 Nemies. c. 1 De nat. hom. *? Nemes. 


Scire interest vim  impulsivam 


t Τοῦ δὲ μὴ πειθομένου λόγῳ ἐστὶ τὸ θρεπτιχὸν, 
xai γεννητιχὸν, καὶ σφυγμιχόν * χαλεῖται δὲ [φυτι- 
xbv 0] μὲν τὸ αὐξητιχὸν χαὶ τὸ θρεπτιχὸν, xal τὸ 
γεννητιχόν * ζωτιχὸν δὲ, τὸ σφυγμιχόν. 


Τοῦ μὲν οὖν θρεπτιχοῦ δυνάμεις εἰσὶ τέσσαρες 
ἑλχτιχῆ, ἡ ἔλχουσα τὴν τροφήν" χαθεχτιχὴ, ἡ χατ- 
ἔχουσα τὴν τροφὴν xai μὴ ἑῶσα αὐτὴν εὐθέως ἐχ- 
χριθῆναι’ ἀλλοιωτιχὴ, ἡ ἀλλοιοῦσα τὴν τροφὴν εἰ 


*! Nemes. cap. 23. 


VARLE LECTIONES. 


* Qux sequuntur usque ad. Az? δὲ γινώσχειν, elc.,in mss. cl veteri translatione reperiuntur ad caleem 


pleuda ex 


cap. 92 περὶ θυμοῦ, de ira, sed componi non possunt cum iis quz de ira. preumittuntur. 


emesio cap. 22. 


v Yoz sup- 


929 


DE FIDE ORTHODOXA 118. II. 


010 


τοὺς χυμούς" ἀποχριτιχὴ, fj τὸ περίττωμα διὰ τοῦ A vertitut : excernendi, qua ciborum superflua per 


ἀφεδρῶνος Exxplvouaa, xaX Ex6áAXouca. 

Χρὴ εἰδέναι, ὅτι τῶν κατὰ τὸ ζῶον δυνάμεων, al 
μὲν εἰσὶ Ψυχιχαὶ, αἱ δὲ φυτιχαὶ, αἱ δὲ ζωτιχαί, Καὶ 
ψυχιχαὶ μὲν, al χατὰ τὴν προαίρεσιν, ἤγουν ἡ xa0' 
ὁρμὴν “ίνησις καὶ ἡ αἴσθησις. Τῆς δὲ xa0' ὁρμὴν 
χινήσεώς ἐστι, τό τε χατὰ τόπον μεταθατιχὸν, xal 
χινητιχὺὸν ὅλου τοῦ σώματος, χαὶ φωνητιχὸν, xal 
ἀναπνευστιχόν" ἐν ἡμῖν γάρ ἔστι τὸ ποιῆσαι, xai 
τὸ μὴ ποιῆσσι ταῦτα. Φυτικαὶ δὲ, καὶ ζωτιχαὶ, αἱ 
ἀπροαίρετοι. Καὶ φυτιχαὶ μὲν, ἡ θρεπτιχὴ, χαὶ αὖ- 
ξητιχὴ, xat σπερματιχή" ζωτικὴ δὲ, ἡ σφυγμιχή. 
Αὗται γὰρ, χαὶ θελόντων ἡμῶν, xaX μὴ θελόντων, 
ἐνεργοῦσι. 


secessum egeruntur et expelluntur. 

181 Facultarum animantium varia genera.—Nec 
illud quidem prztereundum est **, vires eas qus 
animanti insunt, partim animales, partim vegetan- 
tes, parlim vitales esse. Animales quidem, quz ἃ 
voluntate proficiscuntur, ut motus impulsionis et 
sensus. Ad motum vero impulsionis pertinet transitio 
e loco in locum, et illa motio, qua totum corpus 
movetur, ea item qua vocem cmiltimus, el qua 
respiramus. Ut enim hzc faciamus, aut non fa- 
ciamus, in nostra potestate situin est. Vegotantes 
autem οἱ vitales, hz sunt, qua a voluntate non 
pendent. ἂς vegetantes quidem sunt, nutriendi, 


augescendi, et seminandi facultates : vitalis autem est. pulsunum motrix. Il& namque, velimus nolimus, 


munus suum exsequuntur. 


Δεῖ δὲ γινώσχειν, ὅτε τῶν πραγμάτων, tX μὲν p 


ἔστιν ἀγαθὰ, τὰ δὲ φαῦλα. Προσδοχώμενον μὲν οὖν 
ἀγαθὸν, ἐπιθυμίαν συνιστᾷ" παρὸν δὲ, ἡδονῆν᾽ 
ὁμοίως δὲ πάλιν Y προασδοχώμενον xaxbv, qó6ov* 
παρὸν δὲ, λύπην. Δεῖ δὲ εἰδέναι, ὅτι ἀγαθὸν ἐνταῦθα 
εἱπόντες, ἣ τὸ ὄντως ἀγαθὸν, ἢ τὸ δοχοῦν ἀγαθὸν 
εἴπομεν" ὁμοίως δὲ xal χαχόν. 


Donum et malum quos actus causent. — Postremo 
advertendum est, rerum alias bonas esse, alias 
malas ; et quidem bonum exspectatum, cupidita- 
tem gignere; praesens autem, voluptatem : eodem 
rursus modo malum, dum cxspectatur, timorem 
allerre ; cum adest, marrorem. In quo illud etiam 
sciendum, per bonum, boc loco tam id quod re- 


vera bonum est, a nobis intelligi, quam illud quod boni duntaxat speciem babet: perindeque de malo 


censendum est. 
ΚΈΦΑΛ. IT" [KZ']. 
Περὶ ἡδονῶν. 

Τῶν ἡδονῶν, αἱ μὲν εἰσὶ ψυχιχαὶ, αἱ ὃὲ σωματι- 
xal. Καὶ ψυχιχαὶ μὲν, ὅσαι μόνης εἰσὶ τῆς ψυχῆς 
αὐτῆς χαθ᾽ ἑαυτὴν, ὡς al περὶ τὰ μαθήματα, xot 
τὴν θεωρίαν. Σωματιχαὶ δὲ, αἱ μετὰ χοινωνίας τῆς 
ψυχῆς xal τοῦ σώματος γινόμεναι, xal διὰ τοῦτο 


CAP. Xlil. 
* fe voluptatibus. 

Voluptatum distinctio. — — Voluptatum,  alize 
animi, alie corporis sunt. Voluptates animi sunt 
ez omnes, quibus animus scorsim a corpore frui- 
tur : quales sunt quz ex. diciplinis e£ contempla- 
tione sentiuntur. Voluptates corporis sunt ills, 


σώματι xal καλούμεναι, ὅσαι περὶ τροφὰς, xal συν- C quarum corpus una cum anima particeps est, ob 


ουσίας, xaX τὰ τοιαῦτα. Móvou δὲ τοῦ σώματος οὐχ 
ἂν εὗροι τις ἰδίας τ ἡδονάς. 


Πάλιν τῶν ἡδονῶν, αἱ μὲν εἰσὶν ἀληθεῖς, αἱ δὲ 


ψευδεῖς: " χαὶ αἱ μὲν τῆς διανοίας μόνης, κατ᾽ ἐπι- 
στήμην, xal θεωρίαν" αἱ 66 μετὰ σώματος, χατ᾽ αἴ- 
σθησιν. Καὶ τῶν μετὰ σώματος (81) ἡδονῶν, αἱ μὲν 
εἰσὶ φυσιχαὶ, ἅμα χαὶ ἀναγχαῖαι, ὧν χωρὶς ζῇν 
ἀδύνατον, ὡς αἱ τροφαὶ, αἱ τῆς ἐνδείας ἀναπληρωτι- 
xax, χαὶ τὰ ἐνδύματα τὰ àva xata: αἱ δὲ͵ φυσιχαὶ μὲν, 


** Nemes. cap. 25. 


*$3 Nemes. cap. 18; Chrys.hom. 74, in Joan. 


idque corporales dicuntur : cujusmodi sunt, que 
ex cibis et venereis rebus, aliisque id genus capi 
solent. Nam quz solius corporis sint, nullae om- 
nine voluptates reperiri queunt **, 

Voluptatum | alia genera. (Quas voluptates wir 
pius consectari debeat. — Rursus voluptatum 
alis verz sunt, alie false. Atque ez qua animi 
tantummodo sunt, in rerum cognitione et con- 
templatione consisiunt : qui autem ex corporis 
commercio, hax: sensibus hauriuntur. Jam earum 
voluptatun, ad quas corpus asciscitur, ali: natu- 


VARLE LECTIONES. 


ΟΥ̓ Deest πάλιν in multis. codd. Legitur apud Nemesium in cod. Heg. 2819, x Vocem ἰδίας, adjecit 
Combefisius pusl recognitorem cod. S. Hil. et Nemesium cap. 18. 


NOT £. 


(81) Kal τῶν μετὰ σώμα 
que, etc. Divisionem hanc voluptatum tradiderat 
Chrysostomus, hom. 74 in Joan. ; atque hujus 
primum auctorem fuisse Epicurum Cicero narrat, 
ib. 1. De fin. bon. et mal. ubi 'lorquatus sic lo- 
quens inducitur : Que enim wlilior, aut ad bene 
vivendum * aptior. partitio, quam illa qua «us. est 
Epicurus? qui unum genus posuit earum cupidita- 
tum, qua essent et naiurales et necessarie ; alterum 
qua naturales esseut, nec lamen necessariq ; tertium 
qua non nalurales, nec necessarie, Quam divisio- 


toc. Et voluptatem D nem ceu minus acenratam Tullius carpit; lib. m : 


Quomodo autem Philosophus loquitur tria genera 
cupiditatum, inquit, naturales et. necessarias ; natu- 
rales,-non necessarias ; nec nalurales, nec necessa- 
rins ? primum divisit ineleganter. Duo enim genera 
qua erant, fecit tria. Moc est won dividere , sed 
[rangere rem. Qui si diceret cupiditatum esse duo ge- 
nera, naturales οἰ inanes : naturalium. quoque item 


duo, necessarias el non mecessarias, com[eeta tes 
essel. 


921 


S. JOANNIS DAMASCENI 


923 


ea spectat, qua e loco ad locum migramus, totum- A ἐστι τὸ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον μεταδατιχὸν, xal τὸ 


que corpus movemus, qua item vocem emittimns, 
et qua. respiramus. Ilaec enim, vel facere, vel. non 
facere in nobis situm est. 

Postremo per rationem, incorporeis naturis et 
rationalibus copulatur, ratiocinando videlicet, atque 
intelligendo, deque singulis judicando, et virtutes, 
23deoque pietatem, quas omnium virtutum fastigium 
est, consectando : quo fit ut homo mundus mi- 
nor appelletur. 

Corporis aninueque propria. — Sciendum quoque 
est, sectionem, fluxionem et mutationen) solius 
eorporis propria esse: mutalionem. autem illam 
intellipo, quz secundum qualitatem coniingi!, 
cujusmodi est calefactio et frigefactio, alizeque id 


generis : pari modo fluxionem eam qua evacuaido D 


fit **. Evacuantur enim sicca et humida, ac spiri- 
tus, et suppletione opus habent : unde fames et 
siis naturales affectiones sunt. Sectio est secretio 
humorum ab invicem, et divisio in formam et ma- 
teriam *9. 

Rursus ad animam proprie spectant pietas et 
consideratio. Ánima vero et corpori communes 
sunt virtutes : cum tainen δὰ animam referantur, 
utpote anima corporis operam asciscente. 

Ratio per naturam | domina partis. irrationalis. 
Anime vires rationi obsequentes el non obsequentes. 
lllud praterea notandum, quod ratio ex suapte 
natura irrationabilis partis domina sit. Dividuntur 
quippe animae facultates in eam quz rationis par- 
ticeps,eteam qu: rationis expers est. Ac rursus 
illa qux rationis est expers, duas partes habet, 
quarum altera rationem non audit, id est ei non 
obsequitur; altera ei paret et obtemperat. Ratio- 
nis dictamen eL imperium spernit vitalis facultas 
qus pulsatrix appellatur, itemque — seminatrix, 
seu generans; vegelans quoque, quz et vis altrix 
dicitur, ad quam augescendi facultas spectat, qux 
et corpora format, οἱ concinnat. Neque enim hz 
ratione, sed natura reguntur. Pars autem illa quae 


χινητιχὸν ὅλου τοῦ σώματος, τὸ φωνητιχὸν, xal 
ἀναπνευστιχόν * ταῦτα γὰρ ἐν ἡμῖν ἔστι ποιεῖν, xal 
ph ποιεῖν. 

Συνάπτεται διὰ τοῦ λογικοῦ ταῖς ἀσωμάτοις xal 
νοεραῖς φύσεσι, λογιζόμενος, καὶ νοῶν, καὶ χρίνων 
ἔχαστα, xai τὰς ἀρετὰς μεταδιώχων, xai τῶν ἀρετῶν 
τὸν. χολοφῶνα τὴν εὐσέδειαν ἀσπαζόμενος " διὸ χαὶ 
μιχρὸς χόσμος ἐστὶν ὁ ἄνθρωπος. 


Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὡς ἴδια μὲν τοῦ σώματος μόνου 
τομὴ, καὶ ῥεῦσις, καὶ μεταδολῆ. Μεταδολὴ μὲν, ἡ 
κατὰ ποιότητα, ἤγουν θέρμανσιν, καὶ ψύξιν, χαὶ τὰ 
τοιαῦτα. Ῥεῦσις δὲ, fj χατὰ χένωσιν" κενοῦνται 
γὰρ καὶ ξηρὰ, καὶ ὑγρὰ, καὶ πνεῦμα, ὧν χρήζει 
τῆς ἀναπληρώσεως " ὥστε δυσιχά εἶσι πάθη, ἥ τε 
πεῖνα, xal ἡ δίψα. Τομὴ δὲ, fj τῶν χυμῶν ἀπ᾽ ἀλλή- 
λων διαχώρησις, xai ὁ εἰς εἶδος καὶ ὕλην μερ:- 
σμός. 


Ἴδια δὲ τῆς ψυχῆς ἢ εὐσέδεια, χαὶ ἦἧ νόησις" 
Κοινὰ δὲ ψυχῆς χαὶ σώματος al ἀρεταὶ, byousuv 
xai τούτων ἐπὶ τὴν ψυχὴν ἀναφορὰν, οἷον ψυχῆς 
προσχρωμένης σώματε. 

Χρὴ γινώσχειν, ὅτι τὸ χογιχὸν φύσει χατάρχει τοῦ 
ἀλόγου. Διαιροῦνται γὰρ αἱ δυνάμεις τῆς ψυχῆς εἰς 
λογιχὸν καὶ ἄλογον. Τοῦ δὲ ἀλόγου μέρη εἰσὶ δύο" 
τὸ μὲν &vfjxoóv ἐστι λόγῳ, ἤγουν οὐ πείθεται λόγῳ * 
τὸ δὲ χατήχοόν ἐστι, χαὶ ἐπιπειθὲς λόγῳ. ᾿Ανήχοον 
μὲν οὖν, χαὶ μὴ πειθόμενον λόγῳ, ἐστὶ τὸ ζωτιχὸν, 
ὃ χαὶ σφυγμιχὸν xaXeisai, xai τὸ σπερματιχὸν, 
ἤγουν γεννητιχὸν, χαὶ τὸ φυτιχὸν, ὃ χαὶ θρεπτιχὸν 
καλεῖται" τούτου δέ ἔστι χαὶ τὸ αὐξητιχὸν, τὸ xal 
διαπλάσσον τὰ σώματα. Ταῦτα γὰρ οὐ λόγῳ κχυδερ- 
νῶνται, ἀλλὰ τῇ φύσει’ τὸ δὲ χατῆχοον xal ἐπιπειϑὲς 
λόγῳ, διαιρεῖται εἰς θυμὺν χαὶ ἐπιθυμίαν. Καλεῖται 
δὲ χοινῶς τὸ ἄλογον μέρος τὴς ψυχῆς, παθητιχὺν, 
καὶ ὀρεχτιχόν. Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὅτι τοῦ ἐπιπειθοῦς 
λόγῳ ἐστὶ, xaX fj xa0* ὁρμὴν χίνησις. 


rationem audit, eique obsequitur, in iram et cupiditatem distribuitur. Communi autem nomine pars 


irrationabilis vocatur illa, in qua passiones οἱ appetitus exsistunt. 


ad eam partem quz rationi subest pertinere. 


At vero facultas altrix, generaus, arterie pul- D 


saturix, ad illam attinet qua rationis imperium 
respuit. Vegetans autem facultas, dicitur illa qua 
crescimus, οἱ gignimus : vitalis tandem, ea qua 
arleri:e moventur. 

Porro facultas nutriendi quadripartitas vires 
babet, nimirum attrahendi, qua cibus attrahitur ; 
retinendi, qua retinetur, nec confestim excerni 
sinitur; immutandi, qua alimentum in humores 
ibid. 


5? Nemes. c. 1 De uat. hom.  ** Nemes. 


Scire interest vim  impulsivaw 

t Τοῦ δὲ μὴ πειθυμένον λόγῳ ἐστὶ τὸ θρεπτιχὸν͵ 
χαὶ γεννητιχὸν, χαὶ σφυγμιχόν " χαλεῖται δὲ [φυτι- 
χὸν "] μὲν τὸ αὐξητιχὸν χαὶ τὸ θρεπτιχὸν, xal οὐ 
γεννητιχόν " ζωτιχὸν δὲ, τὸ σφυγμιχόν. 


Τοῦ μὲν οὖν θρεπτιχοῦ δυνάμεις εἰσὶ τέσσαρες 
ἑλχτιχὴ, ἡἣ ξλχουσα τὴν τροφήν" χαθεχτιχὴ, ἡ χατ- 
ἐχουσα τὴν τροφὴν xai μὴ ἐῶσα αὐτὴν εὐθέως ἐχ- 
κριθῆναι" ἀλλοιωτιχὴ, f) ἀλλοιοῦσα τὴν τροφὴν εἰ 


*! Nemes. cap. 25. 


VARLE LECTIONES. 


* ρθη sequuntur usque ad. Δεῖ δὲ γινώσχειν, elc.,in mss. οἱ veteri translatione reperiuntur ad calcem 


cap. 52 περὶ θυμοῦ, de ira, scd componi: non possunt cum iis quz de ira. premittuntur. 


pleuda ex Nemcesio cop. 22. 


" Yoz sop- 


929 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. 


00 


τοὺς χυμούς" ἀποχριτιχὴ, ἡ τὸ περίττωμα διὰ τοῦ A vertitut : excernendi, qua ciborum superflua per 


ἀφεδρῶνος ἐκχρίνουσα, καὶ ἐχδάλλουσα. 

Χρὴ εἰδέναι, ὅτι τών κατὰ τὸ ζῶον δυνάμεων, αἱ 
μὲν εἰσὶ ψυχιχαὶ, αἱ δὲ φυτιχαὶ, αἱ δὲ ζωτιχαί, Καὶ 
ψυχικαὶ μὲν, αἱ κατά τὴν προαίρεσιν, ἤγουν ἡ xat 
ὁρμὴν κίνησις xai ἡ αἴσθησις. Τῆς δὲ xa0' ὁρμὴν 
κινήσεώς ἐστι, τό τε xarà τόπον μεταδατιχὸν, xat 
χινητικὸν ὅλου τοῦ σώματος, xal φωνητικὸν, xal 
ἀναπνέυστιχόν" ἐν ἡμῖν γάρ ἐστι τὸ ποιῆσαι; xal 
τὸ μὴ ποιῆσαι ταῦτα. ϑυτικαὶ δὲ, καὶ ζωτιχαὶ, αἱ 
ἀπροαίρετοι. Καὶ φυτιχαὶ μὲν, ἡ θρεπτιχὴ, xai αὖ- 
ξητικὴ, καὶ σεερματική" ζωτιχὴ δὲ, ἡ σφυγμιχή. 
Αὗται τἄρ, καὶ θελόντων ἡμῶν, χαὶ μὴ θελόντων, 
ἐνεργοῦσι. — 


sccessum egeruntur el expelluntur. 

181 Facultarum animantium varia genera.—Nec 
illud quidem pretereundum est**, vires eas qux 
animanti insunt, partim animales, partim vegetan- 
tes, partim vitales esse. Animales quidem, quz a 
voluntate proficiscuntur, ut motus impulsionis et 
sensus. Ad motum vero impulsionis pertinet transitio 
e loco in locum, et illa motio, qua totum corpus 
movetur, ea item qua vocem emitltimus, el qua 
respiramus. Ut enim hzc faciamus, aut non fa- 
ciamus, in nostra potestate situm est. Vegolantes 
autem et vitales, hz» sunt, qui a veluntse non 
pendent. Ac vegetantes quidem sunt, nutriendi, 


augescendi, et seminandi facultates ; vitalis autem est. pulsuum motrix. Il» namque, velimus nolimus, 


munug $uum ezseqountur. 


Ast δὲ γινώσχειν, ὅτι τῶν πραγμάτων, τὰ μὲν αὶ οπμῆι οἱ malum quosacius causent. — Postremo 


ἔστιν ἀγαθὰ, τὰ δὲ φαῦλα. Ἰ]Ιροσδοχώμενον μὲν οὖν 
ἀγαθὸν, ἐπιθυμίαν συνιστᾷ" παρὸν δὲ, fiboviv: 
ὁμοίως δὲ πάλιν * προσδοκώμενον χαχὸν, φόδον " 
παρὸν Ub, λύπην. Δεῖ δὲ εἰδέναι, ὅτι ἀγαθὸν ἐνταῦθα 
εἰπόντες, ἣ τὸ ὄντως ἀγαθὸν, ἢ τὸ δοχοῦν ἀγαθὸν 
εἴπομεν ὁμοίως δὲ καὶ xaxóv. 


advertendum est, rerum alias bonas esse, alias 
malas ; et quidem bonum exspectatum, cupidita- 
tem gignere; presens autem, voluptatem : eodem 
rursus modo malum, dum exspectatur, timorem 
afferre ; cum adest, maerorem. In quo illud etiam 
sciendum, per bonum, boc loco tam id quod re- 


vera bonum est, a nobis intelligi, quam illud quod boni duntaxat speciem babel: perindeque de malo 


censendum est. 
KE9AA. II" [KZ']. 
Περὶ ἡδονῶν. 

Τῶν ἡδονῶν, αἱ μὲν εἰσὶ Ψυχιχαὶ, αἱ δὲ σωματι- 
xal, Koi ψυχικαὶ μὲν, ὅσαι μόνης εἰσὶ τῆς ψυχῆς 
αὐτῆς καθ᾽ ἑαυτὴν, ὡς al κερὶ τὰ μαθήματα, xol 
τὴν θεωρίαν. Σωματιχαὶ δὲ, αἱ μετὰ χοινωνίας τῆς 
ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος γινόμεναι, χαὶ διὰ τοῦτο 


* 


CAP. Xll. 
* De voluptatibus. 
Voluptatum distinctio. — — Voluptatum, 415 
animi, alie corporis sunt. Voluptates animi sunt 
ez omnes, quibus animus seorsim ἃ corpore frui- 
twr : quales sunt qua ex. diciplinis e£ contempla- 
tione sentiuntur. Voluptates corporis sunt ills, 


σώματι xal καλούμεναι, ὅσαι περὶ τροφὰς, καὶ συν- C quarum corpus una cum anima particeps est, ob 


ουσίας, καὶ τὰ τοιαῦτα. Móvou δὲ τοῦ σώματος οὐχ 
ἂν εὗροι τις ἰδίας Σ ἡδονάς. 


Πάλιν τῶν ἡδονῶν, αἱ μὲν εἰσὶν ἀληθεῖς, αἱ δὲ 
ψευδεῖ; “ καὶ αἱ μὲν τῆς διανοίας μόνης, κατ᾽ ἐπι- 
στήμην, xal θεωρίαν" αἱ δὲ μετὰ σώματος, χατ᾽ at- 
αθησιν. Καὶ τῶν μετὰ σώματος (81) ἡδονῶν, αἱ μὲν 
tl φυσιχαὶ, ἅμα xoi ἀναγκαῖαι, ὧν χωρὶς ζῇν 
ἀδύνατον, ὡς αἱ τροφαὶ, αἱ τῆς ἐνδείας ἀναπληρωτι- 

τοὶ, gu τὰ ἐνδύματα τὰ ἀναγκαῖα’ αἱ δὲ͵ φυσιχαὶ μὲν, 


idque corporales dicuntur : cujusmodi sunt, quae 
ex cibis et venereis rebus, aliisque id genus capi 
solent. Nam qua solius corporis sint, nullae om- 
nine voluptates reperiri queunt **, 

Voluptatum — alia. genera. Quas voluptates. vir 
pius consectari debeat. — Rursus voluptatum 
alie vera sunt, 3lie falsz. Atque es qua animi 
tantummodo sunt, in rerum cognitione οἱ con- 
templatione consislunt : qua aetem ex corporis 
commercio, hz sensibus hauriuntur. Jam earum 
voluptatun,, ad quas corpus asciscitur, alis natu- 


* Nemes. cap. 25. ** Nemes. cap. 18; Chrys.hom. 74, ín Joan. 
VARI LECTIONES, 


Y Deest πάλιν in multis codd. Legitur apud Nemesium in cod. Reg. 2879. x Vocem ἰδίας, adjecit 
Combefisius puet recogniterem cod. 5. Hil. et Nemesium cap. 18. 


(81) Kal τῶν μετὰ 
die. etc. Divisionem hanc voluptatum tradiderat 
AArysostomus, hom. 74 in Joan. ; atque hujus 
primum auctorem fuisse Epicurum Cicero narrat, 
ih. 1 De fin. bon. et mal. ubi 'orquatus sic lo- 
quens inducitur : Que euim utilior, aut ad bene 
vivendum * aptior partitio, quam illa qua 1us. est 
Epicurus ? qui unum genus posuit earum cupidita- 
tum, qua essent el nalurales et necessarice ; alterum 
qua naturales esseut, nec lamen necessaria ; tertium 
qua non naturales, nec necessarie, Quam divisio- 


NOT £. 
σώματος. Et. voluptatem D nem ceu minus. aceuratam Tullius carpit; lib. i : 


Quomodo autem — Philosophus lognitur tria genera 
cupiditatum, inquit, naturales et necessarias ; natu- 
fales,-non necessarias ; nec nalurales, nec necessa- 
rias ? prinium divisit ineleganter. Duo enim genera 
que erant, fecit. tria. Hoc est non dividere , sed 
[rangere rem. Qui sidiceret cupiditatum esse duo ge- 
nera, naturales εἰ inanes : naturalium. quoque item 
duo, necessarias el nom necessarias, con(eeta fes 
esset. 


92} 


S. JOANNIS DAMASCENI » 


933 


"vales simul et necessarie sunt, sinequibus vita A οὐχ ἀναγχαζαι δὲ, ὡς αἱ κατὰ φύσιν, xot χατὰ νόμον 


duci non possit; quo ín genere sunt ille quze ex 
cibis quibus quod exhaustum est, repletur, el qux 
ex necessariis indumentis percipiuntar. Alize item 
naturales, sed non necessarie, ut venereorum 
naturalis et legitimus usus. Etsi enim venercze 
voluptates ad generis totius conservationem  spe- 
ctant, non tamen cjusmodi sunt, υἱ iis sub- 
motis ín virginitate vita transigi nequeat. Alix 
postremo nec necessaríz, nec naturales, ut ebrie- 
tas, petulantia libidinis, ciborum nimia ingurgi- 
tatio. Neque enim ejusmodi voluptates ad vitz 
189495 nostre conservationem, nec ad generis pro- 


μίξεις. Αὗται γὰρ elc μὲν τὴν διαμονὴν τοῦ παντὸς 
γένους συντελοῦσι, δυνατὸν δὲ χωρὶς αὑτῶν ἐν παρ- 
θενίᾳ ζῇν αἱ δὲ οὔτε ἀναγχαῖαι, οὔτε φυσιχαὶ, ὡς 
μέθη, xat λαγνεία, καὶ πλησμοναὶ τὴν χρείαν ὑπερ- 
δαίνουσαι. Οὔτε γὰρ εἰς σύστασιν τῆς ζωῆς ἡμῶν 
συντελοῦσιν, οὔτε εἰς διαδοχὴν τοῦ γένους. Tobvay- 
τίον δὲ μᾶλλον χαὶ βλάπτουσι. Τὸν τοίνυν χατὰ 
Θεὸν ζῶντα δεῖ μετέρχεσθαι τὰς ἀναγχαίας ἅμα χαὶ 
φυσιχάς" ἐν δευτέρᾳ δὲ τάξει τὰς φυσιχὰς xai οὐχ 
ἀναγχαίας τίθεσθαι, μετὰ τοῦ προσήχοντος χαιροῦ, 
χαὶ τρόπον, καὶ μέτρου γινομένας. Τὰς δὲ ἄλλας χρὴ 
πάντως παραιτεῖσθαι, 


pagationem — conducunt; quin offüciunt, Quamobrem ille, qui Deo acceptam vivendi rationem pro- 
flletur, cas tantum qui? simal necessari sunt et. naturales, consectari debet : illas vero que natu- 
rales, non tamen necessaria sunt, posteriori loco habere, ncc nisi congruenti tempore, loco, δὲ men. 
sura adhibere. eliquas demum oportet penitus rejicere. 

Que honeste voluptates censeri debeant. — Hone- B. — Καλὰς δὲ ἡδονὰς χρὴ ἡγεῖσθαι, τὰς μὴ συμτ:- 


4135 porro voluptates e: procsus censendz sunt, 
qui nec cum tristitia junctze sunt, nec poenitendi 
causam afferunt, nec aliud incommodum pariunt, 
nee modum excedunt, nec denique nos a seriis 
negotiis admodum abstrahunt, aut servituti man- 
cipant. 

CAP. XIV. 

De tristitia. 

Tristitie quatuor species. —  Tristitia quatuor 
species : moror, molestia, invidentia, misericor- 
dia. Meeror est tristitia vocem adimens : molestia 
tristitia premens : invidentia, tristitia ob alterius 
bone : misericordia denique, tristitia ob res alio- 
yer adversas. 

CAP. XV. ΄ 
De timore. 

Timoris genera. — Sed et metus sex sunt genera: 
segnities, pudor, verecondia, stupor, terror, an- 
gor. Segnities cst metus impendentis actionis. Pudor, 
' mDetus ex vituperationis exspectatione : optimusque 
est hic affectus. Verecundia, metus ob admissum 
turpe facinus : at ne hie quidem affectus. extra 
spera salutis est. Stupor, metus ex immani aliqua 
re animo objecta. Terror, metus ex insuet:e rci 
' specie contraetas. Angor denique, metus ne vota 
nostra infeliciter ecdant. Tunc enim angore afii- 
cimur, cum metuimus ne quod aggressi sumus, 
bene non succedat. 

CAP. XVI. 
De ira. 

Ira est sanguinis qui cordi affusus est, ebullitio, 
ex exhalatione, seu fuligine bilis proveniens : 
unde et χολὴ Graece appellatur, ei χόλος *5. Est 
etian interdum ira, ulciseendi libido. Nam cum 

*' Nemes. De nat. hom. c. 20. ** Nemes. c. 91. 


πλεγμένας λύπῃ, μηδὲ μεταμέλειαν ἐμποιούσα-, 
μηδὲ ἑτέρας βλάδης γεννητιχὰς, μηδὲ τοῦ γετρὶ. 
πέραν χωρούσας *, μῆτε τῶν σπουδαίων ἔργων ἡμᾶς 
ἀφελχούσας ἐπὶ πολὺ, f] χαταδουλούδας. 


ΚΕΦΛΛ. IA [KH',. 
Περὶ λύπης. 

Τῆς δὲ λύπης εἴδη τέσσαρα, ἄχος, ἄχθος, φθόνος, 
ἔλεος. ΓΑχος μὲν οὖν ἔστι, λύπη ἀφωνίαν ἐμποιοῦσα᾽ 
ἄχθος δὲ, λύπη βαρύνουσα * φθόνος δὲ, λύπη iz 
ἀλλοτρίοις ἀγαθοῖς" ἔλεος δὲ, λύπη ἐπὶ ἀλλοτρίοις 
χαχοῖς. 


ΚΕΦΑΛ. IE' [ΚΘΊ. 
Περὶ φςόθδου. 

Διαιρεῖται δὲ xal ὁ φόδος εἰς ἕξ’ εἰς ὄκνον, εἰς 
αἰδὼ, εἰς αἰσχύνην, εἰς χατάπληξιν, εἰς ἔχ πληξιν, εἰς 
ἀγωνίαν. "Oxvoz * μὲν οὖν ἐστι φόδος μελλούσης 
ἐνεργείας. Αἰδὼς δὲ, φόδος ἐπὶ προσδοκίᾳ ψόγου" 
χάλλιστον δὲ τοῦτο τὸ πάθος. Αἰσχύνη δὲ, φόδος ἐπ’ 
αἰσχρῷ πεπραγμένῳ " οὐδὲ τοῦτο δὲ ἀνέλπιστον εἰς 
σωτηρίαν. Κατάπληξις δὲ, φόδος ἐχ μεγάλης gav- 
τασίας. "Ἔχπληξις δὲ, φόδος ἐξ ἀσυνήθους φαντα-᾿ 
σίας. ᾿Αγωνία δὲ, φόδος διακτώσεως, ἤγουν ἀπο 
τυχίας * φοδούμενοι γὰρ ἀποτυχεῖν τῆς πράξευ;, 
ἀγωνιῶμεν. | 


KE9AA. [ζ΄ [A]. 
Περὶ θυμοῦ. 

Θυμὸς δέ ἔστι ζέσις τοῦ περὶ χαρδίαν αἵματος ἰξ 
ἀναθυμιάσεως τῆς χολῆς, f] ἀναθολώσεως γινομένη᾽ 
διὸ καὶ χολὴ λέγεται, καὶ χόλος. "Ἔστι δὲ ὅτε ὁ θυμὺς, 
xat δρεξίς ἔστιν ἀντιτιμωρήσεως, ᾿Αδιχούμενοι γὰρ, 


VARLE LECTIONES. 


Y Codd. mss. ei Nemesius ἀλλὰ xal προσδλάπτουσι. 


eed et officiunt. 
ies. 


omaes ferme eodd. Heg 


* Reg. 8, Colb. 4, cod. 8. 
ii, Colb. 4 et cod. S 


verecun 


Hil. et. Neinegius 
* Variartum timoris specierum definitiones diverso ordine prosequitur Memesius, cui consonaut 
Hil. ac 1 statuunt ὄχνον, id est, 
κακάπληβξιν, stuporem. ὅ,, ἔχπληξιν, terrorem. 4, ἀγωνίαν, angorem. 5, albo, pudorem. 
iam. Cum editis vero aliisque codicibus consefftiunt interpretes. 


Sic vetus interpres, sed el nocent. Fabcr, 
παραχωρούσας. Vetus interpr. exceden- 


tiem. 2, 
, αἰσχύνην, 


933 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. i. 


394 


ἢ νομίζοντες ἀδιχεῖσθαι, λυπούμεθα " καὶ γίνεται. A ob aliquo ledimur, aut ledi nos existimanus, ira 


vircs guxshy τὸ πάθος ἐξ ἐπιθυμίας xai θυμοῦ. 


Eq δὲ τοῦ θυμοῦ τρία " ὀργὴ, ἥτις χαλεῖται χολὴ, 
καὶ χόλος. xal μῆνις, xal χότος. Θυμὸς μὲν γὰρ 
ἀρχὴν καὶ χίνησιν ἔχων, ὀργὴ, χαὶ χολὴ, καὶ χόλος 
λέγεται. Μῆνις δὲ, χολὴ ἐπιμένουσα, ἤγουν μνησι- 
κακία" εἴρηκας δὲ παρὰ τὸ μένειν, xot τῇ μνήμῃ 
παραδίδοσθαι. Kóto; δὲ, ὀργὴ ἐπιτηροῦσα χαιρὸν εἰς 
τιμωρίαν * εἴρηται δὲ οὗτος καρὰ τὸ χεῖσθαι. 


Ἔστι δὲ ὃ θυμὸς τὸ δορυφοριχὸν τοῦ λογισμοῦ, 
ἔκδικος τῆς ἐκιθυμίας. “Ὅταν γὰρ ἐπιθυμήσωμεν 


commovemur : ac tunc. mistus fit hie affectus ex 
cupiditate eL ira. . . 

Tres iro species.— Tres porro ite suut specjes : 
Excandescentia, qua et χολὴ, et χόλος dicitur ; 
μῆνις, item, et χότος. Nam cum ira exoritur, move- 
rique incipit, bilis nuneupatur. μῆνις autem est 
bilis diuturnior, sive accept:& injurisà memoria. 
Unde etiam hoc nomen nseta est ἀπὸ τοῦ μένειν, 
id est quod maneat et memorizs tradatur. Κῦτος de- 
mique est ira ulciscendi occasionem 1689 captans, 
unde et nomen traxit nb τοῦ χεῖσθαι, id est, eo quod 
anima reposita sit. 

Ira, rationis satelles, vindex concupiscentie.— Est 
porro ira rationis satelles, vindex eupiditatis. Nam 


πράγματος, xal χωλυθῶμεν ὑπό τινος, θυμούμεθα B oum rej alicujus desiderio tenemur, atque ab ali- 


xat' δὐτοῦ, ὡς ἀδικηθέντες * τοῦ λογισμοῦ δηλονότι 
χρίναντος ἄξιον ἀγανακτήσεως τὸ γενόμενον, ἐπὶ 
τῶν φυλαττόντων κατὰ φύσιν τὴν οἰκείαν τάξιν- 


KESAA. IZ [ΛΑΊ. 
Περὶ φαγταστικοῦ. 

Φανταστιχόν ἐστι δύναμις τῆς ἀλόγου ψυχῆς, διὰ 
τῶν αἰσθητηρίων ἐνεργοῦσα, ἧτις λέγεται αἴσθησις. 
Φανταστὸν δὲ͵ καὶ αἰσθητὸν, τὸ τῇ φαντασίᾳ, xai τῇ 
αἰσθήσει ὑποπῖπτον" ὡς ὅρασις μὲν, αὐτὴ ἡ ὀπτιχὴ 
δύναμις" ὁρατὸν δὲ, τὸ ὑποπῖπτον τῇ ὁράσει, λίθος 
ευχὸν, ἢ τι τῶν τοιούτων. Φαντασία δέ ἐστι πάθος 
«ἧς ἀλόγου ψυχῆς, ὑπὸ φανταστοῦ τινος γινόμενον. 
Φάντασμα (82) δὲ, πάθος διάχενον ἐν τοῖς ἀλόγοις 
«ἧς ψυχῆς ἀπ᾿ οὐδενὸς φανταστοῦ γινόμενον. "Opya- 
νὸν δὲ τοῦ φανταστιχοῦ, ἡ ἔμπρόσθιος χοιλία τοῦ 
ἐγκεφάλου, 


KE€9AA. IE" [ΛΒΊ. 
Περὶ αἰσθήσεως. 


Αἴοθησίς ἔστι δύναμις τῆς ψυχῆς ἀντιληπτιχὴ τῶν - 


«ὑλῶν, ἤγουν διαγνοστιχή. Αἰσθητῆρια δὲ, τὰ δργα- 
να, ἤγουν τὰ μέλη δι᾽ ὧν αἰσθανόμεθα " αἰσθητὰ δὲ, 
τὰ τῇ αἰσθήσει ὑποπίπτοντα * αἰσθητιχὸν δὲ, τὸ ζῶον 
«ὃ ἔχον τὴν αἴσθησιν. Εἰσὶ δὲ αἰσθήσεις πέντε, 
διυνοΐως καὶ αἰσθητήρια πέντε. 


que cohibemur, tunc quasi injuria accepta, adver- 
sus illum excandescimus ; ratione videlicct. eam 
rem iracundia dignam judicante, in. illis utique qui 
ordinem suum tuentur, ut natura ratio postulat. 
CAP. XVM. 
De vi imaginatrice. 

Quid sit imaginatio.—Visimsginandi,irrationabilis 
animse partis facultas est, per sensuum orgama ope- 
rans ; quse et sensus dicitur. Φανταστὸν autem, et 
sensibile 3llud appellatar, quod sub vim illam et 
sensum cadit, v. gr. visus ipsa vis est cernendi ; 
visibile, quod visui subficiter ; puta, lapis, aut ali- 
quid hujusmodi. Imaginatio porro est affectio irra- 
tionabilis animes ex aliqua re, qux in imaginpandi 
vim cadat, exorta. Phantasma denique, seu visum, 
est inanis affectio in parte anime irrationabili, 
quam nulla res, quse imaginationi subfieiatur, effl- 
ciat. Sedes porro virtutis imaginandi est anterior 
cerebri ventriculus. 


CAP. XVIII. 
De sensu. 

Sensus estea animz vis, quz res materiales pee- 
cipit, seu dijadicat. Sensoria autem, organa sunt, 
sive membra quorum beneficio et opera sentimus. 
Sensibilia vero, ea qux sub sensum cadunt. Sen- 
tendi capax, denique, auimal est sensu przeditum. 
Sensus autem quinque sunt, totidemque sensuum 
organa. 


Πράκη αἴσθησις, ὅρασις. Αἰσθητήρια δὲ, xoV D — Prímus sensus est visus. Sensoria ejus, seu or- 


ὄργανα τῆς ὁράσεως, τὰ ἐξ ἐγχεφάλου νεῦρα, xal 
οἱ ὄδφϑαλμοί αἰσθάνεται δὲ ἢ ὄψις, χατὰ πρῶτον 
μὲν λόγον, τοῦ χρώματος“ συνδιαγινώσχει δὲ τῷ 
χρώματι, καὶ τὸ χεχρωσμένον σῶμα, καὶ τὸ μέγε- 


** Nemes. cap. 6 


gana sentiendi, nervi sunt e cerebro derivati, et 
oculi. Ac visus quidem primarie colorem percipit, 
et una cum colore corpus coloratum dignoscit 
ipsiusque magnitudinem, figuram, locum in quo 


NOTAE. 


(82) Φάντασμα. Phantasma, etc. Accurata. non 
cst, expositio eaque duntaxat exponit phantasmata, 
quax amentibus, et melancholicis dormientibusque 
. contingunt, ut explicat Nemesius. Alia vero phan- 

tasmata dicuntur, qu:» rerum a sensibus perce- 
ptarum imogines sunt, uti dum quispiam res, 

aas olim vidit quantumcunque dissitas, imagina- 
tione versat. liec autem ab objectis, qua imagi- 


* 


natione percipi possunt, sums certissimum est : 
lino absque elusinodi phantasmatibus nullam | fieri 
intellectionem et cogitationem docet Philosophus 
lib. it De anima, cap. 7, th. 20 et seqq. Aliquod 
igitur phantasma est, quod res ut surtt. exhibet, 
neque semper est vacuum quoddam et inane, quod 
objectum aliter ac est reprzsentet. 


995 


S. JOANNIS DAMASCENI 


976 


est, interjectam spatium, e&. numerum * ; motum A θος αὐτοῦ, xai τὸ σχῆμα, xat τὸν τόπον ἔνθα ἐστὶ» 


quoque et quietem ; asperumne, an leve ; planum, 
an *naquale ; acutum , an. obtusum ; ac. denique 
ipsius compagem et consistentiam, num aquea sit, 
an terrea, hoc est humida, aut sicca. 


Solus homo et simia aures non movent. — Secun- 
dus sensus est auditus, quo voces ac soni perci- 
piuntur. Hie autem sensus dignoscit eorum acumen, 
el gravitatem, levitatem, et asperitatem, et altitu- 
dinem. Ipsius organa sunt nervi moles e cerebro 
ducti, atque aurium siructiura.. Porro ex emnibus 
animantibus, solus homo, et simia aures non me- 
vent. 

Tertius sensus est olfactus ; qui quidem naribus 


18/4 vapores ad cerebrum deferentibus efficitur, B 


et ad extremas anteriorum cerebri ventriculorum 
metas terminatur. Vapores aulem sentit, et perci- 
pit olfactus. Vaporum porro hoc generalissimum 
discrimen est, ut alios suaves, alios fetidos, alios 
denique nec suaves, nec insuaves esse intelligamus. 
Fit autem odor suavis, cum bumores qui corporibus 
insunt, probe fuerint excocti. Quod si mediocriter 
duntaxat cocti sint, media quoque erit eorum dis- 
positio. Sin autem infra mediocritatem, aut ulla 
vomnino coctio exstiterit, fetidus odor alfflabitur. 

Quartus sensus est gustus, quo sapores perci- 
piuntur, sive sentiuntur. Hujus organa sunt, lin- 
gua, el prasertim extrema ipsius pars sive cuspis, 
et palatum (quod nonnulli Grece vocant οὐράνίσχον, 
veluti celiculum ) in quibus nervi illi exporrecti 
Sunt, qui a cerebro deferuntur, partique illi ani- 
mas, 4028 principatum tenet, quid perceptum fuerit, 
quisve sensus exstiterit, referunt **. Jam vero sa- 
porum qualitates, qua gustabiles appellantur, hae 
sunt dulcedo, acrimonia, aciditas, acerbitas, au- 
steritas, amaritudo, salsedo, pinguedo, viscositas. 
Istae siquidem qualitates gustu dignoscuntur. Ast 
aqua, quantum ad illas qualitates, saporis omnis ex- 
pers est : nullam enim qualitatum habet. Acerbita« 
autem nibil aliud est, nisi intensior quadam et 
redundans acerbitas. 

Quintus seusus tactus cst, qui etiam cunctis ani- 
mantibus communis est 5*. Exsistit autem ille, 


xai διάστημα τὸ μεταξὺ, xal τὸν ἀριθμὸν, χίνησίν 
τε, χαὶ στάσιν, xal πὸ τραχὺ, καὶ λεῖον, xaX ὁμαλὸν, 
χαὶ ἀνώμαλον, χαὶ τὸ ὀξὺ, χαὶ τὸ ἀμδλὺ, καὶ τὴν 
σύστασιν, εἴτε ὑδατώδης ἐστὶν, ἢ γεώδης, ἤγουν 
ὑγρὰ, fj ξηρά. 

Δευτέρα αἴσθησίς ἐστιν ἀχοὴ. τῶν φωνῶν, xai 
τῶν ψόφων οὖσα αἰσθητιχή. Διαγινώσχει δὲ αὐτῶν 
τὴν ὀξύτητα, xa τὴν βαρύτητα, λειότητά τε, xol 
μέγεθος. "Opyava δὲ αὐτῆς, τὰ νεῦρα τοῦ ἐγχεφάλου 
τὰ μαλαχὰ, xai τῶν ὥτων ἡ χατασχευή " μόνος δὲ 
ἄνθρωπος χαὶ πίθηχος οὐ χινοῦσι τὰ ὦτα, 


Τρίτη αἴσθησις, ὄσφρησις" ἧτις γίνεται μὲν διὰ 
τῶν ῥινῶν ἀναπεμπουσῶν τοὺς ἀτμοὺς ἐπὶ τὸν ἐγχέ- 
φαλον" περαίνεται δὲ εἰς τὰ πέρατα τῶν ἐμπροσθίων 
χοιλιῶν τοῦ ἐγχεφάλον. “Ἔστι δὲ αἰσϑηειχὴ, ἀντιλη- 
πτιχὴ τῶν ἀτμῶν * τῶν δὲ ἀτμῶν f γενιχωτάτη δια- 
φορά ἐστιν εὐωδία xal δυσωδία, καὶ τὸ μέσον τούτων, 
ὃ μῆτε εὐῶδές ἐστι, μήτε δυσῶδες. Γΐνεται δὲ εὐωδία 
τῶν ὑγρῶν τῶν ἐν τοῖς σώμασιν ἀχριδῶς πεφθέν- 
των. Μέσως δὲ μέση διάθεσις. Καταδεέστερον δὲ, ἣ 
μηδὲ ὅλως πεφθέντων, fj δυσωδία γίνεται. 


Τετάρτη αἴσθησις, fj γεῦσις" ἔστι δὲ τῶν χυρῶν 
ἀντιληπτιχὴ, ἤγουν αἰσθητιχή. "Opyava δὲ α΄ τῆς, 
ἢ γλῶσσα, xai ταύτης πλέον τὸ ἄχρον, καὶ ἡ 
ὑπερῴα, ἣν χαλοῦσί τίνες οὐρανίσχον" ἐν οἷς ἔστι 
4X4 ἐξ ἐγχεφάλου φερόμενα νεῦρα, πεπλατυσμένα,͵ 
χαὶ ἀπαγγέλλοντα τῷ ἡγεμονιχῷ τὴν γενομένην 
ἀντίληψιν, ἤγουν αἴσθησιν. Αἱ δὲ χαλούμεναι γευ- 
στιχαὶ ποιότητες τῶν χυμῶν, εἰσὶν αὗται" γλυχύτης, 
δριμύτης, ὀξύτης, στρυφνότης, αὐστηρότης, πιχρό- 
τῆς, ἀλμυρότης, λιπαρότης, γλισχρότης. Τοὐύτωνγάρ 
ἐστιν ἡ γεῦσις διαγνωστική τὸ δὲ ὕδωρ ἄποιόν ἐστι 
χατὰ ταύτας τὰς ποιότητας " οὐδεμίαν γὰρ αὑτῶν 
ἔχει. Ἢ δὲ στρυφνότης, ἐπίτασις χαὶ πλεονασμός 


ἔστι τῆς αὐστηρότητος. 


Πέμπτη αἴσθησίς ἐστιν ἡ ἀφὴ, ἥτις χαὶ χοινὴ ἐστι 
πάντων τῶν ζώων" fyc γίνεται ἐχ τοῦ ἐνχεφάλου 


opera nervoruin e cerebro in universum corpus 1) πεμπομένων τῶν νεύρων εἰς ὅλον τὸ σῶμα. Διὸ 


elfusorum. Ex quo fit ut totum corpus, atque adeo 
reliqua sentiendi organa, sensum tactus habeant. 
Tactui porro subsunt calidum οἱ frigidum, molle 
et durum, tenax, rigidum, grave et leve. lec 
enim solo tactu cognoscuntur. Sunt autem tactui 
et visui communia, asperum οἱ leve ; siccum et hu- 
midum ; crassum et tenue, sursum ae deorsum; 
locus quoque ac magnitudo (si quidem tanta sit, 


* Neues. cap. 71. *' Nemes. cap. 9. *? Nemes. 


xai ὅλον τὸ σῶμα, ἀλλὰ ὥχαὶ τὰ ἄλλα aler 
τήρια, τὴν τῆς ἁφῆς ἔχουσιν αἴσθησιν " ὑπόχεινται" 
δὲ τῇ ἀφῇ τὸ θερμὸν xa ψυχρόν" τό τε μαλακὸν καὶ 
σχληρὸν, xaX γλισχρὸν χαὶ χραυρὸν o, βαρύ τε τοὶ 
χοῦφον" διὰ μόνης γὰρ ἁφῆς ταῦτα γνωρίζετα!" 
χοινὰ δὲ ἁφῆς xal ὄψεως, τό τε τραχὺ, καὶ λεῖον, τό 
τε ξηρὸν χαὶ ὑγρὸν, παχύ τε χαὶ λεπτὸν, ἄνω τε χαὶ 
χάτω, xai ὁ τόπο:, χαὶ τὸ μέγεθος, ὅταν εἴη τοιοῦ- 


cap. 8. 


VARLE LECTIONES. 


» Reg 5, Colb. 2 ὑπόχειται. € Edita καὶ ξηρὸγ xa χραῦρον. Ita Regii multi et Colbert. abest ξηρίν, 
in cod. S. "il. ei Regiis aliis; itemque apud Nemesium : et recte. Hic enim scrmo est de qualitatibu 
js, quze solo tactu percipiuntur : ait siccum visu quoque cognoscitur, ut infra notater. 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. 


αυνᾶ, ὡς πατὰ μίαν &pesfolhv τῆς ἁφῆς περιλαμ- Α ut uno tactas appulsu complheltendi possit ) densum 


Givediti* καὶ τὸ πυκνόν τε καὶ τὸ μανὸν, ἤγουν 
ἀραιὸν, καὶ τὸ στρόγγυλον, ὅταν εἴη μιχρὰν, xol 
ἀλλ «τινὰ σχήματα. "Ὁμοίως δὲ xal τοῦ πλησιάζον- 
«ὡς σὖμωτος αἰσθάνεται, eov τῇ μνήμῃ δὲ, ναὶ τῇ 
διανοίᾳ " ὡσαύτως δὲ καὶ ἀριθμοῦ μέχρι δύο ἣ τριῶν, 
καὶ φνούνων μικρῶν, καὶ ῥφδίως περιλαμδανομένων. 
Ἰούτων δὲ μᾶλλον τῆς ἀφῆς ἡ ὄρασις ἀντιλαμθάνε- 


Χρὴ γινώσχειν, ὡς ἕκαστον τῶν ἄλλων αἰσθητη- 
plv διπλοῦν ὃ Δημιουργὸς κατεσχεύασεν, ἵνα τοῦ 


ἑνὸς βλαπτομένου, τὸ ἕτερον ἀναπληροῖ τὴν χρείαν. 


Δύο qj ὀφθαλμοὺς, καὶ δύο ὦτα, καὶ δύο πόρους 
«ἧς ῥινός, καὶ ϑύο γλώσσας " ἀλλ᾽ ἐν τοῖς μὲν τῶν 


ζώων ϑιηρημένας, ὡς ἂν τοῖς ὄφεσιν" ἕν τοῖς δὲ, 


ἠνωμένας, ὡς tv ἀνθρώπιρ * καὶ τὴν δὲ ἁφὴν, ἐν 
δλῳ τῷ δώματι, πλὴν ὁστέων, xal νεύρων, ὀνύχων 
τε χαὶ περάτων, καὶ τριχῶν, καὶ συνδέσμων, καὶ 


Bun τινῶν τοιούτων. 


Χρὴ γινώσχειν, ὅτι ἡ ὄψις set? εὐθείας γραμμὰς 


ὁρᾷ ἡ δὲ ὄσφρησις, καὶ ἀχοὴ, οὗ xaxv' εὐθεῖαν μό- 


νον, ἀλλὰ πανταχόθεν. Ἧ δὲ ἀφὴ, xat ἡ γεῦσις, οὐδὲ 


κατ᾽ εὐθεΐαν, οὐδὲ πανναχόθεν γνωρίζουσιν, ἀλλὰ 


δότε μόνον͵ ὅταν αὐτοῖς πλησιάζωσι τοῖς ἰδίοις αἱ- 


σθητοῖς 


ΚΆΦΔΛ. 1Ὁ [ΑΓ]. 
ν Περὶ τοῦ διωνοηεικοῦ. 


Τοῦ δὲ διανοητικοῦ εἰσιν αἴ τε κρίσεις, ναὶ al συγ- (c 


παπαϑέσεεξ, xal αἱ ὁρμαὶ αἱ πρὸς τὴν πρᾶξιν, χαὶ αἱ 
ἀφορμαὶ, καὶ αἱ ἀποφυγαὶ τῆς πράξεως " ἰδιχῶς δὲ, 
αἵ τὶ νοήσεις τῶν νοητῶν, καὶ αἱ ἀρεταὶ, καὶ ἐπιστῇ - 
put, καὶ τῶν τεχνῶν οἱ λόγοι, καὶ τὸ βουλεντικὸν, 
xdÀ 9b προαιρετιπόν. Τοῦτο δέ ἔστι τὸ xal διὰ τῶν 
ὀνείρων ϑεσπίζον ἡμῖν τὸ μέλλον, ἤνπερ μόνην ἀλη- 
Φῆ μαντείαν οἱ ξτυθαγόρειοι λέγουσιν εἶναι, τοῖς 
ἝἙ δδραίαις ἀκολουθήσαντες, "Opyavov δὲ xa τούτον, 
ἡ μέση χοιλία τοῦ ἐγχεφάλου, xal τὸ ψυχιχὸν πνεῦμα 
€b iv αὐτῇ. 


KE9AA. K' [ΑΔΊ. 
Hspl τοῦ μνημονευεικοῦ. . 
Tb ὦ μνημονευτιχόν ἐστι μνήμης καὶ ἀναμνήσεως 


iem, et rarum, seu fungosum, atque rotundum, 
αἱ mode illud exiguum sit ; alimque itidem nennui'e 
figarz. Quin memorise quoque et cogitationis ad- 
jumento, cerpes propinquum sentit. Síc numerum 
quoque persentieeit, dammodo binsrium, aut ter- 
narium men excedat, parvosque hujusmodi nume- 
ros, qui manu facile comprehendi pessiat. Quen- 
quam- hot magis visus apprehendit, quam taetus. 

Gemina sensuum organa var nobis indita. — Mud 
sciendum est, Deum ideireo emtera omnia sensuum 
organa gemina struxide, ut, οἱ unum labefactari 
contigerit, alterum ipsius munus explbat. Duplices 
enim eculot$ condidit, duplices sure , deuplioms 
nariem méstus, et linguas deplites ; qua in qui- 
busdam anisentibus divise surdt, ut ih anguibus, 
in svfii$ nutem conjuncta, ut in. homine. Tactum 
autem toto corpore diffadit, exceptis oseibus, nervis, 
unguibus, cotnibus, pilis, juneturis et aliis qui- 
busdera hejditmodi. 

Sensus ut objecta percipiant. — 18 Illud quo-, 
que scire alienum non fuerit, visum reeta linea 
cernere, auditum et olfactém non recta duntaxat, 
sed wndecumque  objeeta sensibilia percipere: 
(actum vero οἱ gustatum nequaquam recta nes, 
nec undeeanque sentire, sed tum derfique; quimdo 
senailibés suis proxime admoventur. 

CAP. 3X. 
De cogitatione. 

Coyitandi vis. Divinatio in sonis; — Ad eam 
partem, in. qua cogitatio est, generatim pertiaent 
jedicis, assensus, impetus ad agenduth, et deeliae- 
tiostes, δὲ ἔν ab actione. Speciatim dutem eon- 
siderationes earum rerum quie imelligüritur, virte- 
tesque et discipline, artium ratienes, deliberatio et 
eleetio'*. Quin hxc queque pars dorthientibus ne- 
bis eventus futuros vaticinstur ; quam quidem uam 
Pythagoriei, in hoc Hebrseos secuti, veram divina. 
tionem eise censent, Hujus porro erganum est me- 
dius cerebri ventricules, spiritueque animalis qui 
in eo est". 

CAP. XX; 
De memoria. 
Memorie definitio. —Vis illa qua meminimus, 


ales 5 τε καὶ ταμεῖον. Μνήμη γάρ ἐστε φαντασία D est. memori et recordatienis causa et promptua- 


ἀγπειαδλελειμμένη ἀπό τινος αἰσθήσεώς τε xai vofj- 
σας ! κατ᾽ ἐνέργειαν φαινομένης, ἣ σωτηρία 5 ai- 
οϑήσαύς τε καὶ νοήσεως. Ἡ γὰρ ψυχὴ τῶν μὲν αἰσϑη- 
οὖν διὰ τῶν αἰσθητηρίων ἀντιλαμθάνεται, ἤγουν 
αἰσθάνεται, καὶ γένεναι δόξα" τῶν δὲ νοητῶν, διὰ 


rium. Est enim memofis, species δὲ image ab ali- 


quo sessu, mentisque actione, que acta apparwe- 


rit, relieta. Vel, rei sensu et cogitatione pereepte 
conservatio '*. Etenim cum anima sensibilia pee 
sensuum organa percipit, sed sentit, ft opinio : 


** Memes. cap. 14. 1: Vide Greg. Nyss. De Opif. hom. c. 45. '* Nemes. cap. 45. 


VARIE LECTIONES. 


3 Multi cod, εἴη, τοιοῦτος. Noster et apud  Nerbesiuín ἦ τοιοῦτον. Sic infra in eodem, In eod. S." fil. 


πες 8, necnon apud. Nemesium ὅταν ἢ μικρόν. 
Colb. 2 et 5. Hil. nec legit. Vetus interpr. 


e R. 
ec est apud Nemesiuin, qui descriptionem hanc ab Qri- 
gene mutuatus est, ut testatur Reg. cod. 3109, in quo Nemesii liber habetur. 


90 ἀγγεῖον. f Deest xal νοήσεοις, in 7 Reg, 


δ Edita et multi codi- 


ces habent σωρεία : sic vetus interpr. posuit, coatervatio. Faber vero, confirmatio; quod magis accedit 


ad vocem σωτηρία, conservatio. quam apud Nemesium reperi, in cod. S. llil. et aliis. 


PATROL, Gn. XCIV., 


30 


[ 
5 


$. JOANNIS DAMASCENI 


949 


-Sim.vero, quee ia isntolligentiam οὐδὲ, momo €0--A ταῦ νοῦ, xal γίνεται νόησις * ὅταν οὖν τοὺς τύπους 


gnoseit, (i intelleetio. Quocisea, eum earum rve- 
4805,:Qu26 ποὶ opinione, vel inteliectione. complera 
4, Águrae serval, momipnisse dicitur. 

. dMamerio quomodo fiat. — lud porro seiendum 
8/,:08 qua sub. intelligesaiam: eadunt, noa aliter 
quam per disciplinam, mut naturelem | inteligeuie 
anal neuenem pereipi posse. Non euim ex sen- 
su : Bam aemaibjlia per seso memeria tenenLur : 
ique autem intelligunter, eorum quidem memini- 
u6,: 8/.QUId corum didicimus : €xterum ilierum 
"aubetantát memoriam swuljem hebenus. 

.  ijed wk reminiaci. — Αἱ vare reminisci .lum 
«uiapiwn diciiur, cum. memoriam per. oblivionem 
ebliueretam reeuperat. .Qblivio«nim eat mesmaria 


ὧν τε ἐδόξασεν, ὧν τε ἐνόησε, διασώζῃ, μνημονεύειν 
λέγεται. - 


Asi. δὲ γινώσκειν, ὅτι ἡ τῶν νεαητῶν ὀννίληψις οὐ 
γίνεται, εἰ μὴ ἐχ μαθήσοως, ἣ φυσικῆς ἐννοίας. 06 
γὰρ ἐξ ἀἰσθήπεως" τὰ μὲν γὰρ αἰσθητὰ, xat δαντὰ 
μνημονεύεται ' ok δὲ νοητὰ, εἴ τι μὲν ἐμάβομεν, 
μνημονεύομεν " τῆς δὲ οὐσίας αὐτῶν μνήμην οὐκ 
ἔχομν. 


᾿Ανάμνησις δὲ λέγεται μνήμης ἀπολαμένης ὑπὸ 
λήθης ἀνάχτησις. Λήθη δέ ἐστι μνήμης ἀποθολή. T5 
μὲν οὖν φανταστιχὸν, διὰ τῶν αἰαθήσεων ἀντιλαμ- 


jectura. Ergo imaginatio meleriaa aengibus peroe- B δανόμενον τῶν ὑλῶν, παραδίδωσι τῷ δεανογτιχῷ, ἣ 


piae, trogitationi vel rationi. (tradit 4eadem enim 
utriusque vocabuli vis qst ) quas illa. acceptas. alque 
perpensas ad memorjam trangmitut. Memorig porro 
Grganum el sedes est posterior cerebri venuiculus, 
quem etiam: ocripilium vocant, οἱ apiritus anjma- 
dis, qui in eo includitur. 
CAP. XXI. : 
Ja wrbo, aqu sermone interno ei prolatiio. 

dintio et osadio, eiut inteyaus animi orisque sermo. 
r- Mupsus,. anima pare rajeuablis, ian ipteraum 
atque in prolatiiium sormeonom dividitur. kat 186 
autem internus animi motus, qui in parte qus ra- 


tiocinatur, absque ulla elecutione efficitur. Ex quo 


plerumque fi ub inlegram eraliouem  Bobiacum 


facii peregrramus, DecmQn in somnis collequa- c 


mer. Propter hoc potissimum λογιχοὶ, id est ratio- 
nales sumas. Nem. qui surdi nati sunt, aut. morbo 
Aliquo, aut iajnria illata, vocis usum amiserunt, ni- 
hilominus rationis compotes sunt. t sermo prola- 
tilius in voce αἱ dicendi modis vim suam prodi; 
ille, inquam, qui lingum εἰ eris ope proferiur : 
uade prolatitiua vocatur, estque cogitalionis anuni 
AunUus. Por hunc eutem Jan vurol, id est, loquen- 
4i faculiate praditi, dicimur. 
CAP. XXII. 
De passione, et actione. 

Passio, voz &quiwece. — Passio multiplicis si- 
anilicaLienis vocabulum est. Nam οἱ corporis passio 
diclus, ut morbi εἰ vulnera ; et rursus saimi, ut 
cupiditas οἱ ira. Est autem, ut communiter et in 
genere diem, animalis paésio, quam sequitur vo- 
iugtas ant vristitia. Nem passionem delor sequitur, 
aqu autem ipsa passio dolor est. Insensibilia enim 
petiantur, nee tamen dolent. Non igitur passio ipsa, 
sed passionis sensus, est dolor. Hanc porro non 
contemnendam, hoc est magnam esse opestet, que 
sensum feriat. 

Qwid animi passio.—Passionum autem enim hzc 
delinitio est. Passio est sensibilis motus virtutis ap- 

.geentis ex boni aut mali eujuspiam imaginatione. 


διαλογιστικῷ ᾿ ταυτὸν γὰρ ἀμφότερα" ὃ παραλαδὸν 
xai xplvaw, παραπέμπει τῷ μνημονεντιχῷ, Ὅργα- 
vov δὲ τοῦ μνημονευτιχοῦ, ἡ ὄπισθεν xong τοῦ ἐγ- 
χεφάλου, ἣν καὶ παρεγχεφαλίδα καλοῦσι, χαὶ τὸ ἐν 
αὑτῇ ψυχιχὸν πνεῦμα. 


ΚΕΦΑΛ ΚΑ' [ΔΕ]. 
Περὶ ἐνδιαθέταυ Aóqov, καὶ προςεορεποῦ. 

Πάλιν δὲ διαιρεῖται τὸ λογικὸν τῆς ψυχῆς εἷς τέ 
τὸν ἐνδιάθετον λόγον, xat εἰς τὸν προφοριχόν. “ἔστι 
δὲ ἐνδιάθετος μὲν λόγος b, χίνημα τῆς ψυχῖις ἐν τῷ 
διαλογιστιχῷ γινόμεναν ἄνευ τινὸς ἐχφωνήσεως * ὅθεν 
πολλάχις xal σιωκῶντες, λόγον ὅλαν ἐν ἑαυτοῖς δι- 
εξερχόμεθα, καὶ ἐν τοῖς ἀνείροις διαλεγόμεθα χατὰ 
τοῦτο δὲ μάλιστα λογικοὶ πάντες ἐσμέν. Καὶ γὰρ οἱ 
kx γενετῆς χωφοὶ, ἣ οἱ διά τι νόσημα, ἣ πάθος, τὴν 
φωνὴν ἀπῳδαλήνεες, οὐδὲν ἧττον λογιδοί εἰσιν. Ὁ δὲ 
προφαρικὲς λάγος &v τῇ φωνῇ καὶ ἐν ταῖς διαλέχτο:ς 
τὴν ἐνέργειαν ἔχει ^ ἤγουν ὁ διὰ γλώσσης χαὶ στόμα- 
τὸ; τιροφερόμενος λάγας" διὸ xal προφοριχὸς λέγεται" 
lav. δὲ ἄγγελος νοήματος. Κατὰ τοῦτο δὲ καὶ λαλη- 
τιχοὶ λεγόμεθᾳ. 


ΚΕΦΑΛ. ΚΒ' [AG']. 
Περὶ πάθους καὶ ἐνεργείας. 
Τὸ πάθος ἁμωνύμως λάγαται. Δέγεται γὰρ πάθος, 
xai τὰ σωματικὸν, ὡς πὰ νοσήματα xal τὰ ἔλχη  λέ- 


p «29 πάλιν πάθος, xal v ψυχιχὸν, ἢ τε ἐπιθυμία, 


χαὶ ὁ θυμός. "EKowt δὲ χοινῶς μὲν καὶ γενιχὼς πάθος 
ζώου, ᾧ ἕπεται ἡδονὴ καὶ λύπη. "Exstat γὰρ τῷ né 
θαι λύπη * χαὶ οὐκ αὐτὸ τὰ πάθος àev. λύπη * τὰ γὴφ 
ἀναίσθητα πάσχοντα, οὐκ ἀλγεῖ" οὐκ ἄρα τὰ πάθας 
ἐστὶν ἄλγημα, ἀλλ᾽ ἡ τοῦ πάθους αἴσθησις. Δεῖ δὲ 
τοῦτο ἀξιόλογον εἶναι, ἤγουν μέγα, ἵνα τῇ αἰσθήσει 
ὑποπέσῃ. 


Τῶν δὲ ψυχιχῶν παθῶν ὄρος ἐστὶν οὗτος * πάθος 
ἐστὶ χίνηαις τῆς ὀρεχτιχῆής δυνάμεως αἰσθητὴ, ἐπὶ 
φαντασίᾳ ἀγαθοῦ fj χακοῦ. Καὶ ἄλλως " πάθος ῥανὶ 


YANI/E LECTIONES. 


- M Edita, xal ἐστιν ἐνδιάθετος μὲν λόγος. 


! 


411 


DE FIDE ORTHODOGYA LID. II. 


εἰνηπις ἄλογος τῆς φυχῆς, δι᾽ ὑπόληψιν καλοῦ ἢ παχοῦ. A Vel alio modo : Passio ect irrationabilis motos ani- 


*Wi gie οὖν ὑπόληψις νοῦ καλοῦ τὴν ἐκιθυμίαν κινεῖ" 
ἢ ὃ «οὖ κακοῦ ὑπόληψις νὸν θυμόν. Τὸ δὲ γενιχὸν, 
ἤγουν κοινὸν πάθος, οὕτως ὀρίζεναι" φάθος bou κί- 
νησις ἐν ὁτέρῳ ἐξ ἑτέρου. Ἐνέργεια δέ boe κίνησις 
δρασεικῆ. Δραστικὸν δὲ λέγεται τὸ ἐξ ἑαυτοῦ χινού- 
μενον" οὕνως καὶ ὁ θυμὸς ἐνέργοια μέν ἔστι τοῦ 
ϑυμαειδοῦς, πάθος δὲ, νῶν δύο μερῶν τῆς ψυχῆς, καὶ 
προσέτι παντὸς τοῦ σώματος, ὅταν ὑπὸ θυμοῦ βιαίως 
ἄγηται πρὸς τὰς πράξεις. Ἔξ ἑτέρον γὰρ ἂν ἑτέρῳ 
γέγονεν ἢ πέίνησις, ὅπερ λέγεται πάθος. 

Kei καθ᾽ ἕτερον δὲ τρόπον ἣ ἐνέργεια πάθος λέ- 
ται. Ἐνέρῤγεια μὲν γάρ ἐστι κατὰ φύσιν κίνησις, 
πάδος là, παρὰ φύσιν * κατὰ τοῦτον μὲν οὖν τὸν λό- 
q9v ἢ ἐνέργεια πάθος λέγεται, ὅναν μὴ χατὰ φύσιν 


mse ob bon! vel mali opinionem. Entmvero bonj - 
opinio cupiditatem movet ; mali aatent opinio, Iram. 
At vero in gehere et communiter passio sic deflii- 
tur : Passio est totas ex 4110 in atio. Actio autem 
est motus efficax. Efficax porro dicitur, quod ex sc- 
ipso movetur, Sit nfmirum ira, actio quidam est 
partis irascentis, passio autem est, utHtusque ani- 
fex partis, totiusque corporis, cum ad syendum 
ab ira per vim trahitur. Tunc enim ex allo ín 4110 
metus fit; id quod passio nuneupatar, 

Hem motus wf passio et actio. — Quin aiio quo- 
que modo actio dicitar passio. Actio enim motus est 
naturse consentaneus; passio, motus preter nàtu- 
ram. Pec igitur ratione actio. passionis nemen ob- 


κινῆται, εἴτε ἐξ δαυνοῦ, εἴτα ἐξ ἑτέρου. Τῆς οὖν xap- D tiuet, eum mota. nature repugnantis cietur, εἶνε 


δίας ἡ μὲν χατὰ σψυγμοὺς κίνησι; φυσικὴ οὖσα, 
ἐνέργειά ἐστιν." ἢ δὲ κατὰ νοὺς παλμοὺς, ἅμετρος 
εὖσα, καὶ οὐ κατὰ φύσιν κάθος ἐστὶ, καὶ οὐχ ἐνέρ- 
Tut. 


Οὐ πᾶσα δὲ κίνησις τοῦ πωυθητικοῦ, πάθος παλεῖ- 
ται, ἀλλ' αἱ ἀφοδρότεραι, καὶ εἰς αἴσθησιν προθαί- 


νουσαι" αἱ τὰρ μιπιραὶ, καὶ ἀνετακίσθητοι, οὐδέπω, 


πάθη εἰσί" δεῖ dp ἔχειν τὸ πάθος, καὶ τὸ μέγεθος 
ἀξιόλογον’ διὸ πρόσπειναι νῷ ὄρῳ τοῦ πάϑους, xivn- 
ew αἰσθηπή" αἱ γὰρ μιπραὶ πινήσεις, λανθάνουσαι 
τὴν εἴσθησιν, οὐ ποιοῦσι τὸ πάθος. 


Χρὴ τινώσχειν, ὅτι ἡ ἡμετέρα ψυχὴ διττὰς ἔχει 
κὰς δυνάμεις, «ὡς μὲν γνωστιχὰς, τὰς 6b ζωτικάς. 
Kel γνωστριαὶ μέν εἰσι γοῦς, διάνοια, δόξα, φαντε- 
eia, αἴσθησις ζωτικαὶ δὲ, ἤγουν ὀρεχειχαὶ, βούλη- 
σις. καὶ προαίρεσις. ἵνα δὲ σαφέστερον γένηται «b 
λεγόμενον, λεπτολογήσωμεν τὰ περὶ τούτων" καὶ 
πρῶτον περὶ τῶν γνωστιχῶν εἴπωμεν. 


EMepi μὲν οὖν φαντασίας καὶ αἰσθήσεως ἱκανῶς 
ἴδη ἐν τοῖς προλελεγμένοις εἴρηται. Διὰ τῆς αἰσθή- 
cuc τοίνυν ἐν τῇ ψυχῇ συνίσταται πάθο;, ὃ χαλεῖται 
qeviasía* ix δὲ φαντασίας γίνεται δόξα. Εἶτα ἡ 


διάνοια ἀναχρίνασα τὴν δόξαν, εἴτε ἀληθής ἔστιν, p nionem expendens, verane sit, an falsa : 


ala deuBhc, χρίνει τὸ ἀληθές " ὅθεν χαὶ διάνοια λέ-. 
γεται ἀπὸ τοῦ διανοεῖν χαὶ διαχρίνειν. Τὸ οὖν xpt- 


Vv (85), καὶ ὀρισθὲν ἀληθὲς, νοῦς λέγεται. 


Ἄλλως δέ 1* Χρὴ γινώσχειν, ὅτι ἡ μὲν πρῴτη τοῦ 
? Max. epist. 1 ad Marin. 


water "eonsentanens, passio 


quis ex seipso moveatur, sive mota fmpresso ab 
allo. At proinde cordis motus, quo arterie pulsan- 
teur, matoralis cum sit, actio etiam est : qui vero ex 
polpitationibes oritur, quia nrodum excedit, ncc est 
utique est, non 

setio. ' 
Nec vero motus omnes, qui ?n patfbili animi parte 
excitantur, passiones vocantur : verqmit dtmtaxat,qui 
vellementiores sunt, stque ad sensum asque petve- 
niunt. Leves enim motus, et qui. sensu hóh perci- 
pluntur, passiones non stt, Alicufus eniti rtiomen- 
tí magnitudtnem habere psssio debet. Unde In pas- 
sienis definitione addittm est, πιοίπς sensibilis : 
quia pervi motas mec sensfbiles passionem non fa- 


C cient. 


T1087 Duplices anime facultates, cognoscendt et 
appetendt. — Hiud porro notandum duplices esse 
anims nostre vires , alias in cognitione positas, 
alteras vitates. Vires in cognitione posite, sunt 
mens, eogitatlo, opinio, Imagirnatio, sensus. Vita- 
les, seu appetentes, voluntas et. electio. "Ut autem 
dilucidiew fiat quod dicimus, age de his f2etitati- 
bus acceratios disseramus : 40 primo loce de iis 
qus in cognitione versantur, sermo sit. 

Et quidem de imaginationé et sensu satis ]am 
superius dietum est. Per sensum itaque in animo 
conflatur ea passio, que imaginatio nominatur. Ex 
imaginatione oritur opinio : tum cogitatio, opi- 
tum 
demum quod verum est judicat, ob idque etiam 
Grzce διάνοια, dicitur, ἀπὸ τοῦ διανοεῖν, id est, 
ab eo quod considerat et discernit. Demum quod 
deeretum, verumque deünitam est, intellectws no- 
minatur '*, 

Vel alio modo. Sciendum est quod prima men- 


VYARVE LECTIONES. 


yp et δὲ im editis. Faber vertit : Sed ei id nosse oporlet. Sic videlur tegissc ut. in. B. 5458, ἀλλὰ 


NOTAE. 


(83) Τὸ οὖν κριθέν. Denique id quod decretum, 
Cic. Altera hsec est νοὸς, meniis, acceptio, qua uti- 
tur Paulus Lad Corinth. 1, ubieos adhortatur ut 


sint perfecti, ἕν τῷ αὐτῷ vol, dn eodem sensu et ea- 
dem sententia. 


943 


rci alicui affixa est, ἔννοια seu mentis notio, appel- 
Jatur. Hzc porro si diutius persliteril, atque in 
quimo, id quod cogitatum esl unpresserit, conside- 
ratio nuncupatur. Consideratio in eadem re rursus 
havreng, ac sese probans et egplorams, prudentia 
nominatur. Hzc denique si latius progreditur, ra- 
liocinationem facit, quz internus seruo eat, et de- 
firítur, plenissimus animi motus, qui in rationis 
facultate sine ulla vocis emissione gignitur ; ex quo 
prolatitium aiunt prodire sermonem, qui lingua 
pronuntiatur. Hactenus de animz viribus qus in 
cognitione sitze suRL: nunc de vitalibus, sive appe- 
'tentibus dicamus. 

De appelendi facultatibus. Definitio voluntatis. 
Θέϊλησις, innata vis volendi. — Sciendum ilaque 
est, insilam a natura vim eam esse, qua id quod 
nalura consentaneum est, appetat, el omnia quz 
nature essentialiter insunt, tueatur et conservet : 
gue quidem voluntas dicitur. Substantia enim, οἱ 
esse, el. vivere, et mente pariter, ac sensu moveri 
appetit; quod nempe naturalem entitatem suam 
plenam et perfectam eoncupiscat. Unde voluntatem 
hanc naturalem sic definiunt : Voluntas 1" esl 
rationalis et vitalis appetitus, ex iis duntaxat quz 
naturalia sunt, pendens. Quocirca θέλησις quidem 
nihil aliud est, quam ipsemet naturalis, vitalis, ac 
rationalis appetitus eorum omnium quibus natura 


S. JGANNIS DAMASCENI | 
tis agitatio, eogitatio simplex dioitur. Qu:e autem A vov χίνησις, νόησις λέγεται" d) δὲ περέ τι νόησις 1, 


constituitur, 


914 


ἔννοια χαλεῖται, ἥτις ἐπιμείνασα, xal τυπώσασα τὴν 
Ψυχὴν πρὸς τὸ νοούμενον ; ἐνθύμτσις προσανορεύε- 
ται. Ἣ δὲ ἐνθύμησις ἐν ταντῷ μείνασα, καὶ ἑαυτὴν 
βασανίσασα, καὶ ἀναχρίνασα τὴν ψυχὴν πρὸς τὸ νοού- 
μενον, φρόνησις ὀνομάζεται. Ἡ δὲ φρόνησις πλα- 
τυνθεῖσα, ποιεῖ τὸν διαλογισμὸν, ἐνδιάθετον λόγον 
ὀνομαζόμενον" ὃν ὁριζόμενοί φασι χίνημα Ψυχῆς 
πληρέστατον ἐν τῷ διαλογιστιχῷ γενόμενον, ἄνευ 
τινὸς ἐχφωνύήσεως, ἐξ οὗ τὸν προφορικὸν λόγον φασὶ 
προέρχεσθαι, τὸν διὰ γλώσσης λαλούμενον. Εἰπόντες 
«οἶνυν περὶ τῶν γνωστιχῶν δυνάμεων, εἴπωμεν xal 
περὶ ζωτιχῶν, ἤγουν ὀρεχτιχῶν. 


Χρὴ γινώσχειν, ὅει τῇ ψυχῇ ἐνέσπαρται φυσιχῶ; 


Β δύναμις ὁρεχτιχὴ τοῦ χατὰ φύσιν ὄντος, xal πάντων 


τῶν οὐσιωδῶς τῇ φύσει προσόντων συνεχτιχὴ, ἥτις 
λέγεται θέλησις. Ἢ μὲν γὰρ οὐσία, τοῦ τε εἶνα:, 
χαὶ ζῆν, xai χινεῖσθαι χατὰ νοῦν τε χαὶ αἴσθησιν 
ὀρέγεται, τῆς οἰχείας ἐφιἐεμένη φυσικῆς, καὶ πλῇρυυς 
ὀντότττος. Διόπερ xal οὕτως ὁρίζονται τοῦτο τὸ φυ- 
σιχὺν θέλημα ’ θέλημά ἐστιν ὄρεξις λογιχῆ τε xal 
ζωτιχὴ, μόνων ἡρτημένη τῶν φυσικῶν. Ὥστε ἡ μὲν 
ἐλησίς (84) ἐστιν ἡ αὐτὴ, ἡ φυσιχὴ, Qutixf τε 
xaX λογιχὴ ὄρεξις πάντων τῶν τῆς φύσεως συστατι- 
κῶν, ἣ ἁπλῇ δύναμις. 'H γὰρ τῶν ἀλόγων ὄρεξις, 
μὴ οὖσα λογιχὴ, οὐ λέγεται θέλησις. 
el simplex facultas. Etenim bruto. 


rum appetitus, cum irrationabilis sit, voluntas nequit dici. 
BovAncic, Voluntas naturalis rei alicujus. — AL C Βούλησις δέ ἔστι ποιὰ φυσιχὴ θέλησις, ἤγουν qu- 


vero βούλησι:, est talis quaedam voluntas natura- 
lis; hoc est, naturalis el rationalis cujwapiam 
rei appelitio. Insita enim est hominis aniue 
vis secundum rationem appetendi : proinde cum 
hzc naturalis appetitio ad rem aliquam ezcita- 
tur, volitio dicitur. Volitio enim, seu voluntatis 
derium. 

188 Dicitur autem βούλησις, tum de iis qug in 
Bostra polestate sunt, tum de illis que in ea non 
sita sunt : hoc est, de iis quz fieri possunt, et de 
ilis que non possunt. Etenim libidini indulgere, 
aut pudicitiam colere, aut dormire, aut h ujusiodi 


"^ fMlax. ad Marin. et Ad incerti. p. 98. 


σιχὴ xat λογιχὴ ὄρεξίς τινος πράγματος. Ἕγχειται 
μὲν γὰρ τῇ ἀνθρώπων Ψυχῇ δύναμις τοῦ λογικχῶ; 
ὀρέγεσθαι. Ὅτε οὖν φυσιχῶς χινηθῇ αὕτη ἡ λογιχὴ 
ὄρεξις πρός τι πρᾶγμα, λέγεται βούλησις * βούλησις 
γάρ ἐστιν ὄρεξις καὶ ἔφεσίς τινος πράγματος λογική. 


acius, est rei cujusdam appetitio rationalis οἱ  desi- 


Λέγεται δὲ βούλησις, xal ἐπὶ τῶν δ᾽ ἡμῖν, xal 
ἐπὶ τῶν οὐχ ἐφ᾽ ἡμῖν" τουτέστι, καὶ ἐπὶ τῶν δυνατῶν, 
καὶ ἐπὶ τῶν ἀδυνάτων. Βουλόμεθα γὰρ πολλάχις πορ- 
νεῦσαι, T] σωφρονῆσαι, ἣ ὑπνῶσαι, f) τι τῶν τοιού- 
των" χαὶ ταῦτα τῶν ἐφ᾽ ἡμῖν εἰσι, καὶ δυνατά. Βου- 


VARLE LECTIONES. 
) Multi^todd. περί τινος. Sic F'aber de aliquo; vetus interpr. legit περί τι " verut enim circa aliquid. 


quidem, etc. Sic Mminmus, epist. ad Marin. ait: 
ἔλημά φασιν εἶναι φυσιχὸν, ἤγουν θέλησιν, δύναμιν 
τοῦ χατὰ φύσιν ὄντος ὁρεχτιχὴν, καὶ τῶν οὐσιωδῶς 
7 φύσει προσόντων συνεχτιχὴν τῶν ἰδιωμάτων * 

oluntatem naturalem, seu θέλησιν, aiunt esse facul- 
lalem, qua id appetiiur, quod est secundum naturam, 
gueque proprietates omnes natura. continet. ei cou- 
servat : ita. ut videlicet. substantia ratione pradita 
naturali voluntate, esse, vivere, sensu, menteque 
moveri appetat, naturalemque suam ct integram 
eulitatem, τῆς οἰκείας ἐφιέμενον φυσιχῆῇῆς xat πλή- 
ρους ὀντότητος βούλησιν, perinde ac Noster defiuil, 
81 sit ποία φυσιχὴ θέλησι: talis quedam voluntas 
maluralis, scu rei cujusdam particularis appcetitio 


NOT X. 
(M) Ὥστε ἡ μὲν θέδλησις. Quocirca θέλησις D naturalis. Quamobrem θέλησις, 


: proprie non cst 
acius appetitus naturalis, sed facultas, qua unus- 
quisque fertur in bonum sibi naturale. Βούλτσις 
vero est. operatio prima voluntatis hujus qua lioc 
vel illud expetitur. Ea vocatur a scholasticis, in- 
tentio et volitio finis. Nam ut Damascenus cx Maxi- 
mo subjungit, ἔστι δὲ βούλησις τοῦ τέλους, volitio 
finis solius est, quam sequantur, βουλὴ ἤγουν βού- 
ησις, Consilium, seu consultatio, et προαίρεσις, 
electio eorum quz ducunt ad finem. Non ergo the- 
lisis, Damasceno nostro est actus voluntatis, ut 
naturale bonum substantia rationalis appetit, nec 
boulisis, merus liheri arbitrii actus, ut quidam in- 
lerpretati sunt, mE 


DE'FIDE ORTHODOXA LIB. II. 


916 


* Musis δὲ καὶ βασιλεῦσαι, xal. τοῦτο οὐὰκ ἔστι τῶν 'A quidpiam plerumque volumus. Volumus item et 


by" ἡμῖν. Βουλόμεθα δὲ τυχὸν καὶ μηδέποτε. ἀποθα- 
ψεῖν᾽ τοῦτο τῶν ἀδυνάτων ἐστίν. . 


Ἔσει δὲ ἢ βούλησις τοῦ τέλους, οὐ νῶν πρὸς τὸ τέ- 
λας. Télog μὲν οὖν ἐστι τὸ βουλητὸν, ὡς τὸ βασιλεῦ- 
σαι, ὡς τὰ ὑγιᾶναι" πρὰς τὸ τέλος δὲ, «b βουλουτὸν, 
ἤγουν ὁ τρόπος, δι᾿ οὔ ὀφείλομεν ὑγιᾶναι, ἢ βασιλεῦ- 
σαι" εἶτα μοτὰ τὴν βούλησιν, ζήτησες, καὶ σκόψις" 
καὶ μετὰ cavea, εἰ τῶν ἐφ᾽ ἡμῖν ἐστι, γίνεται βουλὴ, 
ἤγουν βούλευσις. Βουλὴ δέ ἐστιν ὄρεξις ζητηνιχῆ, περὶ 
«ὧν. ἐφ᾽ ἡμῖν πρακτῶν γινομένη " βουλεύεται γὰρ, 
εἰ ὀφείλει μανελθὲδν τὸ πρᾶγμα, ἣ οὔ" εἶτα κρίνει τὸ 
χρεῖττον, καὶ λέγεται χρίσις ^ εἶτα διατίθεται, καὶ 


ἀγαπᾷ τὺ ἐκ τῆς βουλᾶς χριϑὲν, καὶ χαλεῖται γνώμη. 
Ἐὰν γὰρ κρίνῃ, καὶ μὴ διατοῦξ πρὸς τὸ κριθὲν, D 


ἤγουν ἀγαπήσῃ αὐτὸ, οὐ λόγεται γνώμη. Εἶτα μετὰ 
τὴν διάθεσιν, γίνεται προαίρεσις, ἤγουν ἑἐπιλογῆ 
προαίρεσις γάρ bow, δύο προχειμένων, τὸ μὲν αἱ- 
ρεῖσϑαι, καὶ ἀκλέγεσθαι, νυῦτο πρὸ τοῦ ἑτέρου. Εἶτα 
ὁρμᾷ πρὸς τὴν πρᾶξνν, xsh λέγενει ὁρμή " εἶτα κέ- 
χρῆται, καὶ λέγεται χρῆσις " εἶτα παύεται οἧς ὁρέ- 
ξεως μετὰ τὴν χρῆσιν. ᾿ 


reges esse; quod tamen in nobis situm non est. 
Volumus quóqne fortasse nunquam mori, quod qui- 
dem fieri nequit. 

Volendi ucims est finis , voluniatis subjectum. — 
Voluntas "5, seu. volendi actus finem spectat, non 
ea qua sunt ad finem. Ac finis quidem est, id quod 
actis. voluntatis subjectum est, v. gr. regnare, bona 
valetudine esse : ad. fmem autem, id de quo con- 
Sultatar, puta modus consequend» sanitatis, vel 
regite dignitatis 5, Voluntatís actam sequitur Tn - 
quisitio et consideratio. 'Deinde si de rebus quz in 
potestate mostra sunt, egitur, consilium exsistit, 
sew deliberatio. Est antem consillum appetitas In- 
quirens de rebus agendis, qnarum potestas penes 
0$ est: Deliberat eniin qnispiam, num rem aliquam 
aggredi! debeat, neene : tum id quod idoneum ma- 
gis sit jmdicat, et judicium dictur. Postea erga 
illod afficitur, et amplectitur quod constlium cen- 
suit ; el tuno γνώμη, idest, sententia vocatur. Nam 
si ita judieet, ut tamen erga illud quod judicatum 
esi, non sffleiatur; hoc est; illud minime ample- 
etatur, sententia non dicitur. Jam vero affcctionem 


soquiLur olestie, quippe quee. nihil est aliud nisi e duabus rebus quie proponuntur, alterius prz altera 
susceplie. Dein ad aetienem progreditur, et hoc dicitur impsuíteus. Tam subinde adepto fine utitur, 
εἰ anc augue appellatur. Post usum denique appetitus quiescit. 


"Eel μὲν οὖν τῶν ἀλόγων, ὄρεξις γίνεταί τινος, 
wa) εὐθέως ὁρμὴ πρὸς τὴν πρᾶξιν. "Ἄλογος γάρ 
baciv ἡ ὄρεξις τῶν ἀλόγων, καὶ ἄγονται ὑπὸ τῆς φυ- 
σιχῆς ὀρέξεως" διὸ οὐδὲ θέλησις λέγεται f) τῶν ἀλό- 
γῶν ὄρεξις, οὐδὲ βούληαις. Θέλησις γάρ ἔστι λογιχὴ 
xai αὐτεξούσιος φυσιχὴ ὄρεξις " ἐπὶ δὲ τῶν ἀνθρώ- 
Sw λογικῶν ὄντων, ἄγεται μᾶλλον ἡ φυσικὴ ὄρεξις, 
ἧπερ ἄγει. Αὐτεξουσίως γὰρ, χαὶ μετὰ λόγου χινεῖ- 
ταὶ, ἐπειδὴ συνεζευγμέναι εἰσὶν αἱ γνωστικαὶ xai 
ζωτιχαὶ δυνάμεις v αὐτῷ’ αὐτεξουσίως οὖν ὀρέγεται 
καὶ. αὐτεξουσίως βούλεται, χαὶ αὐτεξουσίως emet, 
καὶ αχέπτεται, xal αὐτεξουσίως βουλεύεται, xai 
αὐτοξουσίως κρίνει, xai αὐτεξουσίως διατίθεται, xax 
αὐτεξευφίως προαιρεῖται, xal αὐτεξουσίως ὁρμᾷ, 
xal αὐκεξουσίως πράττει ἐπὶ τῶν κατὰ φύσιν ὄντων. 


, "AMA ἃ γινώσχειν (85), ὅτι ἐπὶ Θεοῦ βούλησιν μὲν 
λέχεμεν͵ προαίρεσιν δὲ χυρίως οὐ λέγομεν. Οὐ γὰρ 
βουλρύεται Θεός ἀγνοίας γάρ ἔστι τὸ βουλεύεσθαι. 


Βερὶ γὰρ τοῦ γινωσχομένου οὐδεὶς βουλεύεται. Ei p 


& βουλὴ ἀγνοίας, πάντως καὶ ἡ προαίρεσις. Ὁ δὲ 
' Gel «vta. εἰδὼς ἀπλῶς, οὐ βουλεύεται k. 


Volkntas in. brutis nulla. — Porro quidem in 
brutis, protinus ut fei aficujus appetitus nascitur, 
impulsus quoque ad actionem exsistit. Eorum si- 
quidem appetitus itrationabilis est, soloque natu. 
rali appetitu aguntur. Quo fit ut brutorum appe- 
litus, nec voluntas (q. d. volitio), nec voluntatis 
actos dici possit. Nam voluntas est appetitus na- 
turalis, rationabilis et liber. At i. hominibus, ut- 
pote ratione przeditis, naturalis appetitus, oh tam 
ducit, quam ducitur; quippe Qui flbere et cum 
ratione mevetur , quia facuMates cognescendi εἰ 
vivendi "in homine conjuncte sunt; ac prolnde 
libere appetit, vult, inquir, considerat, delibe- 
rat, judicat, afficitur, eligit, ad agendum prorum- 
pit, agitque in illis rebus qux natura consentanez 
sunt. 

De voluntate Dei. In Deo voluntas, non delibe- 
ratio. — tud vero ignorandum non est , quod' iri 
Deo volendi quidem actum dicimus , non autem 
electionem 189 proprie sumptam. Deus quippé 
non deliberat : quia ignorantis est consifiun inire. 
Nemo enim de eo deliberaverit, quod exploratum 


babet. Quod si deliberatio non nisi ignorantis est, procul "" dubio nec elecíio. Quare cum Deus 
simpliciter omnia norit, in eum non cadit deliberatio. 


4 εἰ" tentationem vocat S. Thomas. "* Max. Dial. cum Pyrrh. οἱ epist. 4, Ad Marin." Max. epist. 1, 


VARI/E LECTIONES. 


* Cod. S. Hil. et alii multi, ὁ δὲ Θεὸς πάντα εἰδὼς ἀπλῶς βούλεται. E . 
με ' e "t, ὥς βούλεται. Elegans enim sensus ille est : P 
prospicit, aimplicites et absolue vult, id est, Vine consultations. | at 


NOTE. 


(85) Χρὴ δὲ γιγώσχειν. Nosse oportet in. Deo, 
εἰς. at προαίρεσιν, quod electionem dixeris, in 
o lotum habere, non eam qua secundum arbi- 


vium voluntatis sux omnia suaviter disponendo, 
bre alio amplectitur, sed quz ex inquisilione 
et deliberatione consequatur, ne Dcus in ambiguo 


94 


S. JOANNIS DAMASCENI 


948 


Nec in Christi anima. — Quin ne in Cristi qui- A Οὔτε δὲ ἐπὶ τῆς τοῦ Κυρίου ψυχῆς φαμεν βουλὴν 


deg anima deliberationem aut electionem poni- 
mus : neque enim iguorantia laborabat. Nam eui 
ejusmodi naturam habebat, quam futurorum co- 
gnitio fugeret : tamen ob personalem eum Deo 
Verbo unionem, rerum omnium cognitione polle- 


at : quod quidem nom gratiz, sed personali, ut 


dictum est, unioni tribuendum est '*, Idem enim 
ipse, et Deus, et homo erat, ac proinde voluata- 
tem, qua ex sententia est, non habebat. Naturalis 
quidem et simplex voluntas , qui in omnibus bo- 
mipum personis pereque consideratur, ipsi inerat : 
ceterum sententiam, id est, rem quam vellet, di- 
vin: voluntati contrariam , et a divina sua volun- 
tate aljenam, sancta ipsius anima noa admisit. 


Sententia quippe una cum personis discrepat, B 


praterquam in saneta et simplici, compositienisque 
ac divisionis experle deitate '*. lllic enim, quia 
person: aulla ratione dirimuntur, nec iliud quod 
in voluntatem cadit, distinguitur. Atque illic qui- 
dem, quoniam una eademque est natura, una 
quoque est Raluzalis voluntas. Ac rursus, quia sec 
personz divelli possunt, unum quoque voluntatis 
subjectum est, et una eademque trium personarum 
motio. In bominibus vero, quoniam una natura est, 
una etiam est voluntas naturalis. Quoniam rursus 
disjunct» personz sunt, ar loco, et tempore, mec- 
non circa res affectione, aliigque plurimis inier 86 
discrepant, eam ob causam diversse quoque volun- 
tates sunt, el sententizi, Verum in Domino nostro 
Jesu Christo, quoniam diverse natura sunt, di- 
verge quoque sunt voluntates naturales divinitatis 
et humanitatis, sive volendi facultates. Sed quia 
wa eat persopa, unus volens, unum quoque csi 
voluntatis subjectiug, unave sententie voluntas 
ipsius voluntati obtemperante, et ea. volente, quse 

Seiendum autem est, aliud esse θέλησιν, aliud 
βούλησιν, aliud τὸ θελητὸν, aliud τὸ τελητιχὸν, ei 
aliud τὸν θέλοντα ; siquidem θέλησις, est ipsa sim- 
plex. volendi facultas; βούλησις, est defixa alicui 
rei voluntas; θελητὼν, est voluntatis subjectum, seu 
illud quod volumus, Exempli gr. movetur appeli- 
tus, ad cibum: simplex iste na&uralis appetitus , 
est θέλησις : cibi autem appetitio, βούλησις : 
jpse cibus, τὸ Oslntóv: θελητιχὸν vero illud quod 


et arbitraria ; 
divina ipsius voluntae ipsum volebat velle. 


ἣ προαίρεσιν * οὗ γὰρ εἶχεν ἄγνοιαν. El γὰρ καὶ τῆς 
ἀγνοούσης τὰ μέλλοντα φύσεως ἦν, ἀλλ' ὅμως καθ᾽ 
ὑπόστασιν ἐνωθεῖσα Θεῷ Λόγῳ, πάντων τὴν γνῶσιν 
εἶχεν, οὗ χάριτι, ἀλλ᾽, ὡς εἴρηται, διὰ τὴν χαθ᾽ 
ὑπόστασιν ἕνωσιν. Ὁ αὐτὸς γὰρ ἦν καὶ Θεὸς καὶ 
ἄνθρωπος * διὸ οὐδὲ γνωμιχὸν εἶχε θέλημα " θέλησιν ᾿ 
μὲν γὰρ εἶχε τὴν φυσιχὴν, τὴν ἁπλῆν, τὴν ἐν πά- 
σαις ταῖς ὑποστάσεσι τῶν ἀνθρώπων ὁμοίως θεωρου- 
μένην * τὴν δὲ γνώμην, ἤγουν τὸ θελητὸν, οὐκ εἶχεν 
ἡ ἁγία αὐτοῦ ψυχὴ, ἐναντίον τοῦ θείου αὐτοῦ θελή- 
pavo, , οὐδὲ ἄλλο παρὰ τὸ θεῖον αὐτοῦ θέλημα. 'H 
γὰρ Ὑνώμη συνδιαιρεῖται ταῖς ὑποστάσεσι, πλὴν 
τῆς ἁγίας, xal ἀπλῆς, καὶ ἀσυνθέτου, καὶ ἀδιαιρέ- 
τὸν θεότητος. 'Exs! γὰρ τῶν ὑποστάσεων μὴ εἰς 
ἅπαν διαιρουμένων χαὶ διισταμένων, οὐδὲ τὸ θελητὸν 
διαιρεῖται. Κἀχεῖ μὲν, ἐπειδὴ pla. φύσις, μία xal 
ἡ φυσιχὴ θέλησις. Ἐπειδὴ δὲ καὶ αἱ ὑποστάσεις 
ἀδιάστατοί εἰσιν, ἐν καὶ νὸ θελητὸν, καὶ μία ἢ χί- 
vot; νῶν τριῶν ὑποστάσεων. Ἐπὶ δὲ τῶν ἀϑϑρὸ- 
πων, ἐπειδὴ ἡ μὲν φύσις μία, μία καὶ ἢ φυσιχὴ 
θέλησις ^ ἐπειδὴ δὲ αἱ ὑποστάσεις κεχωρισμέναι 
εἰσὶ, xai διεστήχασιν ἀλλήλων, κατά τε τόπον, καὶ 
χβόνον, χαὶ τὴν πρὸς τὰ πράγματα διάθεσιν, καὶ 
ἕτερα πλεῖστα, τούτου ἕνεκεν διάφορα τὰ θελήματα, 
xe) αἱ γνῶμαι. Ἐπὶ δὲ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἶησοῦ 
Χριστοῦ, ἐπειδὴ μὲν διάφοροι αἴ φύσεις, διάφορο: 
καὶ αἱ θελήσεις αἱ φυσικαὶ τῆς αὐτοῦ θεότητος, χαὶ 
τῆς αὐτοῦ ἀνθρωπότητος, ἤγουν ui θελητικαὶ δυνά- 
μεις. Ἐπειδὴ δὲ μία ἡ ὑπόστασις, xai εἷς 6 θέλων, 
ἕν χαὶ τὸ θελητὸν !, ἤγουν τὸ γνωμιχὸν θέλημα, 
τῆς ἀνθρωπίνης αὑτοῦ θελήσεως, ἑκομένης δηλαδὴ 
τῇ θείᾳ αὐτοῦ θελήσει, καὶ ταῦτα θελούσης, ἃ ἡ 
θεία ἤθελε θέλησις θέλειν αὐτήν. 
hwmana scilicet voluntate. divinse 
Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὡς ἕτερον μέν ἐστιν dj OD etc, 
ἕτερον δὲ ἡ βούλησις " ἕτερον δὲ τὸ θελητὸν, xol 
ἕτερον τὸ θελητικὸν, xai ἕτερον ὁ θέλωὡν. Θέλησις 
μὲν γάρ ἐστιν αὐτὴ ἡ ἀπλῇ δύναμις τοῦ θέλειν. 
Βούλητις δὲ, ἡ περέ τι θέλησις. Θελητὸν δὲ, τὸ ὑπο- 
χείμενον τῇ θελήσει πρᾶγμα, ἤγουν ὃ θέλομεν " οἷον 
κινεῖται ἡ ὄρεξις πρὸς βρῶσιν * ἡ μὲν ἁπλῶς ὄρεξις, 
λογικὴ θέλησίς ἐστι. θελητιχὸν δὲ τὸ ἔχον τὴν θελη- 
τιχὴν δύναμιν, οἷον ὁ ἄνθρωπος. Θέλων δὲ, αὐτὸς ὁ 


facultate volendi preditum est, ut. homo : θέλων D χεχρημένος τῇ θελήσει. 


denique, seu volens, is qui voluntate utitur. 
Ad hec observandum est, θελήματος vocabulo, 


*^ Max. Dial. oum Pyerh. 


Δεῖ δὲ εἰδέναι (86), ὡς τὸ θέλημα, ποτὲ μὲν τὴν 


7 Vid. inf. lib. 11, eap. 14. - 


VARLE LECTIONES. 


! Edit. θελητιχὸν : sed ex mss,cum Fabro lego θελητὸν, quod Maximus ait. esse. γνωμιχὸν θέλημα, 
voluntatem ex sententia : est enim id quod. volumus ; θελητινὸν, est natara qua volemus. 


NOTE. 


verasri censeatur, Fave sancíus Thomos, 1-3, 
quest. 14, a 1 ad 2, ubi ex Dameseene eonsilbium 
non esse in Deo asserit, quatenus est appetitus in- 
quisitivus ; adesse vero quantum ad certitudinem 
judieti. Nam hoe posteriori sensu veteres philoso- 
phos Bssilies, hom. 1 in Hexaem. coarguit, qui 
orbem ἀπροπιρέτωξ, site voluntatis electione pra- 


vertente factum aiobant. Priori vero, Noster cum 
Maximo negat in bumana Christi nstara προαίρε- 
ew, eleciionem, fuisse. Sed de lioc alibi suo loco. 
(80) Δεῖ δὲ εἰδέναι. Observandum. quoque est. 
Maximo non placet , θέλημα, voluntatem , pro ee- 
dem aliquando accipi ac θελητὸν, id quod voluntatie 
objectum est, quodque barbara voce nostri volitum 


*» 
φησιν 
1) χιγεῖνι θέλημα φυσικόν" κοτὲ δὲ τὸ ϑελητὸν, καὶ 
λέγεται θέλημα Τρωμικόν. : 
ἘΚΦΑΑ. KT pr. 


“-- μα, edi ei 
rai oid ψυσικὴ ἑκάστης οὐσίας Siva 
. Wa ἱάλιν * ἐνέργειὰ ἐστι γυ- 


Ἐνέργεια πάλιν ἐστὶ φυσιχὴ, ἡ "m ixá- 
δτὴς οδοίας SOvdpic. Καὶ “πάλιν ἐνέργειἃ ἔστι 
WM pii, Klimt δύνάμις τῆς νοέρᾶς 
ψυχῆς ἐὐοϊέδειν, ὃ δεϊκνηας αὐτῆς λόγος, φυσί- 
xác ἐξ αὐτῆς ἀεὶ ἀηγαζόμενοξ, Καὶ κᾶλιν 5: dvip- 
γειά ἐστι φυσικὴ (88), ἡ ἐκάδτης οὐσϊὰς δύνα μῖς τε 
καὶ κίνησις, ἧς ets μόνον τὸ μὴ ὄν. 


Λέγονται NUR « χἀΐ αἴ πράξεις, ὡς τὸ 
λαλεῖν, τὸ κερί κατῆν, "f Vete, τὸ πίνειν καὶ τὰ 





** Δβδεῖ. Sin. in Ὅδηγ. ex Greg. Nyss. p. δὲ ; Clem. Alex. ap. Max. p. 151. 


DE - FIDE ORTHODOXA HB. I. . 
ϑηλοῖ, ἤγουν τὴν φιλητιχὴν δύναμιν, καὶ Α 190 φανῆδοηχαε volmmtstem, seu volendi ἡπέπ!- 


tatem signilicari, ac tum diei voluntatem πλῖστα - 
lem; quandoque etiam tllud quod: vétermus, tune- 
que sententie, seu arbitrariam voluntatem ap- 
pellari. 
' CAP. ΧΧΙΗ͂. 
De actu. . 
Nosse oportet δ᾽, eas ommes faeultstes de quibris 
Toeuti sumus, thm flbe qux» in tognidlone posite ; 
sunt, quzm quz vitales et matürales, et quá arti- 
fciose, ἐνεργείας, ' 1d. est, ἀοῖσ, zut operationes 
appeltari. Actus quippé'est nafuralls cujusque sobi- 
fnis viy et motus. ΕἸ rursum, wetite naturalis 
est fnnawus anluyit)usque substinte. motus. Ex 


Fieri quidem non potest, ut subatanitia wit πεῖν, 
seu opefatdiohe -natoral! careat. Herumque stus 
viaterdfis est lila vis qux cujusque natuía declata- 
fur. Ác PutWus: actus est marerafis, primaque 
pereitmi tnóta priedita intelligentis time facultas: 
'hoc est perennis ipsus ratio, mstéraHtet-ca-ipsa. 
sine intermissione scaturfems. Vel," ψει σὲ est vie 
motloque ttfusque substamtiz, qa oid Lond s0- 
lum quod non est : ᾿ 

Quin actus etiam schoné ἡ dicuntur, ut oui, 
ambulare, coniedere," bibere ES álit ^ ejusmodi. 


ami 


VARLE LECTIONES. 










ΟΝ Deost xat πάλιν, in editis ; babent mss. 


but. 
4 asl, Le 


4: operatió  ratienalis. 
-dieltur quatenus. est, perfeciio po- 


ἀσειρυσικὴ, ἐς Actus naturalja, [vs 


est actuosa, 
α seipso moMari on 


MER quot 
Ea να μίν τε xal χίνησιν, ἧς pep οὔτε ἔστιν, 

ε γινώσχεται φύσις, naturalem cujusque virtulem 
e "drionem , sine qua natura, nec est, nec nescitur. 


5 Ἐνέργεια, seu acius, vox anceps. 


NOTA. 
minam enim, C dnuligenin sum est 








solatilium. solas ed ete. ue "sede " m. 


sensus, 

“μαντικὸν q 

Her Bite pas Meus feri rer 
qua matura qwrque 

pom socamuwa, cujus. id 

Nam id quod est, uti ι 

.parhceps qua illa nat 


quippe ra movil pow 


abs » eperati 

defairi. " κέναι 

nius, epist. 

ad "seta n L^ 

locis ; expmpli gratia i 
nu 

ἐπὶ αὐτοῦ Sarl 


iN - «jus aliqua alfir 
D pium hoc aliud nascitur eorum qug wuntus nature 
.sunt, unam. et eamdem esse 


ignem. Unde Pa- 
ires adver "sus Arianos comcludunl, unam esse 
naturam TTrjaitalis, Dropier [or ore ope- 
rationem» unam : adversus Apollinaristas et Euly- 
; Qum duabus. c 

luplicis generis op 
t ἀρ δον eo 
itidem esse operal 
adagium ; naluram 
nec non illa | natura. 
quielis ejus in quo e 
Dialect. c. 50. 


051 


S. JOANNIS DAMASCENI 


Affeciiones quoque naturales plerumque ejus A τοιαῦτα. Kal τὰ πάθη (89) δὲ τὰ quetxà, πολλάχις 


nuncupantur, ut famcs, sitis, aliaque aijmilia *'. 
Dicitur insuper actus, perfectio potentiz. 


Aclus est potentia varie dicta. — Porro duplici 
modo aliquid esse dicitur, potentia, et actu. Nam 
puerum adhue lactentem potentia grammaticum 
dirimus, quia sic comparatus est, ut addiscendo 
grammajicse artjs peritus evadat. Bursus, gramma- 
ficum dicimus asse tam potentia, quam actu gram- 
paticum, Actu nimirum, quja grammatices artem 
&allet : potentia vero, quia cum docere eam 
possit, non tamen profitetur : tandem actu gram. 
maticum dicimus, cun eam docet ef exponit. 

191 Quocirca animadvertendum est, secundum 


ἐγέργειαι λέγονται, οἷον πεῖνα, δίψα, xal τὰ τοιαῦτα. 
Λέγεται 6b πάλιν ἐνέργεια xal τὸ ἀποτέλεσμα τῆς 
δυνάμεως. 

Διττῶς δὲ λέγεται, xal τὸ δυνάμει, καὶ τὸ ἕνερ- 
γείᾳ. Λέγομεν γὰρ τὸν παῖδα «5v θηλάζοντα, δυνά- 
μει γραμματιχόν" ἔχει γὰρ ἐπιτηδειότητα διὰ 
μαθήσεως γενέσθαι γραμματικός " λέγομεν πάλιν 
τὸν γραμμάτιχὸν, xal δυνάμει γραμματιχὸν, χαὶ 
ἐνεργείᾳ" ἐνεργείᾳ μὲν, ὅτι ἔχει τὴν γνῶσιν τῆς 
γραμματιχῆς * δυνάμει δὲ, ὅτι δύναται ἐξηγεῖσθαι, 
οὐχ ἐνεργεῖ δὲ τὴν ἐξήγησιν" λέγομεν πάλιν ἐγ- 
ἐργείᾷ γραμματιχὸν, ὅτε ἐνεργεῖ, ἤγουν ἐξ- 
Ἡγεῖται. 

Χρὴ οὖν γινώσχειν, ὅτι ὁ δεύτερος τρόπος xotvá; 


hunc modum, esse tum potentie, tum aetui commu- D ἐστι τοῦ δυνάμει, xal τοῦ ἐνεργείᾳ" δεύτερος μὲν, 


nem : 86 secundo quidem potentiam, priore vero 
actum importari. 

Vita prisa nature operatio, — Prima, solaque et 
yera salure operatio, seu aclus, est vita quam 
aponte volumus, sive rationalis et libera, quaque 
species humapa constituitur. [lanc qui Christo eri- 
pieat, haud assequor quonam pacto illum Deum 
bominem factum dicant **, 

Acius demum est efficaz nature motio. Efficax 
porro dicitur illud quod ex seipso movetur. 

' CAP, XXIV. 
Dg voluntario et nog vo[untario. 

Quoniam ** id quod sponte fit, in actione qua- 


I 9" Marx. Dial. cum Pyrrh. ** Greg. Nyss. ap. Max, p. 155. 


τοῦ δυνάμει, πρῶτος δὲ, τοῦ ἐνεργείᾳ. 


Ἐνέργειᾳ φύσεώς (90) ἐστι πρώτῃ, χαὶ μόνη, καὶ 
ἀληθὴς, fj αὐθαίρετος, ἤτοι λαγιχὴ, χαὶ quttkpoc:o; 
ζωὴ. xoi τοῦ xa0' ἡμᾶς εἴδους cugtattxh ^ T« οἱ 
ἀποστεροῦντες τὸν Κύριον, οὐχ οἶδ᾽ ὅπως αὑτὸν Θεὸν 
ἐνανθρωπήσαντα λέγουσιν. 


Ἐνέργειά ἐστι φύσεως χίνησις δραστιχῇ " δρα- 
στιχὸν δὲ λέγεται τὸ ἐξ ἑαυτοῦ χινούμενον. 
ΚΕΦΑΛ. ΚΔ' [ΛΗΊ. 
Περὶ ἐχουσίου καὶ áxoveiov. 
Ἐπειδὴ τὸ ἐχούσιον ἐν πράξει τινί ἐστι, xal τὸ 


8: Nemes. c. 29. 


- NOTAE. 
" (89) Καὶ τὰ πάθη. Affectus quoque, etc. ldem C προαιρέσεώς ἔστι νόσος, que quidem voluntatis 


seripserat cap. 9 Institutionis elementaris. Quod 
firmatur ex Dialogo Maximi cum Pyrrho. Dicendo 
enim, inquit, Agit utraque [orma cum alterius com- 


munione, quid aliud egit (Leo M.) quam qui ait : 
« Cum jejunasset raginta dies, poste riit : 
t quadragin 8, postea esu » 


ἂρ τῇ φύσει, ὅτε ἐθέλησε, τὰ ἴδια ἐν- 
εργῆσαι. Natures quippe dedit, quando libuit, st Kid 
la essent ageret. Hoc posterius dictum Gre- 
quoqué Nysseno , et Cyrillo Combeflsius as- 
Bignat. Verba Cyrilli ubvia non sunt. Nysseni in- 
dignis exétat locus, lib. v Cont. Eunom. p. 170, 
copiose explicatur, quid πάθος, proprie sit, et 
uid proprie nón sit, Οὐδὲν χατὰ ἀλήθειαν πάθος 
ἐστιν, ὃ μὴ el, ἁμαρτίαν φέρει. Οὐδὲ χυῤίῶς ἄν τίς 
Paso valla cui. qué! nod fetat ἐπ᾿ peccatum. τ προ 
aua est, n αἱ in peccatum.» nec 
proprie in dcensarian nature seriem πάθος, 
es, 


ordine 
&pleiat. Nain elgmeniorum d s muiua 
conversio, ex qua nosirum corpus constrüitur, com- 
positio quadam est ex pluribus dissimilibus concin- 
nala. Resoluia autem suo' tempore Narmonia, qua 
concuriws eleinentorum  colligabàtur, compositam 
queque | 


*r 


in ed, uibus constabat , solvitur. Atqui hoc 

tins fuerit opus, quam passio natére ; Μόνον γὰρ 
ἔναντίον xat ἀρὴν ἀπαθείᾳ νοούμενον, χυρίως 
4 v . lind enim quod immunitáti 
adversari intelligitur, passionem proprie 

vosamus. Cujus otiam expertem mansisse credimus 
eum, qui salutem gratificatus est nobis, « tentatus per 
omhia secundum similitudinem absque. peccato. » 
Quamobrem ejus auod est pasaío: two perturbatio, ὃ 


morbus est, particeps non [uit. Nam « peccatum won 
fecit, neque dolus inventus est in ore ejus. » Nature 
vero proprietatum, qua ex consuet et abwusione, 
ὁμωνύμως, vquivoce , πάθη, passiones dicuntur, 
har&m participem (nisse Dominum [atemur, puta 
generationis, mutritus , accretionis , somni , lassi- 
tudinis, et aliorum, quibus naturaliter anima ob 
molestias corporis a[fici solet, etc. Hec Nyssenus ; 
ad qus profecto Noster respiciebat, cum elemen- 
iarem institutionem scriberel. Modo vero theologi 
Latini ex Hieronymo (in cap. xxv Matth. ) docent 
AMfecins illos, quos Christus admisit, puta timorem 
et similes, το aesiones potius esse dicendos, ne 
passio in edm inata censeatur. 

(0 Ἐνέργεια φύσεως. Porro prima et sola, eic. 
Sic Nyssenus apud Maximum, anim: ratiome 
mentis. operatio est , inquit , ἡ κατὰ φύσιν αὑτῆς 


onem , dixerit, εἰ compositam naturam ζωὴ, naturalis ejus vita. Quocirca Anastasius Am- 
quodam εἰ coeriion pgredicnum in- D ttochenos, libro contra Monophysitas nondum 


edito, περὶ ἐνεργειῶν, de operationibus, scripserat, 
ἀγθρωπείας δὲ τὴν ζωὴν αὐτὴν λέγω xas' ἄνθρω- 
πὸν, xa0' ἣν χινούμεθα πρὸς ὄρεξιν τροφῆς πρὸς 
αὔξησιν. Ἐνέργεια γὰῤ ἡ ζωὴ, καὶ ἡ πρώτη τον 
ζώον kvípyeta " εἰ δὲ μῇ ἐγέῤγεια τυχὸν, ὡς ἄν τινὰς i 
οἰήθειεν, πάντως πάδος͵ ὅπερ ἄτοπον. Οὐχοῦν ἐν- ᾿' 
ἐργεια πάντως" Humahas autem operationes, vitem 
illam dico, que convenit homini , qua movemur ad 
Erpelendum | alimentum — accretioni. idoncum. Nem 
bite operatio est, quin. est prima animalis operate. 
Sin autem non. est actio', &t quidem [orteeis opi- 
nantur, omnino passio fuerit , quod absurdum est. 
Igitur est operatio. 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. 


954 


νομιζόμενον δὰ ἀκούσιον, ἐν πράξει τινί ἐστι, πολλοὺ A dam positum. est, οἱ illud quod voluntarium non 


δὲ τινες, καὶ τὸ ὄντως; ἀχούσιον, οὐ μόνον ἐν τῷ 
πάσχειν, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ πράττειν τίθενται, δεῖ 
δὲ εἰδέναι, ὅτι πρᾶξίς ἐστιν ἐνέργεια λογιχή. Ταῖς 
δὲ πράξεσιν ἕπεται Exatvoz , ἢ ψόγος " xa αἱ μὲν 
αὑτῶν μεθ᾽ ἡδονῆς, αἱ δὲ μετὰ λύπης πράττονται * 
καὶ αἱ μὲν 5 αὐτῶν εἰσιν αἱρεταὶ τῷ πράττοντι, αἱ 
δὲ φευχταῖ " οῶν δὲ αἱρετῶν, αἱ μὲν ἀεὶ αἱρεταὶ, αἱ 
δὲ κατά «τινα χρόνον. Ὁμοίως καὶ τῶν φευχτῶν. 
Kel κάλιν, αἱ μὲν τῶν πράξεων ἑλεοῦνται, καὶ 
αυγγνώμης ἀξιοῦνται, αἱ δὲ μισοῦνται, καὶ xolá- 
ζονται. Tip μὲν οὖν ἐχουσίῳ πάντως ἑπαχολουθεῖ 
ἔπαινος, ἢ ψόγος, καὶ τὸ μεθ᾽ ἡδονῆς πράττεσθαι, 
καὶ τὸ αἱρετὰς εἶναι τὰς πράξεις τοῖς πράττουσιν, 
ἢ ἀεὶ, ἢ τότε, ὅτε πκράττονται. Τῷ δὲ ἀκχουσίῳ, τὸ 


esse censetur, in quadam etiam actione consistit ; 
multi vero illud quoque quod reapse non est vo- 
luntarium, non in patiendo solum, sed etiam in 
agendo constituunt : omnino scire oportet, actio- 
nem esse operationem cum ratione editam. Actio- 
nes porro laus sequitur aut vituperium ; atque 
actiones ipse, partim cum voluptate, partim cum 
morore fiunt; partimque item agenüi accepta, 
partim invise sunt : quinimo ex iis qux accept 
sunt, alie semper arrident, alie quandoque dun- 
taxat : id quod de illis etiam qux sunt fugiendz, 
debet intelligi. Hursus actionum alix€ ejusmodi 
sunt, in quibus venie et misericordie locus 'sit ; 
alise odio sunt, et supplicio vindicantur. Εἰ qui- 


συγγνώμης, ἢ ἑλέους ἀξιοῦσθαι, xai «b μετὰ B dem quod voluntarium est, omnino vel laudem, 


λύπης πράττεσθαι, καὶ τὸ μὴ εἶναι αἱρετὰς, μηδὲ 
δι᾽ ἑαυτοῦ τελεῖν τὸ πραννόμενον, εἰ xot βιά- 
ζοιτο. 


vel vituperium meretur, agiturque cum voluptate : 
insuper actiones, illis qui agunt, vel semper ac- 
cepte sunt, vel tum saltem quande (lunt. Contra 


id quod volentarium noa est, sut venia, aut. miseratione dignum est, nec sine moerore patratur: 
praierea agenti accepta nom est actio, utpote quam non a seipso perficiat, tametsi per vin ab 60 ex- 


torqueatur. 

Τοῦ δὲ ἀχουσίου τὸ μέν ἐστι χατὰ βίαν, τὸ δὲ δι᾽ 
ἄγνοιαν" χατὰ βίαν μὲν, ὅταν ἡ ποιητιχὴ ἀρχὴ, 
ἄγουν αἰτία, ἔξωθέν ἐστιν, ἤγουν ὅταν ὑφ᾽ ἑτέρου 
βιαζώμεθα, μηδ᾽ ὅλως πειθόμενοι, μηδὲ συμδαλλώ- 
pata. κατ᾿ οἰκείαν ὁρμὴν, μηδὲ ὅλως συμπράττωμεν, 
ἢ δι᾿ ἑαυτῶν τὸ βιασθὲν ποιῶμεν " ὃ καὶ ὁριζόμενοί 
φαμεν ἀχούσιόν ἔστιν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἔξωθεν, μηδὲν 
συμδαλλομένου xat' οἰχείαν ὁρμὴν τοῦ βιασθέντος. 
ἸΑρχὴν δὲ φαμὲν, τὴν ποιητιχὴν αἰτίαν. Τὸ δὲ δι᾽ 


Non voluntarium per vim, per ignorantiam, —Porro 
non voluntarium, vel per vim flt, vel per ignorantiam. 
Per vimquidem, dum principium operans, extraneum 
es; ut cum ab alio, nihil ejus suasionibus illeci, 
per vim adigimur: nec nos conatum ullom, aut 
quidpiam adjumenti afferimus, ut per nosipsos, id 
quod vi exprimitur, faciamus **, Hoc autem genus 
sic definimus : non voluntarium) illud est, cujus 
principium extrinsecus est, nihil suopte motu ad 


ἄγνοιαν ἀχούσιον ἐστὶν, ὅταν μὴ αὐτοὶ παρέχωμεν C actionem conferente illo, 194 cui vis affertur. 


αἰτίαν τῆς ἀγνοίας, ἀλλ᾽ οὕτω συμδῇ. Εἰ γὰρ με- 
θύων τις φύνον ποιήσει, ἀγνοῶν μὲν ἐφόνευσεν, οὐ 
μὴν ἀχουσίως " τὴν γὰρ αἰτίαν τῆς ἀγνοίας, ἤγουν 
τὴν μέθην, αὐτὸς ἔπραξεν. Εἰ δέ τις ἐν τῷ συν- 
ἦθει τόπῳ τοξεύων, τὸν πατέρα παριόντα ἀπ- 
ἐχτεινε, &' ἄγνοιαν λέγεται ἀχουσίως τοῦτο πεποιη- 
κέναι. 


Per principium autem, causam efficientem signi- 


ficamus. Αἱ vero non voluntarium fit per ignoranu- 
tiam, cum nos ignorantie causam non przebemus, 
sed casu res ila contingit. Etenim sj quisplam 
cbrius cedem perpetrarit, inscius quidem eam ad- 
niisit, at non prorsus invite **. lgnorantie quippe 
causam, ebrietatem scilicet, ipse accersivit. Sin 


quispiam ia eam quem consueverat locum sagittas mittens, pretereuntem patrem  peremerit, ob insci- 


tiam facias hoc invite patrasse dicitur, 

"Eo οἷν ἀπκουοίου διττοῦ ὄντος, τοῦ μὲν κατὰ 
θίαν, τοῦ ὅλ & ἄγνοιαν, τὸ ἐχούσιον ἀμφοτέροις 
ἀντίκειται. Ἔστι γὰρ ἐχούσιον, τὸ μήτε χατὰ βίαν, 
páss &' ἄγνοιαν γινόμενον. Ἑχούσιον τοίνυν ἐστὶν, 
οὗ ἢ ἀρχὴ, τουτέστιν ἡ αἰτία, ἐν ἑαυτῷ εἰδότι τὰ 


χαθ' ἕκαστα, δι’ ὦν, χαὶ ἐν οἷς ἡ πρᾶξις. Καθ’ D 


ἕκαστα δὲ ἐστιν, ἃ χαλεῖται παρὰ τοῖς ῥήτορσιν 
περιστατικὰ μόρια " οἷον, τίς, ἤγουν ὁ πράξας " 
«ἶνα, ἤγουν τὸν παθόντα" τί, ἤγουν αὐτὸ τὸ πραχθὲν, 
τυχὸν ἐφόνευσε" τίνι, ἤγουν ὀργάνιρ᾽ ποῦ, ἤγουν 
φόπῳ * πότε, ἤγουν ἐν ποίῳ χρόνῳ" πῶς, ὁ τρόπος 
«ἧς πράξεως" διὰ τί, ἤγουν διὰ ποίαν αἰτίαν. 


Voluntarium,—Non voluntarium igitur duplex cum 
sit, alterum propter vim, alterum propter ignoran- 
tiam, utrique voluntarium opponitur. lllud enim vo- 
luntarium est, quod nec per vim, nec perignorantiam 
efficitur 55, Quamobrem voluntarium dicitur, cujus 
principium, sive causa, in ipso est qui agit, ut ipse 
noscat omnia singulatim, per quz actio geritur, 
etin quibus versatur: qux quidem singula, rhe- 
tores circumstantias appellant ; puta, quis, hoc est, 
ille qui fecit : quem, seu eum qui perpessus est ; 
quid, id est, hoc quod factum est, utputa inter- 
fecit; quo, scilicet instrumento; ubi, sive quo 


ile loco; quando, id est. quo tempore; quomodo, quove pacto illud egit; quare, seu qua  illectus 


eausa. 
* Nemes. c. 99. 35 Nemes. c. 5]. 


86 Nemes. c. 22. 


VARLE LECTIONES. 


* Edit. γὰρ, in utroque loco. Mss. et Nemes. μέν. 


-— 


. 955 
Mista voluntario et invito.—Scire attinet quzedam A 


esse qua inter voluntaria, et non voluntaria, me- 
dium locum obtinent. Quz quidem, etsi injucunda 
et. molesta sunt, vitandi gravioris mali cauaa sus- 
cipimus; ut cum naufragii metu merces navis in 
mare projicimus 57. 

Pueri et bruta sponte agunt ; at non ex electione. — 
Sed illud quoque notandum est, quod pueri et bruta 
animantia sponte quidem faciunt, sed non ex ele- 
etione. Quin ea quoque quz ira commoti absque 
previa deliberatione facimus, voluntarie quidem 
facimus, czeterum non ex electione **. Et cum ami: 
cus repente occurrit, libentibus quidem nobis 
adest , non ilem eligentibus. Ac denique qui 
preter spem in thesaurum incidit, sponte quidem 
incidit, sed non ex electione. H:ec enim omnia, 
boc quidem nomine voluntaria sunt, quod ex 
lis voluptatem capiamus 


S. JOANNIS DAMASCENI 


966 

Ἰστέον, ὡς εἰσί τινα μέσα ἑχουσίων καὶ ἀχονσίων᾽ 
ἅτινα ἀηδῆ χαὶ λυπηρὰ ὄντα, διὰ μεῖζον καχὼν χατα- 
δεχόμεθα " ὡς διὰ ναυάγιον ἀποδάλλομεν τὰ ἐν τῷ 
πλοίῳ. 


Ἰστέον ὡς τὰ παιδία καὶ τὰ ἄλογα,, ἑκουσίως μὲν 
ποιεῖ, οὐ μὴν δὲ καὶ προαιρούμενα͵, καὶ ὅσα bà 
'θυμὸν ποάττομεν, μὴ προδουλευσάμενοι,, ἑκουσίως 
ποιοῦμεν, οὐ μὴν καὶ κατὰ προαίρεσιν. Ka ὁ edo; 
αἰφνιδίως ἐπέστη, ἑκουσίως μὲν fjplv , oó μὴν ναὶ 
φᾳροαιρουμένοις. Καὶ ὁ θησαυρῷ ἀνελπίστως περι- 
τυχὼν, ἑκουσίως περιέτυχεν, οὐ tipo καὶ τεροχιρού- 
μενος. Πάντα ταῦτα ἐχούτια μὲν, διὰ τὸ ἔτ᾽ αὐτοῖς 
ἤδεσθαι, οὗ μὴν xal χατὰ προαΐρεδιν, διότι οὐχ 


Β ἀπὸ βουλῆς. Δεῖ δὲ πάντως βουλὴν προηγεῖσθαι τῆς 


προαιρέσεως, καθὼς εἴρηται. 


: δὲ non iem  5ecumdum electionem, quia nes delibersade (unt. 


Deliberatio porro electionem omnino anteeeáat necessum est, quemadmodum swperius — dictare 


est. 
CAP. XXV. 


De eo quod in nostra potestate situm est, sive de 
libero arbitrio. 


1 Questiones de libero arbitrio. — In disputatiote 
de libero arbitrio, id est, de eo quod in potestate 


Destra situm est, hsiee prima occurrit questio, sitne 
aliquid in nostra potestate δ, 1299 multi enim id 
negant. ARcra, quanam sint ea qua arbitrii nostri 
fint, et quorumnam penes nos sit potestas. Tertia, 
quidnam causa» sit, cur nos Deus liberos crearit. A 


primo itaque resumentes, prius ex iis Ipsis qux € 


apud illos pro indubitetis habentur, demonstremus 
quedam in nostra potestate essc, atque hunc In 


wwodum agamas. 


* Nemes. c. 30. ** ibid. 53. ** jid. 59 


KESAA. KE [A0 
Περὶ τοῦ ἐφ᾽ "piv, τουτέστι, τοῦ übretov- 
' í σίου (91). 

Ὁ περὶ τοῦ αὐτεξουσίου λόγος, τουτέστι, τοῦ iy 
ἡμῖν, πρώτην μὲν ἔχει ζήτησιν, et ἔστι τ ἐφ᾽ ἡμῖν. 
Πολλοὶ γὰρ οἱ πρὸς τοῦτο ἀντιδαίνοντες. Δευτέραν 
δὲ, τίνα ἐστὶ τὰ ἐφ᾽ ἤἥμῖν, καὶ τίνων ξξουσίαν ἔχο- 
μεν. Τρίτην, τὴν αἰτίαν ἐξετάσαι, δι᾽ ἦν ὃ modis; 
ἡρᾶς Θεὸς αὐτεξουσίους ἐπσίησεν. ᾿Αναΐλα δόντες ὧν 
περὶ τοῦ πρώτου, πρῶτον ? εἴπωμεν ἃ ποδειχνύνις, 


* ὅτι ἔστι τινὰ ἐφ᾽ fipfv, Ex τῶν “παρ᾽ Ἐκεΐνοις δρῶν. 


γουμένων, καὶ εἴπωμεν οὔτως. 


VARLE LECT!ONES. * 


P Ed. τὸ oU, 


NOTE. 


(91) Τουτέστι τοῦ αὐτεξουσίου. Sive de libero 
arbitrio. Displicuit Calvino Greca voce αὐτεῖ- 
ούσιον, liberum hominis arbitrium exprimi, ac si 
potestas sui, inquit, penes hominem essei. Ratum 
quippe erat hanc fuiese Orientalium Patrum do- 
ctrinam contra Gnosticos et Manichzos, hominem 
actionum suarum potestatem babere, ui penes 
ipsum sit agere vel non agere, ut libuerit. At 
nevelli quidam theologi líberum arbitrium 816 
intelligunt, ut quoeuaque modo veluntas trahatar 
ad unum aliquod appetendum, nibilosecius liber- 
rima sit sponte volendo : bancque esse aiunt Joan- 
nis Damasceni sententiam , quippe qui lib. ui, 
cap. δέ, scripsit, definitum esse, a Patribus liber- 
tatem. nihil aliud esee proelor quam voluntatem : Τὸ 
γὰρ αὐτεξούσιον θέλησιν ὡρίσαντο οἱ Πατέρες. Ut 

e Damasceni aliorumque Grzcorum sensu con- 
tet, satis fuerit legere que tribus hisce capiti- 
bus 25, 26 et 297, de facu 
mesio et Maximo complexus est. lbi liberos quidem 
actus a voluntate proficisci ait, sed liberos 6586 
alio modo non probat, njsi quia electione funt. 
At Damascenus, inquiunt, docet hominem esse 
liberum. qua rationalis est : hoc est, quia motum 


tatibus hominis ex Ne- 


omuem voluntatis ejus , quantumetnque nectue 
rims sít, consideratio reuenie comitatur. Veu 
ne ili integrum legerunt contextum  aucum. 
Quorsum enim probat hominem esse liberum, 
rationalis est, nisi quia tilendo ratione cot 
homo, cumque deliberaverit, id tandem eligit qued 
eibi melius esse Judieavit ? Quisquis consulis, in- 

ui , cap. 27, perinde consuligt, ceu venus egen- 
darum in ipso potesias sit : ut quod ceu 
visum. melius fuerit, Roc eligat, et cum elegerit, es- 
sequaiur. Quod cum ila se habeat, δξ ἀνάγχης 
παρυφίσταται tQ λογιχῷ τὸ αὐτεξούσιον, arbitrii 
libertas rationi adneza sit oportet. Aut. enim 
rationis compos non erit, aut si ea preditus ^ 

s ipsum qu aciiomum suarum potes 

"tabit h arbiritm. Ut ergo bomo liber sit, non ral- 
ficit attentio sola in id. quod vult, sed necesseesi 
vt sui compos, et eligendo, unam smplecistw, 
altero posthabito. Quocirca, c. 10, Instit. olen. 
docet hominem eatenus esse liberum, quod o 
γνώμῃ, arbitrio proprio , ad ea feratar , qux am 
ἐφ' ἡμῖν, in nostra. potestate, ἃ καὶ buváp.e0a, χὰ 
τὰ ἀντικείμενα αὐτοῖς, qua possumus asciscere, wl 
el eorum contraria. 


DE FTDE ORTHODOXA LIB. II. 


9858 


Ἰῶν γινομένων ἀπάντων, ἢ Θεόν φασιν αἴτιον εἶς αὶ Hominem liberi arbitrii esse suorumque actiongm 


ναι, ἢ ἀνάγχην, ἢ εἱμαρμένην, ἢ φύσιν, 3 τύχην, 1 
«b αὐσόματον. ᾿Δλλλὰ τοῦ μὲν Θεοῦ ἔργον, οὐσία xai 
ᾳρόνοια" τῆς δὲ ἀνάγχης, τῶν ἀεὶ ὡσαύτως ἐχόν- 
των $ χένησις “ τῆς δὲ εἱμαρμένης, τὸ ἐξ ἀνάγχης 
«ὰ &' αὐτῆς ἐπιτελεῖσθαι, Καὶ γὰρ καὶ αὕτη τῆς 
ἀνάγκης besi* τῆς δὲ φύσεως, γένεσις, αὔξησις, 
φθεωρὰ, φυτὰ, καὶ ζῶα" 9üc δὲ τύχης, τὰ σπάνια καὶ 
ἃἀπροσοδόκητα. Ὁρίζονται γὰρ τὴν τύχην, σύμπτωσιν 
καὶ συνδρυμὴν δύο αἰτιῶν, ἀπὸ προαιρέσεως τὴν 
ἀρχὴν ἐχουσῶν, ἄλλο τι παρ' ὃ πέφυχεν, ἀποτελου- 
σῶν" ὡς τάφρον « ὁρύσσοντα, θησαυρὸν εὑρεῖν" 
οὔτε γὰρ ὁ θεὶς τὸν θησαυρὸν, οὕτιος ἔθηκεν, ὥστε 
ἄλλον νοῦνον εὑρεῖν, οὔτε ὁ εὑρὼν οὕτως ὥρυξεν, ὡς 
εὑρεῖν θησαυρόν" ἀλλ᾽ ὁ μὲν, ἕνα ὅταν ἐθέλῃ * ἀν- 


ἐληται, ὁδδ, ἕνα τάφρον ὀρύξῃ - συνέπεσε δὲ ἄλλο τι, B 


παρ᾽ ὃ προμροῦνου ἀμφότεροι. Τοῦ δὲ αὐτομάτου, 
τὰ τῶν ἀψόχων, ἢ ἀλόγων συμποώματα, ἄνεν φύ- 
διως καὶ τέχνης εὔεως αὐτοΐ qua. Τίνι τοίνυν τού- 
τῶν ὑπαγάγωμεν 9h MÀ cuv ἀνθρώπων, εἴπερ ὁ 
ἄνθρωπος οὖκ ἔσειν αἴτιος καὶ ἀργὴ πράξεως *; 
Οὐδὲ γὰρ Θεῷ θεμιτὸν ἐπιγράφειν αἰσχρὰς ἐσθότε 
πράξεις καὶ ἀδίκους - οὐδὲ οὗ ἀνάγκῃ " οὗ γὰρ τῶν 
ἀεὶ ὡσαύτως ἐχόντων ἑστίν " οὐδὲ εἱμαρμένῃ " οὐ γὰρ 
τῶν ἐνδεχομένων, ἀλλὰ τῶν ἀνάγχαίξεον τὰ τῆς εἰ- 
μαρμένης λέγουσιν * οὔτε φύσει" φύσεως γὰρ Épya, 
ζῶα xd φυτά" οδὲὲ τύχῃ" οὗ -γὰρ σπάνιοι xol 
ἀπροσδόκητοι τῶν ἀνθρώπων αἱ πράξεις " οὔτε τῷ 
αὐτομάτῳ᾽ ἀψύχων γὰρ λέγουσιν εἶναι * ἣ ἀλόγων, 


«by xdi ποιοῦντα ἄνθρωπον, ἀρχὴν 
εἶναι τῶν ἰδίων ἔργων, καὶ αὐτεξούσιον. 


τὰ σνμπτώρατα τοῦ αὐτομάτου. Λείπεται δὴ, αὐτὸν C 


casam. Foriune defnilio. — Eoram omnium qu» 
fiunt, aut Deum auctorem esse dicunt, aut. neces- 
sitatem, aut falum, aut naturam, aut fortunam, 
aut casum. Caterum Dei opus est essentia et pro- 
videntia; mecessitatis, metus ilerum qwe eodem 
semper modo se habent : fati, ut ea qus por ipsum 
fiunt, necesearte contingant ; nam et fatum ipsum 
mecessiatem importat : naturs? vero, ortas seu 
generatio, accretio, corruptio, atirpes, et antmen- 
tia : fertungs, eo quib rara sunt, ac preter exspeeta- 
tionem eveniunt. Fortwaam quippe definiunt, dua- 
rum una imcidentium caesarum concursws, quae 
ab eleetiome principium habentes, alied quiddam 
quam quod natura comparatum sif, efficiant : ut 
cum quis foveam fodiens thesaurum invenit. Neque 
enim is qui thesaurum condiderat, hoe animo con- 
diderst ut alles inveniret : nec. rursus is qui in- 
Sit, ea mente (edit, u€ thesaurmm reperiret : sed 
jlle quidem, ut, eum vellet, thesaurum tolleret; híc 
autem, ot foveam foderet. Ceterum aliud quidpiam 
accidit, preter id quod uterque sibi proposuerat. 
€asui denique ea assignant , quc inanimis rebus, 
sut brutis snimantibos citra naturam et artem ob- 
venéent. Hwc tilornm doetrína est. Cuinam igitar 
borum ea 408 per homines fiunt, suibiiciemus, si- 
quidem homo auetor et principium actionis non 
sit f Neque Doe turpes ae sceleratas actiones pror- 
sus ascribere fas est, neque nocessitati : non enim 
aciío ex genere eorum est, qux: eodem semper 
modo se habent. Neque item fato: nequaquam 
enim contingentium rerum, sed necessario eve- 


nientium fatum esse dicunt. At nec natare quidem : quia natur Opera sunt stirpes οἱ animantia. 
Nec rarsus fortans : non enim rara et inopinatze sunt hominum actiones. Non denique casui: iua- 
nimorum quippe duntaxat, aut brutorum eventus ad casum pertinere censent. Relinquitur itaque 
eumdem ipsum hominem, qui δε: et operatur, operum suorum auctorem esse, pradilumque advo 


arbitrii IIbertate, 

"Ext, εἰ μηδεμιᾶς ἔστιν ἀρχὴ πράξεως ὁ ἄνθρω- 
πος, περιττῶς ἔχει τὸ βουλεύεσθαι * εἰς τί γὰρ χρή- 
οετάᾶι τῇ βουλῇ, μηδεμιᾶς ὧν χύριος πράξεως; 
ἸΙᾶσα γὰρ βουλὴ, πράξεως ἕνεχα * τὸ. δὲ χάλλιστον 
καὶ τιμοδνάνον τῶν ἐν ἀνθρώπῳ, περιττὸν ἀποφαί- 
vett, τῶν δεοκωτάτων ἂν εἴη. Εἰ τοίνυν βουλεύεται, 
πράξεων Ies βουλεύεται " πᾶσα γὰρ βουλὴ πρά- 
] 1 Ξαὶ διὰ πρᾶξιν. 





" KESAA. KG' [ΜΊ.. 
Hep) εῶν γινομένων. 

Τῶν ινομένων, τὰ μέν εἰσιν ἐφ᾽ ἡμῖν, τὰ δὲ οὐχ 
ἐφ᾽ ἡμῖν, Ἐφ᾽ ἡμῖν μὲν οὖν cla, ὧν ἡμεῖς ἐσμεν 
αὐτεξούσιοι ποιεῖν τε xal μὴ ποιεῖν" τουτέστι, návta 
τὰ & ἡμῶν ἐχουσίως πραττόμενα " οὐ γὰρ ἐχόνυσίως 
. 5 Memes. 40. - 


Πυς accedit, quod si nullius actionis auctor sit 
homo, frustra el deliberandi facultas data est. 
Quorsum enim deliberatione utatur, si nullius 
actionis arbitrium penes ipsum sit? Omnis enim 
deliberatio actionis causa initur. Porro id quo nec 
praeclarius quidquam, nec praestantius in homine 
est, supervacaneum esse affirmare, extrema absur- 


p ditatis est. Ac proinde cum deliberet, actionis 


causa deliberat. Nulla enim deliberatio est, pisi 
propter actionem. 

194 CAP. XXVI. 

De. iis que fium. 

. Quemam aint arbitrii nostri. Contingentia que sint. 
Agendorem electio semper ἐμ nobis esi, non ipsa 
ectio, — Ea quas fiunt **, partim potestatis nostra 
seni, partim iius non sunt. in mosira potestate 


VARLE, LECTIONES. 


* Edita Damasceni et Nemesii τάρρον. Mss. vero τάφον. 
* Dees. εἶναι in mss. Neinesius ἁψύχων Y 


Nemesium. 


* Multi cod. θέλῃ. 9 Mss. πράξεων, ut apud 
p ἐστιν, ἣ ἀλόγων τὰ συμπε. 


959 


facere; hoc est, ea omuia quz ultro et sponte agi- 
mus (neque enim ea sponte a nobis fleri diceren- 
tur, si actio in nostroarbitrio minime posita esset): 
uno verbo, ea omnia qua, vel laudem, vel vitupe- 
rationem afferunt, ei ob qua leges et comsilia 
dantur. Proprie autem in nostra potestate sunt, 
quecunque ad animam perlinent, et de quibus 
consultampys.: Consilium porro circa ea versatur, 
qus pereque in utramque partem contingere pos- 
sunt. Pereque autem contingens illud est, quod 
et ipsum possumus, οἱ quod ei opponitur : ejus 
vero electio penes mentem nostram est ; hec enim 
actionis principium est. In nobis igitur hac sita 
sunt, quz:& alterutro modo possunt evenire, velut, 


S. JOANNIS DAMASCENI 
sita sunt, qux liberum nobis est facere, vel non Α ἐλέγετο πράττεσθαι, τῆς πράξεως 


| 860 
obx οὔσης lj 
ἡμῖν xa ἁπλῶς, οἷς ἕπεται ψόγος 7) ἔπαινος, x2 
ἐφ᾽ εἷς ἐστι προτροπὴ xaX νόμος. Κυρίως δὲ ἔφ᾽ ἡμῖν 
ἐστι τὰ ψυχιχὰ 5 πάντα, xat περὶ ὧν βουλευόμεθα ' 
ἡ δὲ βουλὴ τῶν ἐπίσης ἐνδεχομένων ἐστέν. Ἑ πέσης 
δὲ ἐνδεχόμενόν ἐστιν, ὃ αὐτό τε δυνάμεθα, καὶ τὸ 
ἀντικείμενον αὑτῷ * ποιεῖται δὲ τούτου τὴν αἵρεσιν 
ὁ νοῦς ὁ ἡμέτερος xal οὗτός ἐστιν ἀρχὴ πράξεως, 
Ταῦτα τοίνυν ἐστὶ τὰ ἐφ᾽ fplv, τὰ ἐπέσῃης ἐνδεχό- 
μενα. οἷον τὸ χινεῖσθαι καὶ τὸ μὴ κινεῖσθαι, ὁρμᾷν 
καὶ μὴ ὁρμᾷν, ὀρέγεσθαι τῶν μὴ ἀναγκαίων καὶ μὴ 
ὀρέγεσθαι, ψεύδεσθαι καὶ μὴ ψεύδεσθαι, διδόναι xo 
μὴ διδόναι, χαίρειν ἐφ᾽ οἷς δεῖ καὶ μὴ χαίρειν 
ὁμοίως, καὶ ἐφ᾽ οἷς οὐ δεῖ, καὶ ὅσα τοιαῦτα, ἐν οἷς 
ἐστι τὰ τῆς ἀρετῆς, καὶ τὰ τῆς χαχίας ἔργα. Τού- 


moveri, e non moveri ; iucitari, e& non incitari; p των γάρ ἐσμεν αὐτεξούσιοι, Τῶν δὲ ἐπίσης ἐνδεχο- 


appetere qua)? necessaria non sunt, et non appe- 
tere ; mentiri, et non mentiri ; tribuere, et non tri- 


μένων εἰσὶ xal αἱ τέχναι " ἐφ᾽ ἡμῖν γάρ ἔστι μετε)- 
θεῖν ἣν ἂν θελήσωμεν, καὶ μὴ μετελθεῖν, 


buere ; gaudere dum convenit, et similiter non gaudere, et ubi non convenit, caetersque ejusmodi, ^» 
quibus virtutis et vitii munera versantur. Horum enim penes mos libera est potestas. et. ca. que 
pereque in utramque partem contingere possunt, artes numerantur. Penes nos omim est eas colere, 


ei non colere. 

Observandum autem est, eorum quz sub actio- 
nem cadunt, electionem quidem semper in mostra 
potestate esse: ceterum actionem sepe impediri 
certa quadam Providentiz ratione **. 

CAP. XXVIL 
Quam ob causam libero arbilrio prediti simus. 


Creata, suapte natura mutabilia. Libertas arbitrii 
rationi annexa. Nulía in brutis arbitrii libertas, — 
Quamobrem una cum ratione, arbitrii quoque li- 


Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὡς ἡ μὲν αἵρεσις τῶν πρα. 
xtv Υ ἀεὶ ἐφ᾽ ἡμῖν ἐστιν dj δὲ πρᾶξις πολλάχις 
κωλύεται, κατά τινα τρόπον τῆς θείας προνοίας. 


- ΚΈΦΑΛ. ΚΖ' [ΜΑ΄]. 
Περὶ τοῦ, διὰ ποίων αἰτίων αὐτεξούσιεοι γαγότα- 
μεν. 
Φαμὲν τοίνυν εὐθέως τῷ λογιχῷ συνεισέρχεσβα: 
τὸ αὐτεξούσιον x, xal τοῖς γεννητοῖς συμπεφυχέε; 
μεταδολὴν xal τροπήν. Πᾶν γὰρ γεννητὸν, xà 


bertatem accedere dicimus [ac creatis rebus muta- (? τρεπτὸν ἐστιν. Ὧν γὰρ ἡ ἀρχὴ τῆς γενέσεως ἐτὴ 


tionem omnino congenitam esse]. Quidquid enim 
creatum est, multationi quoque subjicitur *!. Si- 
quidem quorum generatio a mutatione initium 
duxit, ea quoque mutabilia esse necessarium est. 
Est autem mutatio, cum quid ex nibilo producitur, 
atque ex subjecta materia quidpiam aliud efficitur. 
Et quidem ea qua anima carent, itemque bruta 
animantia juxta corporeos illos, quos memoravi- 
mus, modos immutantur : rationabilia autem, ra- 
tione electionis : nam facultas rationalis partim in 
contemplatione, partim in actione versatur. Quz 
In contemplatione consistit, res ut se habent, con- 
siderat. Illa vero in actione posita est, quz? consul- 
tat, et rebus agendis rectam rationem przscribit. 
Atqui partem illam qus contemplationi vacat, 
Inentem nuncupant; qua vero actioni, rationem. 
Ac rursus, illam sapientiam, istam prudentiam 
appellant. Quocirca quisquis consultat, perinde 
consulat, tanquam rerum agendarum penes ipeum 
potestas sit, ut 1988 quod ex consultatione me- 
Mus visum uerit, hoc eligat; οἱ cum elegerit, 


* Nemes. c. 57. *! Nemes. c. 4. 


τροπῆς ἤρξατο, ἀνάγχη ταῦτα τρεπτὰ elvat. Τροτὴ 
δέ ἐστι, τὸ ἐχ μὴ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παραχθῆγαι, 
καὶ τὸ ἐξ ὑποχειμένης ὕλης ἕτερόν τι γενέσθαι. Τὰ. 
μὲν οὖν ἄψυχα καὶ ἄλογα τρέπονται χατὰ τὰς προ- 
εἰρημένας σωματιχὰς ἀλλθιώσεις, τὰ δὲ λογιχὰ, 
χατὰ προαίρεσιν. Τοῦ γὰρ λογιχοῦ τὸ μέν ἐστι 
θεωρητικὸν, τὸ δὲ πραχτιχόν. Θεωρητιχὸν μὲν, τὸ 
χατανοοῦν ὡς ἔχει τὰ ὄντα" πραχτιχὸν δὲ, τὸ βου- 
λευτιχὸν, τὸ ὁρίζον τοῖς πραχτοῖς 7 τὸν ὀρθὸν λόγν' 
καὶ χαλοῦσι τὸ μὲν θεωρητιχὸν, νοῦν, τὸ δὲ πραχο 

xbv, λόγον" xai τὸ μὲν θεωρητιχὸν, σοφέαν, τὸ ἃ 
πραχτιχὸν, φρόνησιν. Πᾶς οὖν ὁ βουλευόμενος, ὡς 
ἐπ᾿ αὐτῷ τῆς αἱρέσεως οὔδης τῶν πρακτέων, βου- 
λεύεται, ἵνα τὸ προχριθὲν ix τῆς βουλῆς Hire, 


D xai ἑλόμενος πράξῃ εἰ δὲ τοῦτο, ἐξ ἀνάγχης ταρ- 


υφίσταται τῷ λογιχῷ τὸ αὐτεξούσιον * 7] γὰρ vn 
ἔσται λογιχὸν, ἣ λαχιχὸν ὃν, κύριον ἕσται πράξεων, 
καὶ αὐτεξούσιον. “Ὅθεν χαὶ τὰ ἄλογα οὐχ εἰσὶν αὖτ- 
εξούσια " ἄγονται γὰρ μᾶλλον ὑπὸ τῆς φύσεως, ἥπερ 
ἄγουσι "΄ διὸ οὐδὲ ἀντιλέγουσι τῇ φυσιχῇ ὀρέξει, 
ἀλλ᾽ ἅμα ὀρεχθῶσί τινος, ὁρμῶσι πρὸς τὴν πρᾶξο. 


VARLE LECTIONES. 


" ἢ. 3 «à τῆς 


χῆς. Melius ψυχιχὰ, que contra φυσικὰ, antea distinxit. v Nemes. πραχτέων. 5 Hac 


sutpierit Combelisiws ex Nenesio, ut. ratio assignetur. cur creatura ratione przdita liberi sit arbitrii, 
y Mult 


i codd. πραχτέοις. 


961 DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. | 902 
Ὃ δὲ ἄνθρωπος, λογικὸς ὧν, ἄγει μᾶλλον τὴν φύσιν, A exsequatur, Quod cám ita sit, arbitrii libertas ra- 
ἥπερ ἄγεται " διὸ καὶ ὀρεγόμενος, εἴπερ ἐθέλοι, ἐξ- tioni adnexa sit necesse est. Aut enim rationalis 
ουαίαν ἔχει ἀναχαιτίσαι τὴν ὄρεξιν, ἢ ἀχολουϑῆσαι — non erit homo, siut si rationalis, actionum suarum 
αὑτῇ. "Ofev τὰ μὲν ἄλογα, οὐδὲ ἐπαινεῖται, οὐδὲ dominus erit. Unde etiam bruta arbitrii libertate 
ψέγεται" ὁ δὲ ἄνθρωπος, καὶ ἐπαινεῖται, xai ψέγε- — carent, À natura enim agurttur magis, quam agant: 
ται 5. | ac proinde nec naturali quidem appetitui fepugnant, 
sed quamprimum aliquid sppetiverint, in actionem ruunt. Homo contra, eum sit rationis particeps, 
namram polis ducit, quam ab ea ducatur. Quo fit, ut etiam cum aliquid appetit, vel appetitum 
comprimere queat, si velit, velilli obsequi. Quod etiam in causa est cur bruta animantia nec Isudeü- 


tur, nec vituperentur ; homo contra et laude afficiatur, et vituperio. 


Χρὴ γινώσχειν, ὅτι ol ἄγγελοι, λογικοὶ ὄντες, αὐτ- 
εξούσιοι ὑπάρχουσι, xai ὡς κτιστοὶ, xal τρεκτοί. 
Ko ἔδειξεν ὁ μὲν διάδολος, ἀγαθὸς ὑπὸ τοῦ Δη- 
μιουργοῦ Ὑενόμενος, αὐτεξουσίως δὲ τῆς καχίας 
εὑρετὴς γεγονὼς, καὶ αἱ σὺν αὐτῷ (92) ἀποστατή- 
σαπαι * δυνάμεις, ἤγουν οἱ δαίμονες, τὰ δὲ λοιπὰ 
τάγματα τῶν ἀγγέλων, kv τῷ ἀγαθῷ διαμείναντα. 


ΚΈΦΑΛ, ἘΠ’ (MB). 
Hfepl τῶν obx ἐφ᾽ ἡμῖν. 

Τῶν δὲ οὐχ ἐφ' ἡμῖν, τὰ μὲν ix τῶν ἐφ᾽ ἡμῖν 
ἔχει τὰς ἀρχὰς, fiot τὰς αἰτίας, τουτέστιν αἱ ἀμοι- 
δαὶ τῶν πράξεων ἡμῶν, ἐν τε τῷ παρόντι, xai ἐν 
cip μέλλοντι αἰῶνι, τὰ δὲ λοιπὰ πάντα τῆς θείας 
βουλῆς ἐξήρτηται, Ἧ μὲν γὰρ γένεσις πάντων, tx 
τοῦ Θεοῦ͵ ἢ δὲ φθορὰ, διὰ «hv ἡμετέραν καχίαν 
ἐπεισήχθη πρὸς τιμωρίαν καὶ ὠφέλειαν" Θεὸς γὰρ 
θάνατον οὐχ ἐποίησεν, οὐδὲ πέρπεται ἐπ' ἀπωλείᾳ 


ζώντων δι᾿ ἀνθρώπου δὲ μᾶλλον ὁ θάνατος, τουτ- C 


ἐστι τῆς ᾿Αδὰμ παραδάσεως, ὁμοίως xal αἱ λοιπαὶ 
τιμωρίαι. Τὰ δὲ λοικὰ κάντα τῷ Θεῷ ἀναθετέον. Ἥ 
τε Tàp γένεσις ἡμῶν τῆς δημιουργιχῆς αὐτοῦ δυ- 
νάμοῶς ἔστι" καὶ ἢ διαμυνὴ, τῆς συνεχτικῇς δυνά- 
get αδιοῦ" χαὶ ἡ κυδέρνησις, καὶ σωτηρία, τῆς 
προνοητιχῆς αὐτοῦ ϑυνάμεως " xol ἡ τῶν ἀγαθῶν 
αἰωνία ἀπόλαυσις, τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ,. τοῖς φυ- 
λάσοουσι τὸ κατὰ φύσιν, ἐφ᾽ ᾧ χαὶ ἐπλάσθημεν. 
Ἐπειδὴ δέ τινες ἀντιλέγουσι τῇ προνοίᾳ, εἴπωμεν 
λοιπὺν ἀλῖγα P καὶ περὶ προνοίας. 


Angeli liberi, ἐξ mttabilés, qua creati. — Sclen- 
dum est, angelos, utpoté ratione przditos, liberi 
arbitrii esse, ac qua ratione creati sant, müta- 
tioni quoque obnofios esse. Idque liquidó mófi- 
stravit diabolus, qui, cum a Creatore bonus con- 
ditus esset, libera potestate fnali inventor exstitit, 
virtutesque insuper ill», quz uta cum ipso a Deo 
defecerunt, puta demones, cum reliqua ahgelo- 
rum agmina in bono perstiterint. 


CAP. XXVII. 
De iis que in nostra potestate posita non sunt. 


A Deo solo pendent que potestatis nostre won 
sunt, — Eorum autem, quse in nostro arbitrio 
minime sita sunt, alia ex iis qu: arbitrii nostri 
sunt, originem seu causam Labent, quales sunt 
actionum nostrarum retributiones, tum in prse- 
senti, tum in futuro zvó : alia vero omnia ex Dei 
voluntate pendent. Etenim rerum omnium ortus 
a Deo est; at corruptio ob nostram malitiam ad 
nostram ponam simulet utilitatem invecta fuit.  Devs 
quippe mortem non fecit, nec delectatur in perdi- 
tione viventium ** : quin potius per hominem, id 
est per Adami transgressionem, mors, et reliqua 
item supplicia inflicta sunt. Cetera autem omnia 
in Deum referri debent. Nam et ortus noster ad 
creatricem ejus potentiam spectat ; incolumitas, 
δὰ conservatricem ; gubernatio et salus, ad virtu- 
tem omnibus providendi ; ipsa denique sempiterno- 
rum ipsa bonorum possessio, quse illos manet, 
qui id quod natura consentaneum est (cujus 


nempe cama conditi sumus) sarium jfectumque custodierint, ipsius bonitati ascribenda est. Quo- 
niam vere wiunulli Providentiam negant, age nunc de ea disseramus paucis. 


55 Sep. t, 18 


VARLE LECTIONES. 


* Hec in. Basil. et quibusdam mss. omissa sunt. 


9, Colb. 1, 8. Hil. et Nem. εἴκω ὀλίγα. 


* Basil. ἀποστήσασαι. Mss. ἀποστατικαί. b Regii 


“ ᾿ , NOTAE. 
on Καὶ αἱ οὖν αὑτῷ. Virtutesque ille, etc. De D subducendo, contemplationi Deoque se dedidere, ha 


8 q«u& a Deo defecerunt, intelligendum 
arbiror Nemesium, quem hic Noster passim ex- 
scripsit, ubi ait: Hursum naturarum qua materia 
vacent, ille que circa terram versantur, cum ob 
ἘΣ ΟΝ ἀντ rei aget 

wr, ὅτι τῶν ἄλλων τρεπταί, 
ceteris sunt mutabiliores. Nam de sanctis Pongelis 
subjungit: Que vro nature sua excellentia, ad 
Dewmn propenso io propius accedunt, ejusque con- 
templatione felices sunt, ac in seipsas, imo in Deum 
solum conpersa , a. rebus agendis et ἃ maieric. se 


immutabiles manent. Libere quidem voluntatis sunt, 
qua ratione utuntur, οὐ μὲν τρεπόμεναι διὰ τὰς 
προειρημένας αἰτίας, non tamen mutantur ob. cau- 
sas quas addwximus. Denique utrorumque angelo- 
rum discrimen consimili modo explicat, dicendo 
non omnes angelos mutabilis esse voluntatis, sed 
eos solum, qui τῆς πρὸς τὰ ἄνω xal τὸν Θεὸν σχέ- 
σεως ἀποχωρήσαντες, cum propensum. erga res su- 
pernas Deumque studium abjecerint, ῥέψαντες πρὸς 
τὰ χάτω, ad inferiora vergendo rerum terrenarum 
cupidine arserunt., 


Ld 


963 S. JOANNIS DAMASCENI 96l 


196 CAP. XXIX. A KE&AA. Ke& [MU]. 
De Providentiae. Περὶ zporolac. 

Quid sit providentia. Deum rebus creatie consulere. Hipóvoia τοίνυν ἐστὶν ἡ Ex Θεοῦ εἰς τὰ ὄντα γινο- 
— Providentia itaqueest procuratio, qua Deus iungi- μένη ἐπιμέλεια, Καὶ πάλιν" πρόνοιά ἐστι βούλησις: 
tur erga re$ que sunt. Áe rursus : Providentia Θεοῦ, δι᾽ ἦν πάντα τὰ ὄντα τὴν πρόσφορον διεξ- 
est voluntas Dei, per quam res emnes convenienti αγωγὴν λαμδάνει. Εἰ δὲ Θεοῦ βούλησίς ἐστιν ἡ πρό-΄ 
ratione reguntur **, Si autem Dei voluntas Provi- νοια, πᾶσα ἀνάγχη, πάντα τὰ τῇ προνοίᾳ γινόμενα͵ 
dentia esl, omnia procul dubio que Providentia(iunt, κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον, χάλλιστά τε καὶ θεοπρεξέ- 
pulcherrime, diversissimeque fleri necesse est, atque στατα γίνεσθαι, xat ὡς οὐχ Evi χρείττω * γενέσθαι. 
ita ut meliori modo prorsus exsistere non possint. — "Aváyxr yàp τὸν αὐτὸν εἶναι ποιητὴν τῶν ὄντων, 
Eumdem enim, et rerum effectorem, et provi$o- χαὶ προνοητήν" οὔτε γὰρ πρέπον, οὔτε ἀχόλουθον, 
rem esse oportet : quia non convenil, nec consen- ἄλλον μὲν ποιητὴν εἶναι τῶν ὄντων, καὶ ἄλλον δὲ προ 
taneum est, alterum rerum opificem esse, alte- νοητήν " οὕτω γὰρ kv ἀσθενείᾳ πάντως εἰσὶν ἀμφότε- 
rum qui his prospiciat. Sic quippe in imbecilli- ροι * ὁ μὲν τοῦ ποιεῖν, ὁ δὲ τοῦ προνοεῖν. Ὁ θεὰς τοίνυν 
tale ulerque omnino versaretur : ile nimirum ἐστὶν ὅ τε ποιητὴς, xal προνοητής" xal ἡ ποιητιχὴ 
efficiendi, hic proeurandi **. Quodcirea Deus est, " a αὑτοῦ δύναμις, καὶ ἡ συνεχτιχὴ, χαὶ ἡ προνοητιχὴ, 
ei qui procreavit, et qui procurat : ejusque pro- ἡ ἀγαθὴ αὐτοῦ θέλησίς ἐστι" Πάντα γὰρ ὅσα ἠθέ- 
creandi, et conservandi, et providendi potentia 2ησεν, ὁ Κύριος ἐποίησεν ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ ἐν 
nihil aliud est, nisi bona ipsius voluntas : Omnia — c4 ^3. χαὶ τῷ θελήματι αὐτοῦ οὐδεὶς ἀνθέπττινεν. 
enim quecunque voluit. Dominus fecit in colo et in Ἰϊθέλησε γενέσθαι τὰ πάντα, καὶ γέγονε" SErecoov- 


terra **; necqui voluntaticjus resistat, ullus est". ἰστασθαι τὸν χόσμον, καὶ συνίσταται, καὶ πάντα 
Fieri onfhia voluit, et facia sunt. Vul mundum — δα θέλει, γίνεται. 


consistere, el consistit, ac quidquid vult, effi- 
Cur, 

Prosidesuia asiruitur. — Quod autem Deus re- “Ὅτι δὲ προνοεῖ, xai ὅτι χαλῶς προνοεῖ, ὀρθόταια 
bus provideat, idque perquam praeclare ad hunc σχοπήσειεν ἄν εις οὕτως. Μόνος ὁ Θεός ἔστι φύσει 
modum reclissime quispiam expenderit ". Solu& ἀγαθὸς καὶ cogéc* ὡς οὖν ἀγαθὸς, προνοεῖ" ὁ γὰρ 
Deus natura bonus ei sapieus θεὲ : qua igilur bOo-— μὴ προνοῶν οὐκ ἀγαθός. Καὶ γὰρ καὶ οἱ ἄνθρωπκα, 
Dus, providet ( neque enim bonus (ueri, qui ROB χα τὰ ἄλογα, τῶν οἰκείων πτέχνων προνοοῦνται φυ- 
provideat. Nai et homines οἱ bruta. üliis suis Bà- (c σικῶς, καὶ ὁ ph προνοῶν ψέγεται - ὡς δὲ σοφὸς, 
ἔσταν adeciw prospiciumi ; ac  vüuuperiur, qui ἄριστα τῶν ὄντων ἐπιμελεῖγαι. 
nop prospiei. )qua vero aepieng, optime res pro- 

Cwral. 

Que penes nos suwi, libero arbitrie agribi de- Χρὴ ναίνυν τούτοις προσέχοντας πάντα θαυμά- 
beat. --- Quamebrem hac attente οϑηρίἀδεωπίοα, ζεῖιν, πάντα ἐπαινεῖν d, κάντα ἀνεξατάστως ἀκοδέ- 
Omnia nos admirari eperiet, omuia laudare, em- χεσθαι τὰ τῆς προνοίας ἔργα, χἂν φαίνηται τοῖς 
nia cia curiosam inquisitionem comprobare, πολλοῖς ἄδικα, διὰ τὸ ἄγνωστον εἶναι, καὶ ἀχατά- 
quamlibe plerisque iniqua videamiur ; eo quod ληπτον τοῦ θεοῦ τὴν πρόνοιαν, xal τοὺς λογιαμοὺς 
videlicet, Dei peovideplia nec cognesci, Bec com- ἡμῶν, καὶ wi; πράξεις, καὶ τὰ μέλλοντα αὑτῷ μόνῳ 
prehendi possit, quiu eogijalienes et actiones n&- γνωσιά. Πάντα δὲ λόγω, τὰ oüx ἐφ᾽ ἡμῖν" τὰ τὰρ 
sire, futura. quoque, ipsi soli ποία sint. Omnia ἐφ᾽ ἡμῖν (92), οὐ τῆς προνοίας ἐστὶν. ἀλλὰ τοῦ ἦμε- 
porro cum dico, de illis loquor qua in Roatzà τέρω αὐτεξουσίου. 
potestate non consistunt : nam. qua polesiatis mesta suni, nou Providentim, sed libero arbe 
debent ascribi. 

98 Nemes. c. 45. ** Nemes. c. 42. ** Psal cxxxiv.. 6. ** Rom. ix, 19. "' Nem. c. 44. 


VARULE LECTIONES. 
e Mss. pleraque, χρεῖττον. d In R.2, liec verba. desunt, πάντα ἐπαινεῖν ; οἱ apud Nemesium, esp. ἐδ. 


NOTAE. 


(95) Τὰ γὰρ ἐφ᾽ ἡμῖν. Nam que penes nos sunt, D S, Thomas, lib. ir Cont. Gent. cap. 90, ut et alva 
eic. Providentiam istelligit abselutsee futurorum, ex Damasceno, quo Deus dieitur actiones hemi 
quà seorsum a voluntate maestra. Deus decermit  nwm liberas precogmoscere, nun praefmige, renpen- 
quod justure esse judicaverit. Quecirea Nemesius,  deique lis signif&cari, es quar sunt ἐκ nobia, disins 
Noster bie imitsiur, Cum dicimus per Provi- — determinationi nox esse subjecia, quasi ab oa nete 
law omnia secte agi (inquit), δῆλον ὡς a) πε sitatem. accipientis. Observaro non pigebit Angel 
"ἧς χκαχίας τῶν ἀνθρῴκων, οὐδὲ περὶ τῶν ἐφ᾽ ἡμῖν — cum doctorem Nemesii verba, ac δὲ. 
t ἢ παρ᾽ ἡμῶν γινομένων τὸν λόγον mote us seni essent, leudasee, ct Jibrum £e howing 
περὶ τῶν τῆς προνοίας, τῶν οὐχ ἐφ᾽ ἡμῖν  semo passim sssignsre, nem. Nemeeio. 
ὄντων, perspicuum esi nos nen. de viria demi nam utebatur Richardi Burgunmdionis trasaeistiene, in 
lequi, nequa de operibus que in nostra pelesidle 588!, — (na hoc opus i Nyssemi noSBen 
et funt a nobia tad de Providentie effectis, quee non ü etiam Ρ " Pr us i editione Laune, Goele- 
sumi nostra potestatis. Hunc locum sibi objicit — njengi, aaa, 4537, quam Joannes Noviomagus es 


96^ 
&b κατὰ συγχώρησιν. Κατ᾽ εὐδοκίαν μὲν, ὅσα &vev- 
τιῤῥήτως εἰσὶν évafá * κατὰ συγχώρησιν δὲ,.... . 9 
σνυχωρεῖ γὰρ πολλάκις, χαὶ νὸν δέχαιον περιπεσεῖν 
συμφοραῖς, ἵνα τὴν ἐν αὐτῷ λανθάνουσαν ἀρετὴν 
δείξῃ νοῖς ἄλλοις, ὡς ἐπὶ τοῦ Ἰώδ. Ἄλλοτε συγχω- 
ρεῖ τῶν ἀτόπων τι πραχθῆναι, ἕνα διὰ τῆς πράξεως 
δοχούσης ἀτόπου, μέγα τ' χαὶ θαυμαστὸν χατορ- 
θωθῇ f, ὡς διὰ τοῦ σταυροῦ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀν- 
(ocv. Ἐατ᾽ ἄλλον τρόπον, συγχωρεῖ τὸν ὅσιον 
πάτχειν χαχῶς, ἵνα μὴ ἐκ τοῦ ὀρθοῦ συνειδότος 
ἐκπέσῃ. ἢ καὶ ἐκ τῆς δοθείσης αὐτῷ δυνάμεώς τε 
xai χάριτος εἰς ἀλαζονείαν ἐμπέσῃ, ὡς ἐπὶ Παύ- 
λου. 


vel eb potestatem gretiamque divinitus sibi concessam in superbiam prolabatur : 


eoutigit ". 


DE ΕἸΡΕῈ ORTHODOXA L1B. II. f 
τῆς δὲ προνοίας τὰ μὲν xav εὐδοχίαν ἐστὶ, ΤΑ 1977 Que  Providentie sunt, alia ex complacito, 


966 


alia ex permissione. — Enimvero quz Providentice 
subsunt, partim ex beneplacito Dei sunt, partim 
ex permissione. Beneplacito fiunt ea omnia, quse 
citra controversiam hona sunt : permissionis vero 
multe species sunt. Swpe etenim justam ἰνοιηΐ- 
mem in calamitates sinit incidere, ut latentem in 
eo virtutem aliis prodat **, uti Job accidit **. 
Nonnunquam aliquid iniqui fleri permittit, ut per 
eam aclionem, qua iniquitatis speciem habet, 
magnum aliquid et mirandum patretur : sic per 
erucem hominibus salutem procuravit. Quin alio 
«quoque modo virum pium gravibus incommodis 
af)ci patitur; ne a recta conscientia excidat, 
veluti in Paulo 


Ἐγκαταλείπεταί τις πρὸς χαιρὸν πρὸς διόρθωσιν Β €ur Deus alios, atque alies deserat. — Quin. ad 


ἄλλου, fva τὸ κατ᾽ αὐτὸν σχοποῦντες οἱ ἄλλοι παι- 
δεύωνται, ὡς ἐπὶ τοῦ Λαζάρου xal τοῦ πλονσίο.», Φυ- 
σικῶς γὰρ ὀρῶντές τινας πάσχοντας, συστελλόμεθα. 

Ἐγκαταλιμπάνετα( 8 τις καὶ εἰς ἄλλου δόξαν, οὐ δι' 
οἰκείας ἢ γονόων ἁμαρτίας, ὡς ὁ ἐκ γενετῆς τυφλὸς, 
εἰς δόξαν τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου b. Πάλιν συγχω- 
ρεῖταί τις καθεῖν εἰς ἄλλου ζῆλον, ἵνα cflc δόξης τοῦ 
παθάντος μεγαλυνθείσης, ἄοχνον τὸ πάθος τοῖς ἄλλοις 
γένηται, ἐλπίδι τῆς μελλούσης δάξης, xal ἐπιθυμίᾳ 
τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, ὡς ἐπὶ τῶν μαρτύρων. 
Παραχωρεΐξταΐ τις, καὶ εἰς αἰσχρὰν ἐμπεαεῖν πρᾶδεν 
ἑνίοτε, εἰς διόρθωσιν ἑτέρον χείρονος πάθους" οἷον, 
ἔστι τις ἐπαιρόμενος ἐπὶ ταῖς ἀρεταῖς, xax τοῖς κατ 
ορθώμαειν αὑτοῦ, παραχωρεῖ τοῦτον ὁ Θεὸς εἰς πορ- 


alios erudiendos aliquantum quispiam deseritur, 
wt alii, calamitosum ipsius statum intuentes, do- 
eumentum inde capiant *: quemadmodum in La- 
aaro et divite *. Sic enim natura eenmparati sumus, 
ut, eum aliquos afflictos cernimus, animum ipsi 
contrahamus. Ad alterius etiato gloriam, et non 
ob sua vel parentum delicta aliquis deseritur τ ut 
ille csecus a nalivitate *, ad gloriam Filii hominis. 
Sinitur insuper quispiam ad semulationis studium 
im aliorum animis excitandum, grave aliquid per- 
pé; quo nimirum aucta ejus, qui perpessus esl, 
gloria, alecriter alii adversa perferant, futura 
glorie spe, et futurorum bonorum desiderio ad- 
ducii, ut in martyribus evenit. Sinitur deniqve 


νείαν ἐμπεσεῖν i, ὅπως διὰ τοῦ πτώματος εἰς συν- C aliquis in. obscenum facinus interdum proruere, 


αἰσθησιν τῆς οἰχείας ἀσθενείας ἐλθὼν, ταπεινωθῇ, 
καὶ προσελθὼν ἐξομολογήσηται τῷ Κυρίῳ. 


ut hac ratiome gravius aliquod vitium depellatur. 
Exempli gratia : Sit aliquis, cui virtutes suz et 


recte faeta. animos attoliant : sinit hunc Deus in fornicationem incidere, ut per hujusmodi lapsum 
imbecillitatem suam agnoseens, deprimatur, accedensque con(teatur Domino. 


** Nemes. €. 44. ** Job 1, 12. 
* Nemos. c. 97. 


! ]] Cor. xii, 7. 


δ Nemes. ibid. ^?Luc. xvr, 19.  *Joan. vii, 3. 


VARLE LECTIONES. 


Deest aliqnid : in editlone Veron. οἱ ἴα ba od. n. 2927 vacuum spati 
legitur xac bovnaty δὲ οὕτως. Iu R. χατὰ συγχώ 
τῷ δ dta γίνεται. R^ 

ὅσα εἰσὶ πονηρά. Qua omnia a librariis videntur excogitata. 
ex Nemesio, cap. 44 : Τῆς δὲ συγχωρήσεως πολλὰ εἴδη" 


συγχώρησιν ναντία, ὅσα πρὸς δοχιμὴν 
χιμὴν γίνεται, Ἀ. 4939 χατὰ συγχώρησιν δὲ, 
Melins restitui po 


apparet. In IV Reg. et in N. 
σιν δέ ἐστι, Sed nullo sensu. R. 5562 χατὰ 
et 2109 χατὰ συγχώρησιν δὲ, ὅσα πρὸς δο- 


Permissionis autem 


lures modi suni. — ! Cod. S. Hil. et apud Nemesium χατορθώσῃ. δ Mss. fermeomnia, et apud Nemesium 


ἶγχαταλείπεται. h Qusdam τοῦ Θεου. 


! Cod. S. Hil. et alii πεσεῖν. 


NOTE. 
iuterpretatiege Joannis Cononis Norimbergensis, D et styli, tum phitosophicz eruditionis consonantia. 


ordinis m, curavit. Consimili modo 
secundum bujus !fbri caput περὶ ψυχῆς, de anima, 
aitribulu Nysgego, t. I Operum hujus doctoris. 
In editione $, fol. 1114, hec verba reperi, 


verbum ad librum, Περὶ τῆς τοῦ ἀνθρώπου γενέ- 
σεως, id est, De productione hominis, hanc expo- 
siionem reservemus. Unde suspicari quispiam pos- 
sit, 3b eadem auciore, Gregorio utique Nysseno, 
ut librum De hominis natura, qui in editione item 
Coloniensi ex translatione Dionysii exigui, De crea- 
tione kominis nuncupatur, sic et alium illum, Περὶ 
XxatGcxsunc, aut γεγέσεως ἀνθρώπου, De opificio 
86 siruciura hominis, qui inter ejusdem Nysseni 
«gera habetur, conscriptam esse. Eximia siquidem 


iA uraque lucubratione visitur, cum sententiarum 


At in editione Greco-Latina Nemesii, et in codi- 
cibus mss. haec voces non occurrunt, περὶ τῆς τοῦ 
ἀνθρώπου γενέσεως, de hominis productione, sed 
locus integer sic enuntiatur cap. 42 : ᾽Δλλ᾽ εἰς «bv 
τῆς δημιουργίας λόγον ἀναδαλώμεθα τὴν τούτων 
ἔχθεσιν Sed harum rerum eapositionem in disser- 
tationem de creatione rejiciamus. Quanquam Gre- 
orius librum, qui Περὶ κατασκευῆς ἀγθρώπου, 
b. structura hominis inscribitur, edidit, ut instar 
appendicis et complemenü esset ad eos quos san- 
ctus Basilius ipsius frater De operibus sex dierum 
creationis vulgaverat ; quemadmodum ipse testatur 
in epistola nuncupatoria ad Petrum fratrem alte- 
rum. Hunc porro nodum sagacioribus criticis sol- 
vendum relinquo. 


961 


S.. JOANNIS DAMASCENI 


96i 


Boni malique electio in nobis sita : ad eféciio- αὶ Χρὴ δὲ γινώσκειν (94), ὅτι ἡ μὲν αἵρεσις τῶν rga- 


wem necessaria Providentia. — lud autem nosse 
oportet *, rerum agendarum electionem quidem in 
nobis sitam esse, probarum vero actionum finem 
Dei auszilio ascribendum, secundum prazscientiam 
suam opem juste ferentis illis, qui recta conscien- 
tia bonum amplectuntur : malarum contra Dei 
derelictioni, malum hominem secundum prsescien- 
tiam suam juste deserentis *. 

Deseriie ex cerio consilio, exque omnimoda re- 
probatione. — Desertionis porro duz species sunt. 
Fest enim desertio ex certa dispensatione, quse ad 
eruditionem nostram vergit. Est rursus alia ex 
omnimoda reprobatione profciscens. Quas certa 
dispensatione fit, ea est qua ad ejus qui patitur 
emendationem, salutemque, οἱ gloriam, aut etiam 
1d alios aemulationis studio excitandos, aut deni- 
que ad gloriam Dei confert. Omnimoda autem dc- 
sertio accidit, cum, nullo remedii genere przeter- 
misso 1068 ἃ Dco, stupidus tamen et incuratus 
propria animi destinatione remanet hono, vel, ut 
melins loquar, 
Deus, οἱ ab ejusmodi nos desertione custodiat. 

Sciendum autem est, complures esse divine 
providentie modos, qui nec verbis explicari, nee 
mente comprehendi possunt. 

Ne illud quidem ignorandum, omnes rerum 
acerbarum impetus, ad salutem eorum qui cum 
gratiarum actione ipsos excipiunt invehi, ingen- 
temque ipsis utilitatem afferre, 

Voluntas Dei antecedens, εἰ voluntas consequens. 


* De his vide p. 109 in adnot. 


χτόων i ἐφ᾽ ἡμῖν ἐστι τὸ δὲ τέλος, τῶν μὲν ἀγαθῶν, 
τῆς τοῦ Θεοῦ συνεργίας, διχαίως σννεργοῦντος toi; 
προαιρουμένοις τὸ ἀγαθὸν ὀρθῷ συνειδότι, κατὰ τὴν 
πρόγνωσιν αὑτοῦ - τῶν δὲ πονηρῶν, τῆς Evxatali- 
ψεως, τοῦ Θεοῦ πάλιν χατὰ τὴν πρόγνωσιν αὑτοῦ δι» 
χαίως ἐγχαταλιμπάνοντος. 


Τῆς δὲ ἐγχαταλείψεώς εἰσιν εἴδη δύο “ ἔστι γὲρ 
ἑγχατάλειψις οἰχονομιχὴ, xal παιδευτιχὴ. xai ἔστιν 
ἐγχατάλειψις τελεία ἀπογνωστιχή. Οἰχονομιχὴ μὲν, 
xai παιδευτιχὴ, fj πρὸς διόρθωσιν, xal σωτηρίαν, 
xaX δόξαν τοῦ πάσχοντος γινομένη, ἣ xat πρὸς ἄλλων 
ζῆλον, καὶ μέμησιν, ἣ xal πρὸς δόξαν Θεοῦ. Ἢ δὲ 


B τελεία ἐγχατάλειψις, ὅτε τοῦ Θεοῦ πάντα τὰ πρὸ; 


σωτηρίαν πεποιηχότος, ἀνεπαίσθητος xal ἀνιάτρευ- 

τος, μᾶλλον ὃὲ ἀνίατος, ἐξ οἰχείας προθέσεως δια- 

μείνῃ ὁ ἄνθρωπος" τότε παραδίδοται εἰς τελεία" 
ἀπώλειαν, ὡς ὁ Ἰούδας. Φείσοιτο tyi ὃ Gabe, χαὶ 
ἐξέλοιτο τῆς τοιαύτης ἐγχαταλείψεως. 


insanabilis: tuncque extremo exitio traditur, veluti Judas *. Prepitiee sit nobis 


X ph δὲ εἰδέναι, ὡς πολλοί εἰσιν ol τρόποι τῆς ow 
Θεοῦ προνοίας, καὶ μήτε λόγῳ ἑρμηνευθῆναι, μήτε 
wp καταληφθῆναι δυνάμενοι. 

Δεῖ γινώσχειν, ὡς πᾶσαι al σκυθρωπαὶ ἐπιφοριὶ 
«οἷς μετ᾽ εὐχαριστίας δεχομένοις, πρὸς σωτηρίαν 
ἐπάγονται, xal πάντως ὠφελείας γίνονται a5 
ξενοι. 

Χρὴ δὲ εἰδέναι (95), ὡς ὁ Θεὸς προηγουμένως K- 


* Matth. x1vi. 97. 


VARIJE LECTIONES. 
| Edita et quidam codd. τῶν πραχτῶν. Nemesius mpaxzéov. Velus interpr. operationum. 


NOTAE. 


(94) Χρὴ δὲ γινώσχειν. Id autem nosse oportet, 
ete. Ad Christian: doctrin: normam traducit hoc 
Platonicorum effatum, cujus meminit Nemesius 
(seu forsan Nyssenus ), cap. 27 : Optionem rerum 
agendarum in nobis esse, sed eorum qua elegimus, 
eventum a fato pendere. Quod ita corrigit Nemesius, 
et ex eo Damascenus, ut pro fato Providentiam po- 
nant. Christianis Tullius prziverat lib. Acad. quast., 
ubi sic Peripateticorum veterisque academiz sen- 


tentiam de Providentia Dei explicat : Nihil valen- D 


lius esse a quo intereat, quam vim animum esse di- 
cunt mundi, eumdemque esse mentem sapientiamque 
perfectam, quam Deum appellant ; omniumque rerum 
qud sunt ei subjecto, quasi prudentiam quamdam 
procurantem celestia mazime, deinde in terris ea 
qua pertinent ad homines, quam interdum necessi- 
(atem appellant ; quia nihil aliter possit, atque ab ea 
constitutum sit, interdum quasi fatalem et immutabi- 
lem ordinis sémpiterni. Nonnunquam quidem eamdem 
fortunam, quod efficiat mulia iniprovisa hec, nec 
opinata nobis propter obscuritatem ignorationemque 
causarum. 

) δὲ εἰδέναι. Obsersanilum euam est, etc. 
Voluntatis antecedentis a consequente discrimen 
idem ante Chrysostomus assignaverat. duobus in 
locis, quorum prior habetur hom. 1 in Epist. ad 
Ephes. ubi hzec verha secundum propositum, volun- 
talis suc, ita edisserit: Übiaue beneplacitum est, 


-— » 


ἀγαθῶν προήγουμένῃ δόσις, καὶ $ τῶν xatà φύσν 
σις ἴδιον ἔργον τῆς χαϑαρᾶς προ 
ποθέσεως τῆς τῶν προδεδιωμένων 
ἀξίας, seu consequente, admissorum scelerum pe- 
nas infligere, et bonos ad beatam vitam transferre. 
Damasceni sensum approbat sanctus Thomas! 
part. quzst. 19, art. 6, ac neuter innocentis dua- 
taxat statum ad voluntatem antecedentem spectare 
innuit vel cogitavit, uti nec alii Graeci. Jam vero 
plerique Patrum, ac presertim Orientales uno 
consensu docent Deum, quippe qui summe bonus 
est el φιλόψυχος, amans animas, propenso aBectu 


. velle, ut omnes prorsus homines salvi sint, Vide 


i 
E 
: 
H 


, προηγούμενον θέλη- 
* τὸ δὲ δεύτερον ἐπό- 


LIB. II. mmo 

; iidem nosse oportet, Deum primaria εἰ 

dente voluntate velle omnes salvos esse, ct 

sui compotes feri *. Non enim nos ut pu- 

condidit; sed quia bonus est, ad boc ut 

nounaiis suz parlicipes essemus, Peccantes porro 
puniri vult, quia justus est. 

Permissio duplez. — ltaque prima illa voluntas, 

antecedens dicitur et beneplacitum, cujus ipse 


971 


$. JOANNIS DAMASCENI 


912 


lllud scire interest !*, Deum omnia quidem prze- A θεὸς, οὐ πάντα δὲ προορίζει. Προγινώσχει γὰρ τὰ 


scire, sed non omnia prxflnire. Prescil enim ea 
que in nostra potestale sunt: at non item ea 
prefinit. Nec etiam malitiam petrari vuli; nec 
rursus virtuti vim affert. Quocirea divina jussio 
cum przscientia conjencta prefinitionem efficit''. 
: 199 Deus porro ea qus nostri arbitrii non sunt, 
pro sua praescientia prefinit. Etenim juxta ipsam, 
omnia jam pro eo atque benitatem et justitiam 
:$uam decet, ante definivit. 

Virtus a Deo nature indita, id est consentanea, εἰ 
s illa ejus. sit capax. — lllud quoque sciendum, 
virtutem nature nmosire divinitus inditam esse; 
Deumque ipsum omnis boni fontem οἱ auctorem 


** Chrys. hom. i3in Epist. ad Ephes. 


ἐφ᾽ ἡμῖν, οὐ προορίζει δὲ αὐτά. Οὐ γὰρ θέλει τὴν 
χαχίαν γίνεσθαι, οὐδὲ βιάζεται τὴν ἀρετήν. Ὥστε 
τῆς θείας προγνωστιχῇς χελεύσεως ἔργον ἐστὶν ὁ 
προορισμός. Προορίζει δὲ τὰ οὐχ ἐφ᾽ ἡμῖν χατὰ τὴν 
πρόγνωσιν αὐτοῦ. Ἤδη γὰρ χατὰ τὴν πρόγνωσιν 
αὐτοῦ προέχρινε πάντα ὁ θεὸς χατὰ τὴν ἀγαθότητα 
καὶ τὴν διχαιοσύνην αὐτοῦ. 


Χρὴ δὲ γινώσχειν (97), ὅτι dj μὲν ἀρετὴ, Ex τοῦ 
Θεοῦ ἐδόθη ἐν τῇ φύσει, καὶ αὐτός ἐστι παντὸς ἀγα- 
θοῦ ἀρχὴ καὶ αἰτία, xai ἐχτὸς τῆς αὐτοῦ συνερ- 
γἱας (98), καὶ βοηθείας, ἀδύνατον ἀγαθὸν θελῇσαι ἣ 


!! Act, S. Max, 


NOT £. 
elsi ejus de peccato originali doctrinam Atticus, B rium erat, seu vitium, corruit, inquit Damascenus: 


Nestoriusque patriarchx CP. et synodus Ephesina 
'wroscripserant. Theodoretus et Damascenus Pela- 
gianos, dum hzreticos recensent, nequidein indi- 
cant. Timotheus CP. Manichzorum impietates eis 
affingit. Solus Photius ir Bibliotheca, cod. 55 et 
«δέ, de Pelagiana h:iresi explicatius scribit : quin 
εἰ Massilieuses dure perstringit, qued Augxstini 
doctrinam, seu libero arbitrio infensam lacerarint : 
Καχῶς δὲ λέγειν Αὐγουστῖνον, xaX διασύρειν, ὡς 
ἀναίρεσιν τοῦ αὐτεξουσίου εἰσηγησάμενον. Meminit 
literarum Celestini et Leonis Magni, qui apud 


ἀπειργάσατο. Sed nec ἃ Pelagianis secernit eos 


itationum, per 
vot, τίνες δὲ xo 


esset. 

(97) Χρὴ γινώσαχειν. Hllud porro sciendum. Lo- 
quitur de illo statu que homo ante peccatum, 
propter inditas sibi virtutes, divinum exemplar 
referebat. Isibzec erant. bonorum semina, quibus co- 
lendis prse[ecius erat, juxta Theologum. Verum ix 
τοῦ χατὰ φύσιν, 6x sialu nature consentaneo defle- 
etens, εἰς τὸ παρὰ φύσιν, in id quod natwsa comra- 


nimirum, ut rvat Clemens Alex. Yi. v1 Strom. 
eonira Gnosticos : Natura quidem capaces virtutis 
suntus ; Οὐ μὴν ὥστε ἔχειν αὐτὴν Ex γενεττς, ἀλλὰ 
πρὸς τὸ χτήσασθαι ἐπιτήδειοι, non ut eam α nativi- 
late habeamus, sed ejus comparande simus idonei. 
Nam quia virtulis studium rationi conforme est, συγ» 
γενές τι ἔχομεν πρὸς αὐτὴν, quamdam cum ea co- 
gnutionem habemus. Hoc autem. habilitas propensio 
est ad virtutem ; ἀρετὴ δὲ οὔ, non. ipsa virtus. Czetc- 
rum hic auctor audiendus non est, ubi negat Adame 
inditas a Deo virtutes ipsas, fuisse. Hieronytnus, in 
cap. 1 Epist. ad Galat. Grecim tractatores, ut. lo- 
quitur, secutus, hominem ait sine Christo non na- 
sci, nec non habere semina in se sapientie et justi- 
tic, reliquarumque viriutum. Qua tamen doctrina 
Pelagius posthac abusus est, ut gratie Dei neces- 
sitatem excluderet. Melius Nazianzenus, in Carmine 
de virtut. hum,, docet homipi concessum a Deo ut 
ad bonum esset idoneus, tum virtutem adjici ; 


Κεῖνος δεχτὸν ἔθηχε χαλοῦ, xaX χάρτος ὁπάζει. 


(98) Καὶ àxróc τῆς αὐτοῦ σνγνεργίας. Et. citra 
ejus opem. Dixit Deum esse causam omnis boni : 
subjohgit noa solum ad agendum, sed etiam ad 
volendum ejus nos auxilio egere , adeoque ante- 
rioris gratie necessitatem agnoscit. Quia vero 
Graeci Patres ita vulgo loquuntur, ac si penes nos 
essent. primórdia fidei et boni operis, tum quando 
volumus, Deus addat gratiam ; difficultatem hane 
Combefisius noster amolitur observat. 10 in ser- 
monein Clementis Alex. cui titulus, Quis dives sal- 
vandus sit ἢ Dixerat Clemens : Homo swa virtute 
operam ponens, st compressis affectibus tranquilli 
animi fal, nihil inde praestat. Sin ejus Meri. 
vehementius | inardesca!, diligentiamque omnem  ad- 
hibeat ; τῇ προσθήχῃ τῆς παρὰ Θεοῦ δυνάμεως, ad- 
jancta illi divina viriute votorum evadit. comper. 
Deus namque voleutibus animis aspirat. Sin wre s 


D capa promptitudine desciscat, xaX τὸ δοθὲν πνεῦγα 


σννεστάλη, eliam datus spiritus contrahitur. Inviti 
namque virtutem largiri, ejus. faerit, qui vim infer- 
ret. Hxc cum in Pelagianismi suspicionem quidam 
traxeriat , Combef(isius : Mihi poiius alta gratie 
eommendatio, inquit, nostri Tue ad eam conatus es- 
plicatio ; μὲ primum sit. velle, ipstm nobis. inutile, 
&c ne telie quidem, nisi gratia excitante, quas est τὸ 
δοθὲν πνεῦμα, concessus. apiritus , ipsum velle pre- 
stans, εἰ qui contrahitur non volentibus, ut v. x" 
τῆς παρὰ Θεοῦ δυνάμεως, novo auxilio sirtmtis com- 
potes fiant. Similia Ambrosio, Chrysoetomo, aliis- 

Patribus eodem  collineant, quibus non gratiam 
eliminant ; sed (quod Paulus) adhortantur ne in va- 


' cuum eam recipamus. Valdeque injustus eot, qui sit 


LIB. II. 9n 

αἱ citra ipsiusopem et auxilium bonum velle. 

:tere possimus ; eseterum nobis liberum esse 

"tute perstare, Deunsque ad eam vocanteui 

Τενέσθαι, καὶ ἀκολουθῆσαι τῷ διαδόλερ, πρὸς ταύτην — sequi, vel a virtuje abscedere, hoc est, in vitio μα:- 
χαλοῦντι ἀδιάστως. Ἡ γὰρ καχία οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν, — rere, ac diabolum, qui nulla vi injecta ad illud nos 
εἰ μὴ ἀναχώρησις voy ἀγαθοῦ * ὥσπερ καὶ τὸ 5. σκός — vocal, ducem sequi. Neque eaim vitiam aliud quid- 


" Cf, infra. lib. ni, e. 14. 
YARIÉ LECTIONES. 


91ὺ 


S. JOANNIS DAMASCENI 


96 


quam est, nisi recessus a bono, veluti tenebra, Α τὸς toU φωτός ἐστιν ἀναχώρησις. Μένοντες οὖν ἐν τῷ 


reocssus a luce. Àc proinde in statu naturae consen- 
taneo manentes, in virtute sumus : ab eo autem 
statu, hoc est a virtute deflectentes, in. id quod na- 
ture repugnat vitiamque labimur. 


400 Poenitentia est ab eo quod naturz adver- 
satur, ad id quod ipsi conveniens est, atque a 
diabulo ad Deum, per pizx vitae studium, laboresque 
regressio. 


llomo masculus conditus. — Hunc itaque homi- 
nem summus ille Opifex masculum condidit, divi- 
nam ei graliam suam impertiens, seque per eam 
ipsi communicans : quo factum est, ut in morem 
prophete, animantibus, veluti mancipiis sibi datis, 


χατὰ φύσιν͵ ἐν τῇ ἀρετῇ ἐσμεν * ἐχχλίνοντες δὲ τοῦ 
κατὰ φύσιν, ἤγουν Ex τῆς ἀρετῆς, εἰς τὸ παρὰ φύσιν 
ἐρχόμεθα, xax ἐν τῇ χαχίᾳ γινόμεθα. 


Μετάνοιά ἐστιν ἐχ τοῦ παρὰ φύσιν εἰς τὸ χατὰ φύ- 
σιν, xat Ex τοῦ διαδόλου πρὸς τὸν Θεὸν ἐπάνοδος, δι' 
ἀσχήσεως χαὶ πόνων. 


Τοῦτον τοίνυν τὸν ἄνθρωπον ὁ Δημιουργὸς ἄῤῥενα 
κατεσχεύασε, μεταδοὺς αὐτῷ τῆς ἑαυτοῦ θείας χά- 
ριτος, καὶ ἐν χοινωνίᾳ ἑαυτοῦ διὰ ταύτης αὐτὸν 
ποιησάμενος " ὅθεν χαὶ τὴν τῶν ζώων ὀνομασίαν 
προφητιχῶς, ὡς δούλων αὐτῷ δοθέντων, δεσποτιχῶς 


herili quadam auctoritate nomina imposuerit. Nam p ἐποιήσατο. Κατ᾽ εἰχόνα γὰρ Θεοῦ λογιχός τε, xal 


cum ad imaginem Dei conditus esset, ut ratione, 
intelligentia, et arbitrii libertate polleret, merito 
proinde ipsi rerum omnium terrenarum principatus 
a communi omnium Opifice et Domino concreditus 
est. 


Creata [emina ad humani generis morte. damnati 
futuram propagationem. — Quoniam autem Deus 
prescientia sua noverat, fore, ut ille impositam 
sibi legem violaret, atque in corruptionem laberetur, 
idcirco feminam ipsi similem, adjutricemque ex 
ipso procreavit: adjutricem, inquam, ut genus 
humanum per generationem 901 ex successione 
conservaretur. Etenim prima formatio factura di- 


νοερὸς, xal αὐτεξούσιος γενόμενός, εἰχότως τὴν τῶν 
ἐπιγείων ἀρχὴν ἐνεχειρίζετο ὑπὸ τοῦ χοιγοῦ ἀπάν- 
των Δημιουργοῦ τε χαὶ Δεσπότου. 


Εἰδὼς δὲ ὁ προγνώστης (99) θεὸς, ὡς ἂν παρα- 
δάσει γενήσεται, καὶ τῇ φθορᾷ ὑποκείσεται, ἐποίησεν 
ἐξ αὐτοῦ θῆλν, βοηθὸν αὐτῷ κατ᾽ αὐτόν * βοηθὸν δὲ, 
πρὸς τὴν διὰ γεννήσεως μετὰ τὴν παράδασιν τοῦ 
γένους ἐκ διαδοχῆς σύστασιν. Ἡ γὰρ πρώτη πλά- 
σις, γένεσις λέγεται, καὶ οὐ γέννησις. Γένεσις μὲν 
γάρ ἔστιν, fj Ex Θεοῦ πρώτη πλάσις * γέννησις δὲ, ἡ 
ἐχ χαταδίχης τοῦ θανάτον, διὰ τὴν mapáóbact ἐξ 


citur, non generatio. Factura enim est prima ea, C ἀλλήλων διαδοχή. 
qua Deo auctore exstitit, hominis formatio. Generatio autem, successio est, qua ob mortis sententiam 


alii ex aliis propagamur. 
Hune porro Deus 5 in paradiso tam spiritali, 


48 Nyss. De opif. cap. 20. 


Τοῦτον ἔθετο ἐν τῷ παραδείσῳ, τῷ τε νοητῷ xctl 


ΝΟΤΑ͂. 


ignorans fecerat. Unde Petavius, lib. 1x, cap. ὅ, 
postquam Vasquesium et alios, qui homines ad 
imam gratiam ob assensum fnturum eligi ex 
Chrysostomo intulerant, ideo confutavit, quia san- 
etus doctor in cap. ix ad Rom. adnotet, vasa ele- 
ctionis constitui, eo quod Deus tam illud provideat 
quod ipsorum voluntate confertur , quam suam 
gratiam qua illos adjuvat, ut perpusillum ipsorum* 
voluntati et consensioni, totum gratiz ascribatur , 


ctíone viri cum uxore propagaretur. Ita censent 
inter alios Athanasius in psal. L ; Chrysostomus 
hom. 18 in Gen.; Nyss. De opif. hom. Quia vero 
Deus hominem nonnisi muliere suadente defectu- 
rum prascivit, inquirat lector, quinam isthaec co- 
h:ereant. Plane doctores antiqui, cum ἃ novis do- 
cirinis caverent, majorumque placita venerabundi 
colligerent, ἀσύστατα, et secum pugnantia quando- 
que scripserunt. Ut vero de conjunctione viri et. 


subjungit : Sed nec ad eam, quam vocant conditiona- p) uxoris ita sentirent, in primis adducti sunt, quod 


tam, scientiam licet confugere, tanquam haud. ab- 
solute futurum affectum hunc animi meritaque pra- 
viderit Deus, sed ita demum , si necessariam ad id 
opem confetre decreverit. Etenim Chrysostomus πρό- 
γνωσιν, prascientiam ejusmodi, ex qua oritur electio, 
absolutam esse significat, ac rei haud aliter quam 
prasentis exsistentisque notitiam, eic. Tandem con- 
cludit: Igitur absoluta est ista cognitio, cui res ab- 
solute [utura, εἰ veluti jam. prasens objicitur. Hac 
confirmat Damascenus infra lib. 1v, c. 22, et Dial. 
. cont. Manich. Canones Africanorum contra Pela- 
gianos amplectuntur Orientales , ut videre est 
can. 2 synodi Trullanz , nec non apud Balsamo- 
nem, Zonaram, Blastarem, et alios. 

(99) Κἰδὼς δὲ ὁ προγγώστης. Quoniam autem 
Deus, etc. Commune hoc est Graecorum assertum, 
Deum idcirco mulierem condidisse, quia genus 
humanum, inflicta propter Adami peccatum morte, 
quamprimum deletum iri praviderat, nisi conjun- 


:non 


citra libidinem, cujus Adam immunis esat, eam 
sse fleri putarent : quinimo ratum haberent 
nonnisi peccato eam exarsisse. Unde inter Massa- 
lianorum errores hic recitatur, quod Adamum in 
paradiso nullo libidinis estu congressum diceres. 
Ceterum Nyssenus et Noster concedunt. modes 
alios Deo non defuisse humana speciei multipli 
canda, si innocentiz status mansisset ; velut nempe 
angelorum multitudinem produxit. 14 futurum 
fuisse Athanasius Minor censet, quaest. 50 ad An- 
tiochum : subjungit tamen quosdam zstimare, quod 
cum Deus marem feminamque condiderit , hinc li- 
queat eum voluisse διὰ σπερματοποιῖας, humanum 
geuus constitui , neque id fieri διὰ παραχοῖς, per 
peccaium , seu cum libidine, sed cum honore. Hoc 
approbat sanctus Thomas 1 part. quaest. 98, art. 2; 
imo Marius Mercator in subnotationibus ad Ju- 
liani capitula, et Augustinus, lib. De nupt. et con- 
cup. cap. 15, et alibi. 


?' Psal, ἄχτι, 5. "| Tim. mi, 8. !* Eccle, xxxv, 11. 


VARLE LECTIONES. 


^ Edit. Veron. ὃς ἐπὶ γῆς. 9 Νοβίογ σεμνυνόμενος, PR. ἀδοχίμαστον, " Parenthesis ista. abest in 
omnibus ferme codicibus, et in translationibus Burgundii et Fabri. 





979 


S. JOANNIS DAMASCENI 


980 


ita desiderium a Deo ad materiam, et iram sb eo A pe«tv πρὸς τὸ ὁμόφυλον. Φθόνῳ τοένυν διαδόλου (1) 


qui salutis nostra: hostis est, ad congeneres suos 
transferret. Victus itaque homo est invidentia dia- 
boli, qui, quo livore atque erga bonum odio percitus 
erat, nos supernis bonis frui nom ferebat ; eum 
ipse ad ima propter superbiam eorruisset. Quapro- 
pter injecta spe divinitatis, miserum Adamum men- 
dax illexit, subvectumque sd arrogantie cacumen, 
in eamdem ruine vorsaginem deturhbavit. 


ἡττήθη ὁ ἄνθρωπος * οὐ γὰρ ἔφερεν ὁ φθονερὸς xai 
μισόχαλος δαίμων, αὐτὸς διὰ τὴν ἔπαρσιν χάτω γε- 
νόμενος, ἡμᾶς τῶν ἄνω τυχεῖν, ὅθεν χαὶ θεότητος 
ἐλπίδι ὀψεύστης δελεάζει τὸν ἄθλιον, χαὶ πρὸς τὸ 
ἴδιον τῆς ἑπάρσεως ὕψος ἀναγαγὼν, πρὸς τὸ ὅμοιον 
καταφέρει τῆς πτώσεως βάραθρον. 


NOTE. 
(4) 49 τοίγυν διαδόϊλου. Victus — itaque — occupavit, etc. Genuinam hanc Orientalium fidem 
komo, etc. Bonorum quibus bomo insons affiuebat, — confiteri Pelagius jussus est, in synodo Diospoli- 


jacturam. refert ex trita traditione, przsertimque 
ex Nazianzeno ; cujus tamen nonnullss voces omi- 
sit, quibus de originali cato doctrina enuntis- 
tur. Postquam (inquit Theologug orat. 38 et 42) 
ineidía diaboli et mulieris impressione, quam velut 
ádoneam magis ad persuadendum adhibuit, Φεῦ τῆς 
ἐμῆς ἀσθενείας ἐμὴ γὰρ f) τοῦ προπάτορος * Heu 
weanm infirmilatem ! mea quippe, qug primi parentis. 
Oratione 5 ait : Πάντες τοῦ αὐτοῦ ξύλου τῆς καχίας 
τεγεύμεθα. Omnes eamdem nequitie arborem gusta- 
vimtta. Et orat. 18 : Nequaquam me affecerint, ὅσα 
τῆς: πρώτης γεύσεως ἡμῶν, ἐξ ἧς ἀπολώλαμεν, 
ἔχγονα, quacunque ex prima illa gustatione nostra, 
per quam intertimus, originem trahunt, Quocirca 
Apollinarium sic perstringit, acsi Christus, humana 
menie omissa, me totum non servaveril, ὅλον πταί- 
cavta, xal χαταχριθέντα ix τῆς toU πρωτοπλάστου 
Tapaxofjico, qui tolus corrui damnatusque sum ob 
primi inobsequentiam. De peccati Adami in ejus 
posteros iransistione, inque eos etiam quorum 
parentes per baptismum regeuerati sunt, legendus 
n primis est Cyrillus Alexandrinus, lib. 1 Cont. 
Antropomorph. c.8. Plura Grecorum loca non con- 
gero. eodem collineantia. Addam solum Anasta- 
Sii 1l Antiocheai testimonium lib. vi in Hexeem., 
ubi et Olympiodorum citat Alexandrine Ecclesix 
interpretem et. diaconum : ᾿Ανανεύει δὲ πολλάχις 
φᾳροῤῥηθεὶς φιλόσοφος, inquit, ὁ τὴν ᾿Αλεξανδρέων 
τοῖς λόγοις χαταφωτίσας, ὡς ταύτης διάχονος, πρὸς 
φὸ φάναι ἐν παντελεῖ ἀθανασίᾳ τε χαὶ ἀφθαρσίᾳ γε- 
γονέναι τὸν ἄνθρωπον, τὴν τε εὐλογίαν, xal τὸ ἄρσεν 
χαὶ θῆλυ, χαὶ σύγχτηνον τῶν θηρίων, καὶ αὐτοῦ 
βρῶσιν εἰς ἀπόδειξιν φθορᾶς π ópsvoc. Καὶ 
Tae τὸ λοῦτρον, φησὶ, τῶνὲν Χριστῷ βαπτιζομένων, 

πόῤῥυψιν o τε xal παντελῇ ἔχει τῆς Tponato- 
ριχῆς τοῦ ᾿Αδὰμ εἰς ἡμᾶς χαταλαδούσης ἀποφάσεως 
xai ἁμαρτίας * Sape. inficiatuwr predictus phileso- 
phus, qui Alexandrinorum Ecclesiam, tanquam ejus 
diaconus, doctrinis suis illusiravit, cum omnigena 
incorruptione et immortalitate hominem  couditum 
esse, adductis in argumentum. corruptionis, bene- 
dictione, nec non mare et [emina, communique ipei 
wt bestiis esca. Enimvero lavacrum, inquit, eorum 
qui in Christo sunt baptizati, abstersionem veram et 
perfectam habet. culpe primigenie Adami, qua nos 


tana, puta Adamum, nisi peccasset, mon fuisse mo- 
rilurum : peccatum. ejus non. ipsum solum lesisse, 
sed etiam omne genus. hümanum : infantes. recen; 
natos in illo statu non esse, in quo Ádem anie 
catum [uit : ad ipsos etiam pertinere quod ait Ápo- 
&tolus, « per unum hominem mors, ef per vuum homi- 
mem Fresurreciio morivorum ; » et «sicut Y» Adam 
omnes moriuntur, iia et in Christo omnes vivifica- 
buntur :» infantes non bapti nec vilam aternam, 
nec regnum colorum habere posse. Quíbus concor- 
dant Milevitana decreta, imo et Chrysostomus, 
hom. 10 in Epist. ad Rom., hom. 5 in Epist. ad 
Ephes. et hom. 76 in Joan. nec non in cap. n ad 
alat. Sicubi vero non accurate adeo de lioc prz- 
cipuo nostrze fldei capite locutus visus est, cavebat, 
non solum a Manichwis, quos nominat hom.59 
in Epist. | ad. Cor., verum, ut conjicio, a Massalia- 
nis, quos Flavianus Antioch. hoc zvo deprehendit 
ejusmodi errores spargere, quos ex Ecclesie do- 
ctrina de peccato originali malesana mente intule- 
runt. Ceterum culpe bujus appendices pulchre de- 
scribit hom. 15 in Epist. ad Rom., et in psal. 1 ad 
hzec verba : Ecce enim in iniquitatibus conceptus stw. 
Τὴν ἄνωθεν, inquit, ἀπὸ τῶν προγόνων τολμηθεῖσαν 
παρανομίαν εἷς μέσον προφέρει, χἀκχείνην λέγει γε- 
γενῆσθαι τῶν ῥευμάτων τούτων πηγήν ^ Iniquitatem 
illam profert, quam primi parentes per summum ne(as 
admiseruni, eamque [ociam esse dicit horum effa- 
viorum scaluriginem. Nisi enim illi peccassent, morie 
non essent multati ; dempta morte, corraepielam esa- 
sissent ; incorruptionis socia [oret immunitas a per- 
turbatienibue ; nullus. superesset peccato locus. Ez 
quo autem peccavere, corruptioni addicti sent : cor- 
rupiibiles facti, consimiles Áliosprocrearunt, in quos 
subinde timores, cupiditates, libidines derivantur. 
Veteres quidem illi, ubi de primigenia culpa loquun- 
tur, solem ut plurimum inflictionem corporalis 
necis memorant; quia nempe, ut Theodoretus, 
dial. 5, Eranistam docet, corpus quod veliti ligni 
tactu. gustuque infectum fuit, inde traxit ut inter- 
iret : anima vero, quia peccati causa exstilil, 
sterno supplicio obnoxia facta est, quod una ce 


corpore pateretur, μετὰ τοῦ σώματος τῇ vele 
παραδοθήσεται." 


93i DE RIDE ORTHODOXA LIB. III. o 


M MÀ À— Á———— M — MM 


LIBER TERTIUS. 


KE&AA. Δ’ [ΜΕ]. E D CAP. 1. 


NOT. 


. (89) Τοῦτο τὰ φύλλα. Quam folia, etc. Sic — que et solidam ; scil. ut. aliquid Origeni indulgeat, 
"Theologus. n d et 42, ait : Pelliceas tunicas Veluti Nyssenus Orat. bor cap. 8. Methodius 
induit, τὴν παχυτέραν σάρχα, xal θνητὴν, xa — apud Epiphan. pellium nomine νεχρότητα, morta- 
ἀντίτυπον, carnem [ortassis crassiorem, morlalem- — litatem carnis, non carnem ipsam intelligit. 


S. JOANNIS DAMASCENI - 


934 


ipsoque magistrum agit opere. Àc quoniam hostis A θρωπον, σαρχὸς προδλήματι δελεάζεται, xai δείχνυ- 


spe divinitatis hominem pellexerat, ipse vicissim 
ebjeeta carne velut esca capitur : simulque divinse, 
«um bonitatis et sapientiz, tum justitize et potentiae 
specimen editur. Nam bonitas quidem hinc elucet, 
«quod figmenti sui imbecillitatem non despexit, sed 
lapsi vicem doluit, eique mapum porrexit : justitia 
item, quod victo homine, non per alium tyranno 
victoriam  extorquet, nee vi bominem a morte 
eripit ; sed quem mors olim propter peccatum ser- 
vitmii sac addixerat, humc bonus ille justusque 
victorem rursum fecit ; quodque nulls arte feti 
pesse videbatur, simile similis opera liberavit : 
sapientia denique, quod rei perquam difücili con- 
gruentissimum exitum invenit 3, Etenim Dei δὲ 


Patris benevolentia, unigenitus Filius ac Deus, qui B 


jn Dei ac Patris sinu erat **; ille, inquam, cjus- 
dem ac Pater sanctusque Spiritus eubetantie ; ille 
emai evo antiquior, ille principio carens ; quique 
in principio erat, εἰ apud Deum et Patrem, ae 
Deus erat ; ille demum, qui in forma Dei erat **, 
inelinans cclos descendit ; boc est, sublimitatem 
Suam, in qua pulla cadat abjectio, nula depres- 
siope deprimens, in servorum suorum usum se in- 
clipat, ejusmodi plane inclinatione, quse nec verbis 
exprimi, pec mente comprehendi queat ( id enim 
descensus vecabulo significatur), quique Deus per- 
fectus erat, perfectus homo fit, novorum omnium 
maxime novum ?*, imo quod unum 904 sub sole 
δου est, infünitamque Dei potentiam declarat. 
Quid enim majus, quam Deum hominem fleri ἢ 
Quocirca Verbum caro absque ulla mutatione de 
Spiritu sancto, et. sancta Maria semper Virgine 
Deique Genitrice factum est ; Deique et hominum 
puediator exsistit, solus ille ia homines beniguis- 
simus, non ex voluntate, aut ex concupiscentia, 
au congressu viri, aut generatione eum voluptate 


«αι ἅμα τὸ ἀγαθὸν xa τὸ σοφὸν, τὸ δίχαιόν τε xa 
τὸ δυνατὸν τοῦ Θεοῦ * τὸ μὲν ἀγαθὸν, ὅτι οὐ mapelbe Y 
τοῦ οἰχείου πλάσματος τὴν ἀσθένειαν, ἀλλ᾽ ἐσπλαγ- 
χνίσθη ἐπ᾽ αὐτῷ πεσόντι, καὶ χεῖρα ὥρεξε" τὸ δὲ x 
δίχαιον, ὅτι ἀνθρώπου ἡττηθέντος, οὐχ ἕτερον ποιεῖ 
νιχῇσαι τὸν τύραννον, οὐδὲ βίᾳ ἐξαρπάζει τοῦ θανά- 
του τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ᾽ ὃν πάλαι διὰ τὰς ἁμαρτίας 
καταδονλοῦται ὁ θάνατος, τοῦτον ὁ ἀγαθὸς, καὶ δί- 
χκαιος, νικητὴν πάλιν πεποίηχε, xai τῷ ὁμοίῳ τὸν 
ὅμοιον ἀνεσώσατο, ὅπερ ἄπορον ἦν, τὸ δὲ σοφὰν. ὅτι 
εὗρε τοῦ ἀπόρου λύσιν εὐπρεπεστάτην. Εὐδοχίᾳ γὰρ 
«οὔ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὁ μονογενὴς Υἱὸς, καὶ Λόγος 
400 Θεοῦ, καὶ Θεὸς, ὁ ὧν εἰς τὸν χόλπον τοῦ Θεοῦ xal 
Πατρὸς, ὁ ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ, xat τῷ ἁγίῳ Πνεύ- 
ματι, ὁ προαιώνιος, ὁ ἄναρχος, ὁ Ev ἀρχῇ ὧν, xat 
πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα ὧν, xai Θεὸς ὧν, ὁ iv 
μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, κλίνας οὐρανοὺς πατέρχεται " 
«ουτέστι, τὸ ἀταπείνωτον αὐτοῦ ὕψος ἀταπεινώτως 
φακεινώσας, συγχαταύαίνει τοῖς ἑαυτοῦ θούγοις Y 
συγκατάδασιν ἄφραστόν τε καὶ ἀχατάληπτον " τοῦτο 
γὰρ δηλοῖ ἡ κατάδασις * καὶ θεὸς ὧν τέλειος, ἄν- 
θρωπὸς τέλειος γίνεται, xal. ἐπιτελεῖται «ὃ πάντων 
χαινῶν καινότατον, τὸ μόνον καινὸν ὑπὸ τὸ ἧλιον, 
δι’ οὗ ἡ ἄπειρος τοῦ θεοῦ ἐμφανίζεται δύναμις. Τί 
γὰρ μεῖζον τοῦ γενέσθαι τὸν Θεὸν ἄνθρωπον ; Καὶ ὁ 
Λόγος σὰρξ ἀτρέπτως ἐγένετο, ἐκ Πνεύματος ἁγίου 
καὶ Μαρίας τῆς ἁγίας ᾿Αειπαρθένου καὶ Θεοτόχου" 
καὶ μεσίτης Θεοῦ xal ἀνθρώπων χρηματίζει, ὁ μόνος 


C φιλάνθρωπος, οὐκ ix θελήματος (5), ἣ ἐπιθυμίας, 


ἢ συναφείας ἀνδρὸς, ἣ γεννήσεως ἐνηδόνου, ἐν τῇ 
ἀχράντῳ μήτρᾳ τῆς Παρθένου συλληφθεὶς, ἀλλ᾽ ἐκ 
Πνεύματος ἁγίου, καὶ τῆς πρώτης τοῦ ᾿Αδὰμ. γενέν 
σεως * καὶ γίνεται ὑπήχοος τῷ Πατρὶ, τῷ xa0' ἡμᾶς, 
καὶ ἐξ ἡμῶν προσλήμματι τὴν ἡμετέραν παραχοὴν 
ἰώμενος, καὶ ὑπόγραμμος ἡμῖν ὑπακοῆς γινόμενος, 
ἧς ἐκτὸς οὐκ ἔστι σωτηρίας τυχεῖν. 


conjuncta, in intemerato Virginis utere conceptus, sed de Spiritu sancto a€ prima illa Adami produ- 
etione, fitque Patri obediens, ut per id quod simile nobis ex nobis assumpsit, inobedientim nostra 
medicinam, nobisque obedientise, sine qua obtineri salus non potest, exemplar sese przbeat**. 


CAP. il. 


Quemode conceptum εἰς Verbum, et de. divina ejus 
incarnatione. 


Missus est enim angelus Domini ad Mariam Vir- 
ginem, ex Davidico genere oriundam "5. Manifestum 
«M enim quod ex Juda ortus sit Dominus noster, ex 
qua tribu nullus altari presto fuit, quemadmodum 
divinus Apostolus tradidit ** : de qua re accura- 
tjus postea. disseremus. Cui etiam letum ferens 


** Greg. Nvss. Orat. cathec. cap. 90 et 6 
* Athan. Be salut. adv. Christi. " γὼ 


38 joan. 1, 18. "5 Philipp. π, 6. 
*! Luc. 1, 26. 89 Hebr. vit, 16. 


ΚΕΦΑΛ. B' [MG".| 


Περὶ τοῦ τρόπου τῆς συλλήψεως τοῦ Λόγου 5 
xal τῆς θείας avrov σαρχώσεως. ᾿ 


ΚΑγγελος γὰρ Κυρίου ἀπεστάλη πρὸς τὴν ἁγίαν 
Παρθένον, ἐχ Δαδιτιχῇς φυλῆς .6 χαταγομένην᾽ 
Πρόδῃ,1ον γὰρ ὡς ἐξ Ἰούδα ἀνατέταιϊχεν ὁ Κύριος 
ἡμῶν, ἐξ ἧς φυλῆς οὐδεὶς spocéoanxs τῷ Ov- 
σιαστηρίῳ, ὡς ὁ θεῖος ἔφη ᾿Απόστολος ^ περὶ οὗ 
ὕστερον ἐρυῦμεν ἀχριδέστερον. HE b xat εὐαγγελιζό- 
3) Eccle. 1, 10. 


VARLE LECTIONES. 


Y (uidam codices περιεἴδεν. x lveest δὲ in edit. 
* R. $461 et cod. S. Ili 


φύλου. b Multi codd. fiv. 


y Deest in editis συ οὐλοις. 
l. τοῦ Θεοῦ Λόγον. Sic Faber Dei Verbi. * €od. S. Hil. et alit muki ἐκ Aavtttxou 


«αθαίνει τοῖς αὐτοῦ δούλοις. 


NOTAE, 


(3)00x ἐκ θελήματος. Non ex voluntate. Re- 
ptorem a peccato immunem fuisse docet, quia 

ex mare et femina genitus non est, sed de Spiritu 
sancto; eo fere modo quo primus Adam effictus 


fuerat. Nyssenus, Catech. cap. 16, bominum pro- 
creationi vitium admisceri ait, quia non fit sine 
Jibidine, qua proprie πάθος, passio dicitur, Us? 
xaxia ἐστὶν, que nihil sit preterquam vitii, 


981. 


S. JOANNIS DAMASCENI 


988 


carni factum hypostasis. Quamobrem simul aique A χος, λογική τε xai νοερά. Διὸ οὐχ ἄνθρωπον ἀπο" 


caro exstitit, simul quoque Dei Verbi exstitit earo, 
simul caro animala, rationis particeps οἱ intelli- 
gentie '*. Quo fit, ut non bominem deitate denatum, 
sed Deum heminem [factum dicamus "3, Nam com 
natura Deus perfectus esset, idem ipse natura per- 
fectus homo /uit : et quidem ita ut, nec mutatus 
natura fuerit, nec imaginarism incarnationis spe- 
ciem objecerit ; sed carni, quam ex sancta Virgine 
accepit, anima rationali intelligenteque aniesat2, 
inque ipso exsistentiam nacts, personali modo 
absque confgsione, au£ mutatione, aut divisione 
unitus sit ; quin nec deitatis suz naturam in car- 


θεωθέντα λέγομεν, ἀλλὰ θεὸν ἐνανθροπήσαντα "Dv 
γὰρ φύσει τέλειος Θεὸς, γέγονε φύσει τέλειος ἄνθρω- 
πὸς ὁ αὐτός * οὐ τραπεὶς τὴν φύσιν, οὐδὲ φαντάσας 
τὴν οἰχονομίαν, ἀλλὰ τῇ ix τῆς ἁγίας Παρθένου 
ληφθείσῃ, λογιχῶς τε καὶ νοερῶς ξψυχωμένῃ σαρχὶ, 
καὶ ἐν αὐτῷ τὸ εἶναι λαχούσῃ, ἐνωθεὶς καθ᾽ ὑπόστα- 
σιν ἀσυγχύτως καὶ ἀναλλοιώτως, xal ἀδιαιρέτως, μὴ 
μεταδαλὼν τὴν τῆς θεότητος αὐτοῦ φύσιν εἰς τὴν 
«ἧς σαρκὸς οὐσίαν, μῆτε τὴν οὐσίαν τῆς σαρχὸὺς αὖὐ- 

τοῦ εἰς τὴν φύσιν τῆς αὐτοῦ θεότητος, οὐδὲ ἐχ τῆς 

θείας αὐτοῦ φύσεως, καὶ ἧς προσελάδετο ἀνθρωπίνης 
φύσεως, μίαν φύσιν ἀποτελέσας σύνθετον δ, 


nis sus substantiam, nec rursus carnis suse substantiam in deitatis naturam converterit, mec dehi- 
que ex divina sux nalura, οἱ bumana quam &esumpeit, naturam unam compositam effecerit. 


CAPUT 1i. 
De duabus naturis , adversus Monophysitas. 

Naiure due in una Christi persona, — Enimvero 
sine conversione ac mutatione unita mutuo na- 
ΔΓ supt, sic videlicet ut nec a &ua simplicitate 
divina natura desciverit; nec rursus humana ; aut 
in Deitatis naturam conversa, aut in nihilum re- 
dacta , aut denique una ex duabus naturis eompo- 
sita natura effecta sit. Siquidem composita natura, 
cum neutra illarum naiurarum , ex quibus conflata 
est , consubsiantialis esse potest ; ut que ex aliis 
aliud facta sit. Exempli gratia : corpus, qued ex 
«quatuor elementis constat, nec ejusdem esse cum 
igne substantig dicitur ; nec ignis appellatur, nec 
ser vecatur, nec aqua, neo terra, nec eamdem 


oum uilo horum 406 substantiam habet. Quo- € 


eirca, si post unionem Christus, et hsereticis pla- 
€t , unius composite natur exsistit, ex simplici 


9 Cyril. Epist. ad Monach. 


KE6AA. I* [MZ'., 

Περὶ τῶν δύο φύσεων, κατὰ Morogvo:itox δ, 

᾿Ατρέπτως γὰρ, καὶ ἀναλλοιώτως ἐνώθησαν ἀ)λή- 
λαις αἱ φύσεις, μήτε τῆς θείας φύσεως ἱχστάστς τῇς 
οἰκείας ἀπλάτητος, μήτε μὴν τῆς ἀνθρωπίνης, ἢ 
τραπείσης εἰς θεότητος φύσιν, ἢ εἰς ἀνυπαρξίαν χω- 
ρησάσης, μήτε ἐχ τῶν δύο μιᾶς γεγενημένης συνθέ- 
του φύσεως. Ἢ γὰρ σύνθετος φύσις (7), οὐδ᾽ ὁποτέρς 
τῶν ἐξ ὧν συνετέθη φύσεων ὁμοούσιος - ὑπάρχειν δύ- 
ναται, ἐξ ἑτέρων ἀποτελεσθεῖσα ἕτερον " οἷον τὸ σῶ- 
μα τὸ ix τῶν τεσσάρων στοιχείων συντεθεέμενον, 
οὔτε τῷ πυρὶ λέγεται ὁμοούσιον, οὔτε πῦρ ὀνομάζε- 
ται, οὔτε ἀὴρ λέγεται, οὔτε ὕδωρ, οὔτε γῇ, οὐδέ τινι 
τούτων ἐστὶν ὁμοούσιον. Εἰ τοίνυν χατὰ τοὺς αἶρετι» 
κοὺς, μιᾶς φύσεως συνθέτου ὁ Χριστὸς μετὰ τὴν 
ἕνωσιν ἐχρημάτισεν, ἐξ ἁπλῆς φύσεως ἐτράπη εἰς 
σύνθετον, xai οὔτε τῷ Πατρὶ ἁπλῆς φύσεως bv: 
ἐστὶν ὁμοούσιος, οὗτε τῇ Μητρί. Οὐ γὰρ ἐκ θεότητος 


^ Procl, epist. ἃ, Ad Arm. 


VARLE LECTIONES, 
In R. cod. 2128, quedam subjunguntur ex dissertatione nostri auctoris contra Nestoriauos. — Desunt 


hec in inss. 


NOTE. | 


cp. 1 ad Nestorium ait : Οὐ γὰρ πρῶτον ἄνθρωπος 
ἐγεννήθη χοινὸς ἐχ τῆς ἁγίας Παρθένου, εἶθ᾽ οὕτω 
καταπεφοίτηχεν ὁ Λόγος " Non enim primum ez san- 
eta Virgine homo communis genitus est, in quem 
postea Verbum descenderit : sed ab ipsamet vulva 
unitione facta, carnalem generationem admisisse di- 
citur. Quod quidem adversus Nestorium inculcat 
ssim in defens. 5 et 8 anatbem. cont. Theodor. 
n epist. ad Joan. Antioch. et in 1 ad Success. 
Theodoretus etiam, dial, ἃ, agnoscit, μηδὲ τὸ àxa- 
Qalow, ne momentulum interpositum fuisse inter 
4ssumplionem carnis, el ejus unitionem cum Verbo. 
£elerum Leontius in solut. argum. Severi, tametsi 
concedit corpus Christi in conceptione sua Verbo 
fuisse copulatum, non negat Verbum adjungere 
sibi potuisse naturam quz per se prius substaret : 
Οὔτε γὰρ ὁ χρόνος τῆς ἑνώσεως, ἥ ὁ τόπος, ἣ «b ἀτε- 
λὲς τοῦ σώματος, ἀλλ᾽ αὐτὸς ὁ τῆς ἑνώσεως τρόπος 
τὸν ἕνα Χριστὸν πεποίηχεν " Non enim tempus uni- 
tionis, locusve, aut veper[ectio corporis, sed ipse mo- 
dus unionis unum Christum fecit. Sed hoc pacto 
Doi Genitrix virgo non esset. 
0) H ζὸρ σύνθετος φύσις. Siquidem composita 
μαίπτα. Eulogius citatus in Coll. cont. Severianos 
Bic disputat : Ἰστέον γὰρ ὅτι τότε τὸ σύνθετον μίαν 


ἀπολύτως λέγομεν φύσιν, ὅτε μηχέτι δυνάμεθα ἐξ 
αὐτοῦ τὰ τῶν ἁπλῶν λέγειν ὀνόματα. Olóv «t λέγω" 
τὸ ἐκ τεσσάρων στοιχείων σῶμα συγκείμενον, & 
ὕδατος φαμὲν, γῆς, ἀέρος τε xal πνρός. Ὕδωρ &, 
xa γῆν, xaX ἀέρα, καὶ πὺρ οὐχ ἂν εἴποιμεν χυρίως" 
xai ἀπὸ τούτου μίαν σώματος φύσιν ἑποονομάζομεν, 
ὡς μηχέτι αὐτὸ τοῖς ὀνόμασι τῶν ἁπλῶν ἐπονομάζειν 
ἰσχύοντες * Scire oportet tunc compositum : 

solute naturam unam dici, quando simplicium w- 
mina enuniiari de ea non possunt : exempli gr., cet- 
pus quod er quatwor elementis conflatum est, ex 
aqua, terra, aere et. igne constare dicimus. Neque- 
quam vero proprie affe maverimus illud aqaam, εἰ 
terram, et aerem, et ignem esse. ()uamobrem wnam 
corporis naturam nuncupamus, quam simplicium 
nominibus non possumus appellare. Subjungit exem- 
pla domus et bominis, quorum partes nec domes 
dicantur, neque homo, nec vicissim. Poleme 
Apollinarista citatus in Collect. eont. Severiaac 
non probat quosdam e suis σύνθετον φύσιν, com- 
positam naturam dixisse, cum ab Apollinario ipso 
edocti essent, σύγχρατον φύσιν, conteniperatam na- 
turam profiteri, quie divina simul et humana c$- 
8ct. 


feto. est, lllud quod ex. carne est, esse carnem, et 


ius, et carni COnSUDSIADURUS ; 4ποα dietu apsur- 
dum est , et omni fmpletate plenum ^, 

Ad hzc, quonam pacto una eademque natura 
subetantiallum differentiarum mutuo pugnantium 
capax erit 1 Qui enim fleri potest, ut eadem nalura 
simul , et creata sit , et increata ; mortalis, et im- 
mortalis ; cireumseripta , et incircumscripta t 

Monophysit Ckristum uiraque. natura perfoctem. 
[ateutur. — Quod οἱ etiim Christum naturse unire 
esse dicentes, simplicem hanc esse asserant , ant. 


».286. " Eulog.apud Max. t. H, p. 85. 


'CTIONES. 
iud quid. 1 Reg. ὅ ταῦτα. Faber ἡ Πα; sic Maxi- 
im eese δύο φύσεις, ὅτι μὴ ix τούτων μόνον ἀλλὰ 


Μ᾿. 

qued ez Deo, Deum. Est autem simul κίγαφκε Chri- 
Pris qui Filius mE o Dominus unus cum pro- 
sua carne, Porro Christum utraque exse, quid 
aliud sit, nisi Christum naturas duas esse. Non dim 
hic dizit, ex ambobus esse, sed utraque, sex ambo. 

Christus est, ewm tamen unus sit. 
(9) Καὶ ἐν δυσὶ ρύσοσιν. Et in duabus naturis, 
Dixerat Entyehes ex duabes neturis unam essé fa- 





ctum : at Leo M. Flaviano CP. rescripsit, in daa- 
bus etiam naturis, exstare Christum : quod Patres. 
Chal ses. profitendum sanxere. In editioui- 


bus actorum hujus synodi pro ἐν δύο φύσεσι, legi- 
tur kx δύο φύσεων, quod mendum corrigi debet ex 
Evagrio et aliis, qui testantur Monophysitas vocem 
illam exhorruisse, ceu. Cyrillo et anteactis szculis. 
inauditam. Quasi vero. Cyrillus scribendo ad Suc- 
cessum , Christum esse perfectum, ἐν θεότητι, in. 
deitate, et perfectum in humanitate, non. significas- 
set ἐπ duabus naturis. perfectis. exstare, Nice 
pherus Call. xvim Hut. c. 46, Nazianzenum 
pronuntiasse dit, Christum ille servare in. quibus, 
el ez quil etque est, τὰ ἐξ ὧν, xat ἐν οἷς, χαὶ 
ἅπερ ἐστὶ σώζοντα. Quod tamen in ejus operibus. 
non reperi, 











991 


S. JOANNIS DAMASCENI 


992 


eaudum illum Deum confitebuntur, proque inear- A λὸν ἄνθρωπον χατὰ Νεστόριον. Καὶ ποῦ τὸ, tv θεό“ 


natione meram speciem inducent ,. aut certe veluti 
Nesterius, hominem purum. Ubinsm ergo illud 
erit, « in deitate perfectum, et in humanitate perfe- 
eum ? » Ecquando Cbristum duarum esse natura- 
rum dicent , quem post unitionem unius tantum- 


&1*t τέλειον, καὶ τὸ ἐν ἀνθρωπότητι τέλειον ; Πότε δὲ 
καὶ δύο τὸν Χριστὸν λέξουσι φύσεων, μιᾶς συνθέτου 
φύσεως αὐτὸν μετὰ τὴν ἕνωσιν λέγοντες ; "Ov γὰρ 
μιᾶς ὁ Χριστὸς φύσεως πρὸ τῆς ἑνώσεως, καντί που 
δῆλον. 


modo composite nature esse pronuntiant? Nam quod unius ante unitionem fuerit, cuivis profecto 


perspicuum est. 

207 Monophysitarum error, quod naturam « 
persona. non. distinguant. — Verum hoc demum est 
quod hereticis errandi causa est, quod maturam 
δὲ hypostasim esse idem statuant '". Etsi vero 
unam bominum esse dictitamus, at non anima et 
corpore spectatis ; cum fleri non possit, ut corpus 


᾿Αλλὰ τοῦτό ἐστι (10) τὸ ποιοῦν τοῖς alpetixos 
τὴν πλάνην, τὸ ταὐτὸ λέγειν τὴν φύσιν, καὶ τὴν ὑπό- 
στασιν. Ἐπειδὴ δὲ μίαν (11) τῶν ἀνθρώπων φύσιν 
φαμὲν, ἱστέον ὡς οὐχ ἀφορῶντες εἰς τὸν «Tc ψυχῆς 
καὶ τοῦ σώματος λόγον, τοῦτο λέγομεν ἀδύνατον 
γὰρ μιᾶς φύσεως λέγειν τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα πρὸς 


et animam simul comparando unius ea esse nature p ἄλληλα συγχρινόμενα. ᾿Αλλ᾽ ἐπειδὴ πλεῖσται ὑπο- 


alrmemus : sed quia plurimz hominum hyposta- 
ses et persone sunt, eamdem omnes rationem 
natura recipiunt. Omnes quippe corpore δὲ anima 
constant, omnesque , cum anima naturam parti- 
cipant, tum corporis substantiam babent, com- 
munemque speciem. Quo fit ut plurimarum diver- 
sarumque personarum unam naturam dicamus, 
cum videlicet singulse personz duplicem naturam 
habeant, et in duabus naturis, corporis scilicet 
et anima , exstare censeantur. 


στάσεις τῶν ἀνθρώπων εἰσὶ, πάντες δὲ τὸν αὐτὸν 
ἐπιδέχονται λόγον τῆς φύσεως * πάντες τὰρ Ux ψυχῆς 
εἶσι συντεθειμένοι, xal σώματος, καὶ πάντες τς 
φύσεως τῆς ψυχῆς μετειλήφασι, xak τὴν οὐσίαν τοῦ 
σώματος χέχτηνται, καὶ τὸ κοινὸν εἶδος * τῶν πλεῖ- 
στων καὶ διαφόρων ὑποστάσεων μίαν φύσιν φα μέν" 
ἐχάστης δηλαδὴ ὑποστάσεως δύο φύσεις ἐχούσης, 
καὶ ἐν δυσὶ τελούσης ταῖς φύσεσι, ψυχῆς λέγω, καὶ 
σώματος. 


*5 Αῃλεί, Sinaita in Ὁδηγῶ, c. 9; Leontius, contra Nest. et Eutych. 


NOTE. 
(10) ᾿Α.2:1ὰ τοῦτό ἐστι. Verum hoc demum, etc. C juslibet naturam unam esse ex corpore et anima 


De variis vocum φύσεως et ὑποστάσεως, acceptatio- 
nibus dietum est in Dialeeticis. Monophysite, cum 
ipsis objiceretur sanctos Patres, qui de Trinitate 
scripserant , personam ei hypoetasim a natura dis- 
screvisse, Nazianzeni in primis hoc dicto'abuteban- 
tur, in incarnatione novas factas esse naturas pro- 
* mnuntiantis, χαινοτομοῦνται αἱ φύσεις, ut conclude- 
rent, aliud sive nature, sive hypostasis, nominibus 
efferri, quando de Trinitate sermo esset, et aliud 
uando de incarnatione. Severus epistola 2, ad 
annem, τὸν to vow, ubi ex Dionysiastro de 
operatione una Christi disputat, sic ait: Καὶ τὸν 
ἀνδρωθέντα Θεὸν, τὸν ταύτην χαινοπρεπῶς πεπολι- 
τευμένον, μίαν ὁμολογοῦμεν φύσιν τε καὶ ὑπόστασιν 
θεανδριχὴν, ὥσπερ χαὶ μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Δόγου 
σεσαρχωμένην. Ὁ γὰρ τῆς οἰχονομίας λόγος χαινο- 
τομῆσας τὰς φύσεις, συνεκαινοτόμησεν αὐταῖς καὶ 
τὰς προσηγορίας * Quinimo conftemsur Deum factum 
hominem, nova quadam ralione, naluram unam el 
hypostasim Dei-virilem in vila expressisse, utet unam 
Dei Verbi naturam incarnatam. Nam et dispensa- 
tionis ralio, dum novas naturas [ecit, novas subinde 
[ecit et appellationes. Hxc Severus, cujus boc ar- 
gumentum Leontius refellit libro contra ipsum. 
(11) ᾿Εαπειδὴ δὲ μίαν. Etsi vero, etc, Natura, 
essentia, et species communis idem sunt Patribus, 
illisque presertim qui post synoduti Chalcedonen- 
sem floruerunt: persona quoque et hypostasis idem 
signiicant , quod individuum et singulare. Hic 
porro precipuo Monophysitarum momento oeccur- 
ritur, quod acceperant ex epist. 1 Nazianzeni ad 
Cledon. ubi ait : Φύσεις μὲν γὰρ δύο, Θεὸς xai &v- 
θρωπος, ἐπεὶ χαὶ ψυχὴ xal σῶμα * Duce quippe na- 
tura sunt, Deus et homo, juxia ac corpus ei anima. 
Cyrillus et alii, qui ante Eutychem scripsere, idem 
exemplum hominis corpore et anima constantis 
adducunt. Noster autem cum Leontio, Eulogio Ale- 
xandrino, et Anastasio Sinaita negat hominis cu- 


p quit, λόγος οὗτος καθέστηχεν, τὰ ὁ 


compositam : czeterum humanam naturam dici pro- 
pter multitudinem individuorum, que duabus na- 
turis, corporis scilicet et anima, constituuntur. 
Hoc idem statuerat in Dialectica, cap. 66. Favet 
Maximus in Epist. ad Joannem Cubicul. ubi et scho- 
lium quoddam addit Cyrilli, quo dixisse fertur : 
Ὅτι τὸ Χριστός ὄνομα, οὔτε ὄρον, οὔτε ὅρου δύναμιν 
ἔχει, οὔτε μὴν τήν τινος οὐσίαν δηλοῖ“ Christi no- 
men, nec definitionem, nec definitionis vim habet, nec 
alicujus essentiam imit, sed personam Verbi, 
que cornem anima intelligente preditam. assum- 
psísse concipitur. Et lib. De duab. volunt. ex eodem 
scholio infert, compositam Christi personain, οὐδὲ 
ἄτομον χυρίως, individuum proprie non esse, qua 
nec genus, nec speciem babeat. Verum sebolium 
hoc Cyrillo recentiws mihi videtur. Quidquid id est , 
solutio altera affertur ex 8. Maximo in Colleetaneis 
mox a me laudatis : πάσης συνθέτον φύσεως, in- 
μόχρονα ἔχειν 
μέρη, καὶ ix εἰ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρῆχθαι, καὶ 
φυσιχὴν πρὸς ἄλληλα ἔχειν Ἂν σχέσιν τὰ μέρη, χεὶ 
παθητιχὰς χατὰ φύσιν, καὶ ἀλλήλων δεχτιχὰς χεχτῆ» 
αθαι δυνάμεις, χαὶ ἀπροαιρέτως ἔχειν τὴν πρὸς ἄ)- 
ληλα ἕνωσιν ὡς ἐπὶ ψυχῆς xat σώματος " E ratione 
omnis composite nature est, ut parles coctaneas ha- 
beat, μὲ cum ante nou fuerit, exsistat, ut partes 

se invicem naturali respeciu referantur, suisque qua 
naturg suc conveniant viriutibus pradite sint, qut- 
bus se mutuo excipiant, demum μὲ sine alterutrius 
electione conjungantur, ut fit in. corpore et. anima. 
Atqui ejusmodi non sunt divinitas et humanitas 
Christi. Discrimen aliud Eulogius apud Photium, 
et. Leontius, art. De sect. suggerunt, puta non dici 
hominem esse corpus, aut animam, quia corpus et 
anima partes nature sunt: bene vero Christum 
esse hominem, Christum esse Deum; et hominem 
esse Deum, οἱ Deum esse hominem. 


NUTA. 


ees Διὰ ἄλληλα. Οὐ mutuam parium, — mus vocat, epist. ad Joan. Cubic. : Dicimus factam. 
ia ΣΉΝ paries perinde Maxi- — sn.onem eae ez duabus naturis, inquit, unamque ex 


995 


S. JOANNIS DAMASCENI 


996 


terna communicationis modo , ob mutuam inter se A ctv, xal τὴν χαθ᾽ ὑπόστασιν ἕνωσιν, xai ὅτι εἴς tv, 


partium commeationem , unionemve hypostati- 
cam; et qua unus idemque erat , qui et divina et hu- 
mana, « inutraque forma cum alterius communione 
ageret '*. » Ko porro nomine Dóminus ipse glorise 
erucifizus dicitur *!, quamvis alioqui divina ipsius 
natura minime passa sit : et rursum , Filius homi- 
nis ante passionem in coslo esse dictus est, veluti 
Dominus ipse asseruit **. Erat enim ille idem Do- 
minus glorie, qui etiam natura et vere Filius ho- 
minis , hoe est, homo exsistebat. Atqni ipsius tum 
miracula , tum supplicia esse agnoscimus, etsi ra- 
tione alterius naturse miracula edebat , et alterius 
φοιΐοβε idem ipse supplicia perferebat. Scimus 
enim , ut unam ipsius hypostasim , ita substantia- 


καὶ ὁ αὐτὸς, ὁ xaX τὰ θεῖα καὶ τὰ ἀνθρώπινα c ἕνερ- 
Ὑῶν ἐν ἑχατέρᾳ μορφῇ μετὰ τῆς θατέρου χοινωνίας 1 
Διὸ δὴ καὶ ὁ Κύριος τῆς δόξης ἐσταυρῶσθαι λέγεται, 
καΐτοι τῆς θείας αὐτοῦ μὴ καθούσης φύσεως, xal ὁ 
Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, πρὸ τοῦ πάθους ἐν τῷ οὐρανῷ 
εἶναι ὡμολόγηται, ὡς αὐτὸς ὁ Κύριος ἔφησεν. Εὖς 
γὰρ ἦν, καὶ ὁ αὐτὸς ὁ Κύριος τῆς δόξης, ὁ φύσει xai 
ἀληθείᾳ Υἱὸς ἀνθρώπου, ἦτοι ἄνθρωπος γενόμενος, 
χαὶ αὐτοῦ τά τε θαύματα καὶ τὰ πάθη γινώσχομεν, 
εἰ καὶ xaz' ἄλλο ἐθαυματούργει, xal κατ᾽ ἄλλο τὰ κά- 
θη ὁ αὐτὸς ὑπέμενεν (15). Ἴσμεν γὰρ ὥσπερ μίαν ct- 

τοῦ τὴν ὑπόστασιν, οὕτω τὴν τῶν φύσεων οὐσιώδη 
διαφορὰν σώζεσθαι. Πῶς δὲ σωθείη διαφορὰ, μὴ σω- 
ζομένων τῶν τὴν διαφορὰν ἐχόντων πρὸς ἄλληλα ; 


lem harum differentiam inculumem servari. Quo B Διαφορὰ γὰρ τῶν διαφερόντων ἐστὶ διαφορά " τῷ μὲν 


autem pacto salva erit differentia, non servatis il- 
lis que mutuo discrepant. Differentia siquidem est 
earum rerum quz divers? sunt, Qua igitur ratione 
Christi nature inter se differunt , hoc est essentime 
ratione , hac cum extremis conjungi dicimus , puta 
quantum ad deitatem quidem attinet, cum Patre 
et Spiritu saneto, quantun vero ad humanitatem , 
cum matre , et nobis. Idem quippe quoad divinita- 
tem Patri et Spiritui sancto consubstantialis est ; 
quoad vero humanitatem, tum matri, tum ceteris 
hominibus. Qua ratione vero ejus naturse mutuo 


οὖν λόγῳ, ᾧ διαφέρουσιν ἀλλήλων al φύσεις τοῦ Χρι- 
στοῦ, τουτέστι τῷ λόγῳ τῆς οὐσίας, φαμὲν συνάπτ:- 
σθαι αὐτὸν τοῖς ἄχροις " χατὰ μὲν τὴν θεότητα, τῷ τε 
Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι, χατὰ δὲ τὴν ἀνθρωπόττοα, 
τ τε Μητρὶ, xoi κᾶσι τοῖς ἀνθρώποις. Ὦ te Moo 
συνάπτονται al φύσεις αὐτοῦ, διαφέρειν αὐτὸν φαμὲν 
τοῦ τε Πατρὸς καὶ τοῦ Πνεύματος, tfj τε Μητρὸς 
καὶ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων" συνάπτονται γὰρ al οὗ» 
σεις αὐτοῦ τῇ ὑποστάσει, μίαν ὁπόστασιν σύνθετοι 
ἔχουσαι, καθ᾽ ἣν διαφέρει τοῦ τε Πατρὸς χαὶ τοῦ 
Πνεύματος, τῆς τε Μητρὸς χαὶ ἡμῶν. 


copulantur, eum, tum a Patre et Spiritu 909 ssncio, tum a matre et reliquis bominibus differre 


89 Leo papa, ep. 10, c. 4. ** I Cor. 11, 8. 85 Joan. m, 15. 
NOTA. 


éis constare personam composttam, que naturas ex 
«uibus composita est, ὡς iov τὰ ἴδια μέρη, velut 
totum suas partes. incolumes consereet,. ἔπ duabus 
waturis, non duas personas, sed unam compositam 
Christum dicimus, τούτων, ὥς ἰδίων μερῶν περιεχτι- 
πὴν τῶν φόσεων, que naturas islas, ceu proprias par- 
«es contineat, elc. endus Leontius, act. 7 De 
sect. qui lib. 1 Cont. Nestor. et. Eutych. admonet 
d4uss naturas non idcirco partes nominart quia im- 
perfecte sint, sed quia Verbum seorsim, etsi perfe- 
eius Deus esi, non est perfectus Christus, seclusa 
humanitate : ᾿Αλλ οὐδὲ ὁ Λόγος τέλειος Χριστὸς, 
κἂν τέλειος εἴη Θεὸς, μὴ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτῷ 
συντεταγμένης. Ad περιχώρησιν, circeumincessionem 
qood spectat naturarum, alibi observatum est, 

lheelogum, orat. 51, hac voce significasse penitis- 
simam naturarum Chrisii conjunctionem, commi- 
stis naiuris ac appellationibus, καὶ περιχωρουσῶν εἰς 
ἀλλήλας τῷ λόγῳ τῆς συμφνΐας, el in se mutuo cir- 
cumincedentibus ralione  conjunctionis; quo fit ut 
qua bominis sunt, Deo ascribantur, et qu: Dei, 
homini. Hinc ením repetit mutuam proprietatum 
communieationein, uti Daraascenus. Sié. Maximus, 
Dial. cum Pyrrho, cap. 191, mutuam divinarum 
humanarumque actienum Christi complicationem, 
qua juxta Leonis M. diclum, agit utraque forma 
cum alterius communione, arcano illi modo mutus 
περιχωρήσεως, circumincessionis naturarum auri- 
huit. Ceterum Noster, cap. 7, admonet, ab huma- 
nitale non pervadi divinitatem : solius quippe esse 
defzecatioris et infinite nature, crassiorem finitam- 
que penetrare : idque eo magis quod absurdus fo- 
ret, qui animam a corpore penetrari , continerique 
contenderet. Unde ait, cap. 19 : Divinam naturam 
^ledisse carni, ut inexplicabili modo in se immearet, 


ΝΘ 68:6 quod unitionem vocamus. 

(45) Περὶ τοῦ τρόπον τῆς ἀντιδόσδως. De modo 
mutua communicalionis. Multuam vocant proprela- 
tem communicationem, qu3 homini, quae Dei sunt, 
assignantur, et Deo, qus» sunt hominis. Verbo 
quippe carne faeto, τὸ τοῦ Θεοῦ ἀξίωμα, ἀνθρώτου 

ξίωμα γέγονε, Dei praerogativa hominis prarogaliea 
[acia est, ait Athanasius, lib. De salut. adv. Chri- 
sii. Nazianzenus, orat. $8: Hoc est, inquit, quoi 
hereticis errandi occasio,tj τῶν ὀνομάτων ἐπίζευξις, 
ἐπαλλαττομένων τῶν ὀνομάτων διὰ τὴν σύγκρα- 
Utv, conjunctio nominum ; permulalis mutuo nunc 
pationibus ob commistionem. O notam  mistionen: 
o novum temperationem! ὁ ὧν γίνεται, καὶ ὁ ἄχτι 
στὸος χείζεται, xai ὁ ἀχώρητος χωρεῖται. Qui esl, 
fit ; qui creatus non est. creatur; qui nusquam polesl 
contineri, continetur. Sic Nyssenus, lib. Cont. Apol- 
lin. Propter exactum | assumpte carnis, assumen- 
tisque divinitatis unitatem, ἀντιμεθέστανται τὰ ὀνέ- 

τα, ὥστε xai τὸ ἀνθρώπινον τῷ θείῳ, xai ri 

εἴον τῷ ἀνθρωπίνῳ χατονομάζεται" nomina satu 
permatantur, μὲ quod. humanum est, divino, quei 
divinum, humano nuxcupeiur. Hzc aliaque sescenta 
evincunt Cyrillum auctorem non luisse communi- 
cationis hujus profitende. Neminem vero Leontio 
superiorem offendi, qui eam voce ἀντιδόσεως, 5l- 
nificarit. Locss ejus exstat, lib 1 Cont. Nest. εἰ 

ulych. Οὐ *À ἀντιδόσει τῶν ἰδιωμάτων, inquit, 
ἀναιροῦμεν τὸν ἴδιον λόγον τῆς θατέρου ἐν αὐτῷ ιδιό- 
τῆτος" Communicatione proprietatum neutiquam iol 
limus rationem propriam ejusquod alierutri proprinm 
su. S. Thomas in part... quzst. 16, art. 4 et 5, dt 
communicatione idiomatum erudite disputat, sicque 
cum Nostro convenit, ut aliis duntaxat terminis 
rem eamdem ezplicet. 


991 DEFINE ORTHODOXA LIB. III. 996 
dicimus. Ipsius enim natere per hygettasim eopulentur, ut, que unam composiam  hyposiasug hs- 
beant, eujus rationo tum a Paire οἱ Spiritu sancto, tum a maitre et nobis differt. 
KEMAA. 4' [MH]. A CAP. 1V. 
Περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀντιδόσεως (M5). De medo mutua communicatiomis proprieta(we. 

"Qu. μὲν οὖν ἕτερόν ἐστιν οὐσία, ἕτερον ümdesn- — Nomina comamwais «i propria, — Quod porro 
ex, πλειστάκις εἰρήκαμεν, xol ὅτι ἡ μὲν οὐσία, πὸ aliud sii substantia, et aliud hypostasis, auReties 
ποινὸν καὶ περιεχεικὸν εἶδος τῶν ὁμοειδῶν ὑποστά- .* nobis dielum est: quodque, substentim sive es- 


9 Peel, xam, ἃ. " Job 1,4. . δ Greg. Nas, orat, 35. 


VARLE -LECTIONES. " 
and ὑπέμεινεν. » Cod, S. Hil. et alii quidam ὁπόταν. 4« Cod. S. Hil. κατ᾽ αὐτὸν. Ri. f κατὰ τὸν 
» 


949 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1000 


Filius Dei, et Deus nuneupatur, conjuncta ac una A μένος, καὶ Κύριος τῆς δόξης ἐσταυρωμένος "οὐ χαθὸ 


subsistentis nature, hoc est carnis, proprietates. 


recipit, ut et Deus passibilis nominetur, et Domi- 
nus glori crucifixus dieatur ** : non qua Deus 
est, sod qua idem ipse simul est homo. Eodemque 
modo, eum homo et filius hominis appellstur, di- 
vins essenti:e proprietates et ornamenta suscipit. 
Puer enim omni svo antiquior dicitur, et homo 
imitii expers : non id quidem qua ratione puer et 
homo est, sed qua Deus s:zeculis anterior cum es- 
Set, ad extremum factus est puer. Atque hic est 
jam alterne communicationis modus , dum una- 
queque natura, ea quz sibi propria sunt, alteri 
*Communicat, propterea quod eadem est hyposta- 


Θεὸς, ἀλλὰ χαθὸ xal ἄνθρωπος ὁ αὐτός * xai ὅταν 
ἄνθρωπος, xat Υἱὸς ἀνθρώπου ὀνομάζηται, δέχε- 
ται τὰ τῆς θείας φύσεως ἰδιώματα, χαὶ αὐχήῆματα, 
παιδίον προαιώνιον, ἄνθρωπος ἄναρχος * οὐ χαθὸ 
παιδίον, xal ἄνθρωπος, ἀλλὰ χαθὸ Θεὸς ὧν προαιώ- 
vto;, γέγονεν ἐπ᾽ ἐσχάτων παιδίον. Καὶ οὗτός ἐστιν 
ὁ τρόπος τῆς ἀντιδόσεως, ἑκατέρας φύσεως ἄντιδι- 
δούσης τῇ ἑτέρᾳ τὰ ἴδια διὰ τὴν τῆς ὑποστάσεως 
ταυτότητα, καὶ τὴν εἰς ἄλληλα αὑτῶν περιχώρησιν, 
Κατὰ τοῦτο δυνάμεθα εἰπεῖν περὶ Χριστοῦ * Οὗτος 
ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἐπὶ τῆς γῆς ὥφθη, καὶ τοῖς ἀνϑρό- 
αοις συνανεστράφη τ" χαὶ, Ὁ ἄνθρωπος οὗτος ἄχτι- 
στός ἔστι, xal ἀπαθὴς, xat ἀπερίγραπτος. 


sis, et οὐ mutuam earum immeationem. Qua ratione de Christo dicere nobis licet: Hic Deus mo- 
ster in lerra visus est, et cum hominibus convereatus est '. Et, hic homo inereatus est, οἱ impassibilis, 


et incireumscriptug. 
CAP. V. 
De numero naturarum. 

Personarum in Deo, naturarum in Christo nume- 
fus. Unio numerum non tollit, — Coterum **, veluti 
unam in Divinitate naturam confltemur, tres au- 
Aem personas vere exsistentes dicimus ; atque ea 
quidem omnia qus naluralia essentialiaque sunt, 
esse simplicia pronuntiamus, personarum vero 
discrímen in solis tribus proprietatibus, scilicet 
quod unus sine causa sit et Pater, aker a causa 
et Filius, alter item ἃ causa οἱ procedens, esse 
positum agnoscimus, ut ab invicem nec excedere, 
.pec disjungi queant ; quinimo inter se unita sint, 
alique alias citra confusionem pervadant : ut, 
Àmquam, cas quidem nulla confusione unitas, 
quoniam tres sunt, tametsi unit? ; verum et abs- 
que sejunciione discretas. (quanquam enim que- 
libet illarum per se subsistit, sive perfecta bypo- 
$gtasis est, suamque proprietatem, hoc est ezrsi- 
sientie modum disparem habet ; at essentiz ta- 
men, naturaliumque proprietatum ratione conjun- 
guntur, et eo quod a persona Patris non divel- 
untur, pee excedunt, idcirco Deus unus, et sunt, 
οἱ dicuntur) : eonsimili modo in divina et arcana, 
omnemque menlis aciem et caplum exsuperante 
Dei Verhi et Domini nostri Jesu Christi, uniug 
sancim Trinitatis bypostesis incarnatione, duas 
quidem naturas, divinam scilicel et humanam, 
una coivisse, el secundum hypostasim unitas esse 
conütemur *, ut una hypostasis et persona ex 
naturis duabus composita 911 facta fuerit. Inte- 
gr»s porro, etiam post unitionem, naturas ambas 
ja una composita persona, hoc est in uno Christo, 


** ] Cor. 11,8. 5 Baruch, ni, 28. 


ΚΕΦΑΛ. Ε΄. [M8]. . 
Περὶ ἀριθμοῦ τῶν φύσεων. 

. Ὥσπερ δὲ ἐπὶ τῆς θεότητος, μέαν μὲν φύσιν ὃν»- 

λογοῦμεν, τρεῖς δὲ ὑποστάσεις xav' ἀλήνειαν οὔσας 
φαμὲν, καὶ πάντα μὲν τὰ φυσιχὰ xaX οὐσιώδη, ἀπλᾶ 
φάμεν, τὴν δὲ διαφορὰν τῶν ὑποστάσεων ἐν μόνα:ς 
«αἷς τρισὶν ἰδιότησι, τῇ ἀναιτίῳ καὶ πατριχῇ καὶ τῇ 
αἰτιατῇ καὶ υἱϊχῇ, καὶ τῇ αἰτιατῇ καὶ ἐχπορευτῇ " 
ἐπιγινώσχομεν " ἀνεχφοιτήτους δὲ αὐτὰς, xal ἀδια- 
στάτους ἀλλήλων, καὶ ἡνωμένας, καὶ ἐν ἀλλήλαις 
ἀσυγχύτως περιχωρούσας ἐπιστάμεθα “ καὶ ἡνωμέ- 
νας μὲν ἀσυγχύτως * τρεῖς γάρ εἰσιν, εἰ καὶ ἥνων- 
φαι" διαιρουμένας δὲ ἀδιαστάτως. Εἰ γὰρ καὶ ἐχά- 
στη xa0' ἑαυτὴν ὑφέστηχεν, ἤγουν τελεία ἐστὶν 
ὑπόστασις, καὶ τὴν οἰχείαν ἰδιότητα, ἧτοι τὸν τῆς 
ὑπάρξεως τρόπον διάφορον κέχτηται, ἀλλ’ ἕνωνται 
τῇ τε οὐσίᾳ καὶ τοῖς φυσικοῖς ἰδιώμασι, καὶ τῷ μὴ 
διίστασθαι, μηδὲ ἐκφοιτᾷν τῆς πατριχῆς ὑποστάσεως, 
καὶ εἷς Θεός εἰσί τε, καὶ λέγονται "«τὸν αὐ τὸν τρόπον 
xai ἐπὶ τῆς θείας xal ἀποῤῥήτου, καὶ πάντα νοῦν, 
χαὶ χατάληψιν ὑπερεχούσης οἰκονομίας, τοῦ ἑνὸς τῆς 
ἁγίας Τριάδος Θεοῦ Λόγου, Κυρίου τε ἡμῶν Ἰησοῦ 
Χριστοῦ, δύο μὲν φύσεις ὁμολογοῦμεν, θείαν τε xal 
ἀνθρωπένην, συνεληλυθυίας ἀλλήλαις, καὶ χα 
ὑπόστασιν ἐνωθείσας, μία δὲ τὴν ὑπόστασιν Ex τῶν 
φύσεων ἀκοτελεσθεῖσαν σύνθετον " σώζεσθαι δέ φα- 
μεν τὰς δύο φύσεις, xe μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἐν τῇ 
μιᾷ συνθέτῳ ὑποστάσει, ἤγουν ἐν τῷ ἑνὶ Χριστῷ, 
καὶ κατ᾽ ἀλήθειαν αὐτὰς εἶναι, καὶ τὰ τούτων φν- 


p σικὰ ἰδιώματα: ἠνωμένας μέντοι ἀσυγχύτω:, πε 


ἀδιαιρέτως διαφερούσας τε, καὶ ἀριθμουμένες. 
Καὶ ὥσπερ αἱ τρεῖς ὑποστάσεις τῆς ἁγίας Τριάδα 
ἀσυγχύτως τε ἥνωνται, χαὶ ἀδιαιρέτως (14) διΐρην 


"* Leont. in resp. ad argum. Sever. 9 Jd. ibid. 


VARI LECTIONES. 


" Hzc verba desunt in mss. preterquam in RR. 2925 et 2427. Non legit vetus interpr. 


5 Colb. 1 et 


Regg. 5 xai τῇ αἰτιατιχῇ, xa υἱχῇ, καὶ τῇ ἐχπορευτῇ. lta. Faber et causali,et filiali , et processive agno- 
NOTAE. - 


scimus. 


(14) Kal ἀδιαιρέτως. Et rursus citra divisionem. 
Occurrit argumento quod a Nestorianis Severianos 
suffurstos esse observat Leontius, act. 7 De sect. ἀπὸ 


τῶν Νεστοριανῶν χλέψαντες ἀποροῦσιν v αὖ- 
tác. Subdit hic auctor, conjunctionem ἈΝ 
numero non tolli, quippe cum materia et forma, 


1001 DE FIDE ORTHODOXA LIB. LII. ᾿ 1008 
ται. καὶ ἀριθμοῦνται, καὶ ὁ ἀριθμὸς διαίρεσιν, ἢ A servari dicimus, easque vere esse cum naturalibus 
διάστασιν, f] ἀλλοτρίωσιν, xa διατομὴν ἐν αὐταῖς. ipsarum proprietatibus : quia nimirum citra cen- 
οὐκ ἐργάζεται" ἕνα yàp Θεὸν ἐπιγινώσχομεν τὸν fusionem unie sunt, ei rursus citra divisionem 
Πατέρα, xat «bv Υἱὸν, xat τὸ Πνεῦμα «b ἅγιον" τὰν. distinguuntur et. numerantur. Et quemadmodum 


** Infr. cap. 7; Basil. epist. 45, et lib. De Spir. sanct. cap. 17. 
* Edita sole ἐργάζεσθαι. 
NOTE 

εἰοὶ diversa sunt, res una constituatur : ideo τοίνυν ἡ φύσις τοῦ ἀριθμοῦ, καθ᾽ ἑαυτὴν οὔτε συν-- 
Theologem, orat. 56 De Christi naturis dixisse ; Yo ἀπτεῖι οὔτε διαιρεῖ. Rihit quippe numero exprimi, 
συναμφότερον ἕν, οὐ τῇ φύσει, ἀλλὰ τῇ συνόδῳ, — nisi qualitatem : unde tres Divinitalis persona: 
wireque wnww fil, nom natura, sed coitione. In s0- — sine divisione numerantur. lta quoque Maximus, 
lutione primi argumenti Severi, hane esse osten- — epist. 1 δὰ Joan. Cubic. 
dit naturam numeri, ut nec uniat, nec dividat : Αὕτη 


PaTRorL, Gn. XCIY, . 32 





1003 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1004 


delinitur, essentia cum accidentibus. Quocirca A xa0' ἑαυτὴν ὑπάρξαι «^ ἡ οὐσία δὲ, χαθ᾽ tauii, 


hypostasis est illud quod habet id quod commune 
est cum propria sua nota, et insuper ut per sese 
exsistat. Essentia quippe per se nus subsistit, 
sed in personis consideratur. Idcirco cum una ex 
personis patitur, iota essentia, ratione cujus hy- 
postasis haec patitur, passa quoque dicitur in una 


οὐχ ὑφίσταται, ἀλλ᾽ ἐν ταῖς ὑποστάσεσι θεωρεῖται. 
Πασχούσης τοίνυν μιᾶ: τῶν ὑποστάσεων, πᾶσα id 
οὐσία παθητὴ οὖσα, χαθ᾽ ἣν ἡ ὑπόστασις πέπονθε, 
πεπονθέναι λέγεται ἐν μιᾷ τῶν αὑτῆς ὑποστάσεων " 
οὐ μέντοιγςε ἀνάγχη xal πάσας τὰς ὁμοειδεῖς 
ὑποστάσεις συμπάσχειν τῇ πασχούσῃ ὑποστάσει. 


suarum hypostasium: ut tamen non sequatur personas omnes, qua ejusdem speciei sunt, una 


cum persona patiente pati. 

Tota in Christo divinitas toti unita humattitati. 
Assumpta natura. qualis. (uit primo creata. — Ad 
bunc itaque modum divinitatis naturam totam in 
quavis personarum suarum perfecte esse, totam 
in Patre, totam in Filio, totam in Spiritu sancto 


Οὕτω τοίνυν ὁμολογοῦμεν τὴν τῆς θεότητος φύσιν, 
κᾶσαν τελείως εἶναι ἐν ἑχάστῃ τῶν αὐτῆς ὑποστά- 
δσεων, πᾶσαν ἐν Πατρὶ, πᾶσαν ἐν Υἱῷ, πᾶσαν ἐν 
ἁγίῳ Πνεύματι" διὸ xa τέλειος Θεὸς ὁ Πατὴρ, τέ- 
λειος Θεὸς ὁ Υἱὸς, τέλειος Θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. 


confitemur : ob idque et Pater perfeetus Deus est, p Οὕτω καὶ ἐν τῇ ἐνανθρωπήσει τοῦ ἑνὸς τῆς ἀγίας 


et Filius perfectus Deus, et Spiritus sanctus per- 
fcctus Deus. Consimili etiam ratione in incarna- 
tione unius ex sancte Trinitatis personis Dei 
Verbi, totam et integram divinitatis naturam in 
una suarum personarum, cum tota matura lie- 


Τριάδος Θεοῦ Λόγου, φαμὲν πᾶσαν xal τελείαν τὴν 
φύσιν τῆς θεότητος ἐν μιᾷ τῶν αὐτῆς ὑποστάσεων 
ἑνωθῆναι πάσῃ τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει, καὶ οὐ μέρος (15) 
μέρει. Φησὶ γοῦν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, ὅτι "Ev αὑτῷ 
κοεοιχδὶ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωμαει- 


VARIA: LECTIONES. 
v Hzc verba in solo leg. 2927 reperi. v Hac duo verba desunt in editis. Abest et πέπονθε, supplen- 


dum ex mss. 


(15) Οὐ μέρος μέρει. Non partem cum parte. τες 
spectant ad illus Severianos, qui cum  statuerent 
singulas cujusvis natur;e personas totidem esse οὗ- 
σας μεριχὰς, parliarias. essentias unius essentiae 
eommunis, unam veluti nature divinz partem, 
cum una parte humanz, non totam cum tota, con- 
i] videbantur inferre, quo natura una coa- 

ceret. Hos expugnat Eutogius Alex. cujus. verba, 
quia ediia non sunt, recitabo, ἐχ τῶν Guvmyo- 

«ov, ex defensionibus (harum meminit Photius, 
codd. 225, 226) : Ταῦτα τῶν ἐναντίων ὑπάρχει προ- 
δλήματα. Οἵἴονται γὰρ ἴσως μεριστὴν εἶναι τὴν τῆς 
θεότητος οὐσίαν, καὶ τὸ μέρος αὐτῆς ἐν Πατρὶ θεω- 

εἶσθαι, τὸ δὲ ἐν Υἱῷ, τὸ δὲ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, ὡς 
ἰχείνης ὑποστάσεω; ἐχ μέρους, ἀλλ᾽ οὐχ ἐν πᾶσι 
τοῖς τῆς θεότητος ἰδιώμασι γνωριζομένης. Ἡμεῖς 
δὲ οὐχ εἰς τοτυῦτον ἀσεθείας ἡλάσαμεν, ὡς μερισμὸν 
ἡγεῖσθαι, καὶ χατατομὴν περὶ τὴν θείαν ὑπάρχειν 
οὐσίαν’ ἀλλά φαμεν ἑἐχάστην χαραχτηριστιχὴν 
ὑπόστασιν ἀνελλιπιὺς τὰ “ἧς θεότητος ἔχειν qvo 
σματα, τὸ δηυτουργιχὸν, xal ὅσα περὶ τὴν ἄχτιστον 
φύσιν ὑπάρχει. Οὕτω γὰρ, χοὶ ὁμοούσιον τὴν Τριάδα 
φαμὲν, ὡς τῆς αὐτῆς οὐσίας ὁλοτελῶς ἐν τρισὶ προσ- 
«emot; γνωριζομένης. Καὶ γὰρ ὁ Πατὴρ τελείως ἔχει 
τὴν τῆς θεότητος οὐσίαν" ὁμοίως ὁ Υἱὸς, ὁμοίως τὸ 
ἹΙνεῦμα τὸ ἅγιον, Τούτοις, xa! ὁ τῆς ἀληθείας 
κήρυξ Παῦλος σννηγόρει φάσχων' Ἐν αὐτῷ γὰρ 
κατοιχεῖ παν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματι- 
κῶς. Οὐ γὰρ τὸν Πατέρα φησὶ σεσαρχῶσθαι. ἀλλ᾽ 
ὅτι πᾶσα ἢ. θεότης ἐν ταῖς ὑποστάσεσιν ἀνελλιπὴς 
ὑπάρχει, ἐν Ilacg, ἐν Υἱῷ, ἐν ἀγίῳ Πνεύματι, ἐν 
ἐχάστῃ ὑποστάσει τελείως ἐνυπάρχουσα, κατὰ τὴν 
φωνὴν τοῦ Σωτῆρος λέγουσαν * Πάντα τὰ cov Πα- 
tpóc ἐμά ἐστιν" τουτέστιν, ὅσα τῆς τοῦ lacobo 
οὐσίας ὁπά χει γνωρίσματα, ταῦτα τοῦ θεοῦ Λόγον, 
xct σαρχωθέντο; ἐστίν’ οὐχ ὡς τοῦ Πατρὸς ὄντος 
Υἱοῦ, fj τοῦ Υἱοῦ ὄντος Πατρός. Ταῦτα γὰρ ὀνόματα 
σημαντιχὰ τῆς πρὸς ἀλλήλους σχέσεως ὑπάρχει. 
llo οὖν μὴ εἴπωμεν τὴν οὐσίαν τῆς θεότητος ἀνελλι- 
κὡς ἐν τῷ Χριστῷ εἶναι, ὁπότε τέλειον Θεὸν αὐτὸν 
εἶναί φαμεν; Πῶς δὲ, xal τέλειον αὐτὸν ἄνθρωπον 
ὁμολογοῦσιν, οὐ πᾶσαν ἀνθρωπάτητος οὐσίαν ἐν 
υπάρχειν αὑτῷ προσομολογήσομεν ; Οὐ γὰρ μέρος 
αὐτῆς προσείληφεν, ὡς; ᾿Απολινάριός qnot, σάρχα 


NOTAE. 


δίχα λογιχῇς ψυχῆς, ἀλλὰ πᾶσαν τὴν οὐσίαν, 6 ἐστι 
σὰρξ ἐμψυχομένη ψυχῇ λογιχῇ τε xat νοερᾷ. H«c 
sunt que ab adversariis objectantur. Forsan. enim 
putant. divinitatis essentiam divisibilem esse, cujus 
una pars in Patre. cernatur, altera. in Filio, et al 
tera in. Spiritu sancto, ceu quelibet persona. ex parie 
solum, et non ex toto deitatis proprietates referat. 
Nos wero nequaquam eo impietatiB venimus, ut in 
divina essentia divisionem aul sectionem imagiuemur. 
Quin dicimus, quamvis personam certis notis obsi- 
gnatam deitatis insignia possidere, ut nullum ei 
desit ; puta. bonitatem, creandi vim , ei quacunque 
tRcreaig naturg. conveniunt. Ideo enim. Trinitatem 
esse consubstantialem profitemur ; quia. substantia 
eadem in tribus personis integerrime cognoscitur. 
Pater enim integram deitatis essentiam habet, velwii 
Filius, ei Spiritus sanctus. Quo Paulus veritatis 
preco confirmat, ubi ait : « n. ipso inhabitat on - 
nis plenitudo divinitatis corporaliter. » Non enim 
incarnatum Patrem esse annuit, sed tolam diviniia 
tem. nullo defectu in. tribus personis exstare : quippe 
qua in Paire,et Filio, et Spiritu sancto, et in. una- 
quaque persona perfecte exsistat, secundum Salvato- 
ris vocem : « Omnia qua Palris mei sunt, mea sunt; 
hoc est, quecunque essentice Patris insignia, eadem εἰ 


D Verbi Dei sunt, etiam. incarnati ; non ut Pater F»- 


lius sit, aut Filius Pater. Hec namque nomina rels- 
tionem solummodo significant. Eccur ergo non dict- 
mus divinitatis essentiam absque «llo defectu, inic- 
gram esse in Filio; quandoquidem ipsum esse per- 
[ectum Deum  pronuntiamus? Qui vero. cum hie qui 
per[ectum hominem illum esse [atentur, totam quoque 
humanitatis substantiam in eo esse non confiteamur? 
Non enim 'partem dunlaxat ejus accepit, wt docet 
Apollinarius, sed substantium integram. s.ve carnem 
anima rationali et intelligente animatam. Hzec. Eulo- 
gius. Noster vero insuper expugnat Arium, qui 
anima, et Apollinarium, qui humana mente,  Chri- 
stum exuerani, ac siunio vera non foret, alterutra 
natura exstante integra. Utramque hzreaim confu- 
tat tam ex Dionysiastro, quam ex Athanasio, Nys- 
seno, et Nazianzeno, quorum sententias vocesque 
uDA contexuit. 


1005 DE FIDE ORTHODOXA LIB. ΠΙ. 1006 
πῶς, τουτέστιν, ἐν τῇ capxi αὐτοῦ" xal à τούτου A mana unitam fuisse dicimus, ac non partem eum 
φοιτητὴς ὁ θεοφόρος, xol τὰ θεῖα πολὺς Aovóswg, parie. Ait quippe divinus Apostolus : Im ipso in- 
ὅτι ὁλικῶς ἡμῖν ἐν μιᾷ τῶν ἑαυτῆς ἐχοινώνησεν — habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter *t, 
ὑποστάσεων. Οὐ μὲν δὲ λέγειν ἀναγκασθησόμεθα, hocest in ipsius carne; εἰ dcifer ejus discipulus 
πάσας τὰς ὑποστάσεις τῆς ἁγίας θεότητος, ἤτοι τὰὶξᾷᾳ Dionysius *', ingenti arum rerum cognitione 





1007 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1008 


nobis consubstantialis, si divin: naturz pars, hu- A εἰ μέρος τῆς θείας φύσεως μέρει τῆς ἀνθρωπίνης ἐν 


mana natur: parti in eo unita est **, 

Natura humana singularis in Christo, non com- 
munis.—Dicimus autem naturam nostram a mortuis 
excitatam esse, et in coelum ascendisse, atque ad 
Patris dexteram sedisse; non quod omnes bomi- 
nuin person: una resurrexerint, et ad dexteram Pa- 
tris consederint, sed quod toti naturz nostre in 
Christi persona hoc contigerit *'. Ait enim divinus 
Apostolus : Conresuscitavit nos et consedere fecit in 
Christo **. 

Quomodo una Dei Verbi natura incarnata, non 
passa, — Quin hoc dicimus, unionem ex commu- 
nibus essentiis csse factam. Omnis enim essentia 
personis, quz sub ipsa continentur, communis est : 
nec inveniri possit ulla singularis ac propria na- 
tura, sive essentia. Nam alioqut easdem personas 
simul ejusdem esse, ac diverse essentie dicere 
oporteret, ac sanctam Trinitatem, ratiene deitatis, 
simul et consubstantialem esse, ct disparis sub- 
stanti. Ex quo perspicuum est. eamdem naturam 
in quavis personarum considerari. Εἰ cum, juxta 
beatos viros Athanasium et Cyrillum, Verbi natue 
ram jncarnatam esse pronuntiamus, divinitatem 
carni unitani esse dicimus. Quam ob causam non 
possumus dicere Verbi naturam passam esse. Non 
enim in eo divinitas passa est. -At naturam huma- 
nam, personas hominum haudquaquam innuendo, 
in Christo passam esse dicimus, itemque 914 
Christum ia humana natura passum esse confite- 
mur. Quamobrem, cum Verbi naturam dicimus, 
Verbum ipsum significamus. Verbum porro et 
orietatem. 

CAP. VII. 
De una Dei Verbi composita persona. 


Verbi persona anie et post incarnationem. Verbi 
persona simplez incarnatione facta composita. — 
Divinam i'aque Dei Verbi hypostasim dicimus ante 
omnia exstare, extra tempus omne et sempiterne, 
siniplicem nec compositam, increatam, incorpo- 
ream, invisibilem, a contactu alienam, et incir- 
cumscriptam, omnia habentem, quz Pater habet, 
quia ejusdem cum eo substantis est, et sola ge- 
nerationis ratione et relatiene a Patrls hypostasi 
discreta ; perfectam item, nec unquam a persona 
Patris sejunctap : caeterum in. novissimis diebus 


αὑτῷ fjvwtat φύσεως - 

Λέγομεν δὲ τὴν φύσιν ἡμῶν ἐγηγέρθαι ἐκ νεχρῶν, 
χαὶ ἀνεληλυθέναι, καὶ χεχαθιχέναι ἐχ δεξιῶν τοῦ 
Πατρὸ;, o0 χαθὸ πᾶϑδαι αἱ τῶν ἀνθρώπων ὑποστά- 
σεις ἀνέστησαν, xal ἐχάθισαν Ex δεξιῶν τοῦ Πα- 
τρὸς, ἀλλὰ χαθὸΣ πᾶσα d φύσις ἡμῶν Ev τῇ τοῦ 
Χριστοῦ ὑποστάσει. Φησὶ γοῦν ὁ θεῖος ᾿Απόστο- 
λος " Συγνέγεοιρε, καὶ συγνεχάθισεν' ἡμᾶς ἐν τῷ 
Χριστῷ. 


Ka τοῦτο δέ φαμεν, ὅτι Ex χοινῶν οὐσιῶν ἡ ἕνω- 
σις γέγονε. Ilása γὰρ οὐσία χοινὴ ἔστι τῶν ὑπ' 
αὑτῆς περιεχομένων ὑποστάσεων, xal οὐχ ἔστιν 
εὑρεῖν μεριχὴν καὶ ἰδιάζουσαν φύσιν, ἦτοι οὐσίαν͵ 
ἐπεὶ ἀνάγχη τὰς αὐτὰς ὑποστάσεις xat ὁμοουσίου-, 
χαὶ ἑτεροουσίους λέγειν, καὶ τὴν ἁγίαν Τριάδα, xal 
ὁμοούσιον, xaX ἑτεροούσιον χατὰ τὴν θεότητα λέγειν. 
'H αὐτὴ τοίνυν φύσις ἐν ἐχάστῃ τῶν ὑποστάσεων 
θεωρεῖται, Καὶ ὅτε εἴπωμεν (18) τὴν οὖσιν τοῦ 
Λόγου σεσαρχῶσθαι, χατὰ τοὺς μαχαρίους ᾿Αϑανά- 
σιόν τε xal Κύριλλόν, τὴν θεότητά φάμεν ἡνῶσθαι 
σαρχί. Διὸ οὐδὲ δυνάμεθα εἰπεῖν. Ἢ φύσις τοῦ 
Λόγου ἔπαθεν“ οὐ γὰρ ἔπαθεν ἡ θεότης ἐν αὐτῷ - 
λέγομεν δὲ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν πεπονθέναι ἐν τῷ 
Χριστῷ, οὐ μὴν πάσας τὰς τῶν ἀνθρώπων ὑποστά- 
σεις ὑπεμφαίνοντες 8, ἀλλὰ καὶ τῇ ἀνθρωπένῃ φύσει 
ὁιολογοῦμεν τὸν Χριστὸν πεπονθέναι. Ὥστε «σιν 
τοῦ Λόγου λέγοντες, αὐτὸν τὸν Λόγον σημαίνομεν. 
Ὁ δὲ Λόγος χαὶ τὸ χοινὸν τῆς οὐσίας χέχτηται, χαὶ 
τὸ ἰδιάζον τῆς ὑποστάσειυς. 


substantiz:: communitatem habet, οἱ personze pro- 


ΚΕΦΑΛ. Z' [NA]. 


Περὶ εἧς μιᾶς τοῦ Θεοῦ Λόγον συνθέτου 

ὑποστάσεως. 

Προεῖναι μὲν οὖν ἀχρόνως καὶ ἀϊδίως φαμὲν τὴν 
θείαν τοῦ Θεοῦ Λόγου ὑπόστασιν, ἀπλῆν, xal ἀσύν- 
θετον, ἄχτιστον, xal ἀσώματον, ἀόρατον, ἀναφῇ, 
ἀπερίγραπτον, πάντα ἔχουσαν ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ὡ: 
αὑτῷ ὁμοούσιον, τῷ τῆς γεννήσεως τρόπῳ, xat σχέ- 
σει τῆς πκατριχῇς ὑποστάσεως διαφέρουσαν, τελείως 
ἔχουσαν b, οὐδέποτε τῆς πατριχῆῇς ἐχφοιτῶσαν ὑπο- 
στάσεως ^. ἐπ᾿ ἐσχάτων δὲ τῶν πατρ' χῶν χόλπων 


p οὐχ ἀποστάντα Λόγον, ἀπεριγράπτως ἐνῳχηχέναι 


τῇ γαστρὶ τῆς ἁγίας Παρθένου, ἀσπόρως, καὶ ἀπερι- 
λήπτως, ὡς οἶδεν αὐτὸς, xat ἐν αὐτῇ τῇ προαμωνίῳ 


** Greg. epist. 1, AdCled, 4 Athan. -De salut. adv. 56. Ephes. 11, 6. 


YARIE LECTIONES, 


* Deest χαθὸ, in cod. S. Hil. in R. 12, et Celb. et ἴω N. Vetus interpr. et Faber omiserunt. a Edit. 


ἐμφαίνομεν. 


» Cod.S. Hil. ex emendatione xal τελείως ἔχουσαν ; in alio additur, τὴν οὐσίαν τῆς θεότητος. 


NOTE. 


(18) Καὶ ὅτε εἴπομεν. Ei cum secundam , etc, 
Itoc Monophysitze objectabant, non Crrillum modo, 
verum et Athanasium , unam Dei Verbi naturam 
incarnatam dixisse in quadam professione de in- 
carnalione. Libellum hunc , aliosque, quos Jaudarat 


Eutyches, Athanasii non esse, sed Xpollinarii, 
fideles multoties probaverunt ; ἃ quibus Noster 
dissentit , utique propter auetoritatem Cyrilli 


Magni. Sed de istis fusius singulari dissertatione 
diximus. 


1009 DE FIDE ORTHODOXA LIB. III. 1010 
ὑποστάσει ὑποστήσασθαι ἑαυτῷ sápxa ἐχ τῆς ἁγίας A Verbum, paterno sinu non relicto, sine circumscri- 
Παρθένου. plione in sancta Virginis utero habitasse absque 
semine, εἰ incomprehensa, qua ipse novit ratiope, fecissegue, ul care, ex sancta Virgine assumpta, 
in sua szculis antiquiore bypostasi subsisteret. 

Ἐν πᾶσι μὲν οὖν, xal ὑπὲρ τὰ πάντα ἦν, xal ἐν Ex tum quidem in omnibus et super orania erat, 
τῇ γαστρὶ ὑπάρχων τῆς ἁγίας Θεοτόχου, ἀλλ᾽ àv — cum in sancte Dei Genitricis utero agebat, at in 
αὑτῇ, ἐνεμγείᾳ σαρχώσεως * ἐσάρχωται τοίνυν, ἐξ 60 specinlius incarnationem operando. lacarnatus 
᾿αὐτῆς προσλαδόμενος τὴν ἀπαρχὴν τοῦ ἡμετέρου ilaque est, assumens conspersionis nostr» primi- 


1011 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1012 


de Spiritu sancto, sanctaque Virgine Maria, quod A μόνον χηρύττοντες, γυμνὸν τῆς xaÜ' ἡμᾶς ἀνθρω- 


quidein pariendi lege eminentius est. Non ut eum 
Deum przedicemus nostra nudum humanitate, aut 
rursus solum hominem, divinitate spoliatum, aut 
denique alium et alium; sed unum eumdemque 
Deum simul et hominem, Deum perfectum, et ho- 
minem perfectum, totum Deum, ettotum hominem : 
totum Deum, una cam ipsius carne, et totum ho- 
minem, etiam adjuneta ipsius przcelsissima dei- 
tate, Purro cum Deum perfectum, et perfeetum 
heminem dicimus, naturarum plenitudinem, ut 
nihil in eis desideretur, declaramus : cum vero 
totum Deum, et totum bominem, individuam per- 
sonz singularitatem ostendimus. 

Una Dei Verbi nateura et incarnata. — Quinimo 
unam Dei Verbi naturam incarnatam confitemur ; 
pet id quod incarnatam dicimus,carnis substantiam 
significantes, secundum beatum Cyrillum **. Àc 
proinde incarnatum est Verbum, nee tamen a na- 
tura sua malerie experte descivit; totamque 
incarnatum est, et totum incireumscriptum manet. 
Suscepto corpore minuitur, et contrahitur ; divi- 
nitate vero circumscriptionem respuit. Neque enim 
ipsius caro una cum divinitate, quz circumscribi 
nequit, Deus se porrigitet extendit. 

Porro totus est perfectus Deus, at non in totum 
Deus ( neque enim solum Deus, sed etiam homo), 
totusque item homo perfectus, verum non in 
totam bomo. Non enim duntaxat homo, sed etiam 
Deus. Totum quippe naturam declarat ; totus au- 
tem personam : non secus atque alisd naturam in- 
dicat, alius personam '!., 

Natwrarum in eo commeatio ez divinitate. — 
Sciendum est autem 15 quod, quamvis Domini no- 
stri naturas se mutuo permeare dicamus, attamen 
hujusmodi permeationem a natura divina fleri con- 
stat; quippe qua pro libitu suo omnia pervadit, 
nihil ipsam pervadente. Quin suas quidem dotes 
carni impertit, cum ipsa interim impassibilis, et 
carnis affectionum exsors maneat. Cuni enim sol 
multiplicis virtutis suz nos participes faciat, ut 
tamen in rerum nostrarum partem minime veniat, 
quanto minus solis opifex et Dominus ! 

CAP. VIII, 


πότητος, οὐδὲ μὴν ἄνθρωπον μόνον, ψιλοῦντες αὑτὸν 
τῆς θεότητος " οὐχ ἄλλον xai ἄλλον, ἀλλ᾽ ἕνα xol 
τὸν αὐτὸν, ὁμοῦ Θεόν τε χαὶ ἄνθρωπον, Θεὸν τέλειον 
xai ἄνθρωπον τέλειον " ὅλον Θεὸν, χαὶ ὅλον ἄνθρω- 
πον" τὸν αὐτὸν ὅλον Θεὸν, χαὶ μετὰ τῆς σαρχὸς 
αὑτοῦ, καὶ ὅλον ἄνθρωπον, καὶ μετὰ τῆς ὑπερθέου 
αὐτοῦ θεότητος. Διὰ τοῦ εἰπεῖν, τέλειον Θεὸν, χαὶ 
τέλειον ἄνθρωπον, τὸ πλῖιρες xal ἀνελλιπὲς δηλοὺν- 
τες τῶν φύσεων * διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν, ὅλον Θεὸν, χαὶ 
ὅλον ἄνθρωπον, τὸ μοναδιχὸν xal ἄτμητον δειχγνύντες 
τῆς ὑποστάσεως. 


Καὶ μίαν δὲ φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγον σεσαρχωμένην 
ὁμολογοῦμεν, διὰ τοῦ εἰπεῖν σεσαρχωμένην, τὴν 
τῆς σαρκὸς οὐσίαν σημαίνοντες, χατὰ τὸν μαχάριον 
Κύριλλον xai σεσάρχωται τοίνυν ὁ λόγος, καὶ τῇ 5 
οἰχείας ἀϊλότητος οὐχ ἐξέστηχε, καὶ Oo αταὰρ- 
χωται, xaX ὅλος ἐστὶν ἀπκερίγραπτος. Σμιχρύνεται 
σωματιχῶς καὶ συστέλλεται, xul θεϊχῶς ἔδτιν 
ἀπερίγραπτος, οὐ συμπαρεχτεινομένης τῆς σαρχὺς 
αὐτοῦ τῇ ἀπεριγράπτῳ αὐτοῦ θεότητι. 


"Ὅλος μὲν οὖν ἐστι Θεὸς τέλειος, οὐχ ὅλον δὲ 
Θεός * οὐ γὰρ μόνον Θεὸς, ἀλλὰ xal ἄνθρωπος" χαὶ 
ὅλος ἄνθρωπος τέλειος, οὐχ ὅλον δὲ ἄνθρωπος ᾿ οὐ 
γὰρ μόνον ἄνθρωπος, ἀλλὰ xal Θεός. Τὸ μὲν γὰρ 


C ὅλον, φύσεώς ἔστι παραστατικόν * τὸ καὶ ὅλος, ὑπο- 


στάσεως, ὥσπερ τὸ μὲν ἄλλο, φύσεως, τὸ 6b ἄλλος, 
ὑποστάσεως c. 

Ἰστέον δὲ, ὡς εἰ καὶ περιχωρεῖν ἐν ἀλλήλαις τὸς 
τοῦ Κυρίου φύδεις φαμὲν, ἀλλ’ οἴδαμεν, ὡς Ex τῆ; 
θείας φύσεως 1j περιχώρησις γέγονεν. Αὕτη μὲν γὰρ 
διὰ πάντων διήχει, καθὼς βούλεται, καὶ περιχωρεῖ, 
δι’ αὐτῆς δὲ οὐδέν" xal αὕτη μὲν τῶν οἰκείων αὖ- 
χημάτων τῇ σαρχὶ μεταδίδωσι, μένουσα αὑτὴ dz» 
0hc, καὶ τῶν τῆς σαρχὸς παθῶν ἀμέτοχος. ΕἸ τῷ 
ἥλιος ἡμῖν τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν μεταδιδοὺς, ule 
τῶν ἡμετέρων ἀμέτοχος, πόσῳ μᾶλλον ὃ τοῦ ἢλία 
ποιητής τε xat Κύριος. 


ΚΕΦΑΛ. H' [NB]. 


Ad eos qui sciscilantur : An ad. continuam | γμαπιίία- D Πρὸς τοὺς λέγοντας 1. "Yao (21) τὸ cvre 


tem, vel αὐ discretam Domini natura r 


Aliud solvit argumentum Severi. — Quod si quis 


** Expositio fldei a Patribus Niczenis contra Paul. Samos. n), p. conc. Ephes. 
Cf. supra c. 6, et infracap. 11. 1: Greg. Naz. orat. 51. 


δὰ Eulog. et epist. 2 ad Success. 
cap.95. " Leontius De sectis, act. 3. 


«cantur. 


πόσον ἀνάγονται al τοῦ Κυρίου gvosic, ἢ ὑπὸ 
τὸ διωρισμένον, 


El δέ τις ἐρωτᾷ περὶ τῶν τοῦ Κυρίου φύσεων, 


1 |n. commonit. 
3$ Supr. 


VARLE LECTIONES. 


Additur in editis et R. 2927 : Ἐν πᾶσι μὲν ἦν, 


xaX ὑπὲρ τὰ πάντα, καὶ ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Θεομήτοβκ, 


ἀλλ᾽ ἐν ταύτῃ τε, ἐνεργείᾳ τῆς σαρχώσεως" In omnibus quidem eret, et super omnia, nec non im matris ur. 
aed ita wt in ea incarnationem operaretur. Quae profecto sunt insititia. f Edit. ἣ ὑπὸ. R. 2025 εἰ ὑπὸ. 


NOT.£. 


(31) Πρ 


Cavillus hi 


ὃς τοὺς «λέγοντας. Ad eos qui, etc. 
ic erat Severianorum, quem refert Leon- 
tíus, act. 7. De sect. uli respondet tain ea qua 


continues, quam qua discrete quantitatis sunt, 
numerari : ἀλλὰ xal τὸ, ἡνωμένον, πλὴν tbv οἰκεῖον 
λόγον διαχρινόμενον ἀποσῶζον, quin et. illud quod 


13 
εἰ ε ὑπὸ τὸ συνεχὴς ποσὸν ἀνάγονται à, ἢ ὑπὸ τὸ 
διωρισμένον, ἐροῦμεν, ὅτι αἱ τοῦ Κιρίου φύσεις, 
οὔτε ἕν σῶμά εἶσιν, οὔτε μία ἐπιφάνεια, οὔτε μία 
γραμμὴ, οὐ χρόνος, οὐ τόπος, ἵνα ὑπὸ τὸ συνεχὲς 
ἀναχθῶσι ποσόν " ταῦτα γάρ εἰσι τὰ συνεχῶς ἀρι- 
θμούμενα. 


χείαν ἑκάστη φυσικὴν διαφορὰν διασώζουσα, Τῷ 
πρόπῳ τοιγαροῦν τῆς διαφορᾶς, καὶ μόνῳ ἀρι- 
θμούμεναι, ὑπὴ τὸ διωρισμένον ποσὸν ἀναχθέ- 


σονται. 





τέλειος καὶ ἄν- 
σὺν Πατρὶ καὶ 
k τῆς ἀχράντου 
τὴν σάρχα λέ- 
μιᾷ τοῦ Λόγου 
γέγονεν - οὗ τῇ 
ν σάρκα ' προσ: 
qu, xol εἰς ἕν 
ϑεοῦ Λόγου, τῶν 
Ἰοικα τοῦ ἄνθρα- 
ἕνον πῦρ. Προσ- 
Ὧν, διὰ τὴν τῇ 
» τέταρτον ἱ (38) 


Theod. 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. III. 


1014 

A de Domini naturis pertentetur, ad continuamne 
quastitatem, an ad discretam referantur, sic. re- 
sponde5imus : Domini 416 naturas neque corpus 
unum esse, neque linc&m unam, neque tempus, 
neque locum, ut. ad continuam quantitatem redu- 
cantur. Hzc enim sunt, quz continue quanta cen- 
sentur. 


modo :nam quis ratione personz unita sunt, et 
invicem se pervadunt, citra confusionem uniuntur, 
suam naturalem differentiam ambz retinentes. 

€ Quare, cum distinctionis modo, ejusque sola ra- 
lione numerentur, ad discretam quantitatem re- 
digentur.- 

Quomodo Christi caro adoretur. — Quapropter ** 
unus est Christus, Deus perfectus, et homo per» 
fectus, cui unam eamdemque adorationem cum 
Patre et Spiritu, non exclusa immaculata cjus car- 
ne, adhibemus. Nequeenim adorandam esse car- 
nem ejus negamus : quippe quz adoratur in una 
Verbi persona, quz quidem ipsi persona et ypo- 
stasis facta est. Qua In re non creatura servimus; 
non enim illam, ceu nudam carnem adoranius, 
sed velut divinitati unitam : et quia dum ipsius 
nature ad unam Dei Verbi personam reducuntur, 
unaque subsistentiam. Carbonem tangere ob 
ignem cum ligno conjunctum vereor. Ambas Chri- 


VARUE LECTIONES. 


Colb. ὅ et Euthym. ἀναφέροιντο. Colb. alter διαφέροιντο. 


3 Cod. fere. 


Y Mes. οὗ τέταρτον. 
NOTAE. 


iem suam, qua 
lem responsione 
solverat Euno- 
living essentiz 
: cui. Nyssenus, 
nt. 
ám quartam per-. 
?bamus, Catlin- 
ἃς, honinicolas, 





D qui duas naturas integras Christo tribuendo, qua-- 
ternitatem pro Trinitate inveherent. Hoc refert 
Nazianzenus. epist. 1, ad Cled.,ut Athanasii ad 
Epictetum epistolam taceam, innui Apollina- 
rius ipse in Professione fldei ad Jovianum, et in 
libello Quod wnus sit Christus. Anastasius Antio- 
chenus criminationem hanc in libro Περὶ éap- 

iv, De operationibus, confutavit hoc exemplo : 

Ὑπόθου τρεῖς εἶναι στήλας χαλκᾶς, καὶ τὴν μίαν 





1010 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1016 


sti naturas ob unitam carni divinitatem adoro. ἃ παρεντίθημι πρόσωπον ἐν τῇ Τριάδι" μὴ γένοιτο" 


Non quartam Trinitati personam infero : absit! 
sed unam Dei Verbi, carnisque ipsius personam 
confiteor. Trinitas quippe etiam post Verbi incar- 
nationem Trinitas mansit. 


ἀλλ᾽ ἕν πρόσωπον ὁμολογῶ τοῦ Θεοῦ Λόγου xal 
τῆς σαρχὸς αὐτοῦ. Τριὰς γὰρ ἔμεινεν fj Τριὰς, xol 
μετὰ τὴν τοῦ Λόγου σάρχωσιν. 


Post caput 80, seu 9 libri iv, in edi:is et compluribus mss.denuo de eadem questione disputatur, cum eadem 
inscriptione iisdemque pene verbis. Qum, quia desunt in codd. S. Hil. et Reg. 2427 et in 2498, superffua ἀε- 
clarantur, addita in ora libri voce περισσὸν, ad illum locum pertinere non debent, sed insititia esse prorsus 
apparent ; idcirco 217 huiece capiti 52, seu octavo libri wi, subjicienda censui, secundum tritam | meto. 


dum quam tenui in 


ialecticis, et ne preter auctoris propositum, quod veteres. indices aliaque monumenta 


significant, liber De lide orthodoxa ultra centesimum caput exporrigatur. 


Ad eos qui sciscilantur, utrum ad. continuam. quan- 
titatem, vel ad discretam, dug nature re[e- 
rantur. 


Domini nature, nec unum corpus sunt, nec s$u- 
perficies una, nec linea, nec locus, nec tempus, ut 
ad continuam quantitatem reducantur. lst»c enim 
sunt, qu:e numerantur. At Domini naturse citra 
confusionem ullam secundum hypostasim inter se 
unite sunt, ac citra divisionem discretz, ratione 
nimirum et modo discriminis utriusque. Et qui- 
dem, qua ratione unit:e sunt, non numerantur, 
neque duas esse personas Christi naturas dicimus, 
aut duo secundum hypostasim. Qua vero ratione 
indivisim distinguuntur, hac numerantur. Dus 
siquidem nature sunt, ratione et modo discrimi- 
nis. Cum enim inter se secundum hypostasim 
uniantur, seseque mutuo pervadant. citra confu- 
sionem copulantur ; ita ut altera in alteram -non 
- mutetur, sed suum utraque discrimen naturale 


eliam post unitionem conservet. Nam quod crea- C τῆς διαφορᾶς, καὶ μόνῳ ἀριθμούμεναι,, ὑπὸ τὸ διω- 


tum est, creatum mansit, οἱ quod increatum, in- 
creatum. Quare, cum differenti? modo, eoque solo 
numerentur, ad discretam quantitatem reducendze 
Nsunt, Neque enim fleri possit, ut qua nullatenus 
jnter se discrepant, numerentur : sed qua ratione 
quzdam differunt, ea quoque numerari solent. Ex. 
gr., Petrus οἱ Paulus, quatenus simul uniuntur, 
numerum respuunt; quia, cum essenlie ratione 
uniantur, dua nature nec sunt, nec dicuntur 


Πρὸς τοὺς ἐρωτῶντας, el ὑπὸ τὸ συνεχὲς ποσὸν 


ἀνάγονται, ἣ ὑπὸ τὸ διωρισμέγον,, αἱ δύο φύ- 
σειςε 


Αἱ τοῦ Κυρίου φύσεις, οὔτε ὃν σῶμά εἰσιν, οὔτε 
ἐπιφάνεια μία, οὔτε γραμμὴ, οὐ τόπος, οὐ χρόνος, 
ἵνα ὑπὸ τὸ συνεχὲς ποσὸν ἀναχθῶσι " ταῦτα γάρ εἰσι, 
τὰ συνεχῶς ἀριθμούμενα. “νωνται δὲ αἱ τοῦ Κυ- 
ρίου φύσεις ἀσυγχύτως χαθ᾽ ὑπόστασιν, χαὶ διδοτν- 
524 ἀδιαιρέτως, λόγῳ xal τρόπῳ τῆς δαφουῦς οὶ 
Q μὲν τρόπῳ ἤνωνται, οὐκ ἀριθμοῦνται, Οὐ γὰρ λέ- 
γόμεν δύο ὑποστάσεις εἶναι τὰς φύσεις τοῦ Χριστοῦ, 
ἣ δύο χατὰ τὴν ὑπόστασιν " ip δὲ τρόπιὑ ἀδιαιρέτως 
διήρηνται, ἀριθμοῦνται. Δύο γάρ εἰσι φύσεις, λύγυ 
xal τρόπῳ τῆς διαφορᾶς. Ἡνωμέναι γὰρ καθ᾽ ὑπό- 
στασιν, xal ἐν ἀλλήλαις περιχωροῦσαι. ἀσυγχύτως 
ἤνωνται. τὴν εἰς ἀλλήλας μεταδρολὴν οὐ δεξάμεναι, 
τὴν οἰχείαν ἑχάστῃ quatxhy διαφορὰν, χαὶ μετὰ τὴν 
ἕνωσιν διχσώζουσαι. Τὸ γὰρ χτιστὸν διέμεινε xv- 
στὸν, xaY τὸ ἄχτιστον, ἄχτιστον. Τῷ τρόπῳ τοίνυν 


ρισμένον ποσὸν ἀναχθήσονται. ᾿Αδύνατον γὰρ “ὦ 
χατὰ μτδὲν διαφέροντα ἀριθμεῖσθαι * χαθὸ δὲ δια- 
φέρουσι, κατὰ τοῦτο ἀριθμοῦγται * οἷον ὁ Πέτρος, 
xai ὁ Παῦλος, xa05 μὲν ἥνωνται, οὐχ ἀριθμοῦνται' 
τῷ λόγῳ γὰρ τῆς οὐσίας ἑνούμενοι, δύο φύσεις οὔτι 
εἰσὶν, οὖτε λέγονται" χαθ᾽ ὑπόστασιν δὲ διαφέροντε;, 
δύο ὑποστάσεις λέγονται. Ὥστε ἡ διαφορὰ, αἰτία τοῦ 
ἀριθμοῦ. 


: quatenus vero personaliter inter se discrepat 


dus persone dicuntur. Ex quo perspicuum fit differentiam esse causam numeri. 


CAP. IX. 


Ad illud quod queritur, sitne ulla natura que subsi- 
slentia careat, responsio. 


Quanivis enfm nulla sit natura, que subsisten- 


KE9AA. 8 [NT]. 


Πρὸς τὸ, εἰ [οὐχ] ἔστι φύσις ἀνυπόστατος, 
PT ἀπάντησις. 


Εἰ γὰρ καὶ μή ἔστι φύσις (25) ἀνυπόστατος, 1 


NOTE. 
ἐχπυρωθεῖσαν ἄχρως, xaX ῥάδξον ἐν τῇ zt 1 αὗττς D quam Leontio teste, act. 7 De sect. hoc modo stre 


προτεθεῖσαν * εἶτα ἐπειδὴ αἱ ἄλλαι δύο ἀδλαδεῖς τοῖς 
προσαπτομένοις εἰσὶν, αὕτη δὲ ἀνέπαφος διὰ τὴν 
λαμπρότητα τῆς ἐχπυρώσεως, ἄρα τέσσαρες στῆλαί 
εἰσι, xa οὐ τρεῖς ; Pone ires esse statuas. ameas, 
quarum una admodum sil candens, qua manu tir- 
gam teneat : jam ex eo quod duabus illis non [m- 
duntur qui ipsas tetigerint , ἰδίας autem propter 
eximium ardorem mintme tangi queat, num idcirco 
quatuor erunt statue, et non tres ἢ Nestorium, qui 
or(lhiodnxos ἀνθρωπολάτρας appellitabat , Cyrillus, 
lib. » contra ipsum, ostendit criminis hujus esse 
reum, «qui Christum, quem merum esse hominem 
sentiret, adorandum tamen ron negabat : Propter 
eum qui latet, aiebat ille, eum qui apparet adoro. 

) El γὰρ xal μὴ ἐστὶ cóctc.. Etsi enim nulla 
€t walkura, Alteram. diluit cavilladonem Severi, 


hat : Si duas naturas dicitis , vel illas subsistentum 
habent, vel ea carent. Si subsistentiam habent, pe- 
scnas duas introducitis, Christos duos, filios dues. 
Sin subsistentia carent , jam in rerum natura not 
exsistunt. Leontius vero, Nisi Christus , inquit, es 
naturis duabus constet, ut. dicitis, aut illas subsisten- 
tiam habent, aut ea carent. Si subsistentiam habent, 
duce proinde persona sunt : sín ea carent, jam am- 
plius non exstant. Quocirca. in Defensionibus osten- 
dit Severianos pro Nestorianis pugnare : "Hxousi 
«ioc, inquit, γενναίως οἰομένου διαλέγεσθαι, ὅτι oft 
ἔστι φύσις ἀπρόσωπος ἀλλὰ παρέπεται τῇ φύσει χαὶ 
τὸ πρόσωπον. Εἰ οὖν δύο φύσεις, πάντως καὶ δύο 
πρόσωπα. Πῶς οὐχ ἂν τοὺς τὰ τοιαῦτᾳ προδαλλομέ- 
νους ἐλεήσειεν “ Οἱ σαφῶς οὕτω π αίουσι, καὶ 
Νεστορίῳ προσποιούμενοι πολεμεῖν, τοῖς αὑτοῦ προ- 


foi? 
οὐσία ἀπρόσωπες "ἕν ὑποστάσεσι γὰρ καὶ προαίνκοις 
ἢ τε οὐσία καὶ ἡ φύσις θεωρεῖται * ἀλλ᾽ οὐχ ἀνάγχη 
πὰς ἀλλήλαις ἐνωθείσας φύσεις χαϑ' ὑπόστασιν, 
ἐκάστην ἰδίαν xtievi sta: ὑπόστασιν᾽ δύνανται γὰρ εἰς 
μίαν συνδραμοῦσαι ὑπόστασιν, μήτε ἀνυπόστατοι 


subsistontia, nec alteram in Trinkale personam 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. 11]. 


1018 
A tia careat, nec ulla substantia, qua person: ex perg 
exsistat (quippe cum et substantia, εἰ nalura in 
subsistentiis eonsiderentur οἱ personis), at non 
idcirco necesse est. ut naturae llle, quz secundum 
bypostasigr inter se unit» sunt, $918 suam sin- 


induelt. 
CAP. X. 
De hymno trisagio. 


Divina nomina communia. —Quze eum ita sint "t 
1. archim. 


LECTIONES. 
il. additum est a recoguitore. 


κα. 

Ὁ tus sit, Ecquis enim ignorat id quod universale eat, 
|4 angulis p personis. M ceu swbsistentiis aigillantibus 
mspici; puta. deitatis naturam in Patre et Filio ei 
Spiritu sancto, angelicam in. Michaele, Gabriele , et 
reliquis... sin autem contendunt unamquamque na- 
furum propriam persomam comitari ; hoc. equidem 
esse verum censuerim in naturis, sive substantiis qua 
secundum hypostasim wnilg mon sumi: ast procul 
abes! α vero, si sermo est de naturis qug per compo- 
sitionem et hypostatice copulantur. 

(94) Ἐντεῦθεν δέ. Que cum ita sint, etc. Nimi- 
vum Petrus Fullo, occupata sede Antiochena , sub 
colore Nestoriani erroris eliminandi , celebratissi- 
mum hymnum hunc sic adauxisse fertur : Sancius 
Deus , sanctus. ortis, sanctus immortalis, qui cruci- 
fixus es. pro nobis, miserere nostri. Quam interpola- 
lionem Jacobite Syri, Armenique admisere , pro- 
pter quam, quia. ey deitati perpessionem aftin- 
gere videbantur, Theopaschite eliam audierunt. 

p Insuper quia fidelium sensus erat, ejus- 
modi Trisagii: Trinitatis personas compel- 
lari, multi arbitrati sunt a Fullone, vel Trinitatem 
ipsam, ceu a(fixam cruci, przdicari, aut quemdam 
alium 5 Filio, qui erucifixus esset, ut. Noater ex- 
plicat. Feruntur apud Zonaram epistole Felicis llI 
papa, εἰ Acacii CP. aliorumque episcoporum no- 
minibus inscripta, quibus Petrus Fullo multipl 












hzresis reus babetur ob banc mutaiionem. 
vero doctissimus Valesius adulterinas pulat ; ΓΑ 
in Hitor. 





1019 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1020 


appendicem illam, quam Petrus Cnapheus, seu A ὑπὸ τοῦ ματαιόφρονος Πέτρον τοῦ χναφέως γεγενη- 


Fullo, Trisagio hymno adjecit, impiam esse statui- 
mus, ut quz? quartam inducat personam, ac Dei 
Filium, vim illam nimirum Patris vere subsisten- 
tem, seorsim collocet, et seorsim rursus eum, qui 
cruci affixus est, ac si ab illo forti diversus csset, 
vel Trinitatem sanctam passioni obnoxiam opine- 
tur, Patremque ac. Spiritum sanctum in crucem 
agat. Procul sit blasphema hac οἱ adulterina nu- 
gacitas. Nos quippe illud, sanctus Deus de Patre 
accipimus : non quod ipsi soli divinitatis assigne- 
mus nomen. Nam et Filium, et Spiritum sanctum 
Deum agnoscimus. Itidem illud, sanctus fortis, Fi- 
lio tribuimus : non quod l'atrem et Spiritum san- 
ctum virtute spoliemus. Ac denique illud , sanctus 


μένην, βλάσφημον ὀριζόμεθα, ὡς τέταρτον παρει-- 
άγουσαν πρόσωπον, καὶ ἀναμέρος τιθεῖσαν τὸν τοῦ 
Θεοῦ Υἱὸν, τὴν τοῦ Πατρὸς ἐννπόστατον δύναμιν, χαὶ 
ἀναμέρος τὸν ἐσταυρωμένον ὡς ἄλλον ὄντα παρὰ 
τὸν ἰσχυρὸν, ἣ παθητὴν τὴν ἁγίαν Τοιάδα δοξάζου- 
σαν, καὶ συσταυροῦσαν τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα χαὶ τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον. “ἀπαγε ταύτην τὴν βλάσφημον ! 
xai παρέγγραπτον φλναρίαν. Ἡμεῖς γὰρ τὸ, ἅγιος 
ὁ Θεὸς, ἐπὶ τοῦ Πατρὸς bxXap6ávouev , οὐχ αὐτῷ 
μόνῳ τὸ τῆς θεότητος ἀφορίζοντες ὄνομα,, ἀλλὰ xol 
τὸν Υἱὸν Θεὸν εἰδότες, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον " χαὶ 
τὸ, ἅγιος ἰσχυρὸς, ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ τίθεμεν, οὐχ áx- 
αἀμφιεννύντες τῆς ἰσχύος τὸν Πατέρα καὶ τὸ Πνεῦμα 
τὸ ἅγιον" χαὶ τὸ, ἅγιος ἀθάνατος, ἐπὶ τοῦ ἁγίου 


immortalis , Spiritui sancto ascribimus : non ut B Πνεύματος τάττομεν, οὐκ ξξω τῆς ἀθανασίας τιθέν- 


Patrem et Filium ab immortalitate excludamus, 
δοιὶ ut in unsquaque persona omnia divina nomina 
simpliciter et absolute sumamus, divinum scilicet 
Apostolum imitantes, cujus h:ec verba sunt: Nobis 
aulem. unus Deus Dater, ex que omnia, et nos ex 
ipso ; et unus. Dominus Jesus Christus, per quem 
Omnia, et nos per ipsum : 919 ot unus Spiritus 
sanctus, in quo omnia, et nos in ipso". Itemque 
Gregorium?" iilum Theologum ad hunc modum 
loquentem : Nobis autem unus Deus Pater, ex quo 
omnia ; et unus Dominus Jesus Christus, per quem 
omnia ; et unus Spiritus sanctus, in quo omnia : 
his voculis, ex quo, per quem, et in quo, non scin- 
dentibus naturas (ueque enim alioqui prz positiones 
ille, aut nominum ordines uuquam mutarentur), 
verum unius ac inconfuse nature proprietates 
exprimentibus. Idque liquet ex eo quod rursus in 
unum colliguntur, si modo quispiam illud apud 
Apostolum haud negligenter legat: Ez ipso, et 
per ipsum, et in ipso sunt omnia, ipsi gloria in se- 
cula seculorum. Amen "*. 

Nam quod non de Filio duntaxat δ᾽, scd de san- 
cta Trinitate dictus sit ter sanctus lyymnus, te- 
stantur divinus sacerque Athanasius , Basilius, et 
Gregorius, ac totus Patrum a Deo afflatorum cho- 
rus ; nempe quod sancta illa Seraphim per trinam 


ΤΊ 1 Cor. vut, 5. 18 Orat. 29. 59 Rom. x1, 56. 


τες τὸν Πατέρα xai τὸν Υἱὸν, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ἐχάστης τῶν 
ὑποστάσεων πάσας «τὰς θεωνυμίας ἀκλῶς xal ἀπο- 
λύτως ἐχλαμδάνοντες, χαὶ τὸν θεῖον “Ἀπόστολον Ἐν- 
μιμούμενοι, φάσχοντα * Ἡμῖν δὲ εἷς θεὸς ὁ Vá- 
τὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς ἐξ αὐτοῦ᾽ xal εἷς 
Κύριος ᾿Ιησοῦς Χριστὸς, δι᾽ οὗ τὰ πάντα, καὶ 
ἡμεῖς δι' αὐτοῦ " καὶ ἕν Πνεῦμα ἅγιον. ἐν ᾧ τὰ 
πάντα καὶ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ. Οὐ μὴν ἀλλὰ χαὶ τὸν 
Θεολόγον Γρηγόριον, ὧδέ πη λέγοντα - ᾿Η μῖν δὲ εἷς 
Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἷς Κύριος 
Ἰησοῦς Χριστὸς, δὲ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἕν Πνεῦμα 
ἅγιον, ἐν ᾧ τὰ πάντα, τοῦ, ἐξ οὗ, καὶ, δε᾽ οὗ, χαὶ, 
ἐν ᾧ, μὴ φύσεις τεμνόντων οὐδὲ γὰρ ἂν μετέτι- 
πτον αἱ προθέσεις, fj αἱ τάξεις τῶν ὀνομάτων ἀλλὰ 
χαραχτηριζόντων μιᾶς xal ἀσυγχύτου φύσεως ἰδ:ότη- 
τας " καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν εἰς ἕν συνάγονται πάλιν, 
εἰ τῷ μὴ παρέργως ἐχεῖνο ἀναγινώσχεται παρὰ τῷ 
αὐτῷ ᾿Αποστόλῳ, τὸ, ἐξ αὑτοῦ, καὶ Ór αὐτοῦ χαὶ 
ἐν αὑτῷ τὰ πάντα" αὑτῷ δόξα εἰς τοὺς αἱῶγας 
τῶν αἰώγων. ᾿Αμήν. 


Ὅτι γὰρ οὐχ εἰς τὸν Υἱὸν μόνον λέλεκται τὸ τρ'σ- 
ἁγιον, ἀλλ᾽ εἰς τὴν ἁγίαν Τριάδα, μάρτυς ὁ θεῖος χαὶ 
ἱερὸς ᾿Αθανάσιος, Βασίλειός τε, χαὶ Γρηγόριος, wi 
πᾶς ὁ τῶν θεοφόρων Πατέρων χορός ὄτιπερ διὰ τῆ; 
τρισσῆῇς ἁγιότητος, τὰς τρεῖς τῆς ὑπερουσΐίου θεότη- 


** Vid, epist. ad Jordan. 


VARLE LECTIONES. 


| Regg. 4 τὴν ota. τὴν βλασφημίαν. R. 92924 habet 


βλασφημίαν, sic vetus — interpr. « 


Faber blasphemiam posuerunt, πὸ Hzc qu:e ad Spiritum sanctum spectant, desunt in Reg. 2950 ct apu 


Paulum 1 Cor. vii; leguntur in aliis codd. et a 


orat. 39, nec non apud ipsummet Damascenum in 


ud Basilium, De Spirit. sancto. et apud  Naziani. 
arallelis, et alibi. Neque hic erant omittenda. 


NOT EK. 
mius Antiochenus apud Photium, cod. 996, canti- D Syriaco Alexandrini nomen non legatur. Dubium 


cum (istud ab Orientalibus totum referri ad Filium 
tradit; hoc est ab Ecclesiis Antiocheno presuli 
subjectis. Quin nee ita pridem Calendio, qui Ful- 
loni subrogatus fuerat, ut additamentum illad in 
bonam partem traheretur, hsec alia verba inte- 
texuit : Χριστὲ βασιλεῦ͵ Christe Hez, qui crucifi- 
gus , ete. Guido Fabricius Boderianus Antverpie 
edidit Syriace οἱ Latine qusedam ad Baptismi et 
sacer? synaxis ritus pertinentia , ceu Severi pa- 
triarche | Alexandrini esset, cum tamen in textu 


non est quin Severus iste Antiochenus sit, Severia- 
norum princeps. Enimvero ad calcem Trisagius 
hymnus cam additione sic habetur : Glorificatio an- 
gelorum, dum crucifigeretur Dominus noster : SANCTUS 
DEUS SANCTUS FORTIS, SANCTUS IMMORTALIS. Joseph 
et Nicodemus dixerunl : QUI CRUCIFIXUS ES PRO NOBIS, 
MISERERE NOBIS. Unde colligas liturgiam hanc Jaco- 
bitarum Sevcrianorumve fuisse , non Catholico- 
rum. 


1021 

πος ὑποστάσεις, τὰ ἅγια: 

νουσι. Διὰ δὲ τῆς μιᾶς a 

ϑεαρχικῆς Τριάδος οὐσίαν 

ζουσι. Φησὶ γοῦν ὁ Θεολόγι 

οὖν τὰ “Αγια τῶν ἁγίων, 

παλύπτεται, καὶ δοξάζεται τρισὶν ἁγιασμοῖς, εἰς 
μίαν συνιοῦσι χυριότητα καὶ θεότητα. Ὃ καὶ ἄλλῳ 
τινὶ τῶν πρὸ ἡμῶν πεφιλοσόφηται χάλλιστά τε xol 
ὑψηλότατα, 


, θεωρουμένης 


τὰ καὶ σαρκώ- 
ἣν μίαν φύσιν 
, 


LIB. III. 1092 


latem, tres soperessentialis divinitatis per- 
nobis indicent; per unam autem domina- 
3, nnam divine Trinitatis substantiam , im- 
406 declarent. Ait quippe Gregorius Thco- 
?! : Sie porro Sancta sanctorum, quz etiam 
ἃ Seraphim obteguntur, ac tribus sanctificatit 
celebrantor, in'unam dominationem el di 
conveniunt ; id quod et alius quispiam majorum 
mostrorum pulcherrime ac sublimissime edisse- 











De natura que in specie, et qua in individuo consi- 
deratur, deque differentia wnionis et incarnatio- 
nis: et quomodo illud accipiendum sit, « Unam Dei 
Verbi naturam incarnatam. » 





ανοεῖται * xa0' D — Nature triplez status: utque assumpta. a. Verlo 


TlÍ et alii epist. ad Petrum Fullunem ; Theoph. adan.5930. ? Conc 


VARLE LECTIONES. 


Hil. bzec supra lineam scripta sunt : ἢ θεηλάτου ὀργῆς “καύσει, quibus 


NOTA. 


mui ecclesiasti- 
mt Hist. c. 54, 
Mterum , quem 
ve incipit, φῶς 
ipsis apostolis 
à Magni, qui 
ritur , narrat , 
neumdem Tri- 
*. Profecto liic. 
te tres quidem 
fiteatur. Jobius 





monachus apud Phot. cod. 222 , Damasceno pra- 
iverat, ut assereret Trisagium hunc hymnum esse 
desumptum ex hiis verbis psalmi xti: Sutivit anima 
mea ad Deum fortem. vivum. adiuncto cantico Se- 





explicatur di- 
"n. incarnatam, 
toris epist. ad 
ata jam in duo 
τοῦ ΥἹοῦ qU- 
xal σεσαρκω- 





1023 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1024 


humana nalura. Verbi natura, quid proprie. — Na- A ἑαυτὴν γὰρ οὐχ ὑφέστηχεν᾽ ἣ χοινῶς ἐν πᾶσι ταῖς 


tura, vel sola cogitatione consideratur (neque enim 
per se subsistit), vel communiter in omnibus ejus - 
dem speciei personis, ut videlicet eas conjungit ; 
ac tum dicitur in specie considerata natura : aut 
in totum eadem ipsa cum assumptis accidentibus, 
in una persoua ; diciturque in individuo conside- 
rata natura, qua tamen eadem est ac ea qus in 
specie consideratur. Itaque Deus Verbum, carnem 
assumens, nec naluram qua sola cogitatione con- 
epicitur, accepit (neque enim boc incarnatio fuerit, 
sed impostura el incarnationis larva), neque eam 
que in specie conspicitur (non enim personas om- 
nes assumpeit), verum illam demum qua in indivi- 
duo est, eamdemmet acea quz est in specie (pri- 


ὁμοειδέσιν ὑποστάσεσι ταύτας συνάπτουσα, xal λέ. 
γέται ἐν τῷ εἴδει θεωρουμένη φύσις " 9) ὁλικῶς ἡ 
αὑτὴ kv προσλήψει συμδεδηχότων, ἐν μιᾷ ὑποστάσει͵ 
xal λέγεται ἐν ἀτόμῳ θεωρουμένη φύσις, ἢ αὐτῇ 
οὖσα τῇ ἐν τῷ εἴδει θεωρου μένῃ Ρ΄ ὁ οὖν Θεὸς Δόγες 
σαρχωθεὶς, οὔτε τὴν ἐν τῇ Ψιλῇ θεωρέᾳ χατανοου- 
μένην φύσιν ἀνέλαθεν" οὐ γὰρ σάρκωσις τοῦτο, ἀλλ᾽ 
ἀπάτη καὶ πλάσμα σαρχώσεως " οὔτε τὴν ἐν τῷ εἴ. 
δει θεωρουμένην᾽" o0. γὰρ πάσας τὰς ὑποστάσει: 
ἀνέλαδεν, ἀλλὰ τὴν ἐν ἀτόμῳ, τὴν αὐτὴν οὖσαν τῇ 
ἐν τῷ εἴδει. ἀπαρχὴν γὰρ ἀνέλαδε τοῦ ἡμετέρα) 
φυράματος, οὐ χαθ᾽ ἑαυτὴν ὑποστᾶσαν, xal ἄτομον 
χρηματίσασαν πρότερον, καὶ οὕτως ὑπ᾽ αὐτοῦ προσ- 
ληφθεῖσαν, ἀλλ᾽ ἐν τῇ αὐτοῦ ὑποστάσει ὑπάρξασαν. 


mitias enim nostram carnis assumpsit), non. quz B Αὕτη γὰρ ἡ ὑπόστασις τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐγένετο τῇ 


seorsim in se et individuum prius fuerit, postea- 
que ab eo assumpta sit, eed qux in ipsius persona 
exstiterit. Hac porro ratione, Verbum caro factum 
est **, sine ulla conversione ; caroque item, Ver- 
bum citra mutationem, et Deus, bomo. Deus enim 
est Verbum, et homo, Deus, ob hypostaticam unio- 
nem. ldem igitur est Verbi naturam dicere, atque 
naturam illam quz in individuo est. Neque enim 
individuum, id est hypostasim, proprie et solitarie 
declarat, nec personarum communitatem : verum 
siderataim, et inquisitione facta cognitam 

Unio et incarnatio in quo differant. Una Verbi 
matura incarnata ab ipso Cyrillo exposita. — Jam 
vero aliud est unio, et aliud incarnatio. Unio 
enim solam conjunctionem indicat ; cum quo au- 
tem bzc conjunctio facta sit, non item. At incar- 
natio ( quod perinde est, ac si humanationem di- 
cas) cum carne, sive homine, conjunctionem 
4421 ostendit, veluti et ferri ignitio, unionem 
eum igne. Sane beatus ipse Cyrillus in secunda 
ad Sucensum epistola illud exponens, unam natu- 


δι Joan. 1, 14, 


σαρχὶ ὑπόστασις, xal κατὰ τοῦτο, d AÓyoc σὰρξ 
ἐγένετο, ἀτρέπτως δηλαδῇ, xaX ἡ σὰρξ, Λόγος ἀμετα- 
θλήτως, καὶ ὁ Θεὸς, ἄνθρωπος. θΘεὺς vào ὁ Νότος. 
καὶ ὁ ἄνθρωπος θεὸς, διὰ τὴν χαθ᾽ ὑπδατασιν tv- 
σιν. Ταὐῦτὸν οὖν ἔστιν εἰπεῖν φύσιν τοῦ ᾿Λόγου, xal 
τὴν ἐν ἀτόμῳ φύσιν. Οὔτε γὰρ τὸ ἄτομον, ἤγουν τὴν 
ὑπόστασιν, χυρίως xai μόνως δηλοῖ, οὔτε τὸ κοινὸν 
τῶν ὑποστάσεων, ἀλλὰ τὴν χοινὴν φύσιν ἐν μιᾷ τῶν 
ὑποστάσεων θεωρουμένην καὶ ἐξεταζομένην. 


communem naturam in una ex suis personis com 


"AJXo μὲν οὖν ἐστιν ἕνωσις, xat ἕτερον σάρχωτσις. 
'H μὲν γὰρ ἕνωσις μόνην δηλοῖ τὴν συνάφειαν " 
πρὸς τί δὲ γέγονεν d) συνάφεια, οὐκέτι. δὲ σάρ- 
χωσις, ταὐτὸν δ᾽ ἐστιν εἰπεῖν χαὶ ἐνανθρώπησις, 
τὴν πρὸς σάρχα, ἤτοι πρὸς ἄνθρωπον συνάφειαν 
δηλοῖ * χαθάπερ χαὶ ἡ πύρωσις τοῦ σιδήρου A τῆν 
πρὸς τὸ πῦρ ἕνωσιν. Αὐτὸς μὲν οὖν ὁ μαχάριος Κύ- 
θιλλος ἐν τῇ πρὸς Σούχενσον δευτέρᾳ ἐ πιστολῇ ἐρ- 
μηνεύων τὸ, μέαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρ- 
κωμένην, οὕτω φησίν" « Εἰ μὲν γὰρ μίαν εἰπόντες 


VARIJE LECTIONES, 


P Deest membrum hoc in cod. S. Hil., R. 9, Colb. 1 et in N., nec reddidit vetus interpr. ncc tama 
superflutim est. 4 Nulla τοῦ σιδήρον ferri mentio in cod. S. Hil., Regg. 15, Colb. 3 et N., nec δρυὲ 


velerem interpretem, 


NOTAE. 


μένου, unam esse credimus maturam , quia. unius, 
sed. inhumanati et incarnati, Οὐ sic vulgo intelli- 
gunt Catholici, ut. φύσιν naturam, acceperit pro 
persona vel hypostasi, eo quod Aypostases disjungi 
neget in Christo, εἴ τις ἐπὶ τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ διαιρεῖ 
τὰς ὑποστάπεις, x. τ. €. itemque factam esse ὕ ποστά- 
σεων, hypostasium σοη)μποιίἱοπόηι,, asserat, id est 
naturarum : οἱ rursum in Defens. Anat. 2, adv. 
Theod. his vocibus utatur, ἡ τοῦ Λόγου φώσις ἤγουν 
ὑπόστασις, ὃ ἔστιν αὐτὸς ὁ Λόγος" Natura seu hypo- 
stasis Verbi, quod esl ipsummet Verbum. ]ta deces- 
sorem suum interpretatur Eulogius apud Phot. 
. eod. 250; Ephrzmius quoque, ibid. cod. 229 ; Ju- 
stinianus in Professione fidei , quibus suffragatur 
Leontius in solutionibus argum. Severi. Sed act. 8 
De sect. eo quo Damascenus modo respondet, Cyril- 
lum vocem φύσεως, non pronatura qua communis 
Sit, sed wt in hypostasi exsistit, accepisse. Legenda 
sunt qua diximus de sensu Cyrilli, ad caput 30 


Dialectices. llle quem Noster post Leontium affert 
Cyrilli locus, ex ejus ad Sucensum epist. 2, amba 
naturas , integrasque astruit; et explosa Nestei 
blasphemia Orientalium fldem laudat, qui es ὦ 
quibus Christus intelligitur, sola simplicique cogiia- 
tione percipientes , φύσεων μὲν εἰρῆχασι διαφοράν, 
ὅτι μὴ ταὐτὸν, ὡς ἔφην, ἐν ποιότητι φυσικῇ θεότης, 
xat ἀνθρωπότης, naturarum. discrimen enuntiarunt, 
quia, ut aiebam, non sunt idem divinitas et humani- 
(as quoad qualitatem naturalem ; sed tamen unum 
Filium , εἰ Ghristum, εἰ Dominum , etc. Plura Cy- 
rilli loca in idem conspirant, ita ut Chalcedonensis 
formula solis ejus fere sententiis constet. Athana-" 
sius, lib. De salut. advent. Christi, nomcn φύσεως 
codem quo Cyrillus sensu sumpserat , dicendo 
φύσις ὅλη τοῦ Λόγου, tota natura Verbi admis « 
exhibendam formam humanam | visibilis Adam οὐχ 
ἐν διαιρέσει προσώπων, non. divisione persongrum, 
sed exsistentia deitatis et humauitatis. 


1025 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. III. - 


1026 


τοῦ Λόγου φύσιν, σεσιγήχαμεν, οὐχ ἐπενεγχόντες τὸ, A ram. Dei Verbi incarnatem, ait; « Etenim si, 


σεσαρχωμέγην, ἀλλ᾽ οἷον ἔξω τιθέντες τὴν olxovo- 
μίαν, ἣν αὐτοῖς τάχα που xal οὐχ ἀπίθανος λόγος, 
προσποιουμένοις ἐρωτᾷν᾽ εἰ μία φύσις τὸ ὅλον, ποῦ 
τὸ τέλειον ἐν ἀνθρωπότητι ; ἣ πῶς ὑφέστηχεν ἡ χαθ᾽ 
ἡμᾶς οὐσία ; ᾿Επειδὴ δὲ, καὶ ἡ ὃν ἀνθρωνπότητι τε- 
λειότης, χαὶ τῆς xa0' ἡμᾶς οὐσίας ἡ δήλωσις εἰσχει 
χόμισται διὰ τοῦ λέγειν, σεσαρχωμένην, παυσά- 
σθωσαν χαλαμίνην ῥάδδον ἑαυτοῖς ὑποστήσαντες. » 
Ἐνταῦθα μὲν οὖν τὴν φύσιν τοῦ Λόγον ἐπὶ τῆς φύ- 
σεως ἔταξεν. Εἰ γὰρ ἀντὶ ὑποστάσεως τὴν φύσιν 
παρείληφεν, οὐχ ἄτοπον ἦν, xul δίχα τοῦ, σεσαρχω- 
μένην. τοῦτο εἰπεῖν " μίαν γὰρ ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ 
Λόγον ἀπολύτως λέγοντες οὐ σφαλλόμεθα " ὁμοίως 
δὲ xai Δεόντιος ὁ Βυζάντιος, ὀπὶ τῆς φύσεως τὸ 


ῥητὸν ἐνόησεν, οὐχ ἀντὶ τῆς ὑποστάσεως. Ἐν δὲ τῇ B 


πρὸ: τὰς Θεοδωρήτου * μέμψεις τοῦ δεντέρου ἀνα- 
θεματισμοῦ ἀπολογίαν, οὕτω φησὶν ὁ μαχάριο; Κύ- 
οὕλλος « Ἧ φύσις τοῦ Λόγου, ἤγουν ἡ ὑπόστασις, ὅ 
ἐστιν αὐτὸς ὁ Λόγος. » “ὥστε τὸ εἰπεῖν, φύσιν τοῦ 


Λόγου, οὗτε τὴν ὑπόσταθεν μόνην σημαίνει, οὔτέ τὸ ^ 


χοιγὸν τῶν ὑποστάσεων, ἀλλὰ “᾽ν Νοινὴν φύσιν dv 
τῇ τοῦ Λόγου ὑποστάσει ὁλικῶς θεωρουμένην. 


eum unam Verbi natutam diximus, protinus ta- 
euissemus, nec incarnaiam subjunxissemus, sed 
humanitatis assumptionem, veluti foras exclusis- 
semus, probabilitate forsitan aliqua non caruisset . 
eorum orate, cum dissimulanter ita rogarant: 
Si una matura totum est, eccubi tandem illa in 
humanitate perfectio est, aut. quo pacto eonsistit 
nostre szqualis essentia? Quoniam autem οἱ in 
humanitate perfectio, et substantie nostre decla- 
ralio invecta est per id quod dixi, incarnatam, 
desinant tandem scipiene arundineo niti. » Hic 
igitur Verbi naturam pro natura ipsa collocavit. 
Nam si pro persona naturam accepisset, haud ab- 
Surdum fuissel, id etiam citra boc vocabylum, 
incarnatam, enuntiare. Unam enim bypostasim "ἢ 
Dei Verbi absolute dicentes, nequaquam aberra- 
mus. Consimilem etiam in modum Leontius By- 
zantinus ** de natura hune locum intellexit, non 
de pérsona. At vero B. Cyrillus in ea Apologia, 
qua Theodoreti adversus secundum ahathemati- 
smum suum criminationes refellit, ita loqui- 
tur Κ΄ :« Natura Verbi, id est, persona, quod 


est Verbum ipsum. » Quare Verbi naturam dicere, nee personam solum, nec personarum communi- 
tatem siguificat, sed communem naturam in Verbi persona hypostasi integre et perfecte  con- 


sideratam. 

Ὅτι μὲν οὖν ἡ φύσις τοῦ Λόγου σεσαρχώθη, fito 
ἡἠνώϑη capxi, εἴρηται" φύσιν δὲ τοῦ Λόγον παθοῦσαν 
σαρχὶ, οὐδέπω xaX νῦν ἀχηχόαμεν, Χριστὸν δὲ πα- 
θόντα σαρχὶ ἐδιδάχθημεν " ὥστε οὗ τὴν ὑπόστασιν 
δηλοῖ τὸ εἰπεῖν, φύσιν τοῦ Λόγου. Λείπεται τοίνυν 
εἰπεῖν, ὅτι τὸ σεσαρχῶσθαι μὲν, ἡνῶσθαί ἐστι capxt, 
^b δὲ σάρχα γενέσθαι τὸν Λόγον, αὐτὴν τὴν τοῦ 
Λόγου ὑπόστασιν ἀτρέπτως γενέσθαι τῇς σαρχὸς 
ὑπόστασιν. Καὶ ὅτι μὲν ὁ Θεὸς ἄνθρωπος γέγονε, 
χαὶ ὁ ἄνθρωπος θεὸς, εἴρηται. Θεὸς γὰρ ὧν ὁ Λόγος, 
γέγονεν ἀμεταδλήτω: 5 ἄνθρωπος. Ὅτι δὲ ἡ θεότης 
ἄνθρωπος γέγονεν" ἣ ἐσαρχώθη, f|, ἐνηνθρώπησεν, 
οὐδαμῶς ἀχηχόαμεν. Ὅτι δὲ ἡ θεότης ἡνώθη τῇ 
ἀυθρωπότητι ἐν μιᾷ τῶν αὐτῆς ὑποστάσεων, μεμα- 
θήχαμεν" xal ὅτι ὁ Θεὸς μορφοῦται, ἤτοι οὐσιοῦ - 
ται (21) τὸ ἀλλότριον, ἧτοι τὸ καθ᾽ ἡμᾶς, εἴρηται. 


* Sup. c.6e7. 


Propositionum delectus in materia. subjecta, — 


^ Quanquam autem Verbi naturam incarnatam, lioc 


est carni unilam esse dictum sit: tamen Verbi 
naturam carne passam ad hunc usque diem non 
audivimus : verum Christum carne passum didi- 
cimus. Ex quo colligitur non significari personam 
cum Verbi naturam dicimus. helinquitur itaque, 
ut dicamus idem esse incarnatum, quod carni 
unitum; at Verbum carnem factum esse, idem 
quod ipsam Verbi personam absque ulla conver- 
sione carnis personam factam fuisse. Eodem 
modo illud quoque dictum est, quod Deus factus sit 
homo, et homo Deus (Verbum enim, Deus exsistens, 
sine ulla mutatione faetus est homo), sed quod 
divinitas hono facta sit, aut incarnata, νοὶ hu- 
manam naturam induerit, boc nusquamaudivimus, 


** Leont. De sect. act. 8. *' Cyrill. Defenf. 2 Anath. cont. Theod. 


VARUE LECTIONES, 
᾿ Edita et nonnulli cedd. Θεοδιυρίτου, ita szepe scribunt Greci. 5 Cod. S. Hil. Reg. Colb. 2 Θεὸς γὰρ 


6 Λόγος, Ἰέγονε δὲ ἀμεταῦλ. 


NOTAE. 


(27) Ἥτοι οὐσιοῦται Hoc est alienam. substam- D nescimus vero quinam ez. Virginis sanguinibus, alia 


tiam, elc. Post Antiochene synodi Patres, Verbum 
assumpta humauitate, οὐσιῶσθαι, 4. d. swbstantig- 
(um. fuisse, diverat Nazianzenus in Carmine de vita 
sua. Dixerat vero et Dionysiaster, eap. ἃ De div. 
nom. ütinsm zeque sincero sengu : ᾿Αλλὰ xal «b 
πάσης θεολογίας ἐκφανέστατον, ἡ καθ᾽ ἡμᾶς ᾿μησοῦ 
θεοπλαστία, sed et quod ἰοἰὲμε theologie manifestis- 
simum esl, humanitatis Jesu in Deum formatio nullo 
sermone ezplicabilis, nec cuivis intellectui pervia, 
eisi. prastantiorum angelorum primario, Atqui eum 
quidem ἀνδριχῶς οὐσιωθῆναι, humano modo sub- 
sian:iam factum esse, arcana traditione accepimus : 


quam natura [erat lege e[ficius sit; qua ratione 
siccis pedibus, qui corporea mole, el materie pon- 
dere graves essent, per humidam instabilemqne sub- 
stantiam graderelur, xai ἄλλα ὅσα τῆς ὑπερφυοῦς 
ἐστὶν Ἰησοῦ φνσιολογίας, et quecunque olia ad pra- 
cellentissimam Jesu physiologiam spectant. Similia 
expressius scripsit epist. 4 ad Caium ; quibus mihi 
quidem videiur innui, miranda illa omnia, unius 
Jesu natura et substantize divino-human: opera 
fuisse, et Leonis M. ad Flavianum epistol:e refra- 


gari, ubi S. Pontifex uuique nature Christi que 


sua sunt ascribit, eademmet exempla allegando. 


41 5, ΚΑΩΩ͂ΙΝΕΝ ΒΑΘ Η͂Β 1458 
Med qué dech sumes duiniüsES m τῷ βὶ EQ ἐχάστη τῷ Ow» ὑὙπαρτάπειον τὰὸὟ Θεὸς bens. 


βαλε pesossspem bomsaíitsfs eniiz- esse - Sem 
trafen ceu quod Deus formam, bor est slbensm 
«φυαὐπελαέδαν, SedrxD υἱαοίευσι, iméscrt (coddet 
emun pryosnz 902 Dess tribuueri, st. dirsntatss 
*9csnÓem ὡς prrowsa eserpare 208 possumus. 
Joe qood ἀἰινδλᾳ Purser sobus su, 208 solus F- 
lus, sut sviss Sgiritus ssmrios, nanquam 3 παῦε 
Pster ssí$em peroossm, quess2dmodem εἰ bams- 
9425 srieram, ΘΙ. Peres vero peream. Δι 


“«ἥἄξξεξε: Ütérura d$ £L vrxcIESDG. * εἰτεῖγ κα, 
ξυνάμεδα. Guó-ris τὰρ τὸν Miscipz γόνον, ἢ τὸν 
Τῶν póvo», f χύνον τῷ Bwvaz τὶ &r39, οὖ ἀχι. 
πίαχεν" δεύτης μὲν τὰρ τὸν τ-33-» δεμαξ- τὶ ἃ 
BKa-rz, τῶν Vris-szs. ὥστε; τσὶ ἀνθ,εσκότες͵ Tb 
prz», θέερις ἴδ, τῶν $32» Θεζς δὲ χαὶ τὸ 
xwsbe τῆς gusta. srasiwx, παὶ ἔφ᾽ ἔχάστης τῶν 
ὑξεστάπειωον τάξ- τ: 8: παρωνύμεις, ὥστερ x35 ἄγῥρι,. 
Zex * Gels Típ ἔστιν $ δεξεν ἔχων τῶξεν, καὶ bu 
TE, € &Xbpeszivg. 


vez Dems, ct scóerz Comaesüiiem siguiócrt, e$ ia emageaque perroma  zrqert locum habet, wh; 
e$ hono, Deus esim i5 est, qui divinam babet astoram ; εἰ bomo, qui bumanzm. 
Ῥεχέεε Bac omen iwieséem cu .;Pruremetg Vh mm τιώτπες Ἰστέον, ὡς £ Bah iso 


Spiritum s2nctom nulla rstione carni Verbá com- 
eesicare, mio quastem sd miscela s0fimet, et 


fencta Maria Dei Mater propric. Contra Valenti- 
sum εἰ alos : oriam ex Maria Chrisló. coruvem. — 
f*.sriom porro Virginem Dei proprie et vere ge- 
wiricem paécames 9. δίκαι emim veras est 
Dess, qui ex ipsa n3tus est ; Ν(Δ perinde Dei Ma- 
tef est, quz. verum Deum ex se incarmoium ge- 
Buil. Dese porro ex ea natum esse dicimas, nos 
quo) Verbi divinitas exsistendi priacipium ex ipsa 


Bwvae τὸ kr» xz- o éve apes cj enpxme:: 
τοὺ Λόγου ximecmevrxiw, ti pk πατὸ tk, 0:57- 
píísc, καὶ κατ᾿ t2box:z» κε: Pedlesm, 
KE9A*. IE [Ui]. 
*Ort Gecrónoc ἡ dria Iopdérec- παεὰ Κοστορια- 
yer τ. 


Θερεέπαν δὲ πορίως (28) xsi &ixBuc τὶ ἁγίαν 
Hzgéé»v» χηρύνεομεν “ ὡς yhp Gub duxi. 6 
αὑτῆς τεννεφεὶς͵ ἀλεθὶ- Gcrlche. & D»: 
Θεὸν ἐξ exte σεδερκωμένον γεννῆξαα:ι Θεὸν τῷ 
φάμεν ἐξ αὐτῆς γεγεννῖμδα:, οὔχ ὡς τῆς θεΐττας 
-οῦ ὅτου &pyk» οὐ εἶνχι λαδούσεις ἐξ αὐτῖίς, A 
ὡς αὕτοῦ τοῦ Θεοῦ Αόγου, τὸ πρὸ αἰώνων ἀχρίνως 
ἐκ Πατρὸς γενντθέννος, χεὶ ἀνάρχως χαὶ ἀϊξω, 


wsserit; seJ qaia Verbem ipsum, qnod asie sz- C ὑπάρχοντος x ej» τῷ Dz:p χαὶ τῷ Πνεύματι, ἐπ 


cw'a citra wilem (iempus genium est, ac sine 
exordio et sempiterne una cum Patre et Spirita 
sancto est, in extremis diebus salulis nostra causa, 
in utero ipsius habitavit, et assumpta carne ex ea 
genitum est sine sai demutatione. Non enim bo- 
minem purum sancta Virgo gessit, sed Deum ve- 
fum; neon nudum, sed carne vesdtum; nec ita ut 
eorpore de celis allato, per eam velot per cana- 
lem transierit, sed ex ipsa carpem ejusdem ac nos 
substantiz acceperit, quae im seipso sulsisteret **. 
Nam si eorpus e colo devectum est, ac non ex 
naturas nostra acceptum, quid tandem inhumana- 
tione opes erat? Etenim Dei Verbum bumauita- 


ἐσχάτων των ἡμερῶν διὰ τὴν &nr-ipre σωττρίσι 
ἐν τὸ γαστρὶ ale; ἐνοιχέασπννος, xa* ἐξ sys 
ἀμεταδλήτως σ“αρχωθέντος χαὶ γεννι θέντος. Οὐ τὰ 
ἄνθρωπον ψιλὸν ἐνέννητεν $ ἅν! ΠΙΣρθένος, àui 
Θεὸν ἀλτθινόν" 05 γυμνὸν, ἀλλὰ sr3apxesubvov: εἰ 
οὐρανόθεν τὸ σῶμα καταγαγόντα, xai ὡς δ:ὰ aw. 
vo; δε᾽ αὑτῆς καρελθόντα, ἀλλ᾽ ἐξ αὐττς ὁμοχ 5. 
ἡμῖν σάρχα ἀναλαδόντα, καὶ ἐν ἑαυτῷ ὑποστέτεν:. 
Εἰ γὰρ οὐρανόθεν τὸ σῶμα χεχόμισται, χαὶ οὐ τ; 
xo) ἡμᾶς φύσεως εἴληπται, τίς χρεία τῆς ἐναήμ. 
κπήσεως; Ἢ γὰρ ἐνανθρώπησις τοῦ Θεοῦ Δὸν ἐλ 
τοῦτο γέγονεν, tva αὑτὴ ἡ ἀμαρτέπασα, καὶ mma, 

xai φθαρεῖσα φύσις, νιχήσῃ τὸν ἀπατί σαντα ce- 


** Dion. De die. ποιι. cap.8. ** Greg. Naz. epist. 1 ad Cledon. ** Greg. Naz. ibid. 
VARUE LECTIONES. 


* Reg 


g. 4, Colb. 1 et N, θεόητα δὲ τὴν ὑπόστασιν. 


* Edita εἰ quidam eodices τῇ σαρχί. "Er 


habent edita que nusquam reperi. Nec apud Yegelipum, qui caput istud seorsim edidit im Coles. 


3 Vegel. συνυπάρχοντος, 


NOTAE. 


(28) 8eocóxor δέ κυρίως. Dei autem Genitricem. 
llzc omnia quibus non Nestorius modo, S8amosa- 
tenus, aut Photinus, sed et Basilides, Valentinus, 
aliique ejusdem furfaris perstringuntur , Noster 
desumpsit ex epist. 1 Nazianzeni ad Cledonium, in 
qua Theologus singula capita, quibus vel Christo, 
vel Deipara detractum erat, totidem ansthema- 
tísmis proscripsit, ut Apollinarii obtrectationes 
retunderet. Nam przter. Nestorium Gnostici, qui 
l'omini corpus, vel e ccelo delapsum, vel ex ele- 
mentis compactum, per Mariam, ceu tubum 
(rausmeasse, nec ex ipsa generatum finxere, Dei 


D Genitricis prerogativam  impugnarant. Qeetira 


Theedoretus Deipare cognomen, ex apostelica ira- 
ditione susceptum ait, lib. v Her. fab. c. 18, κατὸ 
τὴν ἀποστολιχὴν παράδοσιν. ΠΙιυὰ adhibuit,ante M 
zianzenum et Chrysostomum Atbanasius, epist. x 
Epiet., ut Origenem , aliosque taceam. Quisiw 
Alessnder Hierapolitanus, vir Nestorio perqum 
addictus, epistola ad Tbeodoretum (synod. lresg. 
c. 94) fatebatur vocem θεοτόχος catholicam esse, εἰ 
in. festivitatibus, sive praconiis, incircumspecte siu 
adjeciione usurpatam αὖ orthodozis. 


1929 DE FIBE ORTHODOXA LIB HI 1090 
vov, xal οὕτω τῆς φθορᾶς ἐλευδερωθῇ, καθώς φησιν A tem idcirco induit "", ut ipsamet natura quz pec- 
6 Ocloc ᾿Απόστολος. ᾿Επειδὴ δι᾽ ἀνθρώπου ὀθάνατος, — caverat, cecideratque, et corrupta erat, tyrannum 
καὶ δι' ἀνθρώπου ἀνάστασις νεκρῶν" εἰ τὸ πρῶτον — qui se deceperat, superaret, sicque a corruptione 
ἀληθὲς y, xa τὸ δεύτερον. vindicaretur, ut divinus Apostolus 
per hominem mors, et per hominem resurrectio moriuorum *! 





: Quoniam. 
. Si primum illud vere exstitit, sane ct 





fl 


1M 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1032 


que extremis temporibus ea substantia qus ini- A δύο φύσεις, xa δύο γεννήσεις σημαίνει τοῦ Κυρίου 


tium habuit, temporique subjecta est, hoc est, 
humana, ex Virgine natus est. Hoc vero unam 
οἱ duas generationes significat. 

Christiparam Patres dicere detrectarunt. Nestorii 
vor, wt dicatur Christus Ocogópoz , recte seniien- 
tium, ut Deus. incarnatus. Natura humana in ipsa 
conceptione Verbo unita. — At vero sanctam Vir- 
ginem neutiquam Christiparam nuncupamus, quia 
ad abolendum Deipare vocabulum Nestorius **, 
impurus ille et exsecrandus, animoque Judzus, 
illud ignominix vas, in contemptum ejus quz su- 
per creaturam omnem $0la vere colenda est, Dei 
Genitricis ( disrympatur licet ille cum patre suo 
Satana), hoc nominis excogitavit, quod obtruderet. 
Enimvero rex David christus quoque dicitur, et 
poutifex Aaron, quippe cum reges οἱ sacerdotes 
ungi solerent : quinimo quivis bomo pius, et cui 
Deus aspiraverit, Christus dici possit, at non per- 
inde natura Deus; juxta ac exitiabilis ille Nesto- 
rius eum qui de Virgine natus est, Deiferum ore 
fremebundo pronuntiavit. Verum hoc absit a 49, 
nobis, ut eum afflatum a Deo, Deiferumve dica- 
mus, vel cogitemus *?'; imo potius incarnatum 
Deum. lpsummet enimVerbum factum est caro, 
ul conceptum quidem de Virgine fuerit, Deus 
vero prodierit cum assumpta natura quam deifi- 
carat simul atque producta est. Exinde tria pari- 


ter unà contigerunt, nimirum quod assumpta sit, (c 


quod exstiterit, quod deificata a Verbo fuerit. 
Minc flt ut. Virgo sancta, Dei Genitrix tum intelli- 
gatur, tum appelletur, non raodo propter naturam 
Verbi, sed etiam ob humanitatem deitate donatam, 
stupendo miraculo patratis simul horum et con- 
ceptione et exsistentia, verbi quidem conceptione, 
cirnis vero. exsistentia in ipso Verbo. Ipsa namque 
Dei Genitrix supra nature leges rerum omnium 
fictori subministrabat, unde ipse quoque (ingere- 
tur, universorumque conditori Deo, ut assumptam 
humanitatem deitate donans, homo ipse fleret, 
cum interim unio, quz unita sunt, talia servaret, 
qualia unita essent, hoc est, non divinitatem $o- 
jum, sed etiam Christi humanitatem ; nec illud 


Domini nostri Jesu personam, 


ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. 
duasque naturas, 


Χριστοτόχον δὲ (50) οὐδαμῶς φαμεν * τὴν ἁγίαν 
Παρθένον, διότι ἐπ᾽ ἀναιρέσει τῆς Θεοτόκος φωνῆς 
ὁ μιαρὸς, χαὶ βδελυρὸς, καὶ Ἰουδαιόφρων Νεστόριος 
τὸ σχεῦος τῆς ἀτιμίας, καὶ ἐπὶ ἀτιμίᾳ cfe μόνη; 
ὄντως τετιμημένης ὑπὲρ mdsav χτίσιν Θεοτόχου, 
χἂν οὗτος διαῤῥήγνυται σὺν τῷ πατρὶ αὐτοῦ τῷ 
Σατανᾷ, ταύτην τὴν προσηγορίαν ἐξηύρατο, ὡς iz- 
ηρεαζομένην * χριστὸς γὰρ xat ὁ Δαδὶδ ὁ βασιλεὺς͵ 
χαὶ ὁ 'Aapüv ὁ ἀρχιερεύς * ταῦτα γὰρ τὰ f χριόμενα, 
βασιλεία τε καὶ ἱερωσύνη᾽ xal πᾶς θεοφόρος ἄνθρω- 
πος Χριστὸς λέγεσθαι δύναται, ἀλλ᾽ οὐ Θεὸς φύσει, 
ὡς χαὶ Νεστόριος ὁ θεήλατος, τὸν ἐχ Παρθένου 
τεχθέντα θεοφόρον (51) εἰπεῖν ἐφρνάξανο. Π μᾶς δὲ 
μὴ γένοιτο θεοφόρον αὑτὸν 8 εἰ πεῖν ἢ νοῆσαι, ἀλλὰ 
Θεὸν σεσαρχωμένον. Αὐτὸς γὰρ ὁ Nove; axot ἐτἐ- 
vtto, χυηθεὶς μὲν ix τῆς Παρθένον, προελϑὼν tà 
Θεὸς μετὰ τῆς προσλήψεως, ἤδη καὶ αὐτῆς ὑπ᾽ αὖ- 
κοῦ θεωθείσης, ἅμα τῇ εἷς τὸ εἶναι «αὐτῆς παρ- 
αγωγῇ. ὡς ὁμοῦ γενέσθαι τὰ τρία, τὴν πρόσλτγφψιν, 
τὴν ὕπαρξιν, τὴν θέωσιν αὐτῆς ὁπὸ τοῦ Λόγου " xai 
οὕτω νοεΐσθαι, χαὶ λέγεσθαι Θεοτόχον τὴν ἁγίαν Παρ- 
θένον, οὗ μόνον διὰ τὴν φύσιν τοῦ Λόγου, ἀλλὰ xal 
διὰ τὴν θέωσιν τοῦ ἀνθρωπίνου, ὧν ἅμα, xal ἡ σύλ- 
ληψις, καὶ ἡ ὕπαρξις τεθαυματούργηται “ dj μὲν 
σύλληψις. τοῦ Λόγου, τῆς δὲ σαρχὸς, ἡ ἐν αὐτῷ τῷ 
Λόγῳ ὕπαρξις, αὐτῆς τῆς Θεομήτορος ὑπερφυῶς 
χορηγούσης τὸ πλασθῆναι τῷ πλάστῃ, καὶ τὸ àv. 
θρωπισθῆναι τῷ Θεῷ χαὶ ποιητῇ τοῦ παντὸς, θεοῦντι 
τὸ πρόσλημμα, σωζούσης τῆς ἑνώσεως τὰ ἐνωθέντα 
τοιαῦτα, οἷα xal ἥνωνται" οὐ τὸ θεῖον λέγω μόνον, 
ἀλλὰ χαὶ τὸ ἀνθρώπινον τοῦ Χριστοῦ, τὸ ὑπὲρ ἡμᾶς, 
xaixa0' ἡμᾶς. Θὕτε γὰρ γενόμενον πρότερον xad 
ἡμᾶς, ὕστερον γέγονεν ὑπὲρ ἡμᾶς - ἀλλὰ ἀεὶ b ix 
πρώτης ὑπάρξεως ἄμφω ὑπῆρξε i, διὰ τὸ ἐξ ἄχρε; 
συλλήψεως ἐν αὐτῷ τῷ Λόγῳ τὴν ὕπαρξιν Ecyrx- 
ναι" ἀνθρώπινον μὲν οὖν ἔστι χατὰ τὴν οἶχεαν 
φύσιν, Θεοῦ δὲ xal θεῖον, ὑπερφνῶς, Ἔτι δὲ xx 
τῆς ἐμψύχου σαρχὸς τὰ ἰδιώματα ἔσχε " κατεδέξχτι 
γὰρ αὐτὰ ὁ Λόγος, οἰχονομίας λόγῳ, φυσικῇς πινή- 


solum quod supra nos, sed et id quod nostrum D σεως τάξει χατὰ ἀλήθειαν φυσιχῶς γινόμενα i. 
est. Non enim cum ante nostri similis exstitisset, postea "superior nobis evasit: sed semper ἃ 


** Cyril. ad monachos epist. 1. 


*' Cyril. lib, 1 Cont. Nest. 


VARLE LECTIONES, 


c Vegel. et. mss, alii οὔ φάμεν. 
Cop. f Vegel. ταῦτα γὰρ [ἦν]. 
et Colb. 1. ^ Deest ἀεὶ, apud Vegel. 


4 Vegel, διαῤῥηγνύηται. 


5 Vegeliaus non legit αὐτὸν, εἰ pro νοῇσαι, posuit ἐννοῖ σ , ut Reg.1 
i R. 2950 ὑπῆρχον. CP ient, post ἔννοῦσαι, ut Reg 


* Apud Vegel. deest ὡς ἐπηρεᾶ- 


NOT. 


(30) Χριστοτόχον δέ. At Christiparam. Hzc vox, 
qua ambas naluras significari Nestorius pretexe- 
bat, exaufflata est, velot. ad przstantiorem aliam, 
et antiquiorem supprimendate excogitata. 

(51) gd igerum. Nazianzenus testatur 
epist. 2 ad Cledon. Apollinarium vocem 6 
pov Deigerum exclusisse, ut Deum σαρχοφόρον car- 
wigerum asirueret, lasilius Magnus, lib. De Spir. 
sanct. c. $, Hom. de nativ. el in. psal. Lv, Christi 
carnem θεοφόρον dicit, Cyrillus, cum Nestorius 


Basilii auctoritatem obtendens, Christum esse ho- 
minem Deigerum inclamaret, nequidquam refra- 
gante Theodoreto, anath. 2, οἱ in Defens. negavit 
Christum debere dici θεοφόρον ἄνθρωπον, hominem 
Deigerum, Profecto aliud est Christi carnem 66o- 
φόρον, et aliud Christum hominem θεοφόρον pro- 
nuntiare. Primo modo unio substantiva carnis cum 
deitale non excluditur; at secundo personze dus 
statuuntur, nec Dei Filius a sanctorum hominum 
conditione sccernitur. 


4 


τοῦ, δύο αὐ- 
υσιχὰς ἕνερ- 
ὕσεων αὐτοῦ 

θέλοντά τε 
Li φύσεις, ἐξ 


ἔλησις καὶ ἡ 
; καὶ ἡ bvip- 
* ὧν δὲ διά- 
"κἀν ἡ οὐσία 


ἁγίου Πνεύ- 
Mag καὶ τοῦ 
ἐπιγινώσχο- 
ἧς διαφορᾶς 
τὴν τῶν φύ- 
τῶν φύσεων 
τὸ τῶν θελη- 
γὰρ τῶν τοῦ 
τὸς, εὐσεδῶς 
νοούμενός τε xal λεγόμενος, οὐ διαιρεῖ τὸν ἕνα Χρι- 


" Pod epist 10, ad Flavian. ? Max. Disp. cum Pyrrho post Basil. epist. 80. 


Totuplez voluntas et actus, quoluplex: substantia. 
— Quoniam igitur dux Christi natur supt, duas 
proinde ejus naturales voluntates et duas naturales 
operationes dicimus. Quia vero una duarum natu- 
rarum ipsius est bypostasis, unum et eu. dem 
esse dicimus qui, juxtaeas naturas, ex quibus, 
et in quibu&flet qua est Christus Deus noster, 
naturaliter velit et agat ; eum autem insuper velle 
et agere, non divise, sed conjuncte dicimi Yult. 
enim et agit in utraque forma, cum alterius com- 
munione **. » Quorum enim eadem substantia est, 
eorum quoque eadem voluntas et actio sit necesse 
est :quorum autem diversa est, horum etiam diversa 
voluntas et actio sit, oportet **. Et contra quorum 
voluntas et actio eadem est, eorum eadem quoque 
substantia, est : quorum autem dispar voluntas et 
actio, horum etiam dispar est subetantia. 

Quocirca * in Patre quidem et Filio; et Spiritu 
sancto, quia eadem voluntas atque actio. est, eam- 
dem quoque naturam esse agnoscimus. At. in di- 
vwina incarnatione ex actionum et voluntatum dis- 
crimine naturarum quoque discrimen agnosciinus, 
ac naturarum discrimen exploratum habentes, vo- 
luntatum etiam et actionum discrimen confitemur. 
Quemadmodum enim unius et ejusdem Christi na- 
turarum numerus, si pie intelligatur et pradicetur, 
unum Christum nequaquam div verum inco- 








* Supra. lib. ui, 


VARLE LECTIONES, 
i Cod. S. Hil. φυσικὰ, ita R. 1986 et N. Post γινόμενα additur in Reg. 2123 longa περιχοπή quae 


desumpta est ex »,ab 
interpolationibus euet iste codex Regius. 


Parnor. Gn. XCIV. 





verbis, γεγέννηται τοίνυν usque ad μὴ παραξλάψαι σήμαντρα. Ejusmodi 


33 


τ» 


1035 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1036 


lumem eliam in unione differentiam ostendit : ita Α στὸν, ἀλλὰ σωξομένην, xat ἐν τῇ ἑνώσει παρίστησι 


earum voluntatum et actionum numerus, quz sub- 
stantialiter ipsis naturis conveniunt ( etenim se- 
cundum utramque naturam ita comparatus erat 
ut vellet et operaretur ), divisionem non inducit 
( absit ) , sed earum dantaxat etiam in unione 
conservationem et incolumitatem prodit. Naturales 
siquidem esse, ac non personales, voluntates et 
actiones dicimus ; hoc est vim ipsam volendi et 
agendi, per quam volnnt et agunt. Si enim perso- 
nales esse concesserimus, tres sancte Trinitatis 
personas diversa inter se voluntatis atque actienis 
necessario dicemus. 

Ut voluntas et actie, nature ; sic talis voluntas 
aique. actio, persone. — Sciendum enim est*, non 
idem essevelle, atque hoc vel illo modo velle. Velle 
siquidem nature est, ut et videre. Omnibus enim 
hominibus hoc convenit. At certo modo velle, non 
nature est, sed nostri consilii et sententize : quem- 
admodum et certo modo videre, boc est bene vel 
male. Non enim omnes homines eodem modo vo- 
lunt, neque eodem modo vident. Hoc autem eliam 
in actionibus concedemus. Nam certo modo velle, 
certo modo videre, certo modo agere, modus est 


τῶν φύσεων τὴν διαφορὰν, οὕτω xal ὁ ἀριθμὸς τῶν 
οὐσιωδῶς προσόντων ταῖς αὐτοῦ φύσεσι θελημάτων 
xaX ἐνεργειῶν * xav! ἄμφω γὰρ τὰς φύσεις θελητιχὸς; 
ἦν, χαὶ ἐνεργητιχὸς τῆς ἡμῶν σωτηρίας " οὐ διαίρε- 
σιν εἰσάγει" μὴ γένοιτο ἀλλὰ τὴν αὐτῶν δηλοῖ, καὶ 
μόνον, χἂν τῇ ἑνώσει, φυλαχὴν χαὶ σωτηρίαν. Φυσι- 
xà γὰρ, χαὶ οὐχ ὑποστατιχά φαμεν τὰ θελή ματα xat 
τὰς ἐνεργείας. Λέγω δὲ αὐτὴν τὴν θελητιχὴν xal 
ἐνεργητιχὴν δύναμιν, xa" ἣν θέλει xaX ἐνεργεῖ τά τε 
θέλοντα xal ἐνεργοῦντα. El. γὰρ ὑποστατιχὰ δῶμεν 
αὐτὰ, ἑτεροθελεῖς χαὶ ἑτεροενεργεῖς τὰς τρεῖς ὑτο- 
στάσεις τῆς ἁγίας Τριάδος εἰπεῖν ἀναγχασθησόμεθα. 

Ἰστέον γὰρ ὡς οὐ ταὐτόν ἐστι, θέλειν, χαὶ πῶς 
θέλειν’ τὸ μὲν γὰρ θέλειν, φύσεως, ὥσπερ xal τὸ 
ὁρᾷν" πᾶσι γὰρ ἀνθρώποις πρόσεστι" τὸ δὲ πῶς θέ- 
λειν, οὐ φύσεως, ἀλλὰ τῆς ἡμετέρας γνώμης, ὥσπερ 
xai τὸ πῶς δρᾷν, χαλῶς ἣ κακῶς, Οὐ γὰρ πάντες 
ἄνθρωποι ὁμοίως θέλονσιν, οὐδ᾽ ὁμοίως ὁρῶσι. Τοῦτο 
δὲ xa ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν δώσομεν. Ἰὸ τὰρ τῶυς SE- 
λειν, πῶς ὁρᾷν, ?) k πῶς ἐνεργεῖν, τρότως ἐστὶ τῆς 
τοῦ θέλειν, χαὶ δρᾷν, χαὶ ἐνεργεῖν χρήσεως, μόνῳ 
τῷ χεχρημένῳ προσὼν, xal τῶν ἄλλων αὑτὸν χατὲ 
τὴν χοινῶς λεγομένην διαφορὰν χωρίζων. 


quo quis voluntate utitur,necnon videndi atque agendi facultate, qus soli utenti adest, eumque δοουπάυπ 
rationem differenti& communiter dict: ab aliis secernit. 


2968 Θέλησις, Θελητὸν, Θελητιχὸν, 800v. — 
Jtaque velle simpliciter , voluntas dicitur, sive 
facultas volendi qua est appetitus rationabilis, et 


Λέγεται οὖν τὸ μὲν ἁπλῶς θέλειν, θέλησις, fior ἡ 
θελητιχὴ δύναμις, λογικὴ οὖσα ὄρεξις καὶ θέλημα 
φυσιχόν᾽ τὸ δὲ πῶς θέλειν, ἦτοι τὸ τῇ θελήσει ὑπο- 


voluntas naturalis : at certo talique inodo velle, ἡ χείμενον, θελητὸν, xat θέλημα γνωμικχόν " θελητιχὸν 


sive quod est voluntati subjectum, res illa est quam 


.wolumus, et voluntas arbitrii, Θελητιχὸν ἢ autem 


illud est, cui a natura inest vis volendi : ut. puta 
natura divina vim habet volendi, itemque huinana. 
Volens denique est, qui voluntate utitur, sive 
persona, ut Petrus. 

Voluntas in Christo duplex, γὙνωμιχὸν unum. — 
Quoniam igitur *unus Christus, unaque itidem ejus 
persona est, unus etiam proinde est volens, tam 
divina quam humana ratione, Rursus, quia duas 
naturas volendi facultate preditas habet, ulpote 
rationales ( quidquid enim rationale est, illud quo- 
que ad volendum habile est, ac liberum ) idcirco 
duas etiam in eo naturales voluntates dicemus. 
Idem enim ipse propter utramque naturam volendi 
facultate pollet; quippe qui eam assumpsit vim 


. volendi quz nobis a natura est. Et quoniam unus 


idemque Christus est, qui utriusque nature ra- 
tione vult, idem proinde voluntatis subjectum in 


* Max. Dial. cum Pyrrho; Anast. in Ὁδηγῷ, cap. 6, p. 40 


* Max. ibid. 


δέ ἐστι, τὸ πεφυχὸς θέλειν" οἷον θελητική ἔστιν ἡ 
θεία φύσις, ὡσαύτως xai ἡ ἀνθρωπίνη * θέλων δέ 
ἐστιν ὁ χεχρημένος τῇ θελήσει, ἧτοι ἧ ὑπόστασις, 
οἷον ὁ Πέτρος. 


Ἐπειδὴ τοίνυν εἷς μὲν ὁ Χριστὸς, xai μία αὐτοῦϊ 
ὑπόστασις, εἷς xal ὁ αὐτός ἐστιν ὁ θέλων ϑεϊκῶς τ 
xal ἀνθρωπίνως. Ἐπειδὴ δὲ δύο φύσεις ἔχει θελη::- 
χὰς, ὡς λογικάς " πᾶν γὰρ λογιχὸν θελητικόν n url 
αὐτεξούσιον" δύο θελήσεις, ἧἦτοι θελή ματα quad 
ἐπ᾿ αὐτοῦ ἐροῦμεν. Θελητιχὸς γάρ ἔστιν ὁ αὐτὸς χε 
ἄμφω τὰς αὐτοῦ φύσεις. Τὴν γὰρ φυσιχῶς ἑνυκάν 
χουσαν ἡμῖν θελητιχὴν δύναμιν ἀνέλαδε. Καὶ ἐπειδὴ 


D εἷς ἐστιν ὁ Χριστὸς, καὶ ὁ αὐτὸς ὁ θέλων καθ' Exaxi- 


pav φύσιν, τὸ αὐτὸ θελητὸν λέξομεν Em αὐτοῦ, αἵ 
ὡς μόνα θέλοντος, ἃ φυσιχῶς ὡς Θεὸς ἤθελεν’ οὐ 
γὰρ θεότητος τὸ θέλειν φαγεῖν, χαὶ πιεῖν, χὰ τὰ 
τοιαῦτα * ἀλλὰ καὶ τὰ συστατιχὰ (59) τῆς ἀνθρωτί- 


8 Volitivum in scholis dicitur. 


VARLE LECTIONES. 
k Particulam hane addidi post recognitorem cod. S. Hilarii. 


NOTAE. 


(59) ᾿Α.1.1ὰ, xal tá συστατικά. Sed ea etiam que 
naturam, etc. Duplicem volendi facultatem in Chri- 
$to agnoscit, quzxe naturales et proprios actus exer- 
cuerit : ut divina voluntate, divinoque modo vo- 
luerit quz divina sunt, et bumana voluntate, et hu- 


manitus qui humana. Ceterum ex Maximi Di. 
cum Pyrrh. concedit unum θέλημα γνωμεχὸν, sive 
arbitrariam voluntatem unam in Cbristo. fuisse, 
quia etsi voluntate lhiumana volebat quae humara 
erant, liaud tamen nisi divina annuente; in eanr 


1031 DE FIDE ORTHODOXA LIB. III. 1038 

ó οὐκ ἐν ἐναντιότητι γνώμης, ἀλλ᾽ ἐν ἰδιό- ἃ eo dicemus : non quod ea sola vellet, que nalu- 
τα τῶν φύσεων. πότε γὰρ ταῦτα φυσνιῶς ἤθελεν, raliter uti Dens volebat ( neque enim divinitatl 
ὅτε dj Orla αὑτοῦ θέλησις ἤθελε, καὶ παρεχώρει τῇ convenit, ut edere velit, et bibere, aliaque id ge- 
σαρχὶ πάσχειν xal πράττειν τὰ ἴδια. nus ) , sed etiam ea quz naturam humanam con. 
süluunt: istud vero non sententiz contrarietate, sed naturaruui proprietate. Tum demum enim na- 
turaliter bac volebat, cum divina voluntas ipsius ita volebat, et carnem ea quie sibi propria erant 

ittebat. 

uo ene: spleen. τῷ ἀνθρώπῳ ἡ θέλησις, Imeit homini a natura. voluntas. — Quod autem 
ἐντεῦθεν δῆλον. Ὑπεξαιρουμένης τῆς θείας, «ple voluntas homini insit a natura 5, hinc perspicuum 


^-* Nam weetor divinam tres. snnL vile species. 
1 


1 





avt dormire. Atqui nec etiam velle discimus : igi- 

tur naturale est quod velimus. 
Καὶ πάλιν εἰ ἐν ἀλόγοις, ἄγει μὲν ἡ φύσις, ἄγε. — Etrursus, si in brutis natura ducit ac regit, 
ται δὲ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, ἐξουσιαστιχῶς κατὰ θέλησιν ^ ducitur autem in homine, ut qui libera potestate 


κινουμένῳ, ἄρα φύσει θελητιχὸς ὁ ἄνθρωπος. ς: Pe! voluntatem moveatur ; sequitur, ut homo vo- 
lendi facultate suapte natura instructus sit. 
waxapla; καὶ ómtp- —— Liberum arbitrum ipsa voluntas. — ΕἸ rursum, 


'νηται" αὐτεξούσιος siad beate et superessentialis divinitatis 822 
τις, ἄρα καὶ ὁ üv- imaginem conditus est homo, profecto cum natura 
ξούσιος φύσει καὶ — divina libera sit, et virtute volendi suapte natura 
ϑέλησιν ὡρίσαντο οἱ — polleat, homo quoque qui ejus imago est, iisdem 

ἃ natura przditus erit. Etenim Patres liberum ar- 


bitrium voluntatem esse delinierunt. 
* Max. Dial. cam Pyrrho. 


NOTA. 


ie: alio- στοῦ, De voluntatibus arbilrariis in Christo, dum 
oper Maximi sensui conatur explere, dillicultatein au - 
pisi. de — gel; ac si sauctus confessor voluntatem duntaxat 
18 iner- naturalem, puta comedendi, bibeudi, fugiendl mor- 
13 εἰ Eu-— tem Christo concesseril, non hoc vel illud edendi, 
illi quo- p bibendi, loquendi, ete, Nec tale Gretserus eum 
quam et refellit, apud Stewart. im Collectan. anus hoc 
rnerent. incerti auctoris scholium affert, quo Pho! sihi 
τὴν δια- — non constare. ostenditur : Πῶς λέγεται ἐνταῦθα àv 
λήματος, [rone ἐπὶ Χριστοῦ θέλημα, πολλαχοῦ διαδολὴν 
voluntas ἔχοντος τοῦ καρεισάγοντος τὴν δόξαν ταύτην; (uo- 
miatum, — mam pacto hic dicitur una. esse arbitraria voluntca 
iur mon — ín Christo, quando sepe in crimen venit (utique hzc- 
"us, quo- — resis Monotheleticz) ille qui opinionem hanc intro- 
15, aller — ducit? Profecto Maximus Damascenusque his hzre- 
)c unum — ticis locum istum objectarunt, Marc. vn, 24 : Sur- 
ϑελημα γνωμιχὸν, voluntas ez arbitratu, idem pro- — gens Jesus abiit in fines Tyri. et. Sidonis; et ingres- 
prie est, ac θελητὸν unum, res una quam utraque — sus in domum, neminem voluit scire, et non potiut 
voluntas velit, seu, ut nostri loquuntur, una res vo- — latere. Ex quo inferebant certa quondam voluisse 
lita. Wa. Maximus, dial. cit. interpretatur dictum — Chris ia voluntas 
le Patrum, unam esse Dei et sanctorum volunta- — praestare nollet. 
tem. Sic Nost ra ait : Quoniam unus idemque — vol. p. 105, concedit Christo voluntates γνωμιχὰς, 
Christus est, qui utraque natura vult, idem proinde — arbitrarias duas, si censeantur essentialiter diverse, 
voluntatis ejus esse subjectum dicens. Photius, in εἰ μὲν ὡς xav οὐσίαν διάφορα, χἀγὼ δέχομαι" ne- 
Waclatu Περὶ τῶν γνωμιχῶν θελημάτων ἐπὶ Χρι- — quaquam vero, si contrarie et adversa. 








EI 
































1039 


Ad hzc insuper δ, δὶ cunctis hominibus velle A 


inest, ac non ut quibusdam insit, quibusdam non 
insit ; procul dubio, cum id quod communiter in 
omnibus consideratur, nature notam in subjectis 
ei individuis exprimat, homo volendi facultatem 
babet. 

Ác rursus, si natura nec magis, nec minus re- 
cipit, sane cum omnibus perzque velle insit, ac non 
aliis uberius, aliis parcius, ex natura sua proinde 
volendi facultatem przditus est homo : ex quo 
efficitur, ut. cum homo virtute volendi polleat, 
ea itidem naturaliter polleat Dominus, non modo 
qua Deus est, sed etiam qua factus homo. Sicut 
enim naturam nostram assumpsit, sic et volunta- 
tem nostram ex ordine natur: assumpsit. Atque 
hac ratione Patres eum voluntatein nostram in se 
expressisse aiunt. 

Si naturalis voluntas non est, certe vel persona- 
lis erit contra naturam. Si personalis, ergo Filii 
voluntas hac ratione a paterna discrepabit, alia- 
que abea erit. Etenim quod personale est, per- 
sone solius exprimendze vim habet. Sin autem 
contra naturam est, defectio a natura voluntas 
erit. Que enim nature adversa sunt, destruunt ea 
qua naturz conveniunt. 

Rerum omnium Deus et Pater vult, vel quatenus 
Pater, vel quatenus Deus. Si quatenus Pater, alia 
erit ejus voluntas, alia Filii; neque enim Pater 
Filius est. Sin antem quatenus Deus, certe cum 
Filius quoque Deus sit, itemque Spiritus sanctus 


S. JOANNIS DAMASCENI 


10410 


"Ext δὲ εἰ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐνυπάρχει τὸ θέλειν, 
χαὶ οὐ τοῖς μὲν ἐνυπάρχει, τοῖς δὲ οὐχ ἐνυπάρχει " 
τὸ δὲ χοινῶς πᾶσιν ἐνθεωρούμενον, φύσιν χαρακτη- 
ρίζει ἐν τοῖς ὑπ᾽ αὐτὺ ἀτόμοις * ἄρα φύσει θελνυτιχὸς 
ὁ ἄνθρωπος. 


Καὶ αὖθις * εἰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον dj φύσις οὐχ 
ἐπιδέχεται, ἐπίσης δὲ πᾶσιν ἐνυπάρχει τὸ θέλειν, χαὶ 
οὐ τοῖς μὲν πλέον, τοῖς δὲ ἔλαττον " ἄρα φύσει θελη- 
τιχὸς ὁ ἄνθρωπος" ὥστε εἰ φύσει θελητιχὸς ὁ ἄν- 
θρωπος, χαὶ ὁ Κύριος, οὐ μόνον καθὸ Θεὸς, ἀλλὰ χαὶ " 
χαθὸ ἄνθρωπος γέγονε, φύσει θελητιχός ἐστιν. "Qs- 
περγὰρ ! τὴν ἡμετέραν φύσιν ἀνέλαδεν, οὕτω xa 
«ὃ ἡμέτερον θέλημα φύσει m ἀνείληφεν " xal χατὰ 
τοῦτο οἱ Πατέρες τὸ ἡμέτερον ἐν ἑαυτῷ τυπῶσαι αὖὐ- 


Β τὸν ἔφησαν θέλημα. 


El φυσιχὸν οὐχ ἔστι τὸ θέλημα, ἢ ὑποστατιχὸν 
ἔσται, ἣ παρὰ φύσιν" ἀλλ᾽ εἰ μὲν ὁποστατιχὸν, ἐτε- 
ρόδουλος οὕτως γε ἔσται ὁ Υἱὸς τῷ τοι" νὗντς 
γὰρ ὑποστάσεως χαραχτηριστιχὸν, τὸ ὑποπτατιχόν' 
εἰ δὲ παρὰ φύσιν, ἔχπτωσις τῆς φύαφως ἔσται τὸ 
θέλημα’ φθαρτιχὰ γὰρ γῶν χατὰ φύσιν, τὰ παρὲ 
φύσιν. — 


'O τῶν ὅλων γὰρ 5 Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἣ καθὸ Il: 
τὴρ θέλει, ἣ καθὸ Θεός. ᾿Αλλ᾽ εἰ μὲν καθὸ Πατὴρ, 
ἄλλο αὐτοῦ ἔσται τὸ θέλημα παρὰ τὸ τοῦ Υἱοῦ. 0; 
γὰρ Πατὴρ ὁ Υἱός. Εἰ δὲ χαθὸ Θεὸς, Θεὸς 556 YU, 
Θεὸς xai τὸ Πνεῦμα τὸ &yiov* ἄρα τὸ θέλημα qe 


Deus, voluntatem naturz esse, naturalemve, faten- C σεως, ἤγουν φυσιχόν. 


dum est. 

Insuper," si quorum voluntas una est, horum 
etiam, ut Patres senserunt, una est essentia : sane, 
si una divinitatis Cbristi atque humanitatis volun- 
tas sit, una quoque et eadem earum substantia 
erit. 

Ac rursus, si de Patrum sententia, nature dis- 
crimen in una voluntate non elucet, necesse est, 
ut vel unam dicendo voluntatem, naturale discri- 
men non dicamus, vel naturarum distinctionem 
predicantes, voluntatem unam non statuamus. 

Ac rursus, * si nt in divino Evangelio habetur, 
profectus Dominus in partes Tyri et Sidonis, et 
ingressus domum, neminem scire voluit, mec tamen 
latere potuit *, profecto cum divina ipsius voluntas 
omnia possit, volens vero latere non potuerit, 
sequitur, ut. quatenus homo id voluerit, nec po- 
tuerit, atque adeo, ut quatenus homo volendi facul- 
tatem habuerit. 

2928 Ac rursus !?^,Cum venisset, inquit, ad locum, 
dizit : Sitio. Et dederunt ei vinum felle mistum : et cum 
guatasset, noluit bibere !!. Porro si, quatenus Deus, 


* Max. Dial. cum Pyrrho, ex Diadocho. 
* Max. ibid Agatho pa 
xir, 28; Matth. x1vri,54. 


' Greg. Nyss. Cont. Apollin. et 
epist. syn. in vi syn., act 4. 


Ἔτι, εἰ χατὰ τοὺς Πατέρας, ὧν τὸ θέλημα ἕν, τού. 
τῶν χαὶ ἡ οὐσία μία, ἕν καὶ θέλημα τῆς θεότητος τῷ 
Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀνθρωπότητος αὑτοῦ - ἄρα ph 
χαὶ ἡ αὐτὴ τούτων ἔσται xat ἡ οὐσία. 


Καὶ πάλιν" εἰ, χατὰ τοὺς Πατέρας, ἣ τῆς φύσεως 
διαφορὰ τῷ ἑνὶ θελήματι οὐ διαφαίνεται, àváma, ἡ 
ἕν θέλημα λέγοντας φυσιχὴν ἐν Χριστῷ μὴ dry 
διαφορὰν, ἣ φυσικὴν λέγοντας διαφορὰν, ὃν Veg 
μὴ λέγειν. 

Καὶ αὖθις" εἰ καθώς φησι τὸ θεῖον Ἐῤαγγέμ, 
ἐλθὼν ὁ Κύριος εἰς τὰ μέρη Τύρου xa Σιδῶνος, καὶ 
εἰσελθὼν εἰς οἶκον, οὐδένα ἠθέλησε γνῶναι, καὶ 
οὐκ ἠδυνήθῃ Aa0siv* εἰ τὸ θεῖον αὐτοῦ θέλημα πᾶν 
τοδύναμον, θελήσας δὲ λαθεῖν οὐ δεδύνηται" ἄρα πὸ 
ἄνθρωπος θελήσας οὐκ ἡ᾿δυνήθη, καὶ θεληταλι 
xa χαθὸ ἄνθρωπος. 


Καὶ πάλιν" Ἐλθὼν, φησὶν, εἰς τὸν τόπον, εἶπε' 
Διψῶ. Καὶ ἔδωχαν αὐτῷ οἷνον μετὰ xoAnc ptjr- 
γμένον, καὶ γευσάμενος οὐκ ἦθε.16 πιεῖν. Ei pi 


alii, act. 10 sext. sy» 


* Marc. vi, 9. '* Max. ibid. " Jos. 


VARLE LECTIONES. 


1 Edita καί. κι Edit. φύσιν. 5 Deest γὰρ in mss. pluribus; qua tamen particula oratio urgentior es 


, 


1041 DE FIDE ORTHODOXA LIB. III. 1042 
οὖν καϑὸ Θεὸς ἐδίψησε, xal γευσάμενος οὐχ ἤθελε Α siti correptus est, et cum gustasset, noluit bibere ; 
πιεῖν, ἐμπαθὴς ἄρα καὶ ? καθὸ Θεός " πάθος γὰρ, ἢ — ergo etiam quatenus Deus passionibus obnoxius 
πε δίψα, καὶ ἡ γεῦσις. Εἰ δὲ οὐ καθὸ Θεὸς, πάντως — erat : sunt enim, tum sitis, tum gustatio, passio- 
καθὸ ἄνθρωπος ἐδίψησε, καὶ θελητιχὸς ἦν καὶ καϑὸ — nes. Sin autem quatenus homo sitivit, utique 
ἄνθρωπος ν». quatenus homo voluntate instructus erat. 

Καὶ ὁ μαχάριος δὲ Παῦλος ὁ ἀπόστολος" Pevóps- —— Obedientia ejus quivelit, et. Subditus sit. — Quin 
beatus quoque Paulus apostolus : Factus, inquit, 
obediens usque ad mortem, mortem. autem crucis 
Atqui obedientia ejus voluntatis qua revera est, 
subjectio est, non ejus quz non est: non enim bru- 














χὴν ἐπάγων; et natura conditor rerum, et natura Deus, nequa 
quam hzc omnia necessitate est. Ecquis enim haac 
ei necessitatem induxit ? 

Δεῖ δὲ εἰδέναι, ὡς ἡ αὐτεξουσιότης. ὁμονύμως piv — Liberum arbitrium Deo aliter, aliter angelis , alio 
ἃ ἀγγέλων, C modo hominibus convenit. — Sciendum autem est "δ, 
γὰρ, ὑπερ. — arbitril libertatem sequivoce dici, aliter Deo cove- 
τῆς τῇ ἕξει nire, aliter angelis et aliter hominibus. In Deo enim 

χρόνου μὴ — superessentiali modo μέ vox accipienda est: in an- 
ὑτεξούσιον, —gelis, ita ut aggressio habitum comitetur, nec ullam 
τὴν ἐκ σώ- — temporis intercapedinem admittat. Nam cum ange- 
σδάλλοντα. — lusarbitrii libertatem suapte natura habeat, libere 
Ὡς προεπι- — &csineullo impedimento ea utitur, ut qui nec ullam 
X μὲν γάρ ex corpore sentiat repugnantiam, nec quemquam 
ιὀτεξούσιον:. habeat a quo impetatur. In hominibus denique ita, 
ἣν, καὶ τὴν — ut babitus tempore anterior aggressione intelliga- 
s6oXhv, xa — tur. Quamvis enim liberi arbitri! homo sit, eoque 
πέρησις τῆς οἱ sua natura polleat, habet tamen etiam diaboli 
impressionem , et corporis motum. Quare cum 
propter vim illam diaboli, tum propter corporis 
pondus, aggressio babitu posterior est. 
λήσας ἔφα. ^ — Ratio wt debuerit voluntas humana libera a. Verbo. - 
"εἰ δὲ mpo- — assumi. — Itaque !*, si volens Adamus suggerenti. 
ie φύσεως ὁ scelus assensum prewtitit, volensque comedit : 
ipa ἔξω τῆς — ergo prima im nobis voluntas morbum contranit. 
Quod si voluntas prima morbo subjacuit , neque 
hanc Verbum incarnatum una cum natura assump- 
sit ; sequitur nos a peccato liberatos non fuisse. 
"Es δὲ εἰ ἔργον αὐτοῦ ἡ αὐτεξούσιος τῆς φύσεως — Pralerea, si matura libertatem ipse condidit, 








» ua pp. T, 8. " Max, "orat. 36, aliquantum a principio. 5 Maxim. ibid. Disp. cum Pyrrho. 


VARLE LECTIONES. 
* Deest xal, in mas, » Additur in N. : Καὶ εἰ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ πάθους λέγει" Πάτερ, εἰ δυνατὸν, παρελθέ- 
τῶ τὸ ποτήριον τοῦτο ἀπ' ἐμοῦ. [Ιλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω,ἀλλ᾽ ὡς σύ. Ἰδοὺ δύο θελήσεις, θεϊχὴ ἅμα xai 
ἀνθρωπίνη" Alque εἰ ea die qua passus. est, dicit : « Pater. si fieri potest, transeat a me caliz isle : verum 


famen non sicut. ego volo, sed sicut tw. ν En duc voluntates divina simul et humana. 4 Nonnulli codd. 
σωμάτων. 





1043 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1044 


fianc autem non assumpsit; aut igitur opificium À ὑπάρχει δύναμις, ταύτην δὲ οὐχ ἀνέλαθδεν, ἣ xaza- 


suum velut non bonum reprobavit , aut ejus sana- 
tionem nobis invidit, sicque nos plena perfectaque 
curalione privavit, ac seipsum passioni subjacen- 
tem ostendit, qui perfectam salutem afferre nolue- 
rit, vel«certe nequiverit. 


Non potuisse ex divina et humana tam componi.— 
Jam vero fas non est, ut unum aliquid ex duabus con- 
999 flatum voluntatibus dicamus , quemadmodum 
ex naturis duabus compositam personam. Primum, 
quia compositiones eorum sunt quae subsistunt, 
nom qua alia, et non propria ratione consideran- 
tur. Deinde, si voluntatum et actionum composi- 
tionem dicamus, aliarum quoque naturalium pro- 
prietatum compoeitionem necessario fatebimur; 
lioc est, increati et creati, invisibilis et visibilis, 
aliorumque id genus. At quonam tandem modo vo- 
juntas ex duabus voluntatibus conflata ntmncupa- 
bitur? Neque enim fieri possit, ut quod compositum 
est, earum rerum quibus constat , nominibus 
appelletur. Nam alioqui , illud etiam quod ex na- 
turis compositum est , naturam vocabimus, non 
personam. Huc accedit, quod si in Christo volun- 
tatem unam compositam dixerimus, voluntate eum 
a Patre disjungemus. Non enim voluntas Patris 


γνοὺς τῆς olxelac δημιουργίας, ὡς οὐ καλῆς, fj φθο- 
νήσας ἡμῖν τῆς xav' αὐτὴν θεραπείας, ἡμᾶς μὲν 75 
παντελοῦς ἀποστερῶν θεραπείας, ἑαυτὸν δὲ ὑπὸ πά- 
Oo; ὄντα δειχνὺς, τῷ μὴ θέλειν, f| τῷ μὴ δύνασθαι 
«Eel σώζειν. 


᾿Αδύνατον δὲ ἕν τι σύνθετον ἐχ δύο θελημάτων λέ» 
γεῖν, ὥσπερ ix τῶν φύσεων σύνθετον ὑπόστασιν. 
Πρῶτον μὲν, ὅτι αἱ συνθέσεις τῶν ἐν ὑποστάσει 
ὄντων, xal οὐ τῶν ἑτέρῳ λόγῳ, καὶ οὐχ ἰδίῳ θεὼ» 
ρουμένων εἰσί " δεύτερον δὲ, ὅτι εἰ τῶν θελημάτων 
χαὶ ἐνεργειῶν σύνθεσιν λέξομεν, καὶ τῶν ἄλλων 
φυσιχῶν ἰδιωμάτων σύνθεσιν εἰπεῖν ἀναγχασθησό- 
μεθα, τοῦ ἀχτίστου χαὶ τοῦ χτιστοῦ, τοῦ ἀοράτου 
χαὶ ὁρατοῦ, χαὶ τῶν τοιούτων. Πῶς δὲ χαὶ τὸ ἐχ 
τῶν θελημάτων σύνθετον θέλημα προσαγορευθήσε- 
ται; ᾿Αδύνατον γὰρ τὸ σύνθετον τὴν τῶν συντεθέν - 
τῶν ὀνομάζεσθαι προσηγορίαν". "Ex wo τὸ tx 
τῶν φύσεων σύνθετον *, φύσιν προσαχορεύσομεν, 
καὶ οὐχ ὑπόστασιν, Ἔκι δὲ εἰ ἕν σύνθετον θέλημα 
ἐπὶ Χριστοῦ λέξομεν, θελήματι ὃ τοῦ Πατρὸς αὐτὸν 
χωρίζομεν * οὐ γὰρ σύνθετον τὸ τοῦ Πατρὸς θ ἔλτ μα, 
Λείπεται τοίνυν εἰπεῖν μόνην τὴν ὑπόστασιν t6 
Χριστοῦ σύνθετον xal xowhv, ὥσπερ τῶν φύσεων, 
οὕτω χαὶ τῶν φυσιχῶν αὐτοῦ. 


composita est. Superest igitur, ut solam Cliristi personam compositam dicamus, communemque, υἱ 


naturis, ita etiam naturalibus proprietatibus. 


Sententia εἰ electio proprie non sunt in Christo. 


— At vero "7 sententiam et electionem in Domino C 


dicere non possumus, si quidem proprie loqui stu- 
deamus. Sententia enim post ignotse rei investiga- 
tionem et deliberationem, consiliumve et judicium, 
affectio et dispositio e«t in id quod decretum fuit. 
Quam quidem affectionem sequitur electio, qua 
alterum prz altero eligit et amplectitur. Atqui Do- 
minus, cum purus hono non esset, verum etiam 
Deus, omniaque perspecta liaberet, nec considera- 
tione, nec inquisitione, nec deliberatione egebat, 
neque etiam judicio ; quamobrem natura compa- 
. Fàlus erat, nt necessitudine quadam bono adhz- 
: peret, ac rursus a malo averteretur!*, Sic enim et 
jsaias propheta ait : Antequam sciat puer praeli- 
gere mala, eliget bonum : quoniam antequam co- 


Τνώμην δὲ χαὶ προαίρεσιν (55) ἐπὶ τοῦ Κυρίον 
λέγειν ἀδύνατον, εἴπερ χυριολεχτεῖν βουλοίμεθα. Ἡ 
γνώμη γὰρ μετὰ τὴν περὶ τοῦ &yvooup.évou ζήτηξδιο 
καὶ βούλευσιν, ἤτοι βουλὴν καὶ χρίσιν, πρὸς τὸ 
κριθέν ἐστι διάθεσις. Μεθ᾿ ἦν ἡ προαίρεσις, ix 
λεγομένη, καὶ αἱρουμένη πρὸ τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερον. 
Ὁ δὲ Κύριος οὐ ψιλὸς ὧν ἄνθρωπος, ἀλλὰ καὶ θεὰς, 
καὶ πάντα εἰδὼς, ἀνενδεὴς σχέψεως. καὶ ζητήσεως, 
xai βουλῆς ὑπῆρχε, καὶ χρίσεως, καὶ quatxux τήν 
πε πρὸς τὸ χαλὸν εἶχεν οἰχείωσιν, xaX τὴν πρὸς τὸ 
xaxbv ἀλλοτρίωσιν. Οὕτω γὰρ καὶ Ἡσαΐας τοί, 
tne φησῖνυ, ὅτι Πρὶν ἣ γγῶναι τὸ παιδίον se 
ε.λέσθαι πονηρὰ, ἐκλέξεται τὸ ἀγαθόν " διότι aj 
γγῶγαι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἣ κακὸν, ἀπειθεῖ 1 
ψηρίᾳ τοῦ ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν " Τὸ γὰρ, xpir. 
δηλοῖ ὅτι οὐ xa0' ἡμᾶς ζητήσας xaX βουλευσάμενος, 


gnoecat puer bonum et malum, malitiam reproba- D ἀλλὰ Θεὸς ὧν, καὶ θεϊχῶς χατὰ σάρχα ὑποστὰ, 


' Max. Dial. cum Pyrrho, "5 Basil. in psal. xLiv, vel potius in cap. vr Isais. 


VARLE LECTIONES. 


* Mul codd. τῇ... . . πρὸ 
ut in Reg. 1986. * Cod. S. Hil. et 


γαρίᾳ. 5 Reg. 3, Colb. 1 σύνθετον, σύνθετον φύσιν. 
eg. 1, Col 


t Alias θελήματος, 


b. 3 οὕτω γοῦν καὶ Ἤσαϊας φησὶν, ὅτι πρίν. 


NOTAE. 


Ivroyunr δὸ xal προαίρεσιν. At vero sen- 
ἌΝ εἰ electionem. Sic Maximus Dial. cum Pyrr. 
et epist. 4, ad Marin., ubi ostendit adinissa sen- 
tentia et electione humana consequi Christum 
merum hominem exstitisse, qui arbitratu suo affe- 
ctus cobibuerit, et in bonum et malum perseque 
converti potuerit, Quamobrem si quis Patrum 
Christ; humanitati electionem tribucrit, nibil aliud 


eum significasse prater ὁρεχτιχὴν δύναμιν. nate 


' ralem vim appetendi , seu naturalem animi voles 


tatem. C:eterum se Thalassio quondam respondisst 
προαίρεσιν electionem Christo convenire, ut pro 
voluntate libera sumitur, qua careat omni d 
ctionis et mutabilitatis labe, qua libertatis noslrz 
comes est, non autem ut consultando centra 
dispicit, deque illis decernit. 


1045 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. III 


1016 


πουτέστι xa0' ὑπόστασιν ἠνωμένος τῇ σαρχὶ, αὐτῷ A bit, eligendo bonum . Hac vox, antequam, hoc 


«i εἶναι, καὶ πάντα εἰδέναι, «b ix φύσεως εἶχεν 
ἀγαθόν * φυσικαὶ γάρ (54) εἰσιν αἱ ἀρεταὶ, xal φυ-- 
σικῶς καὶ ἐπίσης πᾶσιν ἐνυπάρχουσιν *, εἰ xal μὴ 
πάντες ἐπίσης ἐνεργοῦμεν τὰ τῆς φύσεως. "Ex 
ποῦ κατὰ φύσιν γὰρ εἰς τὸ παρὰ φύσιν διὰ τῆς 
παραδάπεως ἠλάσαμεν. Ὁ δὲ Κύριος ix τοῦ παρὰ 
φύσιν εἰς τὸ κατὰ φύσιν ἡμᾶς ἐπανήγαγε" τοῦτο 


μην δὲ δίδωμι " ποτὲ δὲ βουλὴν, ὡς ὅταν φησὶν ὁ 
προφήτης Δαδίδ " "Exl τὸν λαόν σου xatexavovp- 
γήσαντο γγώμην" ποτὲ δὲ ψῆφον, ὡς ὁ Aavit - 
Περὶ τίνος ἐξῆλθεν ἡ Ἰνώμη ἡ ἀναιδὴς αὕτη" 
ποτὲ δὲ ἐπὶ πίστεως, ἢ δόξης, ἢ φρονήματος, καὶ 


& σημαινόμενα λαμ- 
6 

y. 

"ρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ 

4) φαμὲν ἐπὶ τοῦ 
κ Εἶχε γὰρ, ὡς μὲν 


indicat, quod non more nostro ex investigatione 
εἰ deliberatione previa, sed, ut qui Deus esset, 
divinoque modo subsistentiam carni tribueret, cui 
secundum hypostasim erat unitus, eoipso quod 
erat, omniaque norat, suapte natura bonum habe- 
bat. Naturales enim virtutes sunt, ac naturaliter et 
perzque omnibus insunt, etiam sinoa omnes zqua- 





Bolus : De virginibus preceptum Domini non habeo, 
γνώμην autem. do**; interdum autem consilium, 
ut cum dixit propheta David : Super populum tuum 
malignaverunt consilium **. Quandoque vero decre- 
tum, judicialemve sententiam, ut apud Dianielem : 
A quo exiit impudens hoc decretum **, Nonnunquam 


c denique pro fide aut opinione, aut animi sensu- 





umitur. Atque, ut paucis dicam, γνώμης vocabu- 
lum viginti et oeto modis accipitur. 
CAP. XV. 


De operationibus que in Domino nostro. Jesu- 
Christo sunt. 


Duplex. in Ghristo operatio, ut natura. — Porro- 
duas etiam in Domino nostro Jesu Christo opera- 


D 
cum Pyrrho. —** Gem. 1, δῦ. 
m. n, ἴδ. 


i, R. 2924 κατὰ πολὺ; velus 
quo hec desumpia sunt, vocis 


JMuntates et actiones evincebat 
i. |dem prestitit Anastasius ], 
*o Περὶ ἐνεργειῶν, De operationi- 
'agmenta supersunt; itemque in 
88 Leonis ad Flavianum , que 
te synodi, ut et Joannis Scytho- 
» de eodem argumento contra 
*etaneis mss. contra Monophy- 
eri, sociorumque ejus varia loea 
Christi operatione : Ἡ σύνοδος 
Lille, epist. ad Prosdocium Me- 
ν, ὁ τῆς “Ῥώμης ἡγούμενος δύο 
ἡτῶν ἐνεργείας διορισάμενοι μετὰ 
σιν, δικαίως ἀναθεματιζέσθωσαν, 
, εἰς δύο πρόσωπα χαταμερίσαν- 
εἴ φύσις οὐχ ὑφεστᾶσα" Synodus 
Leo, Romane Ecclesia antistes, 
1 Christo , duasque harum opera- 
posi inenarrabilem. unitionem, 











1047 


stantialis, divinam perzeque operationem babebat; 
et ut factus homo et consubstantialis nobis, hu- 
mans quoque natura operationem ??. 

Atqui sciendum est aliud esse actum, sive ope- 
rationem, aliud esse id quod actuosuin est, aliud 
effectum, aliud denique operantem. Actus enim est 
efficax et substantivus animae motus. Actuosum 
est ipsa natura, ex qua operatio proficiscitur. Effe- 
ctum est illud quod actu efficitur. Tandem operans 
ille est qui actu utitur, sive persona. Porro non- 
nunquam actus ipse effectum dicitur, et vicissim 
effectum, actus, sicut χτίσμα, dicitur χτίσις. Di- 
cimus enim ** πᾶσα ἡ χτίσις, quod est omnis crea- 
lio, ut res creatas significemus. 


Vocis ἐνέργεια multiplex acceptio. — Observan- B 


dum. etiam est, actum sive actionem, esse motio- 
nem, agique potius, quam agere, juxta atque Gre- 
gorius ait in oratione de Spiritu sancto f? : « Si au- 
tein. est. actio, agetur utique, non vero aget; et 
simul atque acia fuerit, desinet. » 

lllud etiam est advertendum, vitam quoque 
actum esse, imo primarium animalis actum ; quin 
et totam animalis functionem, sive nutrieudi et 
crescendi virtutem, hoc est vegetatricem, sive mo- 
tum, qui fit per impulsum, id est sentieutem, 431 
sive tandem motum intellectus et liberi arbitrii. 
Actus autem est potentie perfectio. Cum itaque 
hzec in Christo perspiciamus, fateamur ergo huma- 
nam quoque in eo operationem esse. 


. . . € 
Alia actuum genera. Ut naturarum, sic operatio - 


num cui) unione distinctio in Christo. — Actus 
etiam dicitur ** ea cogitatio, quz primum in nobis 
consuruit, estque simplex, nullamque habitudinem 
jmplicaus operatio, mente secum ipsa et occulte 
sensa sua producente, quibus sublatis ne mens 
quidem merito dici possit. Dicitur etiam rursus 
acius, earum rerum qua animo cogitantue per 
sermonis prolationem patefactio et explicatio. Hic 
porro non jam simplex est el omni relatione 80- 
lutus, quin potius in relatione consideratur, quia 


* Sup. lib. n; Max. Dial. cum Pyrrho. ** Graci, 


13* Anast. Antioch. 


S. JOANNIS DAMASCENI 
liones dicimuc. Nam uti Deus Patrique consub- A Θεὸς xal τῷ Πατρὶ ὁμοούσιος, 


non Laiini. 


1048 
ὁμοίως Σ τὴν 
θείαν ἐνέργειαν, καὶ ὡς ἄνθρωπος γενόμενος καὶ 
ἡμῖν ὁμοούσιος, τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως * τὴν ἐν- 
ἐργειαν. 

Ἰστέον δὲ ὡς ἄλλο ἐστὶν ἐνέργεια, καὶ ἄλλο ἐν- 
ἐργητιχὸν, καὶ ἄλλο ἐνέργημα, καὶ ἄλλο ὁ ἐνεργῶν". 
Ἐνέργεια μὲν οὖν ἐστιν ἡ δραστιχὴ καὶ οὐσιώδης 
τῆς φύσεως χίνησις * ἐνεργητιχὸν δὲ, ἢ φύσις ἐξ ἧς 
ἐνέργεια πρόεισιν" ἐνέργημα δὲ, τὸ τῆς ἐνεργείας 
ἀποτέλεσμα * ἐνεργῶν δὲ, ὁ χεχρημένος τῇ ἐνεργεῖ, 
ἤτοι ἡ ὑπόστασις. Λέγεται δὲ καὶ ἡ ἐνέργεια, ἐνέρ- 
γημα, καὶ τὸ ἐνέργημα, ἐνέργεια, ὡς καὶ «b χτίσμα, 
χτίσις. Οὕτω γάρ φαμεν, πᾶσα ἡ κτίσις, τὰ xxl. 
σματα δηλοῦντες. 


Ἰστέον ὡς ἡ ἐνέργεια κίνησίς ἔστι, xal ἐνεργεῖ- 
και μᾶλλον ἣ ἐνεργεῖ, καθώς qnatv ὁ Θεολόγος Γρ- 
γόριος ἐν τῷ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύνατος λόγῳ᾽ 
« Εἰ δὲ ἐνέργειά ἐστιν, ἐνεργηθήσεται evi, 
xa οὐκ ἐνεργήσει, καὶ ὁμοῦ τῷ ἐνεργηδῖναι, ταὺ- 
σεται. » 

Δεῖ δὲ γινώσχειν, ὅτι καὶ αὐτὴ fj ζωὴ ἐνέργειά 
ἐστιν, χαὶ ἡ πρώτη τοῦ ζώου ἐνέργεια" χαὶ πᾶ5 
ἡ τοῦ ζώου οἰχονομία, fj τε θρεπτικὴ xal αὐξητιχὴ, 
ἤγουν φυσιχὴ, xai ἡ καθ᾽ ὁρμὴν χίνησις, ἔγουν 
αἰσθητικὴ, καὶ ἡ νοερὰ, xat ἡ αὐτεξούσιος χίντσις. 
Δυνάμεως δὲ ἀποτέλεσμα, ἡ ἐνέργεια. Εἰ οὖν πάντα 
ταῦτα θεωροῦμεν ἐν τῷ Χριστῷ, ἄρα καὶ ἀνθρω- 
πίνην ἐνέργειαν ἐπ᾽ αὐτοῦ φήσομεν. 


Ἐνέργεια λέγεται, τὸ πρῶτον ἐν ἡμῖν συνιστά- 
μένον νόημα" xai ἔστιν ἀπλῆ καὶ ἄσχετος ἐνέργεια, 
ποῦ νοῦ χαθ᾽ αὑτὸν ἀτανῶς τὰ ἴδια νοήματα προὔαλ- 
λομένου, ὧν χωρὶς οὐδὲ νοῦς ἂν χληθείη διχαίως. 
Λέγεται δὲ πάλιν ἐνέργεια, xal ἡ διὰ τῆς προφορᾶς 
τοῦ λόγου φανέρωσις χαὶ ἐξάπλωσις τῶν v€ vor μένων. 
Αὔτη δὲ οὐχέτι ἄσχετός ἐστι xal ἀπλῆ, ἀλλ᾽ ἐν σχέσει 
θεωρουμένη ἐχ νοήματος χαὶ λόγου συντΞεθειμέν. 
Καὶ αὐτῇ δὲ ἡ σχέσις, fj» ἔχει ὁ ποιῶν πρὸς τὸ τιν 
μενον, ἐνέργειά ἔστι" xal αὐτὸ τὸ ἀποτελοῦμ» 
νον (56) ἐνέργεια λέγεται" xal τὸ μέν ἔστι Quy 


* Orat. $7, aliquantum a principio." 


VARLE LECTIONES. 


* Deest ὁμοίως in Regg. 6, et expunctum est in Colb. 4. 


* N. οὐσίας. » Deest articulus in Eug. 


6, ct Colb. 1, in lt. 2427 et Colb. nomine, hic et infra legitur in neutro τὸ ἐνεργοῦν. 


NOTAE. 


jure subjiciantur anathemali , ut qui Christum in D nihil aliud eum deflniisse, nisi naturalium operatie- 


duas personas secuerint. Non enim natura quee mi- 
mine operatur, prorsus snbsliterit. Nimirum in 
primis Eutychianis displicebat Leonem naturam 
duplicem intulisse ex actione duplici : Agit utra- 
que [orma cum alterius communione quod proprium 


est. 
(36) Kal αὑτὸ τὸ ἀποτϑε.1. ipsaque res effecta. Ad 
hanc ἐνεργείας acceptionem Maximus, in t. ll, ad 
Marin. revocat Anastasii Antioch. dictum, snam 
Christi ἐνέργειαν statdentis, tametsi φυσιχὰς Evep- 
γείας, naturales. actiones. plures. doceret , aitque 


num indivulsam unionem et e[fectum, τὸ ἔργον φημὶ, 
xaX τὴν πρᾶξιν, opus, inquam, et actionem, qua tlle 
innotescunt.. Operationem | quippe habere rationem 
universalis, effectum et opus, particularis. Particu- 
lare autem, universalis nomiue donari. Sed Anasta- 
sium ipsum audiamus ex fragmento, quod cap. 13 
Collect. reperi et quod Noster hic excripsit. 'Ava- 
στασίου ᾿Αντιοχείας ἐχ τοῦ περὶ ἐνεργειῶν λόγου. 
Anasiasii Antiocheni, ex libro De operationibus. ᾿Αλλ' 
ἐπειδὴ πολύσημός ἔστι τῆς ἐνεργείας f) φωνὴ, καὶ 
τὰ ὁμώνυμον πλάνης πολλάκις αἴτιον γίνεταε τοῖς 


4049 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. III 


1050 


μόνης, τὸ δὲ ψυχῆς σώματι χεχρημένης, τὸ δὲ, aó- A ex cogitatione et sermone constat. Habitudo etiam 


gato; νοερῶς ἐψυχωμένου e, τὸ δὲ ἀποτέλεσμα. Ὁ 
νοῦς γὰρ προθεωρήσας τὸ ἐσόμενον, οὕτω διὰ τοῦ 
σώματος ἐργάζεται. Τῆς ψυχῆς τοίνυν ἐστὶν ἡ ἡγεῖ 


μονία " χέχρηται γὰρ xal ὡς ὀργάνῳ τῷ σώματι,. 


ἄγουσα τοῦτο καὶ ἰθύνουσα. Ἑτέρα δέ ἐστιν ἡ τοῦ 
σώματος ἐνέργεια, ἀγομένου ὑπὸ τῆς ψυχῆς καὶ 
κινουμένου. Τὸ δὲ ἀποτέλεσμα, τοῦ μὲν σώματος, ἢ 
ἀφὴ, καὶ ἡ χράτησις, καὶ ἡ τοῦ ποιουμένον οἱονεὶ 
περιένεξις ^ τῆς δὲ ψυχῆς, ἡ τοῦ γινομένου οἱονεὶ 
μόρφωσις καὶ σχηματισμός- οὕτω καὶ περὶ τοῦ 


ilaquam habet ille qui aliquid agit, ad id quod 
efficitur, actus est ; ipsaque res quz fit, actus di- 
citur. Atque illud. quidem auimz solius est, hoc 
vero animze corpore vtentis ; aliud corporis anima 
Intelligente animati ; aliud denique ipsum effectum. 
Mens siquidem, cum prius id quod futurum est 
considerarit, ila demum per corpus operatur :ae 
proinde anima principatum tenet. Utitur enim 
corpore tanquam instrumento, ipsum agens ac 
moderans. Altera autem est corporis actio ab ani- 


1051 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1053 


quoque nostro Jesu Christo, virtus miraculorum A τῶν ἄρτων χλάσις, τὸ ἀχοῦσαι τὸν λεπρὸν τὸ, Θέλω 


divinitatis ipsius actus erat; at. manuum opera, οἱ 
velle, et dicere, Volo, mundare **, humanitatis ip- 
sius eral actio : opus autem, siquidem humanam 
naturam spectes, panum fractio **, quodque lepro- 
sus audierit, Volo; si autem divinam, panum mullti- 
plicatio, leprosi mundatio. Utraqueenim actione, hoc 
est animz et corporis, unam et eamdem, cognatam, 
et :&qualem, divinam operationem ostendebat. Sicut 
enimipsius naturas inter seunitas sequeinvicem per- 
vadentes agnoscimus, nec tamen propterea distiac- 
tionem earurm inliciamur, qnin eas numeramus, licet 
divisionis expertes noscamus; sic et voluntatum 
et actionum; 939 tum conjunctionem, tum etiam 
distinctionem agnoscimus, sicque eas numeramus, 
ut tamen divisionem non inducamus. Ut enim caro, 
quamvis deitate donata, non tamen nature suz 
proinde mutationem subiit ; eodem modo, licet 
voluntas et actio divinitate affect: sint, non tamen 
a finibus suis excesserunt. Ünus enim, idemque 
hoc est, divino et humano, vult et agit. 

Cum itaque duz in Christo nature sint, duas 
quoque in eo actiones dicere necesse est. Quorum 
enim diversa natura est, horum quoque «dispar est 
actio ; el contra, quorum natura eadem est, horum 
et actio eadem : quorum autem una est actio, ho- 
rum etiam, secundum Patres divinorum sermonum 
interpretes, una est essentia '*. ltaque duorum 
alterum sit oporlet, aut unam actionem in Christo 
dicentes, unam quoque essentiam dicamus ; aut, 


τῆς δὲ θείας, ὁ τῶν ἄρτων πληθυσμὸς, xai d τοῦ 
λεπροῦ χάθαρσις. Av ἀμφοτέρων γὰρ, διά τε τῆς 
ψυχικῆς ἐνεργείας χαὶ τοῦ σώματος, μίαν xat τὴν 
αὐτὴν συγγενῆ xoi ἴσην ἐνεδείχνυτο αὐτοῦ τὴν 
θείαν ἐνέργειαν. "Qomep γὰρ τὰς φύσεις ἧνωμέ- 
νᾶς γινώσχομεν, χαὶ τὴν ἐν ἀλλήλαις ἐχούσας 
περιχώρησιν, xai τὴν τούτων διαφορὰν οὖκ ἀρνού- 
μεθα, ἀλλὰ χαὶ ἀριθμοῦμεν, χαὶ ἀδιαιρέτους ταύ- 
τας γινώσχομεν, οὕτω xal τῶν θελημάτων, xe 
τῶν ἐνεργειῶν, xal τὸ συναφὲς γινώσχομεν, xal τὸ 
διάφορον ἐπιγινώσχομεν, καὶ ἀριθμοῦμεν, xa διαί- 
ρεσιν οὐχ εἰσάγομεν. Ὃν τρόπον γὰρ ἣ σὰρξ καὶ 
τεθέωται, καὶ μεταδολὴν τῆς οἰχείας οὗ πέπονθε 
φύσεως, τὸν αὐτὸν τρόπον χαὶ τὸ θέλημα χαὶ ἡ 


B ἐνέργεια καὶ τεθέωνται xal τῶν οἰκείων οὐχ ἐξ- 


ίστανται ὅρων" εἷς γάρ ἔστιν, ὁ τοῦτο χἀχεῖνο ὧν, 
xai οὕτως χἀχείνως, ἤτοι θεϊχῶς τε xal ἀνθρῳπί- 
νως, θέλων xal ἐνεργῶν. 


est, qui et hoc, et illud est ; et hoc et o wodo, 


Δύο τοίνυν τὰς ἐνεργείας ἐπὶ Χοιστοῦ λέγειν àva- 
γχαῖον διὰ τὸ διττὸν τῆς φύσεως. Ὧν γὰρ ἡ φύσις 
παρηλλαγμένη, τούτων διάφορος ἃ ἡ ἐνέργεια, xai 
ὧν ἡ ἐνέργεια παρηλλαγμένη, τούτων ἡ φύσις διά- 
φορος. Kal τὸ ἀνάπαλιν, ὧν ἡ φύσις ἡ αὐτὴ. «τούτων 
καὶ ἡ ἐνέργεια ἡ αὐτὴ, καὶ ὧν ἡ ἐνέργεια μία, τού- 
των xai ἡ οὐσία μία, χατὰ τοὺς θεηγόρους * Πατέ- 
ρας. ᾿Ανάγχη τοίνυν δυοῖν θάτερον, ἣ μίαν ἐνέργειαν 
ἐπὶ Χριστοῦ λέγοντας, μίαν λέγειν καὶ τὴν οὐσίαν, 


9i veritatis studiosi sumus, duasque essentias ex C ἣ, εἴπερ τῆς ἀληθείας ἐχόμεθα, xal δύο. τὰς οὐσίας 


Evangelii et Patrum doctrina. confitemur, duas iti- 
dem actiones consentanee eas coinitantes fateamur. 
Nam eum divinitatis ratione Patri consubstantialis 
sit, equalis quoque quantum ad actionem erit. Ac 
rursus, cum idem ratione humanitatis nobis sit con- 
Subslantialis, par etiam quantum ad operationem 
erit. Ait quippe beatus Gregorius episcopus Nysse- 
nus ** :« Quorum actio una est, horum prorsus et vis 
eadem. » Omnis enim actus el operatio est potentice 
perfectio. Fieri porro nequit, ut increatz et create 
natur: una sit natura, vis et operatio. Quod siunam 
in Christo actionem dixerimus, nihil afferri poterit, 
quin Verbi divinitati animz intelligentis affectio- 
nes, puta metum, mororem, et mortis" angores 
attribuamus. 

Adversariorum | evasio. Auctoris. instantia. — Si 
dixerint **, equidem sanctos Patres, cum de Trini- 
tate disputarent, lioc adstruxisse, «quorum una sit 
essentia, eorum et unam actionem esse : et quorum 
dispar sit. essentia, horum quoque disparem esse 
actionem ; » sed non aequum esse, ut ea qua de di- 
vinitate dicuntur, ad incarnationem detorqueamus ; 


8: Matth. vii, ὅ. 
hyp. Est etiam inter Basil. 45. 


3 joan. vi, 11. ** Videsis PP. loca ct. 10 sexte synodi 
** Max. Dial. cum Pyrrho. 


εὐαγγελιχῶς τε xal πατριχῶς ὁμολογοῦμεν, δύο xal 
τὰς ἐνεργείας χαταλλήλως αὐτοῖς ἑπομένους συν- 
ομολογεῖν. Ὁμοούσιος γὰρ ὧν τῷ Θεῷ xaX Πατρὶ κατὰ 
τὴν θεότητα, ἴσος ἔσται xai κατὰ τὴν ἐνέργειαν. 
Ὁμοούσιος δὲ ὧν ἡμῖν ὁ αὐτὸς χατὰ τὴν ἀνθρωπό- 
«nva, ἴσος ἔσται χαὶ χατὰ τὴν ἐνέργειαν. Φησὶ γὰρ 
ὁ μακάριος Γρηγόριος, ὁ Νυσσαέων ἐπίσχοπος * «Ὧν 
ἡ ἐνέργεια μία, τούτων πάντως xal dj δύναμις f 
αὐτή.» Πᾶσα γὰρ ἐνέργεια δυνάμεώς ἔστιν ἀ ποῖ: 
λεσμα. ᾿Αδύνατον δὲ ἀχτίστου xal χτιστῆς φύσεις 
μίαν φύσιν, ἣ δύναμιν, f] ἐνέργειαν εἶναι. Ε δὲ μίαν 
Χριστοῦ τὴν ἐνέργειαν εἴποιμεν, τῇ τοῦ Λόγου 0s6- 
τητι προσάψομεν τῆς νοορᾶς ψυχῆς τὰ πάθη, φόδον 


D φημὶ, καὶ λύπην, xat ἀγωνίαν, 


Εἰ δὲ λέγοιεν, ὡς περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος διαλέγέ: 
μενοι οἱ Πατέρες οἱ ἅγιοι ἔφασαν 8 * «" Qv ἡ οὐσία μία, 
τούτων xal ἡ ἐνέργεια μία, καὶ ὧν διάφορος ἡ οὐσία, 
κούτων διάφορος xal ἡ ἐνέργεια, » xat ὡς οὐ χρὴ 
τὰ τῆς θεολογίας ἐπὶ τὴν οἰχονομίαν μετάγειν, 
ἐροῦμεν, εἰ ἐπὶ τῆς θεολογίας μόνον εἴρηται τοῖς 
Πατράσι, καὶ οὐχ ἔστι καὶ μετὰ τὴν σάρχωσιν τῆς 


35 Orat. de natura εἰ 


VARIA LECTIONES. 
ἃ Cod. S. Hil. ex emend. καὶ διάφορος. οἴλορ. 2, Colb. & θεοφόρους. Ν, ἁγίας. f Edit. hic et infra: 


κατ᾽ ἐνέργειαν. & ἔρησαν, Ἀ. 1 ἔφθασαν. 


1053 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. III. 


1056 


ἐνεργείας ὁ ΥἹὸς τῷ Πατρὶ τῆς αὐτῆς, οὐδὲ τῆς A his ita respondebimus: Si de divinitate solum hoc 


αὑτῆς ἔσται οὐσίας. Τίνι δὲ ἀπονεμοῦμεν τό" Ὃ 
Πατὴρ μου ἕως ἄρτι ἐῤγάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι, 
xaí* Ἃ ἂν βλέπει τὸν Πατέρα ποιοῦντα, ταῦτα 
xal ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ, xal* El ἐμοὶ οὐ πι- 
στεύετε, τοῖς ἔργοις μου πιστεύσατε, καί" Τὰ 


Εἰ δὲ μία ἐνέργεια τῆς θεότητος αὐτοῦ χαὶ τῆς 
σαρκὸς αὐτοῦ, σύνθετος ἔσται, καὶ ἔσται, ἣ ἑτέρας à 
ὁ Πατὴρ συν- 

τοῦ ἐνεργείας, 


ἰσωπον συνεισ- 
ὄσωπον συνεισ- 


ἃ Patribus dictum est, ac non etiam post incarna- 
tionem Filius eamdem quam Pater actionem babet", 
profecto nec ejusdem cum eo substantiz erit. Αἱ cul 
tandem illud assignabimus : Pater meus usque modo 
operatur, et ego operor?^, et : Que videt Patrem [α-- 


Quod si una divinitatis et carnis ipsius actlo est, 
b»c composita erit, atque ita, aut. diversam ille 
ἃ Patre actionem habebit, aut etiam Patris actio 
composita erit. Si composita ipsius actio fuerit, 
sane el natura. 

Non inferri ez actione personam, vel vicissim. — 
Quod si contendant una cum actione personam in- 


Ν xal τῷ mpos- C duci, tum. subjungamus ** : Si una cum actione 


ἔσονται ὥσπερ 
ἁγίας Τριάδος, 
μία ἐνέργεια, 
τις, Οἱ δὲ ἅγιοι 
αὐτῆς οὐσίας, 





persona inducitur, consentaneum vicissirn est, ut. 
et una cum persona actio inferatur. Atque ita flet, 
ut sicut tres sunt personz, sive tres sanctze Trini- 
tatis bypostases, sic tres quoque acliones sint : aut 
contra, queinadmodum una est actio, ita una quo- 
que persona, et hypostasis. Atqui sancti Patres hoc 








dem substantiz sunt, ejusdem quoque actionis esse. 


) συνεισάγεται, 
νεργείας λέγειν 
Xj λέγειν, οὔτε 


ἀχαίρας, ὥσπερ 
V τοῦ σιδήρου, 
ἀποτελέσματα. 
μητικὸν, τὸ δὲ 
ly, τῆς τοῦ "σι- 
ἡ δὲ καῦσις, 
ων διάφορον ἐν 
τημένῃ καύσει, 
. Ὑΐγνοιτο μετὰ 
; καύσεως * καὶ 
οὔτε διὰ τὸ διττὸν τῆς φυσικῆς ἐνεργείας δύο πε- 


*' Max. Dial. cum Pyrrho ibid. 39 Joan, v, 17. 
v,91. *' Max. ibid. 


Deinde vero, si persona una cum actione infer- 
tur, qui nec unam, nec duas Christi actiones di- 
cendas prescripserunt, proinde meque personam 
unam, neque duas dicere przceperunt.. 

Ezemplum Basilio aliisque | (a 
ei in candenti gladio, uti. tum ignis, tum ferri 
nature servantur ἡ", ita et dum acliones , et 
earum effecta. Nam et ferrum secandi, et ignis 
urendi vim habent; 
ferri opus sit, ustio autem ignis : 
men, tum in ferri ardenti sectione, tum in secta 
ustione servatur ; tameisi post hujusmodi unionem, 
nec ustio citra sectionem sit, nec sectio sine vstione : 
necquia duplex est naturalis actio, duos proinde 
candentes gladios dicimus ; nec rursus, quia unvs 








" jbid. 19. **Joan. v, 31. "ibid. 25. "5 Joan, 


** Maxim. lib. De duab. vol. et Dial. cum Pyrrho. 


VARLE LECTIONES. 


5 Cod. 8. Hil. R. 1 et M. xol ἑτέρας. 


1055 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1036 


duntarzat incensus est gladius, ob eam causam A πυραχτωμένας μαχαίρας φαμὲν, οὔτε διὰ τὸ μονα- 


substantialem horum distinctionem confundimus. 
Eodem modo in Christo quoque divinitatis quidem 
ipsius, divina et omnipotens operatio est : humani- 
tatis autem ipsius, humana et nostre similis. 
Humanz porro actionis opus id fuit, quod manu 
puellam tenuerit atque traxerit 5; divine autem 
quod eam ad vitain revocaverit **. Aliud enim 
hoc, et aliud illud est ; tametsi in Theandrica, seu 
in Dei simul et hominis actione nequeant disjungi. 
Quod si, quia una Domini persona sive hypostasis 
est, una quoque operatio futura est ; profecto etiam, 
eoquod una persona sit, una quoque substantia erit. 


διχὸν τῆς πεπυραχτωμένης μαχαίρας, σύγχυσιν τῆς 
οὐσιώδους αὐτῶν διαφορᾶς ἐργαζόμεθα. Οὕὔτω xat 
ἐν τῷ Χριστῷ, τῆς μὲν θεότητος αὐτοῦ, ἡ θεία xa, 
παντοδύναμος ἐνέργεια, τῆς δὲ ἀνθρωπότητος αὐτοῦ, 
?| χαθ᾽ ἡμᾶς. ᾿Αποτέλεσμα δὲ τῆς μὲν ἀνθρωπίνης, τὸ 
κρατηθῆναι τὴν χεῖρα τοῦ παιδὸς xal ἑλχυσθῆναι, τῆς 
δὲ ὀείας, ἡ ζωοποίησις. Αλλο γὰρ τοῦτο, χἀχεῖνο ἕτε- 
pov, εἰ καὶ ἀλλήλων ἀχώριστοι ὑπάρχουσιν ἐν τῇ 
θεανδριχῇ ἐνεργείᾳ. Εἰ δὲ διὰ τὸ μίαν εἶναι τὴν τοῦ 
Κυρίου ὑπόστασιν, μία ἔσται χαὶ ἡ ἐνέργεια, διὰ 
τὴν μίαν ὑπόστασιν, μία ἔσται xal t) οὐσία. 


93/4 Et rursus, si operationem unam in Domino Β Καὶ πάλιν" εἰ μίαν ἐνέργειαν ἐπὶ τοῦ Κυρίου εἴ- 


dicamus , aut divinam 6686, aut humanam, aut 
neutram fatebimur. Si divinam " , Deum tantum- 
modo ipsum nostra vacuum humanitate asseremus. 
Si humanam, hominem illum purum impie astrue- 
mus. Si denique nec divinam, nec humanam, ne 
Deum quidem, nec hominem, nec Patri, nec nobis 
esse consubstantialem statuemus. Contingit enim 
ex unione identitas secundum hypostasim, nec ob 
id tamen naturarum discrimen aufertur. Servata au- 
tem naturarum distinctione, plane servabuntur 
etiam earum operationes, Nulla enim natura est 
actionis expers. 

Actio naturalis, nature index et nota. — [nsu- 
per *5, si una. Christi Domini actio est, aut creata 
»rit, aut jncreata ; neque enim media alia operatio 
interjecta est, uti nec natura. Quare si creata est, 
solam creatam naturam iudicabit : sin autem in- 
creata, solam increatam essentiam exprimet. Nam 
qux naturalia sunt, ea cum naturis congruant 
necesse est. Neque enim fleri potest, ut natura 
exsistat quae minime perfecta sit. Ceterum actio 
natur: consentanea, ex iis non est quai extra sunt. 
(uod exinde perspicuum fit, quod sine operatione 
Jatura consentanea, nec esse, nec cognosci ulla na- 


ποιμεν, ἣ θείαν ταύτην λέξομεν, ἣ ἀνθρωπίνην, ἣ 
οὐδετέραν. ᾿Αλλ᾽ εἰ μὲν θείαν, Θεὸν μόνον αὐτὸν 
γυμνὸν τῆς xa9' ἡμᾶς ἀνθρωπότητος λέξομεν. Εἰ δὲ 
ἀνθρωπίνην, ψιλὸν αὐτὸν ἄνθρωπον βλασφημήσομεν. 
Εἰ δὲ οὐδὲ θείαν οὐδὲ ἀνθρωπίνην, οὐδὲ θεὸν euo 
ἄνθρωπον, οὐδὲ τῷ Πατρὶ, οὐδὲ ἡμῖν ὁμοούσιον. Ἔχ 
γὰρ τῆς ἑνώσεως ἡ καθ᾽ ὑπόστασιν ταυτότης γέγονεν, 
οὗ μὴν δὲ, χαὶ ἡ διαφορὰ τῶν φύσεων ἀνήρηται. Τῆς 
δὲ διαφορᾶς σωζομένης τῶν φύσεων, σωθήσονται 
δηλαδὴ xal αἱ τούτων ἐνέργειαι. Οὐ γάρ ἔστι φύσις 
ἀνενέργητος, 


Εἰ μία τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ ἣ ἐνέργεια, ἣ χτι- 
στὴ ἔσται, ἣ ἄχτιστος " μέσον γὰρ τούτων οὐχ ἔστιν 
ἐνέργεια, ὥσπερ οὐδὲ φύσις. Εἰ οὖν χτιστὴ, χτιστὴν 
μόνην δηλώσει φύσιν’ εἰ δὲ ἄχτιστος, ἄχτιστον μόνην 
χαραχτηρίσει οὐσίαν. Δεῖ γὰρ πάντως κατάλληλα 
ταῖς φύσεσιν εἶναι τὰ φυσιχά ' ἀδύνατον γὰρ ἕλλει- 
ποῦς φύσεως ὕπαρξιν εἶναι. Ἧ i 03 κατὰ φύσιν 
ἐνέργεια, οὐ τῶν ἐχτὸς ὑπάρχει xal δῆλον ὅτι οὔτε 
εἶναι, οὔτε γινώσχεσθαι τῆν φύσιν δυνατὸν ἄνευ τῆς 
κατὰ φύσιν ἐνεργείας. Δι' ὧν γὰρ ἐνεργεῖ ἕκαστον, 
τὴν οἰχείαν φύσιν πιστοῦται, ὅπερ ἐστὶ μὴ τρεπό- 
μενον. 


ura potest. Ex eo enim quod aliquid agit, naturze suz argumentum edit, ab eo quod est minime desciscens. 


Preterea si una Christi actio est, eadem et di- 
vinarum et humanarum rerum erit effectrix. Atqui 
nulla res est quz in naturali suo statu manens 
contraria efficere queat. Neque enim ignis refri- 
gerat et calefacit : neque aqua exsiccat, et hume- 
ctat. Quotam pacto igitur ille qui natura Deus 
est, et natura factus est homo, unica actione tum 
miracula ediderit, tum passiones obierit ? 

Quod si Christus mentem humanam assumpsit, 
hoc est, animam ratione et intelligentia preditam, 
cogitavit procul dubio, et semper cogitabit : ac 
proinde quia cogitatio est mentis actio, Clristug 
certe, quatenus homo est, actuosus est, et semper 
actuosus. 

Christi passio actio est. — Quin etiam sapientis- 


*5 Luc. virt, 54. 


** Max. Dial. cum Pyrrho. ' Max. ibid. 


Ei μία Χριστοῦ ἡ ἐνέργεια, ἡ αὐτὴ τῶν θείων 
xal ἀνθρωπίνων ποιητιχή " οὐδὲν δὲ τῶν ὄντων ἐν 
κοῖς χατὰ φύσιν μένον τὰ. ἐναντία ποιεῖν δύναται" 
οὐ γὰρ τὸ πῦρ Ψύχει καὶ θερμαίνει, οὐδὲ ξηραίνει 
xai ὑγραίνει τὸ ὕδωρ᾽ πῶς οὖν ὁ φύσει ὧν 8k, 


' xai φύσει γενόμενος ἄνθρωπος, τά τε θαύματα xol 


τὰ πάθη μιᾷ ἐνεργείᾳ ἀπετέλεσεν ; 


Εἰ οὖν ἀνέλαδεν ὃ Χριστὸς νοῦν ἀνθρώπινον, 
ἤγουν Ψυχὴν νοεράν τε xaX λογιχὴν, διανοηθή ετανι 
πάντως, χαὶ ἀεὶ διανοηθήσεται" ἐνέργεια δὲ νοῦ, f 
διάνοια" ἄρα καὶ χαθὸ ἄνθρωπος ἐνεργὴς ὁ Χριστὺς, 
καὶ ἀεὶ ἐνεργής. 


Ὁ δὲ πάνσοφος xaX μέγα; ἅγιος Ἰωάννης ὁ Xpusá- 


*! Max. ibid. 


VARLE LECTIONES. 


i Multi codd. εἰ, Vetus interpres si. 


1057 


DEFIDE ORTHODOXA LIB. III. 


1088 


στομος ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τῶν Πράξεων, δευτέρῳ λόγῳ, A simus et magnus ille vir sanctus Joannes Chrysosto- 


οὕτω φησίν" « Οὐχ ἄν τις ἁμάρτοι, καὶ τὸ πάθος 
αὐτοῦ πρᾶξιν καλέσας. Ἐν τῷ γὰρ τὰ | πάντα πα- 
θεῖν. ἐποίησε τὸ μέγα καὶ θαυμαστὸν bxslvo ἔργον, 
τὸν θάνατον καταλύσας, καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἐργασά- 
μενος. » 


Εἰ πᾶσα ἐνέργεια, φύσεώς τινος οὐσιώδης ὁρίζε- 
ται χίνησις, ὡς οἱ περὶ ταῦτα δεινοὶ διειλήφασι, ποῦ 
φύσιν τις οἶδεν ἀκίνητον, ἢ παντελῶς ἀνενέργητον, 


xd ἄνθρωπος, καὶ τοῦ αὐτοῦ, τά τε τῆς θεότητος 
ἃς μὲν γὰρ θεοσημείας 
δίχα τῆς σαρχός " τὰ δὲ 
tps τῆς θεότητος. Καὶ 


mus, in Actorum explanatione *5, homilia secunda 
sie loquitur: « Haud quispiam aberraverit, si 
ipsius quoque passionem actionem appellarit. In co 
enim quod omnia perpessus est, ingens illud atque 
mirandum opus patravit, mortem destruens, alia- 
que omnia operans. » 

Christi actiones utriusque forme communiter. — 
Jam si omnis operatio ita definitur, ut sit naturse 
cujuspiam substantialis motus, sicut harum penti 


ti: communis effecta est ob person:e identitatem ; 
et rursus ob carnem, quz humilia erant, utrique 
mature communia fuere. Unus enim et idem est, 
qui et hoc et illud est, nempe Deus et homo; 


Ἰνημμένη ἦν ἡ θεότης, c ejusdemque sunt, tum quz divinitati, tum quam 


πάθη ἐχτελοῦσα τὰ σω- 
οὔ Λόγου θεότητι συν- 
ιοῶν xal εἰδὼς τὰ τελού- 


dens et perficiens : 


humanitati conveniunt. Etenim divina signa edebat, 
at non sine carne: caro rursus humilia, at non 
seorsim a divinitate. Nam et patienti carni con- 
juncta erat divinitas, impassibilis perseverans, 


ac rursus operanti Verbi divinitati mens sancta 


1telligens ea quz peragebantur. 


μάτων ἡ θεότης τῷ σώ- 
τῶν τῆς σαρχὺς παθῶν 


At divinitas quidem corpori prerogativas suas 
jmpertiebat, cum interim ipsa corporis dolorum 


,'" Hom. 4. ** Lib. xxxi Thes., c. 2. Citatur act. 10 sext synodi. —*! Joan. xi, 1..— * Leo, epist. 10. 


VARLE LECTIONES. 


τά" apud Chrysost. legitur, ἐν γὰρ 
15 interpr. alterutrorum communia. 





ᾧ παθεῖν, ἐποίησε. 6 Quidam εὕρεν.. 
leg. alter ἑχατέρᾳ 


NOTA. 


n porro, εἰς. Mono- D deret unam. esse operationem di 


rrilli loco (im Jo&m. 
gnagogi filiam susci- 
» tenuit manum ejus; 
omnia condidit, tan- 
carnis, μίαν τε xa 
ἐνέργειαν, unam. et 
tionem edens. Maxi- 
mus, Dial. cum Pyrrh. necnon epistolis ad Ni- 
candr. et ad monachos Sicil. reponit sanctum do-. 
ctorem alio loco, (Thes. lib. xxxi, assert. 2) dixisse, 
ὅτι ποιητοῦ xal ποιήματος μίαν ἐνέργειαν οὐκ ἄν τις 
δοίη σωφρόνως" Unam [actoris εἰ facture opera- 
lionem esse. prudens. nemo concesserit ; εἰ rursum, 
torum qua diverse nature. suni, diversam esse ope- 
ralionem : nec. non, qum sunt ejusdem operationis, 
ejusdem substantig. Quamobrem Cyrillum, ut osten- 





talis, sive 
cum carue, sive extra carnem, unam dixisse quze 
per utramque edita sit, quando Verbum assumpta 
carne, non solo jussu, miracula patravit, sed et 
contactu, corporum more, ut palam faceret car- 
nem suam vivificam esse, quz suiipsius, non alte- 
rius esset ; eo fere modo quo ignis unitus cum ferro 
efficit, ut ferrum. comburat, adeo ut. adustio ferri, 
nedum ignis, propria sit. Basilius ante Cy- 
rillum, omnium forsan primus, exemplum hoc 
adhibucrat in hom. im Chr. Nat. Scholiastes in 
Collectan. cont. Sever. c. 20, ad hunc Cyrilli locum. 
Observat, συγγενῆ ἐνέργειαν, nihil esse alind, nisi . 
unum ἀποτέλεσμα, effectum, quod a Yerbo contactu 
cai editum sit; quinimo addendo xat δι᾽ &p.- 
olv,duas naturas propter diversas actiones in- 
μυΐθ86. 














S. JOANNIS DAMASCENI 


1060 


immunis maneret. Non enim, quemadmodum Verbi A διαμένει ἀμέτοχος. Οὐ γὰρ, ὥσπερ διὰ τῆς σαρχὸς ἢ 


divinitas per carnem operatur, ita etiam per divi- 
nitatem caro ipsius perpetiebatur. Divinitatis enim 
organum caro fuit. Quanquam igitur a prima con- 
eeptione nullum omnino inter utramque formam 
divisio Jocum invenit, verum unius person: aclio- 
nes, quovis tempore edit: sint, utriusque for- 
ἘΠῚ exstiterunt; nos tamen ea quz citra separa- 
tionem gesta sunt, nullo modo confundimus, sed 
quid cujusque forma esset ex operum qualitate 
cognoscimus. 

Verbi nutu humanitas sua exsequebatur. — Quo- 
eirca ** Clristus secundum utramque naturam 
SuAm operatur, ac in eo utraque natura cum al- 
terius communione operatur : Verbo nimirum quse 
Verbi sunt, cum auctoritate et potentia deitatis 
efficiente; hoc est regia omnia et qua principatum 
decent : corpore autem, 4928 sunt corporis exse- 
quente, ad Verbi sibi uniti, cujus etiam proprium 
facium est, arbitrium. Neque enim suopte nutu ad 
naturales affectus prosiliebat, nec rursus molesta 
refugiebat, ac detrectabat, aut ea quz externe in- 
gruebant, patiebatur; sed secundum natura con- 
ditionem 1inovebatur, Verbo volente , certoque 
consilio permittente ipsum pati et agere quod 
proprium erat, ut per opera veritati naturg (ides 
astrueretur. 

Bunmana Christus divino mgdo agebat, et e con- 
tra. — Quemadmodum ** autem supra quam sub- 
stantia ferat, virgineo partu substantiam induit, 
ita etiam supra quam ferat humana conditio, ea 
481 bominum sunt agebat ; ut cum. in fluxa mini- 
meque stabili aqua terrenis pedibus gradiebatur, 
DOR ut terre instar aqua obduresceret, sed ut. su- 
perexcellenti divinitatis potentia ita compararetur, 
ut nequaquam difflueret, nec corporeorum pedum 
gravitati cederet. Non enim humano more huwana 
factitabat, qui non homo solum, verum et Deus 
esset (unde passiones quoque ipsius vivificae fue- 


θεότης ἐνήργει, οὕτω xai διὰ τῆς θεότητος ἡ σὰρξ 
αὐτοῦ ἔπασχεν. "Opyavov γὰρ fj σὰρξ τῆς θεότητος 
ἐχρημάτισεν. Εἰ xai τοίνυν ἐξ ἄχρας συλλήψεως οὐδ᾽ 
ὁτιοῦν διῃρημένον fjv τῆς ἑχατέρας μορφῆς, ἀλλ᾽ 
ἑνὸς προσώπου αἱ τοῦ παντὸς χρόνου πράξεις ἑχατέ- 
pac μορφῆῇς γεγόνασιν, ὅμως αὐτὰ ἅπερ ἀχωρίστω: 
γεγένηνται, xav' οὐδένα τρόπον συγχέομεν, ἀλλὰ xl, 
ποίας εἴη μορφῆς ix τῆς τῶν ἔργων ποιότητος αἶσθα- 
γόμεθα. 


Ἐνεργεῖ τοίνυν ὁ Χριστὸς χαθ᾽ ἑχατέραν αὐτοῦ 
τῶν φύσεων, καὶ ἐνεργεῖ ἑκατέρα φύσις ἐν αὑτῷ μετὰ 
«ἧς θατέρον χοινωνίας " τοῦ μὲν Λόγου χατεργαζο- 
μένου ἅπερ ἐστὶ τοῦ Λόγον, διὰ τὴν αὐθεντίαν xai 
ἐξουσίαν τῆς θεότητος, ὅσα ἐστὶν ἀρχικὰ xal βασι- 
λικά τοῦ δὲ σώματος, πρὸ; τὸ βούλημα τοῦ ἐνωθέν- 
τος αὐτῷ Λόγου, οὗ καὶ ΄ ἐγονεν ἴδιον. Οὐ γὰρ ἀφ' 
ἑαυτοῦ πρὸς τὰ φυσιχὰ πάθη τὴν ὁρμὴν ἐποιεῖτο, 
οὐδ᾽ αὐτὴν ἐχ τῶν λυπηρῶν ἀφορμὴν καὶ παραίτη- 
σιν, ὃ τὰ ἔξωθεν προσπίπτοντα ἔπασχεν, à ἂχν» 
γεῖτο κατὰ τὴν ἀχολουθίαν τῆς φύσεως, τοῦ Λόγον 
θέλοντος, xal παραχωροῦντος οἰχονομιχῶς πάσχειν 
αὐτὸ χαὶ πράττειν τὰ ἴδια, ἵνα διὰ τῶν ἔργων τῆς 
φύσεως πιστωθῇ ἡ ἀλήθεια. 


Ὥσπερ δὲ ὑπὲρ οὐσίαν οὐσιώθη Ex παρθένου χνη- 
θεὶς, οὕτω χαὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον τὰ τῶν ἀνθρώπων 


p ἐνήργει, ἐπὶ ἀστάτου ὕδατος γηΐνοις ποαὶ πορενόμε- 


νος, οὐ γεωθέντος τοῦ ὕδατος, ἀλλὰ τῇ τῆς θεότητος 
ὑπερφυεῖ δυνάμει συνισταμένου πρὸς τὸ ἀδιάχυτου, 
xaX βάρει ὑλικῶν ποδῶν μὴ ὑπείχοντος. Οὐχ ἀνθρω» 
πίνως γὰρ ἔπραττε τὰ ἀνθρώπινα * οὐ γὰρ ἄνθρωπος 
μόνον, ἀλλὰ xa Θεός * ὅθεν xai τὰ τοῦτον πάθη ζωο» 
ποιὰ xai σωτήρια * οὐδὲ θεϊχῶς ἐνήργει τὰ θεῖα - οὗ 
γὰρ Θεὸς μόνον, ἀλλὰ xal ἄνθρωπος " ὅθεν δι᾽ ἁφῆς, 
καὶ λόγον, χαὶ τῶν τοιούτων τὰς θεοσημείας εἰργά- 
(eco. 


runt ei salutares) nec divina rursum divino modo agebat; 496 quippe qui non Deus tautum, s:d 
insuper homo erat: quamobrem tactu, et sermone, aliisque ejusmodi adminiculis, divina sigua 


patrabat. 

Monotheletarum responsio. Nullius rei status ex 
comparalione cognoscitur. — Sin aulem *"* quis 
dicat : Non submovende bumanz actionis gratia 
wpam in Christo actionem dicimus ; sed quia hu- 


El δὲ λέγοι " τις ὡς Οὐχ ἐπ᾽ ἀναιρέσει τῆς à:- 
θρωπίνης ἐνεργείας, μίαν ἐνέργειαν ἐπὶ Χριστοῦ λέ- 
Youtv, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ (58) ἀντιδιαστελλομένη τῇ θείᾳ 
ἐνεργείᾳ πάθος λέγεται fj ἀνθρωπίνη ἐνέργεια, χατὰ 


** Leo, epist. cit. ** Dion. cap. 2. De div. nom. ex epist. 4. 85 Max. Dial. cum Pyrrho, 


VARIA LECTIONES. 


€" Elita λέγει. 


NOTE. 
(98) "A.U ἐπειδή. Sed quia actio humana, etc. D lit: « Instrumentum aut naturale est, aut artifi- 


Nimirum ex Dial. Maximi cum Pyrrho discimus hz- 
reticorum bunc fuisse sensum, naturam bumanam 
Inetrumenti loco deitati fuisse, passiveque, ut. no- 
sri aiunt, se babuisse in actionibus Christi, sive 
naturales essent, sive naturz vires excederent; et 
sicut instrumenti et moventis una est actio, sic una 
quoque fuerit deitatis et humanitatis. Quod Maxi- 
mus in Opusculis Polemicis, p. 51 et 23, ila. reicl- 


cíale » 8t humanitas instrumentum naturale non 
est deitatis, cui cos va non sit, ut corpus animz. 
Instrumentum item artificiale inanimum est, et a 
movente sejunctum : humanitas vero nec inanimum 
quidpiam est, nec a deitate Verbi dirempta. Cate- 
rum instrumentum conjunctum divinitatis erat hu- 
Biàuias, quando Christus miracula edebat, nec 
(a:ien naturale erat, nec artificiale. » 


1061 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. III 


τοῦτο μίαν ἐνέργειαν ἐπὶ Χριστῷ λέγομεν * ἐροῦμεν, A mana actio, ut contra divinam actionem distingui- 


ὅτι α κατὰ τοῦτον τὸν λόγον, xal οἱ μίαν φύσιν M- 
γοντες, οὐκ ἐπ᾽ ἀναιρέσει τῆς ἀνθρωπίνης ταύτην 
λέγουσιν, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἀντιδιαστελλομένη ἡ ἀνθρωπίνη 
φύσις πρὸς τὴν θείαν φύσιν, παθητικὴ λέγεται. 
"Hyd δὲ μὴ γένοιτο τῇ πρὸς τὴν θείαν ἐνέργοιαν δια- 
στολῇ πάθος τὴν ἀνθρωπίνην προσαγορεῦσαι χίνη- 
σιν. Οὐδενὸς γὰρ, καθόλου φάναι, ὕπαρξις ix παρα- 


τὴν ἀνθρωπίνην ὠνόμασαν κίνησιν πρὸς τὰς υποχει- 
μένας ἐννοίας. Προσηγόρευσαν γὰρ αὐτὴν xai δύνα- 
μιν, καὶ ἐνέργειαν, xal διαφορὰν, καὶ κίνησιν, καὶ 
ἡ κατὰ ἀντιδια- 
μὲν καὶ ἀναλ- 
ρακτηριστιχὴν, 
ιραλλαξίαν ἐμ- 
my κίνησιν 
υστατικὴν, xat 
γ" ποιότητα δὲ, 
nv. Πάντα. γὰρ 
σχει τῷ χινεῖ- 
δύναμις * κατὰ 
t κατὰ τὸν δη- 
τῆς τὸ πᾶν συ- 
μετὰ τῆς θείας 
τροσηγόρευσαν. 
pa μορφὴ μετὰ 
πεποίηχεν, ἢ ὁ 
ρας ἀπόσιτος 
γὰρ τῇ φύσει, 
gopow ἐν αὐτῷ 
; ἄλλην καὶ ἄλ- 
τὰς ἐνεργείας 
πολλάχις ὁ ἀρὶ- 
ἵν, θεῖον τ xal 
ντων ἐστὶ δια- 


) et numerus, 


Gen. 1,51. "' Maximi responsio in citato Dialogo. 


"- 
Adv. Apoll. ** Chrysost. Hom. in S. Thom. 


tur, dicitur passio, haeque ratione unam in Christo 
actionem docemus; reponemus eadem quoquo 
ratione illi qui naturam unam asserunt, non toi- 
lende humanz causa hanc astruere; sed quia 
humana natura, cum ex adverso divina natura 
distinguitur, patibilis dieitur. Absit autem hoc a 
nobis, ut ad humanam actionem a divina distin- 





Dicimus ilaque *' sanctos Patres pro subjeclis 
sibi considerationibus humanum motum var 
modis appellasse. Eum siquidem et potentiam, ct 
operationem, et differentiam, et motum, el pro» 
prietatem, et qualitajem, et passionem nomina- 
runL ; non ideo tamen ut illum contra divinum mo- 
α ium distinguerent; verum potentiam quidem, ut 
vis est conservatrix et invariabilis; operationem 
autem, ut qua certa nola rem exprimit , et undique 
absolutam in omnibus qui ejusdem speciei sunt, 
m vero, ut dis- 
criminantem; motum, ut manifestantem ; pro- 
prietatem, ut constituentem, et quia illi soli, et non 
alii insit; qualitatem rursus, ut informantem ; 
passionem denique, quia movendo ἢϊ. Omnia 
enim, quz ex Deo, et post Deum sunt, ea ratione 
patiuntur, qua moventur : utpote quz non ipsa 
motio, nec ipsa virtus sunt. Quare, sicut. dictum. 
est, non ut ex adverso distinguerent, ita nuncupa- 
runt, sed secundum rationem quz illi ab universo- 
rum effectrice causa conditoris more indila fuit. 
D Nam qui dixit: Agit enim ** utraque forma cum. 
alterius communione, quid aliud fecit, quam qui 
dixit : Et cum jejunasset quadraginta diebus, postea 
esuriit ** (dedit enim nature quando voluit. utque 
sua erant ageret **) aut qui diversam in ipso aetio- 
nem przdicarunt, aut qui duplicem, aut qui aliam 
atque aliam *!? 43377 Hxc quippe, mutaus nomi 
baud raro permutatione nominum indicatur; quem- 











similitudinem declarat ; different 


























*^ Leo, cpist. 10. * Matth. 1v, 3. ** Nyss. 


VARLE LECTIONES. 


5 Deest. ὅτι in omnibus mss. 


* Edita et. nonnulli cod. ἀγαθόν. 


P Edita ix τοῦ Θεοῦ. « Edita et 


mss. αὑτοῖς. At Combefisius legendum αὐτῇ monuit. τ Edita, θεῖον δέ. 
δ D 


1063 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1064 


admodum et dicendo, quod divinum et humanum est **. Differentia enim rerum earum est differen- 
lia, qua inter se differunt; quo autem pacto differant, quz non sunt? 


CAP. XVI. 


Adversus eos qui dicunt: δὲ duplicis nature et actionis 
est homo, necesse est Ires esse in Christo naturas, 
tutidemque. actiones dicere. 


Quivis homo duplicis nature. — Quivis homo, 
cum ex naturis duabus, puta anima et corpore, 
compositus sit, eaque in seipso invaribilia habeat, 
duz subinde paturz dicetur. Amborum enim pro- 
prietates, etiam post unitionem retinet. Neque 
enim corpus immortale est, sed interitui obnoxium; 
nec anima mortalis, sed immortalis : nec rursum 
corpus invisibile est, nec anima oculis corporeis 
conspici potest : sed hzc quidem rationalis, in- 
telligens, et incorporea est; illud autem crassum, 
aspertabile, et. ratione carens. Non unius autem 


ΚΕΦΑΛ. 111’ [z']. 

Πρὸς τοὺς «1έγοντας (59) * Εἰ δίο φύσεων xal 
ἐνεργειῶν ὁ ἄνθρωπος, ἀγάγχη ἐπὶ Χριστοῦ 
τρεῖς φύσεις, καὶ τοσαύτας «-ἰέγειν τὰς ἔνερ- 
γείας. 

'O μὲν xa0' ἔχαστα ἄνθρωπος, Ex δύο συγχείμενος 
φύσεων, ψυχῆς τε καὶ σώματος, xaX ταύτας ἀμετα- 
δλήτους ἔχων ἐν ἐχυτῷ, δύο φύσεις εἰχότως * λεχθή- 
σεται" σώζει γὰρ ἑχατέρων, χαὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν, 
τὴν φυσικὴν ἰδιότητα. Οὔτε γὰρ τὸ σῶμα ἀθάνατον, 
ἀλλὰ φθαρτόν * οὔτε ἡ ψυχὴ θνητὴ, ἀλλ᾽ ἀθάνατος " 
οὔτε τὸ σῶμα ἀόρατον, οὔτε ἡ ψυχὴ σωματιχοῖς 
ὀφθαλμοῖς ὁρατῆ * ἀλλὰ ἡ μὲν, λογιχὴ,, καὶ νοερὰ, 
xai ἀσώματο:, τὸ δὲ, παχύ τε, xal δρατὸν, xal ἄλο- 
γον. Οὐ μιᾶς δὲ φύσεως. τὰ xav' οὐσίαν ἀντιδιαιρού- 
μενα" οὐ μιᾶς ἄρα οὐσίας ψυχὴ τε xal σῶμα. 


nature sunt ea, qux esseniize ratione ex opposito dividuntur : non ergo anima et corpus ejusdem 


sunt essentia. 


Ac rursus, si animal rationale, mortale, horno Β Kal πάλιν " εἰ ζῶον λογιχὸν θνητὸν 6 &bpuce:. 


est ; oinnis autem definitio subjectas naturas ex- 
plicat : profecto cum non idem natura sit ra- 
tionale atque mortale, sequitur ergo ut secun- 
dum definitionis suae normam, homo non sit unius 
RaLur:e, 

Unius nature omnes homines sunt. sumpta natura 
pro specie. Quin et omnes res create. Neutro modo 
in Christo una natura. est. «- Quod si quandoque 
unius naturz homo esse dicatur, tuuc speciei loco 
natura nomen usurpatur ; ut dum dicimus, nulla 
naturz differentia hominem ab homine discrepare; 
imo cum eodem modo omnes homines coagmentati 
Sint, ex anima et corpore compositi, singulique 
dus sint nature, sub unam proinde definitionem 
redigi. Neque id a ratione alienum videlur; quippe 
€um sacer Athanasius, in ea oratione, quam scri- 
psit adversus illos, qui Spiritum sanctum impie 
deprimebant, unam omnium rerum conditarum, qua 
sunt condite, naturam esse dixerit, ad hunc mo- 
dum loquens : Quod autem Spiritus sanctus 
supra res creatas emineat, aliudque sit preter 
creaturarum naturam, ac proprius divinitatis, binc 


** Cyrill. in Joan. lib. vr. 


πᾶς δὲ ὄρος τῶν ὑποχειμένων φύσεών ἔστιν trio 
τιχὸς, οὐ ταυτὸν δὲ κατὰ τὸν τῆς φύσεως λόγον τὸ 
λογιχὸν τῷ θνητῷ. Οὐχ ἄρα μιᾶς φύσεως ctr, ὁ &v- 
θρωπος χατὰ τὸν τοῦ οἰχείου ὀρισμοῦ xavóva. 


El δὲ λέγοιτό ποτε μιᾶς φύσεως ὃ ἄνθρωπος, ἀντὶ 
τοῦ εἴδους τὸ τῆς φύσεως παράλαμθάνεται ὄνομα, 
λεγόντων ἡμῶν, ὅτι οὐ διαλλάττει ἄνθρωπος ἀν- 
θρώπου xavá τινα φύσεως διαφοράν" ἀλλὰ τὴν αὖ- 
τὴν σύστασιν ἔχοντες πάντες οἱ ἄνθρωποι, χαὶ ἐχ 
Ψυχῆς συντεθειμένοι xal σώματος, χαὶ δύο ἕχαστο; 
φύσεις τελοῦντες, ὑφ᾽ ἕνα πάντες ὁρισμὸν ἀνάγονται. 
Καὶ οὐ παράλογον τοῦτο, ὁπότε χαὶ πάντων τῶν 
χτιστῶν, ὡς γενητῶν, μίαν φύσιν ὁ ἱερὸς ᾿Αθανά- 
σιος ἔφησεν, ἐν τῷ χατὰ τῶν βλασφημούντων τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον λόγῳ οὑτωσὶ λέγων * ὅτι δὲ ἄνω 51; 
κτίσεώς ἐστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ', καὶ ἄλλο μὲν 
παρὰ τὴν τῶν γενητῶν φύσιν, ἴδιον δὲ τῆς θεότητος, 
ἔξεστι πάλιν συνιδεῖν. Πᾶν γὰρ ὃ χοινῶς καὶ ἐν mol 
λοῖς θεωρεῖται, οὔ τινι μὲν πλέον, τινὶ δὲ ἔλαταν 
ὑπάρχον, οὐσία ὀνομάζεται. Ἐπεὶ οὖν πᾶς ἄνθρυ- 
πος Ex ψυχῆς ἐστι συντεθειμένος xal σώματος, χατὰ 


VARI LECTIONES. 


s R. 9996 ἕγειν εἰχότως, ita emendatum in cod. S. Ilil. 
hic verbis totidein. non legitur apud Athanasium. 


NOTAE. 


* Deest τὸ ἅγιον in. quibusdam mss. Locus 


Y 


(39) Πρὸς τοὺς «1έγογτας. Adversus eos, etc. D non. acceperit, vel non custodierit incolumem. 


Alteram solvit Severianorum argumentationem, ut, 
quamvis hono ex rebus diverse nature, anima 
scilicet et corpore, constet, una tamen humana na- 
tura sit, idque ob rationes easdem quas , cap. 5, 
attulit ; adeoque proprie loquendo duas tantummodo 
naturas habere Christum. Favet Leontius, lib. De 
&ect.. act. 7, οἱ lib. 1 Cont. Nest. ei Eutych., ubi 
observat hazreticos hzec objecisse, non ut duas na- 
turas astruerent (nam el nos, iuquit, xai τοῦτο στέο- 
Eopsv, hoc amplectemur), sed ut evincerent, unam 
esse Christi naturam, non duas, Dominumque alie- 
num facerent a nostra natura, quam vel ab initio 


Subjungit : Ἢ δὲ τῶν μερῶν εἰς τὰ μέρη ὑποδιαί- 
ρεσις, οὐ δογματιχῆς ἔστι συντομίας, ob6b τοῦ συν- 
τετμημένου, χατὰ τὸ Εὐαγγέλιον λόγον, ἀλλὰ σκχε- 
πτιχῆς θεωρίας " Allera vero partium in partes ssub- 
divisio non est ejus brevitatis que fidei doctrine 
conveniat, neque sermonis secundum | Evangelium 
abbreviati, sed sceptice speculationis* Ψυχὴ xal 
σῶμα οὐ μέρη Χριστοῦ, ἀλλὰ μέρη τοῦ μέρους, ani- 
ma el corpus non sw Christi partes , sed Ῥαγιὲξ 
partes : alioqui non tres solum, sed plures naturas in 
Christo confiteri oporteat. Leontio Noster suffraga- 
tur. 


1ut5 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. III. 


1000 ' 


«τοῦτο μία φύσις τῶν ἀνθρώπων λέγεται. Ἐπὶ δὲ A rursum perspicere licet. Quidquid enim commwni- 


τῆς ὑποστάσεως τοῦ Κυρίου οὐ δυνάμεθα λέγειν 
 plav φύσιν" ai τε γὰρ σώζουσι καὶ μετὰ τὴν 
᾿ ἕνωσιν ἐχάστη τὴν φνσιχὴν ἰδιότητα, xal εἶδος Χρι- 
στῶν οὐκ ἔστι εὑρεῖν. Οὐ γὰρ ἐγένετο ἄλλος Χριστὸς 
dx θεότητός τε xal ἀνθρωπότητος, Θεός τε καὶ 
ἄνθρωπος ὁ αὐτός. 


ter, etin multis consideratur, nec alieui uberius, 


:alieui parcius inest, essentia. nominatur **. Quia 


igitur omnis homo ex anima et corpore compositus 
est, ob eam eausam una omnium natura dicitur, 
In Domini autem persona $938 nst«ram unam 
dicere non possumus. Nam et utraque nalura pre- 


prietatem naturalem, etiam post unitionem, retinet; nec Chfistorum speciem reperire sit. Neque 
enim alius ex divinitate et humanitate Christus exstitit, qui idem Deus esset et homo. 


Καὶ πάλιν * οὐ ταὐτόν ἐστι τὸ xac! εἶδος τοῦ &v- 
θρώπου ἕν, καὶ τὸ κατ᾽ οὐσίαν ψυχῆς ἃ τὲ χαὶ σώμα- 
τος ἕν. Τὸ μὲν γὰρ κατ᾽ εἶδος τοῦ ἀνθρώπου ἕν, τὴν 
ἐν πᾶσι τοῖς ἀνθρώποις ἀπαραλλαξίαν ἐνδείχνυται * 
τὸ δὲ χατ᾽ οὐσίαν, ψυχῆς τε καὶ σώματος ἕν, αὐτὸ 
τὸ εἶναι αὑτῶν λυμαίνεται, εἰς ἀνυπαρξίαν᾽ αὑτὰ 
παντελῇ͵ ἄγον "ἣ γὰρ τὸ ἕν εἰς τὴν τοῦ ἑτέρου μετα- 
ποιηθήσεται οὐσίαν, ἣ ἐξ ἑτέρων ἕτερον γενήσεται, 
xal ἀμφότερα τραπήδονται, ἣ ἐπὶ τῶν ἰδίων ὅρων 
μένοντα, δύο φύσεις ἔσονται. Οὐ γὰρ ταὐτὸν xat' οὖ- 
alae λόγον τὸ σῶμα τῷ ἀσωμάτῳ. Οὐχ ἀνάγχη Φοίνυν 
ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου μίαν φύσιν λέγοντας, οὐ διὰ τὸ 
ταὐτὸν τῆς οὐσιώδους ποιότητος ψυχῆς τε xal σώ- 
ματος, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀπαράλλαχτον τῶν ὑπὸ τὸ εἶδος 
ἀναγομένων ἀτόμων, μίαν καὶ ἐπὶ Χριστοῦ φύσιν 
λέγειν, ἔνθα εἶδος περιεχτιχὸν πολλῶν ὑποστάσεων 
οὐχ ἔστιν. 


Ἔτι δὲ πᾶσα σύνθεσις (40) Ex ἐῶν προσεχῶς σων- 


4 Epist. 9, ad Serap., versus finem. 


Ac rursus; Non idem est secundum speciem 
unum esse, atque unum esse secundum corporis 
ei anim: substantiam. Siquidem unum secundum 
hominis speciem, exactissimam im omnibus homi- 
nibus similitudinem ostendit; at unum secundum 
snims οἱ corporis essentiam, ipsum illorum esee 
interimit, eaque prorsus in nihilum redigit. Aut 
enim alterum in alterius osscntiam migrabit, aut 
ex aliis aliud effieietur, ac sic ambo mutabuntur, 
aut intra metas suas consistentia duas naluras con- 
situent, Non enim quantum ad essentiam attinet, 
idem sunt corpus et res incorporea. Quocirca ne- 
eesse non est ut, qui unem in homine essentiam 
dicimus, non propterea qued eadem qualitas sit 
animz et corporis, sed propter exactissimam indi- 
viduorum quie ad eamdem speciem referuutur 
equalitatem, unam quoque in Christo, ubi species 
ejusmodi nulla est, qua.multze personz cantinean - 
tur, dicamus naturau. 

ΠΠπς accedit quod omnis compositio ex his qu» 


VARLE LECTIONESB. 


" Multi codd. hic et infra ψυχῆς. 


NOTE. 
(40) "Er. δὲ πᾶσα σύνθεσις. Huc accedit, elc. C ligna, et lapides, et ferrum, et &no. verbo, quodlibet 


Consimilia sunt qua reperi in Collectan. sspe lau- 
datis, cap. 19 : "Ex τῶν Ἡρακλείου (forte legendum 
Ἡρακλειανοῦ, Heracliani Cbalcedonensis, cujus ad 
Soterichum fragmentum babetur in iisdem Collect. 
cap. 17, quemque Sophronius in Epist, ad Hono- 
rium citarat, ut et Maximus epistola ad monachos 
Siciliz) : Πᾶν σύνθετον ἐξ ἐχείνων λέγεται συντε- 
θεῖσθαι, inquit, ἐκ τῶν προσεχῶς εἰς τὴν αὐτοῦ σύν- 
θεσιν λαμδανομένων, ἁπλῶν τινων, xat στοιχείων 
λόγον ἐπεχόντων ἐν τῇ συνθέσει τοῦ ὅλον, χαὶ τῇ 
πρὸς τὸ πᾶν συγχράσξι, χἂν τύχοι αὐτὰ ἐφ᾽ ἑαυτῶν 
σχοπούμενα σύνθετα εἶναι. Οἷόν τί φημι " προχείσθω 
ἡμῖν ἐντῷ παραδείγματο; μέρει οἶκος ἀλλ᾽ οὗτος πε- 
ποίηται δηλονότι ἐχ λίθων τε χαὶ ξύλου χαὶ σιδήρου, 
xai ἄλλης τινὸς ὕλης " ἀλλ᾽ οὐδεὶς, οἶμαι, τῶν νοῦν 
ἐχόντων εἴποι ποτὲ συγχεῖσθαι τὴν οἰχίαν ἐξ ὕλης 
χαὶ εἴδους, xalvot οἵ τε λίθοι, xal τὰ ξύλα, χαὶ ὁ 
σίδηρος δήπου, χαὶ ἵνα συνελὼν εἴπω, πᾶν ἕτερον 


σῶ ἐχ τεσσάρων σύγχειται στοιχείων, χἀχεῖνα p οὐμεθα᾿ ἐπεὶ χαὶ τ 


πάλιν ἐξ ὕλης καὶ εἴδου;. Ὥστε πρῶτα στοιχεῖα τῶν 
σωμάτων εἶναι τὸ εἶδος καὶ τὴν ὕλην Ümne quod 
compositum est, ex iis componi dicitur, que ad ejus 
compositionem proxime assumuntur ; que simplicia 
quidem sunt, et in. compositione lotius, ac contem- 
peratione. cum toto, rationem habent elementorum, 
elsi forte in seipsis spectata composita sunt, v. gr. 
domus in exemplum prastituatur : ea porro ex lapi- 
dibus, ligno, ferro, et alia qualicunque natura con- 
fecta est : at prudens nemo, ut reor, dixerit unquam, 
ex muleria el forma constare domum , quamvis et 


PaTROZ. Ga. XCIV. 


aliud corpus ex quatuor elementis coaluerii ; rursume- 
que isla ex maleria εἰ forma, adeo ut maleria et 
[orma prima corporum elementa sint : Καὶ μεθ᾽ ἔτε 
Et quibusdam interjectis , αἰ : Ἡνίκα περὶ ouv 
πρώτων, xal ἁπλῶς σωμάτων τὸν λόγον ποιούμεθα, 
τηνιχαῦτα, ὡς ὅλον ἐκεῖνα παραλαμδάνοντες, τὴν 
ὕλην, χαὶ τὸ εἶδος συμπληρωτιχὰ τούτων εὑρίοχνο- 
μεν. Ὁπότε μέντοι τὰ μετὰ τὰ πρώτα, καὶ ἀαλᾶ 
σώματα, ἃ ἁπλᾶ χαλοῦμεν, σχοκοῦμεν τηνικαῦτα 
αὐτὰ ταῦτα, ánsp ἔφαμεν, πρῶτα xal ἀκλᾶ 
λαμδάνομεν, καὶ συμπληρωτικὰ TOv σωμάτων φού. 
των εἶναί φαμεν. Ὅτε δὲ πάλιν ἐκ δώματος καί τινοῦ 
ἑτέρον, οἷον ἐχ ψυχῆς, χαὶ σώμαφνος συγχείμενόν τι, 
εἰς διάσχεψιν ἡμῖν πρόχειται, τότε οὔτε τῶν στοιχεύων, 
οὔτε πολλῷ eni τῆς ὕλης, xal τοῦ εἴδους λόγον 
ποιούμεθα, ἀλλ᾽ αὐτῶν δὲ τῶν προσεχῶς συντεθέν- 
των τὸ σύγχριμα, τουτέστι ψυχῆς xai σώματος Myo- 
psv, xal οὐδενὸς λόγον τῶν ἑκατέρων συνθέτων ποι- 
M Ψυχὴν πολυμερῆ φασιν εἶναι, 
καὶ οὐδενὸς ἐν τῇ τοῦ ἀνθρώπου συνθέσει τούτων 
νημονεύομεν * Quando igilur de primis et simplici- 
us corporibus loquimur, (um ea, ceu totum aliquod 
accipientes, maleria et forma constitui reperimue. 
Sin illa spectamus, qua post prima simplici 86- 
quuntur, (unc prima hec et simplicia, que diceba- 
mus elementa, asswnimus, ex quibus absolvi c 
dicimus. Rursum vero, ubi considerandum objfcitue 
nobis aliquid quod ex corpore et alio quopiam eoale- 
scat, st pula ex anima et corpore, tunc neque elemem 
torum, neque a (oriiori materie et forme respectum 


ἊΝ 


1067 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1063 


proxime componuntur, constare dicitur. Non enim A τεθέντων συυτεθεῖσῆαι λέγεται οὐ γὰρ λέγομεν τὸν 


domum ex aqua et terra, sed ex lateribus et. lignis 
constructam esse dicimus. Alias dicendum feret 
lieminem ex quinque ut. minimtm naturis con(la- 
(um esse; nempe ex qualuor elementis et. anima. 
Sie ct in Domino Rostro Jesu Christo, non pattium 
partes spectamus, sex quee proxime composita sunt; 
hoc est divinitatem οἱ humanitatem. 

Deinde vero, si, quia heiminem duabus naturis 
constare dicimus, tres proinde in Christo naturas 
dicere cogemur, vos quoque qui ex duabus naturis 
hominem esse dicatis, Christum ex tribus naturis 
€ompositum essc itidem asseretis. Quod etiam de 
aelionibus dicendum erit : consentanea enim na- 
tur: actio sit oportet, Quod. autem. homo duplicis 
nature dicatur et sit, testis est Gregorius Theo- 
logus : « Duc enim, inquit, nature sunt, Deus et 
homo : quandoquidem dex quoque anima et cor- 
pus **. » Ac rursus in Oratione de baptismo hec 
ait : « Cum autem duplici natura constemus, anima 
nünirum et corpore, altera quidem visibili, altera 
autem invisibili, duplex quoque est beptismus, 
nempe per aquam et spiritum **. » 

CAP. XVI. 
939 De eo quod carnis Domini natura et voluntas 
deificata sit. 

Carnis Christi deificatio, ut intelligenda. — WMlud 
aulem scire operi pretium est, quod Domini caro 


οἶχον ix γῆς χαὶ ὕδατος συντεθεῖσθα:, ἀλλ᾽ Ex πλίν- 
θων xal ξύλων. Ἐπεὶ ἀνάγχη χαὶ tb). ἄνθρωπον 
λέγειν £x πέντε τοὐλάχιστον συγχεῖτθαι τύτεων, Ex 
τε τῶν τεσσάρων στοιχείων, καὶ ψυχῆς. Οὕτω xai 
ἐπὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὐ τὰ μέρῃ 
τῶν μερῶν σχοποῦμεν, ἀλλὰ τὰ προσεχῶς συντε- 
θέντα, θεότητά τε xal ἀνθρωπότητα. 

Ἔτι δὲ εἰ δύο φύσεις τὸν ἄνθρωπον λέγοντες, τρεῖς 
φύσεις ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ λέγειν áva (xac moéust:, 
καὶ ὑμεῖς ἐκ δύο φύσεων τὸν ἄνθρωπον λέγοντες, ἐχ 
τριῶν τὸν Χριστὸν δογματίσετε φύσεων * ὁμοίως xai 
περὶ ἐνεργειῶν. Κατάλληλον γὰρ ἀνάγχῃ τῇ gust 
τὴν ἐνέργειαν εἶναι" ὅτι δὲ « Δύο φύσεων Ó ἄνθρωπ); 
λέγεταί τε xai ἔστι, μάρτυς ὁ Θεολόγος Γρηγόριος" 


B Φύσεις μὲν γὰρ δύο, φάσχων, Θεὸς xal ἄνθρωπος 


ἐπεὶ xai ψυχὴ xai σῶμα * » xai ἂν τῷ περὶ Βαπτί- 
σματος δὲ λόγῳ τοιάδς φησί" « Διττῶν δὲ ὄντων 

ἡμῶν ix ψυχῆς xai δώματος, χαὶ sS; ubi ἐραττ-, 
τῆς δὲ ἀοράτου φύσεως͵, διττὴ xal ἢ κάδιρυ.- , S 
ὕδατος χαὶ πνεύματος, 


ΚΕΦΑΛ. lZ [XA4']. 
Περὶ τοῦ τεϑεῶσθαι τὴν φύσιν τῆς τοῦ  Kupio 
σαρχὸς καὶ τὸ θέιϊημα. 
Χρὴ εἰδέναι (41), ὡς οὐ χατὰ μεταδολὴν φύσεως, 
$ τροπὴν, ἢ ἀλλοίωσιν, ἢ σύγχυσιν, ἡ σὰρξ τῷ 


» Epist. 1, ad. Cledon. ** Orat. 4, non longe a priucipio. 


VARLE LECTIONES. 


Y Edit. πλίνθου. 


NOTE. 
hubemtus, sed eorum que prozime in compositionem (; οχνῆσαι τὴν φύσιν" εἰ xal ἐπὶ τοσοῦτον ávexpáh, 


venerant, hoc est corporis el anima, compagem enun- 
Liamus, nec rationem fabemus utriusque illins com- 
positi (Ram el ipsammel animam multaram esse par- 
Hum ferunt), nec in hominis compositione, ulla eo- 
yum wientio fi. 

(Χρὴ εἰδέναι. Il&d scireoperee pretiumest.Theo- 
legas crat. 38, 09, 43 et δῇ, propter substantia- 
lem, ot loqaitur, unionem, qua humanitas a divi- 
nitote pervaditur, carnem Christi τεθξῶσθαι, deifi- 
catam esse, wt episcopi Orientis epist. ad Paul. 
Sasmosat, θεοποιηθῆναι dixerant. Hanc vocem, qua 
Kutychiani abutebantur, sincero sensu, orthodoxi 
explicarunt, quem Nester hic edisserit, et θεώσιν 
variis exemplis deelararant. Cyrillus in scholiis, 
carbonem affert ; Theedotus Ancyranus, ferrum, zs, 
argentum candens ; Nicephorus CP. adv. epist. 
Kusebii, c. 50 : Solare corpus, ἡλιαχὺν σῶμα, ὄχημα 
τῷ πρωτογόνῳ φωτὶ παρὰ coU Δημιουργοὺ κατα- 
σκενασθέν. Anastasius | Antioch. epist. ad Sergium 
grammat. Οὐχ ἔστι μὲν οὖν, inquit, εὑρεῖν clxóva 
καραστατιχὴν τῆς ἐνώσεως ταύτης" πλὴν πκειρώμεθά 
τινα παραγαγεῖν, μετρίαν μὲν, ὡς πρὸς τὸ μέγεθος 
τοῦ μυστηρίου " τῶν δὲ λοιπῶν ἀληθεστέραν ἐμφέ- 
βειαν * οἷον γὰρ ἄν τις εἰκάσαι πάντα τὸν ἐκχτὸς οὐ- 
ρανοῦ ἀέρα πεπυραχκτῶσθαι, μᾶλλον δὲ πὺρ εἶναι, 
xéxxov σινάτεως , uA χέγχρου ἐμδεθλῆσϑαι τῷ 
τοσούτῳ πυρί" χεῖνον π πιχρατοῦν 
πεποιώσθαι, ὡς Ka tides Ett eire. παρὰ τὸ πῦρ, 
εἰ καὶ τῆς οὐσίας ὁ λόγος ὑφέστηχεν. Οὕτως ἢ ἀν- 
θρωπεία φύσις ἐνωθδεῖσα τῷ θεῷ Λόγῳ, χατεπρατήθη 
τοσοῦτον, ὡς μὴ δυχεῖν ἔτι φύσιν ἀνθρώπου εἶναι, 
φαύτη τε λέγειν τοὺς Πατέρας τεθεῶσθαι μὴ ἀπ- 


τὴν οὐσιώδη γε σώζει διαφοράν οὐ γὰρ χατὰ x 
τὸν λόγον ἐξ αὑτῆς ἐξέστη. Καὶ γὰρ ἢ θεία oov; 
μεμένηχεν ἀναλλδίωτος ἐν τῇ τοῦ φυράματος ἢ κῶν 
pos he, ὅπερ πᾶσα παρίστησιν ἢ θεόπνενόπι 
Γραφῇ " Porro non imaginem aliquam inventas, eg 
wrrionem hane per[eete referat. Ntfriteminus aliquen 
afferre tentabimtws, que, etsi. exilitate sua mysten 
magnitudinem non assequitur; de cetero tamen αὐτὰ 
similitudinem magis accedit. Ex. gr. sibi fingat& 
quis universum qui sub colo est, aerem incendi, ν 
potius ignem esse : granum vero sinapis ( apud Ee- 
tym. ferri) aut milii in ingentem hunc pn- 
fici ; necesse erit ut ejus quod valentius est, quali- 
tatem accipiat, nihilque esse videatnr nisi ignis; 
quamlibet substantie ratio subsistat. Pari modo ἣν 
mana nalura, Deo verbo tnita, tum arcte 

est, ut. ne hominis natura esse amplius vides, 
hocque sensu Patres dicere non dubitarmnt, natsra 
humanam esse deificatam ; quanquam ea temper 
tione, ut substantialem differentiam servaverit inc*- 
in mem. Non enim sectndum primariam sui rationem 
a seipsa descivit, quia et ipsa divina natara sim 
alteraiione permansit in. susceptione masse mostre: 
id quod omnis Scriptura divinitus inspirata confr- 
mat. Hzc Anastasius in Collect. citatus, et m 
Eutybm. lib. m. Panopl. Vit. T. Nicephorus CP. 
deiffcationem lianc plene peractam docet in resar- 
rectione : Ἐπειδὴ τὴν μὲν φθορὰν καὶ τὴν ὑπ, 
τητα ἀπημφίασται, μετεστοιχεέωται δὲ ἐπὶ τὸ 
τιον, quando exuta corruüptiome et mortalitate, ἐ 
meli€s caro transformata est. 


1069 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. III. 


1070 


Κυρίου τεθεῶτθαι λέγεται, xai ὁμόθεος, xal Θεὸς A deiflcata sit, ejusdemque deitatis consors, quin et 


yevés0at , ὥς φησιν ὁ θεολόγος Γρηγόριος ^ ὧν τὸ 
μὲν ἐθέωσε, τὸ δὲ ἐθεώθη, xat θαῤῥῶ λέγειν, ὁμό- 
θεος X. Καὶ ἄνθρωπον γενέσθαι τὸ χρίσαν, xat θεὸν 
τὸ χριόμενον. Ταῦτα γὰρ οὐ κατὰ μεταδολὴν φύσεως, 
ἀλλὰ χατὰ τὴν οἰχονομιχὴν ἔνωδιν, τὴν χαθ᾽ ὑπό- 
στάσιν λέγω, καθ᾽ ἣν ἀδιασπάστως τῷ Θεῷ Λόγῳ 
ἥνωται, καὶ τὴν ἐν ἀλλήλαις τῶν φύσεων περιχώ- 
ρησιν, ὥς; φαμεν xal τὴν τοῦ σιδήρον πύρωσιν ' 
ὥσπερ γὰρ τὴν ἐνχνθρώπησιν yopià μεταθολῆς xat 
τροπῆς ὁμολογοῦμεν, οὕτω καὶ τὴν θέωσιν τῆς σαρ- 
xb; γενέσθαι δοξάζομεν " οὔτε γὰρ διότι ὁ Λόγος 
σὰρξ ἐγένετο, τῶν ὅρων ἐξέστῃ τῆς οἰκΞίας θεότη- 
*0;, οὔτε τῶν προσόντων αὐτῇ θεοπρεπῶν αὐχημά- 
των᾿ οὔτε μὴν ἡ σὰρξ θεωθεῖσα τῆς οἰχείας ἑτράπκη 
φύσεως, ἣ τῶν αὐτῆς φυσιχῶν ἰδιωμάτων. Μεμενή- 
κασι γὰρ χαὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν, αἴ τε φύσεις ἀσύμ- 
φυρτοι, xai αἱ πρύτων ἰδιότητες ἀλώδητοι" ἡ ὃξ 
τοῦ Κυρίου σὰρξ τὰς θείας ἐνεργείας ἐπλούτησε, 
διὰ τὴν πρὸς τὸν Λόγον ἀχραιφνεστάτην ἕνωσιν, 
ἤτοι τὴν χαϑ' ὑπόστασιν, οὐδαμῶς τῶν κατὰ qómw 
ἰδίων ὑποστᾶσα ἔκπτωσιν * οὐ γὰρ κατ᾽ οἰχείαν ἐν- 
ἐργειαν, ἀλλὰ διὰ τὸν ἡνωμένον αὐτῇ Λόγον τὰ θεῖα 
ἐνήργει, τοῦ Aóyou OU αὐτῆς τὴν οἰχεῖαν ἐνδειχνυ- 
pévou ἐνέργειαν " χαΐει γὰρ ὁ πεπυραχτωμένος σἷ- 
δηρος, οὐ φυσιχῷ λόγῳ τὴν χαυστιχὴν χεχτημένος 7 
ἐνέργειαν, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς πρὸς τὸ πῦρ ξἐνώσεως τοῦτο 
πεχτημένος. 


Deus esse dicitur (sic δ Gregorius Tleulogus 
loquitur ** : «Quorum alterum deitate donavit, alte- 
runi deitate donutum est, et, audacter dicam, ejus- 
dem deitatis consors. Quodque et id quud unxit, 
homo factum sit, οἱ Deus, id quod unctum est". » 
Noa eb nature ünmulationem, aut conversionem, 
aut alterationem, aut confusionem ista dicuntur. 
Nee enim hec verba natuce giulationes ullam 
significant, sed potius dispensationis ueienein, SCU 
eecundum hypostasim, quatenus 4a Deo. cenjuncta 
esl, ut ab εθ divelli nox possit: atque οἱ» id etiam 
quod nature inter se vicissim immeeut, velati fecri 
quoque dicimus ignaitionem. Velut οὐαὶ huiaua- 
onem citra mutationem et conversiogem conílie- 
mur;sic item carnis deilicationem factam esse 
censemus, Neque enim quia Verbum caro factum 
est, propterea e divinitatis suse gradibus, 4iviuisque 
illi competentibus dotibus excessit : ncc rursus caro 
deificaia, a natura 504 vel natoralibus suis pro- 
prietatibus descivit. Nam post unitionem, tum na- 
tur» inconfüse, (um earum iiese proprietates 
sunt. Caro autem Doniini divinarum actionum opi- 
bus affluxit, ob sincerissimam illam cum Verbo 
unionem, qu;e est secundum liypostasim : sie ta- 
men ut proprietatem naturalium jacturam. nuHam 
pertulerit, Non enim propria vi, sed ob unitam sibi 
Verbum divina patrabat ; Verbo nimirum vim suam 


per illam exerente. Nam et candens ferrum eo non urit, quod ureudi vl ἃ natura polleat, sed quod ex 


conjunctione cum igue vim eam contraxerit **, 


Ἡ αὐτὴ τοιγαροῦν θνητὴ ἦν δι᾽ ἑαυτὴν, xaX ζωο- 0 Ut ítem deificata vofuntas fitmana. — Staque ea- 


ποιὸς διὰ τὴν πρὸς τὸν Λόγον χαθ᾽ ὑπόστασιν ἔνω- 
σιν. Ὁμοίως xaX τὴν (64) τοῦ θελήματος θέωσιν, 
οὐχ ὡς μεταδληθείσης τῆς φυσιχῆς χινήσεως, λέγο- 
μεν, ἀλλ᾽ ὡς ἠνωμένης τῷ θείῳ αὐτοῦ χαὶ παντο- 
δυνάμῳ θελήματι, καὶ γεγονότος Θεοῦ ἐνανθρωπήῆ- 
σαντος θέλημα ὅθεν θέλων λαθεῖν οὐχ ἡδυνήδη δι᾽ 
ἐχυτὸ, εὐδοχήσαντο; τοῦ Θεοῦ Λόγου δειχθῆναι Ev 


** Greg. orat. 32. *' ἮΙ. οταί. 29 ; Max. lib. De duabus νοϊκπίαιϊ σας. 


** Grog. Naz. orat. 55, p. 595. 


dem cato suapte notura mortalis erat, et ob frvpo- 
statitam cum Verbo uniohem, vitam 49/6 coníe- 
rebat. Consimili modo voluntatis queque deificatie- 
nem docemus, non quod naturalis motio immieta 
faerit, sed quod divtns ipsius ac przpotenti volea- 
tati unfta sit, Deiuve facti. hominis votantas era- 
serit **. Quo etiam factam est, ut cun Intere vellet, 


* Max. Epist. ad  Nieendr. 


VARLAE LECTIONES. 


* Nonnulli cod. ὁμόθεον. Alteri lectioni favent edita et mss.Nazianzent. . Colb. 1859 χτησάμενος. Stc 


quoque infra in eodem cod. et duobus aliis Colb. et Regiis pene emnibus, nec nen in eod 


€t in N. 


e. S. HH. 


NOTAE. 


. (9). Ὁμοίως xal 
zianzenus, orat. 56. Domini verba hac : Non de- 
sceudi de celo ut faciam voluntatem meam, ita ex- 
ponit : Nisi abillo qui descendit, sermo hic haberetur 
dicere possemus verba ista. velut ab homine efferri, 
qui non intelligatur esse Salvator. Τὸ γὰρ ἔχείνου 
τὸ θέλειν, οὐδ᾽ ὑπεναντίον Θεῷ, θεωθὲν ὅλον " Titus 
Tee voluntas Deo non adrersatur, qua tota dei- 

cata sit. Maximus ep. ad mon. Sicil. observat 
Anastasium Antioch., ne voluntas una inferretuz, 
legiase θεόθεν ὅλον tota a Deo ; verum participio θεω- 
Oàv aliud ἃ deitate importare, quod deificelur, si- 
cut aliud est quod accendit, et aliud quod aecendi- 
tur; aliud quedilluminal, et aliud quod iduminatur; 


v. Consimilis modo, etc. Na- Ὁ quamebrem illud, quod per summam wnionem 


deificatur, ab essentiali sua differentia non 
desciscere. Caterum negant Patres debere dici 
humanam Christi naturam ἀποτεθεῶσθαι, ne Chri- 
stus, veluti numina gentium, consecratus in Deum 
censeretur, veluti fideles sentire Nestorius garrie- 
bat, teste Cyrillo, lib. 11 contra ipsum, pag. 48, 
cum ipse potius huic errori impegisset : Οὐκ ἄνθρω- 
«ov ἀποθεωθέντα χηρύττομεν, ait Proclus, orat. de 
beata Virg., ἀλλὰ Θεὸν σαρχωθέντα ὁμολογοῦμεν. ΝῸΝ 
hominem in Deum consecratum praedicamus, aed 
Deum carnem [actum coufitemur. Quod dictum No- 
eter excepit Cap. 


1071 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1072 


id ex »e non potuerit "^ : quia nempe Deo Verbo A ἑαυτῷ ἀλτθῶς ὑπάρχον τὸ ἀσθενὲς τοῦ ἀνθρω- 


placebat, ut. vere sibi inesse humanz voluntatis 

infirmitatem ostenderet. Rursumque volendo le- 

prosi mundationem patravit Γ᾽, propter unionem 
cum divina voluntate. 

Seiendum autem est, nature et voluntatis deif- 
catione, perquam liquido et expresse duas naturas 
et voluntates declarari. Sicut enim ignitio non rei 
ignitze naturam in ignis naturam metal, verum cl 
idquod ignitum est et id quod ignitum fecit, estendil : 
sie etiam deificatio non unam eompositain naturam 
faeit, sed duas, unionemquae secundum hypostasim. 
Ait quippe Theologus Gregorius : « Quorum alterum 
deificavit, alterum deificatum esi*.» Dicendo enim, 
quorum ei alterum, atque alterum duas profecto res 
indicavit. 

CAP. XVIII, 

BHterwun de duplici voluntate, arbitriique liberiate ; 
menle ilem, scieuiiaque, el sapientia duplici. 
Ássumpla natura humana, ul ipsa in Christe wi- 

ciriz fieret diuboli. — Quandoquidem Christum 

perfecium Deum ἃς perfectum hominem dicimus, 
plane oinnia qua tum Patri, tum Matri. naturalia 
sunt, ei tribuamus. llemo quippe factus est, ut 

quod victum fuerat vinceret. Haud enim cjus im- 

-beeillita1is erat ille, qui omnia potest, quin omni- 

Apotenti sua virtute hominem ex tyranni dominatu 

eripere voleret. Verum tyrannus querele occasio- 

nem bobuisset, si postquam hominem ipse vicerat, 
illata vi a Deo spoliatus esset. Quocirca Deus pro 

sua misericordia, et erga bomines benevolentia , 

.homo fit, quo simile similis opera inatauret. 
Assumpía anima alque sens humana , contra 

Apollinaristas. — Quod autem hemo sit animal ra- 

-ope et intelligentia praeditum, nemo ierit inficias. 

Quinam igitur factus est homo, si carnem inani- 

malam, aut expertem mestis animam suscepit? 

.Hoc enim nequaquam bomo est. Quid vero rursum 

ex assumpta ab eo humanitate emolumenti ad nos 

rediit, si illi qui primario contraxit labem, salus 
allata non est ; neque id actum fuit, ut per con- 

.junctionem eum divinitate innovaretur, et robur 

obtineret ? Nam curatum non fuit, quod assumptum 

-hen est; quapropter totum hormeinem assumpsit , 


πίνου θελέματος. Θέλων Gb τὴν τοῦ λεπροῦ ἐν- - 
ἤργητε κάθαρσιν, διὰ τὴν πρὸς τὸ θεῖον θέλημο 
ἕνωσιν. 


Ἵπτέον δὲ ὡς ἡ θέωτις τῆς τε φύσεως καὶ τοῦ 
θελήματος ἐμφατιχώτατον καὶ δειχτιχώτατόν ἔστι 
τῶν τε δύο φύσεων, xal τῶν δύο θελημάτων " ὥσκερ 
γὰρ ἡ κύρωσις οὗ μεταδάλλει τὴν τοῦ πυρωθέντος 
φύσιν εἰς τὴν τοῦ πυρὸς, ἀλλὰ δηλοῖ τό τε πυρωθβὲν, 
xa τὸ πυρῶσαν, καὶ οὐχ ἑνὸς, ἀλλὰ δύο ἐστὶ δηλω. 
τιχόν * οὕτω χαὶ ἡ θέωσις οὐ μίαν φύσιν ἀποτελεῖ 
σύνθετον, ἀλλὰ τὰς δύο, xal τὴν χαθ᾽ ὑπόστασιν 
ἕνωσιν φησὶ γοῦν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος " « Ὧν 5 
μὲν ἐθέωσε, τὸ δὲ ἐθειύθη “ » ὧν γὰρ εἰπὼν, xai, 
τὸ μὲν, καὶ τὸ δὲ, δύο ἔδειξεν. 

KE*AA. IH' [Ξ8Β]]. 


Ἔτι περὶ 0gAnydtov. xal αὐτεξουσίων, vour cs, 
xal γνώσεων, xal σοφιῶν. 


Θεὸν τέλειον (A5). xal ἄνθρωπον 1D&ws coris 
τὸν Χριστὸν, πάντως πάντα δώσομεν, τά τε τοῦ 
Πατρὸς φυσιχὰ, τά τε τῆς Μητρός “ γέγονε γὰρ ἄν- 
θρωπος, ἵνα τὸ νιχηθὲν νιχήσῃ. Οὐκ ἀδύνατος γὰρ 
fv ὁ τὰ πάντα δυνάμενος, καὶ τῇ παντοδυνάμῳ ab 
τοῦ ἐξουσίᾳ χαὶ δυνάμει ἐξελέσθαι τοῦ τυραννοῦντος 
τὸν ἄνθρωπον * ἀλλ᾽ ἣν ἐγχλήματος τῷ τυραννοῦντι 
ὑπόθεσις, ἄνθρωπον νιχήσαντι, χαὶ ὑπὸ Θεοῦ Ba 
σθέντι. Αὐτὴν οὖν τὸν πεσόντα νιχητὴν ἀναδεῖξαι 
βουληθεὶς ὁ συμπαθὴς Θεὸς χαὶ φιλάνθρωξο;, 
ἄνθρωπος γίνεται τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον ávaxalue 
μενος. 


Ὅτι ὃὲ λογικὸν χαὶ νοερὸν ζῶον ὁ ἄνθρωπα, 
οὐδεὶς ἀντερεῖ * πῶς οὖν ἄνθρωπος γέγονεν, d 
σάρχα ἄψυχον ἣ ψυχὴν ἄνουν ἔλαδεν ; Οὐ τοῦτο γὲρ 
ἄνθρωπος. Τί δὲ xal τῆς ἐνανθρωπήσεως ἀπωνέ 
μεθα, τοῦ πρωτοπαθήσαντος μὴ σεσωσμένου, pri 
τῇ συναφείᾳ τῆς θεότητος ἀναχεκαινισμένον τε χεὶ 
νενευρωμένου ; Τὸ γὰρ ἀπρόσληπτον, ἀθεράπευτον. 
᾿Αναλαμθάνει τοίνυν ὅλον τὸν ἄνθρωπον, xais 
πούτου χάλλιστον, ὑπὸ ἀῤῥωοτίαν πεσὸν, ἵνα à» 
τὴν σωτηρίαν χαρίσηται" νοῦς δὲ ἄσοφος, tottpr 
μένος γνώσεως, οὐκ ἂν εἴη ποτέ. El v Xp &vevipry 
τος χαὶ ἀχίνητος, καὶ ἀνύπαρχτος πάντως. 


Μη &deo ipsius partem qua obnoxia morbo fuerat, ut toli salutem largiretur 75, Nulla porr 
mens usquam fuerit, quz: sapientia et cognitione destituta sit. Nam si iners et sine motu, nulla prar 


sus ratiouc exsistit. 


QA] Mens in homine τὸ κατ᾽ εἰκόγα Verbi et Ὦ Τὸ οὖν * xav! εἰκόνα ἀναχαινίσαι βουλόμεν i 


carnis media. — Maque Deus Verbum 1", id quod 


9 Marc. vii, θὲ "* Matth, viu, ὅ. 13 6 


. Naz. 


Θεὸς Λόγος, γέγονεν ἄνθρωπος. TL δὲ τὸ xax' ciniw, 
/ 


orat, 42. 18 Greg. Naz. Ad Cledon.  ** Grq. 


Naz. carm. senar. adv. Apollin., epist. ad. Cled. et alibi. 


YARLE LECTIONES. 


3 Abest illatio οὖν in mss. 


(42) Kal Θεὸν τέλειον. (Quandoquidem Chri- 
stum, οἷς. Pugnat boc toto capite contra Apollina- 
ristas et Monotheletas. Nam sicut illi Christum ani- 
ma rationali spoliando, divinam veluntatem solam 
agnoscebant : sic isti dempta humana voluntate et 


NOTA. 


actione, uno ictu animz ejus substantiam perlee- 
bant : Nulla quippe naiura exstat operationis espere, 
et ubi nulla est operatio , nulla t:bidem natura st 
oportet, inquiunt prisci theologi, quorum testime- 
nia, t. ἢ] Operum S, Maximi habentur, p. 151. 


1072 


ἐλαδς. Νοῦς γὰρ (44) ἐν μεταιχμίῳ ἐστὶ Θεοῦ xal 
σαρχὺς, τῆς μὲν ὡς σύνοιχος, τοῦ Θεοῦ δὲ, ὡς εἰχών. 
Νοῦς οὖν νοῖ μίγνυται, χαὶ μεσιτεύει ὁ νοῦς Θεοῦ 
καθαρότητι xai σαρχὸς παχύτητι" εἰ γὰρ Ψυχὴν 
ἄνουν ὁ Κύριο; ἀνέλαδεν, ἀλόγου ξώον ψυὴν ἀνέλα- 
θεν. 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. IIT. 
εἰ 4h ὁ νοῦς; Τὸ χρεῖττον οὖν παρεὶς, τὸ χεῖρον àv- A ad sui imaginem erat instaurare volens, factus est 


1014 


homo. Quid vero illud fuit quod essct ad imaginem, 
preterquam mens ? ltane omisso potiori, quod de- 
terius erat assumpsit ! Mens siquidem in Dei et 
carnis meditullie est : carnis nimirum, ut contu- 
bernalis ; Dei autem, ut imago. Mens itaque menti 
jungitur, atque inter Dei puritatem et carnis cras- 


sitiem intercedit. Nam si Dominus animam mente vacuam assumpsit, bruti ulique animam 3a$- 


sumpsit. 

Ei δὲ cápxa γενέσθαι * ὁ εὐαγγελιστὴς ἔφη τὸν 
Λόγον, ἰστέον ὡς παρὰ τῇ ἁγίᾳ Γραφῇ, ποτὲ μὲν 
Ψυχὴ λέγεται ὁ ἄνθρωπος, ὡς τό" Ἐν ἑδδομήκχοντα 
πέντε ψυχαῖς εἰση.1θεν Ἰαχὼδ εἰς Αἴγυπτον" ποτὲ 
δὲ σχρξ. ὡς τό" “Ὄγεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον 
τοῦ Θεοῦ. Οὐ σὰρξ τοίνυν ἄψυχος, οὐδὲ ἄνους, ἀλλ᾽ 
ἄνθρωπος γέγονεν ὁ Κύριος. Φησὶ γοῦν a21ó; Τί μὲ 
δέρεις ἄνθρωπον, ὃς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν .11ε14.1η- 
καὶ; ᾿Ανέλαδε τοίνυν σάρχα ἐψυχωμένην ψυχῇ Xoyt- 
χῇ τε xa νοερᾷ, ἡγεμονιχῇ μὲν τῆς σαρχὸς, ἦγεμο- 
νενομένῃ δὲ ὑπὸ τῆς τοῦ Λόγου θεότητος. 


Apollinaristarum objeclio solvitur. Ánima et care 
pro homine in Scriptura. — Quod si ewangelista 
Verbum carnem faetum (fuisse dixit, sciendum est 
in sacra Scriptura animam nonaunquam hominem 
appellari, ut in iHo loco : £m septwaginia. quinque. 
animabus ingressus est Jacob in /gypium 75. Non- 


B nunquam item carnem, ut eet illud : Videbit omais: 


caro saltare θεῖ. ἃς proinde Dominus, non earo 
inanima, nec mente vacua, sed homo factus est, 
Ait quippe ipse : Quid me cadis, hominem qui veri- 
tatem locutus sum vobis" * Assumpsit igitur ear- 


nem anima rationali et intelligente animatam, quaque, sicut carnis principatum tenebat, ita rursug 


divinitati parebat, ab eaque regebatur. 

Εἶχε μὲν οὖν φυσικῶς, καὶ ὡς θεὸς, καὶ ὡς ἄνθρω- 
πος, τὸ θέλειν " εἴπετο δὲ καὶ ὑπετάσσετο τῷ αὐτοῦ 
θελήματι τὸ ἀνθρώπινον, μὴ χινούμενον γνώμῃ ἰδίᾳ, 
ἀλλὰ ταῦτα θέλων, ἃ τὸ θεῖον αὑτοῦ ἤθελε θέλημα. 
Παραχωρούσῃης γὰρ τῆς θείας θελήσεως, ἔπασχε τὰ 
ἴδια φυσιχῶς. Ὅτε μὲν γὰρ παρητεῖτο τὸν θάνατον, 
φυσιχῶς τῆς θείας αὐτοῦ θελησάσης θελήσεως καὶ 
παραχωρησάσης, παρῃτήσατο τὸν θάνατον, ἡγωνίασέ 


Volumnas απα Christi divine subdita. — At- 
qui ille quidem naturaliter, et ut Deus, et ut lomo, 
habebat ut vellet : czeterum divinam ipsius volun- 
tatem bumana sequebatur, eique subdita erat, wt 
qua propria sententia non moverelur, verum ea 
demum vellet, qua divina ejus voluntas ipsa 
volebat velle. Permittente siquidem divina volun- 
tele , naturaliter ea qua eibi propria erant palie- 


τε xaX ἐδειλίασε" xai ὅτε ἤθελεν ἡ θεία αὐτοῦ θέλη- C batur "5. Etenim cum mortem detreeteret, hane 


σις αἱρεῖσθαι τὴν ἀνθρωπίνην αὐτοῦ θέλησιν τὸν θά- 
νατον, ἐχούσιον αὐτῇ (5) τὸ πάθος ἐγένετο" οὐ γὰρ 
χαθὸ Θεὸς μόνον ἐχουσίως ἑαυτὸν παρέδωχεν εἰς θά- 
vatov, ἀλλὰ χαὶ χαθὸ ἄνθρωπος. "Ὅθεν χατὰ θανάτου 
τόλμαν χαὶ ἡμῖν ἐχαρίσατο, οὕτω γοῦν πρὸ τοῦ σω- 
τηρίου πάθους φησί" Πάτερ, εἰ δυνατὸν παρε.1θέ- 
ζω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο᾽ δηλονότι ὡς ἄνθρω» 


divisa ipsius voluntate Ma ferente et. concedente; 
naturaliter detrectabat, atque in mortis agonia 
erat. Rursus divina ipsius voluntate volente, wt 
humana voluntas morlem amplccteretur, volunta- 
ria ipsi passio fuit. Non enim qua Deus duntazet 
morti se sponte tradidit, sed etiam quatenus homo. 
Unde nobis etiam animi audaciam adversus wer- 


"* Gen. x.vi, 27, ap. LXX ; Act. vu, 14. 16 152. χε, ὃ; Luc. i1, 6..." Joan, vin, 40. * Sophrog. 


epist. synod. 


VARI LECTIONES. 


* Nonnulli codd. γεγενῆσθαι. 


NOTE. 
(M). Νοῦς γάρ. Mens enim. Wepetit illud quod D habeo iterum sumendi eam. Hoc mandatum accepi a 


cap. 6, dixerat, aliaque Theologi verba usurpat 
ex ejus senariis contra Apollinaristas : 


Ἐπεὶ 0 ἄμικτός ἐστι σαρκέῳ Θεός" 

Ψυχὴ δὲ xal νοῦ οἷον ἐν μεταιχμίῳ, 

Σαρκὸς μὲν, ὡς σύνοικος, ὡς δ᾽ εἰκὼν Θεοῦ" 
To συγγενεῖ μιγεῖσα ἡ Θεοῦ φύσις, 

Ἐκεῖθεν ἔσχε καὶ πάχους κοινωνίαν. 

Quia vero misceri cum carne nequit. Deus ; 
Anima autem. el mens, velut. in meditullio sunt ; 
Carnis quidem, ceu contubernalis, utque iinago Dei, 
Cum afi comnmista Dei natura, 

Hinc habuit et crasso molis societatem. 


(45). 'Exoíciov αὑτῇ. Voluntaria ipsi passio. 
Vno libera. Nam Christus ait : Nemo tollit animam 
meam a me : sed ego pono eam a me ipso. Et potesta- 
(em habeo ponendi animam meam, εἰ potestatem 


Paire meo. Ex Chrysostomo, dicendo se preceptum 
accepisse a Patre, nihil aliud ostendit, ἣ 5 τι Exe 
δοχεῖ,τοῦτο Evi ποιῶ, misi, hoc ego facio quod, ilU 
placet. Inde ne audiendo mandatum eum acceyisse 
a Patre, preclarum hoc opus alienum ab ipso existi- 
mares, pergit: « Bonus pastor animum suam ponit 
pro ovibus suis : » hinc suas oves, εἰ quidquid recte 
factum sit, suum opus esse, xal o) δεόμενον αὑτὸν 
ἐντολῆς, nec se pracepto egere. Eodem Cyrillus col- 
lineat lib. x in Joan : Paterna βουλεύματα consilia, 
inquit, ἐν τάξει ἐντολῶν, loco mandatorum Christo 
fuerunt, Cum enim, utpote qui Verbum erat, consi- 
lia Patris pernoscat, Genitorisque profunda scrutc- 
tur, hoc quod ei visum est, exsequitur, et. instar 
precepti-habet. Ubi repetit quod initio lib. vit do- 
cuerat, Christi dictum ubique accipiendo eudcin 
quo Chrysostomus scnsu. 


S. JOANNIS DAMASCENT 


1076 


tem comparavit. Ita quippe ante. saletiferam pas- A 70; τὸ ποτέριον πίνειν ἔμελλεν" οὐ γὰρ ὡς Θεές. 


sionem suam loquilar : Peter, si feri potest, trans- 
eat a me caliz isie?*?. llimd porro constat, qued. πὲ 
heme calicem bibitures erat: nom enim μὲ Deus. 
Quare tanquam homo ealicem transire vnlt. πε 
autem verba a naturali metu, et imbecillitate pre- 
fseta sunt. Versmiamen, inquit, non mea voluntas 
fe1**, hoc est, qua ratione diversz 2 te sum sab- 
stantiz ; sed (wa, hoc est mea, quatenus eadem 
mihi sc tíbi substantia est. Quz quidem iternm for- 
tis animi verba sunt. 9459 Etenim anima Domini, 
qui benigna sua volunaiste hemo vere factus erat, 
com materslem inürmitstem ante expería esset, 
percepto doloris sensu ex cerporis disjunetione, 
divina rursum velentale cerroborata, sdversns 


Ὡς ἄνθρωπος τοίνυν θέλει τὸ mozf piov παρελθεῖν 
ταῦτα τῆς φυσιχῖις δειλίας τὰ ῥέματα΄ Π.ὴν μὴ 
τὸ μὸν γεγέσθω θέλημα, ἔπτοι x29' 6 σοῦ ἑτερουύ- 
σιός εἶμι, ἀλλὰ τὺ σὸν, ἔτοι τὸ ἐμὸν χαὶ σὸν 5, x38 
ὃ oi πέφυχα ὁμουύσιο: " ταῦτα τῖς εὐτολμίας πάλιν 
ῥίματα πρότερον γὰρ 9$; φυσιχῖς ἀ:πθενείας τει- 
ραθεῖσχ, xaz' αἴσθττιν τὴν ἐπὶ τῷ χωρισμῷ χαὶ τοῦ 
σώματος xal φυστιχὴν συμπάθειαν παθοῦσα d τοῦ 
Κυρίου ψυχὴ, ὡς; ἀληθῶ; ἀνθρώπου γενομένου xaz' 

εὑδοχίαν αὐτοῦ * αὖϑις τῷ θείῳ νευρωθεῖϑα θελήμκαιι͵ 

γοῦ θανάτου χαταθαῤῥύνεται, Ἐπειδὴ γὰρ 6 αὐτὸς 
ὅλος ὧν Θεὸς μετὰ τῆς ἀνδρωπότητος αὑτοῦ, χαὶ ὅλος 
ἄνθρωπος μετὰ τῆς αὐτοῦ θεότητο;, αὐτὸς ὡς ἄν- 
θρωπος ἐν ἑαυτῷ καὶ 6t ἑαυτοῦ ὑπέταξε τὸ ἀνθρώ- 


mortem audsciam comeipit. Nam quia e tetus B πιγον τῷ Θεῷ χαὶ Πατρὶ, τύπον ἡμῖν ἑαυτὸν ἄριστον 


Dous erat eum sus bumaniiste, οἱ totus heme cum 
sua divinitate, ipso tanquam bome in so οἱ per se 
d quod huwmonum erat, Deo et Patri subjeeit, et 
formam et exemplum praebuit. 

Frustra. ratío in bomine, si desit illi libertas. — 
Libere porro volebat tum divine, tum humane 
voluntatis ratione. Omni: quippe nature ratienali 
libera voluntas a naturas insita est. Quorsum enim 
alioqui partem rationalem habebit, si non libere 
ratioeinater ἢ Nam naturalem quidem sppetitum 
summus Opifex brotis ctiam indidit, quo ad ses 
ποίαν conservationem necessitate ducuntur. Cum 
cnim rationo careant, ducere nom possunt, verum 
nstorali dueuntwr sppebitu. Ex quo fir, et simol 
atque appetitus oritur, statim ad agendum prosi- 
liast. Neque enim ratione aut consilio, aet eonsi- 
deratiene, 39 judicio utuntur. Ac preinde nee 
velut virtuti stodentia lawdantur, ac beata censen- 
iur ; nee ianquam malum ageutia plectunter, Na- 
(wra vero rstienslie liabet quidem naturalem ap- 
petitum, qui moveatur ; ejusmodi tamen, ut in iis 
que naturs consentaneam rectitudinem servant, 
a ratione gubernetur ac componatur. Rationis enim 


preeeell-ntia hzee est, liberse potestatis voluntas : quam quidem naturalem motum in 
tionali dicimus. Eaque de causa et cum virtutem colit, laudem obtinet, ac beata praedicatur ; 


se vitio dedit, punitur. 

Divine et humane voluntatis discrimen in Chri- 
sto. — Ergo*' volebat quidem Domini anima libere 
excitata, sed ea libere demum volebat, qua divina 
ipsius voluntas velle cam volebat. Non enim Verbi 
nutu caro movebatur, juxia. ae Moses et sancti 
omnes divino nutu movebantur : verum idem ipse, 
cum οἱ Deus et liomo esset, tum divina, tum bu- 
mana voluntato volebat. Ob eam causam non con- 
silio ae sententia, sed nataralis potius facultatis 
ratione, dux: Domini voluntates inter se disside- 
bant. Etenim divina ejus voluntas principii ex- 


xaV δτόγραξμλμον διδοὺς, xat ὑπήχοο; τῷ Πατρὶ γέ- 


Yovzv. 


Patri factus obediens, prastantissimaws sese nolis 


Δὐτεξουσίωςφ δὲ frs τῷ Osho χοὶ ἀνθρωπίνῳ 
θελήματι. IHáen γὰρ λογιχῇ φύσει πάντως ἐμπέφυχε 
πὸ αὐτεξούσιον θέλημα. Elc τί γὰρ ἕξει τὸ λογιχὸν, 
μὴ αὐτεξουσίω; λογιζομένη; τὴν μὲν γὰρ τυσιχὴν 
ὄρεξιν καὶ τοῖς ἀλόγοις ζώοις ὁ Δημιουργὸς ἐνέσπειρε 
πρὺς σύστασιν τῆς οἰχείας φύσεω; ἑ,ναγχα-:μένως 
αὑτὰ ἄγονταν. Λόγου vXo ἀμοιροῦντα € o5 δύναται 
ἄγειν, ἀλλ᾽ ἄγεται ὑπὸ τῆς φυσιχῇῆς ὀρέξεως. “Ὅθεν 
ἅμα ἢ ὄρεξις γένηται, εὐθέως xal ἡ πρὸς τὴν «i 
ξιν ὁρμή " οὐ γὰρ λόγῳ, fj βουλῇ, f] σχέψει, f] χρία 


C χέχρηται. Ὅθεν οὔτε ὡς ἀρετὴν μετιόντα ἐπαινεῖςα, 


χαὶ μακαρίζεται, οὔτε ὡς χαχίαν πράττοντα xol. 
ζεται. "II δὲ λογιχὴ φύσις ἔχει μὲν τὴν φυσικὴν foe 
ξιν χινουμένην, ὑπὸ δὲ τοῦ Λόγου ἀγομένην τε xil 
ῥυθμιζομένην ἐπὶ τῶν φυλασσόντων τὸ κατὰ φύσιν’ 
τοῦ γὰρ Αόγου προτέρημα τοῦτό ἐστιν, d) ata) 
σιος θέλησις, ἥντινα φυσικὴν ἐν τῷ λογιχῷ φαμεν 
s vnsty * διὸ χαὶ ὡς ἀρετὴν μετιοῦσα ἐπαινϑῦται xd 
μαχαρίζεται, χαὶ ὡς χαχίαν μετιοῦσα χολάζεται. 

substantia m 
οἱ em 


Ὥστε ἤθελε μὲν αὐτεδουσίως xvvoupévr, f; τοῦ Kv 
βίου Ψυχὴ, ἀλλ᾽ ἐχεῖνα αὐτεξονσίως ἤθελεν, ἃ ἡ Osia 
αὐτοῦ θέλῃησις ἤθελε θέλειν αὐτήν. Οὐ γὰρ νεύματι 
ποῦ Λόγου ἡ σὰρξ ἐχινεῖχο * χαὶ Moor 4 γὰρ ui 
πάντες οἱ ἅγιοι νεύματι θείῳ ἐκινοῦντο * ἀλλ᾽ ὁ alk 
εἷς ὧν Θεός τε xal ἄνθρωπος, κατά τε τὴν θείαντὰ 
τὴν ἀνθρωπίνην ἤθελε θέλησιν" διὸ οὗ γνώμῃ, qu» 
χῇ δὲ μᾶλλον δυνάμει, αἱ δύο τοῦ Κυρίου θελξαι; 
διέφερον ἀλλήλων. "M μὲν γὰρ θεία αὑτοῦ θέλῃει; 
ἄναρχός τε καὶ παντουργὸς ἦν, ἐπυμένην Éyousa τὴν 
δύναμιν, χαὶ ἀπαθής “ ἡ δὲ ἀνθρωτίνη αὐτοῦ θέλησις 


1 Matth, xxvi, 89; Luc. xxii, 23. Locus sepo ab Athanasio, Nazianz. οἱ Clrysostomo — expositus 
εἰ cit. act. 10 gext synodi. **jbid. *"' Max. Dial cum Pyrrho. Greg. Naz. cp. 1, ad Cled. 


VARIA LECTIONES. 


V In editis decst χαὶ 52v. « Multi codices ἀμοιροῦσα . . . μετιοῦσα, contra orationis seriem, qua bruta 
Cum rationalibus substantiis comparat. EJitis favent interpretes et Colb. 1559. ἃ Als. Μωσῆς. 


1077 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. 111. 


1078 


ὁπὸ χρόνου ἔρξατο, xaX αὐτὴ τὰ φυσιχὰ xal ἀδιά- A pers , omnisque rci effectrix erat, ut pole comitem 


ὄλητα πάθη ὑπέμεινε, xaY φυσιχῶς μὲν οὐ παντοδύ- 
vxuo; ἦν, ὡς δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀληθῶς χαὶ χατὰ 
φύσιν γενομένη, χαὶ παντοδύναμος. 
erant. Ae natura quidem omnipotens non erat, ut 
'l ioque ipsa non poterat. 
ΚΈΦΑΛ. I8' | zT"). 
Περὶ τῆς Θεανδριχῆς ἐνεργείας. 

Ὃ μαχάριος Διονύσιος (46) καινήν τινα θεανδριχὴν 
ἐνέργειαν φήσας τὸν Χριστὸν ἡμῖν πεπολιτευμένον, 
οὐκ ἀναιρῶν τὰς φυτιχὰς ἐνεργείας, μίαν ἐνέργειαν 
ἔχ «s τῆς ἀνθρωπίνης χαὶ θείας γεγενημένην φησίν * 
οὕτω γὰρ ἃ) χαὶ μίαν φύσιν εἴποιμεν χαινὴν, Ex 
θείας τε xal ἀνθρωπίνης γεγενημένην. ὧν γὰρ 
ἐνέργεια μία, τούτων χαὶ dj οὐσία μία, χατὰ τοὺς 
ἁγίου; * Πατέρας" ἀλλὰ θέλων δεῖξαι τὸν χαινὸν χαὶ 
ἀπόῤῥητον τρόπον τῆς τῶν φυσιχῶν τοῦ Χριστοῦ 
ἐνεργειῶν ἐχφάνσεω;, τῷ ἀποῤῥήτῳ τρόπῳ τῆς εἰς 
ἄλληλα τῶν τοῦ Χριστοῦ φύσεων περιχωρήσεως προσ- 
φόρως, xaX τὴν χατὰ ἄνθρωπον αὐτοῦ πολιτείαν 
ξένην χαὶ παράδοξον, χαὶ τῇ φύσει τῶν ὄντων 
ἄγνωστον, τόν τε τρόπον τῆς χχτὰ τὴν ἀπόῤῥητον 


potentiam habens, et pati nescia. Αἱ humana ipsius 
voluntas, tum ipsa in tempore initium habuit, tum 
(48 passiones sustinuit, quae naturales et innocug 


autem Dei Verbi vere ac naturalis facta erat, nihil 


CAP. XIX. 
De theandrica , seu Deivirili actione. 

*!Cum beatus DionysiusChristum novam quamdam 
theandricam, seu Dei siimnul et viri , actionem no- 
biscum obiisse dicit, non ut naturales 2/3 actio- 
nes tollat, unam ex humana et divina actionem 
conflatam docet ( ad hunc enim modum unam quo- 
que novam naturam ex divina et huinana effectam 
diceremus ; quia quorum actio una est, borum 
cliam, ut sentiunt Patres, una est essentia ), ve- 
rum ita loquitur, ut noyum illud et arcanum wa- 
dum , quo naturales Christi actiones se explicant, 
arcano illi mutuz naturarum ipsius immeationis 
modo congruentem , humanum item vitz geuug 
novun et admirabile, inque rerum natura inco- 
gnitum ** ; ac denique alterna illius communica- 


45 Dionys. epist. 4, qua est ad Caium. ** Max. Dialog. cum Pyrrho. 
VARUE LECTIONES. 


ς Cod. S. lil. et alii multi θεοφόρου;. H. 


1 θείους. 


NOT.&. 


4 

(46). 'O μαχάριος Διογύσιος. Cum beatus Die- 
nysius. Diouysiaster, epist. ad Caium IV, post- 
quam statuit. Christum, etsi homo erat, divino 
tamen modo et supra naturam fiumana gessisse, 
addit: Etenim, ut summatim dicamus : Οὐδὲ ἄνθρω- 
πος ἣν οὐχ ὡς οὐχ ἄνθρωκος, ἀλλ' ὡς ἐξ ἀνθρώπων, 
ἀνθρώπων ἐπέχεινα, χαὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἄνθρωπος 
ἀληθῶς γεγονὼς * xaX τὸ λοιπὸν ob κατὰ Θεὸν τὰ θεῖα 
δράσας, ἣ τὰ ἀνδρῴώπινα χατὰ ἄνθρωπον, ἀλλ᾽ ἀν- 
δρωθέντος Θεοῦ χαινήν τινα τὴν ἐνέργειαν ἡμῖν πε- 
πολιτευμένος. Ne homo quidem erat, non. quasi nen 
essel homo; sed quod ex liominibus altiore ratione, 
guam pro hominum sorte, ei eupra hominem factus 
erat ho no, deincepsque non Dei more divina agebat, 
nec humano humana, sed cum Deus vir esset factus, 
novam quamdam  deiririlem actionem nobiscum ex- 
hibeat. Ex hoc loco Severiani jampridem unam 
esse Christi actionem intulerant, et subinde natu- 
yam unam. Sie Severus ipse, epist. 9, ad Joannen 
llegumenum : Ἡμεῖς καθὼς ἤδη φθάσαντες ἐν ἄλ- 
ἃ πλάτους γεγραφήκαμεν, τὴν φωνὴν τοῦ 
πανσόφου Διονυασίον τοῦ ᾿Αρεοπαγίτου, τὴν λέγου- 
σαν, ἀλλ᾽ ἀνδρωθέντος Θεοῦ καινήν τινα τὴν θεανδρι- 
χὴν ἐνέργειαν ἡμῖν πεπολιτευμένος, μίαν ἐνοήσαμεν 
σύνθετον, καὶ νοοῦμεν, ἑτέρως ἡμῖν νοηθῆναι μὴ 
δυναμένην, ὡς πάσης ἔχουσαν δυάδος ἀπέμφασιν 
χαὶ τὸν ἀνδρωθέντα Θεὸν, τὸν αὐτὴν χαινοπρεπῶς 
πεπολιτευμένον, μίαν ὁμολογοῦμεν φύσιν τε xal 
ὑπόστασιν θεανδριχὴν, ὥσπερ χαὶ μίαν φύσιν τοῦ 
Θεοῦ Λόγου σεσαρχωμένην. Ὁ γὰρ τῆς οἰχονομίας 
λόγος χαινοτομήσας τὰς φύσεις, συνεχαινοτόμησεν 
αὐταῖς χαὶ τὰς προσηγορίας. Ἕως ἂν οὖν εἷς ἐστιν ὁ 
Χριστὸς, μίαν ὡς ἑνὸς αὐτοῦ τὴν τε φύσιν, χαὶ τὴν 
ὑπόστασιν, χαὶ τὴν ἐνέργειαν σύνθετον, ἐπ᾽ δρους 
ὑνηλοῦ, t δὴ λεγόμενον, ἀναδάντες χηρύττομεν, 
ἀναθεματίζοντες xal πάντας τοὺς ἐπ᾽ αὐτοῦ μετὰ 
τὴν ἕνωσιν δυάδι φύσεων χαὶ ἐνεργειῶν δογματί- 
ζοντες * Nos, sicut Jam alias copiose scripsimus, hac 
raptentissimi Dionysii Areopagite voce, qua ait: 
Cum. Deus vir essel. fuctus, novam quamdam deivi- 
rilem actionem nobiscum ferebat, compositam μι αν 


C nevo modo 


intelleximus et inielligimus, qua alio wedo pou queat 
intelligi, quippe qua binarius omnis numerus exclu- 
datur : quinimo Deum, qui cum vír factus sit, hanc 
sit et express, maturam unam fype- 
stasimque deivirilem esse coufilemur, aicut ei unam 
Dei Verbi naturam incqarnatam. Cum enim Verbi 
incarnati dispensationis ratio naturas innovarit, una 
uoqwe cum eis nuncmpationes. innovavit. Ouando 
igitur Christus unue est, excelsum , ui dicitur, in 
monien) ascendenles, unam inde unius ipsitu, cum 
naturam et hyposlasim, tum operationem composi- 
tam predicamus, illis omnibus dicentes anathema, 
qui post unilionem naturas duas et. operationes do- 
cuerint. Hiec Severus eum suis. AL Diouysii emeu- 
titi locum Anastasius Sinaita in Ὁδηγῳ, p. 240, 
perinde interpretatus est ac Maximus, aliique Mo- 
notbeletarum expugnateres οὐ φιλάνθρωπα εἶχε, 
inquit, τὰ ἀνθρώπινα,, ἀλλὰ θεάνθρωπα * θεανδρικῶς 
μὲν xal ἀδιαστάντω; τυγχάνοντα ἐν τῷ μοναδιχῷ 
προσώπῳ Χριστοῦ " Humana nude non admisit. iu- 
enano more, sed ut decebat eum, qui Deus et liomo 
simul essei ; qu& quidem deisirili modo et indiculse 


p i" vna singulari persona. gererentur, servate tameu 


utriusque nature proprietate incon[usa, ut comperium. 
fieret, Christum incarnatione sua supra hominem ea 
gessisse que naluralia sunl et inculpata. Expositio- 
nem non addo Joannis Scythopolike, qua licet 
eodem recidat, ejusmodi vocibus contexta est, ut 
ex lioc etiam loco inferri possit, ipsum potius quam 
Maximum horum Scholiorum in Dionys. parentem 
esse. Sophronius, epist. ad Sergium, postquam 
Cyrum Alexandr. reprehendit; quod anathema- 
tisiuo suo 7, non xa:vfjv τινὰ novam quamdam dei- 
virilem »ctionem posuisset, sed μίαν τινὰ unam 
uamdam. Docet insuper alias fuisse actiones 
hristi mere divinas, alias mere humanas, 0tav- 
δριχὰς vero medii cujusdam generis fuisse, ὡς 
ἔχουσαι τὸ θεοπρεπὲς ἂν ταὐτῷ xol ἀνθρώπινον, 
" que divinum quid e! humanum conjunctim ha- 
erent. 


1019 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1080 


tiónis , qu:e ex ineffabili unitione oritur, rationem A ἕνωσιν ἀντιδόσξως * οὐ γὰρ διηῃρημένας φαμὲν τὰς 


indicaret. Non enim aut sejunctas actiones, aut 
naturas divisim operari dicimus , sed conjunctim 
utranique cum alterius communione illud quod 
quaque proprium habet agere **. Neque enim hu- 
mana humanitus efficiebat, cum purus lomo non 
esset ; nec rursus divina divino duntaxat modo, 
quandoquidem non solum Deus erat , sed Deus si- 
mul et homo. Nam uti naturarum tum unionem, 
tum naturalem distinctionem habemus, ita etiam 
naturalium voluntatum οἱ operationum. 

Acllonum. Christi alterna communicatio. — ltaque 
sciendum egt , in Domino nostro Jesu Christo nos 
interdum , tanquam de duabus naturis sermonem 
babere, interdum tanquam de una persona : at- 
que hoc et illud ad eumdem sensum relertur. Nam 
et dua natura unus Christus est ; et unus Chri- 
$tus, dus naturg. Itaque dicere : Agit Christus 
secundum utramque naturam; periude cst, ac 
cum dicimus : Agit utraque natura in Christo 
cum alterius communione. Quare divina quidem 
natura ee nomine cum carne ope?anle communi- 
cat , quod caro divinz voluntatis beneplacito, quec 
ipsi propria sunt, pati et agere sinatur, quodque 
carnis actio prorsus salutifera sit; id quod non 
humane, sed divin: potius actionis est. Αἱ caro 
vicissim cum operante Verbi divinitate communi- 
cabat , ttm quia per corpus veluti per jnstrumen- 
tum quoddam, divinas actiones elficiebat ; tum 


quia unus idemque erat, qui et divino simul, οἱ q 


humano modo operabatur. 

Mens humana, ut Verbo communicet, — Scire au- 
tem attinet , sanctam quoque ipsius mentem 954 
naturales suas actiones exsequi. Nam et se Dei 
mentem esse, atque ab omnibus rebug conditis 
adorari cogitat et agnoscit, ac eorum qui in terra 
gessit οἱ pertulit, recordatur. Czeterum eum ope- 
rante Verbi deitate, qua cuncta reguntur οἱ gu- 
bernantur, communicat, omnia intelligens, co- 
gnosceng, et adiniuistrans, non ut simplex et 
nuda mens hominis, sed ut qux Deo secundum hy- 
postasim unila sit, Deique mens exsistat." : 

Theaudrica Christi actio. —Nihil igitur aliud the- 
andrica actio declarat , quam quod Dee facto viro, 


ἐνεργείας, οὐδὲ διῃρημένως ἐνεργούσας τὰς quatts, 
ἀλλ᾽ ἠνωμένως ἑχάστην μετὰ τῆς θατέρου χοινωνία: 
ἐνεργοῦσαν τοῦθ᾽ ὅπερ ἴδιον ἔσχηχεν. Οὔτε γὰρ τὰ 
ἀνθρώπινα ἀνθρωπίνως ἐνήργησεν " οὐ γὰρ ψιλὸς 
ἦν ἄνθρωπος ' οὔτε τὰ θεῖα κατὰ Θεὸν μόνον " οὐ 
γὰρ ἦν γυμνὸς Θεὸς, ἀλλὰ Θεὸς ὁμοῦ ὑπάρχων ! 
xai ἄνθρωπος. "Ὥσπερ γὰρ τῶν φύσεων, χαὶ τὴν 
ἕνωσιν, χαὶ τὴν φυσιχὴν διαφορὰν ἐπιστάμεβα, 
οὕτω χαὶ τῶν φυσιχῶν θελημάτων τε χαὶ ἕνερ- 
γειῶν. 

Ἱστέον τοιγαροῦν, ὡς ἐπὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἶη- 
σοῦ Χριστοῦ, ποτὲ μὲν ὡς ἐπὶ δύο 5 φύσεων τὸν 
λόγον ποιούμεθα, ποτὲ δὲ ὡς ἐφ᾽ ἑνὸς προσώπου, 
καὶ τοῦτο δὲ χἀχεῖνο εἰς μίαν ἀναφέρεται Évvorav: αἱ 
γὰρ δύο φύσεις εἷς ἔστι Χριστὸς, καὶ ὁ εἷς Χριστὸς 
δύο φύσεις ἐστί * ταὐτὸν οὖν ἔστιν εἰπεῖν “ ἐνεργεῖ ὁ 
Χριστὸς xa0' ἑχατέραν τῶν αὐτοῦ φύσεων, xal 
ἐνεργεῖ ἑκατέρα φύσις ἐν τῷ Χριστῷ μετὰ τῇς Sa- 
τέρον κοινωνίας. Κοινωνεῖ τοίνυν ἡ γὰν θεὶα τὐσ'ς 
τῇ σαρχὶ ἐνεργούσῃ διὰ τὸ εὐδοκίᾳ τῆς θείας θελῇ- 
σεως παραχωρεῖσθαι πάσχειν χαὶ πράττειν τὰ ἴδια, 
xal διὰ τὸ τὴν ἐνέργειαν τῆς σαρχὸς πάντως b εἶνα: 
σωτήριον" ὅπερ οὐ τῆς ἀνθρωπίνης ἐνεργείας ἐστὶν, 
ἀλλὰ τῆς θείας. Ἢ δὲ σὰρξ τῇ θεότητι τοῦ Λόγου 
ἐνεργούσῃ, διά τε τὸ ὡς δι᾽ ὀργάνου τοῦ σώματος τὰς 
θείας ἐχτελεῖσθαι ἐνεργείας, xal διὰ τὸ ἕνα d. 
vat τὸν ἐνεργοῦντα θεϊχῶς τε ἅμα, xal ἀνθρι» 
πίνως. 


Εἰδέναι δὲ χρὴ (47) ὡς ὁ ἅγιος «αὐτοῦ νοὺς κεὶ 
τὰς φυσιχὰς αὐτοῦ ἐνεργεῖ ἐνεργείας, νοῶν ve xil 
γινώσχων ὅτι ἔστι Θεοῦ νοῦς, xal ὅτι ὑπὸ πάσης 
προσχυνεῖται τῆς χτίσεως, xat μεμνημένος τῶν ἐπὶ 
τῆς γῆς αὐτοῦ διατριδῶν τε χαὶ παθῶν, χοινωνεῖ ἃ 
ἐνεργούσῃ τῇ τοῦ Λόγου θεότητι, xe διε πούσῃ xsi 
χυδερνώσῃ τὸ πᾶν, νοῶν, χαὶ γινώσχων, xat διέπων, 
οὐχ ὡς ψιλὸς ἀνθρώπου νοῦς, ἀλλ᾽ ὡς Θεῷ xal 
ὑπόστασιν ἡνωμένος, χαὶ Θεοῦ νοῦς χρηματίσας. 


Τοῦτο οὖν δηλοῖ f) θεανδρικὴ ἐνέργεια, ὅτι ἀνδρω» 
θέντος Θεοῦ, ἤγουν ἐνανθρωπήσαντος, καὶ ἡ ἀνθρω- 


hoc est , incarnato, humana quaque ipsius actio D πίνη αὐτοῦ ἐνέργεια θεία fjv, ἤγουν τεθεωμένη, xs: 


divina erat, sive deificata , nec divinae ipsius ope- 
rationis expers : rursumque divina ipsius actio 
humans ipsius actionis exsors non erat; verum 
utraque una cum altera considergbauur. Porro 


* Lee epist. 1 ad Flav. 


οὐχ ἄμοιρος τῆς θείας αὐτοῦ ἐνεργείας, καὶ ἡ fei 
αὐτοῦ ἐνέργεια οὐχ ἄμοιρος τῆς ἀνθρωπίνης eim 
ἐνεργείας, ἀλλ᾽ ἑκατέρα σὺν τῇ ἑτέρᾳ θεωρουμί, 
λέγεται δὲ ὁ τρόπος οὗτας περίφρασις, ὅταν τις Uh 


VARIA LECTIONES. 
! Deest ὑπάρχων, in editis. δ Edit. τῶν δύο. ^ R. 1 Celb. 1 πάντων, 


NOT E. 


(ἢ Εἰδέναι δὲ χρή. Scire autem attinet, etc. 


sciransumpta puto ex lib. vin Joannis Scytho- 


wolite, cujus fragmentum lectum est act. 10 sextx 


synodi : fusiusque ea prosequitur Nicephores CP. 


Antitrh. n1, c. $9, cujus locuta hic recitare nou 
satis refert. Dixisse sufficiat, inductione ista evipci 
liumanau Christi animam , ncc mente, nec operi: 
tione propria caruisse. 


1081 ΄ 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. ΠῚ. 


1082 


τινὰ διὰ μιᾶς περιλάδῃ λέξεως. Ὥσπερ vip μίαν A modus hic loquendi περίφρασις dicilur, quando 


τὴν τετμημένην χαῦσιν λέγομεν, χαὶ τὴν χεκαυμέ- 
νην τομὴν τῆς πεπυραχτωμένης μαχαίρας, ἄλλην 
δὲ ἐνέργειάν φαμεν τὴν τομὴν, χαὶ ἄλλην τὴν χαῦσιν, 
χαὶ ἄλλης χαὶ ἄλλης φύσεως, τοῦ μὲν πυρὸς τὴν 
χαῦσιν, τοῦ δὲ σιδῆρου τὴν τομὴν, οὕτω χαὶ μίαν 
τοῦ Χριστοῦ θεανδριχὴν ἐνέργειαν λέγοντες, δύο τὰς 
ἐνεργείας νοοῦμεν τῶν δύο φύσεων αὐτοῦ, τῆς μὲν 
θεότητος αὐτοῦ, τὴν θείαν, τῆς δὲ ἀνθρωπότητος 
αὐτοῦ, τὴν ἀνθρωπίνην ἐνέργειαν. 


ΚΕΦΑΛ. Κ΄. [Ξλ.} 

Περὶ τῶν φυσιχῶν xal ἀδιαθδιλήτων παθῶν. 

Ὁ μολογοῦμεν (48) δὲ, ὅτι πάντα τὰ φυσιχὰ xoi 
ἀδιάδλητα πάθη i τοῦ ἀνθρώπου ἀνέλαδεν. “Ὅλον 
γὰρ τὸν ἄνθρωπον, xal πάντα τὰ τοῦ ἀνθρώπον 
ἀνέλαδε, πλὴν τῆς ἁμαρτίας. Αὕτη γὰρ οὐ φυσικὴ 
* Est, οὐδὲ ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ ἡμῖν ἐνσπαρεῖσα, 
ἀλλ᾽ ἐχ τῆς τοῦ διαδόλου ἑπισπορᾶς iv τῇ ἡμετέρᾳ 
προαιρέσει ἐχουπΐίως συνισταμένη, οὐ βίᾳ ἡμῶν χρα- 
τοῦσα. Φυσιχὰ δὲ χαὶ ἀδιάδλητα πάθη εἰσὶ, τὰ οὐκ 
ἐφ᾽ ἐμῖν, ὅσα ἐχ τῆς ἐπὶ τῇ παραθάσει xazaxpt- 
σξως εἰς τὸν ἀνθρώπινον εἰσῆλθε Biov* οἷον πεῖνα, 
δίψα, χόπος, πόνος, τὸ δάχρυον, fj φθορὰ, fj τοῦ θανά- 
του παραίτησις, ἡ δειλία, fj ἀγωνία, ἐξ ἧς οἱ ἱδρῶ- 
τες, οἱ θρόμόοι τοῦ αἵματος, ἡ διὰ τὸ ἀσθενὲς τῆς 
φύσεως ὑπὸ τῶν ἀγγέλων βοήθεια, xal τὰ ται- 
avta, ἅτινα πᾶσι τοῖς ἀνθρώποις φυσιχῶς ἑνυπάρ- 
χουσι. 


Πάντα τοίνυν ἀνέλαδεν, ἵνα πάντα ἁγιάσῃ. "Entt- 
ράσθῃ xoX ἐνίχησεν, ἵνα ἡμῖν τὴν νίχην πραγματεύ- 
ornat, χαὶ δῷ τῇ φύσει δύναμιν νιχᾷν τὸν ἀντίπα- 
λον, ὅπως ἡ φύσις ἢ πάλαι νιχηθεῖσα, δι᾽ ὧν mpos- 
Θολῶν ἐνικήθη, διὰ τούτων χινήσῃ τὸν πάλα! vuxf- 
σαντα. . 

Ὁ μὲν οὖν πονηρὸς (49) ἔξωθεν προσέδαλεν, οὐ 
διὰ λογισμῶν, ὥσπερ xal τῷ ᾿Αδάμ" χἀχείνῳ γὰρ, 
οὐ διὰ λογισμῶν, ἀλλὰ διὰ τοῦ ὄφεως ὁ δὲ Κύριος 
τὴν προσδολὴν ἀπεχρούσατο, χαὶ ὡς καπνὸν Oulu 
σεν, ἵνα προσδαλόντα αὐτῷ τὰ πάθη, καὶ νικηθέντα, 


" Max. Dogm. ad Marin. p. 45. 


quis duo quzdam una dictione complectitur *", 
Quemadmodum enim igniti gladii incisam unam 
ustionem, atque inustam sectionem dicimus, el ; 
tamen sectionem distinctam ab uslione esse, nec- 
non alius aliusque nature asserimus ; ignis nempe 
ustionem , ac ferri sectionem : ad eumdem modum 
theandricam unam Christi actionem dicentes, duas 
ambarum ipsius naturarum actiones intelliyimus ; 
divinitatis videlicet ipsius, divinam , humanitatis 
autem , humanam actionem. 
CAP. XX. 
De naturalibus et inculpatis passionibus. 

]unoxig passiones a Christo assumpta. Queuam 
nalurales ei inculpatg passiones humane. — Chri- 
stum porro naturales, minimeque reprehendendas 
hominis passiones assumpsisse conftemur. Nam 
suscepit totum hominem, et qusecunque hominis 
sunt , excepto peccato. Neque enim istud naturale 
est, neque a Creatore nobis insitum ; verum super- 
serente diabolo in libera nostra voluntate ex- 
surgit, non tamen ut per vim nobis dominetur. 
Naturales porro et inculpate passiones hz sunt, 
qua in arbitrio nostro siti non sunt ; quz nimi- 
rum in violati precepti penam bumaoza vits ir- 
repserunt : velut fames, sitis, defatigatio, labor, 
lacrymz, interitus, mortis fuga, metus et agonia, 
ex qua sudores et sanguinis guttz ; auxilium ob 
naturz infirmitatem ab angelis allatum , aliaque id. ᾿ 


C generis, que quidem natura universo hominum 


generi eonveniunt. 

Umnia igitur assumpsit , ut omnibus sanctitatem 
conciliaret. Tentatus est, vicitque, ut victoriam 
nobis pararet , adversariique vincendi vim naturae 
conferret : quo videlicet natura jampridem victa, 
per quos insultus superata fuerat , suo tandem vi- 
ctori victoriam extorqueret. 

Christus tentatus absque. interea. suggestione. — 
Ceterum malus ille, extrinsecus, non suggestis 
9&5 cogitationibus Christum adortus est, quem- 
aduodum et Adamum. Nam ne illum quidem pcr 
immíissas cogitationes, scd per serpentem impe- 


YARLE LECTIONES. 
| R.2 92 5 πάθη ἡμῶν. Ín nonnultis additur ἀνέλαδεν ὁ Χριστός. 


NOTE. 
(48) "'OpoAoyobyusv. Christum. porro, ete. Qui D rem, famem, sitim, plagas et mortem. Árgumen- 


sint illi naturales et inculpati affectus Noster satis 
explicat. Ea de re lisputaverat Nyssenus lib. Contra 
Ápollinarem; eamdem vero cramben recoxerunt 
Patres seculo vi, adversus. Aplitbartodocetas, seu 
Incorrupticolas; ex quibus cum quzreretur, an 
Christi caro obnoxia esset perpessionibus, quz na- 
(urz nostrse peccati causa. infliclae sunt. respoude- 
bant Dominum eas, nescio qua dispensatione, Bon 
necessitate nalura: admisisse. Quam responsionem 
Leontius exsufflat act. 10 De sectis, ubi allegata 
insuper auctoritate Athanasii, Nazianzeni, et Cyrilli 
ostendit Christum sponte, non. invite, suscepisse 
&notus quosdaip οἱ atfectus inculpatos, puta. dolu- 


tum hoc prolixius exsequitur in Dial. contr. Aph- 
thartodocetas , velut et. Anastasius in Ὁδηγῷ, 
cap. 13. 

(49) Ὁ μὲν οὖν πονηρός. Caterum malus | ille. 
Athanasius, lib. De salut. adventu Christi, perinde 
respondet Apollinaristis, suscepisse Christum na- 
turam humanam, a pravis cogitationibus aut con- 
cupiscentiz suggestionibus immunem, qualis erat 
Adami natura, quando nondum praecepto violato in 
vitiosas cogitationes lapsus erat: cas quippe non 
inditas nature nostra, sed a diabolo supersc: 
minatas. 


1082 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1084 


tivit. Dominus autem adversarii conatum propul- A xax ἡμῖν εὐκαταγώνιστα γένηται, xat ὁ νέος ᾿Αδὰμ 


savit, et instar fumi discussit : ut qux ipsum in- 


τὸν παλαιὸν ἀνασώσηται. 


vaserunt passiones, atque ab co superatz sunt, a nobis etiam facile vinci possent, sicque  adoo  no- 


vus Adam veterem salvaret. 

In eo naturaliter et. supra naturam nostre pas- 
iones. — Donique naturales passiones nostre, et 
secundum naturam in Christo erant, et supra na- 
turam. Etenim secundum naturam in illo cieban- 
tur, cum naturam pati sineret qu: carni crant 
propria : supra naturam autem , quia in Domino, 
qua naturalia erant, voluntatem minime praever- 
tebant. Neque enim coactum quid in eo conspici- 
tur, sed omnia volantaria. Volens cnim fame, vo- 
lens siti, volem inetu, volens morte affectus est. 

CAP. XXI. 
De ignorantia εἰ servitute. 

Christi anima ez wnione ab omni ignoratione li- 
bera, — Nosse oportet ** Christum ignofanteim ct 
servam naturam assumpsisse. Hominis quippe na- 
tura Dei eonditoris sui serva est, nec futurorum 
pellet scientia. Quare si de Gregorii Theologi scn- 
tentia , id quod videtur ab eo quod mente percipi- 
tur, distraxeris, serva ct ignorans caro dicitur. Ve- 
rum ob person: identitatem atque indlvulsam unio- 
nen , Domini anima futurorum cognitione, ut cl 
reliquis mirabilibus locupletata est. Velut enim 
hominum caro suapte natura secundum hypostasim 


$5 Greg. Naz. orat. ὅ0. 


᾿Αμέλει τὰ φυσιχὰ ἡμῶν πάθη χάτὰ φύτιν, xal 
ὑπὲρ φύσιν ἦσαν ἐν τῷ Χριστῷ. Κατὰ φύσιν μὲν 
γὰρ Exivelzo ἐν αὐτῷ, ὅτε παρεχώρει τῇ ααρχὶ πα- 
θεῖν τὰ ἴδια " ὑπὲρ φύσιν δὲ, ὅτι o0) προηγεῖτο ἐὺ 
τῷ Κυρίῳ τῆς θελήσεως τὰ φυσιχά οὐδὲν γὰρ ἣναγ- 
χασμένυν ἐπ᾽ αὐτοῦ θεωρεῖται, ἀλλὰ πάντα Exojaa. 
Θέλων γὰρ ἐπείνησε, θέλων ἐδίψησε, θέλων ἐδε!:- 
λίασε, θέλων ἀπέθανεν. 


ΚΕΦΑΛ, KA' [ΞΕΊ. 
Περὶ ἀγνοίας καὶ 6ovAs(ac. 

Aet γινώσκειν (50) ὅτι τὴν μὲν ἀγνοοῦσαν καὶ δού- 
λὴν ἀνέλαδεν φύσιν" καὶ γὰρ δούλη ἐσεὶνή ἀνθρώπου 
φύσις τοῦ ποίησαντος αὐτὴν Θεοῦ, xaX οὐχ ἔγει «ta 
τῶν μελλόντων γνῶσιν. "EXy οὖν, xatà τὸν θεώλἀτον 
Γρηγόριον, χωρίσῃς τὸ ὁρώμενον τοῦ νοουμένου, 
δούλη τε λέγεται xal ἀγνοοῦσα ἡ σὰρξ, διὰ δὲ τὴν 
τῆς ὑποστάσεως ταυτότητα, xal τὴν ἀδιάππαστον 
ἕνωσιν χατεπλούτησεν fj τοῦ Κυρίου ψυχὴ τὴν τῶν 
μελλόντων γνῶσιν, ὡς xal τὰς λοιπὰς θεοσημείας. 
Ὥσπερ γὰρ ἣ σχρξ τῶν ἀνθρώπων χατὰ τὴν οἰχείαν 
φύσιν οὐχ ἔστι ζωοποιὸς, ἡ δὲ τοῦ Κυρίου σὰρξ 


VARLE LECTIONES. 
ὁ Cod. S. lHlil. Regii omnes praeter unum, o5 γὰρ. Ita Colb. 1, et Ν. R. 2427 οὐδὲ γὰρ. Vetus. interpr. 


nen enim. 


NOT £. 
(50) Ast γινώσχειν. Nosse oportet, etc. Ariani ob C res occultas ignorare, nonu qued sibi abstrusum 


iMa verha Marci xq» 39. De illa hora nemo sit, 
neque Filius, nisi Pater, intulerant Filium alterius 
esse nalura: ἃ paterna. Catholici ignorasse Chri- 
stum, non qua Dei, sed qua hominis Filius esset. 
Tieoderus Mopsuestenus Christum  addiscendo 
prófecisse asseruit. Posth:ec Thenmistius Severi ns- 
secla cum magistro contendere ausus cst, muita 
Christum huuano more nesciisse; ut, cum Laga- 
vum suscitaturu3 astantes. rogavit : Ubi pósuistis 
eum ? dixitque, neque Filium scirediem judicii. De 
hoc errore cvm — monachi Palastiui Gregorium 
papam sciscitati essent, Eulogio Alexandrino imu- 
nus eis respondendi creditum fuit. Isque, ut refert 
Photius, cod. 250, incunctanter docuit nihi) pror- 
sus Domino, etiam ut homo erat, latuisse, hocque 
in dubium vocare, θράσους ἐπισφαλοῦὺς, periculosa 
temeritatis esse. Eorum qux de Christo dicuntur, 
quidam illi xatv' ἀλήθειαν, secundum veritatem 


convenire, pula famem, sitim, etc., quadam xa*& p 


ἀναφορὰν, per relationem, ut ad ipsum proprie non 
perineant, sed ad eos quorum ipse caput est, ut 
eum peccatum οἱ. snaledictio nostri causa factus 
dicitur; hujusque generis esse ignorationem, quain 
psalmus Lxivi exprimit, Tw scis insipieutiam 
meam. Caeterum sciscitatione nescientiam continuo 
non indicari , cum Deus ipse ab Adamo quzesierit, 
Ubi es? Censere quosdam Christum, propter cerias 
raliones, xa*' οἰχονομίαν, negasse se scire diem 
judicii, ut ἃ curiosiori qua'sitatione discipulos 
avocaret, Ad liec, eum inscientiam professum esse 
propter naturam quam gerebat, eujus proprium sit 


quidquam fuerit. Posteriorem hunc sensum, qui 
Cyrilli et Nazianzeni est, approbat. Noster, multis- 
que verior judicatur. Subjungit Eulogius, si qui- 
piam eorum humanitatis ergo. ignorantiam in Sal- 
valore concesserunt, οὐχ ὡς δόγμα τοῦτο προτήνεγ- 
xav, non uti dogma fidei id protulisse, sed ut [urori 
obsisterent Arianorum, humana omnia que in Chri- 
sio erant, in Unigeniti deitatem trans(erentiumm, quo 
increatum Dei Verbum esse creaturam. evincerent. 
Quamobrem οἰχονομικώτερον habita temporis, εἰ 
personarum ralione, censuisse, ut de humanttalte 
potius, quam de deilate dicerentur. Hxc. Eulogius, 
cujus Jibrum utriusque Ecclesi: Patrum traditioni 
consentaneum esse Gregorius declaravit, lib. τὶ 
epist. 55. Soplironius, epist. ad Serg. co maxtae 
in Themistium invehitur, quod cum unam ΟἹ: ΓΙ δὶ 
naturam concederet, hunc mere hominem, non 
Deum fuisse innueret.. Nihilominus  Lcontius, 
act. 40 De sect. non adeo de his subliliter inquiren- 
dum, ait, quando nec ipsa synod«s (Chalcedonensis 
utique) de teto dogmate sollicita (uit. Πλὴν ἰστέον, 
ὅτι ol πολλοὶ τῶν ἰΙατέρων, σχεδὸν ὃὲ πάντες φα νον- 
ται λέγοντες αὐτὸν ἀγνοεῖν. Scicudum est Patres 
complures, imo pene omues dicere quud ignorar. 
Nam quia ejusdem «c nos. substantie est, atque 118 
comparatum est, «t ignorantes simus, δῆλον ὅτι ταὶ 
αὑτὸς ἡγνόει, plane ipie quoque ignorabat. Quin etiam 
Scriptura. dicit ewm profecisse, tum. status , (um 
sapientia, discendo utique quod nesciebat, Sed de hoe 
itcrum ad ca]. 22, - 


1085 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. ΗΣ. 


. 1086 


ἑνωθεῖσα καθ᾽ ὑπόστασιν αὑτῷ τῷ Θεῷ Λόγῳ, τῆς A vivifica non est; Domini autem caro Deo Verbo 


pivxazX φύσιν θνητότητος οὐχ ἀπέστη, ζω ποιὸς δὲ 
γέγονε, διὰ τὴν πρὸς τὸν Λόγον xoÜ' ὑπόστασιν 
ἕνωσιν, χαὶ οὐ δυνάμεθα λέγειν ὅτι οὐχ ἣν xal ἔστιν 
ἀεὶ ζωοπο!ό:" οὕτως dj μὲν ἀνθρωπίνη φύσις οὐ- 
σιωδῶς οὐ χέχτηται τὴν τῶν μελλόντων γνῶσιν" ἣ 
6; τοῦ Κυρίου Ψυχὴ διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν τὸν Θεὸν 
Λόγον ἕνωσιν, xaX τὴν ὑποστατιχὴν ταυτότητα xav- 
επλούτησεν, ὡς ἔφην, μετὰ τῶν λοιπῶν θεοση- 
μειῶν, καὶ τὴν τῶν μελλόντων γνῶσιν. 

Ἰστέον δὲ (51) ὅτι οὐδὲ δοῦλον k αὐτὸν λέγειν Cu- 
νάμεθα " τὸ γὰρ τῆ: δουλείας χαὶ τῆς δεσποτείας 
ὄνομα οὗ φύσεώς εἰσι γνωρίσματα, ἀλλὰ τῶν πρός 
τι, ὥσπερ τὸ τῆς πατρότητος καὶ τὸ tnc υἱότητος. 
Ταῦτα γὰρ ox οὐσίας, ἀλλὰ σχέπεώς ἔστι δτλωτιχά. 


unita , non quidem ἃ naturali mortalitate exempta 
fuit, sed tamen ob hvypostaticam cum Verbo unio- 
nem vivifica facla est, nec dicere fas est eam, 
vel non vivificam fuisse, vel noB semper esse : sie 
humana natura , suapte quidem essentia futurorum 
gotitiam non habet ; at Domini anima ob unionem 
cum ipso Deo Verbo el hypostasis identitatem , ut 
reliquorum miraculorum potestate, sic etiam fu- 
turaruim rerum , ut dixi, cognitione ditata fuit. 
246 Christus servus dici nen potest: licet na- 
(ura quau asswnmeit ex seuet serva sil. Nestoriane 
hgresis dicere quod Christus serves sit. — lud que- 
que sciendum est, cum ne servum quidem dicere 
nos posse: servitutis enim et deminationis voca- 


Ὥσπερ οὖν xol ἐπὶ τῆς ἀγνοίας εἴπομεν, ὅτι ἐὰν B bula non naturas, sed que sd aliquid referuntur, 


ἰσχναῖς ἐπινοίαις, ἧτοι νοῦ λεπταῖς φαντασίαις, δι- 
ἐλῃς τὸ χτιστὸν ἐχ τοῦ ἀχτίστου, δούλη ἐστὶν dj σὰρξ, 
εἰ uf, fvexo 1 τῷ Θεῷ Λόγῳ : ἅπαξ δὲ ἐνωθεῖσα καθ᾽ 
ὑπόστασιν, πῶς ἔσται δγύλῃ; Εἷς γὰρ ὧν ὁ Χριστὸς, 
οὐ δύναται δηῦλος ἑαυτοῦ εἶναι xai Κύριος " ταῦτα 
γὰρ οὐ τῶν ἁπλῶς λεγομένων εἰσὶν, ἀλλὰ τῶν πρὰς 
ἕτερον. Τίνο; οὖν ἔσται δοῦλος ; Τοῦ Πατρός ; Οὐχ- 
οὖν οὗ πάντα ὅσχ ἔχει ἁ Πατὴρ xal τοῦ Υἱοῦ εἰσιν, 
εἴπερ τοῦ Πατρός; ἐστι δοῦλος, ἑαυτοῦ ὃὲ οὐδαμῶς. 
Ih, Gk πρὶ ἡμῶν λέγει ὁ ᾿Απόστολος "“Ωστε οὖκχ- 
τι εἶ 600.10c, AA" υἱὸς, δι αὐτοῦ υἱοτεθέντων, εἷ- 
vip αὐτὸς δοῦλός ba:t ; Προσηγορικῶς οὖν λέγεται 
δοῦλος, οὐχ αὐτὸς ὧν τοῦτο, δι᾽ ἡμᾶς δὲ δούλου μορ- 
φὴν εἰληφὼς, xal δοῦλος μεθ᾽ ἡμῶν χεχλημένος. 


᾿Απαθὴς γὰρ ὧν, bv ἡμᾶς ἐδούλευσε πάθεσι, xal C 


ξιάχονος τῆς ἡ λῶν σωτηρίας γέγονεν. Ot δ: λέγον- 
τες αὐτὸν δοῦλον διιστῶσι τὸν Eva Χριπτὺν εἰς δύο, 
χαθάπερ Νεστόριος. Πμεῖ; δὲ Δεσπότην αὑτόν qa- 
μεν χαὶ Κύριον πάτης τῆς χτίπσεως, τὸν ἕνα Χριστὸν, 
τὸν αὐτὸν ὁμοῦ Θεόν τε χαὶ ἄνθρωπον, χαὶ πάντα 
εἰδέναι " Ἐν αὐτῷ γάρ εἰσι πάντες οἱ θησαυροὶ 
elc cogíac καὶ τῆς γνώσεως, οἱ ἀπόχρυφοι. 


indicant, uL paternitatis εἰ fliationia voces. Hse 
enim non essentiam, sed relationem doelarant. 
Sicut ergo de ignorantia ἃ mebis dictom est, si 
qxiibus cogitetionibus, hoc est. subülibus animi 
considerationibus, id qued cresxtum cst, ab im- 
crealu sejuaxeris, servilis esá «caro, nisi Dco 
Verbo copulata essct. At cum semel secundum hy- 
Tostasi unita sit, quonam pacte serva erit? Cam 
enim Christus unus sit, suiipeius profecto ei scr- 
vu$ ct Dominus esse non potcst. ]Llec enim mon 
ex iis sunt qux absolute dicuntur, sed quae rela- 
tione ad alterum. Cujusnam igitur servus erit ? Pa- 
trisne ? Ergo non omnia qua habet Pater, Filii quo- 
que sunt. Siquidem Patris servus est, sui autem 
ipsias minime. Quonam autem moo de nobis , qui 
per cuim adoptati sumus, Apostolus ait : Jtaque 
jam mon est serrus , sed [ilius "δ, siquidem ipse 
servüs exsistat ? Ex quo patet eum appellatione 
sola dici servam, cum hoc minime sit, verum 
nostri causa servi formam susceperit, servusque 
nobiscum sit vocatus. Nam cum ab omni passione 
immunis esset, nostri causa passionibus servivit , 


salntisque nostra ministerio perfanctus cst. ΠῚ autem qui servum eum dicunt, unum Christum &d 
instar Nestorii in duos dividunt, At nos herum ipsum dieimus , omniumque creaturarum Dominum, 
unum Christum , eumdem simul Deum otqne hominem, ct qui sciat omnia ; In ipso enim sunt omnes 


(hesawri sapienti et scientie absconditi **. 
KE9AA. KD' [347]. 
Περὶ προκοπῆς. 
Προχάπτειν δὲ λέγεται σοφίᾳ, χαὶ ἡλιχίᾳ, γαὶ χά- 


"' Greg. Naz. orat. 24, ** Galat . iv, 7. 


CAP. XXII. 
De profectu, 
Christi profcctus sapientia et gratia. Gratia Chri- 


89 Coloss. τι, 9. 


VARUE LECTIONES. 


5 Nennulli cedd. δούλην. ! Duo cod. $vw:at. 


NOTE. 
(51) Ἰστέον δέ. lllud. quoque. sciendum, etc. Ὦ λιανῶν, Dulianorem meminit, qui forsan. ita sunt 


Quamvis Patres Arianis concexserint Christum ob 
asstimptam nsturam servum in Scriptura vocitari ; 
atia men ad Nestorianam fraudem declinandam, ob 
ca wuneupatione Noster censet. abstinendum. Quo 
vero auctore, asscqui non potui. Multa Patrem 
quinti, sexti, septimique szculi volumins perie- 
runt, quorum aliqua dum hzc scriberet, ob oculos 
habehat. Sophronius, epist. ad Serg. post Mar- 
ciauistas harctiecos qni $vculo v) prodierunt, Ao»- 


E 


appellati, quia Christum in servorum ordinem re. 
diserent, Ejusdem sententie fuerunt Felix et Ε}}- 
pardus quos. Adrianus et synodus Francofordien- 
Sis damravere, Αἱ vero. S. Thomas i prt. 
quaest, 90, art. 3, docet. nihil prohibere Christum 
dicere Patri subjectum, vel serrum propter nateram 
humanam : convenientius tamen esse hanc determina- 
tionem. apponere ; quemadmodum. diceudus mon est 
crca'ura ed cullandum crrorem Arii, οἷς. 


1087 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1088 


εἴ anima ex unione. et ul in capite et fonte, — Pro- A ριτι, τῇ μὲν ἡλικίᾳ αὔξων, διὰ δὲ τῆς αὐξήσεως (52) 


ficere autem sapientia et ztate et gratia idcirco 
dicitur **, quod ztate quidem cresceret ; per etatis 
autem augmentum, sapientiam qua in se erat, 
in lucem proferret ; ac propterea quod hominum 
in sapientia et gratia progressum , patern:que vo- 
luntatis expletionem , hoc est, hominum in Deum 
fidem atque salutem, profectum suum duceret, 
ubique quod nosirum erat sibi vindicans *!. Qui 
autem sic eum sapientia et gratia profecisse aiunt , 
tanquam horum inerementüám acciperet, non a 
primo carnis ortu factam esse 447 unionem as- 
serunt, nec unionem secundum hypostasim tuen- 
tur; verum vanissimo Nestorio potius auscultan- 
tes, unionem quamdam secundum affectionem et 


respectum, ac nwdam inhbabitationem prodigiose B 


fingunt, nescientes nec que dicunt, nec de quibus 
affirmant **. Nam δἱ caro a primo statim ortu vere 
Deo unita est ; imo potius in ipso exstitit, et iden- 
titatem secundum hypostasim cum eo habuit ; qui 
fleti potuit, ut non omnibus prorsus sapientis 
gratieque dotibus affluxerit? Non quidem ut gra- 
liam participaret , nec per gratiam in comnunio- 
nem eorum qua Verbí erant veniret ; quin potius 


τῆς ἡλιχίας τὴν ἐνυπάρχουσαν αὑτῷ σοφίαν εἰς φα- 
νέρωσιν ἅγων * ἔτι δὲ τὴν τῶν ἀνθρώπων ἐν σοφία, 
xal χάριτι προχοπὴν, καὶ τὴν τελείωσιν τῆς τοῦ Πατρὸς, 
εὐδοχίας, ἤγουν τὴν τῶν ἀνθρώπων θεογνωσίαν τε xal 
σωτηρίαν, οἰχείαν προχοπὴν ποιούμενος, xal olxetoó- 
μενος πανταχοῦ τὸ ἡμέτερον. Οἱ δὲ προχόπτειν ab- 
τὸν λέγοντες σοφίᾳ xal χάριτι, ὡς προσθήχην τού- 
τῶν δεχόμενον, οὐχ ἐξ ἄχρας ὑπάρξεως τῆς σαρχὸς 
γεγενῆσθαι τὴν ἕνωσιν λέγουσιν, οὐδὲ τὴν χαθ᾽ ὑ πό- 
στασιν, ἕνωσιν πρεσδεύουσι, Νεστορίῳ δὲ τῷ ματαιό- 
φρονι πείθομαι, σχετιχὴν ἕνωσιν, xat Ψιλὴν Evolxrow 
τερατεύονται, μὴ γινώσχοντες μήτε ἃ «λέγουσι, 
μήτε περὶ τίνων διαδεδαιοῦνται. El γὰρ ἀληθῶς 
ἠνώθη τῷ Θεῷ Λόγῳ ἡ σὰρξ ἐξ ἄκρας ὑπάρξεως, 
μᾶλλον δὲ ἐν αὐτῷ ὑπῆρξε xaX τὴν ὑποστατιχὴν πρὸς 
αὐτὴν ἔσχε ταυτότητα, πῶς οὗ τελείως χατεπλού- 
τὴσε πᾶσαν σοφίαν καὶ χάριν; Οὐχ αὐτὴ τῆς χάριτος 
μεταλαμδάνουσα, οὐδὲ χατὰ χάριν τῶν τοῦ Λόχου 
βετέχουσα, ἀλλὰ μᾶλλον διὰ τὴν χαθ᾽ ὑπόστασιν Ἐν ω- 
σιν τῶν τε ἀνδρωπίνων, τῶν τε θεέων τοῦ ἑνὸς Χρι- 
στοῦ γεγονότων" ἐπειδὴ ὁ αὐτὸς ἦν Θεός τε ὁμοῦ xa 
ἄνθρωπος τῆν χάριν. καὶ τὴν σοφίαν, xai πάντων 
τῶν ἀγαθῶν τὴν πληρότητα τῷ χόσμῳ πηγάζουσα, 


ob unionem illam secundum hypostasim, cum humana divinaque unius Christi propria facta es- 
sent , quippe qui Deus simul homoque erat, gratiam , et sapientiam, et bonorum omnium  pleni- 


tudinem fontis instar mundo profuderit, 
CAP. XXIII. 
De timore. 


KE9AA. KI" [ΞΖ]. 
Περὶ δειλίας. 


Timor duplex. Quis timor naturalis, et ut in Chei- C Τὸ τῆς δειλίας ὄνομα διπλῆν ἔχει τὴν ἔννοιαν, 


slo. — Timoris nomen duplicem habet intellectum. 
Est enim timor naturalis, quando anima sejungi 
non vult a corpore ob naturalem affectionem et 
necessitudinem, «qui ex ipsomet ortu ab opiüce ei 
insita est, qua fit ut perlimescal, angatur, et 
mortem recuset. Cujus timoris hec definitio est : 
Timor naturalis est vis sibi esse vindicandi cum 
contractione **. Nam quia cuncta ex nibilo a Con- 
ditore rerum producta sunt, idcirco naturaliter 
esse appetunt, haudquaquam vero non esse. llis 
autem a nalura proprium est; υἱ in ea ferantur, 
quorum ope consistunt. Quocirca Dci quoque Fi- 
lius, cum factus esset homo, hunc appetitum [1- 


** Luc. i, 59, *' Greg. Naz. orat. 20 et 36. 


*! | Tim. 1, 7. 


Ἔστι γὰρ δειλία φυσιχὴ, μὴ θελούσης τῆς Ψυχῆς 
διαιρεθῆναι τοῦ σώματος, διὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ τοῦ 
Δημιουργοῦ ἐντεθεῖσαν αὐτῇ φυσιχὴν συμπάθειάν τε 
χαὶ οἰχειότητα, δι᾽ fjv φυσιχῶς φοδεῖται χαὶ ἀγωνιβζ 
xaX παραιτεῖται τὸν θάνατον, ἧς ὅρος " χατὰ φύσιν 
δειλία ἐστὶ δύναμις χατὰ συστολὴν τοῦ ὄντος ἁνῦ- 
εχτιχή. Εἰ γὰρ ἐχ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήχθη 
ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ τὰ πάντα, τοῦ εἶναι͵, χαὶ οὐ 
τοῦ μὴ εἶναι τὴν ἔφεσιν ἔχει φυσιχῶς. Τούτων δὲ 
xatà φύσιν ἴδιον, fj πρὸς τὰ συστατιχὰ ὁρμὴ καὶ ὁ 
Θεὸς Λόγας τοίνυν ἄνθρωπος γενόμενος ἔσχε ταύτην 
ttv ἔφεσιν, ἐν μὲν τοῖς συστατιχοῖς τῆς φύσεως τὴν 
ὁρμὴν ἐνδειξάμενος βρώσεώς τε χαὶ πόσεως, ὕπνου 


9 Mar. Dial. cum Pyrrho. 


NOTA. 
$2) Διὰ δὲ τῆς αὐξήσεως. Per etatis autem, etc. D enarrat; tum alium addit ex Theologi orat. 56. 


Athanasius, lib. 1v Cont. Arianos, liaud alio modo 
Christum profecisse sapientia censet, quam am- 
pliori deitatis suze ostensione, συνεπιδέδοται ἐν αὐτῷ 
ἡ τῆς θεότητος εὐ δνέρωσις. Nec abiudit Theologus, 
epist. 1, ad Cledon. in qua Apollinarii criminatio- 
nes propulsat. Αἱ orat. 20, bumanitali quoque ae- 
cretionem $apientig accessisse negat. Proficiebat 
ul etate, inquil, sic εἰ sapientia ; Οὐ τῷ Aapávew 
ταῦτα αὔξησιν, non ut hecincrementum caperent (nam 
illo qui ab initio per(ectus fuil, quid esse per(ectius 
queat), ἀλλὰ τῷ xavà μιχρὸν ταῦτα παραγυμνοῦ- 
σθαι, xat παρ:χφαίνεσθαι, sed cum sensim ea dete- 
gereniur, cet iu. lucem prodirent. Concinit Cyrillus, 
13. m Cont, Nestor., quorum sensum Noster hic 


S. Maximus, Dial. cum l'yrrh. ad Nestorianam labem 
accedere ait, quisquis Dominum addiscendo pro- 
fecisse dicat; nec dissentit auctor Qucstionum ad 
ortihodoxes inter opera Justini M. Quocirca mirari 
subit, Leontium Agnoetis concessisse Christum ; 
qua homo erat, multa nescivi-se, qu: proficiendo 
sapientia et :&tate didicerit. Legerat utique librum 
Ambrosii De incarnatione, qui a temporibus Ephe- 
sini concilii in liuguam Gracaur conversus (fuerat, 
et in quo dicilur Christus profecisse, aate homi- 
1s, ita eLsapientia hominis : unde concluditur cou- 
tra Apollinarem in eo fuissc sensum, seu menten 
howinis. Idem repererat in libro Nysseni adverius 
hunc haereticum, n. 28. 


7089 ἡ 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. IIT. 


1090 


τε ἐφιέμενος, xat φυσιχῶς ἐν πείρᾳ τούτων γενόμε- A buit, suam quidem erga illa quz naturam consti- ' 


νος" ἐν δὲ τοῖς φθαρτιχοῖς τὴν ἀφορμὴν, ὡς ἐν τῷ 
χαιρῷ πάθους ἔχουσίως τὴν πρὸς τὸν θάνατον συ- 
στολὴν ποιήσασθα!. Ei γὰρ xal νόμῳ φύσεως ἐγίνετο 
τὰ γινόμενα, ἀλλ’ οὐ χαθ᾽ ἡμᾶς ἐἠναγχασμένως. 
Ἑχουςίως γὰρ τὰ φυσιχὰ θέλων χατεδέξατο. Ὥστε 
αὐτὴ ἡ δειλία, χαὶ ὁ φόδος, xai ἣ ἀγωνία, τῶν φυ- 
σιχῶν ἐστι xal ἀδιαδλήτων παθῶν, xal, μὴ ὑποχει- 
μένων ἁμαρτίᾳ. 


tuunt propensionem ostendens, tum cibi poius- 
quc et somni cupiditate, tum facto horum -ex 
naturz legibus periculo ; in iis autem qua inte- 
ritum pariunt, fugam przeltendens, ut passionis 
tempore mortis timore voluntarie compressionem 
adniiserit. Quanquam enim naturae lege fiebant, 
qua flebant; at non ut in nobis vi ei necessario, 
Ea siquidem quas natura erant, sponte et libens 


suscepit. Àc proinde metus hie, et trepidatio, pavorque, naturalis et inculpata, nec subjecta pee- 


cato affectio est. 
Ἔστι πάλιν δειλία, fj ἔχ προδοσίας λογισμῶν συν- 


ἰισταμένη, χαὶ ἀπιστίας, xal τοῦ ἀγνοεῖν τὴν τοῦ. 


θανάτου ὥραν, ὡς ὅταν νυχτὸς δειλιῶμεν ψόφον 


τινὸς γινομένου" ἥτις παρὰ φύσιν ἐστὶν, ἣν xal B quis mortis horam ignoret, exsurgit : 


ὁριζόμενοι λέγομεν * παρὰ φύσιν δειλία ἐστὶ mapá- 
λογος συστολή. Ταύτην ὁ Κύριος οὐ προσήχατο᾽ διὸ 
οὐδὲ ἐδειλίασέ ποτε, εἰ μὴ ἐν τῷ τοῦ πάθους χαιρῷ, 
εἰ xal οἰχονομιχῶς ἑαυτὸν συνέστελλε πολλάχις “ οὐ 
γὰρ ἢγνόςι τὸν χαιρόν. 


Ὅτι δὲ ἀληθῶς ἐδειλίασε, φησὶν ὁ ἱερὸς ᾿Αϑανά- 
σιος ἐν τῷ χατὰ τοῦ ᾿Απολιναρίου λόγῳ᾽ « Διὰ τοῦτο 
ὁ Κύριος ἔλεγεν" Νῦν ἣ ψυχή μου τετάραχται. Τὸ 
δὲ, νῦν, τοῦτό ἔστιν, ὅτε ἠθέλησεν, ὅμως μέντοι τὸ 
ὃν ἐπιδείχνυται᾽ οὐ γὰρ τὸ μὴ ὃν ὡς παρὸν ὠνό- 
μαζεν, ὡς δοχήσει γινομένων τῶν λεγομένων" φύ- 
cet γὰρ χαὶ ἀληθείᾳ τὰ πάντα ἐγίνετο. » Καὶ μεθ’ 


Quis non naturalis. Ilunc Christus non. admisit: 
—E4 rursum aliud timoris genus, quod ex cogi- 
tationum defectione et diffidentia, exque eo quod^ 
ut cum 
noctu, oborto aliquo strepitu, timore afficimur : 
qui quidem timor non naturalis est, sicque defi- 
nitur: Timor non naturalis, est improvisa con- 
tractio. Hunc porro timorem Dominus non as- 
sumpsit. Quapropter nunquam timuit, nisi passio- 
nis tempore : etsi alioqui certo consilio szepe se 
subduxit. Non enim tempus ignorabat. 

Quod autem. vere timuerit, teatis est sanctus 
Atbanasius in Oratione adversus  Apollinarium 
his verbis: « Ob eam causam dicebat Dominus : 
Nunc anima mea turbata est **. Quod autem ait, 
nunc, idem est ac, cum voluit. Attamen id quod 
eral ostendit. Non enim illud quod non erat, ac 
si 4/48 adesset, nominavit : perinde scilicet ac 


ἕτερα" « Οὐδαμῶς δὲ θεότης πάθος προσίεται, δίχα C si in speciem duntaxat flerent ca qua dicebantur. 


πάσχοντος σώματος, οὐδὲ ταραχὴν xal λύπην ἐπι- 
δείχνυται, δίχα ψυχῆς λυπουμένης χαὶ ταρασσομένης" 
οὔτε ἀδημονεῖ χαὶ προσεύχεται, δίχα νοήσεως àbn- 
μονούσης xal προσευχομένης " ἀλλὰ γὰρ xàv μὴ 
ἡττήματι φύσεως συνέδαινε τὰ γινόμενα, ἀλλ᾽ ἐπι- 
δείξει ὑπάρξεως ἐγίνετο m. » Τὸ δὲ, ἡττήματι φύ- 
σεως μὴ συμδαίγειν τὰ γιγόμενω, τὸ μὴ ἀχουσίως 
ταῦτα ὑπομένειν, δηλοῖ, 
Quod autem non nature succumbentis ignavia 
invitus ea sustinuerit, 
ΚΕΦΑΛ. KA' [ΞΗΊ. 
Περὶ τῆς τοῦ Κυρίου προσευχῆς. 

Προσευχὴ ἐστιν ἀνάδασις νοῦ πρὸς Θεὸν, f| αἴτη- 
σις τῶν προσηχόντων παρὰ Θεοῦ. Πῶς τοίνυν ὁ Κύ- 
ριος ἐπὶ Λαζάρου, xai ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους 
προσηύχετο; Οὔτε γὰρ ἀναθδάσεως τῆς πρὸς τὸν 
Θεὸν ἐδεῖτο ὁ ἅγιος αὐτοῦ νοῦς, ἅπαξ χαθ᾽ ὑπόστασιν 
τῷ Θεῷ Λόγῳ ἡνωμένος, οὔτε tnc παρὰ Θεοῦ αἱ- 
τήσεως " εἷς γάρ ἐστιν ὁ Χριστός" ἀλλὰ τὸ ἡμέτερον 
οἰχειούμενος 5 πρόσωπον, καὶ τυπῶν ἐν ἑαυτῷ τὸ 
ἡμέτερον, χαὶ ὑπογραμμὸς ἧἡμζν γενόμενος, xai δι- 
δάσχων ἡμᾶς παρὰ Θεοῦ αἰτεῖν, χαὶ πρὸς αὑτὸν 
ἀνατείνεσθαι, καὶ διὰ τοῦ ἁγίου αὐτοῦ νοῦ ὁδοποιῶν 


** Joan. xn, 97. 
finem. 


*5 S. Athanas. De sali£iri. adventu. Christi , contra Apollinarem, 


Natura enim ac vere omnia flebant. » Ac post alia : 
Nullo autem modo Jivinitas passionein recipit sine 
corpore quod patiatur, nec sine anima quz triste- 
tur ac turbetur, turbationem moerroremque osten- 
dit : neque anxia est, et exorat mente nequaquam 
anxia et exorante. Etenim quamvis non victz na- 
turz consternatione ista contingerent, attamen 
facta sunt ut quis esset palam innotesceret **. » 


contingerent, que flebant, hínc liquet quod haud 


CAP. XXIV. 
De Domini oratione. 
Quid oratio, atque ut Christus oraverit. — Oratio 


p est asscensus mentis in Deum: aut eorum quie 


consentanea sunt postulatio a Deo. Qui ergo (le- 
bat ut Dominus in Lazari suscitatione ac passio- 
nis tempore oraret? neque enim sancta ipsius 
mens elevatione in Deum egebat, quippe qus se- 
mel Deo secundum hypostasim unita esset ; nec 
rursum ei opus erat, ut quidquam a Deo postularet 
(unus enim est Christus), verum quia personam 
nostram sustinebat, id quod nostrum erat in 
seipso exprimens, sese nobis exemplum przbuit, 


versus 


, VARLE LECTIONES. 
" Reg. 4, Colb. 1 ἐπράττετο. Vetus interpr. agebantur. R. 2924 ἐγίνετο τὰ τελούμενα. " Cod. S. Hit. 


* $, Celb. 1 οἰκειωσάμενος. 


1621 


5. JUANNIS DAMASCENI 


1092 


decendo nos 2 Deo postulare Οἱ mentes. ad illam A £577. ck» ποῦ; S5 xiá6asw ^. Ὥσπερ γὰρ τὰ 


erigere, perque sanctam mentem suam ascensum 
netís ad Deum muniendo. Quemadmodum ** enim 
passiones tolerabat, nt nobis, sicat dicebam, ascen- 
sum ad Deum sterneret, οἱ pro nobis, vehit 
óosnni aiebat, justítiam omnem impleret *', nos- 
que cum Patre reconciliaret : sic etiam'ut eum 
ceu principium et causam sui honore $fliceret, 
seque Deo minime sdversari commonstraret, Nam 
qusndo Lazari causa dicebat : later, gratías «go 
tibi, quoniam audisti me. Ego autem sciebam quia 
eemper me audis; sed propter. populum qui circum- 
etat, dizi, ut credant quia tu me misisti **, annon 
enivis perspicaum est eum non alia de causa his 


πλῆτ, ὑπέμεινεν, fal) by xav αὐτῶν νίχτν Boi- 
ῥεύων, οὕτω χαὶ πρυτεύμεται, fulv ὄξηποιῶν, ὡς 
ἔτ, τῆν z phe 0:5) ἀνάῤασιν, χαὶ ὑπὲρ fiiov πᾶ- 
32» διχατητόνεν τηρῶν, ὡς ἔξτ, πρὸς Ἰωάνντν, χαὶ 
καταλλάττων fuf, τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα, xav ὡς ἀρχῆν 
χαὶ αἰτίαν τοῦτον τιμῶν, χαὶ δειχνὺς, ὡς οὐχ ἔστι) 
&r:(0207, Ὅτε μὲν γὰρ ἔλεγεν ἐπὶ Λαζάρου" Πά- 
τερ, εὐχαριστῶ σοι, ὄτε fixovcác μου. "Ego δὲ 
ἤδειν, ὅτε πάντοτέ μου ἀχούεις, ἃ :1.1ὰ ξιὼ τὸν 
παρεστηχότα ἔχιϊον εἶπον, ἵνα γνῶσιν, ὅτι σὺ 
μὲ ázéccerlac, o). zio σαφέπτατου πέφυχεν, Cz 
ὡς E1570) xai αἰτίαν τιμῶν τὸν ἐχυτοῦ Πατέρα, xal 
δεικνὺς ὦ; οὐχ ἔστιν ἀντίθεος, ταῦτα ἔφησεν; 


verbis usum esse, nisi. ut Patrem, tanquam sui principium et causam honoraret, seque Deo ne- 


quaquam adversari ostenderet **. 


ἔληγε; cum ita loqnebatur : Pater, εἰ possibile B 


oet, transeat a me calix iste. Verumtamen non sic- 
Νί ego tolo, sed sicut In*; annon quisvis liquido 
perspicit *, eum idcirco sic esse locutum, ut nos 
Dei selíns opem in tentationibus implorare, di- 
vinamque voluntatem nostrz anteponere doceret : 
imsuper ut ostenderet, ea qua nóstre nature 
erant, vere. sua fecisse, duasque voluntates, na- 
tnrates quidem illas, naturisque ipsius congruen- 
tes, c:terum nequaquam contrarias vere habuisse. 
Pater, inquit. tanquam. ejusdem cum ipso sub- 
stantiz, εἰ possibile est ; non velut ignoraret ila 
loquens ( ecquid enim Deo impossibile esse queat ?), 
verum ut nos exinde voluntati nostrz divinam ante- 
ferre disceremus. Hoc enim solamrodo impossi- 
bite est, quod Deus non vult, nec permittit ὅ : 
Veruntamen non sícut ego volo, sed sicul. tu. Tan- 
quum 9/49 Deus, eamdem cum Patre voluntatem 


Ὅτε δὲ λεγε Πάτερ, εἰ δυνατὸν, zapeA0f£ro 
ἀπ᾽ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο" πιλὲν οὐχ ὡς ἐγὼ 
θέιϊω, ἀ.1.1" c σὺ, οὐ παντί που Utd ἔστιν, 64 
διδάσχων ἡμᾶ; ἐν τοῖς πειρασμοῖς παρὰ uuo «X 
Θεοῦ αἰτεῖν τὴν βοήθειαν, xaX τὸ θεῖον τοῦ ἡμετέρου 
προχρίνειν θελήματος, xai δειχνὺς, ὡς ἀληξῶς τὰ 
τῆς ἡμετέρας φχειώπατο φύσεως, ὅτι τε χατὰ ἀλή- 
Octav δύο θελήματα, φυσιχὰ μὲν, xal τῶν αὑτοῦ 
χατάλληλα φύσεων, ἀλλ᾽ οὐχ ὑπεναντία χέχττται; 
Πάτερ, φησὶν, ὡς ὁμοούσιος, εἰ δυνατὸν, οὐχ 
ἀγνοῶν" τί δὲ χαὶ τῷ Θεῷ ἀδύνατον ; ἀλλὰ zai 
αγωγῶν ἡμᾶς τὸ θεῖον τοῦ ἡμετέρου προχρίνειν θε- 
λήματος. Tou:o yàp μόνον ἀδύνατον, ὃ Θεὸς 4 οὗ 
βούλεται, οὐδὲ παραχωρεῖ. Π.1λὴν οὐχ ὡς ἐγὼ 06e, 
ἀ.ι.11 ὡς σύ᾽ ὡς μὲν θεὸς, ταυτοτελὴς ὧν τῷ Πατρί 
ὡς δὲ ἄνθρωπος, τὸ τῆς ἀνθρωπότητος φυσιχῶς ἐν 
δείχνυται θέλημα " τοῦτο γὰρ φυσιχῶς παραιτεῖτει 
tbv θάνατον. 


habet : et velut. autem homo, humanitatis voluntatem naturaliter ostendit. Hzc enim naotaralitet 


mortem refugit. 

At vero illud, Deus meus, Deus meus, ui quid 
dereliquisti me *? quia personam nostram gerebat, 
pronuntiavit, Neque enim Deum suum Patrem 
dixisset, nisi id quod sub aspectum cadit, ab eo 
quod intellectu capiebatur, subtili mentis imagi- 


Τὸ δέ" Θεέ μου (53), θεό μον, ἵνα τί με ἐγκαι- 
ἔλιπες ; τὰ ἡμέτερον οἰχειούμενος ἔφη δε πρόσ- 
ωπον. Οὔτε γὰρ θεὸς αὐτοῦ ὁ Πατὴρ, εἰ μὴ γε διαι- 
ρεθέντος ἰσχναῖς τοῦ vou φαντασίαις τοῦ ὁδριυμένον 
Ex τοῦ νοονμένον, τάσσοιτο μεθ᾽ ἡμῶν, οὔτε OE x2:- 


** Matth, Greg. Nas. orat. 56... " Matth. mi, 15. "5 Joan. n, 48. 55. Greg. Naz. orat. 42; Chrys. hom. 63 
in Joan. ' Mah. xxvi, ὅ9, * Chrys. ia Cot. in Matth. xxvi. * Greg. orat. 26. * Maui. xívu, 66. 


VARLE LECTIONES. 


* fieg. 1 ἀνάδασιν, xax καταλλάττων, etc. ceteris omissis, perinde ac in Colb. 1559, in cujus 
Wwe librarius supplevit. P Absunt in cod. 5. Hil. aliisque multis. 3.Cod. S. Til. n. 5 


Θεὸς. R. alter ὅπερ ὁθεός. 
/ 


Noster accepit ex orat. δύ Nazianzeni, qui, cum a 
Paulo, I Cor. xv, Filium dici subjiciendum Patri 
intelligeret, quia futurum est ut homines qui 
membra illius sunt, Deo subjiciantur , Christo 
suurs faciente id quod nostrum est, ἑαυτοῦ ποιού - 
ὑμένος τὸ ἡμέτερον, δι) πρὶ, ejusdem generis esse, 
πὸ meus, Deus meus, ut quid me dereliquisti ? οὗ 
n αὐτὸς ἐγχαταλέλειπται, ἣ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, ἣ 
τῆς ἑαυτοῦ θεότητος, ὃ δοχεῖ τισι INoR. emwim, 
qnod quidem putant, ipse vel α Patre, vel & deitate, 
que passionem extimuerit, seque adeo subtrazerit, 
dersticius est : ἐν αὐτῷ δὲ, ὅπερ εἶπον, τυποῖ τὸ 


margiat 
et N. δι 


. ΝΟΤΕ. 
(85) Τὸ δὲ, θεέ μου. Flind vero, Deus meus. Hec D ἡμέτερον, sed 


od aiebam, ín seipso quod nostrum 
est exprimit. Nos enim. eramus illi quondam dere- 
lictà e£ contempti : nunc vero per diius impaessibils 
passionem sumas essumpli εἰ salvati ; eo mtique mo- 
do quo τὴν ἀφροσύνην ἡμῶν xat τὸ πλημμελὲς οἱ- 
κειούμενος, ἱπείριοπίϊαηι ποείγαπι et. delictum sibi 
arregando, que sequuntur in psalmo pronmntiat, etc. 
Succinit Cyrillus, lib. De recta fide, ad regina. 
Athanasius vero, lib. iv Cont. Arianos, et alii 
Chrástum eatenus a Paire relictum censent, qua- 
tenue ejus bumanitas, substrsctis a«ziliis quibus 
ante fovebatur, poenarum mortisque dolores acer- 
bissimos experta est. 


1093 


DE FIDE ORTHODOXA 1.1B. III. 


1024 


ἐλείφθη ποτὲ ὑπὸ τῆς οἰκείας θεύτητος, ἀλλ᾽ ἡμεῖς A natione discretum  fuissct. Nec rursum 4 sua 


ἔμεν ol ἐγχαταλελειμμένοι, xat παρεωραμένοι " ὥστε 
τὸ ἡμέτερον οἰκειούμενο; πρόσωπον ταῦτα προσ- 
τιύξατο, 

κΚΕφαλ. KA' [ΞΘΊ. 

Περὶ οἰχειώσεως. 

Χρὴ δὲ εἰδέναι (δ4) ὡς δύο οἰκειώσεις εἰσέ΄ μία 
φυσιχὴ καὶ οὐσιώδης, χαὶ μία προσωπιχὴ καὶ σχε- 
«xfj. Φυσιχὴ μὲν οὖν καὶ οὐσιώδης, xa0' ἣν διὰ 
φιλανθρωπίαν ὁ Κύριος τὴν τε φύσιν ἡμῶν χαὶ τὰ 
φυσιχὰ πάντα ἀνέλαδε, φύσει χαὶ ἀληθείᾳ γενόμε- 
νος ἄνθρωπος, καὶ τῶν φυσιχῶν ἐν πείρᾳ γενόμενος" 
προσωπιχὴ δὲ xal σχετιχὴ τ, ὅτε τις τὸ ἑτέρου ὑπο- 
δύεται πρόσωπον διὰ σχέσιν, οἶχτόν φημι, ἢ ἀγά- 
πῆν, καὶ ἀντ᾽ αὐτοῦ τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ ποιεῖται λό- 
γους μηδὲν αὐτῷ προσήχοντας " xa0' fjv τὴν τε χατ- 
ápav καὶ τὴν ἐγχατάλειψιν ἡμῶν, καὶ τὰ τοιαῦτα 
οὐχ ὄντα φυσιχὰ, οὐχ αὐτὸς ταῦτα ὧν ἣ γενόμενος, 
φχειώσατο, ἀλλὰ τὸ ἡμέτερον ἀναδεχόμενος πρόσ- 
o mov, xat μεθ᾽ ἡμῶν τασσόμενος. Τοιοῦτον δέ ἐστι, 
χαὶ τὸ γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα. 


unquam divinitate desertus fuit; sed mos erzzaws 
derelicti illi et contempti. Quamobrem persoram 
nostram assumens hac deprecatus est *. 
CAP. XXV. 
De appropriatione seu vindicatione 

Duobus modis sibi aliquis quidpiam suum favit. 
— Scire oportet * duplicem esse vindigationem, 
unam naturalem et substaniialem alteram perso- 
Dalem et secundum respectum. At naturalis qui- 
dem οἱ substantialis est, qua. Deus pro sua erga 
homines benevolentia, tum naturam nostram, tnn 
omnia naturalia suscepit, natura el vere factus 
homo et ea expertus, qui in naturam nostram ca- 
dunt: qua vero personalis est et secundum re- 
spectum,tunce locum habet, cum quis affoctione qua- 
dam, miseratione puta, vel dilectione alterius per- 
sonam gerit, pro eo sermones nihil ad se attinen- 
tes illius vice proferens. Quo quidesm viudicatienis 
genere Dominus, tum maledictionem, tum dereli- 
clionem nostram, aliaque ejusmodi quie. naturalia 


non sunt, sua ipse fecit : non uL ipse hoc esset, δι: unquam exstiterit; sed quia personam nostram 
subiens, in nostrum ordinem se ascriberet. Quo sensu sumitur illud : Factus est pro mobis maledi- 


ctum *. 

ΚΕΦΑΑ. KG' [0]. 

Περὶ τοῦ πάθους τοῦ σώματος τοῦ Κυρίου, xal 
᾿ tac ἀπαϑοίας τῆς αὶ οὗ θεότητος. 
Αὐτὸς οὖν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγο; πάντα ὑπέμεινε 

σαρχὶ, τῆς θείας καὶ μόνης ἀπαθοῦς αὐτοῦ φύσειος 

ἀπαθοῦς μενούσης. Τοῦ γὰρ ἑνὸς Χριστοῦ, τοῦ ἐχ 
θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος συντεθειμένου, ἐν 
θοότητί 4& xal ἀνθρωπότητι ὄντος, πάσχοντος, τὸ 
μὰν καθητὸν, ὡς πεφυκὸς πάσχειν, ἔπασχεν, οὐ συν- 
ἔπασχε δὲ τὸ ἀπαθές. Ἔ μὲν γὰρ ψυχὴ παθητὴ οὖσα, 
τοῦ σώματος τεμνομένου, αὐτὴ μὴ τεμνομένη, συν- 
αλγεῖ xal συμπάσχει τῷ σώματι" d δὲ θεότης ἀπα- 
Od οὖσα, οὐ σννέπασχε τῷ σώματι. 


CAP. XXVI. 


De corporis Domini passione, ipsiusque divinitatis 
impassibilitate. 


Ipsum ígitur Dei Verbum omnia carne pertulit, 
divina interim ac sola impassibili ipsius natara ab 
omni perpessione immuni persistente. Nam cum 
unus idemque Christus, qui ex divinitate et huma- 
nitate compositus est, inque divinitate et humani- 
tate exsistit, vere pateretur, pars quidem illa, quae 
naturali sua conditione hoc habebat, ut pati pos- 
set, patiebatur ; caeterum ea, quz impassibilis erat, 
haud simul patiebatar. Nam anima quidem, passi- 
bilis cum sit, tametsi inciso corpore ipsa minime 


ijacidatür, wna tamen cum 8: 660 corpore dolorem persensit : at deitas quia lepassibilis est, nihll 


patiebatur commerci. 
Ἰστέον δὲ (85) ὅτε Θεὸν μὲν σαρχὶ παθόντα φαμὲν, 
θεότητα δὲ cupxi παϑοῦσαν, ἢ Θεὸν διὰ σαρχὸς πα- 


Deus carne passus non per carnem : non passa dei- 
(as. — lllud porro sciendum, quod Deum quidem 


δ Greg. Nyss., or. 96. * Max. ad Marin. if selat. ἃ dubit. Theod.; Greg. Naz. orat. 86. ' Galat. iu. 15. 


VARLE LECTIONES. 
7 Deest καὶ σχετικὴ in omnibus fetme codicihus ; nec reddidit vetus interpr. 


NOTAE. 
(δὲ) Χρὴ δὲ εἰδέναι. Sciendum. est duplicem, etc. D capxixá, que carnis sunt. propria faciens, ut et pati 


Vindicationem utramque Maximus distinguit solu- 
ione 3 dübitat. Theod. Priorem, quam φυσικὴν 
χαὶ οὐσιώδη, naturalem et subsiantialom vocant, 
Patres valde celebrant, Sua quippe fecit Deus quse 
humanitalis sunt, χείωται τὰ τοῦ σώματος, inquit 
Athanasius, lib. De sal. adv. Christi. Quo fit, ut 
carnem Verbi, animam Verbi, passionem Dei aliaque 
id genus dicamus, haud secus atque animam et car- 
nem Petri. Nam ἀντίδοσις, sive communicatio proprie- 
(at&m, ex hac vindicatione nascitur, Oixetoutat τοῦ 

lou σώματος τὰ πάθῃ ὁ Θεὸ; Λόγος, aiebat Ale- 
xandrinis Paulus Ewesenws, xal πρὺς ἑαυτὸ ἀνα- 
φέρει, Deus Verbum proprii sui corporis , passiones 
sibi vindicat, el ad seipsum re[ert. Cyrillum omitto 
qui epist. ad monachos dixerat οἰχειούμενος τὰ 


ipsius proprium pronuntielur. Verum vindicMionem 
hane pretendere, inconsiderationis et impie cogi- 
tationis taxat auctor epistol:e ad Csesaritm mona- 
chum, que Chrysostomi nomen prefert ; nt vel 
inde colligas eum Nestorii erroribus. imbutum 
fuisse. Alterum genus οἰχειώσεως, Theologus in- 
dicat in eo loco, quem modo ad cap. reci- 
tavi. 

(55) Ἰστέον δέ. lllud porro sciendum, etc. Non 
Nestorius modo, sed et Joannes Antiochenus cum 
suis Orientalibus ideo presertim Cyrillum Apolli- 
narismi insimulabant, quod, anath. 12, Deum carme 
passum esse delinivissel, Adversus cum editi sunt 
coinplures illi articuli, qui Athanasii inscripti Ae- 
mine inter sancti hejus doctoris opera prodiere, 


- 


1095 


S. 40OANNIS DAMASCENI 


1096 


carne passum dicimus ; divinitatem autem carne A θόντα, οὐδαμῶς. Εἰ γὰρ ἡλίου s δένδρῳ ἐπιλάμπον- 


passam, aut Deum per carnem passum, non item. 
Sicut enim, si sole arbori illucente securis arbo- 
rem inciderit, sol tamen nihil Iz:sus manet ; a for- 
tiori, impassibilis Verbi divinitas carni secundum 
bypostasim unita, patiente carne incolumis man- 
sit *. Et quemadmodum, si quis aquam ignito ferro 
infundat, id quod ita comparatum est, ut ab aqua 
afficiatur, hoc est ignis, ab aqua exstinguitur; 
ferrum autem omnis injuriz expers manet ( non 
eniu.a natura id habet ut ab aqua labefactetur ), 
multo magis certe divinitas qui sola ab omni per- 
pessione remota est, patiente carne nullam ipse 
passionem admisit : quamvis alioqui ab illa inse- 
parabilis esset. Non enim necesse est exempla 


τος, ἡ ἀξίνη τέμνοι τὸ δένδρον, ἄτμητος xat ἀπαθὴς 
διαμένει ὁ ἥλιος, πολλῷ μᾶλλον ἡ ἀπαθὴς τοῦ Λόγου 
θεότης χαθ᾽ ὑπόστασιν ἡνωμένη σαρχὶ, τῆς σαρχὸς 
πασχούσης ἀπαθὴς διαμένει. Καὶ ὥσπερ εἴ τις πεπυ- 
ραχτωμένῳ σιδήρῳ ἐπιχέοι ! ὕδωρ, ὃ μὲν πέφυχε 
πάσχειν ὑπὸ τοῦ ὕδατος, τὸ πῦρ λέγω, σδέννυται, 
ἀδλαδὴς 6b διαμένει ὁ σίδηρος οὐ πέφυχε γὰρ ὑπὸ 
τοῦ ὕδατος διαφθείρεσθαι" πολλῷ μᾶλλον" τῆς σαρ- 
χὸς πασχούσης, ἡ μόνη ἀπαθὴς θεότης τὸ πάθος οὐ 
προσήχατο, xal ἀχώριστος αὐτῆς διαμένουσα - οὐχ 
ἀνάγκη γὰρ παντελῶ; xal ἀνελλιπῶς toux£va: τὰ 
παραδείγματα. ᾿Ανάγχη γὰρ ἐν τοῖς παραδείγμασι, 

καὶ τὸ ὅμοιον θεωρεῖσθαι χαὶ τὰ παργτ,λλαγγμξνον, 
ἐπεὶ οὐ * παράδειγμα" τὸ γὰρ ἐν πᾶσιν ὅμοιον, 


esse rebus prorsus similia, ac hujusmodi, ut nihil B ταὐτὸν àv εἴη, xaX οὐ παράδειγμα, καὶ μάλιστα rà 


omnino desideretur; quandoquidem in exemplis, 
tum id quod simile est, tum id quod diversum est, 


τῶνθείων. ᾿Αδύνατον γὰρ Ev πᾶσιν ὅμοιον εὑρεῖν παρά- 
δειγμα, ἐπί τε τῆς θεολογίας, ἐπί τε τῆς oUxovopla, 


perspicere oportet, eo quod exempla sint. Nam quod omni ex porte simile est, ea ipsa res est, non 
exemplum, idque potissimum in Deo. Neque enim fleri potest, ut exemplum omnino simile repena- 
tur, sive cum de Deo, sive cum de incarnatione sermo habetur, 


CAP. XXVII. 


Quod Verbi divinitas ab anima et corpore insepara- 
bilis manserit, etiam in Domini morte : εἰ quod 
una interim persona perstiterit. 


Cum Dominus noster Jesus Christus ab omni 
peccati labe purus esset : Non enim peccatum fecit, 
qui peccatum tollit mundi ; nec dolus invenius. est 
in ore ejus*, morti nequaquam subjectus erat : si- 
quidem per peccatum mors introivit in mundum 19. 
Moritur itaque, mortem salutis nostra causa sus- 
cipjiens, ac seipsum Patri pro nobis hostiam offe- 
rens. ln eum enim deliqueramus, eique proinde 
redemptionis nostre pretium pendendum erat, ut 
hoc pacto a condemnatione liberaremur. Absit enim, 
ut Domini sanguis oblatus tyranno fuerit!!, Accedit 
itaque mors, corporisqye escam avide deglutiens di- 

vinitatis hamo transfigitur: atque degustato insonte 


KE9AA. KZ' [0A*]. 

Περὶ τοῦ ἀχώριστον διαμεῖναι τὴν τοῦ Aópcv 
θεότητα τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος, καὶ ἐν 

τῷ θανάτῳ τοῦ Κυρίου, καὶ μίαν διαμεῖναι 

ὑπόστασιν. 

᾿Αναμάρτητος ὧν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός" 
Ἁμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίησεν, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ- 
tíav τοῦ κόσμου, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στέ- 
ματι αὐτοῦ" οὐχ ὑπέκειτο θανάτῳ, εἴπερ διὰ τῆ; 
ἁμαρτίας εἰς τὸν χόσμον εἰσῆλθεν ὁ θάνατος. Ov 
σχει τοίνυν, τὸν ὑπὲρ ἡμῶν θάνατον ἀναδεχόμενε, 
καὶ ἑαυτὸν τῷ Πατρὶ προσφέρει θυσίαν ὑπὲρ ἡμῶν' 
αὐτῷ γὰρ πεπλημμελήχαμεν, καὶ αὐτὸν ἔδει τὸ ὑπὲρ 
ἡμῶν λύτρον δέξασθαι, χαὶ οὕτως ἡμᾶς λυθῆναι τῆς 
χαταχρίσεως" μὴ γὰρ γένοιτο τῷ τυράννῳ vb τοῦ 
Δεσπότον προσενεχθῆναι αἷμα. Πρόσεισι τοιγαροῦν 
ὁ θάνατος, xel χαταπιὼν τὸ σώματος δέλεαρ, τῷ 


' πῆς θεότητος ἀγχίστρῳ περιπείρεται, xat ἀναμαρ' 


* Athan. lib. De salut. advent. Christi. 5 Isa. Lut, 9; Joan. 1, 39. 15 Rom. v, 18. !! Greg. or. 48. 


VARLE LECTIONES. 


X 
5 Cod. S. Hil. multique alii ὥσπερ γὰρ ἡλίου. Et paulo post τέμνει vel τέμνῃ. 
ᾧ NH 6G il. al legi 


S. Hil. Regii .quidam et Colb. 2 πολλῷ π 


. S. 


* Edita ἐπιγέει. 
i muli et lb. 


* Cod. 
οὐ. Sit 


V. 


velus interp. posuit quia non est exemplum. Faber melius alioqui non esset exemplum. 


NOTE. 
quosque Photius, cod. 46, Theodoreto assignat, D accidisse, καὶ οὐχὶ Θεὸς διὰ σαρχὸς ἔπαθεν, neat 


Marius vero Mercator rerum gestarum «qualis, 
Etberio Tyanensi. Quin post Chalcedonense con- 
cilium pessime audierunt monachi Scythe, quod 
propositionem banc, Unus de Trinitate passus est, 
defenderent, quam Petrus Fullo primus invexisse 
ferebatur. Hac tamen postmodum ἃ quinta synodo 
admissa est, sublata omni Apollinarii aut Eutychis 
Theopaschitarumve bsresi$ auspicione. Illorum 
autem causa Noster subjungit : Deilatem vero carne 
passam, aut Deum per carnem. passum, ΠΟ item. 
Cui preiverat Athanasius, lib. De saíw. adventu 
Christi, ubi postremam hanc propositionem bla- 
sphemis notat : Φεῦ τῆς βλασφημίας, Scriptura do- 
cente, per Dei voluntatem in carne ejus. passionem 


Deus per carnem sit passus. Attamen F'ulgentiu, 
ad 5 quest. Ferrandi respondit, absque fidei dis 
pendio dici posse, divinitatem carne vel cav 
nem passam esse, quia deitas a persona Verbi aes 
distinguitur : et subinde Ferrandus, epist ad Ant 
tol., ait: Si respondeamus quod respondere debe 
πε; passa est, sed secundum carnem, ipsa tamea 
in hoc quod est. impassibilis permanens. Qus pre 
monachis Scythis ambo scripserunt. Sed castigatior 
est Grecorum theologia, si quosdam excipias, pota 
Acacium Melitinensem, Saturninum, et alios, qui 
in deitatem ipsam dolores et mortem incaute re- 
funderent. 


KATROL, UR. AUIY, 


Ed 


102) 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1109 


sti Corpus ante resurreciionem ; posteriori, incor- A yàp τὰ ἀνθρώπινα ταῦτα πάθη, πεῖναν, δίψαν, xó- 


ruptibile. — Corruptionis '* vocabuli duplex est 
significatio. Nam et pro humanis hisce perpessio - 
. nibus usurpatur, nempe fame, siti, lassitudine, 
clavorum perforatione, morte, seu anims a cor- 
pore separatione, aliisque id genus : quo quidem 
sensu corruptioni obnoxium fuisse Domini corpus 
dicimus : heec enim omnia sponte suscepit. Ác 
rursus corruptionis vox perfectam corporis in 
elementa ex quibus compositum est, dissolutio- 
nem exstinetionemque significat ; quz etiam a ple- 
risque διαφθορὰ appellatur. Quod quidem corru- 


πον, τὴν τῶν ἥλων διάτρησιν, θάνατον, ἦτοι χωρι- 
σμὸν ψυχῆς Ex τοῦ σώματος, xat τὰ τοιαῦτα. Κατὰ 
τοῦτο τὸ σημαινόμενον φθαρτὸν τὸ τοῦ Κυρίου 
σῶμά φαμεν. Πάντα γὰρ ταῦτα ἑχουσίως ἀνέλαθδε. 
Σημαίνει δὲ ἡ φθορὰ καὶ τὴν τελείαν τοῦ σώματος 
εἰς τὰ ἐξ ὧν συνετέθη στοιχεῖα, διάλυσι» xaX ἀφα- 
γισμόν ἥτις μᾶλλον ὑπὸ πολλῶν διαφθορὰ ὀνομά- 
ζεται. Ταύτης πεῖραν τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα οὐχ 
ἔσχεν, ὥς φησιν ὁ προφήτης Aa6l5* Ὅτι οὐχ ἐγχα- 
ταλείψεις τὴν ψυχὴν μου εἰς dónv, οὐδὲ δώσεις 
τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. 


ptionis genus Domini corpus expertum non fuit, ut ait David propheta: Quoniam mom derelingues 
animam meam in. inferno, nec dabis sanctum. tuum videre corruptionem **. 


959 Juliani εἰ Gaiani heresis. — Quocirca de B 


priore corruptionis significatione, incorruptibile 
ante resurrectionem fuisse Domini corpus, ad in- 
star vesani illius Juliani et Gaiani, asserere im- 
pium est. Nam si incorruptibile erat, non certe 
ejusdem nobiscum substantiz fuit : quin et liomi- 
num tantum opinione, ac non vere ea contigerint, 
qua contigisse evangelist:ae meinorant, fames, 
siis, clavi, lateris vulnus, mors. Quz si opina- 
tione duntaxat exstiterunt, illusio igitur ac mera 
larva erat humanitatis assumptze mysterium, at- 
que adeo opinione ac non vere factus erit homo ; 
et opinione ac non vere salus nobis allata erit: 
quod absit! et qui talia affirmant, a salute 
prorsus excidant !*. Nos vero salutem veram 


consecuti sumus et consequemur. Ceterum se- C 


cunda corruptionis significatione, incorruptibile 
corpus Domini confitemur, quemadmodum sancti 
Patres nobis tradiderunt. Quin secundum priorem 
bunc quoque sensum post Salvatoris resurrectio- 
nem incorruptibile item corpus ipsius dicimus. 
Nam et corpori nostro Dominus resurrectionem, 
ac Subinde incorruptionem per corpus suum do- 
navit, ut qui et resurrectionis et impassibilitatis 
primitie nobis factus sit !*. Oportet, ait divinus 
Apostolus, corruptibile hoc induere incorruptionem !*. 


ἤΛλφθαρτον μὲν οὖν τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα λέγειν 
χατὰ τὸν παράφρονα Ἰονλιανὸν καὶ Γαϊανὸν, χατὰ 
τὸ * πρῶτον τῆς φθορᾶς σημαινόμενον, πρὸ τῖς ἀνα- 
στάσεως, ἀσεδές. El γὰρ ἀδιάφθαρτον, οὖχ px 
σιον ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ δοχήσει, καὶ οὐχ ἀληθείᾳ γένο- 
γεν, ἃ γεγονέναι φησὶ τὸ Εὐαγγέλιον, τὴν τεῖνον, 
τὴν δίψαν, τοὺς ἥλους, τὴν τῆς πλευρᾶς νύξιν, sh 
θάνατον. Ei δὲ δοχήσει γέγονε, φενακισμὸς χαὶ 
σχηνὴ τὸ τῆς οἰχονομίας μυστήριον, xal δοχήσει, 
xai οὐχ ἀληθείᾳ γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ δοχήςε:, 
xai οὐχ ἀληθείᾳ σεσώσμεθα " ἀλλ᾽ ἄπαγε, xoi οἱ 
ταῦτα λέγοντες τῆς σωτηρίας ἀμοιρείτωσαν. 'Β μεῖς 
δὲ τῆς ἀληθοῦς σωτηρίας ἐτύχομεν xal τευξόμεθα. 
Κατὰ δὲ τὸ δεύτερον τῆς φθορᾶς σημαινόμενυν, 
ἄφθαρτον, fito: ἀδιάφθορον ὁμολογοῦμεν τὸ τῶ 
Κυρίου σῶμα, καθὼς ἡμῖν οἱ θεοφόροι Πατέρε; 
παραδεδώχασι" μετὰ μέντοι τὴν Éx νεχρῶν ὦ 
Σωτῆρος ἀνάστασιν, καὶ χατὰ τὸ πρῶτον crga 
μενον, ἄφθαρτον τὸ τοῦ Κυρίου σῶμά φαμεν. τὶ 
τῷ ἡμετέρῳ γὰρ σώματι «fjv τε ἀνάστασιν xal τ΄ 
μετὰ ταῦτα ἀφθαρσίαν ὁ Κύριος διὰ τοῦ δέου ἐδω- 
ρήσατο σώματος, αὐτὸς ἀπαρχὴ τῆς τε ἀναστάσεως, 
xai τῆς ἀφθαρσίας, καὶ τῆς ἀπαθείας 6 ἧμῖν γεν 
μενος. Δεῖ γὰρ τὸ φθαρτὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι 
ἀφθαρσίαν, φησὶν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος. 


'* Leont. De sect. act. 10, et Dial. cont. Aphthartodoc. ?!Psal. χν, 10. '"Armast. Sinait. in ᾿Οδητχῷ, 


p. 295. 51 Cor. xv, 20. '* ibid. 52. 


VARLE LECTIONES. 
2 Cod. S. ΠῚ]. et alii plurimi edd μὲν οὖν χατὰ τὸν παράφρονα (Colb. 1 ἄφρονα ) Ἱουλιανν 


xai Γαϊανὸν λέγειν, χατὰ τό, 4 Regg. 


ἀθανασίας : sic Faber immortalitatem posuit. 


NOTE. 
corpus, ὁποῖον, οὐχὶ τοῦ πρωτοπλάστου μόνον, ἀλλὰ D Patres. dicunt. Sed de his non est. nunc disputas 


xai τὸ ἡμέτερον " οὐ γὰρ δι᾽ αὐτὸν ἐχεῖνον ἦλθεν 
μόνον, ἀλλὰ καὶ δι᾽ ἡμᾶς, quale erat, non solum 
Adami corpus , sed eitam nostrum : utpote qui non 
illius duntaxat causa venerit, verum etiam nostri. 
Cum enim communis esset morbus, valde absurdum 
fuisset, unius quidem esse similem, ceterorum vero 
dissimilem : quinimo Adamum in prima constitu- 
lione sua non habuisse ut in totum esset immorta- 
lis, μητίδήγε, xal τὸ ἄφθαρτον, quanto minus ut 
incorruptibilis : alioqui οὐκ ἂν οἶμαι τοῦ ξύλου τῆς 
ζωΐς προσεδέησεν, opus ei non fuisset ligno vite, 
£BJus pórlicipatione privatus per peccatum fuit , ut 


tempus , ὅτι μηδὲ δόγμα τὸ χατὰ τὸν ᾿Αδὰμ τοῦ, 
χάνει" dogma quippe i non est id quod ad Adam 
statum spectat. Non venit Dominus salvum facturu 
Adamum insontem, wt. similis ei fieret , sed magi 
peccati reum et jam lapsum , ἵνα δὴ συμπεπονθὼς 
αὐτῷ, ut una cum illo patiens , una quoque secsm 
eum suscitaret. Quia. vero heretici ex Patrum quo 
rumdam auctoritatibus inferebant Christi corpus 
fuisse ἃ corruptione liberum, duplex illud corru 
piele distinguit genus, quod Noster initio cápiti; 
edisserit. 


υ. 

m, ἵνα ὥσπερ 
1 ἥλιος, οὕτω 
ivátoo b χαθ- 
» τοῖς iv γῇ 
ἄφεσιν, xal 
ica: γέγονεν 
ἀπειθήσασιν, 
ov (59)* Ἵνα 
xal ἐπιγείων 
ἀπ᾽ alóvov* 
ἀνεφοίτησεν, 


^7, FIDE ORTHODOXA LIB. IV. 


1g 
A CAP. XXIX. 
De descensu ad inferos. 

Ob id porro deificata anima ad inferos descen- 
dit, ut quemadmodum his qui in terra versaban- 
tur justitie Sol ortus erat !", ita etiam illis qui 
subtus terram, in tenebris et umbra mortis sede- 
bant, illuceret ** : ac sicut iis qui in terra erant, 
pacem, captivis remissionem, czcis visum evange- 
lizaverat '*, atque illis quidem qui crediderant 
salutis auctor exstiterat, incredulos autem inflde- 
litatis arguerat : sic etiam eis, qui in inferno 
erant ** : Ut ipsi omne genu flecteretur, celestium, 
terrestrium. et infernorum *!. Hoc pacto, solutis 
ilis, qui ab omni zvo vincti tenebantur, ipse 
rursus a morte ad vitam rediit, viam nobis ad re- 
Β surrectionem sternens. ᾿ 





? Malach, rv, 3. "Ὁ Ia. rx, 3. "^on. xr, d; Luc. 1v, 49. δ FPetr. τι, 09." Philipp. αν 10. 


VARUE LECTURES, 


b Deerat todo à ile dics fre omnes ἀπ᾽ αἰῶνος. Vetus interpr. a seculo. 
NOTA. 


KE6AA. A' [0A]. 
Περὶ τῶν μετὰ τὴν ἀνάστασιν. 

Μετὰ δὲ τὴν ix νεχρῶν ἀνάστασιν, πάντα μὲν τὰ 
πάθη ἀπέθετο - φθορὰν λέγω, πεῖνάν τε καὶ δίψαν, 
ὅπνον xoi χάματον, καὶ τὰ τοιαῦτα. Εἰ γὰρ xal 
ἐγεύσατο βρώσεως μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἀλλ᾽ ob 


CAP. 1. 
453 De iis que resurrectionem. secuta. sunt. 
Christus post. resurrectionem. impassi Cur 
post eam cibum sumprerit. Humana omnia in co 
integra. — Postquam autem Christus a morte resur- 
rexit, omnes quidem zgritudines exuit, puta cor- 





1102 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1104 


ruptionem, famem, sitim , somnum, lassitudinem, ἃ νόμῳ φύσεως " o) γὰρ ἐπείνασεν" οἰ χονομίας c: 


aliaque id generis. Nam etsi post. resurrectionem 
cibum gustavit **, non tamen id naturz lege coiti- 
- git: neque enim fame laboravit ; sed certa dispen- 
gatione, ut (idem facerct,se vere ad vitam rediisse, 
eamdemque esse carnem qua cum mortua fuis- 
set, revixerat. Caoterum nullam naturz:? partem 
abjecit, non corpus , non animam. Quin potius ct 
' corpus et animam ratione el intellectu, volendique 
et agendi facultate preditam habuit, sicque in 
caelum ascendit, atque ad Patris dexteram sedet, 
divino humanoque modo salutem nostram volens: 
divino quidem qua rcbus omnibus providet, eas 
conservans et gubernans; huinano autem conver- 
sationem suam, quam in terris gessit, mente rcco- 


τρόπῳ, τὸ ἀληθὲς πιστούμενος τῆς ἀναστάσεως, 
ὡς αὐτή ἐστιν, fj σὰρξ(θ09) ἡ παθοῦσα xoi ἀνα- 
στᾶσα * οὐδὲν δὲ τῶν τῆς φύσεως μερῶν ἀπέθετη. 
οὐ σῶμα, οὐ ψυχὴν, ἀλλὰ χαὶ τὸ σῶμα, καὶ τὴν 
Ψυχὴν λογιχὴν τε χαὶ νοερὰν, θελητιχὴν τε χαὶ ἐν- 
εργητιχὴν χέχτηται, καὶ οὕτως &v δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς 
χαθέξεται, θέλων θεϊχῶς τε χαὶ ἀνθρωπένως τὴν 
ἡμῶν σωτηρίαν, καὶ ἐνεργῶν, θεϊχῶς μὲν, τὴν τῶν 
ὅλων πρόνοιάν τε χαὶ συντήρησιν, καὶ χυδέρνησιν, 
ἀνθρωπίνως 65, μεμνημένος τῶν ἐπὶ γῆς αὐτοῦ d 

διατριδῶν, ὁρῶν τε xal γινώσχων, ὡς ὑτὸ πάσης 

προφχυνεῖται τῆς λογιχῆς κτίσεως, Γινώσχει γὰρ 

1| ἁγία αὑτοῦ ψυχὴ, ὅτι τε χαθ᾽ ὑπόστασιν τῷ ea; 

Λόγῳ ἥνωται, καὶ συμπροσχυνεῖται, ὡς Θεοῦ Ψψυχὲ, 


lens, vidensque et sciens se ab omni creatura B xal οὐχ ὡς ἁπλῶς ψυχή. Καὶ τὸ ἀναδῆνα: δὲ ix γῆ: 


rationali adorari. Sancte etenim ipsius anim: 
compertum est , tum quod Deo Verbo secundum 
bypostasim unita sit, tum quod una cum eo ad- 


oretur, uti Dei anima, ac uon ut simpliciter anima. - 


Quin hoc quoque ipsum quod e terra in celum 
corporis circumscripti : Sic enim , inquit, rursus 
celum *?*, 


CAD. Il. 
De sessione ad dexteram Patris. 


Porro Christum ad dexteram Dei et l'atris sedere 
corporaliter dicimus: nec proinde loci instar esse 
Patris dexteram affirmamus. Qui enim fieri possit, 
ut qui circumseriptionis est expers, loco definitam 
dexteram habeat? Deztra enim et sinistra iis de- 
mum conveniunt, qua loco cireumscribuntur. Quo- 
circa per palerue dexire vecabulum significamus 
divinitatis honorem et gloriam, in qua cum Dei 
Filius , tanquam Deus P'atrique consubstantialis, 
ante sxcula esset, ad extremum caro factus corpo- 
reo quoque modo considet, in eamdem nimirum 


ascendit, ac denuo descensurus est, 
veniet ad vos, quemadmodum vidistis eum euntem in 


εἰς οὐρανὸν, xaY τὸ χαταθῆναι δὲ πάλιν, ἐνέργεια! 
εἶσι περιγραφομένου σώματος: Οὕεω τὰρ πάω" 
ἐλεύσεται, φησὶ, πρὸς ὑμᾶς, ὃν τρόπον ἐθείώσα- 
σθε αὑτὸν πορευόμενον slc τὸν οὐρανόν. 
actiones sur 


KE9AA. B' [OE']. 

Περὶ τῆς ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρὸς καθέδρας. 

'Ex δεξιῶν δὲ τοῦ Θεοῦ xai Πατρὸς χεχαθ:χένλ' 
φαμὲν τὸν Χριστὸν σωματιχῶς, οὐ τοπιχὴν δὲ δε- 
ξιὰν τοῦ Πατρὸς λέγομεν. Πῶς γὰρ ὁ ἀπερίγραττο; 
τοπιχὴν σχοίη δεξιάν ; Δεξιὰ γὰρ χαὶ ἀριστερὰ τῶν 
περιγεγραμμένων εἰσί * δεξιὰν δὲ τοῦ Πατρὸς λέγε 
μὲν τὴν δόξαν xal τὴν τιμὴν τῆς θεότητος, ἐν fi 
τοῦ Θεοῦ Υἱὸς πρὸ αἰώνων ὑπάρχων, ὡς Θεὸς, xi 
τῷ Πατρὶ ὁμοούσιος, ἐπ᾽ ἐσχάτων σαρχωθεὶς, χεὶ 
σωματιχῶς κάθηται, συνδοξασθείσης τῖς σαοχὺς 
αὐτοῦ" προσχυνεῖται γὰρ μιᾷ προσκυνήσει μετὰ τίς 
σαρχὸς αὑτοῦ ὑπὸ πάσης τῆς χτίσεως. 


gloriam ascita ipsius carne. Una enim eademque cum sua c»rne adoratione ab omnibus creatis re- 


bus colitur **. 


$* uc, xxiv, 45. 9! Act. 1, 1d. Κ᾽ Athan. Jun. p. 45 ad Ant; Dasil. lib. De Spiritu sancto, cap. 6. 


YARLE LECTIONES. 


4 Deerat αὐτοῦ, in editis. 


NOT £. 


(60) Ὡς αὐτή ἐστι σάρξ. Eamdemque carnem D jam  terrenisque affectionibus Christi caro obses 
esse 


uic doctrine Origenes, ut erat Gnosticorum 
placitis imbutus , repugnavit. Marcellum Ancyra- 
num omitto. In dial. 2 Theodoreti, Eranistes ha»- 
relicus, rogatus, quo tempore humanitas Christi 
exstare desierit , respondet sallem μετὰ τὴν ix 
νεχρῶν ἀνάστασιν ἡ σὰρξ ἐδέξατο τὴν εἰς θεότητος 
φύσιν μεταδολήν, caro in divinam naturam muta- 
tionem admisit. Neminem terreat bic Theologi locus 
orat, 49, ubi Christum venturum esse dicit, οὐχέτι 
μὰν Gápxa* οὐχ ἀσώματον δέ" οἷς δὲ αὐτὸς οἷδε 
όγοις θεοειδεστέρου σώματος. Non jam quidem 
illum carnem : ceterum non incorporeum, diviniori 
exsistente corpore, quomodo ipse novit , ut ab illis 
qui se confizerunt. aspiciatur, xoi μείνῃ Θεὸς ἔξω 
παχύτητος, Deusque omnis crassitiei exsors maneat. 
Nicetas siquidem hoc interpretatur, s naturalibus 


non sit, pula fami, siti, aliisve infirmitatibus αι 
tamen ut incorporeus sit , qui nalivas corporis pe 
prietates non abjecerit , nimirum trinam dimenie 
nem , formam, et ca&lera id genus. Foreque illi 
corpus divinius, quod εἰ cerni queat, et interim crei 
sitiei expers maneat, utpote non jam caro, sed init 
carnem, et id quod incorporeum est, mediam quaem- 
dam rationem habens. Nicetz expositionem firmat 
Nazianzenus ipse, epist. 1 ad Cledon., ubi adversus 
Apollinarium deflrit anathemati subesse qui dixe- 
rit Christum ἀποτεθεῖσθαι νῦν τὴν σάρκα, carnea 
deposuisse. Et certe Athenagoras, quo nullus alter 
fortius carnis resurrectionem defendit, eodem modo 
dixerat, nos post resurrectionem futuros , οὐχ 
ὡς σάρχες, xàv ἔχωμεν, non velut carnes. simus, 
tametsi habeamus. 


γ105 DE FIDE ORTHODOXA 118. IV. 110 
KESAA. Γ' [0]. : A 95/4 CAP. Ill. 


άρχει ἀπρόσιτος, ἀλλ᾽ ὁ ἄνθραξ, ftot τὸ πεπυραχτω- nOn síc comparatum est ut tangi non possit, 
μένον ξύλον, οὕτω xal ἡ σὰρξ, κατὰ μὲν τὴν Cxlerum ubi admoto igne carbo evasit, non quidem 
ἑαυτῆς φύσιν, οὐκ ἔστι προσχυνητὴ, προσχυνεῖται — Buaple vi, sed ob adjuncium ignem , nec propius 
δὲ ἐν τῷ σεσαρχωμένῳ Θεῷ Λόγῳ, οὐ δι’ ἑαυτὴν, adiri, nec tangi omnino potest: non quod ea ligni 
ἀλλὰ διὰ τὸν ἠνωμένον αὐτῇ xa9' ὑπόστασιν nalura sit, ut propiorem ad se accessum noa ferat, 
Θεὸν Λόγον" xai οὔ φαμεν, ὅτι cápxa προσχυ- Sed quod jam carbo sit, seu lignum accensum : ad 
νοῦμεν ψιλὴν, ἀλλὰ σάρχα Θεοῦ, ἤτοι σεσαρχωμένον eumdem quoque modum caro suapte quidem na- 
c7 tura nequaquam est adoranda: sed cum incarnato 

psam, sed propter Deum Verbum, quod secundum hypostasim 

nudam simplicem carnem adorari, verum Dei carnem, sive 


c CAP. IV. 
»Xxaloóx Cur Dei , non Pater, aut Spiritus sanctus, homo 
ἐναγθρω- factus sit: quidque [actus homo prestiterit. 





ἰὸς ὁ Υἱὸς, —— "Pater, Pater est, et non Filius: Filius, Filius 


55 Athan. lib. 1, Cont. Apoll. Epist. .; Epiphan, Ancor., ὃ 51. —* Simile famili ibus. 
Sup. Bb n, e. 8 n pie] . ad Adelph.; Epiphan. Ancor., $ 51 Simile familiare Patribus 


VARLE LECTIONES. 
lay ánposx... quidam alii ἄρα τῇ 


τὸν ἀπὸ τῆς capxóc. ldem tradit in 
» Apollin., ut et Epiphanius, a 
e.exemplum mutuatus est. Quo 
a Nestorium definit, anath. 8 : 
ὃν ἀναληφθέντα ἄνθρωπον συμπροσ-- 
ϑεῷ. Λόγῳ, hominem assumptum una 
adorari, eic., anathema esse. Ki 
odoretus et Orientales, ubi ipsius 
"s impugnant. 
ὁ Πατήρ. Pater est Pater, et nou 
liec accepit ex Nazianzeno, orat. 57, 
jo Fulgentius disputat lib. De fid. 
"erum sanctus Thomas, ui part., 
6, absolute fieri posse docet, ut 
ulla personarum converiione filius 
uia filiatio temporalis, qua Christus 
dicitur, non constMuH personam 
liatio terna, 












1107 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1108 


esl, et non Pater : Spiritus sanctus, Spiritus, ac non A xat οὐ Πατήρ᾽ Πνεῦμα ἅγιον τὸ Πνεῦμα, καὶ οὐ 


Pater, nec Filius. Proprietas enim immobilis est: 
quonam enim alio modo proprietas maneret, 955 
si moveretur exque alia in aliam transiret? Ob eam 
causam Dei Filius, hominis filius fit, ut proprietati 
immobilitas sua constet. Nam cum Dei Filius esset, 
factus est hominis fllius, ex sancta Virgine carnem 
sumens, nec propterea ab ea proprietate quz Fi- 
lium decet excedens. 

Note εἰ characteres. divine nature. Cur Filius 
incarnatus. — Hanc porro Dei Filius ut homo fleret 
causam habuit, ut id rursus homini benefleium 
afferret, cujus gratia illum a principio condiderat. 
Siquidem eum δὰ imaginem suam, intellectu οἱ 
libertate preditum eftinxerat ; necnon ad simili- 


Πατὴρ, οὐδὲ Υἱός. Ἢ γὰρ ἰδιότης ἀχίνητος * ἣ πῶς 
ἂν ἰδιότης μένοι χινουμένη xa? μεταπίπτουσα ; Διὰ 
τοῦτο ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, Υἱὸς ἀνθρώπον γίνεται, 
ἵνα μείνῃ fj ἰδιότης ἀχίνητος. Υἱὸς γὰρ ὧν τοῦ 
Θεοῦ, Υἱὸς ἀνθρώπον γέγονεν, σαρχωθεὶς ἐχ τῆς 
ἁγίας Παρθένου, xai οὐχ ἐχστὰς f τῆς ὑϊχῆς ἰδιό- 
τῆτος, 


Ἐνηνθρώπησε δὲ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, iV ἐφ᾽ ᾧπερ 
ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον, πάλιν αὐτῷ χαρίσηζταν ἐποίη- 
σε γὰρ αὐτὸν κατ᾽ εἰχόνα ἑαυτοῦ, νοερὸν xaY eris. 
σιον, χαὶ χαθ᾽ ὁμοίωσιν, ἧτοι ἐν ἀρεταῖς τέλειον, ὡς 
ἐφιχτὸν ἀνθρώπου φύσει" αὖται γὰρ οἷονεὶ χαραχτῖ.- 
psc τῆς θείας ὑπάρχουσι φύσεως, τὸ ἀμέριμνον, xal 


tudinem suam, id est, omni virtutum genere per- D ἀπερίσπαστον, xai &xépatov, τὸ ἀγαθὸν, τὸ cog), 


fectum, quantum quidem humans nature conse- 
qui datum esset. Ilz quippe divinz nature veluti 
ΠΟΙ͂ sunt, nempe cur ac aollicitudine vacare, sim- 
plicitate, bonitate, sapientia et justitia pollere, 
atque ab omni vitio liberum esse. Porro cum ho- 
minem in eo statu constituisset, ut seipsi commu- 
nicaret, eum etenim ** fecerat,ut corruptela obnozius 
non esset, per sui communicationem ad incorru- 
ptionem eum subvebebat. Quoniam autem per man- 
dati violationem imaginis divinz ductibus et cha- 
racteribus obscuratis ac deletis, in malitiam pro- 
voluti, divina communicatione orbati sumus : Nam 
qua societas luci ad tenebras **? atque a vita exclu- 
si, in mortis interitum incidimus: quoniam,inquam, 
prestantius illud, quod nobis impertitus erat, 
minime custodivimus ; idcirco ejus quod deterius 
cst, nostre scilicet natura, particeps ipse fit, ut 
per se quidem et in se imaginis similitudinisque 
decorem instauret , nos vero virtutibus ornatam 
agenda vite rationem, per se nobis facile ad eam 
itcr muniens, edoceat, ac per vitai communicatio- 
nem ab interitu vindicet, factus ipse primilize no- 


τὸ δίχαιον, «b πάσης χαχίας ἐλεύθερον. "Ev xotwyi: 

μὲν οὖν ἑαυτοῦ χαταστήσας τὸν ἄνθρωπον (ix 

ἀφθαρφίᾳ € γὰρ τοῦτον ἐποίησε, διὰ τῆς less 
κοινωνίας ἀνήγαγεν αὐτὸν πρὸς τὸ ἄφθαρτον) * Exec 
δὴ καὶ διὰ τῆς παραδάπεως τῆς ἐντολῆς τοὺς τῆς 
θείας εἰχόνος χαραχτῇῆρας ἐξεφώσαμέν τε καὶ συν- 
εχέαμεν, xal ἐν χαχίᾳ γενόμενοι, τῆς θεΐας χοινωνίας 

ἐγυμνώθημεν᾽ Τίς γὰρ μετουσία gc b πρὸς σκέ- 

toc; χάϊ ἔξω τῆς ζωῆς γενόμενοι, τῇ τοῦ θανάτου 
φθορᾷ ὑπεπέσομεν ἱ " ἐπειδὴ μετέδωκε τοῦ χρεῖΐττο- 
νος, xat οὐχ ἐφυλάξαμεν, μεταλαμθάνει τοῦ xelpovo;, 
τῆς ἡμετέρας λέγω φύσεως, ἵνα δι᾽ ἑαυτοῦ χαὶ ἐν 
ἑαυτῷ ἀναχαινίσῃ μὲν τὸ xav' εἰχόνα, καὶ χαῖ 
ὁμοίωσιν, διδάξῃ δὲ χαὶ ἡμᾶς τὴν ἐνάρετον «o» 


C τείαν, ταύτην δι᾽ ἑαυτοῦ ποιήσας ) ἡ μὲν εὐεπίδατοι͵ 


χαὶ τῇ τῆς ζωῆς κοινωνίᾳ ἐλευθερώσῃ τῆς φθορᾶς, 
ἀπαρχὴ γενόμενος τῆς ἡμῶν ἀναστάσεως, καὶ ἡ 
ἀχρειωθὲν xaX συντριδὲν σχεῦος ἀναχαινίσῃ, ἵνα τῆς 
τυραννίδος τοῦ διαδόλου λυτρώσηται, πρὸς θεογνω- 
σίαν ἡμᾶς χαλέσας, χαὶ νευρώσῃ, χαὶ παιδεύσῃ δι᾽ 
ὑπομανῇς χαὶ ταπεινώσεως χαταπαλαΐίειν τὸν τύρα»- 
νον. 


str: resurrectionis, atque innovato vase quod obtritum et inutile redditum fuerat, nos demum δέ 
&ui cognitionem vocante Deo, a diaboli tyrannide ereptos, corroboret, et per patientiam οἱ huinili- 
tatem ad debellandum vincendumque tyrannum erudiat **, 


Que per incarnationem prastita sint. Crucis 
Christi vis. Mors per Christi crucem. utilior vita 
reddita. — Enimvero cullus demonum desiit : 
ereatura ex divino cruore sanctitatem con» 
traxit: are templaque idolorum diruta sunt : Dei 
cognitio in animis hominum insita : consubstan- 
tialis Trinitas, increata colitur divinitas ; unus, in- 
quam, Deus verus, universerum conditor ac 
Dominus ; virtutes studio sunt : resurrectionis 


** Vulg. Sap. n, 25, inexterminabilem. 
in Joan. 


3? | Cor. vi, 14. 


Πέπανται γοῦν fj τῶν δαιμόνων θρησχεῖα, ἡ χτίσι; 
τῷ θείῳ ἡγίασται αἴματι, βωμοὶ χαὶ ναοὶ εἰδώλων 
καθήρηνται, θεογνωσία πεφύτευται, Τριὰς ἡ λον» 


p 79 ἡ ἄχτιστος θεότης k λατρεύεται, εἷς Θεὸς dr 


θινὸς, δημιουργὸς τῶν ἁπάντων καὶ Κύριος" à 
πολιτεύονται, ἀναστάσεως ἐλπὶς διὰ τῆς Xprm 
ἀναστάδεως δεδώρηται, φρίττουσι τοὺς πάλαι ὑτο 
χειρίους ἀνθρώπους οἱ δαίμονες " xaX τό γε Gau 
στὸν, ὅτι ταῦτα πάντα διὰ σταυροῦ, καὶ παθῶν, xi 


3* Athan. lib. De incarn. ; Cyrill. lib. 1, 


VARLE LECTiONES. - 
f Multi codd. xat οὐχ ἐξέστη. R. 4 χαὶ οὐχ ἐξέστη τῆς οἰχείας ἰδιότητος. Sic vetus interpres et. nos 


secessit a propria proprietate. 
scilicet, ct pro ἀνήγαγεν habent ἀναγαγών. 
fere omnes el antiquiores habent ὑπεπέσαναν 
ἡμᾶς.... χαὶ ταύτην δι᾿ ἐχυτοῦ ποιῆσας. * M. 


E R. 4924 ἐπ᾽ ἀφθαρσίαν. In multis codd. deest yàp sine parenthesi 

à Colb. 4 φωτός. Vetus interpr. posuit (ucis. 
. d Wegd quidam et Colbertint, necnon S. Hil. διδάξας 
9, φὗσις 9 ἔθνος vacreoto wot, 


t Codd. 


1109 


ΒΕ FIDE ORTHODOXA LIB. IV. 


1110 


θανάτου χὰἀτώρθωται" εἰς πᾶσαν τὴν γῆν τὸ Εὐαγγέ- A spes per Christi resurrectionem donata est : homi- 


Juov τῆς θεογνωσίας κεχήρυχται, οὗ πολέμῳ, καὶ 
ὅπλοις, καὶ στρατοπέδοις τοὺς ἐναντίους τροπούμε- 
νον !, ἀλλ᾽ ὀλίγοι γυμνοὶ, πτωχοὶ, καὶ ἀγράμματοι, 
διωχόμενοι, αἰκιζόμενοι, θανατούμενοι, σταυρωθέντα. 
σαρχὶ, καὶ θανόντα κηρύττοντες, τῶν σοφῶν xal 
δυνατῶν κατεχράτησαν᾽ εἴπετο γὰρ αὐτοῖς τοῦ σταυ- 
ρωθέντος ἡ παντοδύναμος δύναμις. Ὃ θάνατος ὁ πά- 


χατασάσεως. 


XFPAAA E' [Ana 


nes quos maucipio constrictos tenebant, daemones 
perhorrescunt : quodque mirificum est, hec om- 
nia per crucem cruciatusque ac mortem gesta 
sunt: Evangelium quo Dei cognitio patuit, toto 
Orbe promulgatum est; non bello armisque, et 
exercitibus adversarios fundens : verum homines 
pauci, nudi, pauperes, ac litterarum rudes, insecta- 


tumque hinc excidissemus, inexplicabili emissione. 
et indulgentia eodem nos reduxisti. 
CAP. V. 


aui querunt : Sine Christi persona. creata, 
an increata ? 


physitarum cavillationem aliam diluit. Chri- 
wma increala et creata, — Dei Verbi per- 
nte carnem assumptam simplex erat, nec 
ita, corporis expers et increata. Ex quo 
carnem suscepit, carni quoque persona - 
t, compositaque evasit ex divinitate, quam 
m non habuit, et ex carne quam assum- 
ritque adeo duplicis nature proprietates, 
Ὁ in duabus naturis noscatur. Quo fit ut. 


"s. 
lita στυγητὸς xal μισητὸς πάλαι. 5 Edit. 


εἰ Abiron, et immissum ignem, quo du- 
quinquaginta viri cum Core perierunt. 


1111 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1112 


una eademque persona et divinitatis ratione in- A Χριστὸν, δύο τὰς ὑποστάσεις λέγοντες, ἢ τὴν τῶν 


creata sit, et creata ratione humanitatis; visibilis 
simul et invisibilis. Nam alioqui in eas angustias 


adducemur, ut vel unum eumdemque Christum dividamus, duas personas asserendo, vel 


φύσεων ἀρνεῖσθαι διαφορὰν. xal τροπὴν εἰπάγειν; 
xai σύγχυσιν. 
natura- 


rum distinctionem Ííinficiantes, conversionem vel confusionem inducamus. 


CAP. VI. 
Quando Christus est appellatus. 

Non, quemadmodum quidam falso przdicant **, 
niens ante carnem ex Virgine assumptam, Deo 
Verbo copulata est, et jam tum Christi nomen 
accepit. Commentum enim hoc inter Origenis de- 
liramenta recensetur, qui animas corporibus esse 
vetustiores docuerit. Nos vero Filium, 49577 Dei- 
que Verbum, tum demum fuisse Christum voca- 


ΚΕΦΑΛ. G' [087]. 
Περὶ τοῦ, πότε ἐκλήθη Χριστός. 

Οὐχ ὥς τινες (64) ψευδηγοροῦσι, πρὸ τῆς ix Παρ- 
θένου σαρχώσεως ὁ νοῦς ἡνώθη τῷ Θεῷ Δόγῳ, xat ix 
τότε ἐχλήθη Χριστός" τοῦτο τῶν Ὦριγένους λτρη- 
μάτων τὸ ἀτόπημα, προύπαρξιν ψυχῶν δογμα-ίταν- 
τος. Ἡμεῖς δὲ Χριστὸν γεγενῆσθαί 4 φάμεν «ti 
Υἱὸν καὶ Λόγον τοῦ Θεοῦ, ἀφ᾽ οὗ ἐν γαστρὶ τῆς ἁγίας 
᾿λεικαρθένου ἐσχήνωσε, xal σὰρξ ἀτρέπτως ἐγένετο, 


tumque esse dicimus, cum βαπείῷ semperque B xai ἐχρίσθη ἡ σὰρξ τῇ θεότητι. Χρίσις γὰρ αὔτη τῆς 


Virginis uterum inhabitando, caro citra mutatio- 
nem ullam factus est, unctaque caro fuit divini- 
tate. Hzc namque humanitatis unctio exstitit, ut 
ait Gregorius Theologus **. Sanctissimus item 
Alexandrie przsul Cyrillus imperatori Theodosio 
scribens *, in hunc inodum loquitur : « Equidem 
necessarium esse arbitror, ut nec Verbum quod 
ex Deo sine humanitate natum est, nec rursus 
templum, quod ex muliere partu editum est, si 
Verbo unitum non sit, Jesum Christum nuncupe- 
mus. Etenim Verbum quod ex Deo est, non aliter 
Christus censetur, nisi quatenus per dispensatio- 
nis unionem arcano modo cum humanitate con- 
junctum fuit. » Rtursumque ad imperatrices ita 
scribit" : «Quidam Christi nomen, Verbo soli, 
singulatimque in se considerato et exsistenti, ut 
ἃ Patre genitum est, convenire asserunt. Nos vero 
ita sentire ét loqui nequaquam edocti sumus. Nam 
quando Verbum factum egt caro, tum primum 
etiam Christum Jesum nominatum fuisse dicimus. 
Nam quia exsultationis oleo, sive Spiritu, a Deo 
et Patre unctus est, eatenus Christus appellatur 33. 
Quod autem unctio in humanitate facta sit, in du- 


ἀνθρωπότητος, ὥς φησιν ὁ Θεολόγος Τρητγόριος. Καὶ 

ὁ ἱερώτατος δὲ ὁ τῆς ᾿Αλεξανδρέων Κύριλλος πρὸ; 

τὸν βασιλέα Θεοδόσιον γράφων, τάδε ἔφησεν τ᾽ «Xgt- 
vat γὰρ ἔγωγέ φημι, μήτε τὸν Ex Θεοῦ Λόγον ἀν- 
θρωπότητος δίχα, μήτε μὴν τὸν Ex. γυναιχὸς ἀποτε- 
χθέντα ναὸν, οὐχ ἐνωθέντα τῷ Λόγῳ, Χριστὸν Ἰησοῦν 
ὀνομάζεσθαι. ᾿Ανθρωπότητι γὰρ καθ᾽ ἕνωσιν olxovo- 

μιχὴν ἀποῤῥήτως συνενηνεγμένος ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος. 

γοεῖται Χριστός. » Καὶ πρὸς τὰς βασιλίδας οὕτως " 
« Τινές φασιν, ὅτι τὸ Χριστὸς ὄνομα πρέπει xà 
μόνῳ xa ἰδίᾳ xa0* αὑτὸν νοουμένῳ, καὶ ὑπάρχοντι, 
τῷ ἐχ Θεοῦ Πατρὸς γεννηθέντι Λόγῳ. Ἡμεῖς δὲ οὐχ 
οὕτω δεδιδάγμεθα φρονεῖν, ἣ λέγειν " ὅτε γὰρ vévow 
σὰρξ ὁ Λόγος, τότε καὶ ὠνομάσθαι λέγομεν αὐτὸ 
Χριστὸν Ἰησοῦν. Ἐπειδὴ γὰρ χέχρισται τῷ ἐλαίῳ 
τῆς ἀγαλλιάσεως, ἤτοι τῷ Πνεύματι *, παρὰ το 
Θεοῦ xai Πατρὸς, ταύτῃτοι Χριστὸς ὀνομάζεται. 
Ὅτι δὲ περὶ τὸ ἀνθρώπινον ἡ χρίσις, οὐκ ἂν ἐνδοιά- 
σειέ τις τῶν ὀρθὰ φρονεῖν εἰωθότων. » Καὶ ᾿Αθανάσιος 
δὲ ὅ παναοίδιμος ἐν τῷ περὶ τῆς σωτηριώδους ἐπι- 
φανείας λόγῳ, ὧδέ πὴ λέγει" € Ὁ προῦ πάρχων θεὸς 
πρὸ τῆς ἐν σαρχὶ ἐπιδημίας, οὐχ Ἦν ἄνθρωπος, 
ἀλλὰ Θεὸς ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, ἀόρατος καὶ ἀπαθὴ; 


85 Error Origenis lib. 1] Περὶ ἀρχῶν, cap. ὃ. ?*Orat. 56, non longe a fiue. ὅ᾽ Edit. Paris.p. 35. 


δὲ 101. p. 54. ?** Hebr. 1, 


VARI LECTIONES, 


q Edita γεγεννῆσθαι. 1 Mss. τάδε φησί. 


s Mss, τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. 


NOTAE. 
64) Ov; Gc τινες. Non quemadmodum quidam, D dissociabiliter inhaerens, utpote sapientie, εἰ Verh 


ete Sic Sophronius, epist. ad Serg. : Jncarnatur 
Verbum Deus, non e[ficte prius carni copulatus, pre- 
formatove et jam in se subsistenti corpore implezus, 
οὐ προῦποστάσῃ ψυχῇ συντιθέμενος, aut cum exstante 
prius anima compostius, sed cum utrumque ad sub- 
sistendum venirent. Origenes animam Christi per- 
inde Christum fuisse antequam nasceretur, tenuit, 
lib. 11 Περὶ ἀρχῶν, cap. 6; insinuatque beatam 
hanc animam meritam esse ut cum Verbo jungere- 
tur : Cum liberi arbitrii facultate, unumquemque va- 
rietas animorum et diversitas habuisset, ut alius ar- 
dentiore, alius tenuiore el exiliore erga auctorem 
suum amore teneretur, illa anima, de qua. dixit Je 
sus, quia « Nemo auferet a me animam. meam, » ab 
ἐμέο creature, εἰ deinceps inseparabiliter ei εἰ in- 


Dei, et veritati, et luci vere, et tota totum recipien, 
atque in ejus lucem splendoremque ipsa cadens, [acts 
est cum ipso unus epiritus, eic. Non enim possibile 
erat, Dei naturam corpori sine mediatore misceri. 
Nascitur, ut diximus, Deus homo, illa substantta 
exsistente, cui utique conlra naturam non erat corpus 
assumere : sed neque rursus anima illa, utpote ssb- 
siantia. rationabilis, contra naturam habuit. e 
Deum, in quem, ut superius diximus, velut in Ver- 
bum et sapientiam tota jam cesserat. Hoc Adamantu 
dictum, Verbum media anima esse unitum carni, 
meliori sensu usurpavit Nazianzenus, quem utinam 
potius spectaverit Rufinus in Exposit. Symboli, 
quam Origenis sul. 


1113 DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV. HIE 
ὧν" ὅτε δὲ γέγονεν ἄνθρωπος, τὸ Χριστὸς ὄνομα A bium nemo revocabit illorum qui recte sentire 
διὰ τῆς σαρχὸς προσάγεται 1, ἐπειδὴ ἀχολουθεῖ — consueverunt. » Quin et Athanasius in oratione De 
salutari adventu. Christi, sic. loquitur : « Deus qui 
niret, nequaquam homo erat, sed Deus apud Deum, i. 
us est homo, Christi nomen propter carnem accivit sibi ; quando- 
ijus consectaria sunt. » » 
τοῦτο ἔχρισέ Quod εἰ in divinis quoque Scripturis dicitur : 
μμλιάσεως *", — Propterea unzit te Deus, Deus tuus, oleo latitie ?', 
αφὴ τῷ map- scire attinet Scripturam sacram preterito tempore 
ὡς «6* Μετὰ — pro futuro szpe uti. Quo in genere illud est : Post- 
€ ἀνθρώποις — hec in terra visus est, et cum hominibus. conversa- 
Ἰὲ συνανεστρά- ἐμὲ est "5, Necdum enim visus fuerat Deus, nec cum 





1115 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1116 


in duabus naturis agnitam, divinitatis quidem ratione citra ullum temporis spatium ex Patre geni- 
tam, ad extremum autem in tempore ex ipsa incarnatam, et carne natam. 


Christus, due nature. Passus est ea natura φι A — El δὲ ol ἐρωτῶντες αἰνίττοιντο, ὅτι ὁ γεννηθεὶς Ex 


passibilis erat. — Sin autem percontatores nostri 
innuant ac velint eum, qui ex sancta Deipara na- 
tus est, duas naturas esse; ita sane dicemus, duz 
natura est : quippe qui idem ipse Deus et homo 
est. Id quod etiam de cruci(ixione, et de resur- 
rectione, et de ascensione dicendum est. Neque 
enim ista naturz sint, sed hypostasis. Christus ita- 
que duplici natura constans, ea natura passus est 
et crucifixus, qu: erat passibilis. Carne enim in 
cruce pendebat, non divinitate. Alioqui respondeant 
nobis hoc vicissim rogantibus : Duzne nature 
mortue sunt? Minime, inquient. Ergo neque duz 
naturze crucifixae. Verum genitus est Christus, hoc 


est, Deus Verbum, humana natura assumpta; carne genitus est, 
carne mortuus, cum impassibilis ipsiua divinitas maneret. 


CAP. VIII. 


Quomodo primogenitus dicatur wnigenitus Dei 
Filius. 


Pripogenitus est, qui primus est genitus, sive 
ille unigenitus sit, sive etiam aliis fratribus natu 
major. Quocirca si Dei Filius primogenitus quidem, 
at non item unigenitus diceretur, suspicari utique 
potuissemus €reaturarum primogenitum eum esse, 
ut qui etiam inter ipsas accenseretur *! : cum au- 
tem, et primogenitus, et unigenitus dicatur, atque 
vtrumque in eo retinendum sit; idcirco primoge- 
nitum eum omnis creature Ν᾽ dicimus, quoniam et 
959 ipse ex Deo est, itemque ex Deo exsistant res 
create. Verum ipse quidem, ut ex Dei ac Patris 
substantia, solus citra omne tempus genitus, me- 


τῆς ἁγίας Θεοτόχου δύο φύσεις ἐστὶ, φαμέν" Ναὶ, 
δύο φύσεις ἐστί" Θεὸς γάρ ἐστιν 6 αὐτὸς καὶ ἄνθρω- 
oc. Ὁμοίως καὶ περὶ τῆς σταυρώσεως, ἀναστάσεώς 
τε χαὶ ἀναλήψεως. Οὐ φύσεως γὰρ ταῦτά ἐστιν, 
ἀλλ᾽ ὑποστάσεως. ἜἜπαθεν οὖν ὁ Χριστὸς, ἐν δυοὶ 
φύσεσιν ὧν, τῇ παθητῇ φύσει, ἐσταυρώϑη τε σαρ- 
χὶ * γὰρ ἐπὶ σταυροῦ ἐχρεμᾶτο, χαὶ οὗ θεότητι 5. 
Ἐπεὶ εἰ εἴπωσιν, ἡμῖν ἐρωτῶσιν " Δύο φύπεις ἀπέθα- 
νον; Οὐχὶ, ἐροῦμεν. Οὐχοῦν οὐδὲ δύο φύδεις tsas- 
ρώθησαν, ἀλλ᾽ ἐγεννήθη ὁ Χριστὸς, ἦτοι ὁ θεῖος N- 
γος ἐνανθρωπήσας, ἐγεννήθη capxi, ἐσταυρώδη 
σαρχὶ, ἔπαθε σαρχὶ, ἀπέθανε σαρχὶ, ἀπαθοῦς μει- 
νάσης αὐτοῦ τῆς θεότητος. 

carne cruci affixus, carne passu, 


KE9AA. H' [IIA']- 
Πῶς πρωεότοκος 1έγεται ὁ uovorertic Υἱὸς ti 


Πρωτότοχός (66) ἐστιν ὁ πρῶτος γεννηθεὶς, εἶτε 
μονογενὴς, εἴτε καὶ πρὸ ἄλλων ἀδελφῶν. Εἰ μὲν οὖν 
ἐλέγετο ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ πρωτότοχος,, μονογενὴς δὲ 
οὐχ ἐλέγετο, ὑπενοήσαμεν ἂν χτισμάτων αὐτὸν εἶναι 
πρωτότοχον, ὡς χτίσμα ὑπάρχοντα. Ἐπειδὴ δὲ χαὶ 
πρωτότοχος, xa μονογενὴς λέγεται, δεῖ xax « ἀμ. 
φότερα τηρῆσαι ἐπ’ αὐτοῦ. Πρωτότοχον μὲν αὑτὸν 
φᾶμεν πάσης χτίσεως, ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς Ex «τοῦ θεῖ, 
xai ἡ χτίσις ix τοῦ θεοῦ, ἀλλ᾽ αὑτὸς μὲν ix αὶ 
οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς μόνος ἀχρόνως vtr 
νημένος, εἰκότως Υἱὸς μονογενὴς πρωτότοχος, καὶ 
πρωτόχτιστος λεχθήσεται. Ἡ γὰρ χτίσις οὐχ ix τῆς 


rito unigenitus Filius primogenitus dicetur , at non C οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ἀλλὰ θελήματι αὐτοῦ ἐκ τοῦ μὴ 


primum creatus. Nam res create non ex Patris 
substantia, sed ipsius voluntate ex nihilo productae 
sunt "5, Primogenitus autem in multis fratribus **, 
siquidem, cum matris etiam unigenitus esset (quo- 


^ Vid. apud Greg. Nyss. lib. 11, Cont. Eunom. —'** Coloss. 1, 15. 


vini, 29. 


ὄντος εἷς τὸ εἶναι παρήχθη. Πρωτότοχος δὲ, ἐν zol- 
JAoic ἀδειφροῖς " μονογενὴς γὰρ ὧν, καὶ ἐχ μητρός" 
ἐπειδήπερ μετέσχεν αἵματος καὶ σαρχὸς παραπλησίως 
ἡμῖν, καὶ ἄνθρωπος γέγονε, γεγόναμεν δὲ xa ἡμεῖς δι 


*3 Athan. Expos. fidei. 55 Rom. 


VARLE LECTIONES. 


Δ ἢ. 2924 ἐσταυρώθη τε capxl, capxi. b Desunt hzc in Regiis codicibus 7, in Colb. et in Nostro. 


€ Edit. δεῖ δὲ xat. 


NOTE. 


(66) Πρωτότοκος. Primogenitws. In Reg. cod. 
3451, hzc habentur quz in editis Gregorii Nysseni 
nondum reperi : Σχόλ, τοῦ Νύσσης Ex τοῦ εἰς τὸν 


πῶς τόχος ἑρμηνευόμενος " Gregorii Nysseni ex ere 
tione in J oseph et Mariam : Dominus primo enitus οἱ 
Virgine audiit, non quia posteriorem quemdam gau 


Ἰωσὴφ καὶ τὴν Μαρίαν" Πρωτότοχος ὁ Κύριος D ris ejusdem ascivit ; sed quia εἶπε ulla comparalieu 


fixoucev kx τῆς EM vou* οὐχ ὅτι δεύτερόν τινα 
ὁμοιογενῆ προσεχαλέσατο, ἀλλ᾽ ὅτι πρωτότοχος ἀσυγ- 
κρίκως ἐστὶ πρὸς τοὺς νἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Οὐ 

γὰρ διὰ τὸ εἰπεῖν ὁ ᾿Απόστολος περὶ τῆς τοῦ Κυρίου 
ix Πατρὸς ἀνάρχου γεννήσεως, ὅς ἐστι πρωτότοχος 
πάσης χτίσεως, ἤδη xaX ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου συνεγρά- 
ψατο..- Οὐδ᾽ αὖ πάλιν ὁ αὐτὸς, πρωτότοχον ἐχ τῶν 
νεχρῶν καλέσας, ἤδη xaX ὅμαιμον τοῦ Κυρίον τορι 
εἰσήγαγε, παραπλησίως τὸν ἄδην πατήσαντα * ἀλλὰ 
qt ος ὁ Κύριος Ex τοῦ Πατρὸς xai &x τῆς kr 
θένου, xai Ex τῶν νεχρῶν, ἵνα διὰ πάντων γνωσθῇ 
«b μοναδιχὸν τῆς υἱότητος ἀξίωμα. ᾿Ασύγχριτος γὰρ 
ὁ δεσποτιχὸς τόχο;. “Ὅπον γὰρ fj μήτηρ παρθένος, 


cum filiis hominum primogenitus est. Neque enim ez 
eo quod Apostolus de eterna Domini ex Patre gene 
ralione dicit : «Qui est primogenitus omnis crealura, 
jam et ullum. Domini fratrem una. significant. Ne 
rursus cum idem eum primogenitum ex mortuis wun- 
cupatit , jam et Domini germanum, qut cons 
modo infernum calcaverit, innuit. Verum Dominus, 
primogenitus ἐς Patre, et ex. Virgine, et ex mortuis 
dicitur, ut undequaque singularis ejus excellentia co- 
gnoscatur; nam ezira comparationem esi , 
partus : ubi quippe Virgo Mater est, qua ralione 
explicari partus possit? 


9 Hebr. à, 18. "6 Joan. xx, 41. "ibid. 55 Rom. τι, ὁ. Coloss. 1, 12. 


VARIE LFCTIANEG 


οὔ χρηματισάντων. Ita olim in cod. 
imus. * Regg. 6 et Ν. ψιλαῖς.. cod. 
lonis gratia margini vel supra lineam 


licis, qui cum baptismo, et qui sine 
m sola chrismatis sacri unctione reci- 
rum Catalogum amplum digessit Ti- 
. presbyter, szculi sexti scriptor. Cie- 
us , epist. 2 ad Amphiloch., cavendum 
ior ille usus impedimento sit Eeclesiae 
"reticorum saluti, ne ob nimium rigorem. 
ldautur ad. accedendum ad Ecclesiam, 
interpretatur, dixeratque ante ipsum 
in resp. ad quzst. 86. Non ita pridem 
1 Damasceni, Trullano canone 95 fe- 
qui ex Manichzis, Valentinianis, Mar- 
isque ejusmodi sectis converterentur, 
Ὃ baptismo errores suos ejurarent. 
quit Justinus Junior ad quzst. 14, ad. 
Finam venientis erratum emendatur , 
n opinionis, mulata sententia ; baptismi 
"nto ; ordin is, appositione manus, 
hil insolutum maneat. Cur vero prisci 
ismum hzreticorum reprobarent, has 
3 puto. Przter pravos foruz recitanda 
pramittebant, Gnosticos variis modis 
18 et verba adulterasse narrat lIreneus 
lib. 1. Cujus sceleris rei quoque sunt 
5. Tascodrugete apud Theodgr., lib. 1 
5 42, et Quintilliani Apud ertullia- 

apt. cap. 4. Dionysius Álex. Epist. ad 
:m apud Euseb. lib. vit Hist. cap. 9, 
m quemdam qui in ecclesia baptismi 
interfuerat, ad suos pedes corruisse, 
aptismum quo tinctus erat ab bzreti- 
nisse generis, plenumque impietatis et 
nec ullam cum mostro habere similitu- 














1119 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1120 


baptizari necessarium est ; baptizari, inquam, sicut A καὶ ἅγιον Πνεῦμα βαπτισθέντες, μίαν φύσιν τὶς 


a Domino dictum est : In nomine Patris et Filii ei 
Spiritus sancti ^, Quibus scilicet verbis, Patris et 
Filii et Spiritus sancti confessionem edocemur. 
Quocirca qui in Patrem et Filium et Spiritum 
sanctum baptizati , "namque in tribus Deitatis 
personis naturam edocti, baptismum repetunt, ii, 
secundum divinum Apostolum, Christum rursus 
crucilgunt : Impossibile enim est , inquit, eos qui 
semel illuminati sunt, etc., rursus ad panilentiam 
renovare, crucifigentes iterum 90 sibi ipsis Chri- 
sium, et ostentui habentes δ᾽. Αἱ qui in. sanctam 
Trinitatem baptizati non sunt, hi denuo baptizen- 
tur necesse est. Etsi enim Apostolus dicit : In 
Christum. et. in mortem. ipsius baptizati sumus ?* ; 
' non tamen hoc vult, baptismi invocationem ex his 
verbis constare debere, verum hoc demum, bapti- 
smum mortis Christi figaram praeferre. Baptismus 
siquidem qui trina immersione peragitur, tres dies 
significat, quibus Dominus tumulo conditus ja- 
cuit 9. Quare in Christum baptizatum esse nihil 
aliud indicat, quam in illum credendo salutifera 
aqua tingi. Fieri non potest ut in Christum creda- 
mus, nisi Patris et Filii et Spiritus sancti confes- 
sione imbuti simus ὅδ". Christus enim est Filius 
Dei vivi **, quem Pater unxit Spiritu sanclo "*, 
quemadmodum ait divinus David : Propterea unxit 
te Deus, Deus (uus, oleo letitie pre consortibus 
tuis ". |saias quoque ex Domini persona loquens : 
Spiritus Domini super me, propler quod unzil 
me **. Enimvero quaenam verborum forma adhi- 
benda esset, Dominus discipulis suis exposuit : 
Baptizantes eos, inquiens, in nomine Patris et Filii 
el Spiritus sancti 5. Quoniam enim immortalitatis 


9? Matth, xxvii, 19. *! Hebr. iv, 6. 
bapt. 1, cap. 12. 5 Matth. xvi, 16. 


^ Rom. vi, 9. 
δ6 Act, x, 98. "' Psal. xiv, ὅ. ** Isa. Lxi, 1. 


θεότητος f ἐν τρ'σὶν ὑποστάσεσι διδαχθέντες, αὖθις 
ἀναθδαπτίζονται, οὗτοι ἀνασταυροῦσι τὸν Χριστὸν, 
ὥς φησιν ὁ θεῖος ᾿Απόστολο:;. ᾿Αδύνατον γὰρ τοὺς 
ἅπαξ φωτισθέντας, καὶ τὰ ἑξῆς, αὖθις ἄνακαιγί- 
(sv εἷς μετάνοιαν, ἀνασταυροῦντας éavroic τὸ» 
Χριστὸν, καὶ παραδειγματίζοντας. Ὅσοι δὲ μὴ εἰς 
τὴν ἁγίαν Τριάδα ἐθαπτίσθησαν, τούτους δεῖ dva- 
ὀαπτίζεσθαι. Εἰ γὰρ xal φησιν ὁ Osloc ᾿Απόστολος:, 
ὅτι Εἰς Χριστὸν xal εἰς τὸν θάνατον αὑτοῦ ἐξα. 
πτίσθημεν, οὐχ οὕτω δεῖν γίνεσθαί φησι τοῦ βαπτί- 
σματος τὴν ἐπίχλησιν, ἀλλ᾽ ὅτι τύπος ποῦ θανά- 
του τοῦ Χριστοῦ ἐστι τὸ βάπτισμα. Διὰ Yap τῶν 
τριῶν (68) καταδύσοων, τὰς τρεῖς Ἡμέρας τῆς «2 
Κυρίου ταφῆς σημαίνει τὸ βάπτισμα. Τὸ οὖν εἰς 
Χριστὸν βαπτισθῆναι δηλοῖ, τὸ πιστεύοντας εἰς αὐτὸν 
βαπτίζεσθαι. ᾿Αδύνατον δὲ εἰς Χριστὸν miottum, 
μὴ διδαχθέντας τὴν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν xaX ἄγ; 
Πνεῦμα ὁμολογίαν. Χριστὸς γάρ ἔστιν ὁ Υἱὸς c; 
Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ὃν ἔχρισεν ὁ Πατὴρ τῷ ἁγίῳ Ivo 
ματι, ὥς φησιν ὃ θεῖος Aa6t6 - Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε 
ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγα.1.λιάσεως παρὰ 
τοὺς μετόχους σου. Καὶ Ἡσαΐας ἐκ προσώπου ποῦ 
Κυρίου * Πγεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν ἔγρισέ 
μ8. Τὴν μέντοι ἐπίχλησιν τοὺς οἰκείους μαϑτιτὰς ὁ 
Κύριος διδάσχων ἔλεγε * Βαπείζοντες αὐτοὺς εἰς 
τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου 
Πνεύματος. Ἐπειδὴ γὰρ Ἐπ᾿ ἀφθαρσίαν 8 πε ποίτχιν 
ἡμᾶς ὁ Θεὸς, παραδάντας δὲ τὴν σωτήριον abso 
τολὴν, φθορᾷ θανάτου χατεδίκασεν, ἵνα μὴ ἀθάνα 
f| τὸ καχὸν, συγχαταδὰς δὲ τοῖς δούλοις, ὡς εὔ σπλεν. 
χνος, καὶ xa0' ἡμᾶς δὲ h γεγονὼς, τῆς φθορᾶς δὰ 
τοῦ ἰδίου πάθους ἐλυτρώσατο * ἐπήγασεν ἡμῖν ἔχτι, 
ἁγίας καὶ ἀχράντου αὑτοῦ πλευρᾶς πηγὴν ἀφέσεως" 


δ᾽ Auct. Quaest. αὐ Antioch. 55 Basil. lib. δὲ 
5* Matth. xxvi, 1$. 


«.—| NARLE LECTIONES. 
f Vox θεότητος, deest in editis et R. 1. δ Cod. S. Hil. et alii multi ἐπ᾿ ἀφθαρσίᾳ. Vetus interpr. ia 


incorruptioné. ^ Edit. Basil. κατ᾽ ἡμᾶς δέ. 


NOTAE. 


dinem. Propter has itaque rationes szculo secundo, 
in duplici Phrygiz synodo, et apud ZEgyptios sta- 
tutum est, ut heretici denuo baptizarentur. Quam- 
obrein si forte quidam ex eis sincero ritu tincti 
essent, baptismus ille secundus, tanquam sub con- 
ditione collatus zsstimandus erat. Verum Latini 


canon 46 ex illis qui Apostolici vocantur, quo ju- 
betur, ut δὲ quis episcopus aut. presbyter non lies 
initiando mersiones [ecerit, ἀλλ᾽ £v βάπτισμα, εἰς τὸ 
θάνατον τοῦ Κυρίου διδόμενον, sed tinctionem wus 
que detur in mortem Domini, deponatur. Nam Tbe- 
doretus, lib. v Heres. cap. 5; Socrates, lib. v1 Bis. 


meliori lege hzereticum non recipiebant, nisi quse D c.93, et Sozomenus, lib. vi, c. 96, scribunt Eunosi- 


situm qua verborum forma baptizatus esset. Horuin 
morem non paucos ex Asiaticis amplexos esse Ba- 
silius ipse testatur, epist. 1 canon. 

68) Διὰ γὰρ τῶν τριῶν. Baptismus siquidem, etc. 
Basilius lib. De Spiritu sancto, cap. 28, et epist. 59; 
Hieronymus, Cont. Lucif. et alii ab apostolica tra- 
ditum ferunt, ut terna mersitatione baptismus 
fieret, non solum propter nomina trium persona- 
rum sanctissim:e Trinitatis, sed ctiam quia Dominus 
diebus tribus mortuus fuit. Can. 7 secunde syn- 
odi jussum est Eunomianos denuo baptizari, qui 
unica mersione, seu eliam perfusione, tingerentur. 
Hac enim czremonia, quz hactenus usitata non 
erat , Filius et Spiritus sauctus a deitate excludi 
signilicabantur. lsta hxresi profecto receutior est 


e 


nos, non in Trinitatem, sed in mortem Domini bay 
zasse ; imo Theodoretus addit, omisisse invocalie 
nem Trinitatis, μηδὲ ποιεῖσθαι τὴν τῆςς Τριάδος 
ἐπέχλησιν. Quod facile non concesserim, quando- 
quidem Epiphanius hunc esse contendit verborum 
qu» baptizando proferrent , sensum : 7n nomine 
Dei increati, in nomine Filii creati, et in nomine 
Spiritus sanctificantis, qui α Filio creatus est ; vel- 
uli nempe Athanasius dixerat. Arianos in Creato- 
rem el crealuram baptizare. Latini terna vulge 
infusione tingunt, quem morem Cyprianus olim 
tuitus est, epist. 76. Commendat Gennadius, lih. 
De Eccl. dogm. et jam a swculo saltem sexto 
Ron observatum didicimus a. doctiss. Mabillonio, 
tow. IU Musei [tal., 


1191 


DE FIDE ORTHODOXA LTR. TV 1199 


Caeterum in id nobis totis viribus est enitendum, 
3 canis instar ad vomitum redeuntes “5, peccati 
j»smetipsos denuo servituti. mancipemus. Fides 
quidem sine operibus mortua est, itemque opera, 
iblata flde *. Vera quippe fides per opera com- 
"obatur. 


Cur in Trinitatem baptizemur. — Ob id vero * iu. 
metam Trinitatem baptizamur, quia quz bapti- 
intur, ad sui, tum constitutionem, tum conserva- 


"Greg. orat. 48. Gen. " 9. 


Joan. im, 5. 
, 38,  **Jac. 1,26. 15 Greg. 


o9 | Petr. 





l'IONES. - 


g.| ἐκεκάθαρτος 1 In R.2626 adüitur xot 
T. sanctificatio. In R. 2924, pro φωτισμὸς, habetur 


1123 


S. JOANNIS DAMASCENI 


113 


tionem, Trinitatis opera indigent: nec fleri potest, A συμπαρεῖναι ἀλλήλαις τὰς τρεῖς ὑποστάσεις " ἀχὼ- 


quin tres personz sibi invicem adsint; quoniam 
Trinitas nullatenus separabilis est. 

Varia baptismata. Joannis baptisma a baptismate 
Christi diversum. Ponitentie baptismus; martyrii, 
et iste nobilissimus; baplismus sempiterni crucia- 
(us. — Primum Τ᾽ baptisma diluvium fuit, quod 
exscindendi peccati causa contigit. Secundum 
illud fuit, quod per mare et nubem factum est ?*. 
Siquidem nubes, Spirilus; mare, aqux flguram 
gerebat 75, Tertium legale erat. Quisquis enim im- 
mundus esset, aqua abluebatur, vestes lavabat, 
atque ita in castra ingrediebatur "*. Quartum "* 
Joannis fuit, quod illos qui baptizabantur, ad po- 
nitentiam adducebat, ut crederent in Christum : 


ριστος γὰρ tj ἁγία Τριάς. 


Πρῶτον βάπτισμα, τοῦ χαταχλυσμοῦ, εἰς ἐχχοπὴν 
ἁμαρτίας. Δεύτερον, τὸ διὰ τῆς θαλάσσης χαὶ τῇ: 
νεφέλης * σύμδολον γὰρ, fj μὲν νεφέλη τοῦ Πνεύμα- 
τος, ἡ θάλασσα δὲ, τοῦ ὕδατος. Τρίτον τὸ vopixóv: 
πᾶς γὰρ ἀκάθαρτος ἀπελούετο ὕδατι, ἔπλυνέ τε τὰ 
ἱμάτια, xal οὕτως εἰσήει εἰς τὴν παρεμδολήν. Té. 
τάρτον τὸ Ἰωάννου (69) , εἰσαγωγιχὸν ὑπάρχον, xa! 
εἰς μετάνοιαν ἄγον τοὺς βαπτιζομένους͵ ἵνα εἰς Χρ’- 
στὸν πιστεύσωσιν. Ἐγὼ γὰρ ὑμᾶς, φηὰ, gaxcito 
ὕδατι" ὁ δὲ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, αὑτὸς ὑμᾶς, 
φησὶ, βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρὶ. We. 
χαθαίρει οὖν ὁ Ἰωάννης ἐπὶ τὸ Πνεῦμα διὰ τὶ 


Ego enim, inquit, baptizo vos aqua : qui autem post B ὕδατος. Πέμπτον, τὸ τοῦ Κυρίου βάπτισμα, ὅ αὐτὺς 


me veniet, ipse vos baptizabit Spiritu sancto et 
igne 15. Itaque Johnnes ad Spiritum suscipiendum 
ante per aquam purgabat. Quintum, Domini ba- 
ptisma, quo ipse baptizatus fuit. Baptizatus est 
autem, non quod ipse purgatione indigeret; sed 
meam sibi purgationem asciscens, ut capita dra- 
conum in aquis contereret ""; ut peccatum obrue- 
ret, ac totum veterem Adamum in aqua sepeliret ; 
ut baptismum sanctificaret ; ut legem 9642 imple- 
ret; ut Trinitatis mysterium aperiret; ut semet 
tandem suscipiendi baptismi formam et exemplum 
preberet. Baptizamur autem et nos quoque per- 
fecto Domini baptismo, per aquam videlicet et 
Spiritum. Porro ** Christus idcirco igne baptizare 
dicitur, quia Spiritus gratiam in sanctos apostolos 
effudit, quemadmodum Dominus ipse dixerat : 
Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptiza- 


bimini Spiritu sancto et igne, non post multos hos. 


dies '*: vel etiam ob castigatorium ignis futuri 
baptismum. Sextum ** baptisma, in poenitentia et 
lacrymis versatur : estque sane grave et molestum. 
Septimum δ᾽, est quod sanguinis profusione ac 


'! Greg. Theol. orat. 59. — "* Gen. vu, 17, 


orat. 40. 7* Act. 1, * Greg. orat. 40. 


7! 1 Cor. 
Basil. hom. de bapt. "w^ in Matth. hom. 10, et alii. 


δι |d, ibid. 


ἐδαπτίσατο. Βαπτίζεται δὲ, οὐχ ὡς αὐτὸς yprio; 
καθάρσεως, ἀλλὰ τὴν ἐμὴν οἰχειούμενος χάθχοσιν, 
ἵνα συντρίψῃ τὰς χεφαλὰς τῶν δραχόντων ἐπὶ τοῦ 
ὕδατος, ἵνα χλύσῃ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ πάντα -ὸν 
παλαιὸν ᾿Αδὰμ ἐνθάψῃ τῷ ὕδατι, ἵνα ἁγιάτῃ τὸ, 

βαπτιστὴν, ἵνα πληρώσῃ τὸν νόμον, ἵνα τὸ τῆ; Τρ.- 
δος ἀποχαλύψῃ μυστήριον, ἵνα τύπος xal ὑπογραμ- 
poc ἡμῖν πρὺς τὸ βαπτίζεσθαι γένηται. Βαπτιδό- 

μεθα δὲ xal ἡμεῖς τὸ τέλειον τοῦ Ἑζυρίου βάπτισμα, 
τὸ δι' ὕδατός τε χαὶ Πνεύματος. Πυρὶ δὲ λέγεται 
βαπτίζειν ὁ Χριστός" ἐν εἴδει γὰρ πυρίνων Qu 
σῶν ἐπὶ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους τὴν τοῦ Πνεύμετ; 
χάριν ἐξέχεεν, ὥς φησιν αὐτὸς ὁ Κύριος, ὅτι "Iudr. 


c nc μὲν ἐδάπτισεν ὕδατι, ὑμεῖς δὲ Bazricóe. 


cs ἐν Πγεύματι dy καὶ πυρὶ, οὐ μετὰ πῶὰ 

ταύτας ἡμέρας" ἣ διὰ τὸ τοῦ μέλλοντος πυρὸς τ, 

λαστιχὸν βάπτισμα. "Exvov, τὸ διὰ μετανοίας xi 
δαχρύων, ὄντως ἐπίπονον. "E6bopov, τὸ δι᾿ αἵμτ::; 
χαὶ μαρτυρίου, ὃ xai αὐτὸς ὁ Χριστὸς ὑπὲρ ἡ"ῶν 
ἐδαπτίσατο, ὡς λίαν αἰδέσιμον καὶ μαχάριον, ὅσον 
δευτέροις οὐ μολύνεται ῥύποις. "Ογδοον, τὸ «tc» 
ταῖον (70), οὐ σωτήριον, ἀλλὰ τῆς μὲν κακίας ἀναιρε- 


x, 1. "?*Lev.' xiv, 15. 


75 Greg. orat. i£ 
16. Matth. ui, 114. 


7 Psal. Lxxri 15. 7* Gig 


VARLE LECTIONES. 
X Cod. S. Hil. Colb. et multi Regii et N. ὅσων. R. 4 ὃ xat. 


NOTE. 


(69) Τέταρτον τὸ Ἰωάννου. Quartum Joannis. D 


In ora cod. R. 3541, legitur locus Cvrilli Hieroso- 
lymitani ex catechesi mystag. 2 sumptus, quo 
dicitur non remissionem modo peccatorum, verum 
et adoptionem flliorum baptismo concedi : non 
enim ejusdem rationis esse , ac baptisinum Joan- 
nis; cum abstersionem peccatorum illum esse 
sciamus et donum Spiritus sancti dare. Similia 
Basilius habet lib. 1 De bapt., cap.2. Chrysostomus 
vero observat Lucam scripsisse Joannem predicasse 
baptismum penitentia in remissionem peccatorum, εἰς 
^ ἄφεσιν ἁμαρτημάτων, non ἀφέσεως, remissionis pec 
catorum : quia. remissionis desiderium | inspirando, 
ad Hedemptorem querendum praparabat. Basilius 
in Exhort. ad bapt. perinde ac Noster docet, Joan- 
nis baptisma εἰσαγωγικόν, introductorium fuisse, 
Christi vero, τελειωτιχόν, perficiens. lllud recessus 
erat a peccato, inquit; Aoc conjunctio cum Deo. 


(10) “ογδοον τὸ τελευταῖον. Octavum ἐφ 
que, eic. In cod. R. 3541 hoc aliud scholium π- 
peri, quod Nazianzeni et nostri dictum firmat:T& 
ἁγίου Βασιλείον, ix τῶν χατὰ Εὐνομίου. Aid; 
ἡμᾶς, φησὶ, βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ xad gy: 
&5) τοῦ πυρὸς βάπτισμα τὴν ἐν τ χρίσει δοχιμασίει 
λέγει" ὥς φησιν ὁ ᾿Απόστολος" « Ἧ γὰρ ἡμέρα ne 
cet, ὅτι ἐν πυρὶ ἀποχαλύπτεται, καὶ ἑκάστου E 
ὁποῖόν ἐστι τὸ πῦρ δοχιμάζει.» Sancti Basilii ἐς libris 
Contra. Eunomium : « Ille vos baptizabit in. Spirüx 
sancto et igne. » Baptismum ignis probationem illan 
vocal , que in judicio facienda est ; quemadmodun 
dicit Apostolus : « Dies enim declarabit, quia in igue 
recelabitur, et uniuscujusque opus quale est , iguis 
declarabit. » Desumpta hec sunt ex lib. De Spirit 
sancto αὐ Amphil. cap. 15. lllum vero eumdem 
Matthzi locum eodem modo llieronymus edisseri!, 
Grzcos Patres secutus. 


1195 DE FIDE ORTHODOXA LID. IV. 1125 
πιχόν" οὐχ ἔτι γὰρ xaxa καὶ ἁμαρτία πολιτεύεται" A martyrio perficitur, quo et Christus ipse nostri 
χολάζον δὲ ἀτελεύτητα. eausa defunctus est **, Estque illud perquam au- 
gustum ae beatum, quod nullis posthac serdibus inquinetur. Octavum"* denique et postremum | illud 
est, non jam sslstiferum, verum ita malitiam auferens, quando suus jam malitize et peccato lo- 
cus non erit, nt tamen sempiternum excruciet ac puniat. 

Σωματικῷ δὲ εἴδει 1, ὡσεὶ περιστερὰ, ἐπεφοίτησε Spiritus sanctus columbm specie et ignis.— 
πὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὴν ἀπαρχὴν τοῦ ἡμετέρου ὑπο- — Porro Spiritus sanetus corporali specie, sicut 


ΚΕΦΑΛ. l' [DT]. 263 CAP. X. 
: c De. fide. 
γὰρ xictic — Fidesvirtus. Infidelis est, qui non credit Ecclesi 
à Γραφῶν, πι- traditioni, aut male vivit. — Fides porro duplex 


*']d. orat. 29. —** ]b. orat. 44; Act, m, 9. ** Deut, iv, 24. 


VARLE LECTIONES. 


Reg. 1 et N. τὴν χάριν. ^ In cod. S. Hil. ex emend. additur οὖν. 
. lator cod. slut ? 7 


NOTK. 





ntales, ut olim apud La- 
presbyter absoluto ba- 
unctionem facit. Pachy- 
3. De. eccl. hier. observat 
fuisse, ut solus pontifex 


oret i Χρεία γὰρ τῷ ἀρ- 
ται ὐ τὸν βαπτι- 
aa ouvert - Opus erit 





m, ic enim 
8 Scilicet Dionysio, per- 
sse presbytero, nec pro- 
m dandi, qui. nonnisi 
ἃ vero episcopi, secundi 
andi munus detulissen!, 
1di neophytos permise- 
jventi potestatem 
80lo pontifice perfec 
Isitata Grecis in confir- 
illa est quam refert ca- 
φραγὶς δωρεᾶς Πνεύμα.- 
1i. Spiritus sancti. 





1197 


S. JOANNIS DAMASCENI 


3193 


est : Est. etim fides ex auditu **, Scripturas nam- A στεύομεν τῇ διδασχαλίᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Αὔττ 


que sacras audiendo, Spiritus sancti doctrine cre- 
dimus, Atque hec fides per omnia illa, quz a 
Cliristo statuta sunt, perficitur : opere videlicet cre- 
deis, pietatem colens, et cjus qui nos instauravit, 
preceptis obsequens. Nam qui secundum Ecclesi: 
catholice traditionem non credit, vel per flagitiosa 
opera cum diabolo communicat, hic infidelis est. 

Fides donum Spiritus. — Rursus : Fides est spe- 
randarum substantia rerum, argumentum non ap- 
parentium, ** vel est spes minime dubia nec ambi- 
gua, qua confidimus fore, ut quz& nobis divinitus 
promissa sunt, et qua postulamus, adipiscamur. 
Ac prior quidem, nostr: voluntatis esL ; altera au- 
tem inter Spiritus dona censenda est. 

Spiritalis circumcisio. — Sciendum est aulem, 
integumentum omne quod a nativitate contraximus, 
peccatum scilicet, per baptismum circumcidi, nos- 
que spiritales Israelitas ac Dei populum ficri. 

CAP. XI. 
De cruce, ubi rursum de fide. 

Rerum ipsa creatio humanis rationibus compre- 
hendi non potest. Fides universa necessaria. Quid 
fides. — Verbum crucis pereuntibus quidem stul- 
titia est : iis autem qui salvi fiunt, id est nobis, Dei 
virius est?*. Nam spiritualis quidem judicat omnia : 
animalis autem homo non percipit ea que Dei sunt**. 
Stultitia enim illis est, qui ea suscipiunt, nec Dei 
bonitatem et omnipotentiam considerant; verum res 
divinas humanis naturalibusque rationibus investi- 
gant. Etenim quz Dei sunt, naturam et Sermonem et 
cogitationem superant. Nam si quis animo volvat 
quonam pacto, et cur Deus omnia ex nihilo pro- 
duxerit, naturalibusque rationibus id assequi 
contendat, nequaquam hoc comprehendet. Animalis 
enim et diabolica est hujusmodi scientia. Qui vero 
fide veluti manu ductus, Deum bonum, et omnipo- 
tentem, et. verum, et sapientem, et justum cogitat, 
omnia plana et zquabilia, viamque rectam inve« 
niet. Nam fieri non potest ut quis sine flde salutem 
consequatur **. Fide siquidem tum humana omnia, 
tum spiritualia -constant. Neque enim agricola ** 
sine flde arvum proscindit, nec mercator exiguo 
ligno vectus animam suam furentibus maris undis 
committit, nec matrimonia contrahuntur, nec de- 
nique aliud quidquam eorum que vita fert, susci- 
pitur. Fide intelligimus Dei potentia cuncta ex 
nihilo producta esse. Fide omnia recte gerimus, 
tum humana, tum divina. Fides porro est assensus 
omni curiosa inquisitione vacans 35. 

Christi rerum nulla mirabilior cruce. Ejus benefi- 
cia. — Quanquam autem omnis Christi actio et mi- 
raculorum editio, przclara, divina ac mirabilis est : 
nihil tamen est ex omnibus quod admiratione di- 


*? Rom. 20. 17. ** Hebr. xi, 1. 


*! [ Cor. τ, 95. 
psal. cxv. 35 Basil. cit. loc. 


δὲ τελειοῦται πᾶσι τοῖς νομοθετηθεῖσιν ὑπὸ τοῦ Xp: 
στοῦ, ἔργῳ πιστεύουσα, εὐσεύοῦσα, xai τὰς ἔντολχ. 
πράττουσα «τοῦ ἀναχαινίσαντος ἡμᾶς. Ὃ γὰρ μὴ 
χατὰ τὴν παράδοσιν τῆς καθολιχῆς "ExxAnsíag πι- 
στεύων, ἣ χοινωνῶν διὰ τῶν ἀτόπων ἔργων τῷ 
διαθόλῳ, ἄπιστός ἐστιν. 


Ἔστι δὲ πάλιν πίστις ἐλπιζομένων ὑπόστασις, 
πραγμάτων ἔλεγχος οὐ βλεπομένων, ἣ ἀδίσταχτο; 
χαὶ ἀδιάχριτος ἐλπὶς τῶν τε ὑπὸ Θεοῦ ἡμῖν ἐπηγ- 
γελμένων, xal τῆς τῶν αἰτήσεων ἡμῶν ἐπιτυχίας. 
'H μὲν οὖν πρώτη, τῆς ἡμετέρας γνώμης ἐστὶ, ἢ ὃς 
δευτέρα, τῶν χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος. 


B Ἰστέον δὲ ὅτι διὰ τοῦ βαπτίσματος περιτεμνόμε!λ 


ἅπαν τὸ ἀπὸ γενέσεως κάλυμμα, Ὦτοι τὴν ἁμαρτίαν, 
xai Ἰσραηλῖται πνευματιχοὶ, καὶ Θεοῦ λαὸς χρημα- 
τίζομεν. 
ΚΕΦΑΛ. IA' [IIA']. 

Περὶ σταυροῦ, ἐν ᾧ ἔτι xal περὶ πίστεως. 

Ὃ Aóyoc ὁ τοῦ σταυρυῦ, τοῖς μὲν ἀπο.ῖ }εμέ- 
γοις μωρία éczl, τοῖς δὲ σωζομόνοις ἡμῖν, δίνα- 
quc Θεοῦ ἐστιν. Ὃ μὲν γὰρ πνευματιχὸς πάντα 
ἀνακρίγει, ψυχικὸς δὲ ἄγθρωπος οὗ δέχεται τὰ 
τοῦ Πνεύματος. Μωρία γάρ ἔστι τοῖς μὴ πίστει 
δεχομένοις, χαὶ τὸ ἀγαθὸν καὶ παντοδύναμον τοῦ 
Θεοῦ λογιζομένοις, ἀλλ᾽ ἀνθρωπίνοις καὶ φυσιχοῖ; 
λογισμοῖς ἐξερευνῶσι P τὰ θεῖα *- πάντα γὰρ τὰ so 
Θεοῦ ὑπὲρ φύσιν εἰσὶ, χαὶ λόγον, xai ἔννοιαν. αὶ 
γάρ τις λογίσηται ὅπως Ex τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ t, 
τίνος τε ἕνεχεν παρήγαγεν ὁ θεὸς τὰ πάντα," 
φυσιχοῖς λογισμοῖς φθάσαι ἐδουλήθη, oO xatalz 
δάνει. Ψυχικὴ γάρ ἐστιν fj γνῶσις αὔτη καὶ Gap 
νιώδης. Εἰ δέ τις πίστει χειραγωγούμενος, ἀγαθὸν, 
xai παντοδύναμον, xal ἀληθὲς, καὶ σοφὸν, xai 
καιὸον τὸ Θεῖον λογίσηται, εὑρήσει πάντα λεῖα xx: 
ὁμαλὰ, xaV ὁδὸν εὐθεῖαν. Ἑχτὸς γὰρ πίστεως ἀδ'- 
νατον σωθῆναι" πίστει γὰρ πάντα, τά τε ἀνθρύ- 
πινα, τά τε πνευματιχὰ συνίστανται. Οὔτε [3 
γεωργὸς ἑἐχτὸς πίστεως τέμνει γῆς αὔλαχα᾽ οἱ 
ἔμπορος μιχρῷ ξύλῳ τὴν ἑαυτοῦ Ψυχὴν τῷ μαι 
νομένῳ τῆς θαλάσσης πελάγει παραδίδωσιν * οὐ à 
μοι συνίστανται, οὐχ ἄλλο τι τῶν ἐν τῷ Bio. Πίστει 
νοοῦμεν Ex τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα τῇ 
τοῦ Θεοῦ δυνάμει παρῆχθαι " πάντα τά τε θεῖα xad 
τὰ ἀνθρώπινα πίστει χατορθοῦμεν. Πίστις δέ tow 
ἀπολυπραγμόνητος συγχατάθεσις. 


Πᾶσα μὲν οὖν πρᾶξις χαὶ θαυματουργία τῷ 


᾿Χριαστοῦ μεγίστη,΄ xol θεία, xal θαυμαστή " ἀλλὰ 


πάντων ἐστὶ θαυμαστότερον ὁ τίμιος αὐτοῦ σταυρός. 
Δι᾿ οὐδενὸς γὰρ ἑτέρον ὁ θάνατος χατήργηται, ἡ τοῦ 


384 [(ογ. u, 15. 3) Hebr. xi, Θθ.0ὡὨ ** Basil. ia 


VARLE. LECTIONES. 


» Codd. fere omnes ἐρευνῶσι. 


Αὐτὸ μὲν οὖν τὸ τίμιον ξύλον (TS) ὡς ἀληθῶς  Κέφπί crucis adoratio, ac aliersm. qua Christus 
καὶ σεδάσμιον, ἐν ᾧ ἑαυτὸν εἰς θυσίαν ὑπὲρ ἡμῶν ὁ — contaciw suo sanctificavit, — Hoe itaque pretiosum 
16 Christus pro 


Basil. in cap. 
* sic Faber per 


h, quasi penden -. 
iu nempe, quem. 
lia quibus textus 
Mlcrum, resurre- 





ad Desiderium, 
nt Dominipedes, 
sitatís, et crucis 


a aimUtM UR. AUIY, 7S 


1134 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1133 


nobis hostiam olitulit, uti. sanctissimi corporis at- A ἁγίου σώματός τε xal αἵματος προσχυνητέον, tou: 


que sanguinis tactu sanctificatum, jure debet ado- 
rari : clavique item, οἱ lancea, et indumenta, et sa- 
ΟΓ ejus mansiones, hoc est, praesepe, specus, 8a- 
lutaris Golgotha, vivificum sepulcrum, Sion Eccle- 
siarum arx, ac similia, quemadmodum Dei parens 
David aiebat: Introibimus in tabernacula ejus : ado- 
rabimus in loco, ubi steterunt pedes ejus *. Quod au- 
lem hic crucem intelligat, argumento est, id quod 
sequitur : Surge, Domine, in requiem tuam *. Comes 
enim crucis est resurrectio. Nam si eorum quos di- 
ligiuus, et domus, et lectus, et vestis, chara nobis 
sunt, quanto 965 magis ea quz Dei ct Salvatoris 
nostri sunt, per qua etiam parta nobis est salus! 

Adoranda crucis, figura ut signum Christi. Materia 
crucis non adoranda—Quin figuram quoque pretics:e 
ac vivifica crucis adoramus, quamlibet ex alia 
maleria constructa sit : non quod materiam cola- 
mus (hoc avertat Deus), sed figuram, velut qua 
Christus designatur. Etenlm ipse discipulos suos 
premonens : Tunc, inquit, apparebit signum Filii 
hominis in. celo δ, erucem nimirum significaus. Ac 
proinde resurrectionis Christi uuntius mulieribus 
dicebat: Jesum σαν δ Nazarenum crucifixum *. 
Εἰ Apostolus : Nos autem praedicamus Christum 
crucifixum *. Mulü enim Christi et Jesus sunt ; at 
unus duntaxat. crucifixus. Non dicit, lancea trans- 
— fixum, sed, crucifizum. Quocirca crucis signum 
adorandum nobis est : ubi enim signuim fuerit, ibi 
quoque οἱ ipse erit. Catterum materia ex qua con- 
βίαι figura crucis, destructa forte figura, nequaquain 
adorauda est. Cuncta igitur qui» Deo dicata con- 
Secralaque sunt, ita adoramus, ut cultum illorum 
ad eum refcramus, 

Lignum vite crucis figura. — Lignum vitze, quod 
Δ Deo in paradiso consitum est, venerandze crucis 
figuram gessit. Quia enim per lignum morti ad- 
itus patuerat *, decebat ut per lignum quoque vita 
et resurrectio donaretur. Primus Jacob adorans 
fastigium virgze Joseph *, crucem designavit : can- 
cellatisque manibus benedicens filios '*, erucis 
imaginem perquam aperte delineavit. Idem etiam 


3 Pgal. cxxxi, ἡ. * ibid. 8. * Matth. xxiv, 50. 
* Gen. xtvii, 931 sec, LXX: Hebr. xi, 21. 


* Marc. xvi, 0. 11 Cor. 1i, 25. 
!* Gen. xrviu, 14. 


ἥλους ", τὴν λόγχην, τὰ ἐνδύματα, xai τὸ ἱερὰ αὖ- 
ποῦ σχηνώματα * ἅτινά εἰσιν ἡ φάτνη, τὸ σπήλαιον, 
ὁ Γοργοθᾶς, ὁ σωτήριος Y, ὁ ζωοποιὸς τάφος, ἡ Σιὼν 
τῶν Ἐχκλησιῶν ἀχρόπολις, xai τὰ ὅμοια" ὥς φησιν 
ὁ θεοπάτωρ Δαδίδ (14) - Εἰσελευσόμεθα slc τὰ σχη- 
γώματω αὑτοῦ, προσχυνήσομεν slc τὸν τόπο» 
οὗ ἔστησαν οἱ πόδες αὐτοῦ. Ὅτι δὲ σταυρὸν λέγει, 
δηλοῖ τὸ ἑπόμενον " ᾿Ανάστηθι, Κύριᾳ, δίς τὴν ἀγέ- 
παυσίν σου. Ἕπεται γὰρ τῷ σταυρῷ fj ἀνάσταο:ς. 
El γὰρ τῶν ἐρωμένων ποθητὸν, οἶχος, xaX χλίντ, 
xai περιθόλαιον, πόσῳ μᾶλλον τὰ Θεοῦ χαὶ Lo 
ρος τ, δι᾽ ὧν xal σεσώσμεθα; 


Προσχυνοῦμεν δὲ xal τὸν τύπον τοῦ τιμέου χαὶ 
ζωοποιοῦ σταυροῦ, εἰ καὶ ἐξ ἑτέρας ὕλης [γεἸγένηται, 
οὐ τὴν ὕλην τιμῶντες (μὴ γένοιτο), ἀλλὰ τὸν τύπον, 
ὡς Χριστοῦ σύμδολον. Ἔφη γὰρ τοῖς ἑαυτοῦ μαῦτ.- 
ταῖς διατιθέμενος " Τότε ραγήσεται τὸ σημεῖον τοῦ 
Υἱοῦ τοῦ ἀγθρώπου ἐν τῷ οὐρανῷ, 1b» SU» 
λέγων. Διὸ καὶ ταῖς γυναιξὶν ἔλεγεν ὃ τῆς ἀνο:."- 
σεως ἄγγελος “ Ἰησοῦν ζητεῖτε τὸν Natnrir, 
εὸν ἐσταυρωμένον. Ἀαὶ ὁ ᾿Απόστολος " Bye δὲ 
κηρύσσομεν Χριστὸν ἐσταυρωμένον. [Πολλοὶ μὲν 
Κριστοὶ χαὶ ἰησοῖ, ἀλλ᾽ εἷς ὁ ἐσταυρωμένος. Οὐχ 
εἶπες, λελογχευμένον, ἀλλ᾽ &craugapgéror. Vp 
κυνητέον τοίνυν τὸ σημεῖον τοῦ Χριστοῦ Υ. "Eva 
γὰρ ἂν f| τὸ σημεῖον, ἐχεῖ καὶ αὑτὸς ἕσται. Τῷ, 
ὕλην ἐξ ἧς ὁ τύπος τοῦ σταυροῦ συνίσταται, ἐπ' 


C χρυσὸς ἣ λίθοι εἴεν τέμιοι, μετὰ τὴν τοῦ τύπα: 


τύχοι, διάλυσιν, οὐ προσχυνητέον. Ἡάντα τοίνυν 
Θεῷ ἀναχκείμενα προσχυνοῦμεν, αὐτῷ τὸ σέδας τι» 
ἀγοντεξ. 


Τοῦτον τὸν τίμιον σταυρὸν προετύπωσε τὸ Ela 
τῆς ζωῆς, τὸ ἐν τῷ παραδείσῳ ὑπὸ Θεοῦ xcqrz- 
μένον. Ἐπειδὴ γὰρ διὰ ξύλου ὁ θάνατος, ἔδει ἀ: 
ξύλου δωρηθῆναι τὴν ζωὴν xal τὴν àváctim. 
Ἰαχὼδ πρῶτος προσχυνήσας τὸ ἄκρον τῆς (afin 
Ἰωσὴφ, τὸν σταυρὸν εἰχόνισε, καὶ ἐνηλλαγμέν;; 
ταῖς χερσὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ εὐλογήσας, τὸ cwu* 
τοῦ σταυροῦ διέγραψε σαφέστατα *. 'Pá62o; Me 


* Gen. u et i 


VARLE LECTIONES. 


« €od. 8. Hil. ex recognitione ὁμοίως καὶ τούς. 
póc, Faber Golgotha, 
codd. σταν 

nitorem ced. 8. 


Y Edita et cod. S. Hil. aliique non. pauci (em 


erus, contra auctoris mentem, qui modo crucem adorandam ostenderat. * Y 
, et edita librariorum errore, E pro see legerant cec. » Edit. Bas. σταυροῦ. * Bex 
. e& ex 


egio 2498. Editá ei alii todd. 'Iaxi8 vosxuviex 


locum restituo 
τὸ ἄκρον τῆς ῥάξδου, à γμέναις ταῖς χερσὶ τοὺς υἱοὺς Ἰωσὴφ εὐχογήσας «b σημεῖον τοῦ σταυροῦ Gupi- 


φει σαφέστατα. 


NOTAE. 


(74) Ὃ θεοπάτωρ Δαδίδ. Deiparens David. Pri- D tis, quamlibet in titulo addatur à 


mus qui Davidem θεοπάτορα, dixerit, occurtit 
Dionysiaster, epist. 8, ai, mansuetudine Da- 
' videm boe esse consecutum, ut Dei amicitia di- 
' gnus fleret : Τί δὲ τὸν θεοπάτορα Δαδὶδ ἐποίει Oso- 
υλῇ; xal γὰρ ἀγαθὸν ὄντα, cic. ϑιῆπε5 δογιηῖ 
Mirysostomi non esse homiliam. De pseudoprophe- 


 dielionem, quz .Chrysostomica nom est, e" 


«o6 αὐτοῦ bxbnpslv ἀπὸ τοῦ σώματος * 
[nit paulo antequam e vita 


meminit, imo et Dionysiastri ipsius, quem, sequi- 
rum sieculorum more, πὸ τοῦ οὐρανοῦ, wlt- 
crem cali appellat. 


ἄγομεν" ὥσπερ xal τῷ νῷ ψάλλομεν xal τοῖς σωμα- 
πιχοῖς χεδεσι, καὶ βαπτιζόμεϑα ὕδατί τε καὶ Πνεύ- 
ματι, καὶ διπλῶς τῷ Κυρίῳ ξνούβεθα, ἐῶν μυστη- 
βίων μετέχοντες, xal τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος. 


IODOXA LIB IV. 113. 


Α indicarunt!!, tum virga Mosalca, qua veluti eruce 
percussum est mare, et quz Israeli salutem feren*, 
Pharaonem aquis mersit!*, tum manus in crucis for- 
mam expanse, atque Amelecitas in fugam vertein- 
tes! : aqua item amara ligno edulcata '*, rupet- 
que virge ope dirupta latices fundens virga 
Aaroni sacerdotii. dignitatem propter divinum re- 
sponsum sanciens !* : erectus tropeei more in ligno 
serpens, veluti mortuus !*, ligno salutem iis affe- 
rente, qui cum fide mortuum hostem cernerent ; 





et sensibiH censtamus, Q86$ duplicem quoque 
adorationem Creatori adhibemus, quemadmodum 
et mente, corporisque lebiis canimus, necnon aqua 
imul et spiritu baptizamur ; duplicique modo Do- 
t e des 


————— 








4135 


$. JOANNIS DAMASCENI 


1136 


erientem *??. fcriptura. dicit: Plantaverat Deus pa- A Γραφὴ - Ἐφύτευσεν ὁ Θεὸς παράδεισον ἐν ᾿Εδὲμ 


radisum in Eden ad orientem ; in quo posuit homi- 
nem, quem [ormaverat** : eumque violato precepto 
expulit, atque e regione paradisi voluptatis habitare 
fecit **, hoc est, ad occasum. Quo fit ut, voteris pa- 
trise desiderio, defixis ad eamy oculis, Deum adore- 
mus. Sed et Moysis tabernaculum ad orientem velum 
habebat et. propitiatorium?*.: tribus quoque Juda, 
ui przestantior czeteris, ad ortum solis castrametaba- 
tur "7, In celeberrimo illo Salomonis templo porta 
Domini ad orientem sita erat. Quinimo Dominus, 
cum in eruce penderet, verso ad occasum vultu 
erat; eaque de. causa ita adoramus, ut in eum 
oculos intendamus. Rursus cum in colum recipe- 
Fetur, versus erientem ferebatur, sicque a discipu- 


xarà dvatoldc* Ev0a τὸν ἄγθρωπον, br Exla- 
σεν, ἔθετο" ὃν παραδάντα ἐξώρισεν, ἀπέναντί τὸ 
τοῦ παραδείσου τῆς τρυφῆς κατῴχισεν d, ἐχ 
δυσμῶν δηλαδή. Τὴν οὖν ἀρχαίαν πατρίδα ἐπιζη- 


᾿τοῦντες, καὶ πρὸς αὐτὴν ἀτενίζοντες, τῷ Θεῷ xpos- 


χυνοῦμεν. Καὶ ἡ σχηνὴ (77) δὲ ἢ Μωσαϊχὴ xatd 
ἀνατολὰς εἶχε τὸ χαταπέτασμα, καὶ ἱλαστήριον. Kal 
3j φυλὴ τοῦ Ἰούδα, ὡς τιμιωτέρα, ἐξ ἀνατολῶν παρ- 
ενέδαλε.. Καὶ ἐν τῷ περιωγύμῳ δὲ τοῦ Σολομῶντος 
ναῷ ἡ τοῦ Κυρίου πύλη χατὰ ἀνατολὰς διέχειτο. 
᾿Αλλὰ μὴν xe ὁ Κύριος σταυρούμενος ἐπὶ δυσμὰς 


 &oga, καὶ οὕτω προσχυνοῦμεν, πρὸς αὑτὸν ἀτενί- 


ζοντες. Καὶ ἀναλαμδανόμενος, πρὸς ἀνατολὰς ἀνεςἐ- 
peto, xal οὕτως αὐτῷ οἱ ἀπόστολοι προσεχύνησαν, 


lis adoratus fuit, atque ita venturus est, sicut eum.B xai οὕτως ἐλεύσεται, ὃν τρύπον ἐθεάσαντο αὑτὸν 


in ccluin euntem conspexerunt **. Quemadmodum 
ipse quoque Dominus dixit: Sicut fulgur exit ab 
oriente, et paret usque in. occidentem, ita erit et ad- 


ventus. Filii hominis **. Quocirca, quia ejus adven- . 
, οὖν ἐχδεχόμενοι, ἐπὶ ἀνατολὰς προσχυνοῦμεν. “Αγμ- 


tum exspectamus, ad orientem adoramus. Est au- 


tem apostolorum hzc traditio, in sacras Litteras | 
minime relata. Complura enim illi nobis tradide- . 


runt, que scriptis consignala non fuere ?*. 
toe CAP.  Xill. c 
De sacrosanciis et immaculatis. Domini mysterijs. 


Humane salutis economia. — Deus i" qui bonus, 


qui undequaque bonus, qui plusquam bonus, imo 
qui totus bonitas est, propter eximias bonitatis suz 
divitias, minime passus est, se solum esse bonum, 
 $uamve naturam, cujus nulla res particeps esset, 
 werüih el.eam ob 'causam primum intelligentes 
celestesque virtutes, 267 tum deinde mundum 
bunc qui sub aspectum et sensum cadit, postremo 


ex intelligente sensibilique substantia hominem , 


creavit. Ac .res quidem omnes quas condidit, qua- 
tenus sunt, bonitatem ipsius participant, cum ipse 
: wniversis esse sit, quoniam in ipso sunt omnia **, 
..Bon solum quia ex nihilo. ea ipse produxit, verum 
ob id etiam quod ejus actio res a se conditas tue- 
tur et conservat ; uberius autem animantia. Nam 


33 Psal, 10}, 935. *' Gen. n, 8. 


πορευόμενον εἰς τὸν οὐρανόν * ὡς αὐτὸς ὁ Κύριος 
ἔφησεν ** Ὥσπερ ἡ ἀστραπὴ ἐξέρχεται ἀπὸ ára- 
τολῶν,, καὶ φαίνεται ἕως δυσμῶν, οὕτως ἔσται 
xal ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου. Mi 


φος δέ ἐστιν ἡ παράδοσις αὔτη τῶν ἀποστόλων. 
Πολλὰ γὰρ ἀγράφως ἡμῖν παρέδωχαν. 


ΚΕΦΑΛ. Γ’ [ΠΩ]. 


᾿ Περὶ τῶν ἀγίων καὶ ἀχράντων τοῦ Κυρίου μυ- 


στηρίων 5. 
᾿Αγαθὸς, καὶ πανάγαθος, καὶ ὑὕπεράγαθος 8d; 
ὁ ὅλος ὧν ἀγαθότης, διὰ τὸν ὑπερδάλλοντα πλοῦν 
τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, οὐχ ᾿νέσχετο μόνον da 


C τὸ ἀγαθὸν, fioc τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ὑπὸ prb 


μετεχόμενον, ἀλλὰ xal τούτου χάρ:ν ἔποίησε, τῷἍ 

τον μὲν τὰς νοερὰς χαὶ οὐρανίους δυνάμεις * εἶτε ἃ 
ὁρατὸν xal αἰσθητὸν xócpov: εἶτα ἐχ νοεροῦ τὲ 
αἰσθητοῦ τὸν ἄνθρωπον " πάντα μὲν οὖν τὰ Oz εἰ- 
τοῦ γενόμενα χοινωνοῦσι τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος xz: 
τὸ εἶναι, Αὐτὸς γάρ ἐστι τοῖς πᾶσι τὸ εἶναι, Eos 
ἐν αὐτῷ εἰσι τὰ ὄντα, o0 μόνον τι αὐτὸς Ex τοῦ p) 
ὄντος εἰς τὸ εἶναι αὐτὰ παρήγαγεν, ἀλλ᾽ ὅτι ἡ αὐτῷ 
ἐνέργεια τὰ ὑπ᾽, αὐτοῦ γενόμενα συντηρεῖ καὶ e 
ἐχει" Ex περισσοῦ δὲ τὰ ζῶα * χατά τε γὰρ «b d. 


. καὶ χατὰ τὸ ζωῆς μετέχειν, χοινωνοῦσι τοῦ ἀγαὰ 
* Gen. 11, 35. "5 Levit. xvt, 14. * Num. n, 3. 


39 Act. p, 1i, 


** Matth. xxiv, 92. ** Basil. De Spiritu sancio, cap. 27. δ᾽ Greg. Nar. orat. 42; Dion. eap.5 δὲ és 


nom. 85 Rom. xi, ὅθ. 


VARLE LECTIONES. 


ἃ Reg. 1 ὃν πὰ ἀντα, τῆς τρυφῆς ἐξώρισεν. Alii multi ὃν παραθδάντα͵ τοῦ πα 
' σου χατῴχισεν. 4 Addunt multi codices φασὶν 
«οὺὑς ἀποστόλους. Sic vetus interpr. dixerunt angeli ad apostolos : Ut ipse Dominus, etc. ; 


ἑξώρισεν, ἀπέναντί τε τοῦ παραδεί 


dixere ad apostolos, εἰ μὲ ipse Dominus, etc. 


ἴσου «ἧς 9s 
ἅγιοι ἄγγε)α τὸς 
aber : Ui ew 


1 f Codd. multi φθάνει, sic. vetus interpr. occupat. F 
praevenit. 5 Hoc caput seorsim exstat in multis mss. ut editum est a Guill. Morell 


io post Liturgis 


. Graecas, cum hoc titulo : Ὅτι ὁ ἱερουργούμενος ἄρτος χαὶ οἶνος, οὐχ ἔστι τύπος τοῦ Κυριακοῦ σώματος, 
υ 


ἀλλ' αὐτὸ ἐκεῖνο ἀληθῶς τὸ ἴδιον σῶμα τοῦ 


ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ * Quod panis et vinum consecrati, 


Son sunt. figura Dominici corporis, sed ipsumimet vere proprium corpus Domini nostri Jesu Christi. 
mE " NOTAE. a 
(77) Kal ἡ σκηνή. Sed. et tabernaculum. Quia D certum est propitiatorii et arcze locum quem Sant 


Levit. xvi, 14, legitur pontiüicem in die expiatio- 
num debuisse de sanguine vituli aspergere digito 
septies contra propitiatorium ad orientem, existi- 
mavit Noster veluin propitiatoriumque iu orientali 
parte tabernaculi vel templi posita. (uisse, Verum 


sanctorum vocabant, situm fuisse ad occidentalen 
plagam. Sed pontifex, gyrando circa propitiatorium, 
in media parte consistebat, ubi verso ad propi 
tiatorium et ad orientem vultu, de sanguine dipite 
$Soetqeo A. 


18] DE FIDE ORTIODOXA LIB. IV: 


1149 


S. JOANNIS DAMASCENI . 


1140 


esl ** : cibus autem, ipse est panis vite, Dominus A δέχεσθαι θάνατον, ἐν τῇ νυχτὶ, ἐν ἦ ἑαυτὸν παρεδί- 


foster Jesus Christus, qui de celo descendit **. 
Nam cum voluntariam mortem nostri causa. sus- 
cepturus esset, eà nocle qua seipsum tradebat, 
testamentum novum sanctis suis discipulis et apo- 
stolis, atque per eos universis qui in ipsum cre- 
derent, condidit. Itaque in sancte et illustris Sion 
ecepaculo, cum vetus Pascha cum discipulis suis 
manducasset, testamento veteri expleto, discipu- 
lorum pedes lavit *'; hoc suo utique facto sym- 
bolum praebens sancti baptismatis : tum deinde 
frangens panem, porrexit eis, dicens : Accipite et 
comedite, hoc est corpus meum, quod pro vobis 
frangitur in remissionem peccatorum 38, Simili quo- 
que modo calicem vino et aqua temperatum ac- 
cipiens, Impertivit eis, dicens : Bibite ez hoc om- 
mes ? hicest sanguis meus novi testamenti, qui pro 
tobis effunditur in. remissionem | peccatorum ; hoc 
facite in. meam commemorationem. (Quotiescunque 
enim manducatis panem hunc, et calicem  bibitis, 
mortem Domini annuntiatis, e resurrectionem οἶδε 
confitemini, donec veniat 35. 

Asserla. Eucharistim veritas. Verborum Domini 
vis in Eucharistia. Spiritus sancti virtutis, quod ex 
pane fiat caro Christi. — Quamobrem si sermo Dei 
vivus est εἰ efficaz "5; et. omnia quecunque voluit 
Dominus [ecit* ; si dixit : Fiat luz, facta fuit : Fiat 
irmamentum, et factum. est  , si. verbo Domini 
cell firmati sunt et. spiritu oris. ejus omnis viris 


δον, διαθήχην xatvhv διέθετο τοῖς ἁγίοις αὑτοῦ μα- 
θηταῖς xal ἀποστόλοις, καὶ Ov αὐτῶν πᾶσι τοῖς εἷς 
αὑτὸν πιστεύουσιν. Ἐδν τῷ ὑπερῴῳ τοίνυν τῆς ἁγίας 
xai ἐνδόξου Σιὼν, τὸ παλαιὸν Πάσχα (78) μετὰ τῶν 
μαθητῶν αὐτοῦ φαγὼν, χαὶ πληρώσας τὴν παλαιὰν 
διαθήχην, νίπτει τῶν μαθητῶν τοὺς πόδας, αὐμὄολον 
τοῦ ἁγίου βαπτίσματος παρεχόμενος. Εἶτα χλάσας 
ἄρτον, ἐπεδίδου αὐτοῖς λέγων" Δάδεξε, φάγετε, 
τοῦτό μού ἐστι τὸ σῶμα, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν κζώμονον» 
εἷς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν. Ὁμοίως δὲ λαδὼν, καὶ τὸ 
ποτήριον ἐξ οἴνου χαὶ ὕδατος, μετέδωχεν αὐτοῖς λέ- 
γὙων" Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάγτες " τοῦτό μού ἔστι τὸ 
αἷμα, τὸ τῆς xav ric διαθήχης. τὸ ὑπὲρ ὑμῶν ἐχ- 
χυγόμενον, εἷς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν τοῦτο ποιεῖτε 
εἰς τὴν ἐμὴν ἀγάμνησιν. Ὁσάχις γὰρ ἂν ἐσθίητε 
τὸν ἄρτον τοῦτον, καὶ τὸ ποτήριον τοῦτο πίγητε, 
τὸν θάνατον τοῦ YioU τοῦ dv0poxov καταγγέ.1- 
Aste, καὶ τὴν ἀγάστασιν αὐτοῦ ὁμολογεῖτε, ἕως 
ἂν ξλθῃ. 


El τοίνυν ὁ .16γος τοῦ θεοῦ ζῶν ἔστι, xal irg- 
γῆς, καὶ πάντα ὅσα ἠθέλησεν ὁ Κύριος, ἐποίησεν" 
εἰ εἶπε" Γενηθήτω φῶς, καὶ ἐγένετο" [Γεγηθήζω 
στερέωμά, καὶ ἐγένετο" εἴ τῷ «1όγῳ Κυρίου οἱ 
οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ πνεύματιτοῦ στό- 
ματος αὑτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν * εἰ ὁ οὐρα- 
νὸς, καὶ fj γῇ, ὕδωρ τε καὶ πῦρ, καὶ ἀὴρ, xoi τᾶς 


eorum *! : si coelum et terra, aqua et ignis et aer, ( ὁ χόσμος αὐτῶν τῷ λόγῳ τοῦ Κυρίου cuvexeMats 


omnisque eortm ornatus verbo Domini perfecta 
sunt; quin et nobilissimum hoc animal, quod 
homo nuncupatur : si denique ipse Deus Verbum 
pro sua voluntate homo faetus est, atque ex san- 


ete semperque Virginis purissimis et intaminatis " 


sanguinibus ipse:sibi nullo semine-carnem corn- 
pegit, cur demum panem corpus, vinum item et 
aquam, sanguihem suum efficiendi potens non 
sit? [n princípio dizit ; Producat terra Rerbam vi- 
tentem **, et ad hanc usque diem, accedente imbre, 
divino phecepto impulsa et roborata, fetus suos 
profert : dizit perinde Deus: Hoe est corpus 
meum ; οἱ : Hic est sanguis meus ; et : Hoc [acite 


(av, xal τοῦτο δὴ τὸ πολυθρύλλητον ξῶον ὃ Svp. 
4toc * εἰ θελήσας αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος ἐγένετο vhs. 

πος, χαὶ τὰ τῆς ἁγίας ᾿ΛΔειπαρθένου καθαρὰ à 
ἁμώμητα αἵματα ἑαυτῷ Κα ἀσπόρως σάρκα ὕπεστι 
σατο, οὐ δύναται τὸν ἄρτον ἑαυτοῦ σῶμα ποιῆοιι, 
καὶ τὸν οἶνον xal τὸ ὕδωρ, αἷμα ; Εἶπεν ἂν &pyi: 
᾿Εξαταγέτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου, καὶ μέχρι τῷ 
νῦν τοῦ δετοῦ γενομένου, ἐξάγει τὰ ἴδια βλαστήματα, 
τῷ θείῳ συνελαυνομένη καὶ δυναμουμένῃ προῦ- 
τάγματι. ΕἘὖἦπεν ὁ Θεός" Τοῦτό μού ἄστι τὸ σῶμα' 
xal* Τοῦτό μού ἔστε τὸ αἷμα xal* Τοῦτο ποιεῖτε 
εἷς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν ᾿" καὶ «ip. παντοδυνάμη 
αὑτοῦ προστάγματι, ἕως ἂν ἔλθῃ, γένεται " οὕτω rà 


in meam. commemorationem : idque omnipotenti p) εἶπεν, ως ἂν ἔλθῃ" καὶ γίνεται δετὸς (79) τῇ 


δὲ Chrys. hom. 85 in Matth. Joan. m, ὅ. ** Joan. vi, 48. Joan. ΧΙ, 1 seqq. ** Mattb. xxvi, 


FE Liturg. 8, Jacobi, ** 
* Hebr. v, 19. Ὁ! Psal. cxxxiv, 6. ** Gen. 1, 5. 


Matth. xxvi, 297; Marc. xw, 921; Luc, xxi, 1 
*3 Psal. xxxu, 6. 


i Ι Cor. x, 21-X 


* Gen. 1, 1 


VARLE LECTIONES. 


k Elegantior est lectio cod. 2198, eui concinit Faber, καὶ &x τῶν τῆς ἁγίας xol ᾿Αειπαρθένου καθαρῶν πὶ 
ἀμωμήτων αἱμάτων ἑαυτῷ. Et-ex sancte Virginis purissimis et illibatis sanguinibus in seipso, etc. ' 
9, 


cod. 5. 


egiis mulis et Colb. desunt hac, εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμν. 


NOTAE. 


(18) Τὸ παλαιὸν Πάσχα. Cum vetus Pascha, etc. 
Quam Noster de supremo Domini Paschate sen- 
tentiam tenet, hane proinde ex Grecorum com- 
mentariis, ut ex Scriptura Hieronymus acceperat. 
l'hotius. quoque cod. 106, vbi de libro eujusdam 
anonymi, qui forsan Joannes Philoponus Tritheita 
fnit, hec contra illum ait; Ὁ yàp Χρυσόστομος, 
μαὶ ἡ Ἐκκλησία τότε φησὶν αὐτὸν ἐπιτελέσαι τὸ 


^2. δὶ 


νομικὸν πρὸ κοῦ μυστιχοῦ δείπνου " Chrysostomus εἰ 
Ecclesia Christum docent cenam le egisse aai 
riysticam. Sed de his plura in dissertatione De 


axsymis. 
(79) Kal γίνεται ὑετός. Et huic nove segeti, etc. 
Ireneus invocatione Spiritus sancti consecrari 


: Eucharistiam ait, lib. 1v, cap. 35:: Panis pror 
est, eed 


invocationem Dei, jam non communis pan 


11 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV. 


1142 


καινῇ ταὐτῇ γεωργίᾳ διὰ τῆς ἐπιχλήσεως, ἡ τοῦ A cjus przeepto, donec veniat, efficitur (ita quippe 


ἁγίου Πνεύματος ἐπισχιάζουσα δύναμις. Ὥσπερ γὰρ 
“ἀντα ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεὸς, τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος 
ἐνεργείᾳ ἐποίησεν, οὕτω καὶ νῦν ἡ τοῦ Πνεύματος 
ἐνέργεια τὰ ὑπὲρ φύσιν ἐργάζεται, ἃ οὐ δύναται 
χωρῆσαι, εἰ μὴ μόνη ἡ πίστις. Πῶς ἔσται μοιτοῦτο, 
φησὶν ἡ ἁγία Παρθένος, ἐπεὶ ἄγδρα οὐ γινώσχω; 
᾿Αποχρίνεται Γαδριὴλ ὁ ἀρχάγγελος " Πγεῦμα ἅγιον 
ἐπελεύσεξαι ἐπὶ σὲ, καὶ δύγαμις Ὑψίστου ἐπι- 
σκιάσεε σοι. καὶ νῦν ἐρωτᾷς, πῶς ὁ ἄρτος γίνεται 
σῶμα Χριστοῦ, xat ὁ οἶνος xai τὸ ὕδωρ, αἷμα Χρι- 
στοῦ. Λέγω σοι χἀγώ" Πνεῦμα ἅγιον ἐπιφοιτᾷ, xal 
ταῦτα ποιεῖ τὰ ὑπὲρ λόγον καὶ ἔννοιαν. 


dictum est, donec veniat) per invocationem huicco 
πον segeti imbre 969 superveniente; Spiritus 
sancti nimirum obumbrante virtute. Velut enim 
quidquid fecit Deus, id Spiritus sancti fecit 
opera, ita nunc quoque Spiritus sancti operatione 
facta sunt, qux nature modum excedunt, quaque 
nisi fide sola, nec capi queunt, nec intelligi. Quo- 
modo mihi accidet istud, aiebat Virgo sancta, 
quoniam virum non cognosco " ? Cui Gabriel ar- 
chougelus : Spiritus sanctus superveniet in te, et 
virtus Altissimi obumbrabit tibi **. Tu quoque nunc 
quaris, qui panis flat corpus Christi, ac vinum 


et aqua, sanguis illius. Ego vero tibi repono Spiritum sanetuu) supervenire, et ea facere, qua 
sermonem conceptumque omnem procul exsuperant. 


"Aptoc δὲ καὶ οἶνος παραλαμδάνεται" οἷδε γὰρ 6 Β Cur. panis et vinum ad Eucharistiam adhibean- 


0:5; τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν" ὡς τὰ πολλὰ γὰρ 
τὰ μὴ κατὰ τὴν συνήθειαν τετριμμένα, ἀποστρέ- 
φεται δυσχεραίνουσα * τῇ οὖν συγχαταδάσει συνήθει 
χεχρημένο;, διὰ τῶν συνήθων τῆς φύσεως ποιεῖ τὰ 
ὑπὲρ φύσιν᾽ καὶ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος, 
ἐπειδὴ ἔθος ἀνθρώκοις ὕδατι λούεαθας, καὶ ἐλαίῳ 
χρίεσθαι, συνέξευξε τῷ ἐλαίῳ καὶ ὕδατι τὴν χάριν 
τοῦ Πνεύματος, καὶ ἐποίησεν αὐτὸ λουτρὸν ἀναγεν- 
νήσεω; οὕτως, ἐπειδὴ ἔθος τοῖς ἀνθρώποις ἄρτον 


M Luc. & ὅδ 'tibid. 30. 


(ur. —Panis porro " vinumque adhibentur, quia, 
cum Deo explorata sit imbecillitas humana, qus, 
ut plurimum, ea avérsetur qus usu minime trita - 
sunt; hine fit ut pro solita sua erga nos indul- 
gentia, per ea qux naturx familiaria sunt, res na- 
tura sublimiores efficiat. Et sicut in baptismo, 
quoniam in more hominum posilum est, ut aqua 
laventur, et, ungantur oleo, Spiritus gratiam 
tuu oleo et aqua. copulavit, ut lavaeruni regene- 


*" Nyss. Orat. catech. cap. 37. 


NOTE. 
Eucharistia. Basilius, lib. De Spir. sancto, cap. 27, C compleri, eum Christi verbis, tum invocationc. Εἰ 


invocationem banc a Christo et apostolis traditain 
asserit. Hujus vim Cyrillus Hieros. Calech. 1 Myst. 
sic enarrat , ubi de chrismate loquitur : Ne putetis 
wnguentwm hec nudum εἰ commune quidpiam esse. 
Nam velut panis Eucharistiae μετὰ τὴν ἐπίχλησιν 
«οὔ ἁγίου Πνεύματος, post invocationem sancti Spi- 
ritus non est simplex panis, sed Christi corpus; sic 
sacrum istud (um μετὰ τὴν ἐπίχλησιν, invo- 
catione facta, non est exile aliquid, etc. Chrysostomus 
hom. im Cameterii nomen ait : Quando sacerdos 
astat sacre mensa expansis in celum. manibus χαλῶν 
τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ παραγίνεσθαι χαὶ ἅψασθαι 
τῶν προχειμένων, invocans Spirilum sanclum ut 
adveniat et proposita dona contingat, magnum silen- 
tium esi. "Ὅταν διδῷ τὴν χάριν τὸ πνεῦμα, ὅταν 
χα . ὅταν ἄψηται τῶν προχειμένων, ὅταν ἴδῃς 

τὸν ἐσφαγιασμένον xal ρτισμένον. 


Quando Spiritus gratiam impertiit, quando descendit, 


quando dona contigit, quando agnum maetatum el pa- ἢ 


yatum cernis, tunc tumulium, tunc (turbas. excitas. 
Sexzcenia sunt testimonia veterum quibus idem 
asuuitur, Nostro quoque succinunt Theodorus 
Abuearas, seu etiam Samonas Gazensis in Dial. 
cum Achmed Mohammedano, Theodorus Graptus, 
Nicephorusve CP., et alii quos omitto. Loquuntur 
nimirum de invocatione illa que in priscis Orien- 
talium quorumcunque liturgiis recitatur post Cbristi 
verba, Hoc est corpus meum; Hic est sanguis meus, 
elc. Quibuscum consentiunt Gothorum liturgiz , 
quas viri cl. Thomasius et Mabillonius edidere. 
mo eadem oratione Africanos posiulasse, mili 
Spiritum sancium ad dona sanctificanda, Vestis est 

ulgentius, lib. ii, Ad Monim. cap. 6 et seqq. Porro 
cum Damascenus in liturgiis invocationem Christi 
verba subsequi videret, eaque Patres consecra- 
tonem períici docuisse, tum alioqui Chrysosto- 
uum, hom. De prodit. Jude dixisse, dona propo- 
sita per Doinini verba sacrari, mysterium docuit 


vero Nyssenus ig Catech. preiverat, ὁ ἄρτος, in- 
quiens, χαθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ἁγιάξεται διὰ 
Λόγου Θεοὺ χαὶ ἐντεύξεως * Panis, sicut Apostolus 
ait, sanctificatur per Verbum Dei ei orationem. Sic 
Graci recentiores, Marco Ephesio teste, Christi 
verba in liturgiis recitari censent, ut nos ad rerum 

estarum memoriam revocent ; sed insuper δύναμιν 
ὥσπερ ἑνιέντα τοῖς προχειμένοις εἰς τὴν uetafio- 
λήν, virlutem propositis donis indere αὐ conversio- 
nem, que postea fiat per oralionem el benedictionem 
sacerdotis. Eodem Russorum archiepiscopi respon- 
sio collineabat in concilio Florentino, quam Euge- 
nius papa approbavit. Combefisius in margine ho- 
mil, Damasceni de Sabb. sanct. ad hzc verba, ἀλη- 
θῶς τῇ ἐπιχλήσει, vere per invocationem Lransmu- 
tatum :. « Pantinus hic auctori iniquior, inquit. 
Malim benigne exponere, ut et Basilii ac reliquas 
Gracorum liturgias, non feri scilicel transmuta- 
tionem sine invocalione; qu» vel antecedat ( uti 
Latinis) vel consequatur (ut Graecis) verba Do- 
mini : in quibus tamen sit ipsa vis, id ipsum sem- 
per nobis operantibus, quod semel Christo dicta : 
8ed lamen sic religiose, et pro tanti mysterii ma- 
jestate. Nec forte ἃ Domino concessum Eucha- 
ristiam conficere, ut quivis etiam sacerdos teme- 
re, nullo religioso cultu ac ordine, Dominica verba 
effutiat, nec tam rem sacram, quam bhistrionicam 
ac exsecrationem peragat. » liec non benigna, sed 
verissima est Damasceni textus expositio. Bessa- 
rion et Árcudius aliam suggerunt, puta sacerdotes 
Graecos, dum orant ut Spiritus sanctus virtute pa- 
nis efficiatur corpus Christi, hoc solum postulare, 
ut qui Eucharistiam sumunt ubum corpus Christi 
sint, istisque vocibus μεταδαλών, transmutans Spi- 
ritu sancto, metaphoricam mutationem innui. Quod 
si concedatur, vereor pne Patrum loca, quibus panis 
vinumque dicuntur μεταδάλλεσθαι, pari jure tor- 
queaniur conira sensum auctorum. 


11. 


S. JOANNIS DAMASCENI 


11414 


rationis illum faceret, Consimili modo, quia ho- A ἐσθίειν, ὕδωρ τε xal οἶνον (80) πίνειν, συνέζευξεν : 


minum consuetudo fert ut panem edant, vinumque 
et aquam bibant; idcirco-conjuncta cum illis sua 
divinitate, hac corpus et sanguinem suum fecit, 
uti per usitata et natur: consentanea, assurgamus 
ad ea qua supra naturam sunt. 

Corpus Christi in. Eucharistia non. adduciione, 
sed elementorum conversione. — Corpus est divi- 
uitati vere unitum, quod ex sancta Virgine ortum 


αὑτοῖς τὴν αὐτοῦ θεότητα, xal πεποίηχεν αὑτὰ σῶμα 
καὶ αἷμα αὐτοῦ, iva διὰ τῶν συνήθων xal χατὰ 
φύσιν, ἐν τοῖς ónkp φύσιν γενώμεθα. 


Σῶμά ἐστιν ἀληθῶς ἡνωμένον θεότητι, τὸ ix τῆς 
ἁγίας Παρθένου σῶμα, οὐχ ὅτι τὸ ἀναληφθὲν σῶμα 
ἐξ οὐρανοῦ χατέρχεται, ἀλλ᾽ ὅτι αὐτὸς ὁ ἄρτος (81) 


NOTAE. 


(80) Ὕδωρ vs xal olvov. Aquam et vinum. Apo- 
stolica traditio est, non nudam aquam, ut Eucra- 
titt, non vinum merum, ut Armeni οἱ Jacobitze 
quidam, ged vinum aqua temperatum debere offerri. 

ic liturgize veteres, Jacobi, seu Hierosolymitana, 
et Marci, sive Alexandrina, quam Cophtite etiam 
recitant, xal χε ἐξ οἴνου xai ὕδατος, factaque 
ex vino et aqua misttone ; Basilii λαδὼν, χεράσας, 
accipiens, temperans ; Clementis, lib. vi. Constit., 
ὡσαύτως xaX τὸ ποτήριον ἐξ olvou xal ὕδατος, simi- 
liter et calicem ez vino et aqua. Justinus Martyr., 
apol. 4, vinum cum aqua offerri tradit; ἄρτος πρὸ- 
φέρεται. χαὶ οἶνος, καὶ ὕδωρ. lrenzus, εἶν. v, cap. 2, 
calix Eucharistie calix mistus est. Audiendus non 
est Anselmus flavelbergensis, qui Dial. $, narrat 
Grecos vinum nulla delibutum aqua offerre, sibi- 
que Nechitein, seu Nicetam Nieomediensem ita 
respondisse : Christus im magna illa sua cena non 
legitur aquam cum sino. misiam in calice conse- 
crasse, ideoque similiter facimus. Hoc alii Grecis 
aflinxere, fursan ob aquam calidam quam illi in 
calicem injiciunt post consecrationem, ac si aliam 


ante non admisccrent. [108 liturgiz mendacii satis C Gregorii 


arguunt. 

(81) 'AJLI ὅτι αὐτὸς ὁ ἄρτος. Sed quia ipse pa- 
nis. Noster hic et hom. de Sabb. sancto post Nys- 
senum, conversionem panis et vini in Christi cor- 
pus μεταποίησιν, nominat; Chrysostomus μεταῤ- 
ῥύθμισιν, Nyssenus rursum μεταστοιχείωσιν, Cy- 
rillus Hierosol., Abucaras, Samonas, Graptus, et 
alii peca6oMv , quibus conversio, transmutatio, 
transelementatio, significatur. Singulas voces usur- 

at Theophylactus in cap. xxvi Matth. et. in xiv 

arci. Recentioribus communius μεταδολή conver- 
sio dicitur. Noster hic compendio refert, quz 
Nyssenus orat. catech. cap. 57, edisserit his fere 
verbis : « Quemadmodum quodvis corpus humanum 
cibo potuque nutritur, et panis cibus est, et aqua 
cum vino potus, hinc fit ut panis δυνάμει, potestate, 
sit corpus humanum : cumque Deus Verbum cor- 
pus suum cibo potugue ali permiserit, panis quem 
edebat, ratiene qua 
φὴς πρὸς τὴν τοῦ σώματος φύσιν μεθισταμένης, 
alimento in corporis naturam transeunte. Nune 
perinde panem Dei sermone sacratum, εἰς σῶ 
τοῦ Θεοῦ Λόγου μεταποιεῖσθαι πιστεύομαι, certa fee 
persuadeor in. Dei Verbi corpus transmutari. Nam 
potestate illud ipsum corpus erat ; illic gratia Verbi 
sanctum effecit corpus quod pane sustentabatur, 
ipsumque quadantenus erat panis. Istic etiam pa- 
nis, sicut Apostolus dixit, sanctificatur per verbum 
et orationem ; Οὐ διὰ βρώσεως χαὶ πόσεως προϊὼν 
εἷς τὸ σῶμα γενέσθαι, ἀλλ᾽ εὐθὺς πρὸς τὸ σῶμα διὰ 
τοῦ Λόγον μετα ποιούμενυς, καθὰ εἴρηται ὑπὸ τοῦ 
Λόγου, ὅτι « Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου.» Non ut come- 
alione et potu in Verbi corpus transeat, sed at sta- 
tim per verbum in corpus iransmuatu?, uti dictum 
& Verbo est : « Hoc est meum. » Concludit, 
Christum hec (largiri virtute benedictionis, trans- 
elementata eorum. que apparent natura, μεταστοι- 


am Dei corpus erat, τῆς τρο- D πυρούμενον, 1 


ADR τῶν φαινομένων τὴν φύσιν, Doctissimus 
. Joannes Ernestus Grabe, vir multis titulis mihi 
impense colendus, in adnotationibus ad cap. 2 lib. v 


B Irenzi, S. Cyrilli Hierosol. cujus consimilia loca, 


quia trita sunt omitto, Nysseni, Damasceni et alio- 
rum forie plurium mentem sic enarrat: Hi per- 
suasi erant Spiritum sanctum calitus descendentem, 
pani, non modo tirtutem corporis Christi communi- 
care, sicque eumdem ralione qualitatum mutare, sed 
el divina potentia ipsam ejus substantiam in carnem 
trans(ormare, que Christi caro sit, et cum illa qua ex 
beate Virginis utero prodiit, et. cruci su(fiza, inqw 
celum sublata fuit eadem fiat per ἐποαύξησιν, quet- 
que eumdem Spiritum vitat in- se habeat ; sicuti pexs 
quem Servator in terris comedit, vi naturalis caleris 
tn carnem ejus vertebatur, et. noster panis quolidia- 
«us in substantiam. corperis nostri transit. ()uod 
corpus hodie nobis gestatum, idem dicitur cum illo, 
in quo ante plures. annos versati. sumus, quouiam 
eadem anima vegelatur, licet particule ejus prorsus 
sint. diverse, et. nulla forte ex prioribus superstes 
exsistat. fepe, post Cyrilli catech. ἃ mystagogicam, 
yssent orat. catecheticam magnam, cap. δ], 
et Damasceni lib. 1v De fide orthodoxa, cap. 18, eju- 
qu epistolam ad Zachariam Doarorum. episcopun) 
ubjungit loca Damasceni, cujus, ut et aliom 
Grecorum , meliorem interpretem frustra T 
ro. Theologi Wirtembergenses cum cap. 10 Bes. 
Jeremie CP. patriarche legissent, comsecratiam 
panem in ipsummet Christi corpus, et vinwm à 
ipsummet sanguinem ejus transmutari : Ὃ μὲν 
μεταδάλλεται εἰς αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, 68 
οἶνος εἰς αὐτὸ τὸ αἷμα, reposuerunt, in coena De- 


minica co Christi et sangminem vere adesse ; nea 
ilem τὸν ἄρτον μεταδάλλεσϑαι εἰς τὸ τοῦ X στο 
ΟΥ̓ 


σῶμα, panem in Christi corpus ἰταπειπαίανῖ. 
rant scilicet, nihil Grsecis μεταδολὴν aliud signi 
feare, nisi substantie unius in alteram conversio- 
nem. Unde Noster in opusc. cont. Acepbalos, uni- 
tionem naturarum Domini, non μεταδολὴν, factam 
esse declarat, exemplo corporis igne ca tis : Τὸἢ 
inquit, οὗ μεταδολὴν δηλοῖ τοῦ κυ" 
μένον, " ἕνωσιν πρὸς τὸ πῦρ voz, 461. 
n$, nom ejus rei que ignescil conversionem si- 
gnificat, sed unionem cum igne. Quocirca Geor 
gius Scholarius, qui schismaticus alter patiare 
fuit, in. sermone in Parasceven Lazari, cujus & 
authentico codice suo magna parte described 
perhumane copiam fecit clarissimus doctissime 
que D. abbas Renaudot, postquam  assersi, 
ejusmodi μετουσίωσιν (a), transsubstantiatiopem 
fleri, ut. accidentia destructo subjecto maneas: 
Τουτὶ τὸ βυστήριον μεταδολὴν τινα περιέχον οὐσίας 
ἂν ἀχάρε Ἰηνομένην, τῶν συμδεδηκότων ἄμετά- 
δλήτων μενόντων, addit aliam esse inearnmationis, 
et aliam Eucharistz rationem : "Exst μὲν γὰρ o)- 
δέτερον πρὸς τὴν ἑτέραν μεταδέδληται φύσιν, ἀλλ᾽ 
ἐν τῷ τοῦ Χριστοῦ προσώπῳ, καὶ ἢ θεότης, καὶ ἡ 
ἀνθρωπίνη φύσις ἀσυγχύτως ἐστίν " ἐνταῦθα δὲ τὸ 
χτίσμα πρὸς τὸν χτίστην μεταποιεῖταν διὰ μέσον τοῦ 


(a) Vide Prefationem, num. XX, ubi de hac voce disseritur. 


1145 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. IY. 


1146 


xa οἶνος μετα ποιοῦνται 9 elc σῶμα χαὶ αἷμα Θεοῦ. El A habuit, non ut illud quod in celos receptum est, 


δὲ τὸν τρόπον ἐπιζητεῖς, πῶς γίνεται, ἀρχεῖ σοι ἀχοῦ- 
σαι, ὅτι διὰ Πγεύματος ἁγίου, ὥσπερ xoi ἐχ τῆς 
ἁγίας θεοτόχου διὰ Πνεύματος ἁγίου ἑαυτῷ, xal ἐν 
ἑαντῷ ὁ Κύριος σάρχα ὑπεστήσατο xa) πλέον οὐδὲν 
γινώσχομεν, ἀλλ᾽ ὅτι ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἀληθής ἔστι, 
καὶ ἐνεργὴς, καὶ παντοδύναμος, ὁ δὲ τρόπος ἀνεξ- 
ερεύνητος. Οὐ χεῖρον δὲ xal τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι, ὥσπερ 
φυσιχῶς διὰ τῆς βρώσεως ὁ ἄρτος, χαὶ ὁ οἶνος χαὶ 
τὸ ὕδωρ διὰ τῆς πόσεως εἰς σῶμα xal αἷμα τοῦ 
ἐσθίοντος καὶ πίνοντος μεταδάλλονται, xal ob γί- 
νονται ἕτερον σῶμα παρὰ τὸ πρότερον αὐτοῦ σῶ- 
μα΄ οὕτως ὁ τῆς προθέσεως (82) ἄρτος, οἶνός τε, 
xai ὕδωρ διὰ τῆς ἐπιχλήσεως xal ἐπιφοιτήσεως τοῦ 
ἁγίου Πνεύματος, ὑπερφυῶς μεταποιοῦνται εἰς τὸ 
σῶμα τοῦ Χριστοῦ καὶ τὸ αἷμα, καὶ οὐχ εἰσὶ δύο, 
ἀλλ᾽ ἕν (83) καὶ τὸ αὐτό. 


corpus descendat; sed quia panis ipse et vinum 
in corpus et sanguinem Dei transmutantur. Si 
requiras, quonam pacto istud 970) fiat, sat tibi 
sit audire, hoc fieri per Spiritum sanctum ; quem- 
admodum et ex sancta Dei Genitrice Dominus 
sibiipsi carnem assumpsit, qui in seipso subsi- 
Bteret : nec amplius quidquam nobis perspectum 
est et exploratum, qaam quod Dei sermo verox 
efficaxque est, atque omnia potest ; modus vero 
investigari prorsus nequit *. lllud vero dicere 
alienum non est, quemadmodum naturaliter panis 
per comestionem, vinumque et aqua per potio- 
nem, in corpus et sanguinem comedentis et bi- 
bentis transmutantur, ut nec corpua fiant aliud a 
corpore ejus quod prius exstabat : sie panem qui 
in prothesi praparatus fuit, vinum Item et aquam 


per Spiritus sancti invocationem et adventum, modo qui nature viribus «et conditione sublimior 
est, in Christi. corpus et sanguinem converti, ut nequaquam duo síht, sed unum et idem. 


* Simile Nyss. loc. cit. 


t 


. * NANLE LECTIONES. 


Mss. μεταποιεῖταί. ὃ Deest οὐ In editis Ver, et Basil. Quidam codd. οὐ γίνεται. 
| (t NOTAE. 


σώματος, xal m 
ϑεξῦ γίνεται, τροῦ 
μὲν δὴ πάντων τῶν 


χυΐα τοῦ ἄρτου οὐσία σῷ 
ἰστοῦ γινομένη σῶμα" μεῖζον 
ἑείων θαυμάτων, ὡς ἀληθῶς διὰ 
ταῦτα, ἡ τοῦ ee πρὸς τὸ σῶμα «b Δεσποτιχὸν 
, ἀλλ᾽ οὐχ ἀδύγατος. τῷ πρὸς τὴν θείαν 


λέποντι * Jllic enim neutrum in. alterius 


qe 

. perspecta pot Dei [werit. Nectarius nuperus 
patriarcha Hierosolym. in libro, Περὶ ἀρχῆς τοῦ 
πάπα, De principatu papers, qui anno 1682 
Moldavia editus est contra Latinos, p. 205, narrat 
bostiam quamdam quz nigrorem ex mucore con- 
. e sacro disco acerre imposita 

fuisset, iasolito ódore templum omne perfudisse. 
Tum concludit: Τοῦτο τὸ θαῦμα, ὡς ἐγῴμαι, γέ- 
Ὑονεν εἰς δεῖγμα σαφέστατον τοῦ μεγάλου χαὶ ὑὕπερ- 


φυοὺς τοί μβυστηρίον, τοῦ τὰ συμδεδηχότα μόνα 
«τοῦ ἱεροῦ εἰρεσθαι, ἡ δέ va ola κοῦ ἄρτου 
ἃ θεῖσα, xal τοῦ πάναγίου Πνεύματος 


t μαφους ὠδεῖσα δὰ ἀληθινὸν ὁ σῶ 
δορὰν σταται, , 
διαμένει, ὡς ἴδιον χριστοῦ * Hoc miraculum factum 
esse opingr ad evidentissimam magni illins. et im- 
nena! demonstrationem, nempe quod. acci- 
dentia panis corrumpaniur : substantia 
vero panis semel mutata εἰ incocalione sancti Spi- 
TUUS in seram corporis substantiam conversa, nullam 
prorsus sustineat. corruptionem, sed incorrupta per- 
Uaueat, tanquam verum propriumque Christi corpus. 
(82) Οὕτως ὁ τῆς προθέσεως. Sic panis qui in 
ete. Verterunt alii, panis propositionis. 

orro πρόθεσις, prothesis, Grecis est mensa minor 
ad dextrum altaris latus seorsim posita, in qua 
Sacerdotes consecrandum panem ei calicem pa- 
rant. Hac cseremonia θύσις, sacrificatio, et xpoa- 
χομιδὴ, προσφορὰ, oblatio nuncupatur; eamque 
exsequuntur presbyteri qui sacerdoti digniori ce- 
lebraturo assistunt, nunquam vero diaconi, quos 
antiquus canon prohibet ne offerant, ullumve sa- 


Xgi- 


C 


cerdotum ad altare una offerentium munus obeant. 
Caterum quando sacerdotes aut. diaconi prepara- 
tum panem cum calice ad aram ferunt, mpoaní- 
πτουδι πάντες τοῖς ἱερεῦσιν οἱ πιστοί, inquit Simeon 
Thessalonic., om»es fideles sacerdotibus procidunt, 
et jure, tum uleorum se. precibus commendent, ab 
eisque postulent, ut sui recordentur im sacrificio ; 
tum ul divina munera venereniur. El γὰρ xal μήπω 
ἱερουργήθη, ἀλλ᾽ ἐν τῇ προθέσει ἀνετέθησαν τῷ 
θεῷ, xai ὁ ἱερεὺς ἐκεῖσε εὐχὴν ἀνέφερε, καὶ προσ- 
δέξασθαι ταῦτα εἶπεν ἐν τῷ ἄνω θνειαστηρίῳ᾽ Nam 
etsi ας nondum consecrata eunt, attamen. Deo nun- 
cupata in prolhesi (were, illicque sacerdos preces 
[udit, rogans ut. in sublime altari suscipiantur. OO 
γὰρ εἰδωλολατροῦμεν ἡμεῖς τοῖς δώροις προσπί- 
τοντες, ἄπαγε' Non. enim idololaire sumus coram 
donis procidendo : absit! sed dona Deo per oblatio- 
sem dicala , necdum taman per[ecta, reveremur, ceu 
per oblationem sanctificata. Sacrata siquidem fuere 
per divinas preces, sunique antitypa corporis et san- 
guinis Christi. Adeotue pari honore habenda esse 
ait, quo Christi imaginem. Eodem modo Gabriel 
Philadelphiensis disputat in Apologia Eccl. Orient. 
Simile quidpiam honoris pontifex olim, ejusque 
diaconus apud Latinos oblatis exhibebant, cum ad 
aram asportabantur, ut ex multiplici Ordine Ro- 
mano, et ex Amalario discimus. Inclinato capi 


apto) D pontifex wel diaconus salsiat sancia, boc est oblata 


in capsis condija, non sanctam , hostiam, nempe 
consecratam : inclinato capite ad altare primo ado- 
rat sancta. Ubi proinde adoratio salutatio est, non 
cultus latriz, qui Eucharisti:e, consecratz soli de- 
betur, μι multis explicant Simeon et Gabriel modo 
udati. 

εὖθ) Καὶ οὐκ εἰσὶ δύο, d.AA' ἕν. Nec duo sunt, 

unwm. Sic in epist. ad Cesarium, que Chry- 
sostomo attributa est. Sicut enim antequam sancti- 
ficetur panis, panem nominamus ; divina autem illum 
sanctificante gratia, mediante sacerdote, liberatus 
esi quidem latione panis, dignus aulem habi- 
tus est Domintci corporis appellatione, etiamsi na- 
tura panis in ipso permansit : et won duo corpora ,. 
sed unum corpus Filii nuncupatur. Ex his poste- 
rioribus verbis, quz ex epistola ista Noster mu- 
tuatus est, sat intelligitur nature nomine non 
substantiam panis signilicari, sed structuram par- 


1147 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1143 


971 Quocirca illis qui cum (ide digne susci- A Γίνεται τοίνυν τοῖς πίστει ἀξίως μεταλαμδάνου- 


piunt, in remissionem peccatorum, et vitam :vter- 
nam cedit, necnon anima corporisque praesidium; 
ilis contra qui in incredulitate indigne sumunt, 
in poenam et supplicium : haud secus atque Do- 
mini mors, credentibus quidem vita et incorru- 
p!io est, ad sterne felicitatis consecutionem; in- 
credulis vero et iis qui Dominum interfecerunt, 
ad penam et vindictam sempiternam. 

Christi verum. corpus, non figura. —Nec vero 
panis et. vinum, Christi corporis et sanguinis fi- 
gura sunt (absit 1), sed ipsum Domini corpus dei- 
tate dotatum ; cum ipse Dominus dixerit : Hoc est, 


σιν, εἷς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ elc ζωὴν αἰώνιον, χαὶ 
elg φυλαχτήριον ψυχῆς τε xal σώματος * τοῖς δὲ ἐν 
ἀπιστίᾳ ἀναξίως μετέχουσιν, εἰς χύλασιν xol τιμω- 
ρίαν, καθάπερ xal ὁ τοῦ Κυρίου θάνατος, τοῖς μὲν 
πιστεύουσι γέγονε ζωὴ χαὶ ἀφθαρσία εἰς ἀπόλαυσιν 
τῆς αἰωνίου μαχαριότητος * τοῖς δὲ ἀπειθοῦσι, xat 
τοῖς χυριοκτόνοις, εἰς χόλασιν xai τιμωρίαν alu- 
νιον. 

Oóx ἔστι ο τύπος (84) ὁ ἄρτος xal ὅ οἶνος τοῦ 
σώματος xal αἵματος τοῦ Χριστοῦ (uh γένοιτο), 
ἀλλ᾽ αὑτὸ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου τεθεωμένον, αὐτοῦ 
τοῦ Κυρίου εἰπόντος * Τοῦτό μού ctt, οὗ «oro; 


VARI/E LECTIONES. . 
ο Cod. S. Hil. ex emendatione οὐχ ἔστιν οὖν : non inutili prorsus illatione. 


NOT £. 
tium, naturalesque panis proprietates. Nam si B ticis. Inter przsules qui in synodo ad Quercum 


natura seu substantia proprie dicta pauis perseve- 
raret, jam duo corpora forent, panis scilicet et 
Christi, non unum duntaxat. Post Damascenum 
eodem mudo locutus est Theodorus Graptus, seu 
potius Nicephorus CP. lib. De inculpata Christian. 
fide, sive Antirrh. u, cap. 5: Quemadmodum panis 
et viuum el aqua naturaliter in corpus et sanguinem 
edentis converluntur, ut. nequaquam dixerimus, ex 
iis fieri corpus aliud ab illo quod ante erat : sic etiam 
ista, ratione naturam ezsuperante, per invocationem 
sacerdotis, et adventum Spiritus sancti, in corpus et 
sanguinem Christi convertuntur, juxta ac sacerdos 
fieri petit, xaX δύο ταῦτα νοοῦμεν, ἀλλ᾽ ἕν xal τὸ 
αὐτὸ πιστεύομεν, et non duo ita esse intelligimus, 
sed unum et idem exsistere credimus. Consimiliter 
jn epistola ad Zachariam Doarorum, et in homilia 
brevi, quas non esse Joannis Damasceni suo loco 
ostendam, hoc in primis probatur, unum et idem 
corpus esse Christi, quod de Virgine conceptum na- 


adversus Chrysostomum convenere, Photius nar. 
rat adíiuisse Macarium Magnetum eypiscopum, qui 
litem moverit contra Heraclidem Ephesi. lgnatius 
mariyr, epist. ad Sinyrn. ait hzreticos avi sy 
ab Eucharistia et oratione secedere, διὰ «b yh ἐπ. 
λογεῖσθαι τὴν Εὐχαριστίαν σάρκα elvat τοῦ Σωτῖμς 
ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, quod non confiteantur Eucka- 
ristiam carnem esse Salvateris nostri Jesu Chris. 
Contradicentes ergo huic dono Dei, συζητοῦντες, per- 
scrutantes, moriuntur. Enimvero, quenadmodum, 
Irenzo teste, lib. 111, c. 11, in nulla hzreücorum 
istorum sententia Verbum caro factum est, sic nec 
verum Christi corpus et sanguis Eucharistia conti- 
netur, sed ad summum! simplex figura. Contra vero 
Cyrillus Hieros. cat. 4: /n figura panis, inquit, 
corpus suum prabet Christus, et in figura vini we 
guinem item. suum, ἐν τύπῳ ἄρτου δίδοταί ow 

σῶμα, καὶ ἐν τύπῳ οἴνου δίδοταί δος τὸ alur« 

nempe nud: panis vinique species supersint. Na 


tumque est et mortuum, et quod ad aram immola- C postea docet, certa fide tenendum esse, ὡς qa 


mus, adhibito etiam exemplo alimenti quod in par- 
vuli corpus vertitur; ita ut licet augescat ille, non 
duo corpora fiant, sed unum, xal εἰ αὐξάνει, οὐ γί- 
γονται δύο σώματά, ἀλλ᾽ ἕν. Quin potiori jure Spi- 
rítus sancti operatione, panem et vinum εἰς ἐπαύ- 
ξησιν τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ γίνεται ἕν σῶμα, καὶ 
οὗ δύο, ín accretionem corporis Christi corpus unum 

tnt, et non. duo. Ubi accretione corporis Christi, 

oc innuitur, Christi corpus, etsi mole non au- 
gescit amplius, conversis tamen pane et vino, 
accrementí. quoddam fonus eximium adipisci, ut 
omnibus singulisque fidelibus unum et idem ma- 
nens, nulla divisione commisceatur. 

(84) Οὐκ ἔστι cóxoc. Neque panis et vinum, etc. 
In catenis in Mattheum fragmenta quzdam vete- 
rum leguntur, qua idem enuntiant, Eucharisticum 
panem figuram corpus Domini non esse, sed ipsum- 
met corpus. Tritum est quod, lib. v De Vit. PP., 
libello 
Eccl. Grec. p. 241, abbas Daniel refert ex abbate 
Arsenio, de monacho sene, qui in hunc errorem 
inciderat, eucharisticum panem οἱ vinum corporis 
et sanguinis Domini esse duntaxat figuras. Dama- 
sceni vo notissima erant libri Macarii Magnetis 
contra Theosthenem Ethnicum, qui Venetiis asser- 
vantur in bibliotheca S. Marci, et ex quibus Tur- 
rianus, in lib. v Clem. hec edidit : Οὐχ ἔστιν Eb- 
χαριστία τύπος τοῦ σώματος xal τοῦ αἵματος, ὅπερ 
εινὲς ἐῤῥαψῴδησαν, πεπηρωμένοι τὸν νοῦν, μᾶλλον 
δὲ σῶμα χαὶ αἷμα " Eucheristia non est figura corporis 
e£ sanguinis, «t quidam stupida menie nugati eunt, 
sed corpus et eangwis. Locum hunc prolixius Latine 
dedit Coccius, t. Y'A 607. Nicephorus-ampla satis 
fragmenta Macarii Magnetis expendit in Antirrke- 


μενος ἄρτος, οὐχ ἄρτος ἐστὶν, εἰ καὶ τῇ γεύσει àvz- 
σθητος, ἀλλὰ σῶμα Χριστοῦ * Panem. qui hujusmodi 
esse nobis videlur, reapse panem nom esse, licel 4 
gustatus referat, sed ipsum Christi corpus; et viuum 
quod cernitur a nobis, vinum non esse, Lametsi quitui 
esse vinum appareat, sed sanguinem Christi. Eumden 
sensum offerunt Graci, qui, de azymis contra Lati 
nos disputando, fatentur panem , sive ζυμέτης fer- 
mentalus sit, sive ἄζυμος, fermenti expers, post (08- 
secrationem nec f[ermentatum, nec azytnum esse. 
Sic Joannes Hieros. patriarcha, apud  Allatium, 
exerc.-22 cont. Creygt. Sic vicissim Theorianus 
apud eumd. exerc. 25 epist. ad sacerdotes ct mo- 
nachos pro Latinis argumentatur : Ὃ θεῖος ἄρτος 
πρὸ τοῦ ἁγιασθῆναι, εἴτε ἄζυμος, εἴτε ἔνζυμος fv, 
ἀδιαφόρως ἄρτος ἐστὶ χαὶ λέγεται πρὸς τῶν θείων 
Λογίων, ὡς ὕστερον δείξομεν. Μετὰ δὲ τὸ ἁγιασθῆναι, 
οὔτε ἔνζυμος, οὔτε ἄζυμος, ἀλλὰ σῶμα xai σὰρξ o 


8, et in Apophthegm. PP. t. I Monum. p Κυρίου, ^ αὐτὴ, καὶ οὐχ ἄλλη ἀντ᾽ ἄλλης Divin 


panis, antequam consecratur, sive azjTRUS Sil, HN 


fermentatus, indifferenter panis est et dicitur a dir 
Scriptura, uL ostendemus : postquam vero consecr 
(us esi, nec asymus, mec fermeniatus est, sed Domini 
corpus et caro eadem ipsamet, nec alia pro alia. Ur« 
siquidem est et ipsa, que ex incorrupta Virgine sus- 
cepta est, inque Patris dextera sedet, et a mobi 
orihodexis mystice accipitur. Unde mysterium. dici- 
tur, ceu secretum quod multi non percipiant. Si ita- 
que divinum numen commutat proposita dona in cor- 
pus et sanguinem Christi, frustra fuerit contendere, 
an id. ex azymo vel fermentato fiat, aut albo, aul 
rubro vino, εἰ ejusmodi stultas curiositates de tre- 
mendis mysteriis agitare, H:ec 'Thcorianus sub Ma- 
nuele Commeno, s3xculo xit, scribebat. 


IIT nPDIhPADTHAMAYA prp gv . ttn 


1151 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1152 


ortu solis usque ad occasum sibi oblatum iri Do- A χτος, ἣν ἀπὸ ἀνατολῶν fou μέχρι δυσμῶν αὑτῷ 


minus per-prophetam dixit **, 

Eucharistie fructus. — Corpus et sanguis Chri- 
eti est, in nostri, tum animi, tum corporis vege- 
tationem cedens, quod nec consumatur, nec cor- 
rumpatur, nec in secessum vadat (absit !), sed in 
substantiam nostram et conservationem, omni- 
gene labis propulsationem, omnisque spurcitiei 
detersionem, ut si adulteratum aurum deprehen- 
dat, per explorantem judicii inflammationem illud 
purget, ne in futuro szculo cum hoc mundo 
damnemur. Morbis enim, omnifariisque immissis 
calamitatibus expurgat, juxta ac Apostolusait**: 
Si enim nosmetipsos dijudicaremus, non wtique ju- 
dicaremur. Cum judicamur autem a Domino corri- 
pimur, ut non cum hoc mundo damnemur. Atque hoc 
est quod dicit : Qui enim sumit indigre corpus et 
sanguinem Domini, judiclum sibi manducat et bi- 
bit *. Per illud vero purgati, enm Domini corpore 
spiritu ipsius unimur, et Christi corpus efficimur. 

Panis ἐπιούσιος vel futurus, vel substantialis. 
Caro Domini ut spiritus dicta. — Panis iste deli- 
batio est "5 et primitiz futuri panis, qui ἐπιούσιος 
est? Qua vox vel futurum, seu qui futuro 2vo re- 
servatur, significat, vel quo ad tuendam vitam 
nostram vescimur. Qusmobremr sive hoc, sive illo 
modo accipiatur, is esse Domini corpus haud ab- 
surde dicetur. Caro quippe Domini 973 spiritus 
viviüicus est, utpote que ex viviflco Spiritu con- 
cepta sit. Quz tamen: non a me dicuntur, ut cor- 
poris naturam submoveam, sed ut illius esse vi- 
vificam divinamque virtutem ostendam. 

Quo sensu Basilius Eucharistiam | vocavit. ávtl- 


προσφέρεσθαι διὰ τοῦ προφήτου ὁ Κύριος ἔφησε v. 
Σῶμά ἔστι χαὶ αἷμα (86) Χριστοῦ εἰς σύστασιν τῆς 
ἡμετέρας ψυχῆς τε καὶ σώματος χωροῦν, οὐ δαπανώ- 
μενον, οὐ φθειρόμενον, οὐχ εἰς ἀφεδρῶνα χωροῦν (μὴ 
γένοιτο), ἀλλ᾽ εἰς τὴν ἡμῶν οὐσίαν καὶ συντήρησιν, 
βλάθης παντοδαποῦς ἀμυντήριον, ῥύπου παντὸς 
χαθαρτήριον * ἂν μὲν χρυσὸν λάδῃ κίδδηλον, διὰ 
τῆς κριτικῆς πυρώσεως xaüalpst, ἕνα μὴ ἐν τῷ 
μέλλοντι σὺν τῷ χόσμῳ κχαταχριθῶμεν, Καθαίρει 
γὰρ νόσοις «καὶ παντοίαις ἐπιφοραῖς 5, xax φησι" 
ὁ θεῖος ᾿Απόστολος * Εἰ γὰρ ἑαυτοὺς ἐκρίνομεν, οὐκ 
ἂν éxpurdue0a. Κρινόμενοι δὲ, ὅπὸ Κυρίου παι- 
δευόμεθα, ἵγα μὴ σὺν τῷ χόσμῳ χαταχριθῶμεν. 
Καὶ τοῦτό ἐστιν ὃ λέγει" Ὥστε ὁ μετέχων τοῦ σώ- 


Ὁ ματος καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου ἀναξίως κρῖμα 


ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει. Δι' αὐτοῦ καθαιρόμενοι, ἑνού- 
μεθα τῷ σώματι Κυρίου xal τῷ πνεύματι αὑτοῦ, 
χαὶ γινόμεθα σῶμα Χριστοῦ. 


Οὗτος ὁ ἄρτος ἐστὶν ἡ ἀπαρχὴ τοῦ μέλλοντος d. 
του, 6c ἐστιν ὃ ἑπιούσιος. Τὸ γὰρ ἀσιούσιον διλὰ, 
ἣ τὸν μέλλοντα, τουτέστι τὸν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, 
ἣ τὸν πρὸς συντήρησιν τῆς οὐσίας ἡμῶν Χεμόανό- 
μενον. Εἴτε οὖν οὕτως, εἴτε οὕτως, τὸ τοῦ Κυρίου 
σῶμα προσφνῶς λεχθήσεται " πνεῦμα γὰῤ ζωυποιοῦν 
ἐστιν ἢ σὰρξ τοῦ Κυρίου, διότι Ex τοῦ ζωοποιοῦ 
Πνεύματος συνελήφθη " τὸ γὰρ γεγεννημένον à 
τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστι. Τοῦτο δὲ λέγω, οὐχ 
ἀναιρῶν τὴν τοῦ σώματος φύσιν, ἀλλὰ τὸ Coon 
καὶ θεῖον τούτου δηλῶσαι βονλόμενος. 


Εἰ δὲ καί τινες ἀντίτυπα (87) τοῦ σώματος χὰ 


*! Malacb. 1,10. ** 1 Cor. x:1, 04, 53. "" ibid. 49. 55 Cyrill. loc. cit. 89 Joan. vi, 65. 
2E VARIJE LECTIONES. 
* f. 24198 Ἔφη «00x ἔστι μοι θέλημα ἕν ὑμῖν, λέγει Κύριος παντοχράτωρ, καὶ θυσίαν οὗ προσδέξομαι ix 
μο 


τῶν χειρῶν ὑμῶν. Διότι ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου, χαὶ ἕως δυσμῶν τὸ ὄνομ 
ὁπῳ θυμίαμα προσάγεται τῷ ὀνόματί μον, καὶ θυσία καθαρά" » Dixit: « Non est mihi volun 


&v παντὶ τ 


v δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσι " xal 


in vobis ; dicit Dominus omnipotens : et sacrificium wltra non suscipiam de manibus vestris. (Quia ab ort 
solis et usque ad occasum nomen meum glorificatum est in gentibus, et in omni loco incensum offertur. mo- 
mini meo, et oblatio munda. » Hunc Malachixe locum Damasceni textui inseruit Combefisius, t. 1V Bi 
bliotb. concionatoriz ad festum Corporis Christi, sola nixus codicis Regii 2498 auctoritate ; qui tamea 
codex varie passim interpolatus fuit. 5 Regios codd. 2925, 5109; Colb. 1559 sequor propter Apostoli 
sehtentiam ad quam auctor alludit : Cum judicamur a. Domino corripimur, ut non cum hoc mundo daen- 
memur. Ideo infirmi et imbecilles, et dormiunt multi. Edita habent νόσους xal παντοίας ἐπεφοράς. 


NOTE. 


(86) Σῶμά ἐστι xal αἷμα. Corpus et sanguis Chri- D quod Leo Allatius contra Creygtonum affert, p. 555 
sii, etc. Cyrillus Hieros. cat. 5 Myst., Pants iste su-— Q0te σὰρξ τοῦ Σωτῆρος τρωγομένη φθεέρεται, ej 
persubstantialis est, inquit, quo anime nostre sub- "ὃ tot. 


ἀναλίσχεται τὸ αἷμα πινόμενον" ἀλλ᾽ ὃ 
stantia nutritur : hic panis non in ventrem vadit, nec 
in secessum mitlitur, ἀλλ᾽ εἰς πᾶσάν σου thv σύστα- 
σιν ἀναδίδοται, εἰς ὠφέλειαν σώματος xal ψυχῇς, in 
tui consistentiam cedit, ad profectum corporis et ani- 
me. llec Cyrillus docebat absque transsubstantia- 
tionis quam asseruerat dispendio, Sic lrenzus, 
lib. v, c. 2,ait: Sanguine Christi sanguinem nostrum 
augeri et consistere carnis nostre substantiam, quo 
beate resurrectionis compos fiat. ldem docent Nys- 
Senus, orat. cat. c. 51: Cyrillus Alex. lib. iv in 
Joan. p. 362 et seq. et lib. x, p. 862, aliique Gre- 
ci. Quod Noster subdit, corpus eucharisticum nec 


corrumpi, nec consumi, nec in secessum ire, colligi-- 


tur ex Cyrilli lieros. verbis laudatis, diserteque 


enunliatur a Macario Maguete in fragmento lib. 1, 


εἰς αὔξησιν θείων δυνάμεων αἴρεται. Τὸ δὲ τ 

γον, ἐστὶν ἀδαπάνητον, ἐπειδὴ τῆς dba πανήτου φὺ» 
σεως λόγῳ «ινὶ s ὑπάρχει, xal ἀχώριστον" 
Caro salutaris manducata non corrumpitur, nec stn- 
guis polatus consumitur : sed qui edit, divinis virta- 
tibus augescil, nec consumi potest quod editur, quo- 
niam minime consumplibili natura cognatum quo- 
dammodo est, nec ab ea separabile. esis bom. 
Ghrysostomi, De penit. et de illis a collectis 


i ut. 

. (87) El δὲ xal τινες ἀντίτυκα. Quod si nonmul- 
li, ec. Sunt qui hzc νοθείας arguant, et adjecti- 
tia putent : verum ante Damascenum Anastasius, 
cap. 25 τῆς Ὁδηγγῦ, Christi corpus eucharisticam 
ἀντίτυπον esse negaverat. Unum e duobus dicendum 


1153 


. DE FIDE ORTHODOXA 1,18. IV. 


1154 


αἵματος τοῦ Κυρίου τὸν ἄρτον χαὶ τὸν οἶνον ἐχάλε- & τυπα corporis et sanguinis Christi. — Quo. si non- 


σαν, ὡς ὁ θεοφόρος ἔφη Βασίλειος, οὐ μετὰ τὸ ἀγ:α- 
σθῆναι εἶπον, ἀλλὰ πρὶν ἁγιασθῆναι, αὐτὴν τὴν 
«ροσφορὰν οὕτω χαλέσαντες. 


ῬΜετάληψις δὲ λέγεται " δι᾿ αὐτῆς γὰρ, τῆς Ἰησοῦ 
θεότητος μεταλαμδάνομεν. Κοινωνία δὲ λέγεταί τε 
xaY ἔστιν ἀληθῶς, διὰ τὸ χοινωνεῖν ἡμᾶς δι' αὐτῆς 
τῷ Χριστῷ, xal μετέχειν αὐτοῦ τῆς σαρχός τε xal 
τῆς θεότητος * χοινωνεῖν δὲ, xaX ἑνοῦσθαι ἀλλήλοις 
δι᾿ αὐτῆς " ἐπεὶ γὰρ ἐξ ἑνὸς ἄρτου μεταλαμδάνομεν, 
οἱ πάντες ἕν σῶμα Χριστοῦ, xat ἕν αἷμα, χαὶ ἀλλή- 
λων μέλη γινόμεθα, σύσσωμο: Χριστοῦ χρηματί- 
ζοντες. 

Πάσῃ δυνάμει τοίνυν φυλαξώμεθα, μὴ λαμβάνειν 
μετάληψιν αἱρετιχῶν, μήτε διδόναι. Μὴ δῶτε Tàp 
τὰ ἅγια τοῖς κυσὶν, ὁ Κύριός φησι, μηδὲ ῥίπεεεε 
τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ÉpzpocÓsv τῶν χοίρων, 
ἵνα μὴ μέτοχοι τῆς καχοδοξίας xal τῆς αὐτῶν γενώ- 
μεθα χαταχρίσεως. Εἰ γὰρ πάντως ἕνωσίς ἐστι πρὸς 
Χριστὸν, καὶ πρὸς ἀλλήλοῦς, πάντως χαὶ πᾶσι τοῖς 
συμμεταλαμδάνουσιν ἡμῖν κατὰ προαίρεσιν ἐνούμεθα. 
'Ex προαιρέσεως γὰρ dj ἕνωσις αὕτη γίνεται, οὐ 
χωρὶς τῆς ἡμῶν γνώμης. Πάντες γὰρ ἔν σῶμά 
ἐσμὲν, ὅτι ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου uecaAapÓ6dropey, xa- 
θώς φησιν ὁ θεῖο; ᾿Απόστολος. 


᾿Αγείτυπα δὲ τῶν μελλόντων λέγονται, οὐχ ὡς μὴ 
ὄντα ἀληθῶς σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ, ἀλλ᾽ ὅτι νῦν 
μὲν δι᾽ αὐτῶν μετέχομεν τῆς Χριστοῦ θεότητος, τότε 
δὲ νοητῶς * διὰ μόνης τῆς θέας. 


ΚΕΦΑΛ. IA' [ΠΖΊ. 

Περὶ τῆς γενεαλογίας τοῦ Κυρίον, καὶ περὶ τῆς 
ἁγίας 86otóxov "κ.. 

Περὶ τῆς ἁγίας xoi ὑπερυμνήτου ᾿Αειπαρθένου 


€* Matth. vn, 6. 5 Ml Cor. x, 17. 


nulli panem vinumque, corporis et sanguinis Do- 
iini ἀντίτυπα, seu imagines figurasve vocaverunt, 
velut divinus Basilius, non hoc post consecratio- 
nem dixerunt, sed antequam oblatio ipsa conse- 
craretur, vocem banc usurparunt. 

Nuncupatur participatio, quia per ipsam divini- 


tatis Jesu reddimur participes. Communio item 


appellatur, et revera est, quia per eam Christo 
communicamus, ejusque carnem ac divinitatem 
percipimus, quin etiam aliis alii communicamus 
ac copulamur. Nam quia ex uno pane partieipa- 
mus, omnes unum Christi corpus, et. unus san- 
guis, aliique aliorum membra efficimur, dum unius 
corporis sumus. | 


B Ceterum illud pro viribus cavere nos oportet, 


ne vel ab hereticis communionem accipiamus, vel 
illis tribuamus. Dominus siquidem ait: Nolite 
dare sanctum canibus, et nolite projicere margaritas 
vestras ante. porcos  ; ne eorum Θὲ errorem et 
damnationem contrahamus. Nam si emnino hoc 
presta ut tum Christo, tum aliis alii uniamur, 
extra dubium est omnibus qui nobiscum perci- 
piunt, animo et voluntate nos copulari. Voluntate 
siquidem, ac non citra sententiam nostram copula 
hzc patratur : Omnes enim unum corpus. sumus, 
quoniam ez wno pane parlicipamus** , ut divinus 
effatur Apostolus. 

᾿Αντίτυπα porro, hoc est exemplaria, futurorum 
dicuntur, non quod vere Christi corpus et sanguis 
non sint ; sed quod nunc quidem divinitatis Christi 
per ea participes efliciamur, tunc autem intelligen- 
tia per solum aspectum. 

CAP. XIV. 
De genere Domini, deque sancta Dei Genitrice. 


Quohiam de sancta, nec digne satis laudanda 


VARLE LECTIONES. 


* Colb. 4730 et R. 2497 deest vox, νοητῶς, et paulo post in Regio 29928 legitur διὰ μόνης τῇ; θείας 
ἑνώσεως. "In ες. 2428 additur καὶ Ἰωσὴφ τοῦ μνήστορος, qua in cod. S. Hil. a recognitore addita sunt. 


NOTA. E 


erit, inquit, aut id quod swmitis, non esse verum 
Christi corpus, ἀλλ᾽ ἀντίτυπον xal. ψιλόν, sed nudam 
figuram, etc. Nostri auctoris state septima syho- 


dus, Nicephorus subinde CP. czterique deince 
. Basilio in ΙΕ D 


Graci affirmarunt panem et vinum a 
turgía nominari ἀντίτυπα, quando nondum invo- 
cato Spiritu sancto sacrata sunt, non item post 
invocationem. Quia vero Eustathius Antiochenus 
in septima synodo citatus, Cyrillus Hieroa. cat. 
yst. ὃ, ac praesertim Theologus multis in locis 
Eucharistiam vocant ἀντίτυπα Dominici corporis ; 
Elias Cretensis in orat. 4 Nazianzeni, n. 465 ἀντί- 
τύπον esse Jdem docet, quod ἰσότυπον, vquale ejus- 
dem generis; et in orat. 11, sibi favere tam ezira- 
eos, quam ecclesiasticos scriptores asserit. . Sic 
quoque Suidas, Nonnus et alii. Quinimo vox ea- 
em ipsimet rei qua figuris adumbratur, attribui- 
tur. k.Petr. πὶ, ubi beprismum appellat. ἀντίτυπον 
arcc, et aquarum diluvii. Qui locus in vulgata sic 
redditus est : Quod nos simitis forme salvos facit 


baptisma. Plane Greci veteres ἀντίτυπα corporis 
et sanguinis Christi eodem sensu dixerunt, quo 
Latini symbola. Elias Cretensis in orat. 1 Th i 
iisdem fere verbis quibus Noster, subjuugit : El 
πρὸς τὰ μέλλοντα μυστήρια. inquit, (εἰσὶ γὰρ οἴτι- 
νες χαὶ οὕτω τὸ ῥητὸν ἐδέξαντο) τὴν ναφορὰν ἔχει, 
οὐχ ὡς μὴ ὄντα ἀληθῶς σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ, ἀν- 
ticum λέγεται * ἀλλ᾽ ὅτι vov μὲν δι᾿ αὐτῶν μετέχο- 
μεν τῆς Χριστοῦ θεότητος συναναιρουμένου ὥσπερ 
τοῖς ἡμετέροις σώμασι * τότε δὲ νοητῶς διὰ. μόνης 
τῆς θεωρίας" Sin ad futura mysteria hec referantur 
suntenim qui verbum hoc ita accepere) non tanquam 
hristi corpus et sanguis non vere sinl, dicuntur an- 
litypa: sed quia nunc per ea divinitatem Christi 
parlicipamus, qui nostris corporibus velut. commi- 
scetur. Tunc autem intellectu, per solam contempla- 
lionem. Theologus orat. 17, Eucharistiam vocat τοὺς 
τύπους τῆς σωτηρίας, signa et figuras salutis. Vix 
autem reperias doctorem Gracum simplici voce 
pronuntiasse eam esse τύπον corporis Domini. 


1155 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1156 


semper Virgine et Dei Genitrice Maria pauca. jam A xai Θεοτόχου Μαρίας ἐν «ol; προλαδοῦσι μετρίως 


in antecessum disputavimus, ea exponendo quz 
precipua magis erant, quemadmodum scilicet vere 
et proprie Dei Genitrix sit et appelletur: modo 
superest ul quie residua sunt. 974 expleamus. 
]psa enim qua ante omne evum przscientize Dei 
consilio przdestinata erat, variisque prophetarum 
imaginibus et sermonibus a Spiritu saneto adum- 
brata et praénuntiata, preflnito tandem tempore 
es radice Davidis, juxta ac illi promissum erat, 
orta est. Dictum quippe est : Juravit Dominus David 
veritatem, et non frustrabitur eam ; de fructu. ven- 
tris iui ponam super sedem (uam **. Ac rursus : Se- 
mel juravi in sancto meo, εἰ David mentiar : Semen 
ejus ín eternum. manebit. Et thronus ejus. sicut sol 


διαλαθόντες, καὶ τὸ χαιριώτατον παραστήσαντες, ὡς 
χυρίως χαὶ ἀληθῶς ϑεοτόχος ἔστι τε xal ὀνομάζεται, 
νῦν τὰ λείποντα προσαναπληρώσωμεν. Αὕτη γὰρ 
τῇ προαιωνίῳ προγνωστιχῇ βουλῇ τοῦ Θεοῦ προ- 
ορισθεῖσα, καὶ διαφόροις εἰχόσι, χαὶ λόγοις προφητῶν 
διὰ Πνεύματος ἁγίου εἰχονισθεῖσά τε χαὶ προχηρυ- 
χθεῖσα, ἐν τῷ προωρισμένῳ χαιρῷ kx Δαυϊτικῆς ῥί- 

ζης ἐδλάστησς, διὰ τὰς πρὸς αὐτὸν γενομένας ἐπαγ- 

γελίας. "Ὥμοσε γὰρ Κύριος, φησὶ, τῷ Δαξὶδ ἀ 1ή- 

θειαν, καὶ οὗ μὴ ἀθετήσει αὐτόν Y * ἂχ καρποῦ 

τῆς χυιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τοῦ θρόνου cov. 
Καὶ πάλιν * "Aza£ ὥμοσα ἐν τῷ ἀγίῳ μου, εἰ τῷ 
Δαδὶδ ψεύσομαι" Τὸ σπέρμα αὑτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα 
pevst^ καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ, ὡς ἥλιος ἐναντίον 


in conspectu meo; et sicul [una perfecta in eternum, B. μου, καὶ ὡς σελήνη κατηρτισμένη, εἷς τὸν αἰῶνα, 


ei testis in celo fidelis **, Et Isaias: Orietur virga 
ex Jesse, et [los de radice ejus dascendei **. 


Evangelistarum apparens differentia, in texendo 
Jesephi genere. — Caeterum quod Joseph ex Davi- 
dica tribu originem duxerit, sacratissimi evange- 
lista Matthzus et Lucas liquido demonstratunt. 
Verum Matthzeus ex Davide per Salomonem Jose- 
phum deducit ; Lucas autem, per Nathan. At vero 
sancte Virginis genus uterque siluit. 

Quocirca sciendum est, nec apud Hebrzos, nee 
in Seriptura sacra, hunc morem fuisse ut mulie- 
rum genus recenseretur. Atqui hoc lege cautum 
erat, ne tribus ulla ex aliena tribu conjuges ac- 
cerseret ** : ac proinde Joseph, qui ex stirpe Da- 
vidica oriundus, justusque erat (hanc enim ei 
laudem tribuit divinum Evangelium), sanctam Vir- 
ginem preter legis prescriptum haudquaquam 
despondisset , nisi ex eodem sceptro aut tribu 
traxisset genus : unde satis habuit evangelista Jo- 
sephi genus demonstrare. 

Quin illud quoque sciendum est, lege sancitum 
esse, ut, si quispiam sine liberis obiissct, ipsius 
frater uxorem mortui in matrimonium acciperet, 
fratri semen suscitaturus **, Atque ita quod pa- 
riebatur, natura quidem secundi erat, boc est, 
ejus qui genuerat : secundum legem: vero, defuncti 
censebatur. 


xal ὁ μάρτυς ἕν τῷ οὐρανῷ πιστός. Kal Ἡσαΐας" 
᾿Εξανωτε.ῖεὶ ῥάδδος ἐξ 'Ieccal, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς 
ὁῥίξης ἀναθδήσεται. 

Ὅτι μὲν οὖν ὁ Ἰωσὴφ ix Δαυϊτικῇς φυλῆς * χα: 
άγεται, Ματθαῖος xal Λουχᾶς, οἱ ἱερώτατοι εὑ. 
γελισταὶ διαῤῥήδην ὑπέδειξαν " ἀλλ᾽ ὅ μὲν Ματθαῖος 
£x Δαδὶδ διὰ τοῦ Σολομῶντος χατάγει τὸν Ἰωσὴφ, ὁ 
δὲ Λουχᾶς, διὰ Νάθαν. Τῆς δὲ ἁγίας Παρθένου τὴν 
γέννησιν ἀμφότεροι Y. παρεσιώπησαν. | 


Χρὴ οὖν εἰδέναι, ὡς oüx ἦν ἔθος ᾿ Ἑ δραίοις, οὐδ 
τῇ θείᾳ Γραφῇ, γενεαλογεῖσθαι γυναῖχας " νόμος δὲ 
Ἦν μὴ μνηστεύεσθαι φυλὴν ἐξ ἑτέρας φυλῆς “ ὁ ἃ 
Ἰωσὴφ ix Δαυϊτιχοῦ χαταγόμενος φύλου, καὶ ἀ- 
χαιος ὑπάρχιυν (τοῦτο γὰρ αὐτῷ μαρτυρεῖ τὸ δα 
Εὐαγγέλιον), οὐχ ἂν παρανόμως τὴν ἁγίαν Παρ 
νον εἰς μνηστείαν * ἠγάγετο, εἰ μὴ &x τοῦ αὑτὸ; 
σχήπτρου χατήγετο. Δείξας τοίνυν τὸ τοῦ lust 
χαταγώγιον, ἡρχέσθῃ. 


Χρὴ δὲ xa τοῦτο εἰδέναι (88) ὡς νόμος Ἦν, ἀγόνν 
ἀνδρὸς τελευτῶντος, τὸν τούτου ἀδελφὸν, τὴν to 
τετελευτηχότος γαμετὴν πρὸς γάμον ἄγεσθαι, κε 
ἐγείρειν σπέρμα τῷ ἀδελφῷ. Τὸ οὖν τιχτόμενον, 
κατὰ φύτιν μὲν, τοῦ δευτέρον, ἦτοι τοῦ Ὑγεγεννηχό- 
«τος ἦν, χατὰ δὲ νόμον, τοῦ τετελευνηχότος ἃ. 


Christi generis ratio. — lgitur ex stirpe Nathan p Ἐκ τῆς σειρᾶς τοίνυν τοῦ Νάθαν τοῦ υἱοῦ Aa615, γεν» 


fllii David, nascitur Levi. Levi genuit Melchi et 


νηθεὶς Acutkrévenog τὸν Mey V(80) χαὶ τὸν Πάνθημε 


41: Ῥρα]. cxixxit, 11. * Psal. Lxxxvm, 56. **1ga,xi, 1. 4 Num. xxxvi, 6 seqq. ** Deut. xxv, 5. 


VARLE£ LECTIONES. 
Y Mulii codd. et biblia Sixtina αὐτήν. τ Reg. 9, Colb. 2 et N. Δαυϊτικοῦ φύλον. lta emendatum iei- 
tur in KR. 2020 ; sic et infra loquitur Damascenus. 7 Edita et nonnulli codices habent xai ἀμφότ. qui- 
dam Regii οὐδεὶς, ἀλλὰ xal ἀμφότεροι, — * Multi codd. πρὸς μνηστείαν. « Cod. B. Hil. Regii plerique et 


Colb. 2 τελευτήσαντος. 


. NOTE. 


(88) Χρὴ δὲ xal τοῦτο εἰδέναι. Quin illud quo- 
que sciendum, etc. Sic vulgo Patres dissonantiam 
evangelietarum seriem avorum Domini enarran- 
tium explicant, ut alter Josephi naturalem patrem 
indicaverit ; alter legalem. [18 pridem Julius prz- 
sertim Africanus epist. ad Aristidem, quam citat 
Evsebius, lib. 1 flist. c. 7. 


(89) Asvt é σε τὸν MeAyl. Levi genuit Mal- 
chi. Nec Levi, nec Panther, nec Barpsniher agao- 
scuntur ab Africano, quem rursum exseripsit Án- 
dreas Cretensis in sermone 6 de Nativk. Virg. 
quem Joannis Damasceni nomine inscriptum per- 
peram ediderunt. Quin Africanus, ubi verba La- 
cz recitat, nec Levi, aec Matthat ieminit, uti nec 


115] 


DE FIDE ORTHODOXA LID. IV. 


1158 


ὁ Πάνθηρ ἐγέννησε τὸν Βαρπάνθηρα, οὕτως ἐπιχλη- A Pantherem, Pantlier autem. genuit. Darpanthereimn 


θέντα, Οὗτος ὁ Βαρπάνθηρ ἐγέννησε τὸν Ἰωαχείμ᾽ 
ὁ Ἰωαχεὶμ ἐγέννησε τὴν ἁγίαν Θεοτόχον. "Ex δὲ τῆς 
σειρᾶς Σολομῶντος b τοῦ νίοῦ Aa615, Ματθὰν ἔσχε 
γυναῖχα, ς ἐξ ἧς ἐγέννησε τὸν Ἰαχώδ. Τελευτήσαν- 
τος δὲ τοῦ Ματθὰν, Μελχὶ ὁ Ex τῆς φυλῆς τοῦ Νάθαν, 
6 νἱὸς μὲν Acut, ἀδελφὸς ὃὲ τοῦ Πάνθηρος, ἔγημε 
τὴν γυναῖχα τοῦ Ματθὰς, μητέρα δὲ τοῦ Ἰαχὼόδ, 
xai ἐξ αὐτῆς ἐγέννησε τὸν Ἡλεί ἃ, Ἐγένοντο οὖν 
ἀδελφοὶ ὁμομήτριοι Ἰαχὼδ καὶ "Hel * ὁ μὲν Ἰαχὼόδ, 
ἐχ φυλῆς Σολομῶντος, ὁ δὲ Ἡλεὶ, ἐχ φυλῆς Νάθαν. 
Ἐτελεύτησε δὲ ὁ Ἡλεὶ, ὁ ἐχ τῆς τοῦ Νάθαν φυλῆς, 
ἄπαις χαὶ ἔλαδεν ᾿Ιαχὼδ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ, ὁ ἐχ τῆς 
φυλῆῇς τοῦ Σολομῶντος, τὴν γυναῖχα αὐτοῦ, xal ἀν- 
ἐστησε σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, xai ἐγέννησε τὸν 
Ἰωσήφ. Ὁ οὖν Ἰωσὴφ, φύσει μέν ἔστιν υἱὸς 'Ia- 
χὼδ, ix τοῦ χαταγωγίον Σολομῶντος, κατὰ δὲ νό- 
μον, Ἡλεὶ τοῦ ἐχ Νάθαν. 

Ἰωαχεὶμ τοίννν (90) τὴν σεμνὴν τε καὶ ἀξιέπαι- 
νὸν "Away πρὸς γάμον ἢγάγετο. ᾿Αλλ᾽ ὥσκερ ἧ 
πάλαι "Αννα στειρεύουσα, δι᾿ εὐχῆς χαὶ ἐπαγγελίας 
τὸν Σαμονὴλ ἐγέννησεν *, οὕτω χαὶ αὕτη διὰ λιτῆῇς 
χαὶ ἐπαγγελίας πρὸς Θεοῦ τὴν Θεοτόχον χομίζεται, 
ἵνα χὰν τούτῳ μηδενὸς τῶν περιφανῶν κχαθυστερί- 
ζοιτο * τέχτει τοιγαροῦν ἡ χάρις (τοῦτο γὰρ ἡ Ἄννα 
ἑρμηνεύεται) τὴν Κυρίαν * τοῦτο γὰρ τῆς Μαρίας 
σημαίνει τὸ ὄνομα * Κυρία γὰρ ὄντως γέγονς πάν- 
των τῶν ποιημάτων, τοῦ Δημιουργοῦ χρηματίσασα 
Μήτηρ. Τίχτεται δὲ (91) ἐν τῷ τῆς προδατιχῆῇς τοῦ 


*' Luc. 11, 24 seqq. 


(nam ita vocabatur). Barpanther genuit Joacbim ; 
Joachim genuit sanctam Dei Genitricem *'. Rursus 
ex slirpe Salomonis, filii David, Mathan uxorem 
babuit, ex 9755 qua genuit Jacob patrem Joseph. 
Mortuo autem Mathap, Melchi ex tribu Nathan, 
filius Levi ac frater Pantheris, uxorem ipsius Ma- 
than, que etiam Jacob mater erat, duxit, ex qua 
genuit Heli. Quamobrem uterini fratres erant Ja- 
cob et Heli : ille nimirum ex tribu Salomonis, hic 
ex tribu Nathan. Porro Heli, qui ex tribu Nathan 
erat, nullis liberis susceptis mortuus est: qua de 
causa ipsius frater, qui ex tribu Salomonis erst, 
uxorem ejus accepit, suscitansque fratri semen, 
Josephum progenuit. Joseph itaque, natura quidem 
erat filius Jacob, ex Salomonis domo prognatus ; 
secundum legem vero, filius erat Heli, ex Nathan 
oriundi. 

jeachim ergo lectissimam illam et summis lau- 
dibus dignam mulierem Annam, matrimonio sibi 
copulavit "5, Verum quemadmodum prisca illa Àn- 
na, cum sterilitatis morbo laboraret, facto voto, 
per promissionem Samuelem genuit, eodem modo 
b:zc etiam per obsecrationem et promissionem Del 
Genitricem a Deo accepit, ut ne in loc quoque 
cuiquam ex illustribus matronis cederet 55, Itaque 
gratia (nam hoc sonat Ànmae vocabulum) Domi- 
nam parit (id'enim Mariz nomine significatur, quae 
vere omnis creatura Domina facta sit, cum Cre; - 


** | Reg. t, 10. ** Greg. Nyss. orat. in nativ. Dom.; Eustath. in Hexaem. 


YARLE LECTIONES. 
b Colb. 9765 τὴν ἁγίαν "Ανναν" kx δὲ τῆς σειρᾶς Σολομῶντος, etc. 5 R. 2926 addit "E0av, *quol 


mulieris nomen ex Julio Africano sumptum est. 94 Multi codd. hic et infra 


assim, ἯἩλί. * H. 2438 


τὸν Σαμουὴλ ἕτεχεν. N. τέτοχεν. Colb. et Rer : ἔσχεν. Regii duo alii ἔλαδε τὸν Σαμουΐλ᾽ in altis quibus- 


dam, nullum verbum legitur, uti nec in Col 


NOTAE. 
Nazianzenus in Carmine de Christi genere. ltem- C scripsere, hec acceperunt ex libris spuriis , qui 


uc [rxneus eos non novit lib. ir, c. 35, ubi ab 
Adamo ad Christum 72 generationes ἃ Luca re- 
censeri ait, cum vulgo septuaginta quinque nume- 
rentur. Africani expositionem Eusebius ex since- 
rioribus monumentis acceptam asserit. Ceterum 
Epiphanius, her. 78, Josephum et Cleopam narrat 
procreatos a Jacob, qui Panther cognominarelur; ἐπί- 
xÀnv δὲ Πάνθηρ χαλούμενος. Quo vero auctore 
Noster scripserit ex Levi genitos esse Melchi et 
Pantherem, ex Panthere Barpantherem, ex Bar- 
panthere Joachim Dei Genitricis patrem, hoc me 
fugit, Celsus, ut scribit Origenes, lib. 1, cont. ipsum, 
etx Judzorum relatione beatam Mariam Ponthere 
cujusdam prostibulum fuisse dicere ausus fuerat. 
Horresco referens. Qued videtur indicare inter 
Christi consanguineos fuisse quemdam Pantheram. 
Judzi Jesum nostrum Pandirze et Mari capillo- 
rum mulierum erispatricis (&713D, forsan Magda- 


- vocaturque ab Epipbanio 


rimo et secundo s&:culo prodiere, et presertim ex 
rotevangelio illo Jacobi ; quod hodieque superest, 
, barres. 79, Historia beatae 
Marie :ex qua narrat eam ex Joachim et Anna 
sterilibus esse procreatam. Auctor orationis de 
Nativitate Christi , qui Gregorius Nyssenus esse 
utatur, librum eumdem compendio recitat, uL et 
seudo-Eustathius in Hexaemeron; ubi eum ἃ 
Jacobo quodam exaratum dicit, Ἰάκωδός τις. Ori- 
genes quoque in Matth. meminit τοῦ ἐπιγεγραμμές 
vou xacà Πέτρον Εὐαγγελίον, ἡ Τῆς (6100 Ἶα- 
χώδου, Evangelii quos secundum Petrum inscriptum 
est, vel libri Jacobi. Editi vero et mss. codices Ja- 
cobum fratrem Domini nominant. Damasceni xtate 
Germanus CP. de Prosentatione Virginis sermo- 
nem habuerat. Imo Mobammedes ex falso illo Evan- 
gelio multa contulit in suram ὅ Alcorani. 
(91) Τίχεεται δέ. Nascitur autem in domo proba- 


lene) filium faciunt; cum tamen Thalmud Baby- D tice. Hoc est in dibus pecuariis. Probaticz nomen 


lonicum in tract. Sanhedrin, fol. 67, 4, Jesum 
Pandirz lapidatum et suspensum tradat, non Hie- 
rosolymis, ubi Dominus noster passus est, sed 
Lyddz, quando scilicet magnum Syhedrium Hlic 
consistebat, 

. (90) Ἰωαχεὶμ τοίγυν. Joachim itaque, etc. Quem 
Graci de Marie conceptü, nativitate , proesenta- 
uone in templo, necnon de Joachim et Anna 


Graecum servavi, propter celebre teniplum sanctae 
civitatis, quod Probatice nuncupant, in quo Da- 
mascenus sermones habuit in Natali beatze Virginis. 
Jbidem aiunt Probaticam illam piscinam fuisse. 
At nullam prorsus domum Hierosolymis post 
excidium stetisse locupletissimus testis est Jose- 
plius, ut et Plinius, lib. v, cap. 15. Cyrillus Hic- 
fosol. in Catechesibus, inter loca quz in urbe 


1159 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1160 


toris mater exstitit) ; nascitur autem in domo pro- A Ἰωαχεὶμ οἴχῳ, xal τῷ ἱερῷ προσάγεται. Εἶτα 


baticz Joachim, atque ad templum adducitur. Tum 
deinde in domo Dei plantata, et per Spiritum sa- 
ginata, instar olive fructifere virtutum omnium 
domicilium instruitur ; ut quz, abstracta mente ab 
omni szculi carnisque cupiditate, animum una 
cum corpore virginem conservasset, veluti dece- 
bat illam, quas sinu suo conceptura Deum erat, 
qui, cum ipse sanctus sit, in sanctis requiescit **, 
Unde sanctimoniam consectando, templum evadit 
sanctum et admirabile, Deique altissimi hospitio 
dignum. 

Quoniam autem salutis nostre hostis virgines 
observabst, propter [8412 vaticinium, quo dixerat : 
Ecce virgo in uero habebit, et pariet filium, et. vo- 
cabuni nomen ejus. Emmanuel (quod. interpreteris , 
nobiscum Deus 13) ; idcirco, ut illequi sapientes com- 
prehendit in astutia ipsorum ?**, eum falleret qui 
sapientis nomine semper gloriatur, puella Josepho 
desponsatur, novus scilicet tomus scienti $776 lit- 
teras **. Hac porro desponsatio, et Virgini custodia, 
et ei qui virgines observabat, deceptio fuit. At ubi 
venit plenitudo temporis, angelus Domini missus 
ad eam fuit, Domini conceptionem annuntiaturus. 
Quamobrem Dei Filium, veram illam subsisten- 
temque Patris virtutem, non ez voluntate carnis, 
nec ex voluntate viri "*, hoc est non ex congressu et 
semine, sed ex benigna Patris voluntate, Spiritu 
sancto simul operante concepit. Hoc pacto et 
Creatori ut crearetur, et fictori ut effingeretur, 
Deique Filio ac Deo ut ex puris et immaculatis 
ejus carnibus et sanguinibus incarnaretur homoque 
fieret, subministravit, primze parentis partes per- 
solvens. Quemadmodum enim illa citra coitum ex 
Adamo [ormata est : hec etiam novum Adam pe- 
perit: sic vero, ut hic consueto more partu ede- 
retur, et supra quam ratio nascendi ferat. Editur 
enim sine patre ex muliere, qui ex Patre sine ma- 
tre natus exstabat. Et quidem quatenus ex muliere, 
secundum pariendi leges editus est : quatenus au- 
tem sine patre, supra generationis. naturam. Ac 
rursus quatenus consueto tempore, novem expletis 
mensibus, et inchoato decimo, sua partui lex con- 
stitit : quatenus autem sine ullo sensus dolore ge- 


Ev τῷ οἴχῳ Θεοῦ φυτευθεῖσά τε xal πιανθεῖσα τῷ 
Πνεύματι, ὡσεὶ ἐλαία χατάχαρπος, πάσης ἀρετῆς 
χαταγώγιον γέγονε, πάσης βιωτικῆς καὶ σαρχιχῆς 
ἐπιθυμίας τὸν νοῦν ἀποστήσασα, καὶ οὕτω παρθένον 
τὴν Ψυχὴν συντηρήσασα σὺν τῷ σώματι, ὡς ἔπρεπε, 
τὴν Θεὸν ἐγχόλπιον ὑποδέχεσθαι μέλλουσαν " ἅγιος 
γὰρ ὧν, ἐν ἁγίοις ἀναπαύεται" οὕτω τοίνυν ἁγιω- 
σύνην μετέρχεται, καὶ ναὸς ἅγιος καὶ θαυμαστὸς τοῦ 
ὑψίστου Θεοῦ ἀναδείχνυται ἄξιος. 


Ἐπειδὴ δὲ ἐπετήρει τὰς παρθένους ὃ τῆς ἡμῶν 
σωτηρίας ἐχθρὸς, διὰ τὴν Ἤσαϊου πρόῤῥησιν" 1600 
ἡ παρθένος ὃν γαστρὶ ἔξει, φήσαντος. καὶ τέξε- 


B ται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὑτοῦ Ἔμ- 


μανονή.:" ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον, Ms" ἡμῶν 
ὁ Θεός" ὡς ἂν δελεάσῃ τὸν ἐν σοφίᾳ ἀεὶ ἁδρυνόμε- 
vov, ὁ δρασσόμενος τοὺς σοφοὺς ἐν «fj «ανουργίλ 
αὐτῶν, πρὸς μνηστείαν f; νεᾶνις τῷ Ἰωσὴφ ὁπὸ τῶν 
ἱερέων ἐκχδίδοται ὁ χαινὸς τόμος, τῷ γράμματα εἰ. 
δότι * f; δὲ μνηστεία, φυλαχὴ τε τῆς Παρθένου ὑ:. 
ἦρχε, xal τοῦ τὰς παρθένους ἐπετῃροῦντας ἀπο- 
6ovxólnua. "Ote δὲ ἦλθε τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, 
ἀπεστάλη ἄγγελος Κυρίου πρὸς αὐτὴν, τὴν τοῦ Κυ- 
ρίον εὐαγγελιζόμενος σύλληψιν * οὕτως τε συνεῦλτοι 


.*bv Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τὴν τοῦ Πατρὸς ἑνυπόστατον 
᾿ δύναμιν, οὐχ ἐχ θελήματος σαρχὸς, οὐδὲ Ex θελῆμα- 


τος ἀνδρὸς, ἦτοι συναφείας xal σπορᾶς, ἀλλ᾽ Ex τῆ; 
τοῦ Πατρὸς εὐδοχίας χαὶ συνεργίας τοῦ ἁγίου Πνεύ- 
ματος * ἐχορήγησε τῷ Κτίστῃ τὸ χτισθῆναι, xal ᾧ 
“πλάστῃ τὸ πλασθῆναι, xai τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ xal &y 

τὸ σαρχωθῆναι καὶ ἀνθρωπισθῆναι bxc τῶν ἀγνῶνε 

ἀμολύντων αὑτῆς σαρχῶν τε xal αἱμάτων, τὸ ἃς 
προμήτορος ἀποπληροῦσα χρέος * ὥσπερ γὰρ Exin 
συναφείας ἐχτὸς ἐξ ᾿Αδὰμ πεπλαστούργηται, οὗτω 
καὶ αὕτη τὸν νέον ᾿Αδὰμ ἀπεχύησε, νόμῳ κυήσευ; 
κιχτόμενον, xal ὑπὲρ φύσιν γεννήσεως. Τέίχτετει 
γὰρ ἀπάτωρ ἐχ γυναιχὸς, ὁ ἐκ Πατρὸς ἀμήτωρ᾽ xil 
ὅτι μὲν ix. γυναιχὸς, νόμῳ κυήσεως, ὅτι 0b ἄνιν 
᾿πατρὸς, ὑπὲρ φύσιν γεννήσεως" xal ὅτι μὲν τῷ ci 
θισμένῳ χρόνῳ (τὸν γὰρ ἐννεαμηνιαῖον τελέσας, χαὶ 
τῷ δεκάτῳ ἑπιδὰς γεννᾶται), νόμῳ κυήσεως ὅτι 
δὲ ἀνωδίνως, ὑπὲρ θεσμὸν γεννήσεως * ἧς γὰρ ἡδονὴ 


perationis legem superavit. Quam enim voluptas D οὐ προηγήσατο, οὐδὲ ὡδὶν ἐπηχολούθησε,, χατὰ τὸν 


non anteivit, ne dolor sane in partu secutus est. 
Quo spectat illud prophetz : Anteguam par turiret, 
peperit 15, et. illud rursus : Antequam venisset tem- 
pus parturiendi, (ugit, ac peperit masculum", 


Ex ea itaque Dei Filius assumpta carne natus. .ὄ 


est; non bomo deifer, Deoque afflatus, sed Deus 


τὸ Psal. 


- **joan. !, i5. ἦε ipid. 


*5 [s3. Lx vi, 7. 


40. *' Isa. vri, 14 : Matth. 1, 45. 


προφήτην τὸν λέγοντα" Πρὶν ὠδίνησεν, ἔτεκε, Kol 
πάλιν " Πρὶν δλθεῖν τὸν καιρὸν τῶν ὠδίνων ἐξ 


. ἔφυγα, καὶ Erexsr ἄρσεν. 


Γεγέννηται τοίνυν ἐξ αὐτῆς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ α- 


σαρχωμένος f, οὐ θεοφόρος ἄνθρωπος, ἀλλὰ θεὸς 


" Job v, 15; I Cor. qu, 19. ** Isa. xxix, 5d. 


VARLE LECTIONES. 


f Regii multi Colb. 9 


, 8. Hil. et N, Θεὸς σεσαρκ. Sic. velus interpr. et Faber : Filius Dei et Deus, 


. KR. 2428 καὶ Θεὸς, 60. θεοφόρος, in illo assumento quod ex hoc capite in 12, lib. 1, fuisse translatum 
NOTAE. 


monuimus. 


sancta visebantur Probaticam non recenswit , uti 
nec Hieronymus, alterve superior Juvenali , quem 


ejusmodi traditionum fuisse parentem dicemus in 
alio loco 


1161 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV. 


1162 


σεσαρχωμένος * oy ὡς προφήτης ἐνεργείᾳ χριόμε- A incarnatus; non in prophet morem efficientia. in- 


νος, παρουσίᾳ δὲ ὅλου toU χρίοντος " ὥστε ἄνθρω- 
πον μὲν γενέσθαι τὸ χρίσαν, xat Θεὸν τὸ χριόμενον " 
οὐ μεταδολῇ φύσεως, ἀλλ᾽ ἑνώσει τῇ καθ᾽ ὑπόστασιν. 
Ὁ αὐτὸς γὰρ fjv 5, ὅ τε χρίων xaX ὁ χρ'όμενος" χρίων 
ὡς θεὸς ἑαυτὸν ὡς ἄνθρωπον. Πῶς οὖν οὐ Θεοτόχος, ἡ 
Θεὸν σεσαρχωμένον ἐξ αὑτῆς γεννήσασα ; Ὅδντως χυ- 
ρίως καὶ ἀληθῶς θΘεοτόχος, xal Κυρία, χαὶ πάντων 
χτισμάτων δεσπόζουσα, δούλη xai μήτηρ τοῦ Δη- 
μιουργοῦ χρηματίσασα. Ὥσπερ δὲ συλληφθεὶς παρθέ- 
νον τὴν συλλαδοῦσαν ἐτήρησεν, οὕτω xal τεχθεὶς, τὴν 
αὑτῆς παρθενίαν ἐφύλαξεν ἄτρωτον, μόνος διελθὼν δι᾽ 
αὐτῆς, καὶ χεχλεισμένην τηρήσας αὐτήν" δι᾽ ἀχοῆς 
μὲν ἡ σύλληψις, ἡ δὲ γέννησις διὰ τῆς συνήθους τῶν 
τιχτομένων ἐξόδου, εἰ xal. τινες μυθολογοῦσι διὰ 
τῆς πλευρᾶς αὐτὸν τεχθῆναι τῆς Θεομήτορος. Οὐ 
γὰρ ἀδύνατος ἣν xai διὰ τῆς πύλης διελθεῖν, καὶ 
ταύτης μὴ παραδλάψαι σήμαντρα. 


ὑπο 8, verum totius ungentis przesentia, ut et illud 
quod unxit, factum sit homo, et hoc quod unctum 
est, Deus ; non immutatione naturz, sed unione se- 
cundum hypostasim. ldem enim erat et ungens et 
unctus, ungens ut Deus seipsum ut hominem. Ee- 
cur ergo Dei Genitrix non erit, qu: Deum incarna- 
tum ex se genuit? Profecto vere et proprie Dei Ge- 
nitrix est et Domina , omnibusque creatis imperat, 
qua ancilla materque simul exstitit Creatoris. Quem- 
admodum autem ille qui conceptus fuit, eam qua 
conceperat, Virginem servavit; sic nascendo virgini- 
tatem illius incolumem custodivit , solus per eam 
transiens, clausamque conservans ?*, Ac conceptio 
quidein per auditum facta est : ortus vero per eam 


B partem, per quam exire fetus consuescit ; quamlibet 


aliqui fabulentur illum per Genitricis Dei latus 
editum esse. Neque enim hoc ei impossibile erat, 


ut per portam transiret, sigillis ejus nulla parte labefactatis. 


Μένει τοίνυν χαὶ μετὰ τόχον παρθένος 1j àst- 
πάρθενος, οὐδαμῶς ἀνδρὶ μέχρι θανάτόυ προσομιλῆ- 
caca. Εἰ γὰρ καὶ γέγραπται" Καὶ οὔκ ἔγνω αὐτὴν, 
ὅως οὗ ἔτεχε τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτότοχον, ἱστέον 
ὅτι πρωτότοχός ἔστιν ὁ πρῶτος γεννηθεὶς, εἰ xal 
μονογενὴς εἴη. Τὸ μὲν γὰρ πρωτότοχος, πρῶτον 
γεννηθῆναι δηλοῖ, οὐ πάντως δὲ καὶ ἑτέρων συν- 
ἐμφαίνει γέννησιν. Τὸ δὲ, ἕως, τὴν μὲν τοῦ ὡρισμέ- 
νου χρόνου προθεσμίαν σημαίνει, οὐχ ἀποφάσχει δὲ 
τὸ μετὰ ταῦτα" φησὶ γὰρ ὁ Κύριος" Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ 
ἐ{6θ᾽ ὑμῶν εἰμὶ πάσας τὰς ἡμέρας, ἕως τῆς συν- 
τελείας τοῦ αἰῶνος" oby ὡς μετὰ τὴν τοῦ αἰῶνος 
συντέλειαν χωρισθησόμενος. Φησὶ γοῦν ὁ θεῖος ᾿Από- 
στόλος Καὶ οὕτως πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα, 
μετὰ τὴν χοινὴν ἀνάστασιν λέγων. 
consummationem ειξομ **; non veluti consummato 
Et sic semper cum. Domino erimus *!, scilicet post 

Πῶς γὰρ ἂν Θεὸν γεννήσασα, xat ἐκ τῆς τῶν 
παρηχολουθηχότων πεέρας τὸ θαῦμα γνωρίσασα, &v- 
δρὸς συνάφειαν κατεδέξατο; ἄπαγε" οὐ σωφρονοῦν- 
τος λογισμοῦ τὰ τοιαῦτα νοεῖν, μὴ ὅτι xal πράτ- 
τειν. 


"AJX αὕτη ἡ μαχαρία, καὶ τῷν ὑπὲρ φύσιν δω- 
ρεῶν ἀξιωθεῖσα,, τὰς ὠδῖνας, ἃς διέφυγε τίχτουσα, 
ταύτας ἐν τῷ τοῦ πάθους καιρῷ ὑπέμεινε, ὑπὸ τῆς 
μητριχῆς συμπαθείας τῶν σπλάγχνων τὸν σπαραγ- 
μὸν ἀνατλᾶσα, xai ὃν ἔγνω Θεὸν διὰ γεννήσεως, 
τοῦτον ὡς καχοῦργον ἀναιρούμενον βλέπουσα, ὡς 
ῥομφαίᾳ τοῖς λογισμοῖς ἑσπαράττετο * xal τοῦτό 
ἐστι" Kal cov δὲ αὐτῆς τὴν ψυχὴν διελεύσεται 
ῥομφαία, ᾿Αλλὰ μεταδάλλει τὴν λύπην ἡ χαρὰ τῆς 
ἀναστάσεως, Θοὸν τὸν σαρχὶ θανόντα χηρύττουσα. 


*" Ezech. χεῖν, 9. 


"* Matth. 1, 25... ** Matth. xxviii, 20. 


Adversus Antidicomarianitas. Primogeniti voz, cum 
etiam unicus genitus est. Vox DoNEC quid significat.— 
: Mansit ergo post partum virgo, duz semper virgo 
mansit, nulla ad obitum usque suum admissa cum 
viro consuetudine. Quamvis enim scriptum sit ; 
Et non cognovit eam, donec peperit filium suum pri- 
mogenitum 15, attamen scire interest, promogeni- 
tum illum esse qui primus sit procreatus, etiamsi 
alioqui unigenitus sit. Etenim primogeniti vox de- 
clarat quidem primum esse genitum aliquem ; non 
perinde tamen alios posthac esse genitos indicat. 
Atqui hzc particula, donec , ita prescripti tempo- 
ris terminum significat, ut 9'7'7 sequens tempus 
continuo non excludat. Dominus siquidem dixit: 
Et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad 


seculo sese sit abstracturus. Ait quippe Apostolus : 
communem resurrectionem. 


Enimvero qui fleri potuisset, ut qux& Deum ge- 
nuerat, et ex eorum quz secuta sunt experimento, 
miraculum noverat, viri complexum admisisset ? 
absit hzc opinio. Nequaquam casti animi fuerit 
talia cogitare, nedum perpetrare. 


Verum beata hac, atque beneliciis ejusmodi, que 
nature modum excedant, cumulata, quos in partu 
dolores effugerat, passionis tempore sustinuit, ma- 
terno affectu lacerari sibi viscera sentiens, intimis- 
que cogitationibus veluti gladio discerpta, cum illum 
quem gignendo Deum esse cognoverat, lanquam 
sceleratum aliquem morte afílici cerneret. Sic 
porro intelligendum illud est : Et tuam ipsius ani- 
mam doloris gladius periransibit **. Ceterum mo- 
rorem excepit resurrectionis letitia, que Deum 
esse illum personabat, qui carne mortem obierat. 


δι} Thess. iv, 16. ** Luc. τι, 55. 


VARIAE LECTIONES. 


$ θεοδόχος ὧν, τὸν Κύριον ἐναγχαλισ 
minum ulnis suis complezans. 


PaTROL. Gn. XCIV, u 


6 Deest ἣν in codicibus quibusdam Regiis et Colb. 1. 
μενος Quod quidem praedixit ei Dei susceptor Simeon, 
nd 


b Additur in R. 9526 ὅπερ αὐτῇ προείρηχεν 
0^ 


31 


1165 
CAP. XV. 

Quis sanctis, ipsorumque reliquiis honos haben- 
dus sil. 


Sanctis, ceu Christi amicis, ceu Dei filiis ac ha- 
redibus, suus habendus est honos, Joanne theo- 
logo et evangelista dicente : Quotquot autem re- 
* ceperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri **. 
Quocirca jam mon sunt servi, sed filii. Quod si 
filii, εἰ heredes. Haredes quidem Dei ; coheredes 
autem. Christi **. Dominus quoque in sacris Evan- 
peliis ail apostolos ita loquitur : Vos amici mei 
eslis 55. Et: Jam non dicam vos servos. Servus enim 
nescil quid faciat dominus ejus **. Ad haec cum Rex 
regum, et Dominus domninantium *', et Deus deo- 
rum **, summus ille omnium conditor ac Dowinus 
dicatur, profecto sancli quoque tum dii, tum do- 
mini, tum reges sint necesse est. Horum Deus, 
Deus est, qui tum Dominus, tum Rea est, et ap- 
pellatur. Ego enim, inquit ad Mosen, sum« Deus 
Abraham, et Deus 1saac, et Deus Jacob 53, Quin 
Moyses deus Pbaraonis a Deo constitutus fuit 59, 
Deos porro et reges, et dominos dico, non natura, 
sed quia affectibus suis imperando dominandoque, 
diving imaginis similitudinem, secundum quam 
conditi erant, nullatenus adulteratam servaverunt 
(ipsa quippe regis imago, rex quoque dicitur), ve- 
lut etiam qui libera voluntatis inductione Deo co- 
pulati fuerint, eumque bospitio cordis excipientes, 
id quod ille suapte natura est, hoc ipsi per gra- 
tiam evaserint. Quid igitur cause e$se possit, 
quominus honore illos prosequamur, qui famuli, 
wmicique, et Dei fllii sunt? Etenim is honor, qui 
conservis optimis habetur, propensi erga commu- 
nem Dominum animi argumentum est "". 

2"78 Hi promptuaria οἱ munda Dei domicilia 
facta sunt, quia Dominus dicit : Inhabitabo in illis, 
et inambulabo, et ero illorum Deus **. Quod item 
justorum anima in manu Dei sint, nec mors eos at- 
tingal, Litteris sacris proditum est **. Mors enim 
&anctorum somnus potius est quam mors. Labo- 
raverunt enim, in hoc seculo, et vivent in finem **. 
Kt : Pretiosa in conspectu. Domini, mors sanctorum 
ejus 53. Quid certe pretiosum magis, quam in manu 
Dei esse? Deus quippe vita et lux est. |ta fit, 
ut qui in manu Dei sunt, in vita quoque et luce 
sint. 

Quod autem et per mentem in ipsorum quoque 
corporibus Deus habitaverit, testatur Apostolus : 
Nescitis quod corpora vestra templum sunt Spiritus 
sancli, qui habitat in vobis **? Dominus autem Spi- 
ritus est 9. EL: Si quis. templum Dei  violuverit, 
disperdet eum Deus **. Cur ergo animatis Dei tem- 


a n t P d. 

xLix, 1. " Exod. ui, 6. 9 Exod. vit, 1.  *' Basil. 
M Cor, «1, 16. 5 Sap. ui, 1... ?* Peal. xLvin, 9, 0. 
30, 17. ** ICor. ui, 17. 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1164 
ΚΈΦΑΛ. IE' [IIH']. 
Περὶ τῆς τῶν ἁγίων xal τῶν Asuyárer αὑτῶν 
τιμῆς. 

Τιμητέον τοὺς ἁγίους ὡς φίλους Χριστοῦ, ὡς 
τέχνα xal χληρονόμους θεοῦ, ὥς φησιν Ἰωάννης i 
ὁ θεολόγος xai εὐαγγελιστής : Ὅσοι δὲ EJAa6or αὖ- 
τὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ veré- 
σθαι.----Ὥστε οὐχ εἰσὶν ἔτι δοῦ.ῖοι, ἃ.1.}᾽ υἱοί" εἰ δὲ 
υἱοὶ, καὶ κληρονόμοι, κληρονόμοι μὲν Θεοῦ, συγ- 
κληρογόμοι δὲ Χριστοῦ. Καὶ ὁ Κύριος ἐν τοῖς ἱεροῖς 
Εὐαγγελίοις τοῖς ἀποστόλοις φησίν" Ὑμεῖς ello 
jov ἐστε. Obx ἔτι καλῶ ὑμᾶς δούλους" ὁ γὰρ 
ob Aoc οὐκ οἷδε τί ποιεὶ αὑτοῦ ὁ κύριος. Ἐλξ: xax 
Βασιλεὺς βασιλενόντων, xai Κύριος χυριευόντων, 
xai Θεὸς θεῶν, ὁ Δι μιουργὸς τῶν ἁπάντων xai Ἀύ- 


B pto; λέγεται, πάντως xaX οἱ ἅγιοι, θεοί τε χαὶ χύ- 


ριοι, καὶ βασιλεῖς. Τούτων Θεὸς ὁ Θεὸς, xal Κύριος, 

xai βασιλεύς ἐστί τε xai λέγεται. ᾿Εγὼ γάρ &lju, 
φησὶ τῷ Μωῦσῇ, Θεὸς ᾿Αδραὰμ, καὶ Θεὸς Ἰσαὰκ, 
καὶ Θεὸς ᾿Ιαχώδ. Καὶ θεὸν Φαραὼ τὸν Μωῦστιν ὁ 
Θεὸς ἐποίησεν. Θεοὺς δὲ λέγω, χαὶ βασιλεῖς, καὶ 
χυρίους, οὗ φύφει, ἀλλ᾽ ὡς τῶν παθῶν βασιλεύσαντε; 
xai χυριεύσαντας, xal τὴν τῆς θείας εἰχόνος ὁμοίω- 
σιν, χαθ᾽ ἣν xaX γεγένηνται, ἀπαραχάραχτον φυλά- 
ξαντας βασιλεὺς γὰρ λέγεται, χαὶ ἣ τοῦ βασιλέως 
εἰχών * χαὶ ὡς! ἐνωθέντας Θεῷ χατὰ προλίρεσιν., 
xaX τοῦτον δεξαμένους ἕνοιχον, xal τῇ τούτου μεῦ- 
ἐξει γεγονότας χάριτι, ὅπερ αὐτός ἐστι φύσει. Πῶς 
οὖν o) τιμητέον τοὺς θεράποντας, xaX φίλους, xal 
υἱοὺς τοῦ Θεοῦ χρηματίσαντας; Ἧ γὰρ πρὸς τοὺς 
εὐγνώμονας τῶν ὁμοδούλων τιμὴ ἀπόδειξιν ἔχει τῆς 
πρὸς τὸν χοινὸν Δεσπότην εὐνοίας. 


Οὗτοι ταμεῖα Θεοῦ, xal χσαθαρὰ γεγόνασι xm 
ayóyta- ἙἘνοινήσω γὰρ ἐν αὑτοῖς καὶ épxtpe- 
πατήσω; φησὶν ὁ Θεὸς, xal ἔσομαι αὑτῶν scc. 
Ὅτι μὲν οὖν ψυχαὶ δικαίων ἐν χειρὶ Θεοῦ, xal οὐ 
μὴ ἅψηται αὑτῶν ὁ θάνατος, φησὶν ἡ θεία Γραφῇ. 
Ὃ θάνατος γὰρ τῶν ἀγίων ὕπνος μᾶλλόν ἐστιν ἢ 
θάνατος. Ἐχοπίασαν γὰρ εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζή- 
σονται εἰς τέ.1ος. Ka! * Τίμιος ἐναντίον Κυρίου ὁ 
θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Τί οὖν τιμιώτερον τοῦ 
ἐν χειρὶ εἶναι Θεοῦ ; Ζωὴ γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς, καὶ φῶς, 
xaX οἱ ἐν χειρὶ Θεοῦ ὄντες ἐν ζωῇ xaX φωτὺ Ux- 
ἀρχονσιν. 

Ὅτι δὲ xal διὰ τοῦ νοῦ καὶ τοῖς σώμασιν αὑτῶν 
ἐνῴχησεν ὁ θεὸς, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος * Οὐκ οἵδατὲ 
ὅτι τὰ σώματα ὑμῶν ναὸς τοῦ ἐνγοεκοῦντος ir 
ὑμῖν ἀγίου Πνεύματός ἐστιν; Ὃ δὲ Εύριος τὸ 
Πνεῦμά ἐστι. Καὶ" Εΐ τις τὸν vaór τοῦ Θοοῦ 
φθείρει, φθερεῖ τοῦτον ὁ Θεός. Πῶς οὖν οὐ τιμη" 


δι Galat. iv, 7; Rom. vin, 17. 9^ Joan. xv, 14. ** ibid. 15. “΄ Apoc. xix, 16. ** Psal. 


orat. in 40 martyr. * Levit. xxvi 12; 
** Psal. cxv, 15. | Cor. m, 6. *' Il Cor. 


VARIAE LECTIONES. 


i Deest Ἰωάννης in multis codd. ; addiífum est in marg. cod. S. Hil. 


ji Deest ὡς in cod. S. Hil. 


1165 DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV. 1166 
πέον (92) τοὺς ἐμψύχους ναοὺς τοῦ θεοῦ, τὰ ἔμψυχα A plis, vivisque ejus tabernaculis honor non sit ad* 
κοῦ Θεοῦ σχηνώματα ; Οὗτοι ζῶντες ἐν παῤῥησίξ, — hibendus? Hi dum viverent cum fiducia Deo asti- 


τῷ θεῷ xa peofixact. terunt ?*. 
Πηγὰς ἡμῖν σωτηρίους ὁ Δεσπότης Χριστὸς τὰ Christus Uotninus sanctorum reliquias velut sa- 


τῶν ἁγίων παρέσχετο λείψανα, πολυτρόπως τὰς εὖ-ς — lutares fontes przbuit, ex quibus plurima ad nos 
epyecla; πηγάζοντα, μύρον εὐωδίας Bpoovca- xal — beneficia manant, suavissimumque unguentum 
μηδεὶ; ἀπιστείτω. Εἰ γὰρ ἐξ ἀχροτόμου xai ove- — profluit. Nec quisquam his fidem detrahat. Nam 
ρεᾶς πέτρας ὕδωρ ἐν ἐρήμῳ ἐπήγασε, βουλομένου — si aqua in deserto ex aspera et dura rupe !, atque 
θεοῦ, καὶ Ex σιαγόνος ὄνου (92') τῷ Σαμφὼν διψῶντι, — ex asini maxilla, ad sedandam Samsoni sitim *, 
àx μαρτυρικῶν λειψάνων μύρον εὐῶδες ἀναδλύξειν — Deo ita volente, prosilit, cur incredibile videatur 
ἄπιστον; Οὐδαμῶς, tolg γε εἰδόσι τὴν τοῦ Θεοῦ δύ- — ex martyrum reliquiis suave unguentum scaturire? 
ναμιν, καὶ τὴν τῶν ἁγίων παρ᾽ αὐτοῦ τιμήν - Minime certe, iis quidem quibus Dei potentia, 

et honor quo sanctos suos officit, explorata 

- sunt. 

Ἐν tip* νόμῳ πᾶς ὁ &nvópevog vexpou ἀχάθαρ- Sancti mortuis non annumerandi. Totius huma 
τος ἐχρημάτιζεν, ἀλλ᾽ οὐχ οὗτοι vexpol. ᾿Αφ᾽ οὗ γὰρ P generis patroni. -- 1n lege quisquis mortuum teii- 
ἡ αὐτοζωὴ, ὁ τῆς Qus αἴτιος, ἐν νεχροῖς ἐλογίσθη, — gerat, immundus censebatur?. Verum hi in mortuo- 
τοὺς ἐπ᾽ ἐλπίδι ἀναστάσεως xai τῇ εἰς αὐτὸν πίστει — rum numero habendi non sunt. Ex quo enim ille 
χοιμηθέντας, οὐ νεχροὺς προσαγορεύομεν. Nexpbv — qui ipsa vita est, et vit:e auctor inter mortuos de- 
γὰρ σῶμα πῶς θαυματουργεῖν δύναται ; Πῶς οὖν δι᾽ — putatus est : eos qui cum spe resurrectionis, fice- 
αὑτῶν δαίμονες ἀπελαύνονται, νόσοι φυγαδεύονται; — que in ipsum, obdormierunt, nequaquam mortuos 
ἀσθενεῖς θεραπεύονται, τυφλοὶ ἀναδλέπουσι, λεπροὶ — appellamus. Qui enim corpus miracula edere 
χαθαίρονται, πειρασμοὶ xal ἀνίαι λύονται, πᾶσα δός. — queat ἢ Quanam igitur ratione horum opera daemo- 
σις ἀγαθὴ £x τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων δι᾽ αὐτῶν vol; — nes expelluntur, morbi prolligantur, a groti sanan- 
ἀδιστάχκτῳ πίστει αἰτοῦσι κάτεισι; Πόσα ἂν Éxapeg, — tur, czci visum recipiunt, leprosi mundantur, ten- 
ἵνα προστάτην εὕρῃς θνητῷ σε βασιλεῖ προσάγοντα, —l(ationes ac. moerores, omne datum optimum, iis 
xaX ὑπὲρ σοῦ πρὸς αὐτὸν τοὺς λόγους ποιούμενον; " qui fide non dubia postulant, per eos descendi£ 
Τοὺς οὖν προστάτας τοῦ γένους παντὸς, τοὺς τῷ — a Patre luminum *. Quid laboris non suscipias, ut 
Θεῷ ὑπὲρ ἡμῶν τὰς ἐντεύξεις ποιουμένους, οὐ τιμη- — patronum nanciscaris, qui te mortali "egi offerat, 
τέον ; Ναὶ μὴν τιμητέον ', ναοὺς ἐγείροντας τῷ Θεῷ (c et pro te ad eum verba faciat? Annon igitur ii ho- 
ἐπὶ τῷ τούτων ὀνόματι, χαρποφορίας προσάγοντας, — morandi, qui totius generis humani patroni sunt; 
τὰς τούτων μνήμας γεραίροντας, χαὶ ἐν αὐταῖς εὖ. — Deoque pro nobis supplices preces adhibent? Ho- 
φραινομένους πνευματιχῶς, ἵνα οἰχεία τῶν συγ  norandi, certe; et quidem ita ut in eorum nomine 
καλούντων ἣ εὐφροσύνη γένηται, ἵνα μὴ θεραπεύειν templa Deo exstruamus, dona offeramus, memorias 
πειρώμενοι, τοὔμπαλιν αὐτοὺς παροργίσωμεν. Οἷς — eorum colamus, atque in iis spiritualiter oblecte- 
μὲν γὰρ θεὸς θεραπεύεται, xol οἱ τούτου Üepámov- — mur :'ea utique letitia, quz illis arrideat 279 a 
Ξες εὐφρανθήσονται * οἷς δὲ προσοχθίζει Θεὸς, xaX — quibus invitamur ne, dum demereri illos studemus» 
oi τούτου προσοχθιοῦσιν ὑπασπισταί. Ἐν ψαλμοῖς,  offendamus potius et irritemus. Quibus enim rebus 


* Aster. lom. in SS. mart. ! Exod. xvi, 6. 3 Judic. xv, 17. * Nuin. xix, 11. * Jac. 1, 17. 


| VARLAE LECTIONES. 
* Edita xat ἐν τῷ. ! Hzc vox in editia deerat. 


NOTA. 


(932) Πῶς οὖν οὐ τιμητέον. Cur ergo animatis D necnon una voce v1) Lechi, id est maxilla. Unde 
Dei templis, etc. Solemnis semper fuit honos, quem — Noster aliique opinati sunt, ex ipsamet maxilla 
fideles sanctorum reliquiis et memoriis adhibent, ^ aquas in os Samsonis sitientis fluxisse; cum Seri- 
nequidquam refragantibus Manichzis et £unomia- — ptura diserte significet fontem qui in Lechi manavit, 
nis, quos S. Asterius Amasenus orat. in SS. mart. — ad hodiernum usque diem perseverare, appellatum- 


erudite, vellicat ; t οἰ Vigilantium horum zmula- que esse Np ΤῊΝ fontem invocantis. Unde Josephus 
ronymus lib. cont. ips. et epist. ad Ripar. 4; ; . 
Damasceni state Constantinus Copronymus, dt in Tib. v Aut. cap. 10, sic rem gestam refert. : Deus 


. : : : A itaque precibus ejus exoratus , y á 
viebat Vie "TIE nd μὴν et in 26 M reliquias Ὃς πές aq ἀνίησιν δείαν χαὶ mo, Du) à Σαμψώνης 
honore qui cor ibus anelo ! d be ash € ξχάλει τὸ χωρίον, σιαγόνα, ez petru quadam suavem 
dus est docti in P aviu. LUV e»elur, legén- — larpumque fontem eduxit, unde Samson locum hunc 
lib. xiv cap düetseqq. t. IV Theolog. dogm. — ,incupayit, Mazillam. Josephus, pro Hehrzot/TO?, 
"vis s . s; eO. Ρείταπι posuit: Vulg. interpr. molarem dentem 
cil ande σιαγόνος trou rt τα arii παν — DXX sic verterunt: Kat ἐῤῥτξεν ὁ Θεὸς τὸν λάκκον 
in quo Samson mille Philisthzos asini. maxilla τὸν ἐν τῇ σιαγόνι. Deus erumpere fecit lacum qui est 
prostravit, Hebraice dictum est Judic. xv, 11: ΠῚ — in mazilla; id. est in loco qui dictus est "T lechi, 


Ramath Lechi, q. d. projectionem maxille mazaillàk 


1167 


S. JOANNIS DAMASCENL 


1168 


Deus colitur, iisdem servi quoque ipsius oblectan- A xaX ὕμνοις, καὶ ᾧδαϊς πνευματιχαῖς, xat χατανύξει, 


tur. Quibus autem Deus offenditur, iisdein etiam 
milites offenduntur. Quocirca in psalmis et bymnis 
et canticis spiritualibus *, in compunctione quo- 
que, et egenorum miseratione, quibus et Deus po- 
tissimum colitur, nos qui fideles sumus , colere 
sanctos oportet. Statuas eis, et imagines quz vi- 
deantur, erigamus : imo virtutes eorum imitando 
hoc consequamur, ut vive ipsorum statue imagi- 
nesque evadamus. Deiparam ceu vere et proprie 
Dei Genitricem honoremus : prophetam Joannem, 
uti.pracursorem et baptistam , apostolumwque et 
martyrem, quandoquidem Dominus dixit, inter na- 
tos mulierum non. surrexisse majorem Joanne Ba- 
ptista * : quin et ipse regni primus praedicator ex- 
stitit. Apostolos item, velut Domini fratres, qui 
eum eculis conspexerunt, ipsiusque perpessionum 
ministri fuerunt, quos, inquam, et Pater, prescivit 
ac predestinavit, conformes fieri imaginis Filii 
sui ", primum apostolos, secundo prophetas, tertio 
pastores atque doctores ^. Martyres quoque ex omni 
classe electos *, ut Christi milites, quique ipsius 
biberint calicem, vivificte mortis ipsius baptismo 
baptizati, tanquam passionum ipsius et gloria so- 
cios (quorum antesignanus, et apostolus, et primus 
mjartyr Stephanus ) tum etiam sanctos patres 
nostros, deigerosque monachos, qui diuturniore ac 
molestiore conscientie martyrio perfuncli sunt; 
qui circuierunl in melotis, in pellibus caprinis, egen- 


xai τῶν δεομένων ἐλέῳ, τοὺς ἁγίους πιστοὶ m θερα- 
πεύσωμεν, οἷς μάλιστα χαὶ Θεὸς θεραπεύεται. Στί- 
λας αὐτοῖς ἐγείρωμεν, ὁρωμένας τε εἰχόνας, καὶ 
αὐτοὶ ἔμψυχοι στῆλαι αὐτῶν χαὶ εἰχόνες, τῇ τῶν 
ἀρετῶν μιμήσει γενώμεθα. Τὴν Θεοτόχον, ὡς χυ- 
ρίως χαὶ ἀληθῶς Θεοῦ Μητέρα, τιμήσωμεν. Τὸν 
προφήτην Ἰωάννην, ὡς πρόδρομον χαὶ 5 βαπτιστὴν, 
ἀπέστολόν τε xal μάρτυρα " Οὔτε γὰρ ἐν γεννητοῖς 

γυναιχῶν μείζων ᾿Ιωάνγου ἐγήγερται, ὡς ὁ Κύ- 

ρίος ἔφησε, xat τῆς βασιλείας αὐτὸς πρῶτος χῆρυξ 

γεγένηται. Τοὺς 9 ἀποστόλους, ὡς ἀδελφοὺς τοῦ Ku- 
ρίου, καὶ αὑτόπτας, xal ὑπηρέτας τῶν αὑτοῦ παϑτ- 
μάτων, οὗς xal xporrobc προώρισξϑ συμμόρφους 
τῆς εἰχόγος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ ὁ Θεὸς xoi Harfto: 


Β πρῶτον ἀποστόϊζλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον 


ποιμέγας καὶ διδασκάλους" τούς τε Κυρίου μάρτυ- 
ρας ἐχ παντὸς τάγματος ἐχλελεγμένους, ὡς otpa- 
κιώτας Χριστοῦ, xai τὸ αὐτοῦ πεπωχότας ποτήρι», 
τότε ζωοποιοῦ αὐτοῦ θανάτου βαπτισθέντας Bs- 
πτισμα, ὡς χοινωνοὺς τῶν παθημάτων αὑτοῦ χαὶ «t; 
δόξης ὧν ταξίαρχος ὁ πρωτοδιάχονος Χριστοῦ xà 
ἀπόστολος, xal πρωτομάρτυς Στέφανος " xai τοὺς 
ὁσίους πατέρας ἡμῶν, τοὺς θεοφόρους ἀσχητὰς, τοὺς 
τὸ χρονιώτερον xal ἐπιπονώτερον μαρτύριον τῆ: 
συνειδήσεως διαθλήσαντας * οἷ περιηκῖθον ἐν μηλω- 
ταῖς, ἐν αἰγείοις δέρμασιν, ὑστερούμενοι, θλι- 
6óperot, κακουχούμεγοι, ἐν ἐρημίαις π.1ανώμετγοι͵ 
καὶ ὄρεσι, καὶ σπηλαίοις, καὶ ταῖς ὀπαῖς τῆς 


tes, afflicti, angustiati, in. solitudinibus errantes, C γῆς, ὧν οὐχ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος. Τοὺς πρὸ ti; 


in montibus et speluncis εἰ cavernis terre, quibus 
dignus non erat. mundus !*. Eos denique, qui ante 
grauaum exstiterunt, prophetas, patriarchas, justos, 
qui Christi adventum prenuntiarunt. Horum om- 
nium intuentes conversationem, imitemur fidem **, 
dilectionem, spem, zelum, vitam, passionum tole- 
rantiam, patientiam ad sanguinem usque, ut ea- 
rumdem ac illi gloriz coronarum consortes et par- 
ticipes efficiamur. 
CAP. XVI. 
De sanctorum imaginibus. 
Hominis adoratio ex Dei in eo imagine. — ()uo- 


$ Ephes, v, 19. *Matth. xi, 11. 1 Rom. vii, 29. 


t Hebr. xit, 7. 


Xápvtoc προφήτας, πατριάρχας, διχαίους, τοὺς ve 
κατηγγελχότας τὴν τοῦ Κυρίου παρουσίαν - τούτων 
πάντων ἀναθεωροῦντες τὴν πολιτείαν, ζνη λώσωρν 
τὴν πίστιν, τὴν ἀγάπην, τὴν ἐλπίδα, τὸν ζῆλον, ἅι 
βίον, τὴν χαρτερίαν τῶν παθημάτων, τὴν ὑ πομονῖν 
μέχρις αἵματος, ἵνα χαὶ τῶν τῆς δόξης στεφάνων ai 
tolg χοινωνήσωμεν. 


ΚΈΦΑΛ. IQ" [ΠΘΊ. 
Περὶ εἰχόνων 4. 
Ἐπειδὴ δέ τινες ἡμῖν (95) χαταμέμφονται πρὸ; 


* 1 Cor. xit, 38. " Ephes. 1v, 1. '* Hebr. xi, δ], 


VARLE LECTIONES. 
m Reg. 1 πίστει : Faber fide veneremur. ἃ Cod. S. Hil. et alii ferme. omnes «bv πρόδρομον Ἰωάννη 


ὡς προφή 


τὴν xal. Editis favet vetus interpr. prophetam Joannem, 


ut precursorem ei baptistam. 5 Edih 


καὶ τούς. P Edita οὖς προγνοὺς xai προώρισε : ita mss. preeler duos Regios, et cod. S. Hil. « Regi 


quidam περὶ vpocxuv 


σεως τῶν σεπτῶν xal ἁγίων εἰχόνων. Faber de adoratione imaginum. R. 9930 nj 


τῶν ἁγίων xaX ἱερῶν εἰκόνων. Alter περὶ ἁγίων εἰχόνων. Vetus interpr. De sacris imaginibus. 
NOTAE. 


(93) ᾿Επειδή τιγες ἡμῖν. Quoniam autem. qui- 
dam, eic. In hoc capite contraxit auctor quz tribus 
libris pro tuendis imaginibus disseruerat. Ante 
ipsum szculo vt, aut vit, Leontius Neapolis in Cypro 
episcopus , sacrarum imaginum cultum contrá 
Judzos iisdem argumentis propugnaverat. De hac 
quistione consulendi sunt viri eruditissimi Peta- 
vius, t. IV Theol. dogm. lib. xv, c. 12 et seqq., et 
noster Alexander ih Panojia contra hzres. vit sz- 
culi. Cum Gracis quoad imaginum reverÉntiam 


D conveniunt aliz Christianorum Orientis soeietates, 


Ceterum nulle apud eos in templis status sunt, 
sed pictz duntaxat effigies, vel ad sum mum pro- 
stipe. Quanquam iisdem momentis quibus Leon- 
tius, Germanus CP., Noster, aliique imaginum cau- 
sam egerunt, statuarum perinde structura defen- 
ditur. Nam statuario opere efficta erant. Cherubim, 
serpens aeneus, duodecim boves quibus aeneum 
mare fulciebatur, Paneade erecta Christi imago, 


de qua Eusebius et alii loquuntur. 


T 


1169 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV. 


4110 


κυνοῦσί τε xal τιμῶσι τὴν τε τοῦ Σωτῆρος χαὶ τῆς A niam autem quidam nos culpant, quod Salvatoris, 


Δεσποίνης ἡμῶν εἰχόνα, ἔτι δὲ χαὶ τῶν λοιπῶν 
ἁγίων καὶ θεραπόντων Χριστοῦ, ἀχονέτωσαν ὡς ἐξ 
ἀρχῆς ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον χατ᾽ οἰχείαν εἰχόνα 
ἐποίησε. Τίνος οὖν ἕνεχεν ἀλλήλοις * προσχυνοῦμεν, 
εἰ μὴ ὡς κατ᾽ εἰχόνα Θεοῦ πεποιημένοις ; Ὡς γάρ 
φησιν ὁ θεηγόρος " χαὶ πολὺς τὰ θεῖα Βασίλειος, ἡ 
τῆς εἰχόνος τιμὴ ἐπὶ τὸν πρωτότυπον διαδαίνει " 
πρωτότυπον δέ ἔστι τὸ εἰχονιζόμενον, ἐξ οὗ τὸ 
παράγωγον γίνεται. Τίνος ἕνεχεν ὁ Μωσαϊχὸς λαὸς 
τῇ σχηνῇ χύχλωθεν προσεχύνει, &lxóva xal τύπον 
φερούσῃ τῶν οὐρανίων, μᾶλλον δὲ τῆς ὅλης χτέσεως; 
ᾧτσὶ γοῦν ὁ Θεὸς τῷ Μωῦσῇ " "Opa, ποιήσεις ἃ 
πάντα κατὰ τὸν τύπον τὸν δειχθέντα σοι ày τῷ 
ὄρει. Καὶ τὰ Χερουδὶμ δὲ τὰ σχιάζοντα τὸ ἱλαστή- 


et Domine nostre, reliquorumque sanctorum ac 
Christi servorum imagines adoramus et venera- 
mur; audiant velim quod Deus ab initio hominem 
ad imaginem suam fecerit 15, 4980 Qui flt igitur 
ut alii alios adoremus, nisi quia ad Dei imaginem 
facti sumus ? Nam, ut ille rerum divinarum doctis- 
simus interpres Basilius ait : « imaginis honor ad 
exemplar transit, » Exemplar porro est, id cujus 
effigies exprimitur, ex quo forma derivatur. Quam- 
obrem Mosaicus populus tabernaculum, quod 
celestium rerum, imo universe: creaturae imaginem 
οἱ figuram gerebat, undique pronus adorabat '!*, 
Ait quippe Deus Moysi : Vide omnia facito secum- 
dum exemplar, quod tibi in monte ostensum est 15. 


ριον, οὐχὶ ἔργα χειρῶν ἀνθρώπων ἦν; Τί δὲ ὁ tv B Quid Cherubim illa, quz propitiatorium obumbra- 


Ἱεροσολύμοις περιώνυμος ναός ; Οὐχὶ χειροποίητος, 
χαὶ ἀνθρώπων τέχνῃ κατεσχευασμένος ; 


Ἡ δὲ θεία Γραφὴ χατηγορεῖ τῶν προσχυνούντων 
τοῖς γλυπτοῖς, ἀλλὰ καὶ θυόντων τοῖς δαιμονίοις. 
Ἔθυον μὲν Ἕλληνες, ἔθυον δὲ χαὶ οἱ Ἰουδαῖοι" 
ἀλλ᾽ Ἕλληνες μὲν δαιμονίοις, Ἰουδαῖοι δὲ τῷ θεῷ. 
Καὶ ἀπόδλητος μὲν ἡ τῶν Ἑλλήνων θυσία ἦν xai 
χατάχριτος, ἡ δὲ τῶν διχαίων τῷ Θεῷ εὐαπόδεχτος. 
Ἔθυσε γὰρ Νῶε, xal ὡσφράνθη à Θεὸς ὀσμὴν εὑ- 
«(ac τῆς ἀγαθῆς προαιρέσεως, χαὶ τῆς πρὸς αὑτὸν 
εὐνοίας τὸ εὐῶδες ἀποδεχόμενος. Οὕτω τὰ μὲν τῶν 
Ἑλλήνων γλυπτὰ, ἐπεὶ δαιμόνων ἦσαν ἐξειχονί- 


bant, nonne humanarum manuum opera erant "5 
Quid autem celebratissimum illud delubrum Hiero- 
solymitanum? annon manu atque hominum arte 
constructum erat !? 

Sculpiilium adoratio gentilium vetita solum, ut 


- el sacrificia, — Divina auteni Scriptura. eos insi- 


mulat qui adorant sculptilia; sed et eos qui dae- 
moniis saerificant. Atqui gentiles quidem sacrifica- 
bant, sacrificabant vero et Judai : verum gentiles 
dzmoniis , Judzi autem Deo. Ac proinde gentilium 
quidem victima rejiciebatur ac damnabatur : justo- 
rum autein sacrificium Deo acceptum erat. Obtulit 
enim Noe sacrificium : et odoratus est Deus odorem 
suavitatis !'*, ut qui probz ipsius voluntatis, atque 


σματα, ἀπόδλητά ce xal ἀπηγορευμένα «vy- erga se amoris et studii suavitatem comprobaret. 


χάνουσι. - 


Πρὸς δὲ τούτοις τοῦ ἀοράτου, xol ἀσωμάτον, χαὶ 
ἀπεριγράπτου, χαὶ ἀσχηματίστου Θεοῦ τίς δύναται 
ποιήσασθαι μίμημα; Παραφροσύνης τοίνυνἄχρας (95*) 


3 Gen. 1, 96. 


vi, 9. !* Exod. xxv, 18. 17 HIE Reg. vi, 1. 


48. '* Exod, xxxin, 10. 


12 Basil. lib. De Spir. sancto, cap. 
!5 Gen. vini, 21. 


Ita, gentilium quidem sculptilia quia dzemonum 
simulacra erant, improbata atque interdicta sunt. 

lmaginum usus non tritus in veleri testamento, 
invisibili hactenus Deo. Cur in novo inductus. Ado- 
ralio imaginum ex traditione, — Praeterea quisnam. 


!5 Exod. xxv, 40 ; Hebr. 


VARLE LECTIONES. 


" Mss. multi : ἀλλήλους... πεποιημένους. 9 Mss. θεοφόρος, sic vetus interpr. et Faber Deiferum. δ Mss. 


ποιήσῃς. " Cod. S. Hil. et alii δαίμοσι. 


NOT. 
(95') Παραφροσύνης τοίνυν dxpac. Extreme D Antiquo dierum habetur, a quo data potestas cst, 


tgitur dementic, etc. ld jam professus erat in libris 
de imag. quod septima synodus ceterique ima- 
ginum patroni approbavere. Vide epist. episcopo- 
rum Orientis ad synodum, epistolam item Germani 
CP. Nicephorus quoque in disputatione cum Leone 
Armeno inculcat a Moyse vetitum esse Deitatis 
omne simulacrum ; atque adeo Israelitas non sine 
idololatriz culpa Deum sub forma vituli adorasse. 
Ad quem locuin Combefisius [256 observat : e Se- 
verior hic Nicepliori senteutia in eos qui Dei ullo 
modo imagines fabricant, quos gentilium dogmati 
80C!os, extremi dignos supplicii pronuntiat. Nec 
facile adiissurum putem, quod rudi pictura Tri- 
nitatis arcanum nonnullis delineatur , ut senioris 
viri $pecie Patrem designent ; Filium, qua carnem 
assumpsit, hominem reprzsentent ; Spiritum san- 
cium, qua apparuit columbzs specie. Ας quidem 
de Patre favere existimant, quod Daniel. vit de 


et honor, et regnum Filio hominis, At certe, non 
hic Pater ztternus, prima scilicet deitatis persona, 
magis, quam vel Filius, vel Spiritus sanctus : sed 
beata ipsa Trinitas, ac unus ipse Deus, cujus in- 
carnatio effectus est, ac Filius hominis, qua Filius 
hominis est, qui ipse qua Filius Dei, eadem qua 
a Patre accepit, sibi contulit : ut de Spiritu sibi: 
illum donasse Cyrillus ait. Sicque istud Danielis, 
non Patris aliquid proprium, sed appropriatum 
fuerit .... Ipsa vere senior, nullo detrita senio 
Trinitas, unus Deus, cujus essentia esse sit, ipsum- 
que a se et necessarium, ipsa aeternitate creatu- 
ram omnem antecedens , etc. » Pergit : « optandum. 
sane castigaliorem esse quz nobis familiaris sacra : 
iconegraphia est, et qualis tanto calore fidei san- 
ctis pridem confessoribus adversus hzreticos pro- 
pugnata est, vigetque etiamnum apud Orientales. 
et Gracos, quibus picture ipsa prototypa , quoad 


11 


$. JOANNIS DAMASCENI 


11:2 


est, qui invisibilis et incorporei, incireumscripti- A καὶ ἀσεδείας τὸ σχηματίζειν τὸ Θεῖον. Ἔντεῦθεν 


que ac figura vacantis Dei simulacrum effingere 
queat? Unde extrem: dementiz ac impietatis fue- 
rit Deum figurare. Atque hinc est, quod in veteri 
testamento minime tritus erat imaginum usus. 
Postquam autem Deus per misericordi» suz vi- 
scera, nostrz salutis causa, vere factus est homo, 
neque jam, uti Abrahz, humana speeie, neque, uti 
prophetis, se conspicandum praebuit, sed cum re- 
vera homo secundum substantiam exsisteret, in 
terris agens cum hominibus est conversatus "ἢ, mi- 
racula edidit, passionem crucemque sustinuit, re- 
surrexit, etassumptus est : ex quo hxc omnia gesta 
sunt, visaque ab hominibus fuere, litteris subinde 
tum mémorie alende gratia, tum eorum qui his 
presentes non 4281 fuerant, edocendorum, man- 
data sunt ; ut qui 88 non viderimus, audiendo at- 
que credendo digni simus qui beati a Domino prz- 
dicemur, Verum quia non omnes litteras norunt, 
nec legendis libris vacant, inde Patribus visum est, 
ut hzc in imagines, tanquam in commentarium 
brevius, velut praclara facinora, referrentur. Sepe 
sane contingit, ut cum de passione Domini minime 
cogitamus, conspecta crucifixionis Christi imagine, 
in salutiferz: passionis memoriam revocemur, et 
cernui, non materiam, sed eum cujus est imago, 
adoremus: quemadmodum scilicet nec evangelici 
codicis, nec crucis materiam adoramus, verum id 
quod per hsc exprimitur. Quid enim alioqui 
discriminis est inter illam crucem qua Dominum 
non exprimit, et illam qux eum reprzsentat ἢ Quod 
eliam de Dei Matre sentiendum erit. Etenim is ho- 
hor, quem ei adhibemus, ad illum refertur, qui ex 
Ipsa carnem sumpsit. Itemque per egregia sanctorum 


49. Baruch 11, 28. 


by τῇ Παλαιᾷ οὐκ fjv τετριμμένη fj τῶν εἰχόνων 
χρῆσις. Ἐπεὶ δὲ ὁ Θεὸς (θ4) διὰ σπλάγχνα ἑλέους 
αὐτοῦ κατὰ ἀλήθειαν γέγονεν ἄνθρωπος διὰ τὴν 
ἡμετέραν σωτηρίαν, οὐχ ὡς τῷ ᾿Αδραὰμ ὥφθη 
ἐν εἴδει ἀνθρώπου, οὐδὲ ὡς τηῖς προφήταις, ἀλλὰ 
χατ᾽ οὐσίαν γέγονεν ἀλτθῶς ἄνθρωπος, διέτριψέ 
τε ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη, 

ἐθαυματούργησεν, ἔπαθεν, ἐσταυρώθη, ἀνέστη, 

ἀνελήφθη, χαὶ πάντα ταῦτα χατὰ ἀλήθειαν γέγονε, 

χαὶ ὡράθη ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἔγράφη μὲν εἰς 

ὑπόμνησιν ἡμῶν xal διδαχὴν τῶν τηνιχαῦτα ut, 
παρόντων, ἵνα μὴ ἑωραχότες, ἀχούσαντες δὲ, vat 
πιστεύσαντες, τύχωμεν τοῦ μαχαρισμοῦ τοῦ Κυρίου. 
Ἐπεὶ δὲ οὐ πάντες ἴσασι γράμματα, οὐδὲ τῇ ἀνα- 
Ὑνώσει σχολάζουσιν, οἱ Πατέρες συνεῖδον, ὥσπερ 
τινὰς ἀριστείας, ἐν εἰχόσι ταῦτα Ὑράφεσθαι.,, ci; 
ὑπόμνησιν σύντομον * ἀμέλει πολλάκις μὴ xmi 
νοῦν ἔχοντες τὸ τοῦ Κυρίου πάθος, τὴν εἰχόνα zi; 
Χριστοῦ σταυρώσεως ἰδόντες, τοῦ σωτηρίου πάθον"; 
εἷς ὑπόμνησιν ἐλθόντες, πεσόντας προσκχυνοῦμεν 

οὗ τῇ ὕλῃ, ἀλλὰ τῷ εἰχονιζομένῳ " ὥσπερ οὐδὲ τὶ 
ὕλῃ τοῦ Εὐαγγελίου, οὐδὲ τῇ τοῦ σταυροῦ ὕλῃ προῦ- 
χυνοῦμεν, ἀλλὰ τῷ ἐχτυπώματι. Τί γὰρ διαφέρει 

σταυρὸς μὴ ἔχων τὸ τοῦ Κυρίου ἐχτύπωμα,, τοῦ 

ἔχοντος; ὡσαύτως καὶ ἐπὶ τῆς θεομήτορος. Ἢ γὰρ 
εἰς αὐτὴν τιμὴ, εἰς τὸν ἐξ αὑτῆς σαργχωθέντα ἀν- 
ἀγεται ὁμοίως δὲ xal τὰ τῶν ἁγίων ἀνδρῶν ἀν- 
δραγαθήματα, ἐπαλείφοντα ἡμᾶς πρὸς ἀνδρείαν, val 


C *5hov, καὶ μίμησιν τῆς αὐτῶν ἀρετῆς, xal Gin. 


Θεοῦ. Ὡς γὰρ ἔφημεν, ἡ πρὸς -οὺς εὐγνώμον; 
τῶν ὁμοδούλων τιμὴ ἀπόδειξιν ἔχει τῆς πρὸς ὁ 
χοινὸν Δεσπότην εὑνοίας, xai dj τῆς εἰχόνος τὰ 


πρὸς τὸ πρωτότυπον διαδαίνει " ἔστι δὲ ἄγραφος (97) 


VARLE LECTIONES. 


v Alii πρὸς ὑπόμ. 


NOTA. 


licet, gravi specie, el quae venerationem suo aspe- 
ctu incutiat, intentis oculis, sublato digito manu- 
que reprasentent, nec quod in pictoris cerebrum 
venerit, sepe non salis sanum aut pudicum, wt 
profanum Christianum atque gentilem ἱστορίαν 
(proh dolor!) vix aliquid intersit. » Nicephorus 
Calixtus lib. xvii, e, 55, Armenos culpat, quod 
imagines Patris el Spiritus sancli fingerent : ex 
variis vero scriptoribus, qui Armenorum errores 
recensuerunt , discimus baud alio modo ab eis 
"Trinitatis imagines fleri, quam tres ligneas cruces 
simul jungendo : quod potiori jure grave fuit 
Grsecis, quia sanclam Trinitatem crucifixam videan- 
tur hoc pacto significare. — 

(94) Ἐπεὶ δὲ ὁ Θεός. Ex quo autem Deus, etc. 
Eodem modo disputabant Orientales, Germanus CP. 
el septima synodus. Iconomachi contra obtendere 
Eusebium Cesariensem iun quadam epistola ad 
Constantiam Licinii uxorem scripsisse, Christum, 
utpote Deum, nec proinde circumscriptum, neuti- 
quam pingi debere. Eusebii auctoritatem, ut et 
nescio cujus Epiphanide, nibili fecerunt Patres, 

uorum primus Arianice factionis fuerit, alter 
Wanichzorum, aut Docetarum, quive Christum 
humaua carne spoliabant. Hac pererudite Nice» 


phorus CP. persequitur in Antirrheticis, ex quibm 
ul et ex actis septimi synodi, apparet, Iconom: 
chos ad eorum sensum accessisse, qui naturse 
unicam Christo tribuerent. Hinc est quod sanctis- 
Sinius hic patriarcha, instructa ex sexcentis Patrum 


Ὁ locis hoplotheca, operam ponit ad evincendam car- 


nis Domini veritate. 

(94*) Ἔστι δὲ dypagoc. Est autem heec traditis 
elc. Apostolicam traditionem sic describit Aur 
stinus Cont. Donatist. lib. wv, quod universa tau 
Ecclesia, nec conciliis institutum, sed semper rete 
tum est. Hujus esse generis sacrarum imagisua 
usum, septimi, octavi, et noni seculorum doclore 
affirmarunt. Petavius, qui priscos mores diligenter 
scrutatus erat, fatetur tribus primis seculis Chri- 
stianos ab imaginibus Christi et sanctorum deli- 
neandis, aut saltem venerandis abstinuisse : 2l 
quinto demum szculo, postquam lacertos explica- 
vit Ecclesia, cum nullum offensionis jam pert 
culom esset, uti templa Deo consecrata erani, 
jnstitutique ritus, qui ab iis qui ab ethnicis cele- 
brabantur, haud admodum absimiles essent, sic 

lerisque in locis, oratoriis, et templis imagines 
baberi captas. Hinc concludit imaginum usum 
atque honorem inter ἀδιάφορα censeri, quib pro 


1173 DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV. 1174 
ἡ παράδοσις, ὥσπερ xol τὸ κατὰ ἀνατολὰς mpoc- A virorum facinora, ad fortitudinem, et virtutis ipso- 
χυνεῖν, xal τὸ προσχυνεῖν τὸν σταυρὸν, xai ἕτερα — rum cmulationem et imitationem, necnon in Dei 
πλεῖστα τούτοις ὅμοια. laudes excitamur. Nam, sicut dictum est, ille honor 
quem conservis optimis proestamus, nostri erga communem Dominum propensi studii argumentum 
est: quin et imagini habitus bonos ad exemplar transfertur **. Est autem hac traditio ex illis quae 
in Scripturis minime expresse sunt: ut ea qua ad orientem versi adoramus; necnon illa qua.crucem 
veneramur, alizeque complures harum similes. 


Φέοεται δὲ xal τις ἱστορία (95), ὡς ὁ Κύριος, Fertur *':?* aitem etiam ejusmodi bistoria qus- 
Αὐγάρου τοῦ τῆς Ἐδεσσηνῶν πόλεως βασιλεύοντος, — dam; puta cum Abgarus Edessenorum rex pictorem 
ζωγράφον ἀποστείλαντος x τὴν τοῦ Κυρίου ópoto- — misisset, qui Domini exprimeret effigiem, neque id 
γραφῆσαι εἰχόνα, xai μὴ δυνηθέντος τοῦ ζωγράφον pictor ob splendorem ex ejus vultu emicantem 
διὰ τὴν ἀποστίλδουσαν τοῦ προσώπου λαμπρότητα, assequi posset, Dominum ipsum, admoto divinz 
αὐτὸς ἱμάτιον τῷ olxelp προσώπῳ cp θείῳ xal — vivificzequa faciei suz pallio, imaginem suam in ee 
ζωοποιῷ ἐπιθεὶς Y ἐναπεμάξατο τῷ ἱματίῳ τὸ ἑαυτοῦ depinxisse, quam ad Abgarum misit, ut hoc pacto 
ἀπειχόνισμα, καὶ οὕτως ἀπέστειλε τοῦτο ποθοῦντι Β desiderio ejus faceret satis. 
τῷ Αὐγάρῳ. 

"Ott δὲ xal πλεῖστα οἱ ἀπόστολοι ἀγράφως παρᾶα- 989 Quod autem apostoli plurima nobis sine 
δεδώχασι, γράφει Παῦλος ὁ τῶν ἐθνῶν ἀπόστολος. — scriptis tradiderint, testatur ipse gentium apostolus 
"Apa οὗν, ἀδελφοὶ, στήχετε xal κρατεῖτε τὰς — Paulus : State igitur, fratres, inquit, et tenete tradi- 
παραδόσεις ἡμῶν * dec ἐδιδάχθητε, εἴτε διὰ tiones nostras, quas didicisiis, sive per sermonem, 
JAórov , εἴτε δι᾽ ἐπιστολῆς ἡμῶν. Καὶ πρὸς Ko- — sive per epistolam nostram **. Et δὰ Corinthios 


** Basil. in 40. Mart. ldem De spir. Sancto. cap.27. *"!Evagr. lib. /fist, cap. 21. ** Il Thess. u, 14. 
VARLE LECTIONES. 


* Mss, uno Regio 2927 excepto Αὐγάρῳ... βασιλεύοντι... ἀποστείλαντι. Lectionem hanc sequuntur vetus 
interpr. et Faber. * Reg. 2925 περιθείς. Sequitur in eodem cod. et aliis, preterquam in R. 2927 £v- 
απομάξασθαι, γ᾽ Deest ἡμῶν in R. 2930. 


NOTA. 


temporum et rerum conditione, cum prohiberi, C imagines quas osculamur , et coram quibus caput 
tum approbari possint. Ac sane quidem, imagines — aperimus et procumbimus , Christum adoremus, et 
quinto saltem szculo ineunte in ecclesiis ping! — $anctos, quorum ille similitudinem gerunt, venere- 
cepisse colligitur ex epistola Nili monachi adOlym- — mur. Id quod conciliorum, presertim secunde Ni- 
piodorum exarchum. Hic a Nilo quzsierat, annon — cene synodi decretis, contra imaginum oppugnate- 
satius foret in basilice quam exstruxerat parieti- — res es sancitum. 

bus, imagines Christi et sanctorum pingere, quam (95) Φέρεται xal τις ἱστορία. Fertur autem hi- 
animantium venatus aut piscatus. Respondet Nilus, — storia, etc. Primus scriptorum ecclesiasticorum 
postremum hoc puerile esse : sanioris vero ingenii — qui exstant, imaginis Elessen:e meminit Eva- 
fore, in sacrario orientem- versus unam et solam — grius, lib. iv Hist. c. 97, ubi Procopium citat, 
crucem formare; totum vero templum historiis ui epistolarum duntaxat Abgari ad Christum, et 
utriusque Testamenti pictoris optimi manu ex- Christi ad Abgarum mentionem facit, lib. 11. De 
ornare : Ὅπως ἂν oi μὴ εἰδότες γράμματα, μηδὲ — bellis , c. 12. Damasceni narrationem novis com- 
δυνάμενοι τὰς θείας ἀναγινώσχειν I pa gc. τῇ θεω- — mentis sequiores Graci auxerunt. 

ρίᾳ τῆς ζωγραφίας, μνήμην τε λαμθάνωσιν τῆς τῶν In (ine capitis nonnulla denuo subjungit auctor 
γνησίως τῷ ἀληθινῷ Θεῷ δεδουλευχότων ávópa- ἐδ traditionum auctoritate, quz Basilii M., Epi- 
χαθίας, ut lilterurum. rudes, qui divinas Scripturas — phanii, Chrysostomi , et aliorum PP. calculis ftir- 
nesciun, pictura aspeciu res bene gestas ab illis — mantur. In secunda professione fidei quam Grzcus 
qui sincere Deo servierunt , memoria teneant, exci- — pontifex consecrandus recitat , sensus hujus atti- 
tenturque ad preclara facinora ceriatim amulanda, D culi, et unam sanctam catholicam et apostolicam 
elc. Ex interrogatione Olympiodori deduxeris — Ecclesiam, sic redditur : Πιστεύω xal τὰς περὶ 
imagines sanctorum antehac in basilicis depingi θεοῦ xal τῶν θείων παραδόσεις τε xai ἐξηγήσεις 
non consuesse. Hunc vero morem, cum passim τῆς μιᾶς χαθολιχῇς xai ἀποστολιχῆς ᾿Εχχλησίας. 
receptus esset, eodem szculo labeute Xenaias, seu — Credo traditiones et. expositiones unius catholicw et 
Philoxenus, Iierapolis profanus antistes, qui nec — apostolice Ecclesie de Deo rebusque aiviuis. Tradi- 
sacro baptismate tinctus esset, Manichzorum im- — tiones sacras nuper ultus est junior Gracus, 
pietati studens, primus omnium coepit impugnare. — diaconus, nomine Franciscus Prossalentes, Corcy- 
Ceterum Tridentina synodus, sess. 25, decr. 2, — raus, erudito libello, quem Anglia egressus, Am- 
sapientissime sanxit, [magines Christi et Deiparae — stelodami edidit anno 1706, adversus suum quou- 
virginis et aliorum sanctorum in templis praesertim — dam, cum Oxonii moraretur, magistrum, qui ad 
habendas et retinendas, eisque debitum honorem et — traditiones spurias amandaret, crucis cultum, 
venerationem | impertiendam ;. non. quod credatur — eucharisticee Christi prasentiz realis, transsub- 
inesse in. iis divinitas el virtus propter quas sint — stantiationis, et perpetum virginitatis beat:e Dei 
colenda, vel quod ab eis sit aliquid petendum, vel — Genitricis fidem, invocationem sanctorum, aliaque 
quod fiducia sit in imaginibus figenda, velut olim — ejusmodi , quz utraque Ecclesia mordicus hujus- 
fiebat a entibus, qu& in idolis spem suam colloca- — que tenuit. Decreta synodorum adversus Cyrillum 
bant, sed quoniam honos qui eis exhibetur, refertur — Lucarim onitto. | 

«d prototypa , que illa. representant, iia. μὲ per 


1115 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1176 


scribens : Laudo vos, fratres, quod per omnia mei A ρινθίους * 'Επαιγῶ δὲ ὑμᾶς, ἀδειφοὶ, ὅτι πάντα 


memores estis : et sicut tradidi vobis, traditiones 
tenetis **. 
. CAP. XVII. QU 
De Scriptura. 

Deus unus Veteris εἰ Novi Testamenti auctor; 
contra Gnosticos. — Unus atque idem Deus est, 
quem tum Vetus, tum Novum Testamentum przdi- 
cant, quique in Trinitate laudatur et celebratur; 
cum Dominus dixerit : Non veni solvere legem, sed 
adimplere **. Ipse enim salutem nostram operatus 
est, propter quam omnis Scriptura et mysterium 
omne revelata sunt. Àc rursus : Serutamini Scri- 
pluras : ipse enim testimonium perhibent de me **. 
Itemque dicente Apostolo : Multifariam multisque 
odis olim Deus loquens patribus nostris in prophe- 
tis : novissime diebus istis locutus est nobis in Fi- 
lio 37. Quocirca per Spiritum sanctum, et lez, et 
prophete, et evangeliste, et apostoli, et pastores, 
et doctores locuti sunt. 

Omnis igitur Scriptura divinitus inspirata eat, 
ac prorsus utilis **. Quapropter optimum est, sum- 
meque animarum saluti conducibile, divinas Scri- 
pturas scrutari. Velut enim lignum plantatum gecus 
decursus aquarum **, sic et anima divinis Scriptu- 
ris irrigata saginatur, fructumque maturum, hoc 
est reetam fidem, profert, ac perpetuo virentibus 
foliis, id est, Deo acceptis actionibus, exornatur. 
Hoc siquidem afferunt Scripturz sancte, ut et ad 
bonas actiones, et ad puram contemplationem nos 
eomponant. Iu eis namque, tum cohortationem ad 
omnem virtutem, tum ab omni vitio dissuasionem 
invenire est. Quamobrem si discendi studiosi fue- 
rimus, multam nobis eruditionem compavabimus : 
diligentia siquidem, et labore, largientisque Dei 
beneficio, quidvis conficitur. Nam qui petit, acci- 
pit ; et quí quarit, invenit : et pulsanti aperieiur 39. 
Pulsemus igitur ad pulcherrimum illud pomarium 
Scripturarum ; illud, inquam, 983 mire fragrans, 
suave, elegantissimum, quod spiritualium divina- 
rumque avium omnigenis garritibus aures nostras 
circumsonet, cor nostrum tangat, ac tum moerore 


** ] Cor. n, 2. 
8. Luc. x1, 10. 


* Matth. v, 17. ** ibid. 39. 


pov μέμνησθε, xal καθὼς παρέδωχα ὑμῖν, τὰς 
παραδόσεις κατέχετε *. 

ΚΕΦΑΛ. IZ' [t']. 

Περὶ Γραφῆς 5. 

Εἷς ἐστιν ὁ Θεὸς b, ὑπό τε Παλαῖας Διαθήχης xa! 
Καινῆς χηρυττόμενος, ὁ ἐν Τριάδι ὄμνούμενός τε 
καὶ δοξαζόμενος, τοῦ Κυρίου φήσαντος " Οὐκ ἦ.2θο» 
καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀ.λ1:ὰ πιληρῶσαι. Αὐτὸς 
γὰρ τὴν ἡμῶν σωτηρίαν εἰργάσατο, ὑπὲρ ἧς πᾶσα 
Γραφὴ καὶ ἅπαν μυστήριον. Καὶ πάλιν" Ἐρευνᾶτε 
τὰς Γραφάς" αὗται γὰρ μαρτυροῦσι περὶ ἐμοῦ. 
Καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου εἰπόντος * Ποι:λυμερῶς xol πο. 
λυτρόπως πάλαι ὁ Θεὸς .α.ήσας τοῖς πατράσιν 
ἡμῶν ἐν τοῖς προφήταις, ἐπ᾽ ἐσχάτων τῶν ἡμε- 
ρῶν τούτων ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ. Διὰ Πνεύ- 
ματος τοίνυν ἁγίου, ὅ τε νόμος χαὶ οὗ προφῆται, 
εὐαγγελισταὶ, xat ἀπόστολοι, καὶ ποιμένες ἐλάλησεν 
χαὶ διδάσχαλοι. 


Πᾶσα «olvwv* Γραφὴ θεόπνευστος, πάντως καὶ 
ὠφέλιμος. Ὥστε χάλλιστον xal Ψυχορφελέστατον 
ἐρευνᾷν τὰς θείας Γραφάς. "Ὥσπερ γὰρ δένδρον παρὰ 
τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων πεφυτευμένον, οὕτω xal 
ἡ ψυχὴ τῇ θείᾳ ἀρδευομένη Γραφῇ, πιαίνεται, wax 
καρπὸν ὥριμον δίδωσι, πίστιν ὀρθόδοξον, xaX ἀει- 
θαλέσι τοῖς φύλλοις, ταῖς θεαρέστοις φημὶ, ὡραΐζεται 
πράξεσι" πρός τε γὰρ πρᾶξιν ἐνάρετον, καὶ θεωρίαν 
ἀθόλωτον, ix τῶν ἁγίων Γραφῶν ῥυθμιζόμεθα. 
Πάσης γὰρ ἀρετῆς παράχλησιν, καὶ κακίας ἁπάσης 
ἀποτροπὴν ἐν ταύταις εὑρίσχομεν. Ἐὰν οὖν ὧμεν 
φιλομαθεῖς, ἐσόμεθα χαὶ πολυμαθεῖς " ἐπιμελά 
γὰρ, xai πόνῳ, χαὶ τῇ τοῦ διδόντος Θεοῦ χάμ, 
κατορθοῦνται ἅπαντα. Ὁ γὰρ αἰτῶν αμδάνει, τὰ 
ὅ ζητῶν εὑρίσκει, καὶ χρούογτι ἀνοιγήσεται. 
ἹΚρούσωμεν τοίνυν εἰς τὸν χάλλιστον παράδεισοι 
τῶν Γραφῶν, τὸν εὐώδη, τὸν γλυχύτατον, τὸν ὡραιό: 
τατον, τὸν παντοίοις τῶν νοερῶν θεοφόρων ὀρνέων 
χελαδήμασι περιηχοῦντα ἡμῶν τὰ ὦτα, τὸν ἀπτί- 
μενον ἡμῶν τῆς xapblac, xal λυπουμένην μὲν πὸ 
ραχαλοῦντα, θυμουμένην δὲ χατευνάζοντα, καὶ χαρᾷ, 
ἀϊδίου ἐμπιπλῶντα " τὸν ἐπιδιδάζοντα ἡμῶν τὴν 
*' Hebr. 1, 4. 


33 JI Tim. 11, 16. ** Psal. 1, 5. 


VARLE LECTIONES. 


: [n Regiis codd. 1986 et 29998, necnon in veteri translatione, quedam in fine capitis hujus sulj- 
ciuntur, que omittenda non censui, tametsi Damasceni non sint, sed Andrezx Cretensis, 'Avbgim 
Kontéoc, ut. fidem facit R. cod. 1968 : ᾿Ανελάδομεν (R. 2928 παρελάθομεν) Λουχᾶν τὸν ἀπόδσι» 
λον xal εὐαγγελιστὴν ἐζωγραφηχέναι τὸν Κύριον καὶ τὴν αὐτοῦ μητέρα, ὧν τὰς εἰχόνας ἔχειν τὴν 
Ῥωμαίων διαφημίζουσι πόλιν. Ἐν δὲ τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐπ’ ἀχριδείας x£lvzav* ἐπεὶ xal Ἰώσηππος ὁ Ἄ- 
δαῖος, ὥς τινές φασι͵ xaz' ἐχείνην τὴν ἰδέαν ἣν ἐν Ἱεροσολύμοις ἔχουσιν, ἦν χαὶ "Popalav χαλοῦσι, τὸν 
αὐτὸν ἱστορεῖ τρόπον ὁραθῆναι τὸν Κύριον, σύνοφρυν, εὐόφθαλμον, μάχροψιν, ἐπιχυφῇ, χαὶ εὐήλικα" ὅτε ἃ 
δηλαδὴ φαινόμενος ἄνθρωπος, ἀνθρώποις συνανεστρέφετο. Vetus hujus assumenti translatio hzc est : Ae 
cepimus Lucam apostolum et evangelistam pinzisse Dominum et matrem ejus, quorum ferunt imagines kabert 
Romanorum civitatem famosam. In Hierosolymis autem cum diligentia exsistunt, quia et Josephus Juderts, 
ut quidam aiunt, secundum illam speciem, quam in Hierosolymis habebat, quam εἰ Romanam vocani, ee- 
dem modo historia tradit, Dominum synofryn, id est juncta supercilia habentem ; evof[thalamon, id. est bene 
oculatum ; macropsin, id est longum vultum. habentem ; epicyphea, id est adclivem; evilica, id est pulchre 
&talurg, cum scilicet apparens liomo, cum hominibus conversatus est. * Abest hoc caput in nef. 3547. 
b'Reg. 4, Colb. 4 Εἷς ἐστι Θεός. « Multi codd. τοιγσροῦν. 4 Decst xa! in cod. S. Hil. Colbertinis et 
Regiis multis : nec reddidit vetus interpr. 


1171 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV. 


118 


διάνοιαν ἐπὶ τὰ χρυσαυγῇ μετάφρενα τῆς θείας περι- A confectum demulceat, tum ira percitum obleniat 


στερᾶς, χαὶ ὑπέρλαμπρα, καὶ ταῖς φανωτάταις αὐτῆς 
πτέρυξι πρὸς τὸν μονογενῆ Υἱὸν xal κληρονόμον τοῦ 
φυτουργοῦ τοῦ νοητοῦ ἀμπελῶνος ἀνάγοντα, xal 
b) αὐτοῦ τῷ Πατρὶ τῶν φώτων προσάγοντα * ἀλλὰ 
μὴ παρέργως χρούσωμεν, προθύμως δὲ μᾶλλον, 
xai ἐπιρόνως " μὴ ἐχχαχήσωμεν χρούοντες. Οὕτω 
γὰρ ἡμῖν ἀνοιγήσεται, Ἐὰν ἀναγνῶμεν ἅπαξ, xa 
δὶς, χαὶ μὴ διαγνῶμεν ἃ ἀναγινώσχομεν, μὴ ἐχ- 
xaxfjswpev* ἀλλ᾽ ἐπιμείνωμεν, ἀδολεσχήσωμεν, 
ἐρωτήσωμεν " 'Exeporncor γὰρ, φησὶ, τὸν πα- 
τέρα σου, καὶ ἀναγγελεῖ σοι" τοὺς πρεσδυτὅ- 
ρους cov*, καὶ ἐροῦσί σοι. Οὐ γὰρ πάντων 1) 
γνῶσις. ᾿Αρυσώμεθα ἐχ τῆς τοῦ παραδείσου πηγῆς 
ἀένναα xaX χαθαρώτατα νάματα, ἀλλόμενα εἰς ζωὴν 


eternaéllud lztitia implens ; quod mentem nostram 
in dorsum auro rutilans lucidissimumque columbae 
imponat *!, cujus fulgentissimis pennis ad unigeni- 
tum Filium hzredemque agricolz vinez illius in- 
telligibilis subvehatur **, et ad Patrem luminum ** 
ejus opera adducatur. Ceterum haud negligenter 
pulsandum nobis est, sed alacri constantique animo, 
ne pulsando tandem fatigemur. Sic enim demum 
nobis aperietur. Si semel atque iterum legerimus, 
nec qux a nobis lecta erunt, intelligamus, ne ani- 
mis concidamus : sed persistamus, meditemur, et 
interrogemus. Ait enim : Interroga patrem tuum, 
et annuntiabit (ibi ; majores tuos, et dicent tibi ὃ, 
Non enim omnium est scientia **, Ex hujus horti 


αἰώνιον. ᾿Ἐντρυφήσωμεν, ἀπλήστως χατατρυφήσω- B fonte perennes ac purissimos- latices salientes in 


pev * thv γὰρ χάριν ἀδάπανον χέχτηνται. Εἰ δέ τι 
xai παρὰ τῶν ἔξωθεν χρήσιμον χαρπώσασθαι buvn- 
θείημεν, οὗ τῶν ἀπηγορευμένων ἐστί " γενώμεθα 
δόχιμοι τραπεζῖται, τὸ μὲν γνήσιον χαὶ χαθαρὸν 
χρυσίον σωρεύοντες, τὸ δὲ χίόδηλον παραιτούμενοι. 
Λάδωμεν λόγους χαλλίστους, θεοὺς δὲ γελοίους, καὶ 
μύθους ἀλλοτρίους τοῖς χυσὶν ἀποῤῥίψωμεν" πλεί- 
στὴν γὰρ ἐξ αὐτῶν χατ’ αὐτῶν ἰσχὺν χτήσασθαι 
δυνηθείημεν. 


Ἴστέον δὲ (96) ὡς εἴχοσι χαὶ δύο Bl6Xot εἰσὶ τῆς 
Παλαιᾶς Διαθήχης, χατὰ τὰ στοιχεῖα τῆς ᾿Βόραΐδος 
φωνῆς. Εἴχοσι δύο γὰρ στοιχεῖα ἔχουσιν, ἐξ ὧν πέντε 
διπλοῦνται, ὡς γίνεσθαι αὐτὰ εἴχοσι ἑπτά * διπλοῦν 
γάρ ἔστι τὸ Χὰρ, xaX τὸ Μὸμ, καὶ τὸ Νοῦν, καὶ τὸ 


*! Psal. Lxvi, 18. ** Matth. xxi, 58. 


, 14. δὲ Jac. 1, 17. 
iv, 14. *' Cyrill. Hieros. cat. 4. Epiphan. De pond. et mens. 


vitam zlternam hauriamus **. Hic, in inexplebili 
quadam voluptate ac oblectatione versemur. Ejus- 
modi enim est Seripturarum gratia, ut exhauriri 
nequeat. Quinimo si quid utilitatis ex externis 
auctoribus decerpere possimus, quominus id facia- 
mus nihil vetat; dummodo probi nummwularii si- 
mus, verum ac purum aurum aggerantes, adulfe- 
rinum vero repudiantes. Quz bene ornateque dicta 
sunt, sic suscipianius, ut ridicula numina, absur- 
dasque fabulas, canibus projiciamus : ex ipsis enim 
adversus ipsos roboris plurimum licebit adipisci. 

Librorum Veteris Testamenti numerus. — Scien- 
dum ?' porro est, viginti duos libros esse Veteris 
Testamenti, totidem nempe quot Hebraicz lingu:e 
elementa sunt. Hebrzis enim duo et viginti ele- 
menta sunt; ex quibus quinque duplicantur : 


δὲ Deut, xxxu, 1. ?* 1 Cor. virt, 7. 35 Joan. 


VARIAE LECTIONES. 
* Regii 4, Colb. 1 et cod. S. Hil. cou γνώσει. Regius alter σου xat γνώσει. Vetus interpr. in cognitio- 


ncm. Colb. alter xal ἐροῦσί σοι ἐν γνώσει, 


NOTAE. 


(96) Ἱστέον δέ. Sciendum porro est viginti 
duos, etc. Canonem hunc veteris instrumenti No- 
ster accipit ex Epiphanii libro De pond. et mens. 
nec valde discrepat ab eo quem Melito Sardensis 
szeculo secundo Ecclesix ex ore Christianorum quo- 
rumdam Palzstinorum scripsit, quique adeo solis 
voluminibus constat, quz Hebraeorum canon com- 
plectitur. Hinc est, quod veteres nonnulli, preser- 
tim synodus Laodicena, libros Tobie, Judith, Sa- 
pientio el Ecclesiostici, priinumque et secundum 
lachabzorum omiserunt, tametsi Patribus solemne 
esset ex his, ut ex aliis, testimonia legere ad fidem 
firmandam adversus hzretieos. Quamobrem $yno- 
dus quinisexta, omnisque deinceps Orientalis Ec- 
clesia Carthaginensem admisit, quo omnes isti 
libri, ceu Seripturze sacrz, nullo discrimine recipi 
Jubentur. Unde synodus Bethleemitica libros istos 
qu! in canone Laodiceno, cujus auctoritatem Cy- 
rillus Lucaris prztiexuerat, desiderantur, caeteris 
addendos censet, pag. 389, et inscite et maligne, ἐθε- 
λοχαχούργως, a nefando Cyrillo ἀποχρύφους, apo- 


cryphos, nominatos declarat. Cui sanctioni Diony-. 


sius CP. cum aliis episcopis bene multis et presby- 
teris*suífragatus est in responsione ad articulos 
Calvinistarum anno 16129 (a). Nec certe auctor 
synopsis Scripturz, qux Athanasii nomen przfert, 
nec Nicephorus CP. libros istos ad apocryphos re- 
legarunt, sed ad eos, quorum auctoritati : aliqui 

detraherent, xà ἀντιλεγόμενα. Ad Epiplhanium quod 
attinet, hoc unum ille sibi proposuerat, ut Hebrzo- 
rum canonem, non Christianorum, daret. Unde 
subjungit, Sapientiam Salomonis, et Ecclesissti- 
cum, tametsi alioqui eximii sunt et utiles, cum 
c:eleris non numerari, et idcirco neque ἐπ Aron, 
seu arca testamenti repositos esse, οὐδὲ ἐν τῷ ἀρὼν 
ἀνετέθησαν, τουτέστιν ἐν τῇ τῆς διαθήχης χι- 
δωτῷ. Ubi voce Aron. armarium significatur quod 
estin synagogis Judzorum, et hodieque TràX Aron 


appellatur, ipso vocabulo quo arca fcederis olim 
designabatur. llujus armarii Tertullianus meminit 
lib. De cult. femin. inquo librum Enoch non esse 
sacrum probat, quod mec in armarium Judaicum 
adwitlatur. 


(a) Hac iterum ad examen revocavit Lequienus in Praefatione generali, num. XX. 


1119 


S. JOANNIS DAMASCENI 


H80 


adeoque septem et viginti sunt. Duplex enim est A Πὲ f, καὶ τὸ Σαδί. Διὸ καὶ at βέδλοι χατὰ τοῦτον 


littera Caph, et Mem, et Nun, et Pe, et Sade. Quo 
fit ut libri quoque eodem modo, duo quidem 
et viginti Bumereniur, caterum septem et vi- 
ginti reperiantur; quoniam scilicet quinque du- 
plices sunt. Nam liber Ruth cum libro Judicum 
jungitur, unusque Hebrzis liber censetur. Primus 
item et secundus Regnorum, unus liber est. Ter- 
tius itidem et quartus Regnorum, unus liber. Pri- 
mus quoque et secundus Paralipomenon, unus 
liber : ac denique yrimus et secundus Esdrz, liber 
unus. Ad hunc modum libri omnes in quatuor 
pentateuchos, quinquernionesve 98/4 compingun- 
tir; eumque alii duo supersint, sic proinde se 
babent libri in canone recepti. Legales, quinque 
sunt, Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deute- 
ronomium. [lie primus quinquernio est, qui lex 
etíam appellatur. Sequitur alter quinquernio, eorum 
qu Yvpa2cta nuncupantur, a quibusdam vero ha- 
: giographa. Est autem hujusmodi : Jesus Nave, Ju- 
dices una cum Ruth, liber unus, Regnorum primus 
cum secundo, liber unus; tertius item cum quarto, 
liber unns. Habes secundum quinquernionem. Ter- 
tius porro librorum quinquernio versibus constat, 
nempe liber Job, Psalterium, Proverbia Salomonis, 
ejusdem Ecclesiastes, et Cantica canticorum. 
Quartus quinquernio propbetarum libros com- 
plectitur. Duodeeim prophete, liber unus; tum 
1saias, Jeremias, Ezechiel, et Daniel. [lis accedunt 


τὸν τρόπον εἴχοσι δύο μὲν ἀριθμοῦνται, εἴχοσι Exi 
δὲ εὑρίσχονται, διὰ τὸ πέντε ἐξ αὐτῶν διπλοῦσθαι. 
Συνάπτεται γὰρ Ῥοοὺθ τοῖς Κριταῖς, xal ἀριθ- 
μεῖται παρ᾽ Ἕ δραΐοις μία βίδλος - ἢ πρώτη xai 
ἡ δευτέρα τῶν Βασιλειῶν, μία βίδλος - f τρίτη 
xa 1j τετάρτη τῶν Βασιλειῶν, μία βέδλος - fj πρώτη 
xat ἡ δευτέρα τῶν Παραλειπομένων, μία βίδλος - ἡ 

πρώτη καὶ ἡ δευτέρα τοῦ ἜσδρΣ, μία βίδλος. Οὕτως 

οὖν σύγχεινται αἱ βίδλοι ἐν πεντατεύχοις τέτρατι, 

καὶ μένουσιν ἄλλαι δύο, ὡς εἶναι τὰς ἐνδ'σϑέτους 

βίδλους οὕτως * πέντε νομιχὰς, Γένεσιν, Ἕξοζον, 
Atutttxby, ᾿ἸΑριθμοὶ, Δευτερονόμιον. Aor, πρώτη 
πεντάτευχος, 1j καὶ νομοθεσία. Εἶτα ἄλλη πεντάτευ- 
yos, τὰ χαλούμενα Τραφεῖα, παρά τισι δὲ ᾿Αγιό- 
γρᾶφα, ἄτινά ἔστιν οὕτως Ἰησοῦς ὁ τοῦ Nat, 
Κριταὶ μετὰ τῆς Ῥοὺθ, Βασιλειῶν πρώτη μετὰ τῇ; 
δευτέρας, βίδλος μία, ἡ τρίτη μετὰ τῆς τετάρτης, 
βίδλος μία, καὶ αἱ δύο τῶν Παραλειπομένων, pibus 
μία. Αὕτη δευτέρα πεντάτευχος. Τρἔτη πεντάτευγι; 

αἱ στιχήρεις βίδλοι, τοῦ Ἰὼό, τὸ Ῥαλτήριον, Παρ»- 
μίαι Σολομῶντος, Ἐχχλησιαστὴς τοῦ αὑτοῦ, τὰ 
"Aspaza τῶν ἀσμάτων τοῦ αὐτοῦ. Τετάρτη Ξεντά- 
τευχος, dj προφητιχή “ τὸ δωδεκα πρόφητον, β'δλος 
μία, Ἡσαῖας, Ἱερεμίας, Ἰεζεχιὴλ, Aawfi- εἶτα 
τοῦ Ἐσδρὰ, αἱ δύο εἰς μίαν συναπτόμεναι i610), 
xai ἡ Ἐπθήέρδ. Ἢ δὲ Πανάρετος, τουτέστιν d Lo 
φία τοῦ Σολομῶντος, xai ἡ Σοφία τοῦ Ἱπ5οῦ, ἣν ὁ 
πατὴρ μὲν τοῦ Σιρὰχ ἐξέθετο Ἕδραϊοτὶ, '"Exrvri 


uterque Esdre, qui libro uno continentur, et c δὲ ἡρμήνευσεν ὁ τούτου μὲν ἔγγονος Ἰησοῦς, wi 


Esther. Panaretus autem (q. d. omnium virtutum 
promptuarium) id est Sapientia Salomonis, et Sa- 


6b Σιρὰχ vió; ἐνάρετοι μὲν χαὶ χαλαὶ, ἀλλ᾽ 
ἀριθμοῦνται, οὐδὲ ἔχειντο ἐν τῇ χιδωτῷ. 


pientia Jesu, quam ἃ Sirach patre llebraice editam, ipsius nepos Jesus, ac Sirach filius, Gne 
postea transtulit. Hi quamvis alioqui , preclari οἱ elegantes libri sint, non tamen illis aliis annus 


Fantur, neque in arca posili erant. 

Libi Novi Testamenti. — Jam vero Novi Testa- 
menti libri isti sunt : quatuor Evangelia, nempe 
secundum Matth»um, Marcum, Lucam, Joannem ; 
Acta apostolorum, auctore Luca evangelista ; 
septem catholice Epistole, una Jacobi, duz Petri, 
tres Joannis, Jude una; Pauli apostoli Epistolg 
quatuordecim ; Joannis evangeliste Apocalypsis ; 
Canones denique sanctorum apostolorum per Cle- 
mentem concinunati. 


Τῆς 86 Νέας Διαθήχης, Εὐαγγέλια zi92190 κα 
χατὰ Ματθαῖον, τὸ χατὰ Μάρχον, τὸ χατὰ Aouxi. 
πὸ χατὰ Ἰωάννην * Πράξεις τῶν ἁγίων ἀποττῆλεν 
διὰ Λουχᾶ τοῦ εὐαγγελιστοῦ * χαθολιχαὶ ἐπιστοξ 
ἑπτά" Ἰαχώδου μία, Πέτρου δύο, ᾿Ιωάννου τρί 
Ἰούδα μία. Παύλου ἀποστόλου Ἐπιστολαὶ ó:xac 
σαρες" ᾿Αποχάλυψις Ἰωάννου εὐαγγελιστοῦ * ΚΚανόν: 
τῶν ἁγίων ἀποστόλων (97) διὰ Κλήμεντος b. 


VARI LECTIONES. 


f Multi codices Regii ac Colb. ct. 


8 In Reg. 2428 xaX ἡ Ἰουδὶθ, xaX ἡ Ἐσθήρ. Sic quoque in 


cod. S. Hil. sed libri Judith, non meminit Epiphanius, nec textus Auctoris eum exigit." b R. 9428 xal i 
στολαὶ δύο διὰ Κλήμεντος, sed interpolatum varie huncce codicem esse monuimus. 


NOTE. 


(97) Kavórsc τῶν dxoctóJAwr. Canones denique D 


apostolorum. Horum canonum auctoritas adstructa 
fuerat can. 2 Trullano. At viris criticze artis in- 
curiosis satis erat praefixum canonibus , qui magni 
dudum in Oriente ponderis erant, apostolorum 
nomen : cum tamen nihil aliud essent nisi priscz 
Orientalium disciplinzg precipua capita, quorum 
auctores genuini ignorabantur. Jam dixi, eorum 
quosdam conditos esse post exortam hzresim Ano- 
umoeorum. Beveregius Collectionem primam isto- 


rum canonum a Clemente , non Romano, sed 
Alexandrino factam, quem Eusebius, lib. v1 Hist. 
c. 25; De script. eccl. et Photius, cod. 1141 : Περὶ 
xavóvtoy ἐχχλησιαστιχῶν, De canonibus ecclesiasticts, 
volumen edidisse testentur. Sed ex horum aucto- 
rum inspectione manifestum fit, eos non de bac 
Collectione canonum loqui, sed de libro, in que 
adductis canonibus, seu regulis ecclesiasticis, 
illos impugnabat, qui Judaicis legibus et institulis 
adhzrescerent. 


1181 
ΚΈΕΦΑΛ. ΠΗ’ [1.4]. 
Περὶ τῶν ἐπὶ Χριστοῦ Asyouévoy. 


Τῶν ἐπὶ Χριστοῦ λεγομένων τρόποι γενιχοί εἶσι 
τέσσαρες " τὰ μὲν γὰρ καὶ πρὸ τῆς ἐναυθρωπήσεως 
ἁρμόσει αὐτῷ, τὰ δὲ ἐν τῇ ἑνώσει, τὰ δὲ μετὰ τὴν 
ἕνωσιν, τὰ δὲ μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Καὶ πῶν πρὸ τῆς 
ἐνανθρωπήσεως μὲν τρόποι εἰσὶν ἔξ" τὰ μὲν γὰρ αὖ- 
τῶν, τὸ συναφὲς τῆς φύσεως, xai τὸ πρὸς τὸν Πατέρα 
ὁμοούσιον δηλοῖ ὡς τό" Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ & ἐσμεν" 
καὶ τό" Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώραχξ τὸν Πατέρα " χαὶ 
τό" Ὅς ὃν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, καὶ τὰ τοιαῦτα " 
τὰ δὲ, τὸ τέλειον τῆς ὑποστάσεως, ὡς τό" Υἱὸς τοῦ 
Θεοῦ, καὶ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσξως αὐτοῦ " γαὶ 
τό " Μεγάλης βουλῆς "AryreAoc, θαυμαστὸς, σύμ- 
δουάος, xai τὰ ὅμοια. 


Τὰ δὲ τὴν ἐν ἀλλήλαις τῶν ὑποστάσεων περιχώρη- 
σιν, ὡς 56 * ᾿Εγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν 
ἐμοί" χαὶ τὴν ἀνεχφοίτητον ἵδρυσιν, ὡς ὁ Λόγος, 
καὶ σοφία, καὶ δύναμις, xg ἀξαύγασμα. "O τε γὰρ 
Λόγος ἐν τῷ νῷ " Λόγον δέ φημι τὸν οὐσιώδη * xal 
3| σοφία ὁμοίως, καὶ ἐν τῷ δυναμένῳ ἡ δύναμις, 
ἐν τῷ φωτὶ τὸ ἀπαύγασμα, ἀνεχφοιτήτως ἵδρυται, 
ἐξ αὑτῶν πηγαζόμενα. 


Τὰ δὲ, ὡς ἐξ αἰτίου τοῦ Πατρὸς, ὡς τό Ὁ Πατήρ 
μου μείζων μού ἐστιν" ἐξ αὐτοῦ γὰρ ἔχει τό τε 
εἶναι καὶ πάντα ὅσα ἔχει" τὸ μὲν εἶναι γεννητῶς, 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV. 


CAP. XVIII. 
De his que de Christo dicuntur. 


Quadruplex praedicationis de Christo genus. Ante 
Incarnationem septuplex. — Eorum quz de Christo 
dicuntur, quadruplex, ut in genere dicam, est 
modus. Quxdam enim ei ante humanitatem assum- 
ptam conveniunt ; quzedam in ipsa unione; quaedam 
post unionem ; quzedafn postremo post resurrectio- 
nem. Atque eorum qua humanitatis assumptione 
anteriora sunt, sex sunt modi. Alia enim nature 
conjunctionem et consubstantialitatem cum Patre 
declarant, ut : Ego εἰ Pater. unum sumus **; et 
illud : Qui videt me, videt et Patrem δ; necnon ; 
Cum in forma Dei esset **; cxteraque id gehus. 
Alia perfectionem indicant, veluti, Filius Dei *' ; 
et figura substantie ejus ^ ; et illud, Magni consilii 
Angelus, admirabilis, consiliarius "5, et similia. 

Alia mutuam personarum circumincessionem, ut 
illud : Ego in Patre, et Pater in me est * ; nec non 
985 (ixamque et insolubilem alterius in altera 
haesionem , v. g., Verbum, et sapientia, et poten- 
tia, et splendor. Nam et verbum in mente (ver- 
bum autem substantivum intelligo) itemque sapien- 
tia in sapiente, potentia quoque in potente, et in 
luce splendor, citra ullum excessum fixa sunt, ex 
illis profluentia "5, 

Alia ia efferuntur, tanquam de eo qui Patrem 
auctorem agnoscat, ut illud : Pater major me est "3. 
Àb ipso quippe habet tum quod est, tum ea om- 


καὶ οὐ δημιουργητικῶς * ὡς τό ᾿Εγὼ ἐχ τοῦ Ila- (C nia qu& habet *'* Quod est, inquam, per genera- 


rpóc ἐξῆλθον xal ἤχω. Κἀγὼ ζῶ διὰ τὸν Πατέρα. 
Πάντα δὲ ὅσα ἔχει, οὐ μεταδοτιχῶς, οὔτε διδαχτιχῶ:, 
ἀλλ᾽ ὡς ἐξ αἰτίου " ὡς τό“ Οὐ δύγαται ὁ Yióc ποιεῖν 
ἀν᾽ ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μή τι βιιέπῃ τὸν Πατέρα 
οὕτως ποιοῦντα. Εἰ μὴ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐστιν, οὐδὲ ὁ 
)͵ός. Ἐχ τοῦ Πατρὸς γὰρ ὁ Υἱὸς, χαὶ ἐν τῷ Πατρὶ, 
χαϊᾶμα τῷ Πατρὶ, xal οὐ μετὰ ài τὸν Πατέρα. 
Ὁμοίως καὶ ἃ ποιεῖ, ἐξ αὐτοῦ xal σὺν αὐτῷ ᾿ μία 
γὰρ xai ἡ αὐτή * οὐχ ὁμοία, ἀλλ᾽ 1j αὐτὴ τοῦ Πατρὸς, 
χαὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος θέλησις, ἐν- 
ἐργε!ά τε xal δύναμις. 


Τὰ δὲ͵ ὡς τῆς πατρικῆς εὐδοχίας, διὰ τῆς: αὐτοῦ 
ἐνεργείας πληρούμενα 1, xal οὐχ ὡς δι᾽ ὀργάνου, ἣ 
δούλου, ἀλλ᾽ ὡς δι᾽ οὐσιώδους χαὶ ἐνυποστάτου αὐτοῦ 
Λόγου, χαὶ σοφίας, χαὶ δυνάμεως, διὰ τὸ μίαν ἐν 
Πατρὶ xat ΥἹῷ θεωρεῖσθαι κίνησιν ὡς τό" Πάντα 
δι᾽ αὐτοῦ ἐγέγετο" καὶ τό. Ἀπέστει,16 τὸν Λόγον 
αὑτοῦ, καὶ ἰάσατο αὐτούς " χαὶ τό" "Iva γνῶσιν 
ὅτε σύ με ἀπέστειλας. 


" 8 Joan.x, 20. 39 Joan. xiv, 9. 
Joan. xiv, 10. κ᾽ Cyrill. lib. xxxiv, Thes. 

Greci, * Joan. xvi, Ὧ8. 5) Joan. vi, 58. 
4 Φ 


* Philipp. n, 6. 
p. 54. 
9? Joan, v, 19. 


lionem , non per creationem ( cujus generis illud 
est : Ego ex Patre exivi, ei venio *5 ; et : Ego vivo 
propter Patrem "5. Omnia autem ea qua babet, 
non per concessionem , aut documentum , sed ut 
ex causa , velut cum ait : Non potest Filius a se fa- 
cere quidquam, nisi viderit Patrem ila facientem **. 
Nam si Pater non est, certe nec Filius. Ex Patre 
enim est Filius, et in Patre, et una cum Patre, et 
non post Patrem. Consimili modo, ea qux facit, 
ex ipso, et cum ipso facit. Una enim et eadem est ; 
ealem, inquam, el non similis, Patris et Filii et 
Spiritus sancti voluntas , operatio, et virtus. 


Alia insuper dicuntur, tanquam Patris voluntas 
opera illius impleatur, non ut per instrumentuni 
aut servum , sed ut per substantivum et subsistens 
ipsius Verbum, sapientiam , et potentiam : propte- 
rea quod unus in Patre et Filio motus considera- 
tur. Sic illud : Omnia per ipsum facta sunt δ᾽. Et 
illud : Misit Verbum suum, et sanavit eos ὃ". Ac 
rursus istud : Ut cognoscant quia tu me misisti **. 


* Joan, 1, 3. δ᾽ Hebr. ας ὅ. ** [Dsa. ix, 6. 
**Joan. xiv, 98, "' Greg. Naz. orat. 26. "et 8], 
δι Joan. 1 ὅ. *"* PsalStvi, 90, 55 Joan. 


VARLE LECTIONES. 


! Edita χατά. 


| Cod. S. lil. et alii πληρουμένης : sic vetus interpr. completi, Faber impleti, bene- 


placiti scilicet. 1n editis deerat copula sequens, quain ni$8, quidam non habent. 


.118 S. JOANNIS DAMASCENI 118 
Alia denique prophetico modo ; quorum etiam α Τὰ δὲ προφητιχῶς" xai τούτων τὰ μὲν ὡς μὲ» 
duplex genus est. Quzedam enim uti futura dicun- λοντα, οἷον" ᾿Εμφραγῶς ἥξει" καὶ τὸ τοῦ Ζαχαρίου " 


tur , velut : Manifeste veniet **. Et illud Zacharie: Ἰδοὺ ὁ Βασιλεύς cov ἔρχεταί σοι. Καὶ τὸ 075: 


Ecce Rex tuu veniet tibi ". Et quod a Michza di- Μιχαίου εἰρημένον" ᾿Ιδοὺ Κύριος ἐκπορεύεται éx 
etum est : Ecce Dominus egredietur de loco suo, εἰ τοῦ τόπου αὑτοῦ, xal καταθδήσεται, καὶ ἐπιθδήσε- 
descendet , εἰ ascendet super excelsa terrm 8. Que- ται ἐπὶ τὰ $yrgAà τῆς γῆς " τὰ δὲ, τὰ μέλλοντα, 
dam autem, licet futura, dicuntur tamen uti prz- ὡς παρῳχηχότα, ὡς τό" Οὗτος ὅ Θεὸς ἡμῶν. Μετὰ 
terita, ut : Hic Deus noster : posthec in terra visus ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὥφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις 
est, et cum hominibus conversatus est ". llluditem: συγαγεστράφη᾽ xaX τό" Κύριος ξκγισέ pa ἀρχὴ» 
Dominus creavit me initium viarum suarum ad opera τῶν ὁδῶν αὐτοῦ slc ἔργα αὐτοῦ" καὶ τό" Διὰ 
sua **, Et illud : Propterea unzit te Deus, Deus tuus, τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός cov, ἔλαιον ἀγαλ. 
oleo latitie pre consortibus tuis ** : et similia. .τιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους GOv, χαὶ τὰ τοι- 
αυτᾶ. 

In unione triplex praedicationis genus. — Et qui- Τὰ μὲν οὖν πρὸ τῆς ἑνώσεως, xaX μετὰ τὴν ἕνωτιν 
dem ea quz unionem antecedunt, de ipso quoque ἐπ᾽ αὐτῷ λεχθήσεται" τὰ δὲ μετὰ τὴν ἕνωσιν, πρὸ 
post unionem dicuntur : qux autem unionem se- B τῆς ἑνώσεως οὐδαμῶς, εἰ μήτιγε προφητιχῶς, ὡς 
quuntur, ante unionem: non item, nisi secundum ἔφημεν. Τῶν δὲ ἐν τῇ ἐνώσει τρόποι εἰσὶ τρεῖς. "Orc 
prophetiam , ut prediximus. At vero eorum, qua μὲν γὰρ ἐχ τοῦ. χρείττονος τὸν λόγον ποιούμεθαε, 
in unione sunt, triplex est modus. Nam cum ἃ θέωσιν τῆς σαρχὸς, xal λόγωσιν, xaX ὑπερύψωσιν 
prestantiori parte verba facimus, carnis deifica- λέγομεν, xal τὰ τοιαῦτα, tbv προσγενόμενον τῇ 
tionem, etin Verbum assumptionem, et super- σαρχὶ πλοῦτον Ex τῆς πρὸς τὸν ὕψιστον Θεὺν Λύγν 
exaltationem, czleraque id generis dicimus, quo ἑνώσεώς τε καὶ συμφυΐας ἐμφαίνοντες. "Ore δὲ is 
opes illas declaremus, qu: carni ex sua cum τοῦ ἐλάττονος, σάρχωσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἐνανθρώ- 
sublimissimo Deo Verbo unione, arctissimaque πησιν, χένωσιν, πτωχείαν, can&iwogy, φαμέν. 
conjunctione accesserunt. Cum autem ab inferiori Ταῦτα γὰρ, xal τὰ τοιαῦτα, ix τῆς πρὸς τὸ ἀνθρώ- 
parte, incarnationem Dei Verbi, humanitatis as- — mtvoy χράσεως ἐπιλέγετα! τῷ Λόγῳ καὶ Θεῷ. “Ὅταν 
sumptionem , exinauitionem , paupertatem, et hu- δὲ ἐξ ἀμφοῖν ἅμα, ἕνωσιν, χοινωνίαν, χρίσιν, συ;- 
miliationem dicimus. Hxc enim et similia, ob suam φυΐαν, συμμόρφωσιν, xal τὰ τοιαῦτα φάσχομεν. Ad 
cum humauitate mistionem, Verbo ac Deo tri- τοῦτον οὖν τὸν τρίτον τρόπον ol προλελεγ μένοι δύ» 
buuntur. Denique cum de utrisque 986 simul nobis C τρόποι λέγονται. Διὰ γὰρ τῆς ἑνώσεως δηλοῦται, c 
est sermo , unionem , communionem , unctionem , ἔσχεν ἑχάτερον kx τῆς τοῦ συνυφεστῶτος αὐτῷ ἐρ 
naturalem intimamque cohzrentiam, conformatio- μογῆς xal περιχωρήσεως. Διὰ γὰρ τὴν xa0' ori 
nem, czteraque id generis vocabula usurpantur. σιν ἕνωσιν fj σὰρξ τεθεῶσθαι λέγεται, καὶ Gek- 
Ob hunc igitur tertium modum przdicti duo modi νέσθαι, xal ὁμόθεος τῷ Λόγῳ xal ὁ Θεὸς My; 
dicuntur. Per unionem erlim indicatur, quod utrum- σαρχωθῆναι, xot ἄνθρωπος γενέσθαι, καὶ oisi 
que ex sua cum eo quod una secum exsistit, com- λέγεσθαι, xal ἔσχατος χαλεῖσθαι" οὐχ ὡς τῶν ba 
paginatione et circumincessione adeptum sit. Ete- φύσεων μεταδληθεισῶν sl; μίαν φύσιν σύνθετον᾽ 
nim ** ob unionem secundum hypostasim, et caro ἀδύνατον γὰρ ἐν μιᾷ φύσει ἅμα τὰ ἐναντία qucm 
deiüicata ac Deus esse facta, divinitatisque eum γενέσθαι * ἀλλ᾽ ὡς τῶν δύο φύσεων καθ᾽ ὑπόστασιν 
Verbo socia dicitur: et rursus Deus Verbum car- ἐνωθεισῶν, καὶ τὴν εἰς ἀλλήλας περιχώρήσιν àsi- 
nem assumpsisse, et homo factus esse dicitur, crea- χυτον xal ἀμετάδλητον ἐχουσῶν. Ἡ δὲ περιχώρῃς 
tura itidem , et novissimus appellatur *': non quod οὐχ &x τῇς σαρχὸς, ἀλλ' ἐχ τῆς θεότητος γέγονεν 
due nature in unam naturam compositam con- ἀμήχανον γὰρ τὴν σάρχα περιχωρῆσαι διὰ τῆς θεύ- 
vers2 sint ( fleri enim nequit *, in una eademque τῆτος " ἀλλ᾽ ἡ θεία φύσις ἅπαξ περιχωροῦσα διὰ τῆς 
natura proprietates naturales inter se contrarie ἢ σαρχὸς, ἔδωχς καὶ τῇ σαρχὶ τὴν πρὸς ταύτην ἄῤῥη 
simul exsistant ) , sed quia duz naturz secundum τὸν περιχώρῃησιν, ἦν δὴ ἕνωσιν λέγομεν. 
hypostasim unit sunt, mutuamqne inter se citra confusionem et immutationem , circumincessiopea 
habent. Circumincessio autem non a carne, sed a divinitate profecta est. Neque enjm fieri possi, 
ut caro divinitatem cireumvadat, verum divina natura semel carnem permeando, carni quoque cu 
tulit, ut ad se modo quodam ineffabili commearet : quod quidem nos unionem dicimus. 

Que cum reciprocatione dicantur. — Sciendum Ἰστέον δὲ, ὡς ἐπὶ τοῦ πρώτου xai δευτέρου τρόπου 
autem est , in primo et secundo genere eorum αυ5 τῶν ἐν τῇ ἐγώσει, τὸ ἀνάπαλιν. θεωρεῖται " ὅτε γὰρ 


** Psal. χε χ, δ ΖΘ, τχ, 9. δέ Mich. 1, ὅ. 57 Baruch πὶ, 58. :** Prov. viu, 22. 55 Psal. xxxzxiv, 8. 
** Greg. Naz. ht. 39. *![sa. Lxnt 5. — ** Supra. lib. nt, cap. 2. 


YARUE LECTIONES. 


k Reg. 5447, et Colb. Grzco-Latino 7j γὰρ ix tlgovo;, ἢ ἀπὸ τοῦ ἐλάττονος, ἣ ἐξ ἀμφοῖν τὸν λόγον 
ποιούμεθα, Eadem supra lineam leguntur in Colb. 1559, M in ora Regii 2427. ' i 


1185 


DE FIDE ORTHODOXA LTD. IV. 


1186 


περὶ τῆς σαρχὸς τὸν λόγον ποιούμεθα, θέωσιν, xai A in unione fiunt , rcciprocationem considerari. Nam 


λόγωσιν, καὶ ὑπερύψωσιν, καὶ χρίσιν φαμέν. ᾿Απὸ μὲν 
γὰρ τῆς θεότητος ταῦτα, περὶ δὲ τὴν σάρχα θεωρεῖται. 
Ὅτε ! δὲ περὶ τοῦ Λόγου, χένωσιν, σάρχωσιν, ἐναν- 
θρώπησιν, ταπείνωσιν, xal τὰ τοιαῦτα ^ ἅτινα ὡς 
ἔφημεν, Ex τῆς σαρχὸς ἐπιλέγεται τῷ Λόγῳ τε xal 
Θεῷ * αὐτὸς γὰρ ταῦτα ὑπέμεινεν ἑχών. 


cum de carne sermonem habemus, deificationem , 
et assumptionem ad Verbum, superexaltationem- 
que et unctionem dicimus. llzc enim a divinitate 
prociliscuntur, et circa carnem considerantur. 
Rursus , cum de Verbo loquimur, exinanitionem, 
inearnationem , bumanationem, bumiliationem , 


et similia vocabula adhibemus : quz quidem, ut diximus, carne ad Verbum ac Deum transferuntur. 


Ipse enim istzec sponte sustinuit. 

Τῶν δὲ μετὰ τὴν ἕνωσιν τρόποι εἰσὶ τρεῖς " πρῶτος 
ὃ τῆς θείας φύσεως δηλωτιχὸς, ὡς τό" ᾿Εγὼ ἐν τῷ 
Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί * καὶ " ᾿Εγὼ καὶ ὁ Πα- 
τὴρ ἔν ἐσμεν" καὶ πάντα ὅσα πρὸ τῆς ἀνθρωπή- 
σεως αὐτῷ ἐπιλέγεται, ταῦτα xol μετὰ τὴν bvav- 
θρώπησιν αὐτῷ ἐπιλεχθήσεται, πλὴν τοῦ μὴ εἰληφέ- 
ναι σάρχα, χαὶ τὰ αὑτῆς φυσιχά. 


Δεύτερος, ὁ τῆς ἀνθρωπίνης, ὡς τό" Τί ue ζητεῖτα 
ἀποχτεῖγαι, ἄνθρωπον, ὃς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν m 
2ε.λάληκα" καὶ τό" Οὕτω δεῖ ὑψωθῆναι τὸν Υἱὸν 
τοῦ ἀγθρώκπου, xa τὰ τοιαῦτα. 


Τούτων δὲ τῶν ἀνθρωποπρεπῶς ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος 
Χριστοῦ λεγομένων χαὶ γεγραμμένων, εἴτε ἐν ῥήμα- 
σιν, εἴτε ἐν πράγμασιν, τρόποι εἰσὶ ἕξ. Τὰ μὲν γὰρ 
αὐτῶν χατὰ φύσιν οἰχονομικῶς πέπραχταί τε xal 
λέλεχται᾽ οἷον ὁ ἐκ Παρθένου τόχος, ἡ καθ᾽ ἡλικίαν 
αὔξησίς τε χαὶ προχοπὴ, ἡ πεῖνα, ἡ δίψα, ὁ κόπος, 
τὸ δάχρνον, ὁ ὕπνος, fj τῶν ἥλων τρῆσις, ὁ θάνατος, 
xai τὰ τοιαῦτα, ὅσα φυσιχὰ xal ἀδιάδλητα πάθη 
ὑπάρχουσιν. Ἐν τούτοις γὰρ ἅπασι μίξις μέν ἔστι 
τοῦ θείου πρὸς τὸ ἀνθρώπινον, πλὴν τοῦ σώματος 
ἀληθῶς εἶναι πιστεύεται, οὐδὲν τούτων τοῦ θείου 
πάσχοντος, δι᾽ αὐτῶν δὲ τὴν ἡμῶν οἱκονομοῦντος σω- 
τηρίαν. 


Τὰ δὲ χατὰ προσποίησιν, οἷον τὸ ἐρωτᾷν Ποῦ 
τεθείχατε Λάζαρον; ὁ ἐπὶ τὴν ὀυχῆν δρόμος, τὸ 
ὑποδύεσθαι, ἤγουν ὑπαναχωρεῖν " ἡ προσευχὴ, τέ * 
Προσεποιήσατο ποῤῥωτέρω πορεύεσθαι " τούτων 
γὰρ χαὶ τῶν παραπλησίων, οὔτε ὡς Θεὸς, οὔτε ὡς 
ἄνθρωπος ἔχρῃζε, πλὴν ἀνθρωποπρεπῶς ἐσχηματί- 
ζετο, πρὸς ὅπερ ἡ χρεία, καὶ τὸ λυσιτελὲς ἀπῇτει " 
οἷον τὴν προσευχὴν, διὰ τὸ δεῖξαι, ὡς οὐκ ἔστιν ἀν- 
^[0coz, ὡς xal αἰτίαν ἑαυτοῦ τιμῶν τὸν Πατέρα" τὸ 
ἐρωτᾷν, οὐχ ἀγνοῶν, ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ, ὡς κατὰ ἀλή- 
θειάν ἐστιν ἄνθρωπος, μετὰ τοῦ εἶναι π Θεός " τὸ 
ὑπαναχωρεῖν, ἵνα διδάξῃ ud προπετεύεσθαι., μηδ᾽ 
ἑαυτοὺς προδιδόναι. 


Τὰ δὲ χατ᾽ οἰχείωσιν καὶ ἀναφορὰν, ὡς τό" Θεέ 
μουν, Θεὲ μου, ira τέ μὲ ἐγχατέλιπες ; καὶ τό" 


*! Joan. xiv, 10. ** Joan. x, 30. 
92,95. 4 Joan. Xt, 94. 


** Matth. xxi, 19. 
78 Greg. Naz. orat. 36. 


τ. Sup. lib, in, c, 24. 


"5 Joan. vut, 19; vri 40. 
" Matth, xi, 44. 


Post unionem triplex genus. — Jam vero eorum 
qua unionem secuta sunt, tres sunt modi. Primus, 
quo divina natura declaratur, cujusmodi est illud : 
Ego in Patre, et Pater in me est **. Et illud : Ego et 
Pater unum sumus *. Ac denique omnia qua ante 
humanitatis assumptionem de eo dicuntur, etiam 
post assumptam humanitatem dicentur ; uno hoc 


B excepto, quod nondum assumpserat carnem et 


carnis naturales proprietates. 

Secundus, quo naturà humana insinuatur ; ut 
in illo loco : Quid me quaritis interficere , hominem 
qui veritatem locutus sum vobis ** Ὁ Et in isto : Jta 
exaltari oportet Filium hominis 55, eL alia hujus- 
modi. 

Sextuplez modus eorum qua de Christo humani- 
tus post unionem dicuntur. — Horum porro, quae 
humano more de Salvatore Christo przedicantur, ac 
scripta sunt, sive dicta, sive gesta fuerint, sex- 
tuplex est modus. Quzdan enim ex illis naturaliter 
ratione carnis assumptlz facta dictaque supt : velut 
partus ex Virgine , atque :etatis incrementum, et 
profectus ; fames item , et sitis, defatigatio, lacry- 
ma, somnus, clavorum fixura , mors, aliaque si- 
milia, quz naturales et inculpatz passiones sunt **, 
In his enim omnibus est divine nature cum hu- 
mana conjunctio ; etsi corporis ea vere esse cre- 
duntur : quippe cum divinitas nihil horum per- 
tulerit, sed per ea salutem nobis procurarit. 

287 Quedam fingendi modo, ut cum Christus 
de Lazaro quzrit : Ubi posuistis eum ** ? Cum ad 
ficulneam pergit ** ; cum se subducit '*, et cum 
orat "! : item cum fingit se longius ire 15, His enim 
ac similibus, neque ut Deus, neque ut homo, opus 
habebat : verum humano more hoc prztexebat , 
quod, necessitas atque utilitas exposcebat. Ex gr., 
idcirco precabatur, ut se minime Deo adversari 
ostenderet "*; utque Patrem?*, velut sui causam, 
honore afficeret. Interrogabat, non quod ignarus 
esset, sed ut se, cum eo quod Deus manebat , bomi- 
nem quoque vere esse demonstraret. Hxc denique 
ipsi causa secedendi erat, ut nos doceret pericula 
temere non adire , nec nos ipsos ultro prodere. 

Quadam rursus dicuntur, per vindicationem , et 
relationem, ut illud : Deus meus, Deus meus , ut 


*5 Juan. 11, 14. 57 Supra. lib. iii, c. 21, 


'! joan. xu, 15. "*Luc. xxiv. 27. 


VARIA LECTIONES. 
! Reg. 1 ὅταν, Alter ὅτι, 9 R. 2950, ex emendatione,3eAdànxa ὑμῖν. ^ Edita μεῖναι. 


118] 


S. JOANNIS DAMASCENF 


1188 


quid me dereliquisti '* ?* Et: Eum qui non noverat A Τὸν μὴ γγόντα ἁμαρτίαν, ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν 


peccatum , pro nobis peccatum fecit **. Et illud : Fa- 
cius pro nobis maledictum ". ]tem: ]pie Filius 
subjicielur ei ,.gui subjecit ipsi omnia 18, Nec enim 
quatenus Deus, nec quatenus homo 3, ἃ Patre un- 
quam derelictus fuit : nec peccatum , nec maledi- 


ctum factus est, nec Patri subjici opus habet. 


Etenim qua ratione Deus est, zqualis est Patri, 
non autem adversarius , nec subjectus : qua autem 
homo, nunquam Patri contumax fuit, ut ei demum 
subjici necesse sit. Ex quo sequitur eum, nostri 
assumpta persona , partes nostras suscipiendo, his 
verbis usum esse. Nos siquidem illi eramus pec- 
cato et maledicto obnoxii, contumaces et refra- 
etarii , eoque nomine derclicti. 

^ Quedam autem, per excogitatam mente przci- 
sionem. Nam si ea quas revera disjungi nequeunt, 
lioc est, carnem a Verbo, sejunxeris, servus di- 
citur, et iguarus *^, quia servie et ignorantis na- 
turz erat : ac nisi caro Deo Verbo fuisset copu- 
lata, serva procul dubio et ignorans exstitisset *! : 
verum ob hypostaticam cum Deo Verbo unionem 
id habuit, ut nec serva esset, nec ignara. Eadem 
de c3usa Patrem Deum suum vocavit. 

Quedam vero, ut se nobis manifestaret no- 
stramque firmaret fidem. Velut cum ait : Pater, 
elarifica me apud temetipsum , claritate quam habui , 
priusquam mundus esset , apud te 33. Etenim ipse 
quidem et tunc clarificatus erat, et nunc clarifi- 
catur : nequaquam vero nobis claritas ejus pate- 
facta comprobataque erat. Huc enim facit quod ab 
Apostolo dictum est : Qui definitus est Filius Dei 
ἐπ virtute, secundum Spiritum sanctificationis , ex 


75 Matth. xxvu, 46. 
96. 


** [I Cor. v. 21. 
δ Greg. Naz.ibid. '' Supra lib. ὅ cap. 21. 


B 


Ἱ Galat. ii, 43. 


ἐποίησε (98)* xaX τό" Γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν xat - 
ἄρα" xal τό: Αὐτὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ 
ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα. Οὔτε γὰρ ὡς Θεὸς, 
οὔτε ὡς ἄνθρωπος, ἐγχατελείφθη ποτὲ ὑπὸ τοῦ Πα- 
τρός" οὔτε ἁμαρτία, οὔτε χατάρα γέγονεν, οὔτε ὑπο- 
ταγῆναιο χρήζει τῷ Πατρί. Καθὸ μὲν γὰρ Θεὸς, 
ἴσος ἐστὶ τῷ Πατρὶ, καὶ οὐδὲ ἐναντίος, οὐδὲ ὕποτε- 
ταγμένος" χαθὸ δὲ ἄνθρωπος, οὐδέποτε ἀνῆχοος γέ- 
Ὑόνε τοῦ γεννήτορος, ἵνα ὑποταγῆς δεηθῇ. Τὸ hui- 
τερον τοίνυν οἰχειούμενος πρόσωπον, xaX μεθ᾽ ἡμῶν 
τάσσων ἑαυτὸν, ταῦτα ἔλεγεν. Ἡμεῖς γὰρ Ἦμεν οἱ 
ἁμαρτίας xaX χατάρας ἕνοχοι, ὡς ἀπειθεῖς xal παρ- 
fjxoot, xal διὰ τοῦτο ἐγχαταλελειμμέναι. 


Τὰ δὲ, διὰ τὴν κατ᾽ ἐπίνοιαν διαίρεσιν. Ἐὰν γὰρ 
τῇ ἐπινοίᾳ διέλῃς τὰ τῇ ἀληθείᾳ ἀχώριστα, ἧτοι τῇ» 
σάρχα Ex τοῦ Λόγον, λέγεται xal δοῦλος, καὶ ἀγνοῶν’ 
xai γὰρ τῆς δούλης καὶ ἀγνοούσης φύσεως Ὧν, xil 
εἰ μὴ ἤνωτο τῷ θεῷ Λόγῳ fj σὰρξ, δούλη Tv, χαὶ 
ἀγνοοῦσα᾽ ἀλλὰ διὰ τὴν πρὸς τὸν Θεὸν P Λόγον καθ᾽ 
ὑπόστασιν ἕνωσιν, οὔτε δούλη ἦν, οὔτε ἡγνόει. Οὕτω 
xaX Θεὸν ἑαυτοῦ 4 τὸν Πατέρα ἐχάλεσεν. 


Τὰ δὲ, διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς φανέρωσίν τε χαὶ πί- 
στωσιν, ὡς τό" Πάτερ, δόξασόν με τῇ δόξῃ, ἢ εἶχον 
πρὸ τοῦ κόσμον εἶναι, παρά σοι. Αὐτὸς μὲν γὰρ 
δεδοξασμένος ἦν τε xal ἐστιν, ἀλλ᾽ ἡμῖν οὐχ Ἦν φα- 
νερωθεῖσα, καὶ πιστωθεϊσα T 4 δόξα αὐτῴ. Καὶ τὸ 
ὑπὸ τοῦ ᾿Αποστόλου εἰρημένον" Τοῦ ὀρισθέντος (99) 
Υἱοῦ Θεοῦ ἐν δυνάμει, κατὰ Πγεῦμα ἁγιωσύνης. 
ἐξ ἀναστάσεως vsxpor* διὰ γὰρ τῶν θαυμάτων 
xai τῆς ἀναστάσεως, καὶ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἀγώ 


'* | Cor. xv, 96. 79 Greg. Naz. orst. 


8? Joan. xvii, 5. 


VARLE LECTIONES., 


* Reg. 2 Colb. 1 ὑποταγῆς. 
in textu posuimus, ex cod. S. Hil. et Regiis sex. 


P Multi cod. πρὸς Θεόν. 


4 Edita Θεὸν τὸν Πατέρα αὑτοῦ. At legendum ut 


r Edita non habent xa πιστωθεῖσα. 


NOTE. 


(98) 'Yzàp ἡμῶν» ἁμαρτίαν ἐποίησε. Pro nobis 
peccatum fecit. ld est, ὡς ἁμαρτωλὸν χαταχριθῆναι 
ἀφῆκεν, inquit Chrysostonius, veluti peccatorem 
condemnari sivit. At lebr»a vox ΠΝῸΠ peccatum et 
hostiam pro peccato significat, sicut CUN delicium 
et hostiam pro delicto, Deus itaque Filium suum 
peccatum fecit, quatenus eum sibi pro peccatis 
nostris offerri voluit. Alludebat, ut reor,-Apostolus 
ad illud psal. xix, 7: Holocaustum et warm pec- 
catum, seu hostiam pro peccato, non postulasti, tunc 
dixi : Ecce venio. Cui loco similis et hic alter 
lsaizx xxxv, 10: Si posuerit QN delictum animam 
suam, sive seipsum ; ubi Vulgata habet : Si posuerit 
pro peccato animam suam. 

(99) Tcv ὁὀρισθέντος. Qui definitus est Filius Dei. 
Sic auctoris sensum reddo, cum Vulcata habeat, 
Qui predestinatus est Filius Dei. Noster porro 
Chrysostomum οἱ alios Patres Grzecos sequitur a 
quibus ex toto non dissentit S. Thomas. Hi voceóp:- 

ντος, non intellexerunt przdestinatum 6880 
Christum ut Filius Dei fieret, sed certo monsira- 


D 


tum declaratumque fuisse, tum per copiosam effu- 
sionem Spiritus sancti in nos, tum per virtutem 
iniraculorum. Nam sicut ὄρος orationem significat, 
qua rei cujusvis natura declaratur, ita et ὁρί- 
ζεῖν, idem erit et declarare et definire. Hierony- 
mus in hac verba epist. ad Ephes. 1, 5 : Qui pre- 
destinavit nos, etc. ait : Differentiam Greci sermo 
προορίσας et ὁρισθέντος, Latinus sermonem explicat. 
Superior quippe sermo αὐ eos refertur, qui antes 
non (fuerunt, et. priusquam fierent, de his cogitatum 
est, et poslea substiterunt ; inferior vero, de eo quem 
nulla cogitatio, voluntas nulla praecessit, sed sem- 
per (uit, et. nunquam ul esset. accepit. exordium. 
Unde recte nunc de his qui cum ante non essent, po- 
stea substiterunt, diciiur προορισθέντες. De Filio 
vero, hoc est de Domino nostro Jesu Christo in alio 
loco scriptum est ὁρισθέντος, quia semper cum Patre 
[uit, et nunquam eum ut esset, voluntas Patrem pra- 
cessit. Ex quo colligitur semper Patrem, semperque 
fuisse Fi'ium, et in quibus cternitas cogqualis est, 
eamdem esse naluram. 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV. 


1190 


Πνεύματος ἐφανερώθη, καὶ ἐπιστώθη τῷ χόσμῳ, Α resurrectione moriuorum " Siquidem per miracu- 


ὅτι Υἱός ἐστι τοῦ θεοῦ. Kal τό" Προέχοπεε cogig 
καὶ χάριτι. 


Τὰ δὲ, κατὰ τὴν τοῦ "Ioubalov προσώπον οἰχείω- 
σιν, μετὰ τῶν Ἰουδαίων ἀριθμῶν ἑαυτὸν, ὡς πρὸς 
τὴν Σαμαρεῖτίν φησιν “Ὑμεῖς προσχυγνεῖτα ὃ οὐχ 
οἵδατε, ἡμεῖς προσκυνοῦμεν ὃ οἴξαμεν, ὅτι ἡ σω- 
τηρία ἐκ τῶν Ιουδαίων ἐστίν. 

Τρίτος τρόπος, ὁ τῆς μιᾶς ὑποστάσεως δηλωτι- 
κὺς, καὶ τοῦ συναμφοτέρου παραστατιχός᾽ οἷον τό" 
Ἐγὼ ζῶ διὰ τὸν Πατέρα, καὶ ὁ τρώγων ps, κἀκεῖ- 
γος ζήσεται Oc ἐμέ" καὶ τό" Ὑϑπάγω πρὸς τὸν 
Πατέρα, καὶ οὐχέτι θεωρεῖτέ με" καὶ τό" Obx ἂν 
τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν * καὶ τό" Οὐ- 
δεὶς ἀναδέθηκεν εὶς τὸν obpavóv, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ 
οὐρανοῦ καταξὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὧν ἐν 
τῷ οὐρανῷ, καὶ τὰ τοιαῦτα. 

Καὶ τῶν μετὰ τὴν ἀνάστασιν, τὰ μὲν εἰσὶ θεοπρε- 
πῆ, ὡς τό" Βαπτίζοντες αὑτοὺς εἰς τὸ ὄγομα τοῦ 
“Πατρὸς, καὶ τοῦ ΥἹἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου. Πνεύματος "" 
ὡς Θεοῦ τοῦ Υἱοῦ δηλόνοτι χαὶ τό" ᾿Ιδοὺ ἐγὼ μεθ᾽ 
ὑμῶν εἶμι πάσας τὰς ἡμέρας, ἕως τῆς συγτε,λείας 
τοῦ αἰῶνος, καὶ τὰ τοιαῦτα" ὡς γὰρ θεὸς ἐστὶ 
μεθ᾽ ἡμῶν "τὰ δὲ ἀνθρωποπρεπῇ, ὡς τό’ Ἐκχράτη- 
cav αὑτοῦ τοὺς πόδας " χαὶ τό" Κἀχεῖ μὲ ὄψον- 
ται, xai τὰ τοιαῦτα. 

Τῶν δὲ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἀνθρωποπρεπῶν τρό- 


la, resurrectionemque, et sancti Spiritus adven- 
tum , mundo declaratum est, aique per-uasum, 
eum Dei Filium esse **. Ac illud quoque, Proficie- 
bat sapientia et gratia **. 

288 Nonnulla postremo ita de eo dicuntur tan- 
quam Judzorum personam acciverit, se in eorum: 
numerum, ascribeudo, ut dum Samaritanz ait: 
Vos adoratis quod pescitis : nos adoramus quod sci- 
mus , guia salus ex Judais est **. 

Tertius modus ille est, quo una hypostasis de» 
claratur, atque ambae simul nature ostenduntur. 
Cujus generis illud est: Ego vivo propter Pairem, 
el qui manducat me , et ipse vivet propter me δ΄. Et 
illud : Vado ad Patrem, et jam non vibebitis me **. 
Item : Dominum glorie nunquam crucifizissent **..— 
lfudque tzndem : Nemo ascendit in. celum , nisi 
qui descendit de celo, Filius hominis qui est in ca- 
lo *? ; aliaque similia. 

Eoruu, demum quz resurrectionem sequuptur, 
quadam divinitati conveniunt , ut : Baptizantes eos 
ín nomine Pairis, et Filii, et Spiritus sancii *'. Nam 
hic Filius uti Deus adhibetur. Et illud: Ecce ego 
vobiscum sum omnibus diebus usque ad consumma- 
tionem seculi ** ; aliaque hujus generis. Etenim ut 
Deus nobiscum est. Alia bumenitati conveninnt, 
ut illud. Tenuerunt pedes ejus ** οἱ illud : Illic me 
tidebunt **; et similia, 

Eorum porro quz post resurrectionem humani- 


ποι εἰσὶ διάφοροι. Τὰ μὲν γὰρ ἀληθῶς μὲν, ἀλλ᾽ 0 c. tati conveniunt, varii modi sunt. Nonnulla enim 


x2*à φύσιν (1), ἀλλὰ xas' olxovoplav πρὸς τὸ πι- 
στώσασθαι, ὅτι αὐτὸ τὸ παθὸν σῶμα ἀνέστη, ὡς οἱ 
μώλωπες, fj βρῶσις, χαὶ ἢ πόσις ἡ μετὰ τὴν ἀνά- 
στάσιν. Τὰ δὲ ἀληθῶς xai χατὰ φύσιν, ὡς τὸ μετα- 
ξαίνειν τόπους bx τόπων ἀμόχθως, καὶ τὸ διὰ τῶν, 
θυρῶν χεχλεισμένων εἰσελθεῖν. Τὰ δὲ χατὰ προσ- 
ποίησιν, ὡς τό" Προσεποιήσατο ποῤῥωτέρω πο- 
ἐδύεσθαι. Τὰ δὲ «τοῦ συναμφοτέρον, ὡς τό" 'Ara- 
6aír« πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ 
Θεόν μου, καὶ Θεὸν ὑμῶν " χαὶ τό" Εἰσειλεύσεται 
ὁ βασιιεὺς τῆς δόξης " καὶ τό" Ἐχάθισεν ἐν Ós- 
ξιᾷ τῆς μεγαλωσύνης ἐν toic ὑψηλοῖς" τὰ δὲ, ὡς 
ιεθ᾽ ἡμῶν ἑαυτὸν τάττοντος, τῷ τρόπῳ τῆς χατὰ 
ψιλὴν ἐπίνοιαν διαιρέσεως, ὡς τό" Θεόν μοὺ, καὶ 
Θεὸν ὑμῶν. 

Δεῖ οὖν τὰ μὲν ὑψηλὰ προσνέμειν τῇ θείᾳ χαὶ 
χρείττονι φύσει παθῶν xal σώματος * τὰ δὲ ταπεινὰ, 


ψ, 58.  '* joan. xv, 10. '* 1Co 


f. ii, 8. 
"^ jbid. 10. **" Luc. xxv, 97. 


vere quidem, non tamen naturali modo, sed certa 
dispensatione contigerunt, ut cicatrices, mandu- 
catio ac potio postquam revixit. Quadam autem 


- vere et pro eo ac nature consentaneum esl ; v. g. 


de locis in loca citra laborem migrare, ac per ja- 
nu3s clausas ingredi. Quedam per simulationem , 
uti, Fiuzit se longius ire **. Quedam rursus utri- 
que nature congruunt; ut, Ascendo ad Patrem 
meum et Patrem vestrum : et Deum meum et. Deum 
vestrum **. Et illud : Introibit Rex glorie ". lim : 
Sedet in dextera majestatis in excelsis **. Quadam 
denique sic accipienda, tanquam in ordinem no- 
struin se ascribat, per mentis przcisioneni scili- 
cet, ut illud : Deum meum , et Deum vestrum. 


Cuique nature congrua illi tribuenda, — Quam- 
obrem ea quz sublimia sunt, divine nature, ome 


5! Rom. ;, 4. ** Chrysost. hom. 1 in Epist. Ai Rom. et alii. ** Luc. n. 29. **joan. v, 92. 5 joan. 
* Joan. 16. 
** Joan. xx, 18. *' Psal. xx. 7. 


*! Matth. xxv, 19. ** ibid. 90. **ibid. 9. 


** Hebr.1, 3. 


YARIJE LECTIONES. 


* Reg. 1 συνέθει. 1 Desunthzc in Regils quibusdam, nec reddidit vetus interpr. in cod. S. Hil. In 
alis Reg. et in Colb. ita legitur εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ ΥἹοῦ, ὡς Θεοῦ δηλονότι, xai τοῦ ἀγίον 


. NOTE. 


Πνεύματος. 


(1) 'A-AU οὐ κατὰ φύσεν. Non tamen naturali 


458 flet ut nec eibo, nee potu, quibus alatur, 
modo. Naturam vocat corporis beati conditionem, — egeat. ) 


1191 


S. JOANNIS DAMASCENI 


119 


nique passione superiori , ae incorporeze tribui ne- A τῇ ἀνδηωπεν, ^ cà ZR weh, τῷ συνθέτῳ, ἤγουν τῷ 


cessum cest; quz autem homilia, bumasaz : quz 
vero communia , composito ; boc est, uni Christe, 
qui Deus et bomo est. Itemque compertam babere 
oportet , utraque unius εἰ ejasdem Domini nostri 
Jesu Christi esse. Nam quod utriusque proprium est 
sgnoscentes , atque utraque ab uno et eodem geri 
perspicientes , rectam tenebimus &jem , nec erra- 
bimes. Ex quibas omnibus wnitarum naturarum 
discrimen dignoscitur, quodque (ut sacratissimi 
Cyrilli verbis utar ** ) licet in natarali 289 qua- 
litate non idem sint divinitas et humanitas, unus 
tamen sit Filius, et Christus, et Dominus: et 
weus cum sit, uns quoque sit ipsius persema ; 


t* Χριττῶ, ἧς i2:t 826 xa: ἄνθρωπος, καὶ εἰδέναι 
ἀκτέτερα ἑνὸς xai τοῦ a2 Kopioo tpe Ἑησοῦ 
Χριτωῦ. Ἔχατιυ yip τὸ Uo» γινώσχοντες, χαὶ 
ἀμτότερα ἕξ ἑνὸς πραττόμενα βλέποντες, ὀρθῶς τι- 
στεύφυμεν, x3: οὐ πλαντῆτντόμεδα. ἝΞ ὧν ἁκάντων, 
cvy πὲν ἐνωθειτῶν τύξεων ἦ διαφορὰ γεινώσχετα: s, 
χαὶ 27 ud ταῦτον, ὥς φη3ιν ὃ θειότατες Κύριλλο:, 
b» Anh quclxf θεότες τε χαὶ ἀνθρωπότης ET; 
γε μὲν Υἱὸς, χαὶ Χρι:τὸς, καὶ ΚΕ ὥραις“ χαὶ ὡς ἑνὸς 
ὄντος, b» αὐτοῦ χαὶ τὸ πρόξωτον, καὶ «Joa τρό- 
709 διὰ ck» ἐπίγνωσιν τῇς φυσεκῆς διαφορᾶς μερι- 
ζομένης τῇς x38 ὑπόστασιν ἐνώσειως. 

quippe cum ex eo quod nmaterarum distüncio 


agmosceatar, nullam tamen partitionesm unio secundum hypostasim admittat. 


CAP. XIX. 
Deum auctorem malorum non esse. 

Actionis nomine in Scriptura dicta permissio. — 
Seire illad atuinet ', moris esse Seripturz, ut Dei 
permissionem actionem ipsius appellet, velut cam 
sit Apostolus in Epistola ad Romamos: Ammon 
habet potestatem figulus [uti ex eadem massa [acere 
aliud quidem vas in honorem, alind autem in con- 
tumeliam * ? Idcirco nimirum, quod ipse et bzc et 
flla facit. Solus enim ipse universorum opifex est. 
Haud tamen ipse vel nobilia, yel ignobilia vasa 
efficit, verum sua cujusque voluntas ac electio *. 
Atque id liquet ez bis verbis, quibus idem Aposto- 
lus utítur Epistola ad Timotbeum secunda : In 
magna domo nom solum sunt vasa aurea et argen- 
tea, sed et lignea et fictilia : et quedam quidem in 
honorem, quedam autem in contumeliam. Si quis 
ergo emundaverit se ab istis, erit vas in homorem 
sanclificatum, et utile Domino ad omne opus bonum 
paratum*. Constat autem purgationem voluntate 
fleri. Si quis enim, inquit, emundarerit se. Atqui 
consectaria conversio ex adverso respondet, quod, 
si non emundavrerit, erit vas in contumeliam, inu- 
tile Domino, ac dignum quod confringatur. Quo- 
cirea tum locus hic quem adduximus, tum ille : 
Conclusit Deus omnes incredulitate * ; et iste : De- 
dit εἰς Deus spiritum compunctionis, oculos ut non 
videant, et aures ul uon. audiant *; hzc, inquam, 
omnia non ita accipienda sunt, quasi Deus hzc 
ipse effecerit, sed'quod permiserit, tum ob arbitrii 


libertatem, tum quia bonum ejusmodi naturz est, D 


ut a vi et coactione ljberum sit. 


C 


KE9A^. I& ("-.Β]- 

Ὅτι οὖκ ἔστι (2) τῶν κακών aIzsoc ὅ Θεός. 

Χρὴ εἰδέναι, ὅτι ἔθος τῇ θεῖς Γραφῇ, τὶν περα- 
χώρησιν τοῦ Θεοῦ, ἐνέργειαν αὐτοῦ zalsly, ὡς i» 
λέγῃ ὁ ᾿Απόστολος ἐν τῇ zpbc Ῥωμαΐους "Enc 
Mj* Ἦ οὐκ ἔχει ἐξουσίαν Ó xapapsbc τοῦ πηλὼ 
ἐχ τοῦ αὐτοῦ φυράματος ποιῆσαιε, ὃ μὲν sic τι- 
μὴν σκεῦος, ὃ δὲ εἰς ἀτιμίαν; Ὅτε μὲν γὰρ αὐτὸς 
T0:&l χαὶ ταῦτα χἀχεῖνα" μόνος γὰρ αὑτό; ἔστι τῶν 
ἁπάντων Δημιουργὸς, ἀλλ᾽ οὖὐχ αὐτὸς cipis χατα- 
σχευάζει, ἣ ἄτιμα, ἀλλ᾽ ἡ οἰχεέα Exkavoo προαίρε- 
σις. Καὶ τοῦτο δῆλον, ἐξ ὧν 6 αὐτὸς ᾿Απόστολος ἐν 
τῇ πρὸς Τιμόθεον δευτέρᾳ Ἔπιστολῆῇ φησιν" "Er 
μεγάλῃ οἰκίᾳ οὐκ ἔστι μόνον σχεύη χρυσὰ mi 
ἄργυρα, ἀ.1.1ὰ xal ξύλινα καὶ ἐστράχινα, mil 
μὲν εἰς τιμὴν, ἃ δὲ εἰς ἀτιμίαν. ἘΑΑν οὖν té 
καθάρῃ ἑαυτὸν ἀπὸ τούτων, ἔσται σκεῦος ἃ 
μὴν, ἡγιασμένον καὶ εὔχρηστον τῷ Acc zóny 
ZXüv ἔργον ἀγαθὸν ἡτοιμασμένον. Δζτιλον ἃ ἐς 
ἐχουσίως f) χάθαρσις γίνεται ^. Ἑλὰν γάρ εις, φιῶ, 
ἐχκαθάρῃ ἑαυτόν" ἣ δὲ ἀχόλουθος ἀντιστροτὴ ir- 
φωνεῖ Ἐὰν δὲ μὴ ἐχχαθάρῃ, ἔσται σχεῦος εἰς iz 
μίαν, ἄχρηστον τῷ Δεσπότη, συντριδῃς ἄξυν. ἢ 
οὖν προχεΐμενον ῥητὸν, xai τό Συνέκ.ϊεισυ 
Θεὸς πάντας elc ἀπείθειαν" xaX τό" "Ἔ δωχετῦ. 


μὴ βιιέπειν, καὶ ὦτα τοῦ μὴ ἄκχούειν" cum 
πάντα, οὐχ ὡς τοῦ Θεοῦ ἐνεργήσαντος ἐἔχληπτένν, 
ἀλλ᾽ ὡς τοῦ Θεοῦ παραχωρήσαντος, διὰ τὸ ajup- 
σιον xat τὸ ἀδίαστον εἶναι τὸ χαλόν. 


τοῖς ὁ Θεὸς πγεῦμα χαταγύξεως,, ὄὀςςθα.Ἰ μοὺς ἃ 


᾽9 Epist. apologetica ad Acacium Melitine episcopum, longe a medio. * Damase. Dial. cont. Mas. 


* Rom. ix, 91. 
* [sa. vr, 10; Rom. xi, 10. 


* Basil. homil. Quod Deus non sit auct. malor. 


ΛΗ Tim. n, 90, 21. 5 Hom. 


VARLE LECTIONES. 


" Cod. S. Hil. et Reg. 2 δείχνυται. 


NOTE. 


(2) “οτι οὐκ ἔστι. Deum. auctorem. malorum non 
esse. Hoc posuerunt. Platonici, Gnostici, et Mani- 
chzi, qui idcirco materiam Deo cozvam finxerunt, 
cujus nescio quis genius, malorum omnium esset 
^netor. Quorum sceleratum dogma SS. Patres ut 

borruerunt, sic Dei. quoque sanctitatem propu- 


gnarunt. lrenzeus, Eusebio et Hieronymo testibus, 
librum δὲ monarchia scripsit, in. quo a3dverses 
Florinum demonstrabat Deum non esse opifices 
mali. De lioc argumento exstat Basilii . bomilia, 
quam in epitomen coegisse Noster videtar. Pier 
in libris Patrum occurrunt eodem recidentia. 


1103 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV. 


1191 


Τὴν οὖν παραχώρητιν αὐτοῦ, ὡς ἐνέργειαν xal Α Scripturz ergo consuetudo est, ut Dci permis- 


πυίησιν αὐτοῦ λέγειν σύνηθες τῇ θείᾳ Γραφῇ " ἀλλὰ 
μὴν καὶ ὅτε φησὶ τὸν Θεὸν κτίζειν καχὰ, καὶ μὴ 
εἶγαι ἐν πόνει κακίαν ἣν ὁ Κύριος o9x ἐποίησεν, 
οὐ χαχῶν αἴτιον τὸν Θεὸν δείχνυσιν, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ δισ- 
ἐμφατονῦ τὸ τῆς χαχίας ὄνομα, δύο σημαῖνον " xal 
ποτὲ μὲν γὰρ τὸ τῇ φύτει χαχὸν δηλοῖ, ὅπερ iv- 
αντίον ἐστὶ τῇ ἀρετῇ, καὶ τῇ τοῦ Θεοῦ θελήσει " ποτὲ 
δὲ τὰ πρὸς τὴν ἡμετέραν αἴσθησιν χαχὸν xal ἐπίπο- 
νον, ἤγουν τὰς θλίψεις καὶ ἐπαγωγάς. Αὗται δὲ, τῷ 
μὲν δοχεῖν χαχαί εἶσι, ἀλγειναὶ τυγχάνουσαι, τῇ δὲ 
ἀληθείᾳ, ἀγαθαί" ἐπιστροφῆς γὰρ καὶ σωτηρίας γί- 
νονται τοῖς συνιοῦσι πρόξενοι" ταύτας διὰ Θεοῦ γί- 
νεσθαΐ φησιν ἡ Γραφή. 

Ἰστέον δὲ ὡς xoi τούτων ἡμεῖς ἔσχιεν αἴτιοι. Τῶν 
γὰρ ἑχουσίων χαχῶν τὰ ἀχούσιά εἰσιν ἔχγονα. 


Καὶ τοῦτο δὲ ἱστέον, ὅτι ἔθος τῇ Γραφῇ, τινὰ ἐχ- 
δατιχὼς ὀφείλοντα λέγεσθαι, αἰτιολογιχῶς λέγειν " 
ὡς τό’ Σοὶ μόψῳᾳ ἥμαρτον, καὶ τὸ πονηρὸν ἐν- 
ὠπιόν σου éxoífca, ὅπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς 
«ζύγοις σου, καὶ νικήσῃς ἂν τῷ κρίνεσθαί cs. Οὐ 
γὰρ ὃ ἁμαρτήσας, ἵνα νικήσῃ ὁ Θεὸς, ἥμαρτεν, οὔτε 
δὲ ὁ Θεὸς ἐδεῖτο τῆς ἡμῶν ἀμαρτίας, ἵνα Ex ταύτης 
νικητὴς 7 ἀναφανῇ. Φέρει γὰρ ἀσυγχρίτως κατὰ 
πάντων χαὶ μὴ ἁμαρτανόντων φῇ! νιχητήρια, δη- 
μιουργὸς ὧν, xal ἀχατάληπτος, xal ἄχτιστος, xal 
φυσιχὴν ἔχων τὴν δόξαν, xal οὐκ ἐπίχτητον" ἀλλ᾽ 
ὅτι ἡμῶν ἁμαρτανόντων, οὐχ. ἄδιχός ἐστιν ἐπιφέρων 
τὴν ὀργὴν χαὶ μετανοοῦσι συγχωρῶν, νιχητὴς τῆς 
ἡμετέρας καχίας ἀναδείχνυται" οὐχ Emi τούτῳ δὲ 
ἡμεῖς ἁμαρτάνομεν, ἀλλ᾽ ὅτι ὀὕτως ἀποδαίνει τὸ πρᾶ- 
γὙμα. Ὥσπερ, ἐὰν χάθηταί τις ἐργαζόμενος, φίλος δέ 
τις ἐπιστῇ, φησὶν ὅτι Ἵνα μηδὲ σήμερον ἐργάσωμαι, 
καρεγένετο ὁ φίλος. Ὁ μὲν οὖν φίλος οὐχ ἵνα μὴ 
ἐργάσηται παρεγένετο, οὕτω δὲ ἀπέδη " ἀσχολούμε- 
νος γὰρ περὶ τὴν τοῦ φίλου ἀποδοχὴν, οὐχ ἐργάζε- 
ται. Λέγεται xal ταῦτα ἐχδατιχὰ, ὅτι οὕτως ἀπὸο- 
δαίνουσι τὰ πράγματα. Οὐ θέλει δὲ ὁ Θεὸς μόνος εἷ- 
ναι δίχαιος, ἀλλὰ πάντας ὁμοιοῦσθαι αὐτῷ κατὰ δύ- 
ναμιν. 


KE9AA. K' [ur]. 
Ὅτι οὐ δύο ἀρχαί. 

Ὅτι οὐ δύο ἀρχαὶ, μία ἀγαθὴ, καὶ μία πονηρὰ, 
ἐντεῦθεν εἰσόμεθα. Ἑναντία γὰρ ἀλλήλοις τὸ ἀγαθὸν 
xai τὸ πονηρὸν, χαὶ ἀλλήλων φθαρτιχὰ, καὶ ἐν ἀλ- 
λήλοις, ἢ σὺν ἀλλήλοις οὐχ ὑφιστάμενα " ἐν μέρει 
τοίνυν τούτων ἕχαστον ἔσται τοῦ παντός. Καὶ πρῶ- 
τὸν μὲν περιγραφέσονται, οὐχ ὑπὸ τοῦ παντὸς μό- 
νον, ἀλλὰ χαὶ ὑπὸ μέρους τοῦ παντὸς τούτων Éxa- 
“τὴν. 


Isa. xLv, 7. 


C3us3 sil. 19 Dasil. loc. cit. *! Psal. L, 6. 


Sionem vocel, ac si ejus actio et opus esset. Quin 
ctiam cum a Deo mala creari ai", nec esse malum 
in. civitate quod non fecerit. Dominus*, his verbis * 
Deum malorum auctorem esse minime ostendit : 
sed quia mali vocabulum anceps est, duplicemque 
significationem habet. Interdum enim id quod sua- 
pte natura malum est indicat, quod quidem cum 
viriute ac Dei voluntate pugnat : interdum quod 
sensui nostro malum ac molestum cst, velut affli- 
ctiones et immisse calamitates ; at revera bonz. 
lis enim qui sagacis animi sunt, ad conversionem 
et salutem conferunt. Atque harum demum Scri- 
plura Deum auctorem esse commetnorat. 
Sciendum autem est, harum etiam causam in 


B nobis esse. Etenim ex voluntariis malis oriuntur 


involuntaria. 

Que sunt eventus, cassaliter dicuntur. — lllud 
item advertendum est hoc Scripture $90 familiare 
esse, ut nonnulla, quz ex eventu dici debebant, 
Ha exprimat, tanquam causam signiflcent!*. Cu- 
jus generis illud est : Tibi soli peccavi et salam 
coram te feci : ut justificeris in sermoribus tuis, et 
vincas cum. judicaris " . Non enim qui peccavit, ee. 
peccavit, uL. Deus victoriam obtineret : nec vero 
Deus peccato nostro opus babebat, ut ex illo victor 
appareret. Deus enim citra eomparationem ullam, 
omnes prorsus, atque illos etiam qui non peccant, 
vincit ac superat, ut qui rerum conditor sit, incom- 
prehensibilis, et increatus, naturalemque ac non ad- 
ventitiaim gloriam habeat; sed quia nobis peccan- 
libus, nihil injuste agit, cum infert iram ; cumque 
poenitentibus ignoscit, vitii nostri ac nequitiz victor 
ostenditur ; non tamen ut nos idcirco peccemus, 
sed quia ita contingit. Perinde ac si quis, dum ad 
opus sedet, superveniente amico dicat : Idcirco 
amicus venit, ut nibil hodie operis faciam. Atqui 
amicus non eo venit, ut nihil ille operis faciat, scd 
ita eventus tulit. Nam dum in suscipiendo hospite 
distrabitur, ab opere abstinet. Dicuntur autem hzc 
eventitia, quoniam res ita eveniunt. Deus porro 
non solus ipse justus esse vtilt, sed et omnes quan- 
tam fieri potest, ad sui similitudinem accedere. 

CAP. XX. 
Non esse duo principia. 

Adversus Manichaos, non esse duo principia. — 
Quod non sint duo principia '*, alierum bonum, 
et alterum malum, hinc nobis perspectum flet. Pu- 
gnant enim inter se bonum el malum, seque mu- 
tuo destruunt : neque alterum in altero, aut cum 
altero possunt exsistere. Itaque in sua quodque 
parte universi erunt. Ác primum quidem ** non 
modo ab ipsa universitate, sed et ab universi parte 
utrumque horum circumscribetur. 


* Amos i, 6. " Hzc enarrat. Chrysost. peculiari tractatu, et quorum Deus malorum 
41 Athan. Cont. gentes. 


15. ibid. Cont. omnes haret. 


VARLE LECTIONES. 
Y Edita δυσέμφατον. χα Emendatum legitur in W. 2930. civ ἀκουσίων τὰ ἐχούσιχ. Deest. vixi? in 
it. 


PaTROL. GR. XCIV, 


δὰ 


1195 


assignarit ? Neque enim ea amice inter se coiisse 


aut foedus sanzisse inquient ; quandoquidem malum ' 


mali nomen amitlet, si pacem colat, et cum bono 
conveniat : uec rursus. bonum boni nomen retine- 
bit, si cum malo necessitudinem habcat. Quod si 
alius quispiam est, qui utrique sedem attribuerit, 
ille Deus potius erit. | 

Quin et. duorum alterum necesse erit, nempe ut 
.vel 86 invicem tangant atque destruant : vel me- 
dius quispiam locus sit, ubl nec bonum, nec ma- 
lum versetur, velut septum. quoddam ab. altero 
alterum dirimens. Ita jam non duo, sed tria fu- 
tura sunt. 

Horam item alterum. sit oportet, nempe ut vel 
pacem inter se colant ; quod quidem a malo alie- 
num est (non enim malum est, quod pacein servat), 
vel inter se pugnent, quod itidem a boni natura 
abhorret ( nam quod. pugnat, bonum perfecte non 
est), vel n. alum quidem pugnet, bonum autem non 
repugnet, verum a malo corrumpatur, velin perpetuo 
.meerore et molestia versetur quod sane a bono alic- 
.nuin est. Perspicuum igitur $9] est unum duntaxat 

.esse principium ab owni malo liberum et immune. 

Malum boni privatio, non substantia aliqua. — M, 
inquitint, si res ità se habet, quxnam inali origo 
est 35 Neque cnim fieri potest, ut malum ἃ bono 
originem traxerit, Respondemus malum nihil aliud 
esse quam privationem boni, atque ab eo quod na- 
ture consentaneum est, in id quod nature repu- 
guat, deflexionem. Nulla res enim suapte natura 
mala est. Omnia quippe quz fecit Deus, quatenus 
exstant, valde bona sunt'*, Quo fil ut, dum ita 
ananent, sicut condita fuere, valde bono sint. At 
4um sponte ab eo quod natur: consentaneum est, 
&ese conferunt, in malum labuntur. 

Atqui sic comparatum est, ut cuncta Conditori 
serviant, illique obediant. Quare cum creaturarum 
aliqua. frenum excutit, contumaxque fit creatori 
suo, tum denique sui ipsa vitii auctor est. Malum 
enim non substantia aliqua, neque substantix pro- 
prietas est, sed accidens; hoc est, ex eo quod 
nalur:e aptissimum est, in id quod nature repu- 
gnat, voluntaria deflexio, sive peccatum. 

Peccati parens diabolus, voluntate, nou natura.— 
Undenam igitur peccatum"? ? Liber nimirum dia- 
boli voluntatis inventum est. Ergo diabolus malus ? 
Certe. quatenus conditus est, non est malus, sed 
bonus. Angelus enim lucidus, ac eximie splendi- 
dus ab Opifice conditus fuit, arbitriique libertate 
przditus, u!pote rationalis. Caeterum a virtute qua 
naturs consentanea est, sponte desciscens, in ma- 


t^ Damasc. dial, Cont. Manich. 


*' [53sil. ibid. 


S. JOANNIS DAMASCENI 


8. Deinde quxro, quisnam suam utrique regionem A 


' Basil. hom. Deum non esse caus. mal. 


1196 


Ὕπειτα τίς ὁ τὴν χώραν ἑκάστῳ ἀποτεμνόμενος , 
Οὐ γὰρ ἀλλήλοις συνενεχθῆναι καὶ συμδιδασθῖ,να' 
φήσουσιν ἐπεὶ τὸ xaxbv οὐ χαχὸν, εἰρήνην ἄγον, 
πρὸς τὸ ἀγαθόν τε συμδιδαξόμενον, οὐδ᾽ ἀγαθὸν, τὸ 
ἀγαθὸν, φιλικῶς πρὸς τὸ xaxbv διαχείμενον. Et δὲ 
ἕτερος, 6 τούτων ἑκάστῳ τὴν οἰχείαν ἀφορίσας δια- 
τριδὴν, ἐκεῖνος 6 μᾶλλον ἔσται Θεός. 


᾿Ανάγχη δὲ xa δυοῖν θάτερον, ἣ ἅττεσθαι xal 
φθείρειν ἀλλέλους, ἢ εἶναί τι μέσον, ἐν ᾧ οὐδὲ ἀγα- 
Übv, οὐδὲ χαχὸν ἔσται, ὥσπερ τι διάφραγμα, διεῖρ- 
γον ἐξ ἀλλήλων ἀμφότερα. Καὶ οὖκχ Ext δύο, ἀλλὰ 
τρεῖς ἀρχαὶ ἔσονται. 


᾿λνάγχη δὲ "xai τούτων τὸ ἕτερον, ἣ εἰρηνεύειν͵ 
ὅπερ τὸ xaxbv οὐ δύναται " τὸ γὰρ εἰψηνεῦον οὐ xa- 
χόν * ἣ μάχεσθαι, ὅπερ τὸ ἀγαθὸν o0 δύναται “ τὸ γὰρ 
μαχόμενον οὐ τελείως ἀγαθόν - ἣ τὸ μὲν xaxbv μέ- 
χεσθαι, τὸ δὲ ἀγαθὸν μὴ ἀντιμάχεσθαι, ἀλλ᾽ ὑπὸ τὸ 
καχοῦ φθείρεσθαι" ἣ ἀεὶ λυπεῖσθαι, καὶ χαχοῦσθαιν͵ 
ὅπερ οὐ τοῦ ἀγαθοῦ γνώρισμα" μία τοίνυν ἀρχῖ, 
πάσης; χαχίας ἀπηλλαγμένη 


᾿Αλλ᾽ εἰ τοῦτό, φασὶ e, πόθεν τὸ καχόν ; ᾿Αμῆχα- 
νον γὰρ Ex τοῦ ἀγαθοῦ τὸ xaxbv ἔχειν τὴν γένεσιν, 
Φαμὲν οὖν, ὅτι τὸ χαχὸν οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν, εἰ μὲ 
στέρησις τοῦ ἀγαθοῦ, χαὶ ἐχ τοῦ χατὰ φύσιν εἷς καὶ 
παρὰ φύσιν παραδρομὴ d: οὐδὲν γὰρ χαχὸν x1d 
φύσιν. Πάντα γὰρ ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεὸς, καλὰ λία 
χαθὸ γέγονεν ' οὕτω τοίνυν μένοντα, καθὼς In 
σται, χαλὰ λίαν εἰσίν" ἐχουσίως δὲ ἀνεχφοιτῶνδι 
τοῦ χατὰ φύσιν, xal εἰς τὸ παρὰ φύσιν ἐρχόμενα 
τῷ χαχῷ γίνονται. 


abscedunt, atque ad id quod nature adversam, 


Κατὰ φύσιν μὲν οὖν πάντα δοῦλα xal ὑπήχοα τῷ 
Δημιουργοῦ. Ὅταν οὖν ἐχουσίως τι τῶν χτισμάτων 
ἀφηνιάσῃ, καὶ παρήχοον τοῦ ποιήσαντος * αὐτὸ τὸ 
νηται, ἐν ἑαυτῷ συνεστήσατο τὴν χαχίαν. Kaxía yx 
οὐχ οὐσία τίς ἐστιν, οὐδὲ οὐσίας ἰδίωμα, ἀλλὰ cup 
θεθδηχὸς, ἧτοι ἐχ τοῦ χατὰ φύσιν εἰς τὸ παρὰ cosa 
ἐχούσιος παρατροπὴ, ὅπερ ἐστὶν ἁμαρτία. 


Πόθεν οὖν ἡ ἁμαρτία ; Τῆς αὐτεξουσίου γνώμε 


D τοῦ διαθόλου εὕρημα. Καχὸς οὖν ὁ διάδολος; Kali 


μὲν γέγονεν, o) χκαχὸς, ἀλλ᾽ ἀγαθός - ἄγγελος τῷ 
φωτεινὸς xal λαμπρότατος ὑπὸ τοῦ Δημιθυῤῶ 
ἕχτισται, αὐτεξούσιος ὡς λογιχός " ἐχουσίως τε τῆς 
χατὰ φύσιν ἀρετῆς ἀπεφοίτησς, χαὶ ἐν τῷ ζόφῳ tik 
χαχίας γέγονε, θεοῦ μαχρυνθεὶς τοῦ μόνου ἀγαβοῦ, 
χαὶ ζωοποιοῦ, χαὶ φωτοποιοῦ" ἐξ αὐτοῦ γὰρ πᾶν 


15 Gen. ,, 5,. 


VARLE LECTIONES. 
x Cod. S. Ilil. et alii quidam &rotegóusvo:, melius in aliis ἀπονεμόμενος * sic. vetus interpr. dístri- 


5uenutem,  * Weg. 4, Colb. 1 διατριδὴν διδοὺς, ἐχεῖνοςς. » Colb 


. 1 χαχουχεῖσθαι. « Quidam eodices 


qnot, unde in veteri translatione legitur aif hereticus. ἃ Mss. quxdam παρατροπὴ, ut infra. ὁ Colb. 1 


κτίσαντος 


, 


1197 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV. 


1198 


ἀγαθὺν ἀγαθύνεται, xat χαθόσον ἐξ αὐτοῦ μαχρύνε- A litie caliginem provolutus est, discedens procul a 


cat f γνώμῃ" οὐ γὰρ τόπῳ" ἐν τῷ xaxip γέγονεν. 


ex ipso enim bonitatem Lrahit, quidquid est bonum, οἱ quatenus ab ipso voluntate ( non 


abscedit, in malo hzret. 
KE9AA. KA' [44]. 


Τίνος &xex&v (5) προγιγώσκων ὁ θεὸς rovc ἁμαρ- 
τάνειν, καὶ μὴ μεταγοεῖν uéA.lorcac, ἔχτισεν. 


Ὃ θεὸς δι’ ἀγαθότητα ἂχ τοῦ μὴ ὄντος εἷς τὸ εἶναι 
παράγει τὰ γινόμενα, καὶ τῶν ἐσομένων προγνώ- 
στης ἐστίν. Εἰ μὲν οὖν μὴ ἔμελλον ἔσεσθαι, οὐδ᾽ ἂν 
χαχοὶ ἔμελλον ἔσεσθα:, οὐδ᾽ ἂν προεγινώσχοντο. Τῶν 
γὰρ ὄντων αἱ γνώσεις, χαὶ τῶν πάντως ἐσομένων, αἱ 
προννώσπεις. Πρῶτον γὰρ τὸ εἶναι, xat τότε τὸ χα- 
λὸν, ἣ xaxbv εἶναι. Εἰ δὲ μέλλοντας ἔσεσθαι διὰ τὴν 
τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητα, τὸ χαχοὺς ἐξ οἰχείας προαιρέ- 


Dco, qui solus bonus est, ac vitze οἱ lucis parens : 
enim loco) 
CAP. XXI. 


Cur Deus eos condiderit, qué peccaluri essent, uec 
panitentiam acturi. 


Malos prascitos creat Deus, ne sua bonitas vinci 
videatur a malo. — Deus pro sua bonitate 5, ea 
qua fiunt, cx nihilo producit, przsciusque est fu- 
turorum. Itaque nisi exatituri essent, ne mali qui- 
dem futuri essent, nec prenoscerentur. Eorum 
enim quie sunt, cognitiones sunt. eodemque modo, 
€orum quz omnino futura sunt, prenotienes. l'rius 
enim est, ut aliquid sit : ac tum ut bonum sit, 


σεως μέλλειν ἔσεσθα!, ἑχώλυσεν αὐτοὺς γενέσθαι, τὸ Β vel malum. Quod si, cum propter Dei benitatem 


xaxbv ἑνίχα ἂν τὴν τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητα. Ποιεῖ τοι- 
γαροῦν ὁ θεὸς ἀγαθὰ ἅπαντα ἃ ποιεῖ ἕχαστος δὲ ἐξ 


οἰχείας προαιρέσεως χαλός τε καὶ χαχὸς γίνεται. El- 


χαὶ τοίνυν ἔφη ὁ κύριος δ" Συγέξερς τῷ ἀνγθρώπῳ 
ἐχδίγνῳ, sl οὐκ ἐγενψφήθη, οὐ τὴν οἰχείαν χτίσιν 
χκαχίζων, ἔλεγεν, ἀλλὰ τὴν ἐξ οἰχείας προαιρέσεως 
χαὶ ῥᾳθυμίας ἐπιγενομένην τῷ χτίσματι αὐτοῦ χα- 
κίαν. 'H γὰρ τῆς οἰχείας γνώμης ῥᾳθυμία ἄχρηστον 
αὐτῷ τὴν τοῦ Δημιουργοῦ εὐεργεσίαν ᾿ἐποίησεν" 
ὥσπερ ἂν εἴ τις πλοῦτον χαὶ ἀρχὴν παρὰ βασιλέως 
ἐγχειρισθεὶς, τυραννήσει τὸν εὐεργέτην, ὃν ἀξίως 
χειρωσάμενος τιμωρήσεται, εἰ μέχρι τέλου: τῇ τυ- 
βαννίδι χατίδοι τοῦτον ἐναπομένοντα. 


quom rez, in potestatem redactum, merito poena afíficiet 


proposito abduci non posse conspexerit. 
KESAA. KP [&E']. 
Περὶ νόμου Θεοῦ xal γόμον ἁμαρτίας. 

᾿Αγαθὸν τὸ Θεῖον, xal ὑπεράγαθον, xal τὸ τούτον 
θέλημα" τοῦτο γὰρ ἀγαθὸν, ὅπερ ὁ Θεὸς βούλεται. 
Νόμος δέ ἔστιν ἡ τοῦτο διδάσχουσα ἐντολὴ, ἵνα ἐν 
αὐτῷ μένοντες, ἐν φωτὶ ὥμεν " ἧς ἐντολῆς ἡ παρά- 
ὅχσις ἁμαρτία ἐστίν. Αὕτη δὲ διὰ τῆς τοῦ διαδόλου 


exstituri essent, idcirco eorum ortus impeditus 
fuisset, quod propria voluntate mali futuri erant, 
malum certe 2999. Dei bonitatem vincerct. Quo- 
circa Deus omnia quz facit, bona facit : aL propris 
cujusque voluntate accidit, ut bonus vel malus sit. 
Ergo cum diceret Dominus : Melius erat homini 
illi, si natus non. [uisset!*, nequaquam opus suum 
improbabat, sed malitiam illam, quam res a se coa- 
dita ex propria voluntate et socordia contraxerat. 
Nam per voluntatis iguaviam inutile sibi cendito- 
ris beneficium reddiderat. Haud secus ac si quis, 
cuu, opes οἱ imperium ἃ rege acceperit, eum qui 
de se tam bene merilus sit, tyranni more opprimat : 
siquidem illum a tyrannidis occupandss 


CAP. XXII 
De lege Dei et lege peccati. 

Bonum est quidquid Deus vult.—Bonus est Deus, 
et omni bonitate sublimior; bonaque item eit ipaius 
voluntas. ld demum enim est bonum, quod vult 
Deus. Lex autem illud praeceptum est, quo hoc 
edocemur; ut in ipse manentes, in lace verse» 


'** Damasc. Dialog. contra Manich. '* Marc. xiv, 21. 


VARUE LECTIONES. 


1 R. 1 μαχρυνθῇ τις. $ Reg. 1 διὰ τὸν Ἰούδαν. 


ΝΟΤΑ͂. 


(3) 7ίνος &vexsv. Cur Deus eos condiderit, ete. p €x praescientia , quem. noverit. talem fore, gui aibi 


Altera ha:c est Manichzeorum et Gnosticorum argu- 
latio, quam Hieronymus, lib. ni Cont. Pelag. tan- 
quam ex Marcione, sibi proponit in hunc modum : 

ut scivit Deus hominem in paradiso positum, pre- 
earicalurum esse mandatum illius , aut nescivit, Si 
scivit, non est in culpa is qui prascientiam Dei ei- 
tare non potuit; sed. ille qui talem condidit, ut Dei 
Won posset scientiam devitare. Si nescivit, cui pre- 
scientiam tollis, aufers et divinitatem. la profecto 
Marcion apud Tertullianum lib. τι cont. ipsum, 
cap. 5. Respondet Hieronymus: Hoc genere in culpa 
. erit, qui elegit Saul, [uturum postea regem impiissi- 
. mum; εἰ Salvator, aut ignorantie, «ant injustitia 
| weuebilur reus, cum in Evangelio sit locutus : « Nonne 
vos duodecim ego elegi apostolos, et unus de vobis 
diabolus esi ? » Interroga eum, cur Judam elegerit 
proditorem ; cui ei loculos. commiserit, quem. furem 
[wturmin esse non ignorabat. Vis eudire rationem? 
Dcus prasentia. judicat, mon futura; nec condemnat 


postea displiceret : sed tante bonitatis est et ine[fabi- 
lis clementim, ut. eligat eum, quem interim bonum 
cernit, et scit malum futurum, dans ei polesiatem 
conversionis et penitentie... Non. enim ideo peccavit 
Adam, quia Deus hoc futurwin noverat, sed preecivit 
Deus quasi Deus, quod. ille erat. proprie voluntate 
(acturus. Consimiles questiones simíli inodo Basi- 
ius solvit, homil. Quod Deus nun sit malorum can- 
$a, Chrysostomus quoque et alii, quibus pene adjun- 
xerim Moysen illum Barcepha, cujus libri duo in 
Hexaemero: ab Andrea Masio primum e Syriaco in 
Latinum versi editique sunt, tum deinde in. Biblio. 
thecis PP. relati. Ast hic auetor plane Jacobita 
fuit, ut colligitur ex variis locis in quibus non sine 
laude nequissimos viros citat, Severum Antioche- 
num, Xenaiam seu Philosenum Mabugensem sive 
Hierapolitanum, Jacobum Sarugensem, et alios 
synodi Chalcedonensis hostes. 


Ψ 


1199 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1200 


mur "6. Cujus praceptu transgressio peccatum | est. A προσδολῆς, xal τῆς ἡμετέρας ἀδιάστον xal ἔχουσ. 


lloc porro suggerente diabolo, nobisque nulla 
vi impressa libere suscipientibus conflatur. Atqui 
ipsum quoque peceatum lex appellatur 3". 

Dei lex ac mentis nostre. Peccati iex. et que est 


. incaruis nostre menibris. — Doi itaque lex mentem 


nostram inscendens, eam ad se trahit, conscien- 
tiam nostram exstimulando, quz et ipsa mentis 
nostre les dicitur : quiniino maligni suggestio, 
hoc est lex peccati, membra carnis inscendens, 
per eam nos aggreditur. Nam, quia sponte semel 
Dei legem infregimus, admissa nequissimi sugge- 
stíone, ei deinceps ad nos aditum aperuimus, qui 
nos ipsi peccato vendiderimus. Quo fit ut corpus 
nostrum prompte et facile ad illud impellatur. 


παραζογῆς συνίσταται. Λέγεται δὲ xal αὕτη vó- 
p^; (4). 


Ἐπιδαίνων οὖν ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος τῷ νῷ ἡμῶν͵ 
ἐφέλχεται πρὸς ἑαυτὸν, xol νύττει τὴν ἡβετέραν 
συνείδησιν. Λέγεται δὲ καὶ ἡ ἡμετέρα συνείδησις 
νόμος τοῦ νοὸς ἡμῶν. Καὶ f) προσδολὴ δὲ τοῦ πονη- 
ροῦ, τουτέστιν ὁ νόμο; τῆς ἁμαρτίας, ἐπιθαίνων τοῖς 
μέλεσι τῆς σαρχὸς ἡμῶν, δι᾽ αὑτῆς filv προσδάλλει. 
“Απαξ γὰρ παραθάντες ἐχουσίως τὸν νόμον τοῦ θεοῦ, 
xai τὴν προσδολὴν τοῦ πονηροῦ παραδεξάμενοι, 
ἐδώχαμεν αὐτῇ εἴσοδον, πραθέντες ὕφ᾽ ἑαυτῶν τῇ 
ἁμαρτίᾳ. Ὅθεν ἑτοίμως ἄγεται τὸ σῶμα ἡμῶν πρὸς 
αὐτήν. Λέγεται οὖν xa ἡ ἐναποχειμένη τῷ σώματι 


Quocirca ille peccati odor sensusque, qui in corpore 9 ἡμῶν ὀσμὴ καὶ αἴσθησις τῆς ἁμαρτίας, ἤτοι ἐπιθυ- 


residet, sive concupiscentia et voluptas, lex in 


membris carnis nosirz appellatur. 

Seripiuree locus de harum. legitm pugna expositus. 
— Ac proinde lex. quidein. mentis mea, id est 
conscientia, condelectatur legi Dei, sive przecepto, 
Mludque vult. At lex peccati **, hoc est suggestio, 
per eam [fegem, quia est in membris meis, sive 
per corporis, atque illius animze partis qux ratio- 
nis est expers, cupiditatem, propensionemque, ac 
motum, repugnat. legi mentis mex, loc est con- 
scienti, et captivat me (tametsi Dei legem velim 
et amem, nolimque|peccatum, atque illud averser), 
ob commistionem nimirum, ac tum per Ievoreui 
mollitiemque voluptatis, tum per corporis, et brutze 
illius, ut dixi, anima partis concupiscentiam, me 
ludiflcatur , adducitque Q3 ut peccato serviam. 
At Deus id quod impossibile erat legi, in quo infir- 
mabatur (lex ) per carnem, mittena Filium suum in si- 
militudinem carnis peccati (carnem enim ille as- 
sümpsit, . peecatam non item ), damnarit peccatum 
ἐπ carne, wt justificatio legis impleretur, in iis qui 
non secundum carnem ambnlant, sed secundum Spi- 


ritum**, Nam Spiritus adjuvat infirmitatem nostram**, 


Jegique mentis nostre, adversus eam quz est in 
membris nostris, vires prestat. lllud siquidem : 
Quid oremus sicut oporlet, nescimus : sed ipse Spi- 


μία καὶ ἡδονὴ τοῦ σώματος, νόμος Ev tol; μέλεσι τῆς 
σαρχὸς ἡμῶν. uu 

Ὁ μὲν οὖν νόμος τοῦ νοός μον, ἤτοι f συνείδησις, 
δυνήδεται τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ, foe τῇ ἐντολῇ, χαὶ 
ταύτην θέλει, Ὁ δὲ νόμος τῆς ἁμαρτίας, ἦἧτοι f] προσ- 
60) διὰ τοῦ νόμου τοῦ ἐν τοῖς μέλεσιν, ἦτοι τῆς τοῦ 
σώματος ἐπιθυμίας, καὶ ῥοπῆς, καὶ χινήσεως, xat 
ἀλόγου μέρους τῆς ψυχῆς, ἀντιστρατεύεται τῷ νόμῳ 
τοῦ νοός μου, τουτέστι τῇ συνειδήσει, καὶ αἰχμαλιτί- 
ζει με, χαὶ θέλοντα τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον, xaX ἀγαπῶν- 
τα, καὶ μὴ θέλοντα τὴν ἁμαρτίαν, κατὰ ἀνάχρασιν ὃ" 
διά τε τοῦ λείου τῆς ἡδονῆς, xai τῆς τοῦ σώμστος 
ἐπιθυμίας, xal τοῦ ἀλόγου μέρους τῆς ψυχῆς, & 
ἔφην, πλανᾷ, χαὶ πείθει δουλεῦσαι τῇ ἀμαρτίχ᾽ ü7 
ὁ Θεὸς τὸ ἀδύνατον τοῦ νόμου, ἐν d ἡσθέπέ 
γόμος διὰ τῆς σαρκὸς, πέμψας τὸν Υἱὸν aito 
ὁμοιώμαετι σαρκὸς ἁμαρτίας " σάρκα μὲν γὰρ ἐν 
ἐλαόεν, ἁμαρτίαν δὲ οὐδαμῶς * χατέχριγε τὴν ἀμορ 
τίαν ἐν τῇ σαρχὶ, ἵνα τὸ διχαίωμα τοῦ vópo 
πληρωθῇ ἐν τοῖς μὴ κατὰ σάρχα περιπαεοῦον, 
ἀλλὰ κατὰ Πνεῦμα. Τὸ γὰρ Πγεῦμα συναντιδαμ- 
δάνεται τῇ ἀσθενείᾳ ἡμῶν, xaV παρέχει δύναμιν 
τῷ νόμῳ τοῦ νοὸς ἡμῶν, χατὰ τοῦ νόμον τοῦ ἐν τοῖς 
μέλεσιν ἡμῶν. Τὸ γὸρ, Τί προσευξόμεθα καθὸ δεὶ, 
οὐκ οἵδαμεν, ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ Πγεῦμα ἐντευγχάγει 
ὑπὲρ ἡμῶν στεναγμοῖς ἀλα.λήτοις, τουτέστι διδά- 


r.tus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus "δ, p axet ἡμᾶς τί προσευξόμεθα i. Ὥστε ἀδύνατον, εἰ 


89} Joan. 1,77. 3) Rom. vi, 95. ** ibid. 22. 


82 [tom. vin, 3, 4. 


*' ibid. 45 'ibid. 


VARLE LECTIONES. 


ἃ Cod. S. lil. et alii plerique àváxprow. ἢ. 5451 ἀνάκλισιν. Vetus interpr. secundum anacrasin, id est, 
coniraciionem, re[usiouem per. levuatem. voluptatis : Faber secundum contradictionem μὲν suadelam 
voluptatis. Mens auctoris hzc est, ex conjenctione anima cum corpore, peccati legem per ormis 


membra permistam esse. 


i Cod. 8. Hil. multique alii προσεύξασθαι. . 


NOT 5. 


(ἢ Αέγεξαι δὲ καὶ αὐτὴ νύμος. Átqui ipsum quo- 
0N6 lex, etc. Aliud Manichzorum coimentum con- 
vellit, affirmantium, carnem a malo priucipio pru- 
creatam, οἱ idcirco vocatam ad Rom. vit, 25, leg 
pecceti. Noster vero docet legeus peccali esse iuh- 
puisum diaboli cupiditate carnis utentUs, ut nos in 
peccatum inducat. Chrysostomus monet Apostolum. 
non dixisse, captivantem me jmpetui carnis, aut 


naturse carnis, sed legi peccati, hoc est tyraanidi 
peccati. Subjungit eum secernere peccati legem 8 
membris carnis , et legem, sive naturalem, sive 
Mosaicam, peccato periude adversari, non carni : 
Nou enim carnem esse peccatum , ἀλλ᾽ ἔργον Θεοῦ, 
σφόδρα πρὸς ἀρετὴν ἐπιτήδειον, sed opus Dei ed vir- 
tatem valde idoneum. Plura requiras in homil. 1$ 
Chrysost. in Epist. ad Romanos. 


1201 


5E FIDE ORTHODOXA 1.18. IV 


1203 


μὴ δι᾽ ὑπομονῆς xai προσευχῆς, τὰς ἐντολὰς τοῦ Ku- A idem est ac si diceret, ipse nos docet quid orandum 


plou κατεργάσασθαι. 


ΚΒΦΑΛ. KT* [LG"]. 
Κατὰ 'Iovéalur i, περὶ τοῦ Zat6drov. 

Zá&66a«coy f, ἑδδόμη ἡμέρα χέχληται" δηλοῖ δὲ τὴν 
κατάπαυσιν. Ἕν αὐτῇ γὰρ κατόπαυσεν ὁ Θεὸς 
ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, ὥς φησι ἡ θεία 
Γραφή διὸ χαὶ μέχρις ἑπτὰ ὁ τῶν ἡμερῶν ἀριθμὸς 
προδαίνων, πάλιν ἀναχυχλοῦται, xal ἀπὸ τῆς πρώ- 
«της ἄρχεται. Οὗτος ὁ ἀριθμὸς τίμιος παρὰ Ἰουδαίοις, 
τοῦ Θεοῦ προστάξαντος τιμᾶσθαι αὑτὸν, οὐχ ὡς Écu- 
xsv, ἀλλὰ καὶ μετὰ βαρντάτων ἐπὶ τῇ παραδάσει 
ἐπιτιμίων. Οὐχ ἁπλῶς δὲ τοῦτο πρυσέταξεν, ἀλλὰ 
διά τινας μυστιχῶς τοῖς πνευματιχοῖς τε xat διορα» 
τιχοῖς χατανοουμένας αἰτίας. 


Ὡς ἐμὲ γοῦν γνῶναι τὸν ἀμαθῆ ἵν᾽ ἐχ τῶν χα- 
«ωτέρων xal παχυτέρων ἄρξωμαι" εἰδὼς ὁ Θεὸς τὸ 
παχύ τε xal φιλόδαρχον, xai πρὸς τὴν ὕλην ὅλως 
ἀποῤῥεπὲς τοῦ Ἰσραηλίτον λαοῦ, ἅμα δὲ καὶ τὸ 
ἀδιάχριτον * πρῶτον μὲν, Tra. ὁ δοῦάδος καὶ τὸ oxo- 
ζύγιον ἀναπαύσηται, ὡς γέγραπται" ἐπειδὴ ἀνὴρ 
δίχαιος οἰχεείρει tác ψυχὰς κτηνῶν αὐτοῦ, ἅμα 
ἵνα δὲ καὶ σχολὴν ἄγοντες ἐκ τοῦ περὶ τὴν ὕλην περι- 
σπασμοῦ, πρὸς τὸν Θεὸν συνάγωνται, ἐν ψαλμοῖς, 
xaY ὕμνοις,, xal δαῖς πνευματιχαῖς, xai μελέτῃ 
τῶν θείων Γραφῶν &nacav τὴν ἑδδόμην ἀναλίσχοντες, 
καὶ ἐν Θεῷ χαταπαύοντες. Ὅτε. μὲν γὰρ (5) οὐχ ἦν 
νόμος, οὐ Γραφὴ θεόπνευστος, οὔτε τὸ Σάδδαφον τῷ 


Θεῷ ἀφιέρωτο. Ὅτε δὲ ἡ θεόπνευστος Γραφὴ διὰ C 


ΔΙωῦσέως ἐδόθη, ἀφιερώθη τῷ Θεῷ τὸ Xá66atov, ὡς 
ἂν περὶ τὴν ταύτης μελέτην ἐν αὐτῷ ἀδολεσχήσω- 
€vv, οἱ μὴ πάντα τὸν βίον τῷ Θεῷ ἀφιεροῦντες, οἱ 
μὴ πόθῳ τῷ Δεσπότῃ ὡς Πατρὶ δουλεύοντες, ἀλλ᾽ ὡς 
δοῦλοι ἀγνώμονες, χἂν μιχρὸν χαὶ ἐλάχιστον μέρος 
«ἧς ἑαυτῶν ζωῆς τῷ Θεῷ ἀποτέμωνται, xat τοῦτο 
φόδῳ ᾿τῶν ἐπὶ τῇ παραδάσει εὐθυνῶν xal ἐπιτιμή- 
σεων * Διχαίῳ γὰρ νόμος οὐ κεῖται, ἀ.11λὰ ἀδίκῳ k. 
Ἐπεὶ πρῶτος Μωῦσῇς τεσσαράχοντα ἡμερῶν, xal 
αὖθις ἑτέρων τεσσαράχοντα νηστείᾳ 1 προσεδρεύσας 


86 Gen. ii, 2. 


sit. Ex quo flt, ut Dei precepta nisi per patientiam 
et orationem lnpleri non possint. 
CAP. XXIII 
Adversus Judaeos, de Sabbato 

Diei septimi religio. — Sabbatum dies septimus: 
vocatus est, et requiem significat. Deus enim eo 
die, sicut ait Scriptura, requievit ab operibus suis **, 
ut numerus dierum ad septimum usque progres- 
$us, rursus in orbem redeat, atquea primo ini- 
tium sumat. Hic porro numerus apud Judaos in 
honore est : quippe quem Deus coli preceperit, 
idque non defunctorie, sed gravissimis etiam poe- 
nis 8tatutis iu eos, qui illud transgressi essent "ἢ. 
Nec vero temere id ille imperavit : sed certis qui- 


B busdam rationibus adducius, quas viri spirituales, 


mentisque perspicacitate przediti intelligunt **. 
Conjectatio auctoris, cur precepta Judcis requies 
Sabbati. — Quantum autem ego, alioquin imperi- 
tus, assequi possum (ut ab Inferioribus ac crassio- 
ribus incipiam), cum sciret Deus Israeliticum po- 
pulum pinguem esse, et carni addictum, inque res 
terrenas impense pronum, nec discretionis ullius, 
hanc legem saaxit : primum, ut servus et. jemen-- 
tum. requiescerent, sicut. scriptum est **. Etentme- 
justus miseratur animas. jumentorum — suorum ὃ : 
deinde vero, ut ipsi terrenis occupationibus feriati, 
ad Deum se colligerebt ; septimum nempe diem in 
psalmis et hymuis et canticis spiritualibus, divi- 
narumque Scripturarum lectione totum expenden- 
tes, atque in. Deo conquiescentes. Nam, quando 
lex non erat, nec Scriptura divinitus inspirata, ne 
Sabbatum quidem Deo consecratum erat. Át post- 
quam Scriptura divina per Moyson data est, Sab- 
batum quoque Deo dieatum fuit, ut ejus medita- 
tioni vacarent, qui tetum vite tempus Deo non 
impendunt, nec Domino tanquam patri tote desi- 
derio serviunt: sed velut ingrati servi, parvam 
saltem ac perexiguam vitz particulam illi imper- 
tirent, 994 idque ponarum et objurgationum, 
qua pravaricalores manent, timore: Non enim lez 


* Exod. xi, 6; Num. xv, δ. "5 Greg. Naz. orat. 44. !? Deut. v, 18. "* Prov. x1,10. 


VARLE LECTIONES. 


.J Al. περὶ σαδθάτον, χατὰ Ἰουδαίων. — k Mss. ἀδίχοις. 


ρῶν. 


! [|n quibusdam hic repetitur. vox ἡἧμε- 


NOTE. 
(5) Ὅτε μὲν γάρ. Nam cum lez. non esset, etc. D et Sabbato, preterquam Saooato sancto, quod Ma- 


ibis concinit auctor Synopsis Scripturz inter opera 
Athanasii, in Exodunr. Αἱ Sabbati feriandi jussio- 
nem non Moyses instituit, sed a mundi exordio 
latam (Gen. n, 2), et peneobliiteratam instauravit, 
Quod argumentum longa inductione prosequi libe- 
Tel, quippe qnod validum sit ad firmandam fldem 
creationis universi. At consulere brcvitati jubeor. 
Prater Dominicam diem, Sabbatum otiam solemne 
Orientalibus fuit, imo et Latinis plerisque, ut nem 
pe Mosaicz legi non nihil concederetur, nec Judzi 
ob veteres ritus penitus abolitos ἃ Christiana reli- 
gione delerrerentur : quamobrem can. 66 Apost. 
anathema dicitur illi, qui jejunaverit die Donunica 


gnum vocant. Idem sancitur, lib. vi1. Const. Apost. 
cap. 25. Constantinus M. edidit, ne Christiani Sab- 
bato et die Dominica in vadimonium venirent. Quan- 
quam Laodicenus, canone 20, fideles adinonet in 
Sabbalis omnino vacandum non esse, sed operan- 
dum : si libuerit vacent, scd non more Judaico. 
Roma vero cerlis de causis jejunabatur : quem 
eliam morem in Cypro viguisse colligo ex Epipha- 
nio, qui in Expositione fidei, n. 22, hos potissimum 
s$ynaxibus liabendis przestitutos dies referat, feriam 
secundam , quartam, sextam el Dominicam ; at 
Dominica sola jejunio interdici 


1293 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1954 


$fusto posita es:, sed injusto *'. Argumento est, quod A τῷ Θεῷ, πάντως xal τοῖς Σάδδασι διὰ νηστείας Esá- 


primus ipse Moyses totos quadraginta dies, rur- 
aumque tolidem ios jejunus assistens Deo *', 
procul dubio ipsis quoque Sahbatis sese macera- 
δῖ, cum tamen lex juberet, ne quis se die Seb- 
bati affligeret. Quod si hoe. ante datam legem ge- 
stum fuisse aiunt, quid de Elia Thesbite sunt di- 
eluri, qui quadraginta dierum iter, semel duntaxat 
sumpto cibo confecit ** Etenim ipse non jejunio 
solum, sed etiam iinere, in borum quadraginta 
dierum sabbatis sese aífligens, Sabbatum solvit : 
neque propterea Deus qui legem tulerat, ei suc- 
eensuiL; quin potius iu virtutis premium, illi se 
in Horeb conspiciendum praebuit, Quid item de 
Baniele dicent ? Annon tres hebdomadas integras 


jejunus egit * ? Quid vero? Nunquid non lsraelite B 


emnes infantem Sabbato cireumcidunt, si quidem 
tunc oetavum vite diem attigerit** ? Nonne ma- 
gnum illud jejunium, quod lege prescriptum est, 
si in Sabbato occurrerit, obeunt "57 Annon itidem 
sacerdotes et Levita in tabernaculi operis Sabba- 
tum violant, nee ob id in culpa sunt ?'* Quin, si 
jumentum die Sabbati in foveam prolabitur, qui 


xou ἑαυτὸν, τοῦ νόμου μὴ xaxoüv ἑαυτοὺς kv τῇ τοῦ 
Xa66árou ἡμέρᾳ προστάσσοντος. Εἰ δὲ φαῖεν, ὅτι 
πρὸ τοῦ νόμου τοῦτο, τί φήσουσι περὶ τοῦ Θὲ σδίτου 
Ἡλιοῦ, τεσσαράχοντα ἡμερῶν ὁδὸν ἀνύσαντος ἐν 
βρώσει μιᾷ; Οὗτος γὰρ οὐ μόνον διὰ τῆς νηστείας, 
ἀλλὰ xal διὰ τῆς ὁδοιπορίας ἐν τοῖς Σάθδαας τῶν 
τεσσαράχοντα ἡμερῶν ἑαυτὸν κακώσας, ἕλυσε τὸ 
Σάδδατον " καὶ οὐχ ὠργίσθη τούτῳ ὁ θεὲς, ὁ τὸν 
νόμον δεδωκὼς, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀρετῆς ἔπαθλον, ἐν 
Χωρὴδ ἑαυτὸν ἐνεφάνισε. Τί δὲ περὶ Amon. φῆοω- 
σιν; Θὐχὶ τρεῖς ἑδδομάδας διετέλεσεν ἄσιτος τί ἃ 
πᾶς Ἰσραὴλ, οὐ περιτέμνει τὸ παιδίον ἐν Σαθδάτι,͵ 
εἰ τύχοι ὀχταήμερον ; Οὐχὶ δὲ χαὶ τὴν μεγάλην νη- 
στείαν, ἣν νενομοθέτηνται, εἰ ἐν Σαδδάτῳ καταντί- 
σοι f, νηστεύουσι ; Οὐχὶ δὲ καὶ οἱ ἱερεῖς xal οἱ Λευΐ 
ται ἐν τοῖς τῆς σχηνῆς ἔργοις βεδηλοῦσι τὸ Σάθθα- 
τον, καὶ ἀναίτιοί εἰσιν ; ᾿Αλλὰ καὶ κτῆνος ἂν εἰς βύ- 
θρον ἐμπέσοι ἐν Σαδδάτῳ, ὁ μὲν ἀνασπάσας, ἀκί- 
τιος, ὁ δὲ παριδὼν P, κατάκριτος. Τὶ δὲ πᾶς ἴς- 
ραὴλ, οὐχὶ ἑπτὰ ἡμέρας τὴν τοῦ Θεοῦ κιδωτὸν περ-- 
φέροντες, τὰ Ἱεριχούντινα * τείχη περτῇεσαν, tv αἷς 
πάντως ἦν xai τὸ Σάδδατον ; 


allud extraxerit, eriminis est insons ; reus vero, qui hoc facere neglexerit *. Num cuncti Israelitz per 
septiduum aream Dei ferentes, Jerichuntina menia non circuiere, inter quos dies plane Sabbatum 


erat ?»? 

Qwi Sabbatum rite peragendum. Commultata Sab- 
bati religio in melins. — Mtaque ** quemadmodum 
dixi, ut. Deo vacaretur, et vel minima saltem vite 
particula ei tribueretur, nec non ut servus jumen- 
tumque requiescerent, Sabbati observatio con- 
sulto invecta illia fuit, qui cum parvuli adhuc et 
earnales essent, sub elementis mundi servientes *5, 
mihil supra corpus etlittermm valerent cogitare. 
Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Fi- 
déum suum unigenitum, hominem facium ex mu- 
Jliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant 
vedimeret ; ut. adoptionem filiorum reciperemus ^. 
Quotquot enim recepimus eum, dedit nobis pote- 
statem filios Dei fleri **, qui in ipsum credimus. 
Quare non jam sumus servi, sed liberi**: non 
jam sub lege, sed sub gratia : non jam ex parte 
solum prz metu Domino servimus ; sed ad totum 
tempus ei eonsecrandum sumus obligati, adeo ut 


* 

Ὡς οὖν ἔφην, σχολῆς ἕνεκα τῆς πρὸς Θεὸν, ἵνα x 
σμιχροτάτην ἀπόμοιραν αὐτῷ ἀπονέμωσι,, καὶ àn- 
καύσωνται, ὅ τε δοῦλος xal τὸ ὑποζύγιον, f τοῦ Σεΐ 
δάτου τήρησις ἐπινενόητο, τοῖς νηπίοις Ext, χαὶ 5 
τὰ στοιχεῖα τοῦ χόσμου δεδουλωμένοις, τοῖς τις 
χοῖς, καὶ μηδὲν ὑπὲρ τὸ σῶμα, καὶ τὸ γράμμί» 
γοῆσαι δυναμένοις. Ὅτε δὲ ἦλθε τὸ πιλήρωμοι 
χρόνου, ἐξαπέστειλεν ὅ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὑτοῦ ἐν 
μονογενῆ, γενόμενον ἐκ γυναικὸς ἄνθρωπον, Te 
vópsvor ὑπὸ νόμον, ἵγα τοὺς ὑπὸ νόμον ἐξαγο 
ράσῃ, ἵνα τὴν υἱοθεσίαν ἀπολάδωμεν. "Oso γὰρ 
ἐλάδομεν αὐτὸν, ἔδωχεν ἡμῖν ἐξουσίαν τέχνα θεο 
γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν - ὥστε οὐχέτι 
ἐσμὲν δοῦλοι, ἀλλ᾽ υἱοῖ * οὐχέτι ὑπὸ νόμον, ἀλλ᾽ ὑπὸ 
χάριν" οὐχέτι μεριχῶς τῷ Κυρίῳ δουλεύοντες Ex 
φόθου, ἀλλὰ πάντα τὸν χρόνον τῆς ζωῆς αὑτῷ &ve- 
τιθέναι ὀφείλοντες, xal ἀεὶ τὸν δοῦλον, τὸν θυμὸν λέγω 
xai τὴν ἐπιθυμίαν, ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας χαταπαύον 


servo illi, ir, inquam, οἱ eupiditati, quiescere ἃ D τές, xal τῷ Θεῷ σχολάζειν ἐπιτρέποντες " τὴν pi 


peccato, Deoque feriatum esse jubeamus; erecta 
quidem perpetuo versus Deum cupiditate, armata 
vero contra Dei hostes iracundia : ac jumentum 
item, corpus nimirum, a peccati servitute dato otio 
recreemus, et ad. inserviendum divinis praceptis 
eompellamus. 

Hsec sunt quz spiritualis Christi lex nobis indi- 


? [ Timoth. 1, 9. ** Exod. xxiv, 18; xxxi. 98. 
ΧΕΙ, 9. ^" Levit. xxi, 97. Matth, xxu, 5. 
Athan. hom. cireumc. et Sabb. 39 Josue i1, seqq. 
** Joan. 1, 12. ** Galat. iv, 7. 


ἐπιθυμίαν ἅπασαν ἀεὶ πρὸς Θεὸν ἀνατείνοντες, vov 
θυμὸν κατὰ τῶν τοῦ Θεοῦ δυσμενῶν καθοπλέζοντεζ᾽ 
καὶ τὸ ὑποζύγιον, ἤτοι τὸ σῶμα, ὁμοίως, τὴν ph 
δουλείαν τῆς ἁμαρτίας ἀναπαύοντε;,, ταῖς δὲ θείαις 
ἐντολαῖς ἐξυπηρετεῖσθαι προτρέποντες. 


Ἑαῦτα ὁ πνευματιχὸς ἡμῖν ἐντέλλεται τοῦ Χριστοῦ 


33 ΠῚ Reg. xix, 8.. δ᾽ Dan. x, 2. 38 Levit. 
* Epiph. hzres. 30, n. 52. et. hzr. n. 82 ἊΣ 
* Ath. loe. cit ** Galat. iv, 5. "* ibid. ὁ, 


VARL£ LECTIONES. 


9 Cod. S. Ilii. 
Ἱεριχούντεια. 


et alii καταντήσῃ. 5 €od. S. Hil. ὑποριδών : alii multi περιιδών. “ Mss. -fere omnia 


1905 


DE FIDE ORTHODOXA LID. IV 


1206- 


νόμος, καὶ ol τοῦτον φυλάσσοντες, ὑπέρτεροι τοῦ Mu- A cit, quam, qui custodiunj, Mosaica lege superiores 


caixou νόμου γεγόνασιν. Ἑλθόντος γὰρ τοῦ τελείου, 
τὸ ix μέρους χατήργηται, xal τοῦ χαλύμματος τοῦ 
νόμου, ἤτοι τοῦ χαταπετάσματος διὰ τῆς τοῦ Σωτῇ- 
ρος διαῤῥαγέντος σταυρώσεω;, χαὶ τοῦ Ὠνεύματος 
πυρίναις γλώσσαις ἐχλάμψαντος, τὸ γράμμα χατήργη- 
ται, τὰ σωματιχὰ πέπαυται, xal ὁ τῆς δουλείας νόμος 
πεπλήρωται, xal νόμος ἐλευθερίας ἡ μῖν δεδώρηται. 
Καὶ ἑορτάζομεν τὴν τελείαν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως 
xatázaugty * φημὶ δὲ τὴν τῆς ἀναστάσεως ἡμέραν, 
ἐν fj ἡμᾶς ὁ Κύριος Ἰησοῦς, ὁ τῆς ζωῆς ἀρχηγὸς καὶ 
Σωτὴρ, εἰς τὴν ἐπηγγελμένην τοῖς πνευματιχῶς τῷ 
θεῷ λατρεύουσι χληρουχίαν εἰσήγαγεν, εἰς ἣν αὐτὸς 
πρόδρομος ἡμῶν εἰσῆλθεν, ἀναστὰς ἐχ νεχρῶν, xot 
ἀνοιγέντων αὐτῷ τῶν οὐρανίων πυλῶν, ἐν δεξιᾷ τοῦ 
Πατρὸς κεχάθιχε σωματιχῶς, ἔνθα χαὶ οἱ τὸν πνευ- 
ματιχὸν τηροῦντες νόμον εἰσελεύσονται, 

Ἡμῖν τοίνυν τοῖς τῷ πνεύματι στοιχοῦσι, xal οὗ 
τῷ γράμματι, πᾶσα ἡ τῶν σαρχιχῶν ἐστιν ἀπόθε- 
σις, καὶ f πνευματιχὴ λατρεία, xat ἡ πρὸς Θεὸν συν- 
ἄφεια. Περιτομὴ μὲν γάρ ἐστιν ἡ τῆς σωματιχῆῇς 
ἡδονῆς, καὶ τῶν περιττῶν, xal οὐκ ἀναγχαίων ἀπό- 
θεσις. ᾿Αχροδυστία γὰρ P οὐδὲν ἕτερόν ἔστιν, εἰ μὴ 
δέρμα, ἡδονιχοῦ μορίου περίττωμα. lldca δὲ ἡδονὴ 
μὴ ix Θεοῦ xal ἐν θεῷ γινομένη περίττωμα ἡδονῇς 
ἐστιν" ἧς sómos tj ἀχροδυστία. Σάδθατον δὲ, ἡ Ex τῆς 
ἁμαρτία; κατάπαυσις. Ὥστε ἀμφότερα ἂν τυγχά- 
νουσι 4, καὶ οὕτως ἀμφότερα ἅμα ὑπὸ τῶν πνευμα- 
τιχῶν τελούμενα, οὐδὲ τὴν τυχοῦσαν παρανομίαν 
ἐργάζονται. 


Ἔτι δὲς ἰστέον ὅτι ὁ ἑπτὰ ἀριθμὸς πάντα τὸν 
παρόντα χρόνον δηλοῖ, ὥς φησιν ὁ σοφώτατος Σολο- 
μῶν, δοῦναι μερίδα τοῖς ἑπτὰ, καί γε τοῖς ὀκτώ. 
Kal ὁ θεηγόρος Δαδὶδ περὶ τῆς ὀγδόης ψάλλων, περὶ 
«ἧς μελλούσης μετὰ τὴν ἐχ νεχρῶν ἀνάστασιν κατα- 
στάσεως ἕψαλλε. Τὴν ἑδδόμην οὖν ἡμέραν, ἀργίαν 
μὲν ἄγειν ἐχ τῶν σωματιχῶν, τοῖς δὲ πνευματιχοῖς 
ἐνασχολεῖσθαι προστάσσων ὁ νόμος, μυστικῶς πάντα 
τὸν χρόνον τῷ ἀληθινῷ Ἰσραὴλ, καὶ νοῦν ὁρῶντα 
θεὸν ἔχοντι, ὑπέφηνε͵ τῷ Θεῷ ἑαυτὸν προσάγειν, 
xai ὑπεράνω τῶν σωματιχῶν γίνεσθαι τ, 


ΒΈΕΦΛΛ. KA (tZ ]. 
Περὶ παρθενίας. 

Κακχίζουσιν ol σαρχιχοὶ τὴν παρθενίαν, xat εἰς 
μαρτυρίαν προθάλλονται οἱ φιλήδονοι τό: "Exixa- 
vdpatoc πᾶς ὃς οὐχ ἐγείρει σπέρμα ἐν τῷ Ἰσραή.1. 
Ἡμεϊς δέ φαμεν, τῷ ix Παρθένου σαρχωθέντι Θεῷ 
Λόγῳ θαῤῥήσαντες, ὡς ἡ παρθενία ἄνωθεν, xaX ἐξ 
ἀρχῆς ἐνεφυτεύθη 5 τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων. Ἐχ 


οἰ Cor. xin, 10. 


Δ6 Athan. loc. cit. 
Psal. vi, 44. 


δι Wide lib. ii, c. 30. 


** Athan. cit. 
δ Deut. xxv, 9. 


exsistunt. Nam, ex quo venit quod perfectum est, 
evacuatum est quod ex parte erat *5; ac scisso per 
Salvatoris crucem tegumento 99S sive velo le- 
gis, sanctoque Spiritu igneis linguis illucescente, 
littera obsolevit, corporalia cessarunt, et impleta 
lege servitutis, lex libertatis nobis donata est. At- 
que ** perfectam humana naturz requiem celebra- 
mus, lioc est resurrectionis diem, in qua Dominus 
Jesus, vítze auctor οἱ Salvator, nos ad promissam 
illis qui spirituali cultu Deo serviunt, hzreditatem 
introduxit; in quam nimirum ipse pracuysor noster 
ingressus est, postquam a morte ad vitam rcdiit, 
et reseratis patefactisque sibi cceli januis, in Pa- 
tris dextera secundum corpus consedit, quo illi 
etiam qui legi Spiritus morem gerunt, deinceps 
sunt introituri. 

Circumcisio ac. Sabbatum unum quid sensu my- 
&lico. — Quocirca ad' nos ", qui spiritu, oc non 
littera incedimus, omnis carnalium rerum abjectio 
spectat, cultusque spiritualis, et cum Deo conjuri- 
ctio. Circeumcisio quippe, corporee voluptatis 
reruinque superfluarum ac minime necessariarum 
est abjectio. Preputium vero nihil aliud cst, nisi 
superflua cutis membri illius in quo libido cietur. 
Omnis porro voluptas, qu: nec ex Deo, nec in Deo 
capitur, voluptatis est superflua portio, cujus figura 
preputium est : Sabbatum autem est requies a 
peccato. Quamobrem duo hzc unum prorsus sunt, 
atque ita ambo simul, si ab iis qui spiritu agunt, 
observentur, ne minimam quidem flagitii notam 
creant. . 

Numeri septenarii commendatio. — Quin. illud 
quoque notandum est "δ, septenario numero pro»sens 
omne tempus designari, juxta atque sapientissi- 
mus Salomon dixi, dare partem septem, atque 
etiam octo". ἘΠ diviniloquus David '*, cum de 
octava psalmum ederet, de futura post resurre- 
ctionem instauratione rerum canebat, Quocirca, 
quandoquidem lex die septimo a corporeis rebus 
cessare przcipiebat, et spiritualibus vacare, vero 
Israelitz, eaque mente przedito qux Deum videat, 
arcana ratione hoc subindicabat, nunquam id non 
agendum esse, ut sese Dco offerat, et supra res 


D corporeas assurgat. 


CAP. XXIV. 
De virginitate. 

Virginitatis defensio. Virginitas nomini coeve ac 
vigens in paradiso. Matrimonium occasione peccati 
inductum, — Virginitatem *! carnales homines cul- 
pant, et qui voluptati indulgent, testimonii loco 
dictum hoc obtendunt : Maledictus omnis qui non 
suscitat semen in ]srael** ; nos vero Dei Verbi qui 


Δ Greg. Naz. orat. 42. "* Eccle. xi, 2. 


VARLE LECTIONES. 


P Edita et ἢ. δέ, a Quidam codices τυγχάνει. 
X231 νόμος ἡμῖν ἐλευθερίας δεδώρηται. 


YX * f. 2198 γενέσθαι, additur in Colb. 4780 et 8. Ilil. 
* Edita et S. Hil. ἐφυτεύθη, 


120] 


S. JOANNIS DAMASCENT 


1208 


ex Virgine carnem assumpsit, prisidio fret hec A παρθένου yàp Ἰῆΐῆς ὁ ἄνθρωπος πεπλαστούργηται, 


dieimus virginitatem ab initio in h&minum natura 
consitam fuisse. Etenim homo ex terra virgine 
effictus fuit. Ex solo item Adamo Eva condita est. 
Virginitas etiam in paradiso vigebat. "Ait quippe 
divina Scriptura : Nudi erant (Adamus scilicet. et 
Eva) et non erubescebant **. Übi primuma divino 
mandato recesserunt, nudos se esse cognoverunt, ct 
prx pudore perizomata sibi consuerunt ^*. Ac postea 
quam violato precepto Adamus audivit : Terra es, 
et in terram recerteris ὅδ, morsque per transgres- 
sionem in mundum introivit, tum demum 996 
Cognovit Adam uxorem suam, et concepit, genuit- 
que", laque ne mors hominum genus obtereret 


'Ex μόνου ᾿Αδὰμ ἡ Εὔα ἔχτισται. Ἐν παραδείσῳ 
παρθενία ἐπολιτεύετο. Φησὶ γοῦν fj θεία Γραφὴ, ὅτι 
γυμνὰ ἧσαν, ὅ τε ᾿Αδὰμ xai fj Εῦα, καὶ oóx ἡσχύ- 
νοντο. Ἡνίχα δὲ παρέδησαν, ἔγνωσαν ὅτι γυμνοὶ 
ἦσαν, xat αἰσχυνθέντες ἔῤῥαψαν ἑαυτοῖς περιζώματα. 
Καὶ μετὰ τὴν παράδασιν, ὅτε ἤχουσε * Γἤ εἶ *, xal 
εἷς γῆν ἀπελεύσῃ, ὅτε διὰ παραδάσεως θάνατος 
εἰς χόσμον εἰσῆλθε, τότε “Ἔγνω ᾿Αδὰμ Εὔαν τὴν 

yvvaixa αὐτοῦ, xal cvréAa6e, καὶ ἐγέννησεν. 

Ὥστε διὰ τὸ μὴ ἐχτριδῆναι χαὶ ἄναλωδηναι τὸ τὲ- 

vog ὑπὸ τοῦ θανάνου, ὁ γάμος ἐπινενόηται, ὡς ἂν 
διὰ τῆς παιδοποιίας τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων διασὼ- 
ζηται. | 


et absumeret, matrimonium invectum est : ut per liberorum proereationem genus. humanum incolu- 


me staret *7, 


AL fortasse dicent : Quia igitur sibi vult, Mascu- 
lum et feminam "δ, etc., illudque : Crescite et mul- 
tiplicamini "5 ? Cui quastioni respondebimus, per 
hic verba, Crescite et. multiplicamini, non eam 
emnino propagationem signilicari, quae per conju- 
galem complexum efficitur. Deus enim alio quo- 
que modo genus nostrum propagare poterat, si in- 
tegrum ipsius mandatum ad extremum servas. 
sent **. Αἱ cum pro sua prascieptia (ut cui emnia 
antequam fiant nota sunt) perspectum haberet , 
fore, ut illi contra quam iumperatuin erat, facerent, 
ac morte imultarentur; hoc ipseantevertens, mascu- 
lum et feminam creavit, et crescere ac multiplicari 
jussit. Ergo via coepta perganus, ἃς virginitatis, 
sive eliam castitatis, dotes videamus. 


C 
Castitas presidium a diluvio. — Noe, eum arcam 


ingredi juberetur, atque hoc ei munus inponere- 
tur, ut mundi semen couservaret ; bujusmodi 
mandatum accepit : Ingredere, inquit, tu, ei filii 
lul, et uxor (ua, et uxores filiorum tuorum **. Eos 
itaque ab uxoribus distraxit , ut castitatis admini- 
€ulo pelagus, atqui universi illud orbis naufra- 
gium effugerent. Αἱ vero sedato diluvio, Egredere, 
inquit, tu, et uxor tua εἰ filii, εἰ uxores filiorum 
toram **. En rursus quo pacto propagationis causa 
matrimonium permissum est. Elias deinde, auriga 
Mle ignem spirans et colipeta **, nonne czlibatum 
amplexus est, ejusque virtutem evectio humana 
eonditione przstantior comprobavit ** ? Quis ceelos 


B. 'AXX ἐροῦσι tuyóv* Τί οὖν τὸ ἄῤῥεν xal τὸ OvÀv 


βούλεται ; καὶ τό. Αὐξάνεσθε xal «απθύνεσθε; 
Πρὸς ὅ λέξομεν, ὅτι τὸ μὲν, Αὐξάγεσθε καὶ π.1ηθύ- 
γεσθδ, ob πάντως τὸν διὰ γαμικῆς συναφείας πλη- 
θυσμὸν δηλοῖ. Ἠδύνατο γὰρ ὁ Θεὸς καὶ ἑτέρῳ τρότῳ 
τὸ γένος πληθύναι, εἰ τὴν ἐντολὴν μέχρι τέλους ἐτή- 
ρησαν ἀπαραχάραχτον υ. ᾿Αλλ᾽ εἰδὼς ὁ Θεὸς, τῇ 
προγνώσει αὐτοῦ, ὁ πάντα εἰδὼς τπερὶν γενέσεως ab- 
τῶν, ὡς μέλλουσιν ἐν παραδάσει γίνεσθαι, χαὶ θα- 
νάτῳ καταχρίνεσθαι, προλαδὼν, ἐποίησε τὸ ἄῤῥεν 
χαὶ τὸ θῆλυ, xal αὐξάνεσθαι καὶ πληθύνεσθαι προῦ- 
ἐταξεν. Ὁδῷ τοίνυν κατέλθωμεν, καὶ ἴδωμεν τὰ τῆς 
παρθενίας αὐξήματα ᾿ ταυτὸν δὲ καὶ περὶ Τὶ τῆς 
ἁγνείας εἰπεῖν. 


Νῶε εἷς τὴν χιδωτὸν εἰσελθεῖν προστασσόμες, 
χαὶ χόσμου σπέρμα φυλάττειν ἐγχειριζόμενος, dm 
προστάττεται" Εἴσδιλθε σὺ, φησὶ, καὶ οἱ υἱοί ew, 
καὶ ἡ γυνή cov, καὶ αἱ γυναῖκες τῶν υἱῶν σου. 
Διεῖλεν αὐτοὺς (6) Ex τῶν γνναιχῶν, ὡς ἂν με: 
τῆς ἀγνείας τὸ πέλαγος, χαὶ τὸ παγχόσμιον ἐχεῖν 
νανάγιον διαδράσαιεν. Μετὰ μέντοι τὴν τοῦ χαταχλυ- 
σμοῦχκατάπαυσιν, Ἔξε.1θε σὺ, φησὶ, καὶ ἢ γυνή 
σου, καὶ οἱ υἱοί σου, καὶ αἱ γυναῖχες τῶν υἱῶν cov. 
Ἰδοὺ πάλιν διὰ τὸν πληθυσμὸν ὁ γάμος συγχεχώργται. 
Εἶτα Ἠλίας 6 πυρίπνου; ἁρματηλάτης καὶ obpavo- 
φοίτης οὐχ ἀγαμίαν ἢσπάσατο, χαὶ τῷ ὑπὲρ ἀνθρώ- 
ποὺς ἐμαρτυρήθη μετεωρίσματι; Τίς οὐρανοὺς ἔχλεισε; 
Τίς νεχροὺς ἤγειρε ; Τίς Ἰορδάνην ἕτεμεν ; Οὐχ ὁ π:ρ- 


clausit? Quis mortuos suscitavit * * Quis Jordanem p θένος Ἠλίας; ᾿Ελισσαζος δὲ, ὁ τούτου φοιτητὴς, οὐ τὴν 


$ Gen. n, 25... 5) Gen. "1, 7. 
*, 98. "ibid. 28. 
.9* |]H Reg. xvii, 106. 


95 ibid. 19. 
** Vide sup. lib. 1, cap. ὅ0. 
4 ibid. 19. 


86 Gen. iv, 4. 
*! Gen. vi),14. 


" Greg. Nyss. De opif. hom. 16. — ** Gen. 
*! Gen. viii, 16. * 1V Reg. ni, 1]. 


VARIJE LECTIONES. 


' Regii quidam ὅτι εἶ γῆ. Regii duo ὅτε fjxousav, ὅτι. υ Ref. & et Colb. ἀπαρεγχάραχτον, vetus 
n 


Wnterpr. in. intrunsmutationem. 


Y Desunt. hec in 


R. $579. Ín ced. S. Hil. velut in pluribus aliis 


deest περί. Sic vetus interpr. idem autem est dicere εἰ castitatis. 
, NOTE. 


.. (0) A«eiAgy αὑτούς. Eos ab uxoribus distraxit. 
Sic vulgo censent Patres, Noachi filios a re uxoria 
temperasse quandiu diluvium duravit, quia Sem 
non nisi secundo post anno Árphaxad primogeni- 
tum habuerit. Chrysostomus vero hom. 28 in Gen. 


scribit Chamum Chanaam filium procrcasse, dumin 
arca agerel; quod ex cap. ix, 18, colligit, ubi dici- 
tur : Eraut filii Noe qui egressi sunt de arca Sem, 
Cham, et Japheth. Porro Cham iste pater Chanaan : 36 
si Szriptura innueret Chanaan. una cxiissc de arca 


1209 


DE FIDE ORTHODOXA I IB. 1V 


I210 


ἴσην ἀρετὴν ἐπιδειξάμενος Ev διαπλασίι» τὴν χάριν A divisit ** Nonne virgo Elias? Annon Eliszus di- 


τοῦ Πνεύματος αἰτήσας, ἐχληρονόμησε ; Τί δὲ οἱ τρεῖς 
παῖδες Οὐ παρθενίαν ἀσχήσαντες πυρὸς χρεΐττους 
γεγόνασι, διὰ τῆς παοθενίας τῶν σωμάτων ἀναλώ- 
των τῷ πυρὶ γεγονότων ; Οὐ Δανιὴλ, οὗ τῷ σώματιχ 
«fj παρθενίᾳ στομωθέντι θηρῶν ὀδόντες ἐμπαρῆναι 
οὐχ ἴσχυσαν; Οὐ μέλλων τοῖς Ἰσραηλίταις ὁ Θεὸς 
ὁπτάνεσθαι, ἀγνίζειν τὸ σῶμα προσέταττεν ; Οὐχὶ 
ἑερεῖς 7] ἑαντοὺς ἁγνίξοντες, οὔτω τῶν ἀδύτων ἐπ- 
ἐύαινον, χαὶ τὰς θυσίας προσῆγον ; Οὐχ ὁ νόμος με- 
γάλην εὐχὴν τὴν ἁγνείαν ἀνηγόρευσε ; 


scipulus ejus, cum paris virtutis specimen dedis- 
set, Spiritus gratiam, quam duplicem petierat, 
consecutus fuit 57 ? Quid tres pueri? Nonne, eum 
virginitatem coluissent, ignem superarunt, hoc per 
virginitatem adepti, ut ipsorum corpora igue 
consumi non possent “δ ? Quid Danielem taceam ? 
Cujus corpus virginitate sic obduratum fucrat, ut 
ferarum dentes el infigi nequiverint **. Annon 
Deus ab Israelitis conspiciendus, hoc cis pracepe- 
rat, ut a libidine purum corpus servarent 79 ? Non- 


pe sacerdotes seipsos castos servabant, quo templi adyta ingrederentur, ac victimas offerrent? Au- 
uon denique lex magnum votum castitatem nuncupavit ὃ 


Χρὴ τοίνυν 5 ἐπὶ τὸ πνευματιχώτερον λαμθάνειν ὶ' Explicata Scripture loca. — Legis itaque pr:ece- 


τὸ νομιχὸν πρόσταγμα. “Ἔστι γὰρ σπέρμα πνευμα- 
τιχὸν δι᾽ ἀγάπης xai φόδου Θεοῦ συλλαμδανόμενον 
E) τῇ Ψυχιχῇ γαστρὶ ὠδινούσῃ xai τιχτούσῃ πνεῦμα 
σωτηρίας. Οὔτω δὲ ἐχληπτέον xal τό" Μαχάριος, 
ὃς ἔχει σπέρμα ἐν Σιὼν, xol οἰκείους ἐν Ἱερου- 
σαλήμ. Τί γὰρ, χἂν πόρνος ἧ, χἂν μέθυσος, xiv 
εἰδωλολάτρης, μαχάριός ἔστιν, εἰ μόνον ἔχει σπέρμα 
ἐν Σιών, χαὶ οἰκείους ἐν Ἱερουσαλήμ ; Οὐδεὶς εὖ 
φρονῶν τοῦτο ἐρεῖ. 


Παρθενία, τὸ τῶν * ἀγγέλων πολίτευμα, τὸ πάσης 
ἀσωμάτου φύσεως ἰδίωμα. Ταῦτα λέγομεν, οὐ τὸν 
γάμον χαχίζοντες * μὴ γένοιτο" οἴδαμεν γὰρ τὸν 
hoptoy ἐν τῇ αὑτοῦ παρουσίαν τὸν γάμον εὐλογή- 


σαντα, xai τὸν εἰπόντα" Τίμιος ὁ γάμος, καὶ ἡ 


κοίτη ἁμίαγτος * ἀλλὰ χαλοῦ χρείττονα τῆν παρθε- 
νίαν γινώσχοντες. Ἔν τε γὰρ ταῖς ἀρεταῖς εἶσιν 
ἐπιτάσεις χαὶ ὑφέσεις, ὁμοίως χαὶ ἐν ταῖς χαχίαις. 
Γινώσχουμεν ὅτι γάμου ἔχγονοι o πάντες βροτοὶ μετὰ 
toU; τοῦ γένους ἀρχηγέτας. Ἐχεῖνοι γὰρ παρθενίας 
εἰσὶ, χαὶ οὐ γάμου πλαστούργημα " ἀλλ᾽ ἡ ἀγαμία 
ἀγγέλων ἐστὶν, ὡς ἔφημεν, μίμημα. “Ὅσῳ τοιγαροῦν 
ἄγγελος ἀνθρώπον ὑπέρτερος, τοσούτῳ παρθενία 
γάμου τιμιωτέρα, TU δὲ λένω, ἄγγελος; Αὐτὸς ὁ 
Χριστὸς, τῆς παρθενίας τὸ χλέος, οὐ μόνον ἐχ Πα- 
τρὸς ἀνάρχως, ἀῤῥεύστω;, xal ἀσυνδυάστως γεγεν- 
νημένος, ἀλλ᾽ ὅτι xat ἄνθρωπος xa9' ἡμᾶς γενόμε- 
νος, ὑπὲρ ἡμᾶ; ἐχ Παρθένου συναφείας ἄνευ σεσαρ- 
χωμένος, χαὶ αὐτὸς παρθενίαν τὴν ἀληθῆ xal παν- 
TEX δειχνὺς ἐν ἑαυτῷ. Ὅθεν καὶ ταύτην ἡμῖν οὐχ 
ἐνομοθέτησε μέν * Οὐ γὰρ πάγτες χωροῦσι τὸν .16- 
TOY, ὡς αὐτὸς ἔφησεν " ἔργῳ δὲ ἡμᾶς ἐξεπαίδευσεν 
xai πρὸς ταύτην ἡμᾶς ἐνεδυνάμωσε. Τίνι γὰρ οὐχ 
ἔστι σαφὲς, ὅτι παρθενία ἐν ἀνθρώποις νῦν πολι- 
κεύετχι; 


ptum sensu magis spirituali accipi debet. Est eni 
semen spirituale, quod per charitatem et timorem 
Dei concipitur in auimz utero, parturiente eden- 
teque spiritum salutis. Sicque etiam intelligendum 
illud est : Beatus qui habet semen in Sion, et pro- 
pinquos in Jerusalem '*. Quid enim, si ganeo . sit, 
si temulentus, si idolorum 997 cultor, num bea- 
tus crit, si modo semen in Sion, et offines in Jerusa- 
lem habeat? Nemo certe sanz mentis hcc effu- 
tierit. 

Virginitas angelicum vite genus, et matrimonie 
prestantior. — Virginilas augelicum est vite gc- 
nus, incorporee omnis nature peculiaris nota. 
Neque id dicimus, ut inatrimonio detrahamus : 
absit ! (nequaquam enim nos fugit Dominum prae 
sentia sua nuptiis benedémisse "*, illumque novi- 
mus qui dixit, Honorabile connubium, et torus ím- 
maculatus **;) sed. quia nuptiis, quamvis alioqui 
bonis, prestare virginitatem agnoscimus. Etenim, 
cum in virtutibus, tum in vitiis altiores atque in- 
ferjores gradus exsistunt. lllud scimus, mortales 
omnes ex conjugio natos esse, primis generis no- 
stri parentibus exceptis, Nam illi virginiiatis 50 - 
boles sunt, non conjugii figmentum. At clibatus 
angelorum, ut diximus, vitam imitatur. Ex quo fit 
ut quantum angelus bominem antecellit, tantum 
virginitas matrimonium superet. 

Christus virginitatis decus, ez patre virgine, ma- 
treque natus, Virginitas nulla lege α Christo pre- 
seripta. — Quid vero angelum dico ? Christus ipse 
virginitatis decus est, ut qui non modo ex Patre 
sine fluxu atque congressu genitus sit, sed. ctiau 
nostri instar assumpta carne, ex Virgine sine ma- 
ritali copula veram absolutissimamque virginita- 
tem in seipso ostenderit. Quapropter banc quidein 


ille nulla nobis lege przsceripsit ( Non. enim, ut ipse ait, omnes capiunt verbum istud 15}, verum ipso 
epere nos illam docuit, nobisque ad eam robur conciliavit. Eccui enim non liquet, virginitatem 


nunc inter bomines vigere? 


** |V. Reg. n, 8. "ibid. 9. 5} Dan. utt, 
ἯΙ sa. xxxi, 9. 7* Joan. u, 1. " Hebr. xii, 4. 


90. 
1. Matth. xix, 11. 


49 Dan. vi, (4Φ.- ? Exou.. xix, 45; Num. vt, 2. 


VARLE LECTIONES. 


* Cold. S. Hfil. et alii οὐ. Regii 4 οὐ Δανιὴλ, τῷ σώματι ; 


Y Cod. S. Π||. et alii nonnulli οὐχ ol Izozi;. 


fuit. , * Quidam cod. ἔγγονοι. 


1 Cod. S. Hil. et alii τοιγαροῦν. 
forsan τῇ παρουσπέχ, ut iu Reg. tribus. In multis deest αὐτοῦ, et in. cod. 5. 


sic vetus interpr. Nonne Daniel corporis. 
a Edit. γὰρ τὸ. b Aptius 
llil. inanv secunda additum 


1211 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1:3 


Atqui bona quidem est hberorum. procrealie, Α Kor μὲν $ τιχνον" 2, $56 γάμος crate: 4 


quz matrimonio sus itatur ; bonum item matrimo- 
nium propter fornicationes, quas amputat ^* ; ac 
libidinis rabiem, facta legitimae copelz copia, in 
scelesta flagitia insano impeta ruere non sinit. 
f'onnm, inquam, est matrimonium iis quibes de- 
esi continentia : 3L potior est virginitas quz ani- 
s) fecunditatem auget, Deoque orationem uti 
fructum tempestivum offert : Honorabile comrubium 
et lorus immaecnlatus: fornicatores autem et adal- 
teros judícabit Dens **. 
998 CAP. XXV. 


De circnmceisione. 


χα: χαλὰς 6 γάμος (5) διὰ τὰς πεορνεῖας, ταῦτας 
περιχόπτων, ΧΑ; τὸ λυπξώξες τῆ; ἐπιθυμίας διὰ τῆς 
ἐνέμον μίξεως olx ἐῶν Tp ἀνόμους ἐχλαξνε5θα-: 
πράξεις. Καλὸς ὁ γάμος, οἷς οὐ Ξάρετειν ἐγχράτεια" 
χρείττων δὲ ἢ παρλεν!, ψυχτις τεκννγνονέαν αὔξουσα 
χαὶ Θεῷ χαρτὸν ὥριμον, τί,» πρυσευχὴν προσάγουσ;. 
Tíjucc γάμος, καὶ ἡ κείτη ἀμίαντος " Ségsove 
δὲ xal μοιχοὺς χριγεῖ ὁ Θεές. 


ΚΕΦΑΛ. KE [(-H]. 
Περὶ τῆς * περεξεμῆς. 


Circamcisio Abrahae ante. legem, post. benedi- ΒΒ Ἢ περιτομῦ (8) πρὸ τοῦ νόμου EG, το λύραλχα, 


75 | Cor. vi, 2. 7* Hebr. xv, 4. 


VARLE LECTIONES, 


4 Mss. a0ovízzn7:. I... 9925. συνέτεη τε. 


* Deest τῆς in iss. pra'terquam in coJ. S. ΠῚ. et R. 2432, 


NOT.E.' 


(7) Καὶ xa.tóc ὁ γάμος. Donum jam connu- 
bium, εἰς, Hic Noster. Gnosticos. sugillat οἱ Mani- 
«hieos, qui. multipliciter nuptiis detraxerant, uti 
pranuntiatam 4 Panto fuerat | Tim. iv, 1. Porro 
Graci, ut et Latini, virginitatem sic potiorem ha- 
bent, ut. nihilomiaus nuptias sacramentís accen- 
seant, Seplem sunt spiritus, ut dicit Isaias, inqnit 
Simeon Thessalon. De initiat. eap. S5 : Καὶ ἑπτὰ τὰ 
po27f pra τῆς: Ἐχχλνσίλς, διὰ τοῦ Πνεύματος ἐνεργού- 
μενα" ταῦτα δέ εἶσι" βάπτιτμα, χρίσμα, χοινωνία, 
χειροτονία, γάμης, μιτάνοιλ, xai ἔλαιον ἅγιον " 
Septem quoque sunt. Ecclesie sacramenta, que per 


Spiritum operantur ; videlicet, baptismus, unguentum, (. 


communio, ordinatio, muptie, panitenlia, et san- 
ciun oleum, Eamdem esseJacobitarum et Coptorum 
fidem testis est locupletissimus Joseph Abudacnus 
ín opusculo de eorum institutis, quod Oxonii La- 
tine prostitit, anno 1075. Εἶδος sacramenta, tum a 
Christo instituta, tum etiam quodammodo ah ipso 
suscepta Simcon asserit; nuptias vero, quando eis 
Cana benedixit, dumque ex deponsata natus oet. 
Minc nuptiz sine. sacerdote nunquam celebrantur 
apud Grzwos, Joanfes. Citri in. ltesponsis ad Con- 
stantinum Cabasila:n , p. 254. Juris Graeco-Boin. 
quzrenti, An qui despondit sibi puellam sine consuetis 
precibus sacris, sed per consensum,et instrumenta scri- 
pta, liceat illi qui cum germana puella qua ante pre- 
mortua sit, conjungi? an rursum, qui, sponsa perinde 
morlua, uxorem aliam duxit, is bigamus censendus sit? 
respondet, novellis Leonis Sapientiset Alexii Com- 
neui imperatorum, quibus, tani sponsi, quam sponsa 
atas definita est, itideu edici, sponsalia non aliter 
quam ἱεροτελεστίᾳ, sacro initialionis rilu firmitatem 
habere, et qua non sic processerint, irrita et tanquam 
st0n facta censeri. Ubi ἱεροτολεστίχ, sacra initiatio 
est, quam sacramentum appellamus. Addit alterum 
non fore bigamum, quia sponsaliorum consensum 
secuta non est ἱεροτελεστία. Nuptias enim non. con- 
tractu constitui, o) λογογραφία συνίστησιν, ἀλλ᾽ οὐδὲ 
φανερὰ f) λαθραία συνάφεια, sed πὲς aperio concu- 
bitu, aut clandestino (hic enim scortatio esl) εὐχῶν 
δὲ ἱερῶν ἐπῳδαὶ, xal tà τούτοις ἀχόλουθα͵, sed 
sacrarum precum recitatione el iis que cousectaria 
sunt, Ac certe Alexius Comnenus, in rescripto, per- 
fectum ma!rimonium vocal, conjunctionem , que 
sacris precibus agitur, xaX τὴν ἐξ ἱερολογίας duv- 
ἄρμοσιν τοῖς μνηστευομένοις, ἤγουν τὸν τέλειον 
γάμων. Caterum ex vetusta consuetudine, si mulier 
marito fueiit infidelis, nuptias sic dirimunt, ut vir 
aliam ducere queat. ld. quod zequissimis de causis 
lieri contestati sunt Graci in. Florentina synodo; 


disciplinam hanc haud improbante Basilio, can. 9, 
uii nec Nazianzeno, orat, δὶ : efsi imiquior idi 
visa est, uzquale jus esse debeat, cuu υἱεῖ, tan 
mulieris. In concilio Tridentino nibil decretum es 
quod Gracorum usibus coutrarium esset. 

(8) H περιτεμή. Et circumcisio Abrahr, etc. 
Justinus Martyr. in. Dial. cum  Tryph. p. 341 εἱ 
$06, [use probat circumcisionem nudom — fuisse si- 
gnum, quo Israelitz: ab aliis gentibus secerneres- 
tur. Abraham in signum accepit circumcisionem, 
inquit, ἀλλ᾽ οὐχ εἰς διχαιοσύνην, won auiem a 
justitiam ; ἀλλ᾽ οὐχ ὡς ἔργον 6:xz:029v7T, c. mOR la 

am opus justitie. Woc argumentum persequi 
renzus lib. iv, cap. 30 contra Ebionitas et Cers- 
thianos, tum subinde etiam Epiphanius, haeres. 3 
ubi nationes multas. indicat. qua εἰ Γαι πιο 
non uti ritum sacrum adwitterent.. Graxcor dm 
omitto quorum unus, prxter Damascenutm, we- 
pres mihi sufficiet llieronymus, lib. 11 Coma. 
ep. ad Galat. Quia enim ex semine ejus (Abrabs 
scil.) erat Christus oriundus, inquit, 1n quo uni 
sarum gentium (werat benedictio repromissa, et à 
Abraham usque ad Christum multa erant. seculi 
transitura, providens Deus, ne soboles dilecti Abrahe 
celeris nationibus miscerelur, et paulatim — (amilia 
ejas fieret incerta, gregem. lsraeliticum | quodam cir 
cumcisionis cawterio denolatil , wt viventes. inter 
/Egyptios, inter Assyrios, Babyloniosque, atque Chal. 
dwos, loc. signaculo distinguerentur. Densque . per 
quadragin:a annos in eremo nullus est circumcisus, 
soli quippe sine gentis. alterius admistione virebant. 
Statim ut Jordanis ripam iransgressus est populus, 
et in Palesiánc lerran Judwum se examen infudit, 
circumcisio necessaria [uturo ex commistione gentium 
providit errori. Estius ob frequentia. Patrum testi- 
monia fatetur (in. Epist. ad Rom. xiv, 11) : δα 
[acile quempiam reperiri Augustino priorem, qui ia 
signaculo circumcisionis virtutem agnoscal a peccat 
mundandi, tametsi post Augustinum, eoque ut appe- 
rel auciore, multum apud Latinos fuerit recepta. 
Quidni veru pro Augustino faciat Nazianzenus, 
orat, ubi probat baptismum recte dari parvulis 
periclitantibus, quia octavo a nativitate die cir- 
cumcidi jubebantur. Καὶ τούτου λόγος ἡμῖν ἡ óxza- 
ἥμερος περιτομὴ tux τις οὖσα σφρατὶς, xil 
ἀλόγιστος ἔτι mposa[opévrn. Scilicet, cum ille qui 
circumcidebatur, hoc signaculo Dei cultui addice- 
retur, adinitteretque. venturi Salvatoris, in quo 
gentes benedicendae erant, testimonium, valde coe 
sentaneum est hoc ritu originis vitium remissum 
[uissc. 


1218 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV. 


1214 


μετὰ τὰς εὐλογίας, μετὰ τὴν ἐπαγγελίαν, σημεῖον A cliones et promissiones data est, tanquam signum 


ἀποδιαστέλλον αὐτὸν xol τοὺς ἐξ αὐτοῦ, xai τοὺς 
αὑτοῦ οἰχογενεῖς ἐχ τῶν ἐθνῶν, μεθ᾽ ὧν συναν- 
ἐστρέφετο. Καὶ ὄτιλον ὅτε γὰρ ἐν τῇ ἐρήμῳ τεσσα- 
ράχοντα ὁ Ἰσραὴλ μόνος χαθ' ἑαυτὸν διέτριψεν, οὗ 
συναναμεμιγμένος ἑτέρῳ ἔθνει, ὅσοι ἐν τῇ ἐρήμῳ 
ἐγεννήθησαν, οὐ περιετμέθησαν " ἡνίχα δὲ Ἰησοῦς 
διεδίδαζεν αὑτοὺς τὸν Ἰορδάντν, περιετμήθησαν, 
xai γέγονε δεύτερος νόμος περιτομῆς. Ἐπὶ ᾿Αδραὰμ 
γὰρ ἐδόθη νόμος περιτομῆς, εἶτα ἐπαύσατοὲν ἐρήμῳ 
τεασσαράχοντα ἕτη Καὶ πάλιν ἐχ δευτέρου ἔδωχεν ὁ Θεὸς 
τῷ Ἰησοῦ νόμον περιτομῆς, μετὰ τὸ διαδῆναι τὸν "lop- 
δάνην, χαθὼς ἐν τῇ βίδλῳ Ἰησοῦ τοῦ Ναυὴ γέγραπται" 
'"Yxo δὲ τοῦτον τὸν καιρὸν εἶπεν ὁ Κύριος τῷ 
Ἰησοῦ" Ποίησον σεαυτῷ μαχαίρας πετρίνας ἐχ 
πέτρας ἀχροτόμου. καὶ καθίσας περιέτεμε τοὺς 
υἱοὺς Ἰσραὴ.1 ἐκ δευτέρου. Καὶ pes! óMya- Ἐπὶ 
τεσσαράχονγτα γὰρ καὶ ἴ δύοξτεη ἀνέστραπται δ 
Ἰσραὴ, ἐν τῇ ἐρήμῳ τῇ Βατταριτίδι Β, καὶ διὰ 
tovto ἀπερίτμητοι αὑτῶν ἧσαν οἱ πλεῖστοι τῶν 


μαχίμων, τῶν ἐξεληλυθότων ἐκ της Αἰγύπτου, ol. 


ἀπειθήσαντες ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Θεοῦ, οἷς καὶ 
διώρισε μὴ ἰδεῖν αὐτοὺς τὴν Try τὴν ἀγαθὴν, 
ἣν ὥμοσε Κύριος τοῖς πατράσιν αὐτῶν δοῦναι 
αὑτοῖς, γῆν ῥέουσαν ráAa καὶ u&A.. 'Avcl δὲ τού- 
των ἀγτικατέστησα τοὺς υἱοὺς αὐτῶν, otc "In- 
σοῦς περιέτεμε, διὰ τὸ γεγενῆσθαι αὐτοὺς ἀπερι- 
τμήτους κατὰ τὴν ὁδόν. Ὥστε σημεῖον ἣν ἡ περι- 
τομὴ, ἀφορίζον 1 τὸν Ἰσραὴλ &x τῶν ἐθνῶν, οἷς συν- 
ἀνεστρέφετο. | 

Τύπος δὲ fv τοῦ βαπτίσματος. Καθάπερ γὰρ 1d 
περιτομὴ οὐ χρειῶδες μέλος ἀποτέμνει τοῦ σώματος, 
ἀλλὰ περίττωμα ἄχρηστον, οὕτω διὰ τοῦ ἁγίου βα- 
πτίσματος τὴν ἁμαρτίαν περιτεμνόμεθα " f) δὲ ἁμαῤ- 
τία, δῆλον ὡς περίττωμα ἐπιθυμίας ἐστὶ, χαὶ οὐ 
χρειώδης ἐπιθυμία. ᾿Αδύνατον γάρ τινα μηδ᾽ ὅλως 
ἐπιθυμεῖν, ἢ τέλεον ἄγευστον ἡδονῆς εἶναι - ἀλλὰ 
τὸ ἄχρηστον τῆς ἡδονῆς, fjvot ἡ ἄχρηστος ἐπιθυμία 
τε χαὶ ἡδονὴ, τοῦτό ἐστιν ἡ ἁμαρτία, ἣν περιτέμνει 
τὸ ἅγιον βάπτισμα, παρέχον ἡμῖν σημεῖον τὸν τί- 
μιον σταυρὸν ἐπὶ τοῦ μετώπου, οὐχ ἐξ ἐθνῶν ἀφορί- 
ζον ἡμᾶς * πάντα γὰρ τὰ ἔθνη τοῦ βαπτίσματος 
ἔτυχον, χαὶ τῷ σημείῳ τοῦ σταυροῦ ἐσφραγίσθησαν" 
ἀλλ᾽ ἐν ἑχάστῳ ἔθνει τὸν πιστὸν ἀποδιαστέλλον τοῦ 


quod eum liberosque ejus, ac vernas a gentibus, 
quil;'uscum morabatur, discerneret . Argumento 
est ?*, quod eum Israelite quadraginta annis iu 
deserio secum ipsi seorsim versarentur, nec com 
ulla alia gente commercium haberent, ex. iis quii 
in deserto nati sunt, nullus omnino circumcisus 
fuit. At postquam Josue Jordanem trajecit, tum 
circumcisi sunt, constitüutaque fuit secunda lex 
circumcisionis. Lex siquidem circumcisionis, quse 
teiupore Abraliae data fuerat , postliac totis quadra- 
ginta annis in deserto cessavit. Quocirca secundo 
rursum Deus circumcisionis legem Josue post 
transmissum Jordanem dedit : quemadmodum 
scriptum est in libro ejusdem Josue filii Nave : Eo 
tempore aii D.minus ad Jesum : Fac tibi cultros 
lapideos ex petra durissima, et cireumcide secundo 
filios Israel **. Et post pauea : Quadraain!a et duo- 
bus annis versalus est Israel in solitudine Madbari- 
tide : ob eamque causam incircumcisi erant ex ipsis 
filii multi bellatorum, qui egressi (uerant de terra 
4Egypti, qui Dei mandatis non parueraut: quibus 
etiam affirmavit non visuros ipsos terram bonam 
quam juraverat patribus eorum daturum 86 eis, ter- 
ram lacte et melle manantem. ]n eorum autem locum 
filios ipsorum suffecit, quos Jesus circumcidit ; eo 
quod in via circumcisi non essent **. Ex quo per- 
spicuum fit, circeumcisionem signum fuisse quod 
lsraelem a gentibus quibuscum versabatur, se- 


C cerneret. . 


Circumcisio baptismi figura. — Ea porro hapti- 
smi figura erat δ΄. Sicut enim circumcisio non 
utile aliquod corporis membrum  abscindit, sed 
superfluum excrementum : ita per sanctum bapti- 
$ma peccatum nobis amputatur. Liquet autem 
quod peccatum superfluum quoddam sit, et inutilis 
cupiditas. Neque enim fieri polest, ut quis omnino 
non concupiscat, aut nullum voluptatis sensum 
percipiat: verum illud quod in cupiditate et vo- 
luptate nulli usui est, hoc est inutilis cupiditas 
ac voluptas, lioc ipsum 999 peccatum est ; quod 
quidem eircumcidit sanctum baptisma, signi luco 
venerabilem crucem in nobis fronte praebens, non 
qua a gentibus secernamur (omnes enim gentes. 


ἀπίστου. Τῆς ) τοίνυν ἀληθείας ἐμφανισθείσῃης, ἀνό- D baptismum consecutze sunt, ac crucis signo insi- 


νητος ὁ τύπο; xai ἡ σχιά. Ὥστε περιττὸν νῦν τὸ 
περιτέμνεσθαι, χαὶ ἐναντίον τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. 
Ὁ γὰρ περιτεμνόμεγος χρεωστεῖ ὅλον νόμον τη- 
ρῆσαι" ὁ δὲ Κύριος ἵνα πληρώσῃ τὸν νόμον, περι- 
ἐτμήθη χαὶ πάντα δὲ τὸν νόμον, xal τὸ Xi66atov 
ἐτήρησεν, ἵνα πληρώσῃ χαὶ στήσῃ τὸν νόμον. ᾿Αφ᾽ 


, 7 Gen. xii, $ seqq. xv, 5 seqq. ; xv, 10. seqq. 
,) δο 


** Chrys. hom. 59 in Gen. 
*! Greg. Naz. orat. 40. Athan. De Sab. ei circ. 


gnite ), sed quo fidelis ab infideli in qualibet. 
natione distinguatur. Quocirca circumcisio pate- 
facta veritate inutilis jam figura atque umbra est. 
Inutile igitur est circumcidi, ac baptismo contra- 
rium. Nam qui circumnciditur universe legis ser- 
vand ὦ debitor est **. Dominus porro ut legem. in 


19 Josuc v, 2." ** ibid. 


81 Galat, v, 5. 


VARIJE LECTIONES. 


f Alias non legi, Hebrzeos in deserto per 42 annos moratos esse. 
mas ., at legendum ex Bibliis Sixt. μαδδαοείτιδι. Desertum in 
siam Madbara dicebatur, ab ΠΟΤ Ο *3TO , desertum. 


5 Edita ἀνέστραπτε. ὁ 114 quidem 
uo morati sunt. [sraelite, per antonoma- 


i R. 1 χωρέξον. i Edita τοῖς. 


1218 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1216 


pleret, circumcisus fuit ; atque adeo totam legem A οὗ δὲ ἐδαπτίσθη, xa τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῖς ἀνθρώ- 


implevit, Sabbatum quoque servavit, ut legem im- 
pleret ac sisteret **, Ex quo autem baptiaatus est, 
et Spiritus sanctus bominibus apparuit, iu colum- 


ποις ἐνεφανίσθη, ἐν εἴδει περιστερᾶς καταθαῖνον ἐπ᾿ 
αὑτὸν, ἐχ τότε ἡ πνευματιχὴ λατρεία καὶ πολιτεία, 
xat ἡ τῶν οὐρανῶν βασιλεία χεχῆρυκταε. 


ba specie descendens super cum, ox eo tempore spiritalis Dei cultus ac vite ratio, colorumqug 


regnum pradicari coeperunt. 
CAP. XXVI 
De Antichristo. 

Antichristi acceptiones varie. Judei Antichristum 
recepturi tanquam sit eorum Messias. — Nosse au- 
Lem opere pretium est, venturum omnino Anti- 
christum esse. Et quidem omnis qui non confite- 
tur Dei Filium ac Deum in carne venisse, et Deum 
perfectum esae, atque hominem perfectum, una 
cum eo quod Deus erat, eflectum esse, is. Anti- 
christus est **. Caeterum peculiari ac praecipuo 
modo Antichristus ille dicitur *", qui sub βόθρου! 
finein venturus cst. Primum itaque oporlet pr:eui- 
cari Evangelium apud omnes gentes, uti Dominus 
ait ** - ac tum ille veniet, αἱ innotescat adversarius 
Deo Judieoruu animus. Ait enim ad eos Dowinus : 
Ego veni in nomine Patris mei, ei non accipitis 
me : veniet alius in nomiue suo, et illum accipie- 
tis ". liemque Apostolus: Pro eo quod charitatem 
veritatis non receperunt, ut salvi fierent. Ideo mit- 
tet illis Deus operationem erroris, ut credant men- 
dacio : αἱ judicentur omnes qui uon. crediderunt 
véritali, sed consenserunt. iniquitati **. Ergo Judzei 
Dominum Jesum Christum, qui Dei Filius ac Dcus 
erat, minime receperunt ; impostorem contra, qui 
se Deum dicat, recepturi sunt δ᾽, Nam quod. Dei 
nomen sibi ille sit arrogaturus, angelus Dauielem 
docens hisce verbis ostendit; Super deos enim pa- 
trum suorum non intelliget, EL Apostolus : Ne quis 
tos seducal ullo modo : quoniam nisi venerit disces- 
sio primum, et revelatus (uerit homo iniquitatis , fi- 
lius perditionis, qui adversatur et extollitur supra 
omnem qui dicitur Deus, aut colitur, ita ut in tein- 
plo Dei sedeat, osteudeus se. 3900 tanquam. sit 
Deus *'. 1n templo, inquit, Dei, non nostro, sed 
vetere Judaico. Non enim nobis, sed Judzis 


9 Matth. v, 171. 5) Joan, 1v, 2. ** Iren. lib. v, c. 95. Greg. Naz. orat. 47. 


*'Joan. v, δ. 5511 Thess. nu... 11. 
*! ]] Thess. 11, 5, 4. 


89 Chrys. hom. 4 in Epist. li ad Thess. 


KE9AA. &G' 150']- 
Περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστον (9). 

Χρὴ γινώσκειν ὅτι δεῖ τὸν ᾿Αντέχριστον ἐλθεῖν, 
Πᾶς μὲν οὖν ὁ μὴ ὁμολογῶν τὸν Yn τοῦ Θεοῦ ἐν 
σαρχὶ ἐληλυθέναι, καὶ εἶναι Θεὸν τέλειον, xal γενέ- 
σθαι ἄνθρωπον τέλειον, μετὰ τοῦ εἶναι 5 Θεὸν, ^Àv- 
τίχριστός ἐστιν. “Ὅμως ἰδιοτρόπως καὶ ἐξαιρέτως 
᾿Αντίχριστος λέγεται, ὁ ἐπὶ τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶ- 
νος ἐρχόμενος. Χρὴ τοιγαροῦν πρῶτον χηρυχθῆναι 
τὸ Εὐαγγέλιον ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, χαθὼς ἔφη ὁ 
Κύριος, xal τότε ἐλεύσεται, εἷς ἔλεγχον τῶν ἄντι- 
θέων Ἰουδαίων. Ἔφη γὰρ αὐτοῖς ὁ Κύριος" ᾿Εγὼ 
ἤλυθον ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, καὶ o 
Jau6dreré με΄ ἔρχεται &.Lloc ἐν τῷ ὀνόματι τῷ 
ἰδίῳ, κἀκεῖνον λήψεσθε. Καὶ ὁ ᾿Απόστολος * ᾿Ανθ' 
ὧν τὴν ἀγάπην τῆς ἀληθείας οὖκ ἐδέξαντο εἰς 
τὸ σωθῆναι αὐτοὺς, καὶ διὰ τοῦτο πέμψει αὐτοῖς 
ὁ Θεὸς ἐνέργειαν πλάνης, εἰς τὸ πιστεῦσαι αὖ- 
τοὺς τῷ ψεύδει, ἵνα κριθῶσι πάντες οἱ μὴ ze 
στεύσαντες τῇ ἀληθείᾳ, d..1 εὐδοκήσαντες ἕν τῇ 
ἀδικίᾳ. Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι Υἱὸν θεοῦ ὄντα, τὸν Κύρων 
Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ Θεὸν, οὐχ ἐδέξαντο, τὸν ἃ 
πλάνον, Θεὸν ἑαυτὸν λέγοντα, δέξονται. "Oct γὺ 
Θεὸν ἑαυτὸν ἀποχαλέσει, ὁ ἄγγελος τὸν Δανιὴλ ὧδ 
σχων, οὕτω φησίν" ᾽Επὶ θεοὺς τῶν πατέρων e 
τοῦ οὐ συνήσει. καὶ ὁ ᾿Απόστολος ^ ή cuis 
ἐξαπατήσῃ κατὰ μηδένα τρόπον, ὅτι ἐὰν μὴη 
ἀποστασία πρῶτον, καὶ ἀποκαλυς»-Θῇ ὁ ἄνθρω 
τῆς ἀνομίας, ὁ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, ὁ ἀντωμῖμ. 
γος, καὶ ὑπερωιρόμεγος ἐπὶ πάντα λεγόμενον 
θεὸν, καὶ σέδασμα, ὥστε αὑτὸν εἷς τὸν ναὸν τοῦ 
Θεοῦ (10) καθίσαι, áxoÓsixrórca &avcér , ἔτι 
ἔστι Θεός. Ἑὶς τὸν ναὸν δὲ τοῦ Θεοῦ, οὐ τὸν ἡμέτε- 
ρον, ἀλλὰ τὸν παλαιὸν, τὸν Ἰουδαϊκόν. Οὐ γὰρ ἡμῖν, 
ἀλλὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἐλεύσεται" οὐχ ὑπὲρ Χριστοῦ!, 


8ὲ Mattb, xxiv, 0H. 


89 Dan. n, 57. 


VARI LECTIONES. 


k Mss. μεῖναι. 
Fabri. 


! [lec postrema. verba. habent miss. omuia : absunt. in editis, et in 


transiat'ore 


NOTE. 
(9) Περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου. De Au.ichristo. Vost D «uod instauraturus est. Μὴ γένοιτο γὰρ τοῦτον ἐν 


lrenzum llippolytus ejus discipulus, de Antichristo 
librum edidit, in quo non pauca ex magistri lib. v 
transumpsit, omisso ejus nomine. Swculi sexti 
scriptor alter genuini libri Hippolyti metaphrasim 
scripsit, quam Photius, ceu sincerum S. Martvris 
opus retulit in Biblioth. cod. 202, et Joanne Pico 
accurante, Parisiis illud excuderunt auno 13606. 
Habetur etiam Grace οἱ Latine t. 1. Biblioth. PP. 

rec. 

(10) Εἰς τὸν γαὸν δὲ τοῦ Θεοῦ. ln templo 
inquit. Dei, non nostro. lloc est, non. in Basilica 
Dominice resurrectionis, sed in tewplo Judaico, 


ᾧ ἐσμέν. Absit enim ut illud in quo versamur  sigai- 
Riceiur, inquit Cyrillus Hierosol. cat. 15 : Si enia 
lanquam Christus Judaeis adveniet, et α Judeis 
adorari volet, ut eos majori astu decipiat, templum 
illud celeberrimum excitare conabitur, etc. Irenzus 
quoque : Quoniam Ilierosolymis templum per dispo- 
ailionem veri Dei factum. est. in quo adbersarius 
sedebit, tentaus semetipsum Christum ostendere. lta 
subinde llippolvtus : Καὶ αὐτὸς ἀναστήσει ἐν "Tepo- 
σολύμοις τὸν λίθινον ναόν. At Clirysostomus, bom. 3 
in Epist. ad Thessal. τὰς πανταχοῦ Ἐχχλησίας, 
omncs wniverso οἱ ὃς Ecclesias intelligit. 


1211 


DE FIDE ORTHODOXA 1{{8}.. IV. 


1218 


χαὶ τῶν τοῦ Χριδτοῦ᾽ διὸ xal ᾿λντίχριστος Aévys- A veniet : nec pro Cliristo, sed a:lversus. Christuu: 


ται. 

Δεῖ τοίνυν πρῶτον χηρυχθῆναι τὸ Εὐαγγέλιον ἐν 
«ἄσι τοῖς ἔθνεσι" Καὶ τότε ἀποχαλυφθήσεται ὅ 
ἄνομος, οὗ ἔστιν ἡ παρουσία κατ᾽ ἐνέργειαν τοῦ 
Σατανᾶ, ἐν πάσῃ δυνάμει, καὶ σημείοις. καὶ 
πέρασι ψεύδους, πάσῃ ἀπάτῃ τῆς ἀδικίας ἐν 
τοῖς ἀπολλυμένοις, ὃν ὁ Κύριος ἀνελεῖ τῷ ῥή- 
ματι τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ καταργήσει τῇ 
παρουσίᾳ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ. Οὐκ αὐτὸς «cl- 
νυν ὁ διάθδολος (11) γίνεται ἄνθρωπος χατὰ τὴν τοῦ 
Κυρίου ἐνανθρώπησιν᾽ μὴ γένοιτο" ἀλλ᾽ ἄνθρωπο; 
àx πορνείας τίχτεται, καὶ ᾿ὑποδέχεται πᾶσαν τὴν 
ἐνέργειαν τοῦ Σατανᾶ. Προειδὼς γὰρ ὁ Θεὸς τὸ 
ἄτοπον τῆς μελλούσης αὐτοῦ προαιρέσεως, παρα- 
χωρεῖ ἐνοιχῆσαι ἐν αὐτῷ τὸν διάδολον. 

Τίχτεται τοίνυν ἐχ πορνείας, ὡς ἔφημεν, xal 
ἀνατρέφεται λεληθότως, xal αἰφνίδιον ἐπανίστα- 
«αι, καὶ ἀνταίρει, καὶ βασιλεύει. Καὶ ἐν τοῖς 
προοιμίοις τῆς βασιλείας αὐτοῦ, μᾶλλον δὲ τὺ - 
ῥαννῖίδος, ὑποχρίνεται ἁγιοσύνην ^ * ἡνίχα δὲ ἐπι- 
χρατὴς γένηται, διώχει τὴν Ἐχχλησίαν τοῦ Θεοῦ, 
καὶ ἐχφαίνει πᾶσαν τὴν πονηρίαν αὐτοῦ. ᾿Ελεύσεται 
δὲ ἂν σημείοις καὶ cépact ψεύδους, πεπλασμένοι:, 
καὶ οὐχ ἀληθέσι, χαὶ τοὺς σαθρὰν χαὶ ἀστήριχτον 
τὴν βάσιν τῆς διανοίας ἔχοντας ἐξαπατῆσει xol 
ἀποστήσει τοῦ Θεοῦ ζῶντος, ὥστε σχανδαλισθῇναι, 
εἰ δυνατὸν, χαὶ τοὺς ἐχλεχτούς. 


᾿Αποσταλήσεται ὃὲ Ἐνὼχ xai Ἡλίας ὁ Θεσδίτης, 
καὶ ἐπιστρέψουσι τὰς χαρδίας πατέρων ἐπὶ τέχνα, 
τουτέστι τὴν Συναγωγὴν ἐπὶ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν 
Χριστὸν, καὶ τὸ τῶν ἀποστόλων χήρυγμα, xaX ὑπ᾽ 
αὑτοῦ ἀναιρεθήσονται. Καὶ ἐλεύσεται ὁ Κύριος ἐξ 
οὐρανοῦ, ὃν τρόπον οἱ ἅγιοι ἀπόστολοι ἐθεάσαντο 
αὐτὸν πορενόμενον εἰς τὸν οὐρανόν" Θεὸς τέλειος 
καὶ ἄνθρωπος τέλειος, μετὰ δόξης χαὶ δυνάμεως, 
χαὶ ἀνελεῖ τὸν ἄνθρωπον τῆς ἀνομίας, τὸν υἱὸν τῆς 
ἀπωλείας, τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ. Μηδεὶς 
τοίνυν ἀπὸ γῆς ἐχδεχέσθω τὸν Κύριον, ἀλλ᾽ ἐξ οὐ - 
ῥανοῦ, ὡς αὐτὸς ἠσφαλίσατο. 


^ [ren. Cyrill. Hieros. catech. 15. Greg. Naz. loc. cit. 
** |l Thess. 11, 9. 


36 Chrys. hoin. 5 in 1l 


ad Thess. 
Apoc. xi, ὅ. 1 as 


! || Thess. 11, 8. 


epist. 
*9 Act. 1, 41. 


qua etiam de causa Antichristus dicitur **. 

Antichristus verus liomo futurus. — Primum ergo 
Evangelium apud omnes gentes praedicari necesse 
est * : Ac tum revelabitur. ille iniquus, eujus est 
adventus. secundum operationem | Satana, in omni 
virtute, el. signis, et prodigiis mendacibus; et in 
onmi seductione iniquitatis, iis qui pereunt ; quem 
Dominus interficiet verbo oris sui, et destruet illu- 
stratione adventus sui **. Non ipse ergo diabolus 
homo fiet, qua. Dominus ratione homo factus est 
(absit enim istud), verum hou:0 ex fornicatione 
nascetur, qui omnem Satanz vim atque afflatum 
suscipiet. Deus enim futur ipsius voluntatis per- 
versitatem przenoscens, diabolum in eo domicilium 
sihi constituere sinct **. 

Antichristi primerdia, atque progressus. — Ex 
fornicatione itaque, ut diximus, nascetur, οἱ clam 
educabitur; tum repente insurget, arreptaque 
tyrannide regnabit. Atque in regni quidem sui, scu 
tyrannidis potius, primordiis specimen przferet 
sanctitatis. Cum autem potitus rerum erit, tum 
Dei Ecclesiam persequetur, suamque omnem ma- 
l.tiam promet. Veniet autem in signis e! prodigiis 
mendacibus **; ficiis utique, et non veris; et cos 
quorum imbecillo parumque firmo fundamento 
nixa mens erit, seducet, abstrahetque a Dco 
vivo; ita ut scandalizentur, si fieri potest, etiam 
electi ?7, 

Enoch et Elias cum Antichristo pugnaturi. — 
Mitentur autem. Enoch. οἱ Elias Thesbites, qui 
Patrum corda in filios **, hoc est, Synagogam ad 
Dominum nostrum Jesum Christum, atque apo- 
stolorum doctrinam convertent : ab eoque truci- 
dabuntur. Àc tum Dominus veniet de ccelo, quem- 
admodum sancti apostoli in ccelum euntem vi- 
derunt **; nempe, fPeus perfectus, et perfectus 
homo, cum gloría et potestate, et hominem ini- 
quitatis, filium perditionis, interficiet spiritu oris 
sui *. Quapropter nihil est, cur quisquam Dominum 
e lerra exspectet, verum e colo, ut ipse nobis 
certo declaravit. 


*5 Matth. xxv, 14. ** Il. Thess. τι, 8. 
? Matth. xxiv, 24. ^ Malach. iv, 5. 


VARIZE LECTIONES., 


» Regii mnlti, Colb. duo vetustiores, et «od. S. Hil. ἀγαθωσύνην. alii δικαιοσύνην. In R. 5451 legitur 
quidem in textu ἀγαθωσύνην, supra lineam vero διχαιοσύνην. Sic vetus interpr. posuit justitiam : at Faber 


NOTE. . ᾿ς 
(11) Οὐκ αὑτὸς ὁ διάδοιλος. Non ergo diabolus D ὑποδύς. Cyrillus Ilieros. Diabolum per Antichristum, 


bonitatem reddidit. 


ipse. Sic Chrysostomus loc. cit, Nunquid Satanas 
ipse? inquit, οὐδαμῶς - ἀλλ᾽ ἄνθρωπός τις, πᾶσαν 
αὐτοῦ δεχόμενος τὴν ἐνέργειαν. Nequaquam, sed 
homo quidam, omnem ejus operationem ezcepturus. 
Hippolytus contra censet Antichristum ipsummet 
[ore diabolum qui seduxit Evam et Adamum. ld 
quod ejus metaphrastes sic explicat, ut. diabolus 
carnem φανταστιχὴν et ἐν δοκήσει, imaginarianf et 
specie tenus exhibiturus sit, quo se de Virgine 
natum Jactitet. Theodoretus vero humanam natu- 
ram a diabolo subeundam ait, φύσιν ἀνθρωπείαν 


αὐτοπροσώπως, in propria sua persona operalurum 
Forsan nihil aliud significant, nisi quod Hierony- 
mus in cap. vii Daniel. Ne putemus, inquit, juxta 
quorumdam opinionem, Antichristum, vel diabolum 
esse, vel demonem, sed unum de hominibus, in quo 
lotus Satamas habitaturus sit corporaliter, velut 
scilicet in energumenis. Ceterum isthec omnia, 
quibus genus, nomen, 2888, aliaque ad .Antichri- 
stum spectantia, pia conjectatione dicta sint, 
eventu nondum probata, et quomodo novit Deus 
implenda. 


0219 
CAP. XXVII, 

De rcsnrrectione. 
Coip:rum [utura. resurrectio immorialibus. ami- 
wis. — Porro mortuorum etiam resurrecLonem 
credíinus. Erit enim profecto; erit, inquam, mor- 
Quorum resurrectio. Resarrectionem autem di- 
centes, corporum resurrectionem — intelligimus. 
2391 lesurrectio enim est secunda ejus quod ce- 
εἰ, erectio. Etenim anima, com immortales 
sint, quo tandem pacto resurgant? Nam cum mor- 
tem dcfiniant, anitnz a corpore separationem, re- 
Surrectlio proinde est iterata animz εἰ corporis 
conjunctio, sccundaque dissoluti et collapsi ani- 
malis excitatio *. Ipsum itaque corpus quod cor- 
rumpitur ac dissolvitur, ideinmet resurget incor. 


S. JOANNIS D'MASCENI 


1230 
KE$AA. KZ ,P'j. 
Περὶ ἀναστάσεως. 

Πιττεύμεν δὶ xai ἀνάττατιν vexpers. Ἔσται vio 
ὅπως, ἔτται νεχρῶν ἀνάπτατις. ᾿Ανάττασιν δὲ λέ- 
γοῦτες, πωμάτων φαμὲν ἀνάπττατεν (12). ᾿Ανάστασις 
γάρ ἔπττι δευτέρα τοῦ τπεπτωχότος στάσις" αἱ yip 


ψυχαὶ ἀθάνατοι οὗσα:, cx; ἀναστήϑονται; ΕἸ γὰρ 9 


θάνατον ὁρίζονται χωρισμὸν ψυχῆς ἀπὸ σώματο:, 
ἀνάπτασί; ἐστι πάντως σινάτε:α Ξάλιν ψυχῆς τε xal 
σώ ατος, χαὶ δευτέρα τοῦ διαλυθέντις χαὶ πεσόντος ; 
ζώου στάσις. Αὐτὸ οὖν τὸ σῶμα τὸ geace, xx 
διαλυόμενον, αὐτὸ ἀναστήσεται ἄφθαρτον. Οὐχ ἀδυ- 
νατεῖ γὰρ ὁ ἐν àgyf Ex τοῦ χοὺς τῆς τῆς αὐ 
συπττπάμενος, πάλιν ἀναλυθὲν καὶ ἀποστραφὲν εἰ: 
πὴν γῆν ἐξ ἧς ἐλήφθη, χατὰ τὴν τοῦ Ατουργο 


rupime. Non enim ea imbecillitate est is, qui c D ἀπόφασιν, πάλιν ἀναστῆσαι 2225. 
terr pulvere. primum. illud condidit, ut. quo.| posthac dissolutum erit, atque in terram ex qu 
sumptum fuerat, secundum Opificis sententiam reversum, rursus ad vitam revocare nequeat. 


Probatur resurrectio ratione, a Dei procidentia et 
justitia, — Enimvero si non est resurrectio, co- 
medamus οἱ bibamus ἢ; voluptuosam deliciisque 
omnibus diffuentem vitam sectemur. Si non est 
resurrectio, quid tandem est, quo bruta animantia 
antecellamus ? Si non est resurrectio, feras agre- 
stes, qu» vitam maerore vacuam ducunt, beatas 
pridicemus. Si non est resurrectio, nec Deus es!, 
nec providentia : sed omnia casu Ltemereque agun- 
tur et feruntur. Ecce enim justos plurimos videmus 
egentes, et. injuria affectos, omnique ope hoc in 


E! vip μὴ ἔστιν ἀνάστασις, ς ἄγιομεν, xai πίωμεν, 
τὸν ἐνέδονον xai ἀπολαυστιχὸν βίον μετέλθωμεν. Ei 
οὐχ ἔστιν ἀνάστασις, ἐν τίνει τῶν ἀλόγων διας ἐρο- 
uev ; El οὐχ ἔστιν ἀγάστασις, paxapicw pav τὰ θγοία 
τοῦ ἀγροῦ, τὰ ἄλυπον ἔχοντα βίον. ἘΠ οὖχ ἔστιν 
ἀνάστασις, οὐδὲ Θεός ἔστιν, οὐδὲ πρόνοια, αὐτοχά- 
τως δὲ πάντα ἄγονταί τε xal φέρονται P. Ἰδοὺ γὲρ 
ὁρῶμεν πλείστους διχαίους μὲν πενὸ uc xa 
ἀδιχουμένους, xai μηδεμιᾶς ἐν τῷ παρὄντι B 
τυγχάνοντας ἀντιλήψεως, ἁμαρτωλοὺς δὲ xal Kk 
χοὺς ἐν πλούτῳ χαὶ πάσῃ τρυφῇ εὐθηνηδυτας, Lii 


saxculo destitutos ; peccatores conira ct flagitiosos, C τίς ἂν τοῦτο διχαιοχρισίας ἢ σοφῆς προνοίας lem 


divitiis ct omni deliciarum genere circumfluentes. 
Ecquis autem sana mente praditus, hoc :equi ju- 
dicii aut sapientis providentize esse existimet ? Erit 
igitur, erit plane resurrectio. Nam, quia Deus 
justus est, sustinentibus quoque. ipsum mercedem 
persolvet. Ac, siquidem anima sola in virtutis 
palestra decertaverit, sola quoque coronam obti- 
nebit ; et sí sola in voluptatibus sese volutarit, sola 
quoque merito puenas luet. At cum nec exsisten- 


εὖ φρονῶν 0xorá6ot; “Ἔσται οὖν, ἕστα: ἀνάσιες 
Δίχαιος γὰρ ὁ Θεὸς, xai τοῖς ὑπομένουσιν aitha- 
σθαποδότης γίνεται. Εἰ μὲν οὖν ἡ Ψυχὴ pins 
τῆς ἀρετῆς ἀγῶσιν ἐνήθλησε, μόνη καὶ στερανὰ. 
σεται. Καὶ εἰ μόνη ταῖς ἡδοναῖς ἐνεχυλίσθη, pm 
δικαίως ἂν ἐχολάζετο" ἀλλ᾽ ἐπεὶ μήτε τὴν áprthy, 
μῆτε τὴν χαχίαν ἢ Ψυχὴ μετῆλθε δίχα τοῦ οἱ» 
ματος, δικαίως ἄμφω ἅμα χαὶ τῶν ἁμοιδῶν ur 
ξονται. 


tiam ínter se discretam habuerint, nec anima, vel virtutem, vel malitiam sine corpore gesserit, me 
rio proinde ambo simul, aut praemiis, aut pcenis afficientur. 


* Epist. in Ancor. n. 89; Method. Contra Orig. 


8158. xxu, 15; IL Cor. xv, 22. 


VARLE LECTIONES. 
* Edita εἰ μέν. R. 2926 εἰ γὰρ θάνατον ὁρίζοντες λέγομεν. — P Regii multi et Colb. ἄνεται xat φέρεται. 


NOTAE. 
(12) Σωμάτων φαμὲν árácraotv. Corporum re- D hsnc opinionem a Valentinianis acceperat, utebs 


.surrectionem innuimus. Justinus lib. De resurrectio- 
ne contra Platonicos οἱ haereticos, qui transmáe 
grationem animarum ponerent, eodem modo argu- 
mentabatur : ᾿Ανάστασίς ἐστι τοῦ πεπτωχότος σαρ- 
κίου. Πνεῦμα γὰρ οὐ πίπτει" Resurrectio est carnis 
qua cecidit. Nam spiritus non cadit : anima est in 
corpore : non vivit autem quod caret anima. Corpus 
anima discedente non superest. Locum integrum, 
aliaque ejusdem operis dabimus cum Parallelis 
Joannis Damasceni. Reliquos Patres omitto, qui 
hoc de capite scripserunt. Ceterum Origenes, ad- 
versus quem multi eam ob causam calamum strin- 
xere, nou resurrectionem corporum ex toto infi- 
Ciabatur, sed carnis tantum, ceu qua vestita post 
*eccatua corpora hominum fuissent. Male sanam 


jurque bis Apostoli verbis : 


Caro et sang 
regnum Dei possidere nom possunt : et, Qui in car 


sunt, Deo placere non oossunt. Quod. przejudicism 


sic convellit lrenzeus, carnem equidem sibi relictam 
ad regnum Dei venire non posse : eam tamen Dei 
plasma esse, et divino vegetutum spiritu mundum Dri 
templum fieri. Adhsc, non carnis substantiam, sed 


concupiscentias ejus que mortificant hominem, sigui- 


ficari. Quo sensu Paulus ipse dicebat: Vos mem 


eslis in carne, sed in spirüu. Et rursum : 7n car« 


ambulantes, non. secundum carnem militamus. Unde 
infert : Quemadmodum corruptelee est caro, 
sic et incorruptele, et quemadmodwin mortis, sic εἰ 
vit Plura adJit, que Noster persequitur, ut εἰ 
alii Patres. 


1221 


σωμάτων ἀνάστασις. Φησὶ γοῦν ὁ Θεὸς πρὸς Nue, 
μετὰ τὸν xavaxloouóv* Ὡς Aáyava χόρτου δέ- 
&wxa ὑμῖν τὰ πάντα. Πλὴν κρέας &v αἵματι ψυ- 
χῆς οὐ φάγεσθε" xal τὸ ὑμέτερον αἷμα τῶν 
ψυχῶν ὑμῶν ἐχζητήσω, ἐκ χειρὸς πάντων τῶν 
θηρίων ἐκζητήσω αὐτὸ, καὶ ἐκ χειρὸς παντὸς 
ἀνθρώπου ἀδε.1,»οῦ αὑτοῦ ἐκζητήσω τὴν ψυχὴν 
αὑτοῦ. 'O ἐχχέων αἷμα ἀνθρώπου, ἀντὶ τοῦ ai- 
ματος αὑτοῦ ἐκχυθήσεται, ὅτι év εἰκόγι Θεοῦ 
ἐποίησα τὸν ἄνθρωπον". llo; ἐχζητήσει τὸ αἶμα 
τοῦ ἀνθρώπου ix χειρὸς πάντιυν τῶν θηρίων, ἣ ὅτι 
ἀνασιέσει τὰ σώματα τῶν ἀνθρώπων τῶν ἀποθνη.- 
σχόντων ; Οὐ γὰρ ἀντὶ τοῦ ἀνθρώπου ἀποθανεῖται τὰ 
θηρία. 

Καὶ πάλιν τῷ Μωυσεῖ" Ἐγώ εἶμι ὁ Θεὸς ιΑξραὰμ, 
xal ὁ Θεὶς Ἰσαὰκ, καὶ ὁ Θεὸς 'Iaxo6. Οὐχ ἔστιν 
ὁ Θεὸς γεχρῶν Θεὸς, τῶν ἀποθανόντων, xal οὐχέτι 
ἐσομένων, ἀλλὰ ζώντων, ὧν αἱ ψυχαὶ μὲν ἐν χειρὶ 
αὑτοῦ ζῶσι, τὰ δὲ σώματα πάλιν διὰ τῆς ἀναστά- 
σεως 'ζήσεται. Καὶ ὁ θεοπάτωρ Δαδίδ φησι πρὸ; τὸν 
Θεόν: Ἁγνταγνεῖεῖς τὸ πνεῦμα αὑτῶν, καὶ éxAsl- 
Vovci, xal slc τὸν χοῦν αὑτῶν ἐπιστρέφουσιν. 
Ἰδοὺ περὶ τῶν σωμάτων ὁ λόγος. Εἶτα ἐπάγει" 
᾿Εξαποστειϊεῖς τὸ Πνεῦμά cov, καὶ χτισθήσον- 
ται, καὶ ἀναχαιγιδῖς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. 


Καὶ 'Hoatag δέ’ ᾿Αγαστήσονται οἱ y&xpol, καὶ 
ἐγερθήσονται οἱ ἐν τοῖς μνημείοις. Δῆλον δὲ ὡς 
οὐχ αἱ ψυχαὶ ἐν τοῖς μνημείοις τίθενται, ἀλλὰ τὰ 
σώματα. 


Καὶ ὁ μακάριος δὲ Ἰεζεχιήλ Καὶ ἐγένετο, φησὶν, 
ἐν τῷ μὲ προφητεῦσαι, καὶ ἰδυὺ σεισμὸς, καὶ 
προσήγαγε τὰ ὀστᾶ, ὀστέον πρὸς ὀστέον, &xa- 
στον πρὸς τὴν ἁρμονίαν αὑτοῦ. Καὶ εἶδον, καὶ 
ἐδοὺ éxeyérsco αὐτοῖς γεῦρα, καὶ σάρχες ἀν- 
 €gvorrto, xal dvé6Gawov ἐπ' αὐτὰ, καὶ περιετάθη 
αὐτοῖς δέρματα ἐπάνωθεν. Εἶτα διδάσχει πῶς χε- 
λευσθέντα ἐπανῆλθε τὰ πνεύματα. 

Καὶ θεῖος δὲ Δανιήλ φησι" Καὶ ἐγ τῷ καιρῷ 
ἐκείγῳ ἀγαστήσεται Μιχαὶ.ῖ ὁ ἄρχων ὁ μέγας, ὁ 
ἐστηχὼς ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ λαοῦ σου" xal ἔσται 
καιρὸς θλίψεως, 0Aiyc ola οὐ γέγογεν, ἀφ᾽ οὗ 
γεγέγηται ἔθγος ἐπὶ τῆς γῆς, ἕως τοῦ καιροῦ 
ἐχείγου. Kul ἐν τῷ καιρῷ ἐχείνῳ σωθήσεται ὁ 
αός σου, πᾶς ὁ εὑρεθεὶς γεγραμμένος ἐν τῷ 
βιδιίῳ. Καὶ aoAAol τῶν καθευδόντων ὃν γῆς 
χώματι ἐξεγερθήσονταε" οὗτοι εἰς ζωὴν αἰώνιον, 
xal οὗτοι elc ὀνειδισμὸν καὶ αἰσχύνην αἰώνιον. 
Καὶ οἱ συνιέντες ἐκιλάμψουσιν ὡς ἡ λαμπρότης 
τοῦ στερεώματος, καὶ ἀπὸ τῶν δικαίων tüv 
πο.λλῶν, ὡς οἱ ἀστέρες εἰς τοὺς αἰῶγας, καὶ ὅτι 
ὀκιλάμγουσι. --- Ποιλλοὶ τῶν καθευδόντων ὃν γῆς 
χώματι, λέγων, ἐξεογερθήσογται, δῆλον, ὡς ἀνά- 


DE FIDE ORTIIODOXA LID 1V. 
Μαρτυρεῖ δὲ xai ἡ θεία Γραφὴ, ὅτι ἔσται τῶν A 


1922 

Auclcritate | Scripture. — Quin. divina. quoque 
Striptura corporum resurrectionem fore testatur. 
Ait quippe Deus Noe post diluvium : Quasi olera 
virentia tradidi vobis omnia ; excepto quod carnem 
cim sanguine anime non. comedetis. Vesirum enim 
sanguinem animarum vestrarum requiram de manm 
cunctarum bestiarum, et de manu omnis hominis, 
[ratris ejus requiram animam ejus. Qui. effuderit 


sanguinem hominis, pro illius sanguine sanguis ipatus 


e[fundetur : αὐ imaginem. quippe Det hominem fe- 
ci^. Quonam autem modo sanguinem homiuis dc 
manu eunctarum bestiarum. requirct, nisi. quia 
corpora hominum, qui moriuntur, ad vitam 
excitabit? Non euim hominis loco bestie m:- 
rientur. 

Rursusque ad Moysen : Ego sum Deus Αὐτὰ" 
ham, et Deus Isaac, et Deus Jacob *. Atqui non 
302 est Deus mortuorum Deus *, hoc est eorum 
qui moriuntur, nec amplius futuri sunt ; sed rívo- 
rum : quorum anim: quidem in manu ejus vi- 
vunt ? ; corpora autem post resurrectionem revi- 
viscent. Dei quoque parens David Deum sic allo- 
quitur : Auferes spiritum eogum, el deficient, et in 
pulverem suam revertentur *. En quo pacto de cor- 
poribus ei sermo est. Deinde subjungit : Enittes 
Spiritum (uum, οἱ creabuntur , et. renovubis faciem. 
terre *. 

Isaias item : Besurgent mortui et expergiscentur 
qui in monumentis sunt 35. Atqui constat. nou. ani- 
mas, sed corpora in monumenyUs collocari. 


1! Beatus quoque Ezecbiel : £t factum est, iaquit, 
cum ego prophelarem, etecce terre motus; et acce- 
debant ossa os ad 05, unumquodque ad junciutram 
suam. Et vidi : et ecce rursus oborti sunt eis nervi, 
et carnes enascebantur, et ascendebant ad eos, et 
circumfuse sunt. eis. pelles. desuper **. Ac. postea 
docet, quemadmodui spiritus, juxia atque illis 
imperatum erat, redierunt. 

Preterea divinus Daniel oit : Et in. tempore illo 
consurgel Michael princeps magnus, qui stat pro fi- 
liis populi tui : et erit. tempus tribulationis, tribu- 
latio, qualis non fuit, ex quo [acta est gens in terra, 
usque ad tempus illud. Et in tempore iilo salvabitur 


p Populus tuus, qui. inventus [uerit scriptus ín libro. 


Et multi de his qui dormiunt in terre pulvere, ei- 
gilabunt, alii in vitam cternam, et alii in oppro- 
brium et confusionem eternam. Et intelligentes. ful- 
gebunt quasi splendor firmamenti, et ex justis plari- 
mis, quasi ste in secula et ultra (ulgebunt 7, Es 
his autem verbis, Multi de his qui dormiunt in terra 
pulvere, evigilabunt, perspicuum est, eum corporum 
resurrectionem indicare. Neque enim quisquam 
dixerit, animas in terra pulvere dormire. 


στατιν ἐμφαίνει σωμάτων οὐ γὰρ δήπου τις φήσειε τὰς ψυχὰς ἐν γῆς χώματι 4 χαθεύδειν. 


* Gen. 1x, 5, 6. 


5 Exod. (m, 6. 
49 [sa. xxvii, 9. 


. * Matth. xxii, 32. 
" Nyss. Deunim et resur. post med. 


9 paal. cv, 29.  *ibid. 350. 


* Sap. ini, 1. 
D- dx 13 Dan. xij, 1-9. 


11 Ezech. xxxviii, 7, 8. 


VARLE LECTIONES. 


4 Regius 2151, et Colb. duo σώματι. 


1223 


porum resurreciionem aperie tradidit : Audient 
enim ,inquit, qui in monumentis sunt, vocem Filii 
Dei ; εἰ procedent qui bona fecerunt, in resurrectio- 
nem vile : qui tero mala egerunt, in resurrectionem 
judicii **. Nemo autem mentis compos , animas in 
monumentis esse aut versari unquam dixerit. 


Non vero Dominus sermone tantum, sed et opere 
corporum resurrectionem — declaravit. Primum 
quando quatriduanum, jamque eorruptum, et fe- 
tentem Lazarum suscitavit **. Neque euim animam 
corpore orbatam, sed corpus cum anima ; nec al- 
«erum, sed ipsummet quod corruptum erat, exci- 
tavit.. Quonam etenim alioqui modo sgnita fuis- 
$cL, aut fidem invenisset mortui resurrectio, nisi 
ex cerlissimis personae notis ac proprietatihus ea 
compróbata esset? Verum Lazarum quidem, wt di- 
vinitatem suam demonstraret, ac twm suz, Lum 
nostram resurrectionis fide astrueret, nd. vitam 
ita revocavit, ut cidem rursus esset moriendum. 
At ipse Dominus perfecte, nec jam morti subject: 


S. JOANNIS DAMASCENI 
Quia etiam Dominus in sacris Evangeliis cor- A 


122: 

"AoAX μὴν xii ὁ Κύριος iv τοῖς ἱεροῖς Εὐαγνε- 
λίοις τὴν τῶν σωμάτων ἀριδήλως ἀνάστασιν παρ- 
ἐδωχεν᾽ ᾿Αχούσονται γὰρ, φησὶν, οἱ ἐν μνημείοις 
τῆς g«vnc τοῦ γΥίοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐξελεύσονται 
οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιήσαντες, elc ἀγάστασιν ζωῆς, ol 
δὲ τὰ ςαῦ.α πράξαντες, εἰς ἀνάστασιν χρίσεως. 
Ἐν τοῖς μνημείοις ὃὲ τὴς ψυχάς ποτε τῶν εὖ ςρο- 
γούντων οὐχ ἂν εἴποι τις. 

Οὐ λόγῳ δὲ μόνον τ, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ τῶν τῶν σω- 
μάτων ἀνάστασιν ἐφανέρωσε. Πρῶτον μὲν, τεταρ- 
ταῖον, xal ἤδη φθαρέντα, καὶ ὁδωδότα Voca; τὸν 
Λάξαρον. Οὐ ψυχὴν γὰρ ἔστερη μένην σώματος, i35 
χαὶ σῶμα σὺν τῇ ψυχῇ" χαὶ οὐχ ἕτερον, ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ 
φθαρὲν ἤγειρε. Πῶς γὰρ ἂν ἐγινώσχετο, ἣ iz. 
στεύξτο ἢ τοῦ τεθνεῶτος ἀνάστατις, μὴ τῶν χχρ:. 
χτηριστιχῶν ἰδιωμάτων ταύτην συνιστώντων; ᾿Αλλὶ 
xai Λάζαρον μὲν πρὸ; ἔνδειξιν τῆς olxelac θδεόττ,τις 
χαὶ πίστωσιν τῆς αὐτοῦ τε xal ἡμῶν &vazticus 
ἤγειρε, πάλιν ὑποττρέφειν μέλλοντα εἰς Oum. 
Αὐτὸς δὲ ὁ Kopto; ἀπαρχὴ τῆς τελείας, χαὶ χηχέ-. 
θανάτῳ ὑποπιπτούσης ἀνχοτάσεως γέγονε. Διὸ δὲ 
χαὶ ὁ θεῖος ἀπόστολος Παῦλος 5 ἔλεγεν" Εἰ γευροὶ 


resurrectionis auspex ezslitit ac primitize : eamque 
ob rem aiebat apostolus Paulus : 309 δὲ mortwi 
non resurgunt, neque Christus resurrexit. Si autem 
Christus non  resurrexi , inanis est ergo fides 
nostra : adhuc ergo sumus in peccatis nostris **. Et, 


obx ἐγείρονται, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται. El δὲ 
Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, ἦρα οὖν ματαία ἡ xi- 
στις ἡμῶν" ἄρα ἔτι ἐσμὲν ἐν ταῖς ἁμαρτίαις 
ἡμῶν, Καί Ὅτι Χριστὸς ἐγήγερται, ἀπαρχὴ τῶν 
κεχοιμημόνων. Καί" Πρωτότοχος ἐκ νεχρῶν. Καὶ 


Quia Christus. resurrexit. primitie dormientium "7. 
Et : Primogenitus ex mortuis '*. Ac rursus : Si ere- 
dimus quod Jesus mortuus est, et resurrexit : ita et 


Deus cos qui dormisrunt per Jesum, adducet cum * 


eo '*. lia, inquit ; quemadmodum nempe Christus 
resurrexit. 

Quod autem Domini resurrectio, corporis jam 
incorrupti et animze conjunctio esset (nam hiec 
erant quz: fuerant divisa), hinc liquet. Ait enim : 
Solvite templum hoc, et in tribus diebus cdificabo 
illud **. Quod autem de corpore suo loqueretur, 
evangelista testis locuples est : Palpate me et vi- 
dete (aiebat discipulis suis Dominus, dum cxisti- 
mabant se spiritum videre) quia ego ipse sum, et 
. won sum multatus : quia spiritus carnem εἰ ossa non 
habet, sicut me eidetis habere **. Et cum hoc di- 
xisset, ostendit eis manus οἱ latus; eaque Thomae 


πάλιν " El yàp πιστεύομεν ὅτε Ἰησοῦς ἀπέθανε, 
καὶ ἀγέστη, οὕτω xal ó Θεὸς τοὺς κοεμιηθέντας 
διὰ τοῦ Ἰησοῦ ἄξει σὺν αὐτῷ. Οὕτως, £20, ὡς ὁ 
Κύριος ἀνέστη. 


Ὅτι δὲ ἡ τοῦ Κυρίου ἀνάστασις σώματος ἀτῆλ- 
«ισθέντος, xal ψυχῆς ἕνωσις ἣν (ταῦτα γὰρ τὲ 
διαιρεθέντα), δῆλον " ἔφη váp: Αύσατε τὸν rai» 
τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις οἰκοδομήσω αὑτά, 
Μάρτυς δὲ ἀξιόπιστο: ! τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον, 
περὶ τοῦ ἰδίου ἔλεγε σώματος. Yn.lazrcacé με νι 
ἴδετε, φησὶ τοῖς οἰκείοις μαθηταῖς ὁ Κύριος πνεῦι 
δοχοῦσιν ὁρᾶν" ὅτε ἐγώ εἶμι, xal obDx Aoi 
μαι (19) ὅτι πγεῦμα σάρχα καὶ óoc£a obx ἔχει, 
καθὼς ἐμὲὶ θεωρεῖτε ἔχογτα. KaY τοῦτο εἰπὼν, 
ἔδειξεν αὐτοῖς τὰς χεῖρας χαὶ τὴν πλευρὰν, xi 


palpanda porrexit **. Annon hzc ad fidem resur- ἢ τῷ Θωμᾷ προτείνει πρὸς ψηλάφησιν. "Apa οὐχ 


rectioni corporum conciliandam sufliciunt? 


!* Joan. v, 28,29. 
tv, 15. 


!5 Joan. ΧΙ, 59-44. 


3? Joan. n, 19. !'! Luc, xxiv, 29. 


' | Cor. xe, 16, 41. !"" ibid. 90. "9 Coloss. 1, 18. 
'* Joan. xx, 37 


ἱχανὰ cauta thv τῶν σωμάτων πιστώσα τθαι ἀνέ" 
στασιν; 


19} Τρεῖς, 


VABI/E LECTIONES. 


t R. 2928 οὐ λόγῳ δὲ Ψιλῷ μόνον. 
S. Mil. adjecium fui. eril 


* Pauli nomen deest. in edit. et in ἢ. 9, at 
* tegit nonnulli et Colb. 1 ἀξιοπιστότατος. Vetus interpr. testis dignus fidelissimeus. 


ue in margine cod. 


NOTE. 


(15) Ὅτι ἐγώ εἶμι. xal οὐκ ἠ.λλοίωμαι. Quia 
ego sum, nec sum mulatus. Sic Patrum nonnulli 
Christi verba recitaut. Unus mihi modo occurrit 
Athanasius, epist. ad Epict. et alibi, ubi Christum 


discipulos ita compellasse scribit, ἴδετε, ἴδετε, ὅτι 
ἐγώ εἶμι, xol οὐχ ἀλλοίωμαι. Nibil tale in Bibuis 
nostris exstat. Spe labuntur auetores, dum Scri- 
pturz loca memoriter recitant, 


1295 


DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV. 


1226 


Πάλιν φησὶν ὁ θεῖος 'Anóstolo;: Asi γὰρ t0 A Rursus autem divinus Apostolus ait: Oportet 


φθαρτὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν, xal τὸ 
θνηεὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀθανασίαν. Καὶ πάλιν " 
Σκείρεται ἐν φθορᾷ, ἐγείρεται ἐν ἀφθαρσίᾳ" σπεί- 
ρέται ἐν ἀσθενείᾳ, ἐγείρεται ἐν δυνάμει" σπείρδ- 
ται ἐν ἀτιμίᾳ, ἐγείρεται ἐν δόξῃ" σπείρεται σῶμα 
ψυχικὸν, ἤτοι παχύ τε xal θνητὸν, ἐγείρεται σῶμα 
πνευματικόν (14) οἷον τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα μετὰ 
τὴν ἀνάστασιν χεχλεισμένων τῶν θυρῶν διερχόμε- 
vov, ἀχοπίαστονκ, τροφῆς, ὕπνου, καὶ πόσεως ἀν- 
ἐνδεές. "Ἔσονται γὰρ, φησὶν ὁ Κύριος, ὡς ol ἄγγε- 
λοι τοῦ Θεοῦ" οὗ γάμος ἔτι, οὐ τεχνογονία. Φησὶ 
χοῦν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος " 'Ημῶν γὰρ τὸ πολέτευμα 
ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεχδε- 
χόμεθα Κύριον Ἰησοῦν, ὃς μετασχηματίσει τὸ 


enim corruptibile hoc induere incorruptionem : et 
mortale hoc indere immortalitatem **. Ac rursus :^ 
Seminatur in corrupiione, surget in incorruptione , 
seminatur in. infirmitate, surget in virtute; semi- 
matur in ignobilitate, surget in gloria. Semina- 
(wr corpus animale, hoc est, crassum et mortale, 
surget corpus spirituale ** , immutabile, impassibile, 
subtile (hoc enim significat, spirituale, quale nimi- 
rum post resurrectionem Domini corpus erat, cum 
januis clausis transiret), infatigabile, nec cibo aut 
somno aut potu indigens. Erunt enim, inquit Do- 
minus, sicxt angeli Dei *. Nec jam nuptiis aut li- 
berorum procreationi locus erit. Ait quippe divi- 
nus Apostolus : Nostra conversatio in celis est : 


σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν, εἰς τὸ γενέσθαι B unde etiam Salvatorem exspectamus Dominum Jesum, 


αὐτὸ σύμμορφον τῷ σώματι τῆς δόξης αὐτοῦ * 
οὐ τὴν εἰς ἑτέραν μορφὴν μεταποίησιν λέγων" 
ἄπαγε" τὴν ἐχ φθορᾶς δὲ μᾶλλον εἰς ἀφθαρσίαν 
ἐναλλαγῆν. 


'AJA ἐρεῖ τις" Πῶς ἐγείρονται οἱ ψέΚροί; "Q 


«ἧς ἀπιστίας 1 ὦ τῆς ἀφροσύνης ἴ Ὁ χοῦν εἰς σῶμα 
βουλήσει μόνῃ μεταδαλὼν, ὁ μιχρὰν ῥανίδα τοῦ 
σπέρματος ἐν τῇ μήτρᾳ αὔξειν προστάξας, xal τὸ 
πολυειδὲς τοῦτο, xal πολύμορφον ἀποτελεῖν τοῦ 
σώματος ὄργανον, οὐχὶ μᾶλλον τὸ γεγονὸς, καὶ διαῤ- 
ῥνὲν, ἀναστήσει πάλιν, μόνον βουληθείς ; Ποίῳ δὲ 
σώματι ἔρχονται; "Agpov , εἰ τοῖς τοῦ Θεοῦ λό- 


Tot πιστεύειν d) πώρωσις οὐ συγχωρεῖ, χἂν τοῖς C 


ἔργοις πίστευε. Σὺ γὰρ ὃ σπείρεις οὐ ζωοποιδῖται, 
ἐὰν μὴ ἀποθάνῃ" καὶ ὃ oxelps«, οὐ τὸ σῶμα τὸ 
γενησόμενον σπείρεις, d44à γυμγὸν κόχχον, δὶ 
τύχοι, σίτου, fj τινος τῶν 1οιπῶν. Ὃ δὲ Θεὸς 
αὐτῷ δίδωσι σῶμα, καθὼς ἠθέλησε, καὶ ἑκάστῳ 
τῶν σπερμάτων τὸ ἴδιον σῶμα. Θέασαι τοίνυν, ὡς 
ἐν τάφοις ταῖς αὔλαξι τὰ σπέρματα χαταχωννύ- 
μενα. Τίς ὁ τούτοις ῥίζας ἐντιθεὶς, καλάμην, χαὶ 
φύλλα, καὶ ἀστάχυς, xoi τοὺς λεπτοτάτους ἀνθέρι- 
χας *; Οὐχ ὁ τῶν ὅλων Δημιουργός ; o0 7 τοῦ τὰ 
κάντα τεχτηναμένου τὸ πρόσταγμα; Οὕτω τοίνυν 
πίστευε, χαὶ τῶν νεχρῶν τὴν ἀνάστασιν ἔσεσθαι 
θείᾳ βουλήσει χαὶ γεύματι. Σύνδρομον γὰρ ἔχει τῇ 
βουλήσει τὴν δύναμιν. 

ΜῚ Cor. xv, ὅδ. ** ibid. 42-44. 


qui re[formabit corpus humilitatis mostre, ut. con- 
forme fiat corpori claritatis ewe **. Quo loco, uon 
mutationem in alteram formam intelligit (absit hoc) 
verum immulationem potius ex corruptela ad in- 
corruptionis statum *'. 

Simile ab humani corporis productione. — At di- 
cet aliquis : Quomodo mortui resurgent **? Proh in- 
credulitatem ! Prob dementiam ! Qui pulverem in 
corpus sola voluntate mutavit : qui exiguam ma- 
teri; guttam in utero amplificari, variumque ac 
multiplex corporis organum efficere jussit , annon 
multo magis id quod fuit ac defluxit, cum voluerit, 
rursum excitabit **? Qualive corpore venient ? In- 
sipiens, si ea est obduratio tua, ul te Dei verbis 
fidem adhibere non sinat, operibus saltem ejus 
crede : Nam tu quod seminas, non vivificatur, nisi 
prius moriatur. Et quod seminas, non corpus, quod fu. 
turum est, seminas, δ ἅ, sed nudum granum, ut puta 
tritici, aut alicujus ceterorum. Deus autem dat illi 
corpus, sicut vult ; et unicuique seminum proprium 
corpus **. Contemplare itaque semina in sulcis, 
non secus atque in sepulcris, defossa. Quisnam 
igitur radices, et calamum, et folia, et spicas , οἱ 
subtilissimas aristas inserit? Annon ille universo- 
rum opifex? Annon ejus qui omnia fabricatus est 
jussio? Ad hunc itaque modum, etiam Dei voluntateac 
nuta, mortuorum resurrectionem fore credito. Ete- 
nim potentia ipsius voluntatem :quo gradu comitatur. 


* Marc. xn,25. * Philipp. n: 90, 21. *' Nyss. citat. ; Epiphan. 
hseres. 6, ὁ. ** 1 Cor. xv, ὅδ. *? Epiph. Ancor. n. 95. 3 


Cor. xv, 55-358. 


VARLE LECTIONES. 
* Edita ἀχοπίατον, et paulo post, ἐπὶ πόσεως. " Edit. οὐ πιστεύειν ἡ πώρωσις συγχωρεῖ. ἢ Colb. et 


Regii 4 ávüspíaxouc. ? Abest οὐ, in editis. 


NOTAE. 


(14) 'ETe(, 
pus spirituale. Resurrectio Domini exemplum fuit 
nostra; ut, quemadmodum januis clausis ccenacu- 
lum est ingressus, seque nihilominus palpandum 
discipulis prebuit, hinc, ut censent Patres, novo 
miraculo futurum sit, ut beatorum corpora cum 
 IEmanibus tractari queant, tum subtilitate donentur, 
qua solida corpora penetrent. Veluti Dominus no- 
ster non aliud corpus suscitavit , inquit Epiphan. 
haeres. 64, n. 62, sed ipsum quod. erat, εἰς λεπτός 


PATROL. Ga. XCIV. 


a σῶμα πνευματικόν. Surgit cor- D 


τα μεταδαλὼν πνευματιχήν, in. spiritualem sub- 
tilitatem transmutando , et. epiritwale totum coyu- 
lando, ingressus est per [ores clausas; quod quidem 
hic fieri nequit in corporibus propter crassitiem et 
molem, et quia nondum in spiritualem coalwerunt. 
Videsis in Ancor. n. 93. AL sanctus Thomas, in 
Supplem. quast. 83, art. 6, docet, ut corpus glorio- 
sum, corpus aliud pervadat, altero opus esse mira- 
eulo, quod tamen ad nutum hominis beati Deus 
sit concessurus. 

39 


123] 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1273 


Judicium post resurrectionem ac merces operum.— A ᾿Αναστησόμεθα τοιγαροῦν, τῶν ψνχῶν πάλιν 


flesurgemus itaque, animis nostris videlicet con- 
junctis iterum cuin. cerporibus a corruptione jam 
exulis: atque tremendo Christi tribunali sistemur, 
ac tum diabolus, ipsiusque daemones, et ejus homo, 
hoc est Antichristus, necnon impii flagitiosique ho- 
mines igni eterno tradentur; igni, inquam, non 
qui instar nostri materia constet, sed qualem Deus 
novit. Qui autem bosa egerunt, fulgebunt sicut sol 
cum angelis in vita eterna, cum Domino nostro 
Jesu Christo , ut videant semper ac videantur, in- 
defectibilique inde lzetitia fruantur, laudantes eum 
cum Patre et sancto Spiritu per in(inita secula 
seeulorum. Amen. 


ἑνουμένων τοῖς σώμασιν, ἀφθαρτιζομένοις, xai 
ἀποδυομένοις τὴν φθορὰν, καὶ παραστησόμεθα τῷ 
φοδερῷ τοῦ Χριστοῦ βήματι᾽ xal παραδοθήσεται 
ὁ διάθδολος xai οἱ δαίμονες αὐτοῦ, xal ὁ ἄνθρωπο; 
αὐτοῦ, ἤγουν ὁ ᾿Αντίχριστος, καὶ οἱ ἀσεδεῖς, xal οἱ 
ἁμαρτωλοὶ εἰς τὸ πῦρ αἰώνιον " οὐχ ὑλιχὸν (15), 
οἷον τὸ παρ᾽ ἡμῖν" ἀλλ᾽ οἷον ἂν εἰδεέῃ ὁ Θοός. Οἱ δὲ 
τὰ ἀγαθὰ πράξαντες ἐχλάμψουσιν, ὡς 6 ἥλιος σὺν 
ἀγγέλοις εἰς ζωὴν αἰώνιον, σὺν τῷ Kuplp ἡμῶν 
Ἰησοῦ Χριστῷ, ὁρῶντες αὐτὸν ἀεὶ, χαὶ ὁρώμενοι, 
xat ἄληχτον τὴν ἀπ᾽ αὐτοῦ εὐφροσύνην καρπούμενοι t, 
αἰνοῦντες αὐτὸν σὺν Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς 
τοὺς ἀπείρους αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾿Α μὴν. 


VARLE LECTIONES. 
* [n ἢ. 2924 legitur: Ἔν τῷ Κυρίῳ μῶν. ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ, καὶ προσχύνῃησις, νῦν xal à, 
xl εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾿Αμήν. in 29088 ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα, τιμὴ, xal προσχύνηξσις, voy xai 
δ 9? X. *. . 
NOT.E. 


(45) Ovx ὑλικόν. Non materialem, etc. Quid de natura ignis inferni Noster senserit, dicemus in 
Pracfatione ad Dialogum ipsius contra Manicheos. 





IN TRES ORATIONES 
S. JOANNIS DAMASCENI 


PRO SACRIS IMAGINIDUS. 


205 Quam egregiam pro imaginibus operam Damascenus meus navaverit neminem latet 
Vix Leonem Isaurum eas evertendas edictoconstituisse noverat, cum adversus illutu classicum 
cecinit, Epistolares tractatus, inquit ipsius Vite scriptor, ad recte fidei alumnos misit, qu- 
buscum amicitie et familiaritatis vinculo junctus erat, ut et illi quoque eosdem | accur 
descriptos spargerent in fideles. En tres hac in causa editas ab eo dissertationes : ex qw 
rum prioris exordio colligendum datur, nihil eum antehac adversus Leonem tentasse, quas 
illam ad urbis Regie fideles confirmandos scripsit. Eamdem etiam post decimum Leonis 
Isauri annum, quo impiuin edictuin promulgatum est, atque ante ejusdem decimum let 
tium, quo $. Germanus CP. throno dejectus est, editam fuisse planum fit ex illis verbis que 
in exordii continuatione leguntur : Ἐχλιπαρῶ. . . ἅπαντα τὸν τοῦ Θεοῦ λαὸν... σὺν τῷ xz 
ποιμένι τῆς λογικῆς Χριστοῦ ποίμνης τῷ τὴν Χριστοῦ lepapylav ἕν ἑαυτῷ ὑπογράφοντι. Precor universum 
populum Dei, wna cum bono rationalis gregis Christi pastore, etc. Alterum vero tractatum 
emisit, cum Germanum patriarcham Leo furens detrusisset ; de quo facinore, ut de multis 
aliis conqueritur ibidem ( num. XII) Damascenus : Καὶ νῦν ὁ paxáptos Γερμανὸς, ὁ βίῳ καὶ λόγω 
ἐξαστράπτων, ἐῤῥαπίσθη, χαὶ ἐξόριστος γέγονε, καὶ ἕτεροι πλεῖστοι ἐπίσχοποι xal Πατέρες, ὧν οὐχ οἴδαμεν 
τὰ ὀνόματα. Nunc quoque B. Germanus, tum vita, tum doctrina refulgens, affectus piagis, 
in. exsilium pulsus estet cum eo plures alii episcopi εἰ Patres quorum nomina nobis ignos 
sunt. Nihil tamen de Anaslasii, quem quinto decimo ab abdicato Germano die suffecen! 
Isaurus, inirusione suggerit : ea nempe tardius in Oriente audita. Preterea hee tres oratio- 
nes ea conscriptae fuerunt etate, cum ab anathemate contra Leonem pronuntiando bactenos 
abstinerent Orientis episcopi. Nam circa utriusque orationis finem, allatis sanctorum Patrum 
testimonis subjuugil : « Κἂν ἄγγελος, φησὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος, ἐὐαγγελίσηται ὑμᾶς παρ᾽ ὃ παροελά- 


ὄετε" » xai τὸ ἑξῆς συωπήσομεν, φειδοῖ, τὴν ἐπιστροφὴν ἐχδεχόμενοι. ᾽ν δὲ ἴδωμεν τὴν διαστροφὴν ἀνεπί- 
στροφον * ὅπερ μὴ δῷ Κύριος, τότε ἐπάξομεν τὸ λειπόμενον. « Licet. vos, inquit Paulus apostolus, τεὶ 
angelus evangeliset, prater id quod accepistis...» quod sequitur, tacebimus modo, parcenies 


illis m conversionem speramus. Sin autem, quod Deus avertat | i&. opinione 

obstinatos. viderimus, tunc tllud pronuntiabimus quod. sequitur, nimirum Anathema sit. 
Quin et hoc quoque in ipsamet tractatus secundi ac tertii insinuat serie, ubi eamdem Apo- 
8101} sententiam sic emollil : Κἂν ἄγγελος, κἂν βασιλεὺς εὐαγγελίσηται ὑμᾶς παρ᾽ ὃ παρελάθετε, 
χλέίσατε τὰς ἀκοάς. Ὀχνῶ γὰρ τέως εἰπεῖν, ὡς ἔφη ὁ θεῖος ἀπόστολος, « ἀνάδεμα στω. » ἐχδεχόμενος τὴν 
διόρθωσιν. Licet angelus, licet imperator, evüngelizet vobis, preter id quod accepistis, aurei 


1999 ORATIONES PRO SACRIS IMAGINIBUS. — MONITUM. 1930 


occludite. Eo quippe abstinuerim modo quod subdit Apostolus, «Anathema sit, » quando 
emendationis sperande locus est. Quibus conformia plane sunt que in utriusque orationis 
epilogo strenue audacterque pronuntiat Οὐχ ἀνεξόμεθα νέαν πίστιν διδάσχεσθαι. « "Ex yàp Σιὼν 
ἐξελεύσεται νόμος, προφητιχῶς ἔφη τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, xal ὁ λόγος τοῦ Κυρίου ἐξ Ἱερουσαλήμ. » Οὐχ 
ἀνεξόμεθα,κ. τ. &. Novam fidem edoceri non patiemur. Nam « ex Sion exibit lex, et verbum 
Domini de Jerusalem, » ut prophetico more pranuntiavit Spiritus sanctus, Nec committemus 
«t, etc. Comminationem poma tandem secuta est, cum a sancte civitatis antistite primum, 
atque a ceteris deinceps Orientis episcopis frendens Leo anathematis fulmine perculeus est, 
quemacmodum testatur Theopbanes ad tertium decimum ejusdem Leonis annum ; quando 
scilicet Germano exsulante, iuque thronum ipsius intruso Anastasio, nulla jam Catholicis 
Leoniui furoris compescendi spes affulgeret. ] . 

308 Qu porro in causa fuerit cur traclatui priori secandum adderet, in ipscmet orationis 
secunde exordio aperit. Nimirum nonnihil difficultatis apud quosdam pepererat dissertatio 
prior : adeoque necessum habuit, momenta eadem alia serie faciliorique methodo rursum 
prosequi. Quod ad tertiam vero spectat, hanc ex prioribus magna ex parte contexuit; non 
paucis tamen additis, quibus susceptam sacrarum imaginum causam explicatiori enarra- 
tione contra adversariorum criminationes melius defenderet. Humpbredus Hody, Anglus, in 
suis prolegomenis ad Chronographiam Joannis Malale, in dubium vertit, num tertia hec 
oratio auctori nostro tribuenda sit, ad cujus calcem inter velerum testimonia legatur er- 
cerptum ex Historia ejusdem Joannis Malala, quem Damasceno fuisse recentiorem arbitra- 
tur. Suspicatur eam ab alio sequioris etatis scriptam esse et Joanni Damasceno assignatam, 
perinde ac carios alios de eodem argumento tractatu s εἰ falso ascriptos, propter nomen ma- 
gnum quod in. imaginum defensione sibi compararat, Additque: De tractatibus istis variis 
et quid nobis suppetat argumenti, peculiaris cotra librum predictum videatur. nostra dia- 
triba de scriptotibus Grecis variis. Quanquam ultro concedit, in more cum lectorum, tum li- 
brariorum fuisse, eum in libris testimonia aliorum congesta reperirent, de suo siquid occur- 
reret, adjicere et inserere. De Joannis Malale etate, quem ante seculi VIIl finem non scri- 
psisse Hody contendit, nihil certo definiri potest, quando posterior ejus Chronographic pars 
desideratur, et penitus interiit. Atqui nullus alius supererat alicujus momenti scrupulus, 
quo vir eruditus deterreri posset, quin huncce tractatum Damasceno nostro ceu genuino 
ejusdem auctori assignaret ; quem alioquin ipsi vindicant consarcinata ex utroque priore 
verba et argumenta : ubi eadem comminatio anathematis repetitur totidemque verbis atque 
in secundo tractatu : ex qua itidein planum fit et obvium, hoe opus perinde ac alia duo 
priora eo conscriptum tempore, quo nihil hactenus adversus Leonem [Isaurum et Icono- 
clastas decreverant Orientis episcopi. His adde, im hujus quoque orationis serie hominem 
Syrum passim indicari auctorem, qui sacra Palestine locafrequens inviseret; quippe que 
in exemplum afferat quo Ecclesiam ab imaginum cultu retroactis seculis non abhorruisse 
ostendat. 

Neque vero tres istas duntaxat in sacrarum imaginum defensionem dissertationes lucu- 
bravit Damascenus. Legimus quippe in Vita S. Stephani Junioris, qui Constantino Copro- 
nymo imperante martyrium obiit, sanctum Joatinem Damascenum, huncce paterni erroris 
et saevitiae, quemadmodum et imperii, her.dem epistolis aliis impugnasse, quibus eum 
νέον Μωαμὲθ, Χριστομάχον, μιδσάγιον, Mohamedem juniorem, Christi hostem, ac sanclorum osorem 
appellabat ; ejusque assentatores episcopos, ἐπισκότους, hoc est fenebricosos potius quam epi- 
scopos, necnon χοιλιοδούλους id est ventri servientes, ἐπὶ τῇ γαστρὶ πάντα xal λέγοντα; xal ποιοῦντας, 
«t qui ventris gratia nihil non dicerent, aut agerent. In tertia oratione nihil tale occurrit ; 
quam quidem alioqui sub Leone Isauro scriptam perinde atque alice priores modo demon- 
stratum est. Propius accedunt que in tractatu alio adversus Constantinum Coprenymum, ejus- 
que conciliabulum, Damasceni nomine inscripto leguntur. Verum non constat dissertationem 
hanc & Joanne nostro editam esse, ut suo loco ostendetur. Alia igitur interierint oportet 
sancti Doctoris opuscula, quibus Iconomachos iterum atque iterum lacessiverit. 

In tribus porro orationibus istis habes, Catholice lector, puram et sinceram ecclesiastice 
de Christi sanctorumque imaginibus venerandis discipline enarrationem, et firmissimum 
adversus earum impugnatores presidium, quo universa hereticorum tela nullo negotio 
elidas: Nonnu!la quidem testimonia profert auctor ex iis operibus deprompta, qua veterum 
auctorum Patrumque nominibus falso inscribuntur, atque ab eruditis hodie tanquam supposi- 
titia ezploduntur : verum summo viro condonandum, qui ea floreret state, qua theologi 
critice&artis studiosi non erant ; sed omnia adinittebant οἱ complectebantur, quibus tum 
sincera fides erudiretur, tum etiam Christianorum mores informarentur. Ad hec non spurios 
tantummodo libros 307 allegat Noster, sed longe plures alios a probatis auctoribus profectos, 
quibus sana de imaginibus sententia clare satis asseritur et inculcatur. 

Tres hasce dissertationes Grece primum edidit Rome Nicolaus Majoranus, et cardinali 
Joanni Petro Carafe nuncupavit anno 1553, iu - 8. Ad eas recensendas, paucos manuscriptos 
habuimus. Duos duntaxat recentissima exaraios manu asservat bibliotheca Regia, ex eodem 
prorsus exemplari descriptos, quibuscum in omnibus convenit codex alter qui non ita 
pridem ad meas pervenit manus. At ex illis parum aut ferme nihil adjumenti percepi. Nam 

. priorem duntaxat orationem multis passim consulto preetermissiset immutatis in compen- 
dium redactam exhibent ; dimissisque sanctorum Patrum aliorumque auctorum testimoniis, 
eorum loco assuta fuere, que de variis imaginis et adorationis generibus oratione tertia 


123] S. JOANNIS DAMASCENI 1252 


edisserit Damascenus. Quo vero auctore synopsis illa prodierit, prorsus obscurum est. Gres- 
culis dudum in more fuit ejusmodi compendia texere, non sine gravi Ecclesie et rei littera- 
rie dispendio. Orationis tertie nonnulla folia reperi in Colbertino codice n. 1539, optime 
᾿ notee, et qui septingentorum annorum statem priefert ; atque ad illum orationem eamdem re- 

censui. Ceterum tres illi tractatus in editione Romana satis accurati sunt, paucisque mendis 
aborant. 

Latínam translationem primum adornavit Godefridus Tilmannus, Carthusie Parisiensis 
monachus, ac Parisiis edidit in- 4, anno 1555, qu; rursum Antuerpic prodiit anno 1556, in- 
16. Versionem aliam paulo post elaboravit Petrus Francisvus Zinus, Veronensis canonicus. 
Ac prior quidem prolixitate, imo et assumentis additionibusque redundat : erior multis 
in locis brevitate deficit. A nova tamen cudenda supersedendum sibi duxit Jatohgs Billius, 
ac Zini interpretationem pre alia probavit; paucis duntaxat exceptis, qué in eunotatio- 
nibus suis emendavit. At quandoquidem, ut alibi monuit Combefisius, dum Billius winora 
castigaret, graviora pretermisit, ex utraque translatione novam tertiam concinnare opere 
pretium duxi: non posthabitis tamen doctissimi viri emendationibus. 





TOY ATIOY 


IOANNOY TOY AAMAXKHNOY 
ΛΟΓῸΣ IIPOTOX.AIIOAOTHTIKOZ 


ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ AIABAAAONTAEZ TAX ATIAZ ΕἸΚΌΝΑΣ. ^.. 


S. JOANNIS DAMASCENI 


ORATIO  APOLOGETICA PRIOR 
ADVERSUS EOS'QUI SACRAS IMAGINES ABJICIUNT. 


1. Nos quidem decebat, indignitatis proprie con- A α΄. Ἐχρῆν μὲν ἡμᾶς ἀεὶ τῆς ἑαυτῶν cuvattaw- 
$cios, zlernum tacere, Deoque potius peccata no- μένους ἀναξιότητος, σιγὴν ἄγειν, καὶ Θεῷ τὴν τῶν 
stra confiteri : verum, quandoquidem omnia que ἡμαρτημένων ἡμῖν προσάγειν ἐξομολόγησιν" ài 
opportuno tempore geruntur, laudabilia sunt; ἐπειδὴ πάντα χαλὰ ἐν χαιρῷ αὐτῶν, ὁρῶ δὲ τὴν 3 
Ecclesiam autem, quam super fundamentum apo- χλησίαν, ἣν ὁ θεὸς ᾧχοδόμησεν ἐπὶ τῷ θεμελίῳ» 
stolorum et prophetarum, ipso summo angulari ἀποστόλων xal προφητῶν, ὄντος ἀχρογωνιαίου ἀμ 
lapide Christo Filio suo !, Deus zdilicavit, tan- στοῦ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, βαλλομένην ὥσπερ Üalach 
quam in maris procella, fluctibus a!iis super alios χλύδωνι, χύμασιν ἀλλεπαλλήλοις χορυφουμένῳ, É 
assurgentibus intumescente, ab irruente iinprobo- ἐπαχθεστάτης φορᾶς τῶν πονηρῶν πνευμάτων xv 
rum spirituum impetu valido misceri jactarique κωμένην τε xal ταραττομένην, xal τὸν χιτῶνα Xp- 
videam; contextam desuper Christi tunicam di- στοῦ τὸν ἄνωθεν ὑφαντὸν, διαιρούμενον, ὃν ἀσεθῶν 
vidi, quam per summam audaciam scindere eonati διελεῖν ηὐθαδίσαντο παῖδες, xal τὸ σῶμα αὐτοῦ sl; 
sunt impii; ipsius demum corpus, quod sermo διαφόρους χατατομὰς τεμνόμενον, ὅ ἐστιν ὁ τοῦ Bi 
Dei est, et antiquitus suscepta firmataque tradi- λόγος, xal ἡ τῆς Ἐχχλησίας ἄνωθεν κεχρατηχυὰ 
tio, in varias distrahi sectiones; tacendum non παράδοσις, οὐχ εὔλογον ἡγησάμην σιγᾷν, xat 6e 
censui, nec linguam silentii vinculo coercendam , ? ἐπιθεῖναι τῇ Ὑλώσσῃ, τὴν ἠπειλη μένην ἀπόγακι 
illam nimirum Dei sententiam veritus, ita commi- ὑφορώμενος, τὴν φάσχουδαν" « Ἐὰν ὑποστεῇῃ, οὐκ 
nantis : « Si tesubtraxeris, non 306 placebitanimx» εὐδοχεῖ ἐν σοὶ ἡ ψυχή μου.» Kat * ε Ἐὰν ἴδῃς τὴν 
mez *. » Εἰ : « Si videris gladium venientem, nec ῥομφαίαν ἀρχομένην, καὶ μὴ ἀναγγείλῃς τῷ ἀδελφῷ 
fratri tuo denuntiaveris, sanguinem ejus de manu σου, Ex σοῦ ἐχζητήσω τὸ αἷμα αὐτοῦ. » Φόδῳ τοίνυν 
tua requiram *, » Hoc igiiur gravi perculsus ἀφορήτῳ βαλλόμενος, ἐπὶ τὸ λέγειν ἐλήλυθα, οὐ 
τιοῖυ, ad dicendun: appuli, nec veritati majesta- βασιλέων ὕψος πρὸ τῆς ἀληθείας τιθείς - «'EAdioww 
tem imperatoris anteposui. Ait quippe Dei parens γὰρ, » ἤχουσα τοῦ θεοπάτορος λέγοντος Δαξὶδ, 
David: « Loquebar de testimoniis tuis in con- ε ἑναντίον βασιλέων, xat οὐχ ἠσχυνόμην᾽ » 0:1 


* Ephes. τὶ, 19. " Hebr. x, $8. * Ezcch. xxxin, 8. 


᾿ 


1233 


DE IMAGINIBUS ORATIOT. 


μᾶλλον τούτῳ πρὸς sb λέγειν νυττόμενος, Δεινὸν γὰρ A spectu regum, et non confundebar *. » Quin etiam 


βασιλέως λόγος πρὸς ὑπαγωγὴν τῶν ὑπηχόων " ὀλέ-. 
qoc Tp ὅσοι τῶν ἀνέκαθεν, βασιλιχῶν χατωλιγώρη- 
σαν θεσπισμάτων, ὅσοι τὸν ἐπὶ γῆς βασιλέα, βασι- 
λενόμενον οἴδασιν ἄνωθεν, xal ὡς χρατοῦσιν οἱ νόμοι 
τῶν βασιλέων. 


Ρ- Πρῶτον μὲν οὖν ἁπάντων, οἷόν τινα τρόπιν, ἢ 
Φεμέλιον τῷ λογισμῷ καταπήξας, τὴν τῆς ἐχχλη- 
σιαστικῆς θεσμοθεσίας συντήρησιν, δι᾽ ἧς σωτηρία 
προσγίνεσθαι πέφυκε, τοῦ λόγου τὴν βαλδίδα ἠνέῳξα, 
καὶ τοῦτον, ὥσπερ ἵππον εὐχάλινον, τῆς ἀφετηρίας 
παρώρμησα. Δεινὸν γὰρ ὄντως φήθην, xal πέρα 
δεινῶν, τοσούτοις τὴν Ἐχχλησίαν ἀμαρύσσουσαν 


προτερήμασι, xal ταῖς τῶν εὐσεδεστάτων ἀνδρῶν. 


ob id vehementius sum incitatus. Enimvero ad 
subditos pelliciendos multum valet regis auctori- 
tas: quippe cum pauci bactenws fuerint illi, qui 
cum reges terrz regis ccelestis imperio subesse, 
regesque legibus obnoxios esse'noverint, iniqua 
ipsorum jussa contempsere. 

4. Hoc itaque ceu principio quodam, sive fun- 
damento, menti proposito, ut nimirum eeclesia- 
stica, per quam salus paritur, institutio tenenda 
sit, orationt campum aperui, quo veluti equus 
recle frenis obtemperans, e earceribus dimissus. 
excurreret, Vere enim, ac ulira quam diei possit, 
grave calsmitosumque existimavi, Ecclesiam tot 
fulgentem przerogativis, et sanctissimorum hroufi- 





ἄνωθεν παραδόσεσιν ὡραϊσθεῖσαν, παλενοστεῖν ἐπὶ B num, majorum nostrorum sanctionibus -Oreatam, 


τὰ πτωχὰ στοιχεῖα, φοδουμένην φόδον, οὗ οὐχ ἔστι 
φόδος" καὶ ὥσπερ οὐκ ἐγνωκυΐαν τὸν ὄντως θεὸν, 
ὑφορᾶσθαι τὸν εἰς εἰδωλολατρείαν ὄλισθον, xal xlv 
τοῦν by σμικροτάτῳ τῆς τελειότητος λείπεσθαι, 
ὥσπερ τινὰ στιγμὴν ἐπίμονον « ἐν μέσῳ πὶ 
λίαν ὡραῖον δέΡοσθα τὸς ἀρόσφ et παρα- 
γράμματος, λυμαινομένην. Οὐ 
γὰρ μικρὸν τὸ μικρὸν, ὅταν εἰς μέγα ἐχφέρῃ, ὅπου 
Tt οὐδὲ σμιχρὸν τὸ παρεγχάραγμα, ἄνω χεχρατη- 
κυῖαν Ἐχχλησίας ἀνατραπῆναι παράδοσιν, οἷα χατ- 
εἸνωσμένων τῶν προχαθηγησαμένων ἡμᾶς, ὧν 
ἐχρῆν ἀναθεωροῦντας τὴν ἀναστροφὴν, μιμεῖσθαι 
τὴν πίστιν. 

Y- Ἐχλιπαρῶ τοίνυν, πρῶτον μὲν τὸν παντοχρά- 


τορα Κύριον, ᾧ γυμνὰ πάντα xol τετραχηλισμένα * 6 


πρὸς ὑμᾶς ὁ λόγος εἰδότα τῆς ταπεινῆς μου γνώμης 
ἂν τούτῳ τὸ ἀκραιφνὲς, καὶ τοῦ σχοποῦ τὸ εἰλικρι- 


νὰς, δοῦναί μοι λόγον ἐν ἀνοίξει στόματός μου, καὶ " 


τοῦ νοῦ τὰς ἡνίας οἰχείαις χερσὶν ἀναδέξασθαι, καὶ 
τοῦτον πρὸς ἑαυτὸν ἐπισπάσασθαι, πρὸς ἐνώπιόν τε 
καὶ εὐθεῖαν τρίδον τὴν ῥύμην ποιούμενον, μὴ ἐγ- 
κλίνοντα πρὸς τὰ δοκοῦντα δεξιῇ, ἢ ἀριστερὰ γνωρι- 
ζόμενα " μεϑ' ὃν ἅπαντα τὸν τοῦ Θεοῦ λαὸν, τὸ ἔθνος 


V. Οἶδα τὸν ἀψευδῶς εἰπόντα" « Κύριος ὁ Θεός 
σου, Κύριος εἷς ἔστι. » Καί" « Κύριον τὸν Θεόν. σου 
προσχυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις. » Καί " 


* Pril.. czvin, 46. 


D 
νι, ὁ. Galat. iv, 9. 


* Psal. uin, 6. 


ad egena elementa converti *, illicque trepidaro 
timore, ubi non est timor 5; si tanquam Dei veri 
nescia, prolapsionemaé. jdolorum eultum subve- 
τοδίῳς, sioe vel minimum a perfectione desci- 

ac quasi nmvum quemdam derabilem, qui 
inconcinnitate sua venustatem omnem  maculet, 
in formosissimi oris medio gestet. Neque vero 
erroris parva nota est, veterem Ecclesie discipli- 
mam, censuetudine roboratam, convellere, majo- 
resque nostros quocunque modo damnare; quo- 
rum conversationem intuentes, imitari fidem 
oportebat *, 


5. Primum igitur, ad vos verba facturus, om- 
nipotentem Domigmm efilagito, cui nuda aperta- 
que sunt omnia; cul purum ac siacerum bac in 
parte hemilis sessus mei propositum patel, ut 
mibi det sermonem in apertione oris, et mentis 
mee habenas propriis manibus tenendo, eam 
ad seipf&m trahat; quo in conspectu ipsius recte. 
Wwamite pergat, nec ad ea declinet, quse sibi in 
speciem vere videntur, aut esse sinistra noverit. 
Debine precor universam Dei plebem, gentem 
sangtam, regale sacerdotium, una cum beno ra- 
4ionalis gregis Christi pastere, qui summum in 
semetipso Christi sacerdotium exprimit, ut libel- 
lum buncce meum benevolo excipiant aniio : ae 
vel dignitalem que in me perexiqua est, respi- 


D ciant, vel verborum artem, qua egenusegó haud. 


satis polieo, sed semteniiarum petius vim atten- 
dant. Non enim in aermoae, sed in virtute consi- 
stt regnum colorum *. Non vincere, sed impu- 
gnaue veritati opem ferre propositum mibi est, 
virtus manum subminisiante bons voluntate. 
Quamobrem subetantis veritatis implorata ope, 
hinc orationis principium ducam. 

Δ. lllum novi qui citra mendacium dixit : 309 
«Dominus Deus tuus, Dominus unus e: » Et: 
» Dominum Deum tuum adorabis, et. illi soli ser- 


* Hebr. 5 Deut. 






xu, 7. — "I Cor. τι, 5. 


" VARLE LECTIONES. 
* Billius legendum ἐπίμωμον putat : et paulo post emendat ἀτόπῳ, pro ἀπόσῳ, nec istic male. 


1235 


S. JOANNIS DAMASCENT 


1236 


vies' *. » ltem : « Non facies tibi sculptile, omnem A « Οὐχ ἔσονταί cot θεοὶ ἕτεροι. » Κα" « OO ποιήσει: 


similitudinem eorum quz in celo sunt sursum, 
et qua in terra deorsum 15. » Et : « Confundan- 
tur omnes qui adorant sculptilia !*!, » Necnon : 
« Pereant dii, qui non fecerunt colum et ter- 
ram !*; » aliaque illorum similia, que cum olim 
locutus esset Deus patribus in prophetis, novissimis 
diebus istis locutus est nobis in unigenito Filio 
$uOo, per quem fecit.et. ssecula **. Illum novi qui 
slt : « Hec est vita sterna, ut cognoscant te 80- 
lum Deum verum, et quem misisti Jesum Chri- 
sum !*.» Credo in unum Deum, unum rerum 
omaium principium , initio et principio carentem, 
. Bmereatum, interitus nescium et immortalem, 
sermum et perpetuum, incomprehensum, invisi- 


γλυπτὸν, πᾶν ὁμοίωμα, ὅσα ἐν tip οὐρανῷ ἄνω, xal 
ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω. » Καί“ « Αἰσχυνθήτωσαν πάντες 
οἱ προσχυνοῦντες τοῖς γλυπτοῖς. » Καξ" ε Θεοὶ, ol 
τὸν οὐρανὸν xai «hv γῆν οὐκ ἐποίησαν, ἀπολέσθω- 
σαν" » xai ὅσα τοιουτοτρόπως πάλαι ὁ Θεὸς λαλήφας 
τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις, ἐπ᾽ ἐσχάτων τῶν 
ἡμερῶν ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν τῷ μονογενεῖ αὐτοῦ Yl, 
δι᾽ οὗ καὶ τοὺς αἰῶνας ἐποίησεν. Olla τὸν οἐπόντα - 
« Αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωὴ, ἕνα γινώσχωσί σε, 
τὸν μόνον ἀλήθινὸν Θεὸν, καὶ ὄν ἀπέστεϑας Ἰησοῦν 
Χριστόν. » Πιστεύω εἰς ἕνα Θεὸν, μίαν τῶν πάντων 
ἀρχὴν, ἄναρχον, ἄχτιστον, ἀνώλεθρον καὶ ἀϑάνατον͵ 
αἰώνιον καὶ ἀΐδιον, ἀχατάληπτον, ἀσώματον, ἀύρα- 
τον, ἀπερίγραπτον, ἀσχημάτιστον" μεέαν ὑ περούσιοι 


bilem. incircumscriptum, figure expertem : sub- B οὐσίαν, ὑπέρθεον θεότητα, ἐν τρισὶν ὑποστάσεσ, 


slantiam unam supra substantiz rationem, Dei- 
tatem supra quem divinam, in tribus personis, 
Paire et Filio et Spiritu $aneto : ipsi soli servio, 
ipsi soli latris cultum adhibeo. Deum unum 
sdoro, Deitatem unam, sed et Trinitati servio 
personarum, nempe Deo Patri, et Deo Filio in- 
carnato, et Deo Spiritui sancto ; uni tamen Deo. 
Creature non servio potius quam Creatori ; ve- 
rum ipsi Creatori, qui instat mei creatus factus 
est, atque citra sui depressionem ac dejectionem 
sd creaturam descendit, ut naturam meam coho- 
nestaret, divinzque nature me consortem faceret: 
Simul cum rege ac Deo, corporis, ut ita loquar, 
purpuram adoro; non tamen quatenus indumen- 
tum, neque ut quartam personam, sed ut quse pa- 
riter exsistat Deus, idemque absque immutatione 
facta fuerit cum eo, quod eam inunxit. Non enim 
nalura carnis in Deitatem evasit ; sed quemadmo- 
dum Verbum manens id quod erat, sine conver- 
sione caro factum est; sic quoque caro Verbum 
facta est, non amittens id quod est ; quin potius 
idem eum Verbo secundum bypostasim effecta. 
Quamobrem invisibilis Dei imaginem elfformare 
non dubito, non qua invisibilis est, sed qua pro- 


Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματε, xal τούτῳ pi- 
νῳ λατρεύω, καὶ τούτῳ μόνῳ προσάγω τὴν τῆς λα- 
τρείας προσχύνησιν. Ἑνὶ θεῷ προσχυνῶ, μιᾷ Ge. 
τὴτι" ἀλλὰ καὶ Τριάδι λατρεύω ὑποστάσεων, Θεῷ 
Πατρὶ, xat Θεῷ ΥἹῷ σεσαρχωμένῳ, καὶ Θεῷ ἁγίῳ 
πνεύματί, ἐνὶ. Θεῷ. Οὐ «posxovio τῇ κτίσει παρὰ 
τὸν χτίσαντα, ἀλλὰ προσχυνῶ εὔν φείστην, χτισθέντε 
τὸ χατ᾽ ἐμὲ, xai εἰς χτίσιν ἀνα πεινώτως xal ἀχ» 
Gatpéttoc χατεληλυθότα, ἵνα τὴν ἐμὴν δοξάσῃ φύση͵ 
καὶ θείας χοινωνὸν ἀπεργάσηται φόσεως. Συμπροσ 
κυγῶ τῷ βασιλεῖ καὶ Θεῷ, τὴν ἁλουργίδα τοῦ σώμα- 
τος, οὐχ ὡς ἱμάτιον, οὐδὲ ὡς τέταρτον πρόσωτην᾽ 
ἄπαγε" ἀλλ᾽ ὡς ὁμόθεον χρηματίσασαν, xaX γενομί- 
νήν ὅπερ τὸ χρῖσὰν ἀμεταδλήτως. Οὐ γὰρ θεότης ἡ 
φύσις γέγονε τῆς σαρχὸς, ἀλλ᾽ ὥσπερ ὁ Λόγος σὰρξ 
ἀτρέπτως γέγονε, μείνας ὅπερ ἦν, οὕτω καὶ ἡ σὰρξ 
Λόγος γέγονεν, οὐχ ἀπολέσασα τοῦθ᾽ ὅπερ att, vo» 
τιζομένη δὲ μᾶλλον πρὸς τὸν Λόγον καθ᾽ ὑπόστασιν, 
Διὸ θαῤῥῶν, εἰχονίζω Θεὸν τὸν ἀόρατον, οὐχ ὡς ἀόρα- 
τον, ἀλλ᾽ ὡς ὁρατὸν δι' ἡμᾶς γενόμενον, μεθέξ: 
σαρχός τε xal αἵματος. Οὐ τὴν ἀόρατον εἰχοῖν 
θεότητα, ἀλλ᾽ εἰκονίζων Θεοῦ τὴν ὁραθεῖσαν σάκι. 
Εἰ γὰρ ψυχὴν εἰχονίσαι ἀμήχανον, πόσῳ μᾶλλον 6s, 
τὸν xaX τῇ Ψυχῇ δόντα τὸ ἄῦλον; 


pter nos carni et sanguini participando !*, factus est visibilis. Imagine non Deitatem, sed conspecta 
carnem exprimo. Nam si simulacrum anims effingi non potest, quanto minus Dei ipsius, qui 


aninie, ut materie expers esset, impertivit | 
B. At, inquiunt, Deus per Moysem legislatorem 
ait : « Dominum Deum taum adorabis, et ipsi soli 


ι ε΄. ᾿λλλὰ, φησὶν, εἶπεν ὁ Θεὸς διὰ Μωῦσέως τοῦ 
vopo0écou* « Κύριον τὸν Θεόν σοῦ προσχυνήδεις, 


servies. Itemque : τ Non facies omnem similitudi- D καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις. » Καί - « Ob sodio 


nem quorumcunque eorum, quie in colo, et quas 
in terra sunt. » 

Errant illi profecto, fratres, qui nescientes 
Scripturas, litteram quoque occidere, Spiritum 
vivificare non norunt 5, Quos sic ego jure possim 
affari :Ipse qui vos id docuit, illud etiam quod 
sequitur edoceat. Disce quonam sensu id legislator 
interpretatur, in. hunc fere modum in Deutero- 


3 Deut, vr, 15. 


!* Exod. xx, 5. 
!5 Hebr, 11, 14. 


161] Cor. 1i, 6. 


!! Psal. xcvi, 7. 


κᾶν ὁμοίωμα, ὅσα iv τῷ οὐρανῷ, xai ὅσα ἐν τῇ 
γῆ. » 

᾿Αδελφοὶ, ὄντως πλανῶνται οἱ μὴ εἰδότες cxcTp- 
φὰς, ὡς τὸ γράμμα ἀποχτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα Que 
ποιεῖ" ol μὴ ἐρευνῶντες τὸ ὑπὸ τῷ γράμματι χε’ 
χρυμμένον πνεῦμα. Πρὺς οὗς ἂν ἀξίως εἴποιμι" ὁ 
τοῦτο διδάξας ὑμᾶς, διδαξάτῳ καὶ τὸ ἑπόμενον, Μάθε 
ὅπως ἑρμηνεύει Ó νομοθέτης ὧδέ πως ἐν τῷ Δευτε- 
13 Jerem. x, 17. 


33 Hebr. t, 1. 35 Joan, xvi, ?. 


NOI. 
(^) Interpres, omisit : Et :« Non habebis deos alienos. » (Exod. xx, 9.) 


v 


123 DE IMAGINIBUS ORATÍOI. n 
ρονομίῳ λέγων « Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς ὁμᾶς» — nomlo loquens : « Et locutus est Dominus ad vos 
kx μόσου τοῦ πυρός * φωνὴν ῥημάτων ὑμεῖς dxojca- — de medio ignis. Vocern vetborem vos audistis et 
^t. καὶ ὁμοίωμα οὐχ εἴδετε, ἀλλ᾽ ἢ φωνήν.» Καὶ — Similltudinem "non vidistis, sed vocem tan- 


1219 
CAP. XXVII. 

De resurrectione. 
Corporum [utura. resurrectio immortalibus. ani- 
mis. — Porro mortuorum etiam resurrectionem 
credimus, Erit enim profecto; erit, inquam, mor- 
tuorum resurrectio. Resurrectionem autem di- 
centes, corporum resurrectionem — intelligimus. 
Q9 hesurrectio enim est sccunda ejus quod ce- 
cidit, erectio. Etenim anima, cum immortales 
sint, quo tandem pacto resurgant? Nam cum mor- 
tem defiuiant, animx a corpore separationem, re- 
Surreclio proinde est iterata anima et corporis 
conjunctio, secundaque dissoluti et collapsi ani- 
malis excitatio *. lpsum itaque corpus quod cor- 
rumpitur ac dissolvitur, idemmet resurget incor. 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1220 
KE6AA. KZ' |P"j. 
Περὶ ἀναστάσεως. 

Πιστεύομεν δὲ xol ἀνάστασιν νεχρῶν. Ἔσται γὰρ 
ὄντως, ἔσται νεχρῶν ἀνάστασις. ᾿Ανάστασιν δὲ λέ- 
γοντες, σωμάτων φαμὲν ἀνάστασιν (12). ᾿Ανάστασις 
γάρ ἔστι δευτέρα τοῦ πεπτωχότος στάσις " αἱ γὰρ 
Ψυχαὶ ἀθάνατοι οὖσαι, πῶς ἀναστῆσονται ; E! γὰρ " 
θάνατον ὁρίζονται χωρισμὸν ψυχῆς ἀκὸ σώματο:, 
ἀνάστασί: ἐστι πάντως συνάφεια πάλιν Ψυχῆς τε xal 
σώματος, χαὶ δευτέρα τοῦ διαλυθέντος xal πεσόντος 
ζώου στάσις. Αὐτὸ οὖν τὸ σῶμα τὸ φθειρόμενον χαὶ 
διαλυόμενον, αὑτὸ ἀναστήσεται ἄφθαρτον. Οὺχ ἀδυ- 
νατεῖ γὰρ ὁ ἐν ápyfj ἐκ τοῦ χοὸς τῆς γῆς αὐτὸ 
συστησάμενος, πάλιν ἀναλυθὲν xal ἀποστραφὲν tl; 
τὴν γῆν ἐξ ἧς ἐλήφθη, χατὰ τὴν τοῦ δημιουργοῦ 


ruptum. Non enim ea imbecillitate est is, qui c D ἀπόφασιν, πάλιν ἀναστῆσαι αὐτό. 
terr? pulvere. primum illud condidit, ut quod posthac dissolutum erit, atque ín terram ex qua 
sumptuin fuerat, secundum Opificis sententiam reversum, rursus ad vitam revocare nequeat. 


Probatur resurrectio ratione, a Dei providentia et 
justitia, — Enimvero si non est resurrectio, co- 
medamus οἱ bibamus *; voluptuosam deliciisque 
omnibus diffluentem vitatu. seetemur. Si nan est 
resurrectio, quid tandem est, quo bruta animantia 
antecellamus ? Si non est resurrectio, feras agre- 
stes, qu» vitam marore vacuam ducunt, beatas 
priedicemus. Si non est resurrectio, nec Deus est, 
ncc providentia : sed omnia casu Ltemereque agun- 
tur et feruntur. Ecce'enim justos plurimos videmus 
egentes, et. injuria affectos, omnique ope hoc in 


El γὰρ μὴ ἔστιν ἀνάστασις, φάγωμεν, χαὶ πίωμεν, 
τὸν ἐνήδονον xal ἀπολαυστιχὸν βίον μετέλθωμεν. Εἰ 
οὐχ ἔστιν ἀνάστασις, ἐν τίνι τῶν ἀλόγων διαςἐρο- 
μεν; Εἰ οὐχ ἔστιν ἀνάστασις, μακαρίσωμαν τὰ θηρία 
τοῦ ἀγροῦ, τὰ ἄλυπον ἔχοντα βίον, EL οὐχ ἔστιν 
ἀνάστασις, οὐδὲ Θεός ἐστιν, οὐδὲ πρόνοια, αὐτομά- 
τως δὲ πάντα ἄγονταί τε χαὶ φέρονται Ρ. Ἰδοὺ γὲρ 
ὁρῶμεν πλείστους διχαίους μὲν πενομένους χεὶ 
ἀδιχουμένους, xal μηδεμιᾶς ἐν τῷ παρόντι fü 
τυγχάνοντας ἀντιλήψεως, ἁμαρτωλοὺς δὲ xal ἀδί. 
xoug ἐν πλούτῳ χαὶ πάσῃ τρυφῇ εὐθν vobvcta;. Ki 


seculo destitutos ; peccatores contra et flagitiosos, C τίς ἂν τοῦτο διχαιοχρισίας f σοφῇς προνοίας lpm 


divitiis et omni deliciarum genere circumfluentes. 
Ecquis autem sana mente praditus, hoc :equi ju- 
dicii aut sapientis providentiz esse existimet ? Eril 
igitur, erit plane resurrectio. Nam, quia Deus 
justus est, sustinentibus quoque. ipsum mercedem 
persolvet. Ac, siquidem anima $0la in virtutis 
palestra decertaverit, sola quoque coronam obti- 
nebit ; et si sola in voluptatibus sese volutarit, sola 
quoque merito punas luet. Αἱ cum nec exsisten- 


εὖ φρονῶν ὑπολάθοι; "Ecvat οὖν, ἕστα: &vásus, 
Δίκαιος γὰρ ὁ Θεὸς, xai τοῖς ὑπομένουσιν αὐτὼ. 
σθαποδότης γίνεται. Εἰ μὲν οὖν ἡ Ψυχὴ pon 
τῆς ἀρετῆς ἀγῶσιν ἐνήθλησε, μόνη καὶ acqui. 
σεται. Καὶ εἰ μόνη ταῖς ἡδοναῖς ἐνεκυλίσθη, pi 
διχαίως ἂν ἐχολάζετο" ἀλλ᾽ ἐπεὶ μήτε τὴν ἀρεῖ, 
μῆτε τὴν χαχίαν ἡ ψυχὴ μετῆλθε δίχα τοῦ οἱ» 
ματος, δικαίως ἄμφω ἅμα χαὶ τῶν ἀμοιδῶν τὸ 
ξονται. 


tiam ínter se discretam habuerint, nec anima, vel virtutem, vel malitiam sine corpore gesserit, me 
rito proinde ambo simul, aut. premiis, aut poenis afficientur. 


* Epist. in Ancor. n. 89; Method. Contra Orig. 


858. xxii, 15; D Cor. xv, 58. 


rj 


VARLE LECTIONES. 
* Edita εἰ μέν. R. 2926 εἰ γὰρ θάνατον ὁρίζοντες λέγομεν. » Regii multi et Colb. ἄγεται xal τέρεται. 
ΝΟΤΑ͂. 


(19) Σωμάτων φαμὲν ἀνάστασιν. Corporum re- 
.surrectionem innuimus. Justinus lib. De resurrectio- 
ne contra Platonicos οἱ hzreticos, qui transmie 
grationem animarum ponerent, eodem modo argu- 
 Aentabatur : ᾿Ανάστασίς ἔστι τοῦ πεπτωχότος σαρ- 
κίου. Πνεῦμα γὰο οὗ πίπτει" Resurrectio est carnis 
que cecidit. Nam spiritus non cadit : anima est ix 
corpore : non vivit autem quod caret anima. Corpus 
anima discedente non superest. Locum integrum, 
aliaque ejusdem operis dabimus cum Parallelis 
Joannis Damasceni. Reliquos Patres omitto, qui 
hoc de capite scripserunt. Ceterum Origenes, ad- 
versus quem multi eani ob causam calamum strin- 
Xere, nou resurrectionem corporum ex tolo infi- 
ciabatur, sed carnis tantum, ceu qua vestita post 
peccatuian corpora hominum fuissent. Male sanau 


D hanc opinionem a Valentinianis acceperat, uteb» 


1urque his Apostoli verbis : Caro et sangmi 
regnum Dei possidere non possunt : et, Qui in caru 
sunt, Deo placere non vossunt. Quod prejudicium 
sic convellit lrenzus, carnem equidem sibi reliciem 
ad regnum Dei venire mon posse : eam tamen Dei 
plasma esse, et divino vegetutum spiritu mundum Dei 
templum fieri. Adhgc, non carnis substantiam, sed 
concupiscentias ejus que mortificant hominem, sigui- 
ficari. Quo sensu Paulus ipse dicebat: Vos wem 
eslis in carne, sed in spiruu. Et rursum : 7n cerw 
ambulantes, non secundum carnem militamus. Unde 
infert : Quemadmodum corruptele capax est care, 
sic et incorruptele, εἰ quemadmodwin mortis, sic εἰ 
"im Plura adJit, qua Noster persequitur, ut et 
alii Patres. 


1221 


σωμάτων ἀνάστασις. Φησὶ γοῦν ὁ Θεὸς πρὸς Νῶε, 
μετὰ τὸν xataxiuopóv* Ὡς Aáyara χόρτου δέ- 
ἕωχκα ὑμῖν τὰ πώντα. ITA ἢ» κρέας ἐν αἵματι φυ- 
χῆς οὐ φάγεσθε" καὶ τὸ ὑμέτερον αἷμα τῶν 
ψυχῶν ὑμῶν ἐχζητήσω, ἐκ χειρὸς πάντων τῶν 
θηρίων ἐκζητήσω αὐτὸ, καὶ ἐκ χειρὸς παντὸς 
ἀνθρώπου ἀδε.1,»οῦ αὑτοῦ ἐκζητήσω τὴν ψυχὴν 
αὐτοῦ. Ὁ ἐκχέων αἷμα ἀνθρώπου, ἀντὶ τοῦ αἷ- 
ματος αὐτοῦ ἐχχυθήσεται, ὅτι ἐν εἰκόνι Θεοῦ 
ἐποίησα τὸν ἄνθρωπον. là; ἐχζητήσε: τὸ αἷμα 
τοῦ ἀνθρώπου ix χειρὸς πάντιυν τῶν θηρίων, f; ὅτι 
ἀνασιέσει τὰ σώματα τῶν ἀνθρώπων τῶν ἀποῦνη- 
σχόντων ; Οὐ γὰρ ἀντὶ τοῦ ἀνθρώπου ἀποθανεῖται τὰ 
θηρία. 

Καὶ πάλιν τῷ Μωυσεῖ" Ἐγώ εἶμι ὁ Θεὸς Αξραὰμ, 
καὶ ὁ θεὸς Ἰσαὰκ, καὶ ὁ Θεὸς "Iaxo6. Οὐχ ἔστι» 
ὁ Θεὸς γεχρῶν Θεὸς, τῶν ἀποθανόντων, χαὶ οὐχέτι 
ἐσομένων, ἀλλὰ ζώντων», ὧν αἱ ψυχαὶ μὲν ἐν χειρὶ 
αὑτοῦ ζῶσι, τὰ δὲ σώματα πάλιν διὰ τῆς ἀναστά- 
σεως 'ξῆσεται. Καὶ ὁ θεοπάτωρ Δαδίδ φῆσε πρὸ; τὸν 
Θεόν" Arravadseic τὸ πνεῦμα αὐτῶν, καὶ éxAel- 
ψουσι, xal slc τὸν χοῦν αὑτῶν ἐπιστρέφουσιν. 
Ἰδοὺ περὶ τῶν σωμάτων ὁ λόγο:;. Εἶτα ἐπάγει" 
'Ἑξαποστε,εῖς τὸ Πνεῦμά cov, καὶ κτισθήσον- 
ται, καὶ ἀν'αχαιγιξῖς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. 


Καὶ Ἡσαῖας δέ" ᾿Αγαστήσονται οἱ y&xpol, καὶ 
ἐγερθήσονται οἱ ἐν τοῖς μνημείοις. Δῆλον δὲ ὡς 
οὐχ αἱ ψυχαὶ ἐν τοῖς μνημείοις τίθενται, ἀλλὰ τὰ 
σώματα. 


Καὶ ὁ μακάριος δὲ Ἱεζεχιήλ᾽ Καὶ ἐγένετο, φησὶν, 
iv τῷ μὲ προρηετεῦσαι, καὶ ἰδοὺ σεισμὸς, καὶ 
προσήγαγα τὰ ὀστᾶ, ὀστέον πρὸς ὀστέον, ἔχα- 
στον apóc τὴν ἁρμονίαν αὑτοῦ. Καὶ εἶδον, καὶ 
ἐδοὺ éxeyérsto αὐτοῖς νεῦρα, καὶ σάρχες ἀν- 
ἔφύοντο, xal ἀνέθαιγον ἐπ' αὐτὰ, καὶ περιετάθη 
αὐτοῖς δέρματα ἑπάνωθεν. Εἶτα διδάσχει πῶς χε- 
λευσθέντα ἐπανῆλθε τὰ πνεύματα. 

Καὶ θεῖος δὲ Δανιήλ φησι“ Καὶ à τῷ καιρῷ 
ἐχείγῳ ἀγαστήσεται Μιχαὶ.ῖ ὁ ἄρχων ὁ μέγας, ὁ 
ἑστηχὼς ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ AaoU σου" καὶ ἔσται 
καιρὸς θλίψεως, θλῖψις ola οὐ γέγογεν, ág' οὗ 
γεγένηται ἔθνος ἐπὶ τῆς γῆς, ἕως τοῦ καιροῦ 
ἐκείγου. Καὶ iv τῷ χαιρῷ ἐχείνῳ σωθήσεται ὁ 
Jaóc σου, πᾶς ὁ εὑρεθεὶς γεγραμμένος ἐν τῷ 
βιδιλίῳ. Καὶ πο.::λοὶ τῶν καθευδόντων» ὃν γῆς 
χώμαει ἐξεγαρθήσονταε" οὗτοι elc ζωὴν αἰώνιον, 
καὶ οὗτοι εἷς ὀνειδισμὸν καὶ αἰσχύνην αἰώγιον. 
Καὶ οἱ συνιέντες ἐκλάμψουσιν ὡς ἡ λαμπρότης 
τοῦ στερεώματος, καὶ ἀπὸ τῶν δικαίων τῶγ 
πο.λλῶν, ὡς οἱ ἀστέρες εἰς τοὺς αἰῶνας, καὶ ἔτι 
ἐκι:λάμγουσι. — IoAAol τῶν καθευδόντων ἐν γῆς 
χώματι, λέγων, ἐξεογερθήσονται, δῆλον, ὡς àvá- 


DE FIDE ORTIIODOXA LID 1V. 


Μαρτυρεῖ δὲ xav ἡ θεία Γραφὴ, ὅτι ἔσται τῶν αὶ 


1929 

Auclcritate | Scripture. — Quin. divina. quoque 
Striptura. corporum resurrectionem fore testatur. 
Ait quippe Dens Noe post diluvium : Quasi olera 
virentia. tradidi vobis omnia ; excepto quod. carnem 
cum sanguine anime non. comedetis. Vestrum enim 
sanguinem animarum vestrarum requiram de mant 
cunctarum bestiarum, et de manu omnis — hominis, 
[ratris ejus requiram. animam ejus. Qui e[fuderit 
sanguinem hominis, pro illius sanguine sanguis ipatus 
e[fundetur : ad. imaginem. quippe Dei hominem [e- 
ci ^. Quonam autem. modo sanguinem hominis de 
manu cunctarum. bestiarum requiret, nisi quia 
corpora hominum, qui moriuntur, ad vitam 
excitabit? Non euim hominis loco bestie πι0- 
rientur. 


D  Rursusque ad Moysen : Ego sum Deus Abra: 


ham, et Deus Isaac, et Deus Jacob *. Atqui non 
302 est Deus mortuorstm — Deus *, hoc est eorum 
qui moriuntur, nec amplius futuri sunt ; sed viro- 
rum : quorum anime quidem in manu cjus vi- 
vunt ? ; corpora autem post resurrectionem revi- 
viscent. Dei quoque parens David Deum sic allo- 
quitur : Auferes spiritum eogum, el deficient, et in 
pulverem suam reverlentur *. En quo pacto de cor- 
poribus ei sermo est. Deinde subjungit : Emittes 
Spiritum tuum, el creubunttr , οἱ renovubis faciem 
terre *. 

Isaias item : Resurgent mortui et expergiscentur 
qui in monumentis sunt !*. Atqui constat. nou. ani- 
mas, sed corpora in monumentis collocari. 


11 Beatus quoque Ezechiel : £t factum est, iuquit, 
cum ego prophetarem, et ecce terre motus; el acce- 
debant ossa os ad os, unumquodque ad. juncturam 
suam. Et vidi : et ecce rursus oborti sunt eis nervi, 
el carnes enascebantur, εἰ ascendebant ad eos, et 
circumfuse sunt. εἰς pelles. desuper !**. Ac. postea 
docet, quemadmodum spiritus, juxta atque illis 
imperatum erat, redierunt. 

Praeterea divinus Daniel oit : Et in. tempore illo 
consurget. Michael princeps magnus, qui stat pro fi- 
liis populi tui : εἰ erit. tempus tribulationis, tribu 
latio, qualis non fuit, ex quo [acta est gens in terra, 
usque ad tempus illud. Et in tempore illo salva^itur 


Ὁ Populus tuus, qui inventus [uerit scriptus in. libro. 


Et mulii de his qui dormiunt in terre puleere, evi- 
gilabunt, alii in vitam cternam, et alii in oppro- 
brium et confusionem eternam. Et intelligentes. ful- 
gebunt quasi splendor firmamenti, et ex justis pluri- 
mis, quasi stc/ie in secula et ultra [ulgebunt !*. Ex 
his autem verbis, Multi de his qui dormiunt in terra 
pulvere, evigilabunt, perspicuum est, eum corporum 
resurrectionem indicare. Neque enim quisquam 
dixerit, animas iu terrz& pulvere dormire, 


στάσιν ἐμφαίνει σωμάτων᾽ οὐ γὰρ δήπου τις φήσειε τὰς ψυχὰς ἐν γῆς χώματι 4 χαθεύδειν. 


δ Gen. 1x. 5, 6. 


δ Exod. «n, 6. 
49 [s3. xx vit, 9. 


| * Matth. xxii, 29. 
Ὁ Nyss. Deunim et resur. post med. 


* Paal. cv, 29. *ibid. 20. 


* Sap. Π|, 1. 
n 13 Dan. Xll. 1-3. 


1* Ezech. xxxviii, 7, 8. 


VARLE LECTIONES. 


4 Regius 5451, et Colb. duo τώματι. 


1223 


porum resurreclionem aperie tradidit : Audient 
enim , inquit, qui in monumentis sunt, vocem Filii 
Dei ;et procedent qui bona fecerunt, in resurrectio- 
nem vile : qui cero mala egerunt, in resurrectionem 
judicii *. Nemo autem mentis compos, animas in 
monumentis esse aut versari unquam dixerit. 


Non vero Dominus sermone tantam, sed ct opere 
corporum resurrectionem — declaravit, Primum 
quando quatriduanum, jamque corruptum, οἱ fc- 
tentem Lazarum suscitavit !*. Neque euim animam 
corpore orbatam, sed corpus cum anima; nec al- 
serum, sed ipsummet quod corruptum erat, exci- 
tavit.. Quonam etenim alioqui modo agnita fuis- 
$ct, aut fidem invenissct mortui resurrectio, nisi 
ex eertissimis personz notis ac proprietatihus ea 
compróbata esset ? Verum Lazarum quidem, ut di- 
vinitatem suam demonstraret, ac («m sue, tum 
nostra resurrectionis fid astruerct, ad. vitam 
i9 revocavit, ut cidem rursus esset moriendum. 
At ipse Dominus perfecte, nec jam morti subject: 
resurrectionis auspex exstitit ac primitize : eamque 
ob rem aiebat apostolus Paulus : 3039 Si mortwi 
non resurgunt, neque. Christus resurrexit. Si autem 
Christus non. resurrexit , inanis est ergo fides 
nostra : adhuc ergo sumus in peccatis nostris **. Et, 
Quia Christus. resurrexit. primitie dormientium "7. 
Et : Primogenitus ex mortuis '*. Ac rursus : Si erc- 
dimus quod Jesus mortuus est, et resurrexit : iia et 


Deus eos qui dormisrunt per Jesum, adducet cum '* 


eo 33. lia, inquit; quemadmodum nempe Cliristus 
resurrexit. 

Quod autem Domini resurrectio, corporis jam 
incorrupti et animae conjunctio esset (nam hiec 
erant αὐ fuerant. divisa), hinc liquet. Ait enim : 
Solvite templum hoc, et in tribus diebus cedificabo 
illud **. Quod autem de corpore suo loqueretur, 
evangelista testis locuples est : Palpate me et vi- 
dete (aicbat discipulis suis Dominus, dum existi- 
mabant se spiritum videre) quia ego ipse sum, et 
non sum multatus : quia spiritus carnem el ossa non 
habet, sicut me videtis habere **. Et cum hoc di- 
xisset, ostendit eis manus οἱ latus; eaque Thoma 


S. JOANNIS DAMASCENI 
Quin etiam Dominus in sacris Evangelils cor- A 


1221 

᾿Αλλὰ μὴν xaX ὁ Κύριος ἐν τοῖς ἱεροῖς Εὐαγγε- 
λίοις τὴν τῶν σωμάτων ἀριδήλως ἀνάστασιν παρ- 
ἐδωχεν᾽ ᾿Αχούσονται γὰρ, φησὶν, οἱ ἐν μνημείοις 
τῆς φωγῆς τοῦ Υ᾽οῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐξελεύσονται 
οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιήσαντες, elc ἀνάστασιν ζωῆς, οἱ 
δὲ τὰ gavJa πράξαντες, eic ἀνάστασιν χρίσεως. 
Ἐν τοῖς μνημείοις δὲ τὰς ψυχάς ποτε τῶν εὖ ςρο- 
νούντων οὐχ ἂν εἴποι τις. 

Οὐ λόγῳ δὲ μόνον τ, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ τὴν τῶν σω- 
μάτων ἀνάστασιν ἐφανέρωσε. Πρῶτον μὲν, τεταρ- 
*alow, xal ἤδη φθαρέντα, xai ὁδωδότα ἱτεῖρα- τὰν 
Λάζαρον. Οὐ ψυχὴν γὰρ ἐστερημένην σώματος, 23x 
χαὶ σῶμα σὺν τῇ ψυχῇ" χαὶ οὐχ ἕτερον, ἀλλ᾽ αὐτὸ -ὸ 
φθαρὲν ἤγειρε. Πῶς γὰρ ἂν ἐγινώσχετο, ἣ t2 
δτεύετο 1j τοῦ τεθνεῶτος ἀνάστατις, μὴ τῶν yaga. 
χτηριστιχῶν ἰδιωμάτων ταύτην συνιστώντων ; ᾿Αλλὶ 
καὶ Λάζαρον μὲν πρὸ; ἔνδειξιν τῆς olxelac θεότητος, 
χαὶ πίστωσιν τῆς αὐτοῦ τε χαὶ ἡμῶν ἀναστάσεως 
ἤγειρε, πάλιν ὑποττρέφειν μέλλοντα εἷς θάνατον, 
Αὐτὸς δὲ ὁ Κύριο; ἀπαρχὴ τῆς τελείας, xaX μηχέτι 
θανάτῳ ὑποπιπτούσης ἀναστάσεως γέγονε. Διὸ δὴ 
xaX ὁ θεῖος ἀπόστολος Παῦλος 5 ἔλεγεν " El γεχροὶ 
οὖχ ἐγείρονται, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται. Εἰ δὲ 
Χριστὸς οὐχ ἐγήγερται, ἄρα οὖν ματαία ἡ zi- 
στις ἡμῶν" ὅρα ὅτι ἐσμὲν ἐν ταῖς ἁμαρτίαις 
ἡμῶν. Καί Ὅτι Χριστὸς ἐγήγερται, ἀπαρχὴ cor 
κεκοιμημένων. Καί" Πρωτότοχος ἐκ νεχρῶν. Καὶ 
πάλιν " Εἰ γὰρ πιστεύομεν ὅτε Ἰησοῦς ἀπέθαγε͵ 
καὶ ἀνέστη, οὕτω xal ὁ Θεὸς τοὺς κοιμηθέντας 
διὰ τοῦ Ἰησοῦ ἄξει σὺν αὐτῷ. Οὕτως, ἕφτ, ὡς ὁ 
Κύριος ἀνέστη. 


Ὅτι δὲ ἡ τοῦ Κυρίου ἀνάστασις σώματος ἀτ.0- 
«ἰσθέντος, xal ψυχῆς ἕνωσις fv (ταῦτα γὰρ τὶ 
διαιρεθέντα), δῆλον " ἔφη γάρ" Λύσατε τὸν r&* 
τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις οἰκοδομήσω αὑτό: 
Μάρτυς δὲ ἀξιόπιστο: τὸ ἱερὸν Ἐῤαγγέλιον, ἐ, 
περὶ τοῦ ἰδίου ἔλεγε σώματος. Ψη.1α;:»ἡσατέ ye xi 
ἴδετε, φησὶ τοῖς οἰχείοις μαθηταῖς; ὁ Κύριος πνεῦ!: 
δοχοῦσιν ὁρᾷν" ὅτι ἐγώ εἶμι, καὶ obx ἠ.1.1οίω. 
μαι (19) " ὅτι πνεῦμα σάρχα xal ὀστέα οὐκ ἔχει, 
καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε Éxorra. Kal τοῦτο εἰπὼν, 
ἔδειξεν αὑτοῖς τὰς χεῖρας καὶ τὴν πλευρὰν, xi 


palpanda porrexit **. Annon [886 ad fidem reyur- ἢ τῷ Θωμᾷ προτείνει πρὸς Ψψηλάφησιν. "Apa οὐχ 


rectioni corporum conciliandam sufliciunt? 


1!* Joan. v, 98,99. 


1v, 1ὅ. *^ Joan. 1, 19. *' Luc, xxiv, 59. 


? Joan. xi, 59-44. 161 Cor, xv, 16, 17. 
** joan. xx, 37. 


ἱχανὰ ταῦτα thv τῶν σωμάτων πιστιύσατθαι àvi- 
στασιν; 
' ibid. 90. 


38 Coloss. 1, 18. 151 Thes: 


VAIE LECTIONES. 


* R. 2938 οὐ λόγῳ δὲ Ψιλῷ μόνον. 
B. Mil. adjectum fui. err 


5. l'auli nomen deest. in edit. et in ἢ. 9, atque i i . 
* teyii nonnulli et Colb. 4 ἀξιοπιστότατος. Vetus interpr. testis dignus. fd αν κε. 


NOTAE. 


(43) Ὅτι ἐγώ εἶμι, καὶ οὐκ ?)4.0lopit.. Quia 
€go sum , nec sum πιμίαίες. Sic Patrum nonnulli 
Christi verba recitaut. Unus milii inodo occurrit 
Athanasius, epist. ad Epict. et alibi, ubi Christum 


discipulos ita compellasse scribit, ἴδετε, ἴδετε, ὅτι 
ἐγώ εἶμι, xal οὐχ ἀλλοίωμαι. Nihil tale in Bibuis 
nostris exstat. S:epe labuntur auetores, dum Scri- 
pturz loca. menoriter recitant, 


1245 


DE IMAGINIBUS ORATIO 1. 


1246 


λόντων ἀγαθῶν, οὐχ αὐτὴν τὴν clxóva τῶν πραγμά- A dem imago erat, sed imaginis potius adumbratio, ut 


«ων. » El οὖν ὁ νόμος εἰχόνας ἀπαγορεύει, αὐτὸς δὲ 
εἰχόνος ἐστὶ προχάραγμα, τί φήσομεν ; Εἰ ἡ σχηνὴ 
σχιὰ, xal τύπου τύπος, πῶς μὴ εἰχονογραφεῖν ὁ νό- 
pos; διαχελεύεται ; ᾿Αλλ᾽ οὐχ ἔστιν οὕτω ταῦτα, οὐχ 


ἔστι" χαιρὸς δὲ μᾶλλον τῷ παντὶ πράγματι. 


tc. Πάλαι μὲν ὁ θεὸς, ὁ ἀσώματός τε χαὶ ἀσχη- 
μάτιστος, οὐδαμῶς εἰχονίζετο. Νῦν δὲ σαρχὶ ὀφθέντος 
Θεοῦ, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συναναστραφέντος, εἰχο- 
νίζω Θεοῦ τὸ ὁρώμενον. Οὐ προσχυνῶ τῇ ὕλῃ, προσ- 
χυνῶ δὲ τὸν τῆς ὕλης δημιουργὸν, τὸν ὕλην δι᾽ ἐμὲ 
γενόμενον, xal ἐν ὕλῃ χατοιχῆῇσαι χαταδεξάμενον, 
καὶ &' ὕλης τὴν σωτηρίαν μου ἐργασάμενον, xal 


idem ait Apostolus : ε Umbram habens lex futuro- 
rum bonorum, non ipsam imaginem rerum *. » 
Quare si lex quz imagines prohibet fleri, imaginis 
figura est ; quid jam dicemus? At si tabernaculum 
umbra est, et figura figura, cur lex imagines non 
pingi jubeat? Verum bac non ita se habent; non 
profecto : sed suum unicuique rei tempus est ". 
46. Quapropter Deum olim, ut corporis ac figure 
expertem , imago nulla referebat "δ. Nunc vero 
posteaquam in carne visus est Deus, et cum homi- 
nibus conversatus est "3, qua parte conspiciendum 
se przbuit, Dei imaginem efformo. Non materiam, 
sed materie auctorem adoro; qui propter me nia- 
teria factus est, et in materia babitare voluit, quo 


σέδων οὐ παύσομαι τὴν ὕλην, δι᾽ ἧς ἡ σωτηρία μου B per materiam salutem meam operaretur : nec ma- 


εἴργασται" σέδω δὲ οὐχ ὡς Θεόν" ἄπαγε " πῶς γὰρ 
τὸ ἐξ οὐχ ὄντων τὴν γένεσιν ἐσχηχὸς, Θεός ; El xal 
τὸ τοῦ θεοῦ σῶμα Θεὸς, διὰ τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν 
ἕνωσιν γεγονὸς ἀμεταδλήτως ὅπερ τὸ χρίσαν, xal 
μεῖναν ὅπερ fiv. τῇ φύσει, σὰρξ ἐψυχωμένη ψυχῇ 
λογιχῇ τε xal νοερᾷ, ἠργμένη, οὐχ ἄχτιστος. Τὴν 
δέ γε λοιπὴν ὕλην σέδω, καὶ δι᾽ αἰδοῦς ἄγω, 6v ἧς 
fj σωτηρία μου γέγονεν, ὡς θείας ἐνεργείας καὶ χά- 
ριτος ἔμπλεων. "H οὐχ ὕλη τὸ τοῦ σταυροῦ ξύλον, τὸ 
τρισόλδιον καὶ τρισμαχάριστον ; Ἢ οὐχ ὕλη τὸ ὄρος 
«b σεπτὸν χαὶ ἅγιον ; Ὁ τοῦ Κρανίου τόπος; Ἢ οὐχ 
ὕλη fj φερέσδιος πέτρα χαὶ ζωηφόρος, ὁ τάφος ὁ 
ἅγιος, fj κηγὴ τῆς ἡμῶν ἀναστάσεως; Ἢ οὐχ ὕλη 
τὸ μέλαν, χαὶ fj τῶν Εὐαγγελίων παναγία βίόδλος ; 
Ἢ οὐχ ὕλη ἡ ζωηφόρος τράπεζα, ἡ τὸν ἄρτον ἡμῖν 
τῆς ζωῆς χορηγοῦσα ; Ἢ οὐχ ὕλη, ὁ χρυσός τε χαὶ 
ὃ ἄργυρος, ἐξ ὧν σταυροὶ xal πίναχες χατασχευά- 
ζονται, καὶ ποτήρια ; Ἢ οὐχ ὕλη πρὸ τούτων ἀπάν- 
τῶν τὸ τοῦ Κυρίου ἡμῶν σῶμα χαὶ αἷμα : Ἢ πάν- 
τῶν τούτων ἄνελε τὸ σέδας xal τὴν προσχύνησιν, ἣ 
παραχώρει τῇ ἐχχλησιαστιχῇ παραδόσει χαὶ τὴν 
τῶν εἰχόνων προσχύνησιν, Θεοῦ καὶ φίλων Θεοῦ ὁνό- 
pat ἁγιαζάμένων, καὶ διὰ τοῦτο θείου Πνεύματος 
ἐπισχιαζομένων χάριτι, Μὴ κάχιζε τὴν ὕλην οὐ γὰρ 
ἄτιμος. Οὐδὲν γὰρ ἄτιμον, ὃ παρὰ Θεοῦ γεγένηται. 
Τῶν Μανιχαίων τοῦτο τὸ φρόνημα " μόνον δὲ ἄτι- 
pov, ὃ μὴ τὴν αἰτίαν ἔσχεν ἐχ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἡμέτερόν 
ἐστιν εὕρεμα, τῇ ix τοῦ κατὰ φύσιν εἰς τὸ παρὰ 
φύσιν αὐτεξουσίῳ ἔχχλίσει τε χαὶ ῥοπῇ τοῦ θελήμα- 
τος, τουτέστιν ἥ ἁμαρτία. Εἰ διὰ τὸν νόμον τὰς εἰ- 
xévac ἀτιμάζείς, καὶ ἀπαγορεύεις, ὡς ἐξ ὕλης χατ- 
ἐσχευασμένα;, ὅρα τί φήσιν ἡ Γραφῇ " Καὶ ἐλάλησε 
Κύριος πρὸς Μωῦσῆν, λέγων ᾿Ιδοὺ ἀναχέχληχα ἐξ 
ὀνόματος Βεσελεὴλ τὸν τοῦ "fp, ix φυλῆς Ἰούδα. Καὶ 
Ἐ ἐπλησα αὐτὸν πνεῦμα θεῖον, σοφίας, καὶ συνέσεως, 
xai ἐπιστήμης ἐν παντὶ ἔργῳ διανοεῖσθαι, καὶ ἀρχι- 
τεχτονεῖν, καὶ ἐργάζεσθαι τὸ χρυσίον, χαὶ τὸ ἀργύ- 
ριον, xal τὸν χαλχὸν, xa τὴν ὑάχινθον, καὶ τὴν 
πορφύραν, καὶ τὸ χόχχινον τὸ νηστὸν, xal τὴν βύσ- 
σον τὴν χεχλωσμένην, xai τὰ λιθουργιχὰ εἰς τὰ ἔργα, 
χαὶ τὰ τεχτονιχὰ εἰς τὰ ξόλα, ἐργάζεσθαι χατὰ 


** flebr. x, 1. 


teriam, per quam salus parta mihi est, colere desi- 
nam : non tamen ut ipsam tanquam Deum colam , 
quod Deus avertat. Quomodo enim Deus sit, id 
quod ex nihilo ortum est? Quanquam alioqui ipsum 
Dei corpus Deus est ob unionem secundum hy- 
postasim, cum sine demutatione illud factum sit, 
aquo inunctum fuit, idque permanserit , quod 
suapte natura erat; nempe caro animata anima 
mente rationeque praedita; que quidem initium 
babuit, ac neutiquam increata est. Residuam vero 
materiam, quae ad salutem meam contulit, colo ac 
veneror; quippe quam efficacitate implevit et gra- 
tia. Annon materia erat, lignum crucis fortuna- 
tissimum illud beatissimumque a cunctis przdican- 
dum ? Nonne materia, mons sanctus ac venerandus, 
ille Calvarie locus ? Nunquid materia non est alma 
vitalisque illa petra ; sanctum, inquam, 914 mo- 
numentum, nostre fons resurrectionis? Annon 
materia, tum atramentum, tum sanctissimus Evan- 
gellorum liber? Annon quoque materia est, mensa 
vivifica, que psnem vite nobis subministrat? 
Nonne materia, aurum et argentum, et quibus 
cruces, et disci, calicesque conficiuntur? Quin 
etiam, quod omnibus istis antecellit, nunquid ma- 
teria non sunt, corpus ac sanguis Chrieti? florum 
omnium cultum adorationemque e medio tolle : 
aut ecclesiasticis institutis obtemperans, sine, ut 
Dei et eorum, qui amicorum Dei sanctissimo no- 
mine decorantur, atque adeo divini Spiritus gratia 
sunt obumbrati, imagines adorentur. Nihil materiz 
detrahas ; neque enim contemptu digna est. Nihil 
siquidem, quod factum s Deo sit, aspernabile fuerit. 
Hoc Manichzorum opinionem sapit. Illud duntaxat 
contemptibileest, quod Deum non habet auctorem, 
sed libero voluntatis motu ac propensione ab eo 
quod nature consentaneum est, in id quod est 
praeter naturam, a nobis est excogitatum. Atqui 
id aliud non est praeter peccatum ? Quod si propter 
legis preceptum ignominia afficis imagines, atque 
eo quod materia constent, illas fieri prohibes, vide 
quid Scriptura dicat : « Et locutus est Dominus 


V Eccli. 1, 1. " [ Tim. 3, 10. ** Baruch ri, 58. 


124 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1218 


dicens : Vocavi ex nomine Beseleel filium Hor de A πάντα «à ἔργα" xal ἐγὼ δέδωχα αὐτὸν, καὶ τὲν 


tribu Juda, et implevi eum Spiritu Dei, sapientia, 
et intelligentia, in omni opere ad excogitandum, 
et fabrefaciendum, et operandum aurum, et argen- 
tum, et 555, et hyacinthum, et purpuram, et cocci- 
num netum, byssumque retortum, et lapidaria ad 
opera, et fabrilia in lignis, ad elaboranda opera 
omnia. Ego dedi eum, et Eliab filium Achisamach 
de tribu Dan : et omni intelligenti corde dedi in- 
telligentiam, et facient omnia quz przcepi tibi **, » 
Et rursum : « Locutus est Moyses ad universam 
congregationem flliorum Israel : Audite hoc ver- 
bum, quod przcepit Dominus dicens : Sumite a 
vobis ipsis separatam oblationem Domino. Omnis 
qui corde susceperit, afferat primitias Domino; 
aurum, argentum, ss, hyacinthum, purpuram, 
coccinum duplex tortum, et byssum retortum, et 
pilos caprarum, pellesque arietum rubricatas, et 
pelles hyacinthinas, et ligna imputribilia, et oleum 
uuctionis, et thymiama compositionis, et lapides 
sardios, et lapides in czelaturam, ad superhumerale, 
et ad tunicam talarem. Quisquis vestrum sapiens 
est corde, veniat, et faciat quz Dominus impera- 
vit; tabernaculum "", » etc. En profecto materiam 
pretiosam, etiamsi vilis habeatur ἃ vobis. Ecquid 
enim capraruu pilis ac coloribus contemptibilius 
sit? Nonne coccinum, et purpura, hyacinthusque 
colores sunt? Ecce demum, tum opera manuum 
hominum, tum Cherubim effigies. Quonam pacto 
sub legis obtentu ea fleri prohibeas, quz ut flerent 


Ἐλιὰδ τὸν τοῦ ᾿Αχισαμάχ, Ex φυλῆς Δάν * καὶ παντὶ 
συνετῷ καρδίᾳ ἐγὼ δέδωχα σύνεσιν, καὶ ποιήσουσι 
πάντα ὅσα σοι συνέταξα. » Καὶ πάλιν * « Εἶπε Μωῦ- 
ec πρὸς πᾶσαν συναγωγὴν υἱῶν Ἰσραήλ’ ᾿Αχού- 
cate τοῦτο τὸ nua, συνέταξε Κύριος λέγων “ 
Λάδετε παρ’ ὑμῶν αὐτῶν ἀφαίρεμα τῷ Κυρίῳ. Πᾶς 
ὁ καταδεχόμενος τῇ καρδίᾳ, οἴσουσι τὰς ἀπαρχὰς τῷ 
Κυρίῳ, χρυσίον, ἀργύριον, xaAxln δάχινθον, πορ. 
φύραν, χόχχινον διπλοῦν διανενησμένον͵ xaX βύσσον 
κεχλωσμένην, xal τρίχας αἰγείας, καὶ δέρματα xcuov 
δρυθροδανωμένα,, καὶ δέρματα ὑακίνθινα, xaX ξύλα 
ἄσηπτα, καὶ ἔλαιον τῆς χρίσεως, καὶ τὸ θυμίαμα 
τῆς συνθέσεως, xal λίθους σαρδίους, xaX λέἔθους εἰς 
τὴν γλυφὴν, καὶ εἰς τὴν ἐπωμίδα, καὶ εἰς τὸν το: 


B δήρη. Καὶ πᾶς σοφὸς καρδίᾳ ἐν ὄμῖν, ἐλθὼν tor» 


ζέσθω πάντα ὅσα συνέταξε Κύριος, τὴν σχηνὴν," 
χαὶ τὰ ἑξῆς. Ἰδοὺ δὴ ἡ ὕλη τιμία, κἂν καθ᾽ ὑμᾶς 
ἄτιμος. Τί γὰρ τριχῶν αἰγείων εὐτελέστερον, ἧ χρω- 
μάτων ; "H οὐ χρῶμα τὸ χόχχινον, καὶ fj τορτύρα, 
καὶ fj ὑάχινθος ; Ἰδοὺ δὴ xal τὰ ἔργα χειρῶν ἀνθρώ- 
πων, χαὶ ὁμοίωμα Χερουδίμ. Πῶς οὖν διὰ τὸν νόμον 
ἀπαγορεύεις, ἃ ποιεῖν ὃ νόμος προσέταξεν: Εἰ δὰ 
τὸν νόμον τὰς εἰχόνας ἀπαγορεύεις, ὥρα σοι xr 
σαδθατίζειν, xal περιτέμνεσθαι. ᾿Αλλ᾽ ἴσθι € ix, 
ἐὰν τὸν νόμον τηρεῖτε, Χριστὸς οὐδὲν ὑμᾶς ὠτε- 
λήσει. Οἴτινες ἐν νόμῳ διχαιοῦσθε, τῆς χάριτος 
ἐξεπέσετε. » Οὐχ ἕωρα Θεὸν ὁ πάλαι "Iopat, ἡμεῖς 
δὲ ἀναχεχαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου 
χατοπτριζόμεθα. 


lex ipsa precepit? Si propter legem imaginibus interdicis, jam satage ut Sabbatum circumcisioque 


serventur. Ast illud scito « quod silegem observetis, Christus nihil vobis proderit. Qui 


in lege 


justificamini, a gratia excidistis **. » Deum olim Israel non videbat : nos autem revelata facie gh 


riam Dei speculamur **. 


47. Ejus porro formam sensibili expressam 3155 C ιζ΄. Καὶ αἰσθητῶς μὲν τὸν αὐτοῦ ya paxtr,o3 toe 


modo omni in loco statuimus, ac per eam sensuum 
primum sanctificamus (inter sensus enim primas 
tenet visus), quemadmodum et per sermones audi- 
tum. Imago siquidem monimentum quoddam est : 
ac quidquid liber est iis qui litteras didicerunt, 
loc imago est illiiteratis el rudibus: et quod auditui 
przstat oratio, hoc visui confert imago : per men- 
tem vero ipsi conjungimur. ldcirco jussit Deus, 
ut ex lignis que non pulrescunt, arca fleret, in- 
tusque et extra auro vestiretur, atque in ea tabule 
ponerentur, virga quoque et urna, in qua, ad re- 
rum gestarum memoriam, futurarumque adumbra- 
tionem, manna recondebatur. Hzc porro imagines, 
preconesque sonoros fuisse quis inficias ierit ? Ne- 
que vero a lateribus tabernaculi, sed in totius po- 
puli conspectu proponebantur, quo eadem suspi- 
cientes, Deo qui per ipsa operabatur, adorationem 
ac latrie cultum offerrent. Quod autem latrie 
cultam his ipsis non exbiberent, perspicuum est ; 
sed per ea, prodigiorum memores, ipsorum aucto- 
rem Deum adorabant. Commonitionis quippe gra- 
tia propositz? erant imagines, non tanquam dii, sed 
ut divinorum operum admonitrices essent. 
δ Exod. xxxi, 1-6. δ Exod. xxxv, 4-11. 


9 Galat. v, 2-4. '* Il Cor. 


πκίθεμεν ἀπανταχῆ, xal τὴν πρώτην ἁγιαζόμεβι' 
πρώτη γὰρ αἰσθήσεων, ὅρασις " ὥσπερ xal col; $ 

vote, τὴν ἀχοήν * ὑπόμνημα γάρ ἐστιν f εἰκών τὰ 
ὅπερ τοῖς γράμμασι μεμνημένοις tj βίδλος, τοῦ 
xai τοῖς ἀγραμμάτοις ἡ εἰχών " xal ὅπερ τῇ &xoji 
λόγος, τοῦτο τῇ ὁράσει f) εἰχών * νοητῶς δὲ αὐτῇ 
ἐνούμεθα. Διὰ τοῦτο προσέταξεν ὁ Θεὸς γενέσθαι 
κιδωτὸν ix ξύλων ἀσήπτων, xal χαταχρυσῶσαι αὖ- 
τὴν ἔσωθεν xal ἔξωθεν, xal ἐνθεῖναι τὰς πλάχας, 
χαὶ τὴν ῥάδδον, καὶ τὴν στάμνον τὴν χρυσῆν, Exo 
σαν τὸ μάννα πρὸς ὑπόμνησιν τῶν γεγονότων, χαὶ 
προτύπωσιν τῶν μελλόντων. Καὶ τίς οὐχ Epsl xaum 

εἰχόνας, διαπρυσίυνς τε χήρυχας ; Κ αὶ ταῦτα οὐχί 

πλαγίων ἔχειτο τῆς σχηνῆς, ἀλλὰ κατενώπιον πᾶν 
τὸς τοῦ λαοῦ, πρὸς ἃ ἀποδλέποντες, τῷ δι᾽ αὑτῶν 
ἐνεργήσαντι Θεῷ προσέφερον τὴν προσχύνησιν χαὶ 
τὴν λατρείαν. Δῆλον ὡς οὐχ ὡς αὐτοῖς λατρεύοντες, 
ἀλλὰ 5 αὑτῶν εἰς ὑπόμνησιν τῶν θαυμάτων ἀγόμε- 
νοι, χαὶ τῷ τερατουργῷ Θεῷ τὴν προσχύνησιν νέ- 
μοντες. Εἰχόνες γὰρ ἦσαν πρὸς ὑπόμνησιν χείμε- 
νοι, οὐχ ὡς θεοὶ, ἀλλ᾽ ὡς θείας ἐνεργείας ὑπόμνησιν 
ἄ Γουσαι. 


iit, 18. 


1919 


vat Ex τοῦ Ἰορδάνου, xai τὴν αἰτίαν προστίθησι * 
φησὶ váp * « Ὅταν ἐρωτᾷ σε ὁ υἱός σου, τί εἶσιν οἱ 
λίθοι οὗτοι, δεηγοῦ πῶς ἐξέλιπε τὸ ὕδωρ τοῦ Ἰορδά- 
vou ϑείᾳ προστάξει, xal διέδη ἡ χιδωτὸς τοῦ Κυ- 
ρίου, xat πᾶς ὁ λαός. » Πῶς οὖν ἡμεῖς οὐχ elxovo- 
γραφήσομεν τὰ σωτήρια πάθη χαὶ θαύματα Χριστοῦ 
τοῦ Θεοῦ, ἵνα, ὅταν ἐρωτᾷ με ὁ υἱός μου, τἰ τοῦτό 
ἐστιν, ἐρῶ ὅτι ὁ Θεὸς Λόγος ἄνθρωπος γέγονε, καὶ 
δι᾽ αὐτοῦ, οὐχὶ Ἰσραὴλ μόνος τὸν Ἰορδάνην διῆλ- 
θεν, ἀλλ᾽ ἢ φύσις ἅπασα πρὸς τὴν ἀρχαίαν ἐπανῆλθε 
μαχαριότητα. Δι’ οὗ ἡ φύσις kx τῶν χατωτάτω τῆς 
γῆς ἀνῆλθεν ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς, χαὶ ἐν αὐτῷ 
τῷ πατρικῷ κεχάθιχε θρόνῳ. 


ιθ΄, ᾿Αλλὰ φησί" Ποίει Χριστοῦ εἰχόνα, καὶ ἀρχέ- B 


σθητι͵, ἣ τῆς τούτου Μητρὸς τῆς Θεοτόχου. "D τῆς 
ἀτοπίας ! ἐχθρὸν σεαυτὸν διαῤῥήδην τῶν ἁγίων χαθ- 
ὡμολόγησας. Εὶ γὰρ Χριστοῦ μὲν εἰχόνα ποιεῖς, 
τῶν δὲ ἁγίων οὐδαμῶς, δῆλον ὡς οὐχὶ τὴν εἰχόνα 


ἀπαγορεύεις, ἀλλὰ τὴν τῶν ἀγίων τιμήν. Τοῦ Χρι».΄ 


στοῦ γὰρ, ὡς δεδοξασμένον, ποιεῖς εἰχόνας, τῶν δὲ 
ἁγίων, ὡς ἀδοξάστων, ἀποποιεῖς τὸ ἀπειχόνισμα, 
καὶ ψευδῇ τὴν ἀλήθειαν ἀποχαλεῖς. ε Ζῶ γὰρ ἐγὼ, 
λέγει Κύριος, ἀλλ᾽ f] τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω. » 
KaX ὁ θεῖος ᾿Απόστολος" « Ὥστε οὐχέτι εἶ δοῦλος, 
ἀλλὰ υἱός. El δὲ υἱὸς, xal χληρονόμος Θεοῦ διὰ 
Χριστοῦ. » Καί" ε Εἴπερ συμπάσχομεν, ἵνα xal 
συνδοξασθῶμεν. » Οὐ χατὰ τῶν εἰχόνων ἤρω τὸν 
πόλεμον, ἀλλὰ κατὰ τῶν ἀγίων. Φησὶ γὰρ Ἰωάννης 
ὁ Θεολόγος xaX ἐπιστήθιος, « ὅτι ὅμοιοι αὐτῷ ἑσό- 
μεθα.» Ὥσπερ ὁ τῷ πυρὶ ἑἐνούμενος, οὐ τῇ φύσει, 
ἀλλὰ τῇ ἑνώσει, xal πυρώσει, xal μεθέξει πῦρ 
χἰνεται, οὕτω xai τὴν σάρχα φημὶ τοῦ σαρχωθέντος 
Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Ἐχείνη yàp, τῇ xa0' ὑπόστασιν 
μεθέξει τῆς θείας φύσεως, ἀτρέπτως Θεὸς ἐχρημά- 
τισεν " οὐχ ἐνεργείᾳ χρισθεῖσα Θεοῦ, ὥσπερ τῶν 
προφητῶν Exactoc, παρουσίᾳ δὲ ὅλου τοῦ χρίοντος. 
Ὅτι δὲ Θεὸς ἃ, xal θεοὶ οἱ ἅγιοι, ε ὁ Θεὸς, φησὶν, 
ἔστη ἐν συναγωγῇ θεῶν. » Καὶ ὅτι ἴσταται Θεὸς ἐν 
μέσῳ θεῶν, τὰς ἀξίας διαιρῶν, ὡς ἑρμηνεύων φησὶν 
ὁ θεῖος Γρηγόριος. Οἱ γὰρ ἅγιοι χαὶ ζῶντες πεπλη- 
ρωμένοι ἦσαν Πνεύματος ἁγίου, xal τελευτησάντων 
αὐτῶν, ἡ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀνεχφοιτήτως 


DE IMAGINIBUS ORATIO TI. 
ιη΄, Καὶ δώδεχα λίθους προσέταξεν ὁ Θεὸς ληφθῆ- A 


1950 

18. Jussit quoque Deus, ut duodecim e Jordane 
lapides sumerentur, rationemque subdit dicens : 
« Quando interrogaverit te filius tuus, quid. sibi 
volunt isti lapides, narra, quomodo divino nutu 
defecerit aqua Jordanis, et transierit arca Domini, 
omnisque populus **, » Cur igitur salutares Christi 
Dei cruciatus et miracula imaginibus non exprima- 
mus? ut cum ex me quzsierit fllius meus, respon- 
deam, Deum Verbum factum esse hominem, atque 
per ipsum non Israelem modo Jordanem transiisse, 
sed et omnem prorsus naturam ad pristinam re- 
diisse felicitatem; per quem natura nostra ab infi- 
mis terre partibus, super omnem principatum 
evecta est, et in ipsomel paterno solio cou- 
sedit. 

19. Ast, inquiunt, satis tibi fuerit Christi vel 
matris ejus Deipare imaginem confácere. Ὁ rem 
absurdam! Te ipse ergo sanctorum inimicum 
profiteris. Nam si Christi quidem imaginem pingis, 
nequaquam vero sanctorum, plane non imagines 
prorsus prohibes, sed sanctis potius suum denegas- 
honorem. Christi siquidem, quia gloria ornatus 
est, imagines fieri concedis ; sanctorum vero quasi 
alieni sint a gloria, effigiem respuis, mendacemque 
Veritatem declaras, ubi ait : « Vivo ego, dicit Do- 
minus, nisi glorificantes me glorificem "5. » Et di- 
vinus Apostolus : « Itaque jam non es servus, sed 
filius. Si autem filius, et heres Dei per Christum **. » 
Et : « Si compatimur, ut ct conglorificemur **. » 
Non adversus imagines, sed adversus sanctos bellum 
moves. Áit enim Joannes Theologus, qui supra pec- 
tus Domini recubuit , « quod similes ei erimus **. » 
Sicut enim id quod igni jungitur, non natura, sed 
conjunctione, et exustione, et communicatione fit 
ignis, idem quoque dico de carne incarnati Filii 
Dei. llla siquidem per bypostaticam communionem 
diving natur: citra conversionem evasit Deus, non 
quod divina quadam efficacicate inunela fuerit, 
velut unusquisque prophetarum, quin potius perun- 
gentis totius presentia. Quod porro sancti dii 
quoque sint, 916 docet Scriptura. « Deus, in- 
quit, stetit in synagoga deorum **.» Deus in medio 
deorum stat unicuique pro meritis distribuens, 
quemadmodum locum bunc divinus Gregorius 


Évecti xal ταῖς ψυχαῖς, xai τοῖς σώμασιν ἕν τοῖς D exposuit 5. Saneti enim, dum viverent repleti 


τάφοις, xai τοῖς χαραχτῆρσι, xal ταῖς ἀγίαις εἰχό- 
σιν αὐτῶν, οὐ xav' οὐσίαν, ἀλλὰ χάριτι xal &vep- 


γείᾳ. 


erant Spiritu sancto, et postquam decesserunt, 
Spiritus sancti gratia illorum semper tum animis 
adest, tuum corporibus in sepulcris, quin ef ipso- 


rum fguris ac sanctis imaginibus, non quidem secundum substantiam suam, sed per gratiam et 


eflcientiam. 


x'. Ὃν δὲ τῷ Δαδὶδ ἐπηγγείλατο ὁ Θεὸς οἰχόδομῇσαι᾽ 


αὑτῷ ναὸν διὰ τοῦ ἰδίου υἱοῦ, χαὶ κατασχευάσαι τόπον 
ἀναπαύσεως, τοῦτον Σολομὼν οἰχοδομῶν, ἐποίησε 


δὲ Josue iv, 8, 98]. 
Lxxxi 1. 40. Greg. Naz. orat. 40. 


90. Jam vero templum quod Deus Davidi per 
fllium ejus sdificandum sibi fuerat pollicitus, pa- 
randumque sibi in locum quietis, id exstruens 


55 |I Reg. u, 50. ** Galat. iv, 7. 57 Rom. vi, 17. 551 Joan. ii, 8, 9? Peal. 


VARLAE LECTIONES., 
d Superflua est vox Θεός, qua ablata sensus obvius est, quem recte Zinus secutus est. 


125] 


S. JOANNIS DAMASCENI 


12:8 


Salomon Cherubim quoque fabricavit, ut refert A Χερονθὶμ, ὥς φησιν ἡ βίόλος τῶν βασιλειῶν. Καὶ 


Regnorum liber *! : Cherubim etiam veslivit auro, 
omnesque parietes in circuitu ; quibus et ezlatos 
insculpsit Cherubim, et palmas intus et foris (non 
dixit a lateribus, sed, in circuitu), boves preterea, 
leonesque οἱ malogranata. Annon igitur multo ho- 
norificentius fuerit sanctorum figuris omnes domus 
Dei parietes ornare, quam animantium et arborum? 
Ubinam est lex ita przccipiens : « Ne feceris omnem 
similitudinem **? » Attamen Salomon, qui sapien- 
tie eflluuvium accepit, dum celi conderet imaginem, 
Cherubim, et leonum, boumque imagines fecil, 
tametsi hoc (leri lex prohiberet. Quod si non modo 
Christi, verum etiam sanctorum pingimus imagi- 
nes, annon hoc per omnem modum religiosius eat ; 
quippe cum ille Spiritus sancti donis affluant? Nam 
sicut tunc populus et templum sanguine el cinere 
vitulz? mundabantur, ita et nunc sanguine Christi, 
qui testimonium reddidit sub Pontio Pilato, seque 
martyrum primitias obtulit : itemque sanctorum 
sanguine, supra quos «edificata est Ecclesia. Ac 
tunc quidem rerum ratione carentium formis et 
figuris Dei templum ornabatur; nunc vero sancto- 
rum imaginibus, qui seipsos animata ac rationa- 
bilia Dei templa constituerunt. 

91. Quocirca Christum regem et Dominum oculis 
ita subjicimus, ut nec suo spoliemus ipsum exercitu. 
Nam exercitus Domini surit sancti. Exercitum suum 
dimittat prius imperator terrenus, quam regem 


περιέσχε τὰ Χερουδὶμ χρυσίῳ, xat πάντας τοὺς τοί- 
χους κύχλῳ᾽ καὶ κολαπτοὺς ἐνέγλυψε Χερουδὶ)μ, χαὶ 
φοίνικας τῷ ἐσωτέρῳ χαὶ ἐξωτέρῳ " καὶ οὐχ εἶπεν 
ix πλαγίων, ἀλλὰ κύχλῳ καὶ βόας, καὶ λέοντας, 
χαὶ ῥοΐσχους. Οὐ πολλῷ οὖν τιμιώτερον πάντας τοὺς 
τοίχους οἴχου Κυρίου χοσμῆσαι ἁγίων μορφαῖς xal 
εἰχονίσμασιν, ἧπερ ἀλόγων καὶ δένδρων ; κοῦ ὁ δί- 
ἀγορεύων νόμος * « OD. ποιήσεις κἂν ὁμοίωμα; i 
᾿Αλλὰ σοφίας χύσιν δεξάμενος Σολομῶν, οὐρανὸν ci. 
κονίζων, ἐποίησε Χερουδὶμ, καὶ λεόντων, χαὶ $ed: 
ὁμοιώματα " τοῦτο δὲ ἀπαγορεύει Ó νόμος. Ἐλ ü 
ἡμεῖς Χριστὸν εἰχονίζοντες, χαὶ ποιοῦμεν τὰ τῶν 
ἁγίων εἰχονίσματα, οὐχ ἄρα τοῦτο πάντως ts: 
στερον, ὅτι xal Πνεύματος ἁγίου εἰσὶ πεπληρω. 
μένα, Ὥσπερ γὰρ τότε αἵματι ἡγνίξζετο ὁ λαός καὶ 
xa ὁ ναὺς, xai σποδῷ δαμάλεως, οὕτω xalva 
Χριστοῦ αἴματι, μαρτυρήσαντος ἐπὶ Ποντίου Πιλά- 
του, καὶ ἑαυτὸν ἀπαρχὴν τῶν μαρτύρων δείξαντος, 
ἔτι δὲ χαὶ τῷ τῶν &ylov αἴματε, ἐφ᾽ ὧν ἡ Ἔχκχλησία 
οἰχοδομεῖται. Καὶ τότε μὲν, μορφαῖς τε καὶ ἔχτυ- 
πώμασιν ἀλόγων ἐμψύχους, καὶ λογικοὺς ναοὺς iz» 
τοὺς εἰς χαξοιχητήριαν Θεοῦ κατεσχευαχότων. 


xa'. Ἱστοροῦμεν οὖν Χριστὸν τὸν βασιλέα καὶ Κ'. 
prov, οὗ γυμνοῦντες αὐτὸν τοῦ στρατεύματος. Dzps- 
«ὃς γὰρ τοῦ Κυρίου οἱ ἅγιοι. Γυμνωσάτω ἑαυτὸν 
τοῦ οἰχείου στρατεύματος ὁ ἐπίγειος βασιλεὺς, ταὶ 


suum ac Dominum spoliare audeat. Purpuram de- ( τότε τὸν ἑαυτοῦ βασιλέα xal Κύριον. "A ποθέσθω τὶν 


ponat, tum eorum qui cum tyranno strenue conflixe- 
ruut, affectibusque suis imperarunt, venerationem 
adimat. Si enim hxredes Dei, cohzredes profecto 
Christi **, necnon Dei glorie ac regni consortes 
sunt futuri, utpote qui passionibus Christi commu- 
nicaverunt. Quid vetat quominus amici Christi, 
ipsius in terra gloriz participes flant? « Non dicam 
vos servos, inquit Deus δ᾽, sed amicos. — Vos 
amici mei estis **, » Hisne tandem suum negabimus 
honorem, quem concessit ipsis Ecclesia? O audacem 
manum! Ὁ temerariam mentem, qua cum Deo 
contendit, ejusque jussis adversatur! Tu qui imagi- 
nem adorare renuis, ne Dei quidem Filium colueris, 
qui vivens imago est Dei invisibilis **, invariabi- 
lisque character *'. Imaginem Christi adoro, prout 
Deus est incarnatus : Deipare item omnium Do- 
mina, ut quz? incarnati Dei Mater est : sanctorum 
quoque qui amici Dei sunt, quique ad sanguinis 
effusionem usque peccato restiterunt, et sangui- 
nem pro Christo fundentes, ipsum imitati sunt, 
qui proprium sanguinem ipsorum causa prior effu- 
derat ; 3177 corum demum qui Christi prementes 
vesligia, ad ea vitam suam instituerunt. Horum 
preclare gesta cruciatusque picturis expressa, ob 
oculos meos pono, per quz sanctus evado, atque 
imitandi studio inardesco. Nam qui imagini ha- 


411 Reg. vi, 95, 99. 


** Deut. iv, 16. 
loss. 1, 15; Hebr. t, 3. 


9? Rom. vin, 17. 


ἁλουργίδα, καὶ τότε τῶν χατὰ τοῦ τυράννου áp 
σάντων, χαὶ βασιλευσάντων τῶν παθῶν τὸ σέβα; 
περιαιρείτω. Εἰ γὰρ χληρονόμοι Θεοῦ, xaX συγχλῃ- 
ρονόμοι Χριστοῦ, xai τῆς θείας δόξης xai βασιλείας 
χοινωνοὶ ἔσονται, τῶν παθημάτων Χριστοῦ χουν 
νήσαντες " πῶς οὐχὶ xal τῆς ἐπὶ γῆς δόξης συμ» 

«oyot χρηματίσουσιν οἱ φίλοι Χριστοῦ ; « Οὐ iv 

ὑμᾶς δούλους, φησὶν ὁ Θεός * ὑμεῖς φίλοι μου Eris 

Τῆς οὖν δεδομένης αὐτοῖς παρὰ τῆς Ἐ χχληρίε 
τιμῆς, ἀπαμφιοῦμεν αὐτούς ; "Q θρασείας χειρός 
ὦ τολμηρᾶ: γνώμης, ἀντεριζούσης Θεῷ, xal τῶ 
αὐτοῦ ἀντιπραττούσης προστάγμασιν | Οὐ mposr- 
νεῖς εἶχόνι, μηδὲ τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ προσχύνει, 5; 
ἔστιν εἰχὼν τοῦ ἀοράτηυ Θεοῦ ζῶσα, xa χαραχτὴρ 
ἀπαράλλαχτος. Προσχυνῶ Χριστοῦ εἰχόνι, ὡς c 
σαρχωμένου Θεοῦ * τῆς Δεσποίνης τῶν ἁπάντων τῆ; 
Θεοτόχου, οἷα Μητρὸς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ" m 

ἁγίων, ὡς φίλων θεοῦ, τῶν μέχρι αἵματος ir 

χαταστάντων Tp), τὴν ἁμαρτίαν, xal Xp 

μιμησαμένων τῇ ὑπὲρ αὐτοῦ ἐχχύσει τοῦ αἵματο;, 
κοῦ τὸ οἰχεῖον αἷμα ὑπὲρ αὐτῶν προοεχχέαντο;᾽ 
xai τῶν xav' ἴχνος αὑτοῦ πολιτευσαμένων, τούτων 
τὰς ἀριστείας xaX τὰ πάθη ἀναγράπτους χκαθίστημι; 
ὡς δι᾽ αὐτῶν ἁγιαζόμενο;, xal πρὸς ζῆλον μιμῆ- 
σεως ἀλειφόμενος. Ἡ γὰρ τῆς εἰχόνος τιμὴ πρὸς 
τὸ πρωτότυπον διαθαίνε’, φησὶν ὃ θεῖος Βασίλειος. 


* Joan, xv, 15. ** ibid. 15. “ Ce 


1253 


DE IMAGINIBUS ORATIO I. 


425) 


Εἰ ναοὺς ἐγείρεις ἁγίοις Θεοῦ, xal τὰ τούτων ἔγειρε A betur honor, ad eum refertur, cujus est imago» 


τρόπαια. Οὐχ ἠγείρετο πάλαι ναὸς ἐπ᾽ ἀνθρώπων 
ὀνόματι, οὐχ ἑορτάζετο τῶν διχαίων ὁ θάνατος, ἀλλ' 
ἐπενθεῖτο. Ὁ ἀπτόμενος νεχροῦ, ἀχάθαρτος ἐλογί- 
ζετο, χᾳαὶ Μωῦϊσέως αὐτοῦ. Νῦν δὲ τῶν ἁγίων ἕορ- 
τάζεται τὰ μνημόσυνα. Ἐπενθήθη ὁ γεχρὸς τοῦ 
Ἰαχὼδ, ἀλλ᾽ ὁ Στεφάνον πανηγυρίζεται θάνατος. 
Ἢ τοίνυν καὶ τὰς πανηγυριχὰς μνήμας τῶν ἁγίων 
ἄνελε, παρὰ τὸν παλαιὸν νόμον ἀγομένας, f] xai 
τὰς εἰχόνας y παρὰ τὸν νόμον, ὡς φὴς, οὖσας, συγ- 
χώρησον. ᾿Αλλ ἀμήχανον μὴ ἑορτάζειν τὰ τῶν 
ἁγίων μνημόσυνα. Ὁ γὰρ τῶν ἁγίων ἀποστόλων καὶ 
θεοφόρων Παξέρων χορὸς, ταῦτα προστάττει γίνε» 
σβαι. ᾽λφ᾽ εὖ γὰρ ὁ Θεὸ; Λόγος σὰρξ ἐγένετο, 
ὁμοιωθεὶς ἡμῖν κατὰ πάντα χωρὶς ἁμαρτίας, καὶ 


inquit Basilius "5. Si templa sanctis exstruis, eo- 
rum quoque tropza erige. Nullum olim cujusvis 
bominum nomine templum erigebatur, neque mors 
justorum ulla festivitate celebrabatur: quin plange- 
batur potius. Qui mortuum tetigisset, is immun- 
dus babebetur, et si velipsum Moysem **. Nunc 
autem sanctorum memorias festivis prosequimur 
bonoribus. Jacob mortuum planxerunt ** : obitus 
vero Stephani solemni apud nos concursu celebrig 

. Àui igilur solemnes sanctorum memorias 
preter veleris legig proscriptum receplas tolle, 
aul illorum imagines, quas contra legis tenorem 
confectas asseris, haberi permitte. Verum flerj 
Dequaquam potesl, ut sanctorum. memoria cele- 


ἀσυγχύτως ἐχράβη πρὸς τὸ ἡμέτερον, xai ἀμετα- D britate.sua careant : quippe quas &angius aposto- 


δλήτως τὴν σάρκα ἐθέωσε, διὰ τῆς ἐν ἀλλήλαις τῆς 
αὑτοῦ θφότητος, καὶ τῆς αὑτοῦ σαρχὸς ἀσνγλύτον 
παραχωρήσεως *, e, ὄντως ἡγιάσμεθα. Καὶ ἀφ᾽ οὗ ὁ 
Υἱὸς «oi Gto, xài Θεὸς, ὁ ἀπαθὴς ὧν τῇ θεότητι, 


lorum -divinorumque Patrum chorus «gi prgci- 
pia4. Nam «x quo Deus Verbum factus est caro, 
assimjlatus,.pabis .per omnia, excepto peccato, et 
dirs,-capfosionem nature nostre commistus est, 


τῷ προαλήμμακι. Sigo 0s, xal τὸ ἡμέτεραν duftte.- propter mutuam — utriusque, divinitatis. acilicet 


σεν ὄφλημα, As ὑαὰρ- ἡμῶν ἀξιόχρεών “τε 
καὶ ἀξιάγαστον " ξυφωπητιχὸν γὰρ Πατρὶ, καὶ al- 
δέσιμον αἷμα Υἱοῦ" ὄντως ἡλευθερώμεθα * xal ἀφ᾽ 
«οὐ χατελθὼν εἰς ἄδην, ταῖς ἀπ᾽ αἰῶνο; πεπεδημέ- 
vat; φυχαῖ;, ὡς αἰχμαλώτοις ἐχήρυξέν ἄφεσιν, ὡς 
τυφλοῖς ἀνάδλεψιν, καὶ δήσας τὸν ἰσχυρὸν, τῷ ὑπερ- 
ἐχοντι τῆς δυνάμξω; ἀνέστη. τὸ ἐξ ἡμῶν αὐτῷ προσ- 
ληφθὲν ἀφθαρτίσας capxlov, ὄντω; ἡφθάρτίσμεθα. 
'Ag' οὗ τε δι’ ὕδατος xal πνεύματος γεγεννήμεθα, 
Urso; νἰοθετήμεθα, χαὶ κληρονόμοι Θεοῦ γεγενήμεθα. 
Ἐντεῦθεν τοὺς πιστρὺς, ἀγίους ὁ Παῦλος χαλεῖ. 'Ev- 
τεῦθεν τὸν τῶν ἁγίων οὐ πενθοῦμεν, ἀλλ᾽ ἑορτάζομεν 
θάνατον. Ἐγντεῦϑεν οὐχ ὑπὸ νόμον, ἀλλ᾽ ὑπὸ χάριν 


ἐσμὲν, δικαμαθέντες διὰ τῆς πίατεως, χαὶ Θεὸν μόνον 


εἰδότες τὸν ἀληθινόν * Duxaly δὲ γόμος οὐ χεῖται. 
Οὐχ ὑπὸ τὰ ατοιχεῖα τοῦ νόμου ἐσμὲν, δεδουλωμένοι 
ὡς νήπιοι, ἀλλ᾽ εἰς ἄνδρα καταρτιασθένκες τέλειον, 
στερεὰν τροφὴν τρεφόμεθα, οὐ τὴν πρὸς εἰδωλολα- 
τρείαν. Kobe ὁ νόμος, ὡς λύχνος φαίνων ἐν αὖ- 
χμηρῷ τόπῳ, ἀλλ' ἕως οὗ ἡ ἡμέρα διαυγάζῃ" ἤδη 


δὲ ἀνέτειλε μόρος ἐν ταῖς χαρδίαις ἡμῶν, καὶ 
ὕδωρ ζῶν τῆς θεαγγωσίας, θαλάσσας ἐθνῶν ἐπεχά- 


λυψε, xal πάντες τὸν Κύριον ἔγνωμεν" « Παρῆλθε 


humanitatisque, circumincessionem, assumptam 
carnem sine comvergione Deum efífecit, jam tum 
reipsa in sanctos evasimus. Ex quo item Dei Fi- 
Jius et Deus, cum nulli secundum Deitatem per- 
pessiopi obnoxius esset, assumpta carne passus 
est, nosurumque solvit debitum, coudignum plano 
ac vere mirandum redemptionis profundens pro 
nobis pretium (sanguis quippe Filii placando l'a- 
tri fuit idoneus, ac reverentia dignus), vera liber- 
tate donati sumus. Ex quo rursum ad inferos 
descendens, vinclis pridem animabus, ceu capti- 
vis libertatem, atque visum cscis annuptiavit Τ᾿, 
et prastagtissima virtyte sua fortem alligans '* 
Tesurrexit, carnemque nosyram quam a$sunipse- 
ral, incorruptioue doltavit, jam 50s Quoque inco- 
lumitatem a eorruptione indeptj sums. Ex quo 
idenique per. aquam οἱ spiritum. sumus generali, 
«adoptivi filii heredesque Dei vere facti sumus. 
Quocirca fideles a Paulo dicuntur sancti '*. Unde 
non luctu, quin polius gaudio sanctorum exitum 
presequimur. Hinc factum est, ut. non amplius 
sub.lege, sed sub gratia simus 7", justificati per 
fidem "δ, solumque Deum verum cognoscentes. 


τὰ παλαιὰ, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά. » Φησὶ γοῦν p Porro lex justo nop est posila "*. Sub elemeniis 


ὁ θεῖος ἀκόστολος Παῦλος πρὸς Πέτρον, τὴν xopu- 
φαίαν ἀχρότητα τῶν ἀποστόλων " « Εἰ σὺ Ἰουδαῖος 
ὧν, ἐθγιμῶς δῇς, χαὶ οὐχ Ἰουδαϊκῷς, πῶς τὰ ἔθνη 
ἀναγχάζεις Ἰουδαΐζειν ; 4, Καὶ πρὸς Γαλάτας γρά- 
φει " « Μαρτύρομαι παντὶ ἀνθρῴπῳ πρρίτεμνο- 
μένῳ, ὅτι ὀφειλέτης ἐστὶν ὅλον τὸν νόμον πλη- 
ρῶσαι. » 


legis, veluti infantes, -non sumus βαογνυίθιμεδ '', 
sed in perfectum hominem eoaptali, solido cibo 
nutrimur, non 60 quo jn idololatriam illieiamur. 
Bona est lex '5*, instar. lnceepe | lucentis .in cali- 
ginoso loco, donec dies elucescat '*. Atqui jam 
lucifer ortus est in cordibus mostris : jam viva 
-cognitienis Dei aqua gentium operagit mare, nos- 


que omnes Dominum novimus. « Vetera Wansierunt : ecce facta sunt omnia .nova *. » Divinus 


** Lib. De Spir. sancio ad [ Amph. cap. 18. 


** Num. xix, 11. 


Y Gen. xv, 141. 7! Isa. 1x1, 2; Luc. tv, 19. 


7** Mauh. xu "* | C9: el alibi. '* Bom »:VI, ^44. δ B Y, 4, τ A Tim. 1 9. τ Galat. I, 
8. '* Rom "wo 41$, 7» id: ET» ;, 49. ay GCor..v, 17. - un ἢ 
VABIAR μποῦν, 


4 Recte Billius emendat περιχωρήσεως, quam. circumincessionem theologi nostrates appellant. 


1255 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1256 


apostolus Paulus summo apostolorum vertici Petro aiebat: « Si tu, Judseus cum sis, gentiliter 


vivis, ac non Judaice, quomodo gentes cogis Judaizare *! ? » 


]temque Galatis hec scribit : « Te- 


stiilcor omni cireumcidenti se, quoniam debitor est univers: legis implendze **. » 
318 22. Quamobrem olim quidem Deum igno- A xf'. Πάλαι μὲν οὖν μὴ εἰδότες Θεὸν, ἐδούλευον τοῖς 


rantes, iis qui natura non sunt dii, serviebant ** : 
nunc autem cum cognoverimus Deum, imo co- 
eniti simus a Deo, quomodo convertemur ad in- 
firma et egena elementa **? Humanam Dei formam 
aspexi, εἰ salva facta est anima mea. Dei imagi- 
nem intueor, uti vidit eam Jacob **, quanquam alio 
et alio modo, Nam ille mentis oculis a materia 
alienis expertem materie vidit imaginem, quz 
futura premoneret : ego id intueor, quod perfri- 
eat memoriam illius, qui visus est in carhe. Apo- 
stolorum umbras, sudaria quoque, ac semicinctia 
morbos pellebant, demones fugabant **: eccur 
umbrg οἱ imagial sanctorum suus pariter honos 


ph φύσει οὖσι θεοῖς * νῦν δὲ γνόντες Θεὸν, μᾶλλον 
δὲ γνωσθέντες ὑπὸ Θεοῦ, πῶς ἐπιστρέψομεν πάλιν 
ἐπὶ τὰ ἀσθενῇ xal πτωχὰ στοιχεῖα ; Εἶδον εἶδος Θεοῦ 
τὸ ἀνθρώπινον, καὶ ἐσώθη μου ἡ ψυχή. Θεωρῶ εἰ- 
xóva θεοῦ, ὡς εἶδεν "laxo, εἰ xai ὅλλως, xai ἄλλως. 
Ἐχεῖνος μὲν γὰρ ἄῦλον, τὸ ἐσόμενον προμηνύουσαν, 
ἀδλοις ναὸς ὀφθαλμοῖ:, ἐγὼ δὲ τοῦ σαρκὶ ὁραϑέντο-. 
μνήμης ἐμπύρευμα. Ἢ τῶν ἀποστόλων σκιὰ, τὰ 
σουδάριά τε xal σιμιχίνθια, νόσους ἀπήλαννε͵ fef. 
μονας ἐφυγάδευε᾽ xal πῶς fj σχιὰ καὶ εἰχὼν τὸ; 
ἁγίων οὐ δοξασθήσεται ; f| πάσης ὕλης προσχύνησιν 
ἄνελε, ἣ μὴ χαινοτόμει, μηδὲ μέταιρε ὄρια αἰώνι, 
ἃ ἔθεντο οἱ πατέρες σου. 


non erit? Aut illud omne quod materia constat, adorari prohibe, aut nibil obtrudas novi, neu ter. 
minos antiquos transferas, quos posuerunt patres tui *'.. 
93. Non solum enim Ecclesie leges seriptis B — xy'. Οὐ μόνον γράμμαει τὴν boost 9:7 


sanxerunt, verum etiam citra Scripturam certa 
quedam tradiderunt. Unde Basilius, cap. 27 ex 
triginta illis capitibus qux& ad Amphilochium de 
Spiritu sancto scripsit, expressis verbis ait : « Ex 
illis dogmatibus et przdicationibus, qus in Eccle- 
sia conservantur, alia ex scripta doctrina tene- 
mus, alia ex apostolica traditione secreto concessa 
Sccepimus : quze quidem utraque vim parem ha- 
bent ad pietatem. Nec quisquam iis contradixe- 
rit, qui vel minimum Ecclesi» leges inquisierit. 
Nam si consuetudines illas, quz scriptz nun sunt, 
tanquam magni non sint momenti, rejicere ag- 
gressi fuerimus, imprudenter profecto, iis, quz 
in Evangelio potiora sunt, damnum inferemus. » 
fic magnus Dasilius. Sed enim undenam novi- 
mus Calvarie locum, Vite sepulcrum? Annon 
quia a parentibus filii nulla docente Scriptura id 
receperunt? Nam crucifisum quidem Dominum, et 
in monumento, quod Joseph exciderat in petra 
sepultuin, Scriptura perhibet **, Quod vero ea ipsa 
sint, quibus nunc procidimus, ex traditione non 
scripta novimus, pluraque his similia. Unde habe- 
mus, ut baptismus terna mersitatione fiat? Unde 
quod ad orientem conversi precemur ? Unde s2- 
cramentorum institutio ? ldcirco divinus apostolus 
Paulus ait : « Itaque, fratres, state, et tenete tradi- 
tiones, quas didicistis, sive per sermonem, sive 
per epistolam nostram 3". » Proinde cum tot tan- 
taque sint nobis sine scriptis tradita, quz ad lianc 
usque diem observata sunt, quid est cur erga 
imagines vitilitiges ? 

24. Quos profecto producis locos, ii non ima- 
ginum nostrarum cultum esse abominandum do- 
cent; sed illarum potius, quas sibi gentiles sta- 


βοθεσίαν παρέδωχαν, ἀλλὰ καὶ ἀγράφοις τισὶ παρε. 
δόσεσι. Φησὶ γοῦν ὃ θεῖος Βασίλειος &v εἰχοστῷ E65 
μῳ τῶν πρὸς ᾿Αμφιλόχιον περὶ τοῦ &ylou πνεύμαις 
τριάχοντα χεφαλαίων, ἐπὶ λέξεως οὕτως ^ « Tuna 
τῇ Ἐχχλησίᾳ πεφυλαγμένων δογμάτων καὶ χηρ- 
γμάτων, τὰ μὲν ix τῆς ἐγγράφου διδασκαλίας Ep- 
μὲν " τὰ δὲ Ex τῆς τῶν ἀποστόλων παραδότεως δα- 
δοθέντα ἡμῖν, ἐν μυστηρίῳ παραδεξάμεθα - ἅπερ 
ἀμφότερα τὴν αὐτὴν ἰσχὺν ἔχει πρὸς τὴν εὐσέδειιν. 
Καὶ τούτοις οὐδεὶς ἀντερεῖ, οὐκοῦν f. ὅστις γε xh» 
μιχρὸν γοῦν θεσμῶν Ἐχκλησίας πεπείραται " el γὲρ 
ἐπιχειρήσαιμεν τὰ ἄγραφα τῶν ἐθῶν, ὡς μὴ urpi- 
Any ἔχοντα τὴν δύναμιν παραιτεῖσθαι, λάθοιμεν ἂν 
εἰς αὐτὰ τὰ κχαίρια ζημιοῦντες τὸ Ἐῤαγγέλιοι.» 
Ταῦτα τοῦ μεγάλου Βασιλείου τὰ δήματα " πόδι 
γὰρ ἴσμεν τὸν Κρανίου τόπον τὸν ἅγιον, τὸ uviz 
τῆς ζωῆς ; Οὐ παῖδες παρὰ πατρὸς ἀγράφως sume 
ληφότες ; Τὸ μὲν γὰρ ἐν τόπῳ χρανίου ἐσταυρῶδε 
τὸν Κύριον, γέγραπται, xal τετάφθαι ἐν μνημεῦ, 
ὃ ἐλατόμησεν Ἰωσὴφ ἐν τῇ πέτρᾳ" ὅτι δὲ ταῦ: 
ἔστι τὰ vov προσχυνούμενα, ἐξ ἀγράφο:"» παραδόσεες 
ἴσμεν, καὶ πλεῖστα τούτοις παρόμοια. Πόθεν τὸ τρὶς 
βαπτίζειν ; Πόθεν τὸ xaz' ἀνατολὰς εὔχεσθαι ; Ik 
1| τῶν μυστηρίων παράδοσις ; Διὸ καὶ ὁ θεῖο; 'Aró- 
στολος Παῦλος φησίν" « "Apa οὖν, ἀδελφοὶ, στήχες 
χαὶ χρατεῖτε τὰς παραδόσεις ἃς ἐδιδάχθηγε, εἴτε &i 
λόγου, εἴτε δι ἐπιστολῆς ἡμῶν. » Πολλῶν τοιγαροῦν 
xal τοσούτων ἀγράφως τῇ ἐχχλησίᾳ παραδεδομέαπ, 


p *2* μέχρι τοῦ νῦν πεφυλαγμένων, τί περὶ τὰς de- 


νας σμιχρολογεῖΐς ; 


κδ΄. Ac μέντοι χρήσεις παράγεις, οὗ τῶν παρ᾽ 
ἡμῖν εἰκόνων βδελύσσονται τὴν προσχύνησιν, ἀλλὰ 
τῶν ταύτας θεοποιούντων Ἑλλήνων. Οὐ δεῖ τοίνυν 


*! Galat, 11, 16. ** ibid. v, ὅ. ** Galat. 1v, 8. ** ibid. 9. ** Gen. σσχι, 20, ** Aet. xv,60. *"'Prov. 


ΧΧΙΙ, 38. δ᾽ Matth. xxvii,60. 


89 [1 Thess. 11, 14. 


VARLE LECTIONES. 
f Delenda vox οὐχοῦν qu:e abest in mss. et.spud Basil. : 


1231 


DE IMAGINIBUS ORATIO [. 


1258 


διὰ τὴν τῶν Ἑλλήνων ἄτοπον χρῆσιν, xal τὴν ἡμα- A tuebant. Quamobrem non eo quod imaginibus 


πέραν εὗσεδῶς γινομένην, ἀναιρεῖν. Ἐφορχίζουσιν 
ἐπαοιδοί τε xal γόητες, ἐφορχίζει καὶ τοὺς χατ- 
ηχουμένους ἢ Ἐχχλησία " ἀλλ᾽ ἐχεῖνοι μὲν ἐπιχαά- 
λοῦνται δαίμονας, αὔτη δὲ, Θεὸν χατὰ δαιμόνων * 
δαίμοσι τὰς εἰχόνας ἀνατιθέασιν “ἕλληνες, χαὶ 
θεοὺς ταύτας προσαγορεύουσιν, ἡμεῖς δὲ ἀληθεῖ 
θεῷ σαρχωθέντι, καὶ Θεοῦ δούλοις xaX φίλοις, δαι- 
μόνων ἀπελαύνουσι στίφη. 


χε’. El δὲ orc, τὸν θεῖον χαὶ θαυμαστὸν Ἕπιτά- 
viov, διαῤῥήδην ταύτας ἀπαγορεῦσαι, πρῶτον μὲν 
τυχὸν παρεγγεγραμμένος καὶ ἐπίπλαστος ὁ λόγος, 
ἄλλου μὲν ὧν πόνος, ἑτέρου δὲ τὴν ἐπωνυμίαν ἔχων, 


gentes prater fas omne abutantur, religiosus no- 
strarum cultus tollendus est. Adjurant incanta- 
tores et prestigialores : at catechumenos quoque 
adjurat Ecclesia. Verum illi quidem daemones in- 
vocant; h»c vero Deum contra dzsmones. Dzmo- 
nibus imagines consecrant gentiles, quas et deos 
appellitant : nos autem Deo vero qui carnem 
assumpsit, necnon Dei famulis et amicis, ἃ 
quibus demonum caterve ct cunei in fugam pel- 
luntur. 

319 90. Quod si dicas divinum admirandum- 
que Epipbanium imaginibus palam interdixisse, 
primum quidem illud responderim, libellum istum, 
suppositiium fciitiumque esse, qui cum ab alio 


ὃ πολλοῖς εἴθισται δρᾷν. Δεύτερον, ἴσμεν τὸν paxá- B elaboratus sit alterius nomine inscriptus fuerit : 


piov ᾿Αθανάδιον, ἀπηγορευχότα τὸ ἐν λάρναξι τι- 
θέναι τὰ τῶν ἁγίων λείψανα, μᾶλλον δὲ προστάτ- 
τοντα ὑπὸ γῆν ταῦτα χαλύκπτειν, τὸ ἄτοπον ἔθος τῶν 
Αἰγυκτίων καταργῆσαι βουλόμενον, ol τοὺς ἑαντῶν 
νεχροὺς, οὐχ ὑπὸ γῆν ἔχρνπτον, ἀλλ᾽ ἐπὶ χλινῶν 
xai σχιμποδίων ἐτίδουν" τάχα φοιοῦτό τι xal ὁ μέ- 
γας Ἐπιφάνιος ἐπιδιορθώσασθαι θέλων, τὸ μὴ χρῇ- 
vat ποιεῖν εἰκόνας ἐνομοθέτησεν, εἴ γε χαὶ αὐτοῦ 
δῶμεν εἶναι τὸν λόγον. Ἐπεὶ, ὅτι γε ὁ τούτου σχο- 
πὸς ταύτας οὐχ ἀπετίθετο, μάρτυς ἡ τοῦ αὑτοῦ 
θείου Ἐπιφανίου "Exxincí(a, εἰχόσι μέχρις ἡμῶν 
ᾳεριχεχοσμημένη. Τρίτον, οὐ τὸ σπάνιον νόμος τῇ 
Ἐκχχλησίᾳ, οὐδὲ μία χελιδὼν ἕαρ ποιεῖ, ὡς xal τῷ 
Θεολόγῳ Γρηγορίῳ καὶ «à ἀληθείᾳ δοχεῖ" οὐδὲ λόγος 
εἷς, δυνατὸς ὅλης Ἐκχκλησίας, τῆς ἀπὸ γῆς περά- 
Twv μέχρι τῶν αὐτῆς κεράτων, ἀνατρέψαι παρά- 
δοτιν. 


quod quidem multi ut patrarent ia more babuerunt. 
Secundo (1), quemadmodum beatum Athanasium 
probibwisse novimus, πα sanctorum corpora 
eapsis reconderentur, quin potius humo tegi pr:e- 
eepisse, eo quod absenum morem /Egvptiorum, 
qui mortuos sues terra non humabant, sed in lc- 
ctulis et scimpodiis reclinabaut, vellet abrogare. 
Sic fortassis etiam magnas Epiphanius ( si qui- 
dem libeHi hujus genuinus auctor est) ut tale 
quid cófrigeret, imagines faciendas non esse cen- 
suerit. Quod enim Epiphanius hujus sententie 
non fuerit, ut illas penitus auferret, testis cst 
ipsamet Epiphanii Eeceleaia, qu» ad hanc nostram 
usque :P(atem imaginibus undequaque decoratur. 
Tertio denique, quod a paucis et raro fit, vim le- 
gis in. Eeclesia won babet. Nam, ut Gregorio. 
Theologo placet **, ona hirundo noa faeit ver: 


nec unius sententia tanti robotis fuerit, ut universe Ecclesi, que ab extremo terre δὲ aliud 
extremum diffusa cest, traditionem possit evertere. 


xc'. Abyou τοίνυν τῶν Γραφιχῶν καὶ πνευματι- 
χῶν δ χρήσεων τὸν ἐσμὸν, ὅτι εἰ χαὶ λέγει f) Γραφή" 
« Τὰ εἴδωλα τῶν ἐθνῶν ἀργύριον καὶ χρυσίον, ἔργα 
χειρῶν ἀνθρώπων" » ἀλλ᾽ οὖν οὐ τὸ μὴ προσχυνεῖν 
ἀψύχοις ἢ ἔργοις χειρῶν κωλύει, ἀλλὰ ταῖς δαιμό- 
vtov εἰχόσιν. 


xv. Ὅτι μὲν οὖν ἀγγέλοις, καὶ ἀνθρώποις, xai Sa- 
σιλεῦσι, καὶ ἀσεδέσι, προσεχύνησαν οἱ προφῆται, χαὶ 
ῥάδξδῳ, εἴρηται" λέγει δὲ χαὶ Aa605- « Καὶ προσχυ- 


νεῖτε τῷ ὑποποδίῳ τῶν ποδῶν αὐτοῦ.» Ἡσαῖας δὲ D 


ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ" ε Ὁ οὐρανός μοι θρόνος, 
φησὶν, ἣ δὲ γῆ, ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου. » Οὐρανὸς 
δὲ χαὶ γῆ παντί που δῆλον ὅτι χτίσματα. Καὶ 


$6. Hac itaque ratiene depromptum ex ϑογὶ- 
ptura et Patribus locorum globum excipias : ita 
quod, etsi Scriptura dieit: « Simulacra gentium 
srgentum et aurum, opera manuum hominum *'; » 
nequaquam tamen rebus inanímis, aut. manuum 
ope elaborstis adorationem adhiberi prohibeat, 
sed ü:menum duntaxat simulacris. 

91. Jam vero, quod angelos, homines et reges 
quantumvis impios, prophetss adoraverint, imo et 
virgam, hoe jam probatem foit. David przterea 
dicit : « Adorate scabellum pedom ejus **. » [τας 
autem ex persona Dei ait : « Celum mibi sedes 
est, et terra scabellum pedum meorum **. » Porro 
colum et terraw creatas res esse nemini dubiu:n 


** Greg. Naz. orat. 58. *! Psal. cxin, 19. ** Psal. xcvi, 5. ** Hg. Lxvi, 4. 


VARLE LECTIONES. 
5 Quid si legas cum Billlo πατριχῶν, quemadmodum orat. $ ubi hzc verba aliaque repetuntur. 


NOTAE. 


(1) Male Tilmanus : Tum secundo loco si opponis : 
Scimus Ium Athanasium, et in. margine secunda 
objectio, solutio. ]bi enim non objectionem novam, 
sed prius allatz responsionem secundam tradit 
auctor, quam rursum tertia sequitur. Nec aliud 


lPATROL. Gn. XCIV. 


vult, nisi quod pro locorum, temporum et pcer- 
sonarum discrimine, alia et alia faerit Ecclesize 
disciplina, atque semoto idolulatrie scandalo sa- 
crarum imaginum venerationem rite Ecclesia pro- 
baverit. 


᾿ς 4U 


1259 


S. JOANNIS DAMASCENI 


130 


est. Quin et Moyses ipse οἱ Aaron res manibus A Motor; δὲ, xal ᾿λαρὼν σὺν παντὶ τῷ λαῷ χειρο- 


forninatas. adoraverunt. Ait quippe Paulus, aurea 
Ecclesi: cicado, ad Hebreos scribens : « Christus 
assistens pontifex futurorum bonorum, per am- 
plius et perfectius tabernaculum non manufactum, 
hoc est, non hujus creationis **. » Et rursum : 
« Non enim in manufacta aancta introivit Jesus, 
exemplaria verorum, sed in ipsum colum **, » 
Priora igitur sancta, tum tabernaculum, tum ea 
etiam quzcunque in illo continebantur, manufa- 
cta erant. Quod vero illa adorarentur, nullus in- 
ficias iverit. 


Priscorum probatorumque SS. Palrum testimonia 
' pro imaginibus. 


S. Dionysii Areopagite, ex Epistola ad Titum. 


« Opera pretium igitur fuerit, ut .nes ipsi pre- 
termissa vulgi de his opinatione, intro ipsas simi- 
litadines sacra sancte et religiose penetremus, nec 
probri aliquid eis inferamus, ut qu» 320 ex for- 
mis divinis originem tralant, expressseque sint, 

et aperie arcanorum sublimiorumquo speciacu- 
lorum imagines. » 

Commentarius. Vide, quomodo excellentium 
rerum imaginibus non esse deirahendum asse- 
veret. ? 
Ejusdem, ex libro De divinis wosinibus (cap. 1). 

« li»c.nos edocti sumus: dum nunc quidem 
pro captu nostro divinorum eloquiorum, tragi- 
tarumque a sacris antistitibus institutionum lu- 
manitae, velaminibus sacris, sensibilibus intelligi- 
bilia, atque eis qux sunt, ea qux essentíam om- 
nem superant, involvit, necnon ea quz specie et 
forma carent, formis et figuris circumvoestil , at- 
que illam, quz supra naturam est, et omnis ex- 
pers figurz,, simplicitatem, dividuorum varielate 
signorum multiplicat et ellingit. » 

Comment. Si humanitatis benignitatisque pro- 
prium est, rebus specie formaque carenlibus at- 
que simplicibus, nec fguratis, species οἱ formas 
congrueuti nobis ratione accomrmodare; eccur 
non illa etiam, qua per formas οἱ figuras conspi- 
cua facta sunt nobis, modo quoque qui nobis 
conveniens sit, per imagines adunubremus, 
tuiu ad perfricandam memoriam, jum ut per eam 
ad zinulationis studium excitemur? 

Ejusdem, ex libro De ecclesiastica hierarchia 
' cap. 1). 

« Cseterum euperiores quidem nobis substantiz 
ille, earumque ordines, quorum sacram jam men- 
tionem feci, incorporee sunt : quin et sacratum 
illorum magisterium spirituale mundoque pre- 
stantius exsistit. Nostrum vero pro captu nostro, 


** llebr. 1x, 11. ** ibid. 94. 


ποιήτοις προσεχύνησαν. Φησὶ γοῦν Παῦλος ὁ ypu- 
σοῦς τέττιξ τῆς Ἐχχλησίας, ἐν τῇ πρὸς ἙἭ δραίους 
Ἐπιστολῇ * « Χριστὸς δὲ παραγενόμενος ἀρχιερεὺς 
τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, διὰ τῆς μείζονος xai τε- 
λειοτέρας σχηνῆής, οὐ χειροποιήτου, τουτέστιν, οὐ 
ταύτης τῆς χτίσεως. » Καὶ πάλιν" «00 γὰρ εἰς; 
χειροποίητα εἰσῆλθεν ἅγια ὁ Χριστὸς, ἀντίτυπα τῶν 
ἀληθινῶν, ἀλλ᾽ εἰς τὸν οὐρανόν. » "Date τὰ πρότερα 
ἅγια, ἢ τε σχηνὴ, καὶ πάντα τὰ bw αὐτὴ γειρο- 
ποίητα ἦν xal ὅτι προσεχυνεῖτο, οὐδεὶς ἀντερεῖ. 


Μαρτυρίαι παλαιῶν καὶ δοχίμων ἁγίων Πατέρων 
αερὶ εἱκόγωνγ. 


Τοῦ ἁγίου Διογυσίου τοῦ Ἀρεοπαγίτου, ἐκ τῆς 
spóc Τίτον Ἐπιστοιῆς. 


« Χρὴ τοιγαροῦν xal ἡμᾶς, ἀντὶ τῆς δημώξδου; 
περὶ αὐτῶν ὑπολήψεως, εἴσω τῶν ἱερῶν συμ- 
δόλων ἱεροπρεπῶς διαλαθεῖν b, xol μηδὲ ἀτιμάζειν 
αὑτὰ τῶν θείων ὄντα χαραχτήρων ἔκγονα χαὶ áze- 
τυκώματα, καὶ εἰχόνας ἐμφανεῖς τῶν ἀποῤῥήτων 
xai ὑπερφνῶν θεαμάτων. » ΄ 


Σχόλιον. "ἴδε, ὡς ἔφη μὴ ἀτιμάζειν τὰς τῶ; 
τιμίων εἰχόνας. 


Τοῦ αὐτοῦ. ἐχ τοῦ Περὶ θείων ὀνομάτων (xz. 0). 

« Ταύτῃ i καὶ ἡμεῖς μεμνήμεθα" νῦν piv, ἀνα- 
λόγως ἡμῖν διὰ τῶν ἱερῶν παραπετασμάτων, tt; 
τῶν λογίων xal ἱεραρχιχῶν καραδόσεων φιλανθρυ- 
πίας, αἰσθητοῖς «à νοῃεὰ, καὶ τοῖς οὖσε τὰ ὑπερ- 
οὐύσια χαλυπτούσης, καὶ μορφὰς καὶ τύπους τοῖς 
ἀμορφώτοις τε xal ἀτυπώτοις περ!ιτιθείσης, χαὶ 
τὴν ὑπερφνᾶ xal ἀσχημάτιστον ἀππλότητα τῇ ποιχι- 
λίᾳ τῶν μερωτῶν ανμδόλων πληθνούσης τε, xe 
διαπλαττούσης. » 


Σχόλιον. Εἰ φιλανθρωπίας ἐστὶ τὸ τοῖς áture 
τοις, χαὶ ἀμορφώτοις, xa τοῖς ἁπλοῖς, xal &oyrpa- 
τίστοις, μορφὰς χαὶ τύπους περιτιθέναι, πρὸς τὴ 
ἡμετέραν ἀναλογίαν, πῶς τὰ μορφαῖς καὶ σχήμασι 
ὁραθέντα, μὴ ἀναλόγως ἡμῖν elxovisopev , πρὸς 
μνήμην, wi τὴν ἐχ τῆς μνήμης πρὸς ζῆλον xi 


γησιν ; 


Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ Περὶ ἐκκχησιασεικῆς ἑδραρ’ 
χίας (χεφ. a). 
« ᾿Αλλ᾽ αἱ μὲν ὑπὲρ ἡμᾶς οὐσίαι xot τάξεις, ὧι 
ἤδη μνήμην ἱερὰν ἐποιησάμην, ἀσώματοί τέ tio, 
xai vonth, xal ὑπερχόσμιός ἔστιν ἢ κατ᾽ αὐτὰ; 


᾿φραρχία. Τὴν χαθ᾽ ἡμᾶς δὲ ὁρῶμεν, ἀναλόγως fj 


αὐτοῖς, τῇ τῶν αἰσθητῶν συμδόλων ποιχιλίᾷ Xi 


VARLE LECTIONES. . 


b Apud Dionysium διαδαίνειν, atque hac in. causa eadem in epistola idem verbum. repetitur. Unde »*- 


rito vocem lianc alterius loco restituen.lam censuit Billius. 


! Ex Dionysio cap. 1 emenda, ταῦτα. 


1:0] 


DE IMAGINiBUS ORATIO I. 


1203 


θυνομένην, ὑφ᾽ ὧν ἱεραρχικῶς (2). ἐπὶ τὴν ἑνοειδὴ A sensibilium varietate signorum multiplicari ccrni- 


θέωσιν ἐν συμμετρίᾳ τῇ καθ᾽ ἡμᾶς ἀναγόμεθα, Θεόν 
«z xai θείαν ἀρετὴν, αἱ μὲν ὡς νόες νοοῦσι κατὰ τὸ 
αὐτοῖς θεμιτὸν, ἡμεῖς ὃὲ αἰσθηταῖς εἰχόσιν ἐπὶ τὰς 
θείας, ὡς δυνατὸν, ἀναγόμεθα θεωρίας. » 


mus, quibus prout sacrum magisterium decet, aq 
uniformein concesse pro nostro modulo divinita- 
tis gratiam necnon ad Deum divinamque virtu- 
tem evelimnur. Ista quidem, utpote mentes, quan- 


tum illis fas est, intelligunt : nos autem sensibilibus imaginibus ad divinas, qua fleri potest, con- 


teimplationes promovemur. Ὁ 

Σχόλιον. El τοίνυν ἀναλόγως ἡμῖν αὐτοῖς als0n- 
«gl; εἰχόσιν ἐπὶ τὴν θείαν xal ἄῦλον ἀναγόμεθα 
θεωρίαν, καὶ φιλανθρώπως ἡ θεία πρόνοια τοῖς 
ἀσχηματίστοις καὶ ἀτυπώτοις τύπους xai σχήματα 
τῆς ἡμῶν ἕνεχεν χειραγωγίας περιτίθησι, τί ἀπρε- 
πὲς τὸν σχήματι χαὶ μορφῇ ὑποχύψαντα φιλανθρώ- 
πως δι᾽ ἡμᾶς, εἰχονέζειν ἀναλόγως ἡμῖν αὐτοῖς ; 


Λόγος ἄνωθεν εἰς ἡμᾶς παραδεδομένος κάτεισιν, 
Αὔγαρον, τὸν Ἐδέσσης ἄναχτά φημι, τῇ τοῦ Κυρίον 
πρὸς θεῖον ἐχκυρσευθέντα ἔρωτα ἀχοῇ, ἀπεσταλ.- 
κέναι πρέσδεις, τὴν αὐτοῦ ἐπίσκεψιν ἑξαιτοῦντας. 
E! δὲ ἀρνηϑείη τοῦτο δράσειν, τὸ τούτου κελὲόει 
ὁμοίωμα ζωγράφῳ ἐχμάξασθαι" δ᾽ γνόντα τὸν πάντα 
εἰδότα, καὶ πάντα δυνάμενον, τὸ ῥᾶχος εἰληφέναι, 
xai τῷ προσώπῳ προσενεγχάμενον, ἐν τούτῳ τὸν 
εἰχεῖον ἐναπομόρξασθαι χαραχτῆρα, ὃ xat μέχρι τοῦ 
νῦν σώζεται. 

Τοῦ Βασι(λείου, ἐκ τοῦ εἰς τὸν μαχάριον Βαρλαὰμ 


τὸν μάρτυρα Aóyov, οὗ ἡ ἀρχή" Πρότερον μὲν 
τῶν ἁγίων οἱ θάνατοι. . 


« ᾿Ανάστητέ μοι νῦν, ὦ λαμετροὶ τῶν ἀθλητικῶν 


Comment. Quod si igilur, ut nostra fert intelli- 
gentia, per sensibiles imagines ad divinam atque 
materie exsortem contemplationem sublevamur, 
divinaque providentia, res formá et (igura earen- 
tes, formis et figuris, quibus veluti manu duca. 
mur, circumvestivit : quid incommodi fuerit, 
quin eum, qui pro sua ergà nos humanitate , sese 
figurz formzeque subjecit, consentanea nobis ra- 


D (ione imaginibus exprimarüius? 


Antiquitus tradita narratio ad nes usque perve- 
nit; Abgarum scilicet Edé$ss regem, auditis qum 
de Domino ferebantur, divino succensum ardore, 
legatos misisse, qui eum ad se invisendum Invi- 
tarent; sin vero abnüeret, mandat ut pictoris 
opera imaginem ejüs exprimant: quod cum sciret 
ille cui nihil obscurum est, quique omnia potest, 
accepto panno, susque faciei admoto, propriam 
effigiem appinxisse, qui ad hzc usque tempora 
servatur incolumis. 


S. Basilii, ez sermone in S. Barlaam martyrem , 
cnjus initigm est ? Primum. quidem sánctorum 
mors. 


* « Surgite nune, atblelicorum gesterum praetan- 


κατορθωμάτων ζωγράφοι, τὴν τοῦ στρατηγοῦ κολο- C tissimi 9 piclores, imperfecue ducis imagini - 


δωθεῖσαν εἰκόνα aic ὑμετέραυς μεγαλύνατε τέχναις. 
᾿Αμαυρότερον παρ᾽ ὁμοῦ τὸν στεφανίτην γραφέντα, 
τοῖς τῆς ὑμετέρας σσφίας πρριλάμψατε χρώμασιν. 
᾿Απίλθω τῇ τῶν ἀριστευμάτιον τοῦ μάρτυρος παρ᾽ 
ὑμῶν νενικημένος γραφῇ “ χαίρω τὴν τοιαύτην τῆς 
ὑμετέρα: ἰσχύος σήμερον ἡτεώμενος νίχην " ἴδω τῆς 


artis vestras ornamenta coaíerte, οἱ obscurius ἃ mc 
designatum victorem laureatum, industria 

coleribus illustrate. Discedam vicius ἃ vobis pca- 
clarorum martyris facinorum pielura : tali hodie 
parta vobis per vestram dexteritetem victoria su- 
peratus gaudeam : manum videsm cum igne pu- 


χειρὸς πρὸς τὸ πῦρ ἀχριδέστερον παρ' ὑμῶν vpayo-  guantem accaralius a volis delinoatam : in vestra 
μένην τὴν πάλην * ἴδιο φαιδρότερον ἐπὶ τῆς ὑμετέρας — labella pugilem inspiciam elegantius descriptum. 
κὸν παλαιστὴν γεγραμμένον εἰχόνος. Κλαυσάτωσαν — Luetum agant demones, expressorum a vobis 
δαίμονες χαὶ vuv, ταῖς τοῦ μάρτορος ἐν ὑμῖν ápy- — martyris sireaue factorum formidine eonterrüi : 
σττίαις πληντόμονοι" φλεγομένη πάλιν αὐτοῖς ἡ χεὶρ — ardens victrixque manus illie iterum ostendatur. 


καὶ νικῶσα δεικνύσθω. ᾿Εγγραφέσθω τῷ πίναχι xal 

τῶν παλαισμάτων ἀγωνοθέτης Χριστὰς, ᾧ ἡ δόξα εἰς 

τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. 'Apáv. 

Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῶν πρὸς ᾿Αμφιμλόχιον τριάχοντα 
κρρωϊραίως, περὶ τοῦ ἀγίου Πγεύματος, ἀπὸ 
κεραλαίον m. ^" 

c Ὅτι βασιλεὺς λέγεται xal fj τοῦ βασιλέως εἰχὼν, 
xai οὗ δύο βααϊλεϊξ. Οὔτε γᾶρ τὸ κράτὸς σχίζεται, 
εὖτε ἡ δόξα διαμερίζεται. Ὡς γὰρ ἡ χρατοῦσα ἡμῶν 
ἀρχὴ καὶ ἐξουσία μία, οὕτὠω χαὶ fj παρ᾽ ἡμῶν δόξο- 
λογέα, μία xal οὐ πολλαὶ, διότι d τῆς εἰχόνος τιμὴ 
ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαθαίνει. Ὃ οὖν ἕστιν ἐνταῦθα 
μιμητικῶς f) εἰχὼν, τοῦτο ἐχεῖ φυσικῶς ὁ Yió;- 
καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῶν τεχνητῶν, χατὰ τὴν μορφὴν f 


Quinimo eadem in iabula certaminum praeses 
Christus appingatur, eul gloria in escula efeeulo- 
rum. Agmen. » 
kjusdem, ex. triginta capitibus de Spiritu oancto 
ad Aupbilochium ( cap. 18). . 
« Quod ipsi quoque régis imago rez appelletar, 
nequaquafn propterea duo sunt reges. Neque enim 
scinditur imperium, neque gloria dividitur. Nam 
quemadmodum imperium illud, illave potestas, 
qua nobis dominatur, una est, sic etiam gloria, 
qua ipsam celebramus una est , nón plures. Si- 
quidem honor qui imagini babetur, ad exemplar 
transfertur : itaque quod illic est imitatione imago, 


NOT K. 


(2) Grece iepapyla, quod magisterium. sacrum, 


ἱεράρχης ille est qui non solum divina docet, scd 


hic vertimus, non pontificatum ; quia vox ista et qui administrat 98. quibus erudimur ; adeoque 


apud angelos locum non habet. Apud nos vero 


suimus sacerdos, pontifexque nominatur, 


15 (3 
hoc istic natura Filius est : ac sicut in artefactis A 
in ipsa forma eonsistit similitudo , sic in divina 
Incompositaque natura, in Deitatis communione 
conjunclio sita est. » 

Comment. Quod sj regis imago rex est, imago 
quoque Christi , Christus erit , atque imago sancti 
sanctus erit. Nec scinditur imperium, nec gloria 
dividitur ; sed qui habetur imagini bonor, in ho- 
norem illius cedit, quem refert imago. Formidant 
sanctos ipsi demones , eorumque fugiunt ambram. 
Atqui imago umbra est, eamque idcirco conficio, 
qua dsemones pellantur. Quod si dicas, sola mente 
nos Deo conjungi oportere ; res igitur omnes cor- 
poreas tolle, luminaria, suave fragrans suffimen- 
tum, precationes vocales, ipsamet sacramenta, 
qua ex materia perficiuntur, panem , vinum, un- B 
ctionis oleum , crucia signum. Hsc quippe omnia 
materia constant , quemadmodum crux et spongia, 
qua Christo, dum cruci affizus erat, porrecta fuit, 
arundo quoque , et lancea , qua latus, ex quo vita 
profecta est, perforavit. Aut horum omnium ve- 
nerationem aufer, quod fieri nequaquam possit , 
aut nequidem imaginum honorem respue. Divina 
gratia iis qua materia constant, conceditur, quia 
eorum gerunt nomina, quos referunt. Velut nempe 
purpura et sericum , quodque ex iis praetextum est 
indumentum , ex se vile quiddam et ignobile est : 
ex quo tamen id induerit imperator, ejusdem flt 
particeps honoris, quo przstat ille. lta ses quae 
materia constant, ex se quidem sdorands mon 
gunt : at si gratia plenus vit is quem illse referunt , 
pro (dei ratione ipss quoque gratiam profendunt. 
Apostoli Dominum corporeis oculis conspexerunt ; 
spostolos alii sunt conspicati ; martyres viderunt 
alii: ergo quoque illos cum animo, ium corpore 
eonspleere vellem , unde remedium consequar, quo 
malum omne propelilatur. Ex duplici quippe na- 
tura sum conditus: sicque id quod visu 349 cer- 
nitur aspiciens, illud veneror, non tanquam Deum, 
sed tanquam venerande rei venerabile simulacrum. 
Sed tu quidem fortasse sublimior es, atque a ma- 
teria remotior; ac supra corpus incedens, ceu 
nullo carnis pondere gravis, id omne despicis, 
quod in aspectum cadit. Ego vero homo cum sim, 
et corpore vestitus, cum iis quz saneta sunt, cor- 
pore versari eupio, eaque oculis contueri. Tu qui 


D 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1264 
ὁμοίωσις, οὕτω xal ἐπὶ τῆς θείας xaX ἀσυνθέτον 
φύσεως, ἐν τῇ χοινωνίς θεότητός ἐστιν ἡ ἕνωσις. » 


Σχόλιον. El ἢ εἰχὼν τοῦ βασιλέως ἐστὶ βασιλεὺς, 
χαὶ ἡ εἰχὼν τοῦ Χριστοῦ, Χριστὸς, καὶ dj εἰχὼν τοῦ 
ἁγίον ἅγιος. Καὶ οὔτε τὸ χράτος σχίζεται, οὔτε ἡ 
δόξα διαμερίζεται, ἀλλ᾽ f$ δόξα τῆς εἰχόνος, τοῦ εἶ.- 
χονιζομένου γίνεται. Δεδοίχασι τοὺς ἁγίους οἱ δα΄- 
βονες, xal τὴν σχιὰν αὐτῶν δραπετεύουσι, σχιὰ δὲ 
καὶ ἡ εἰχὼν, xal ταύτην ποιῶ, ὡς δαιμόνων ἢ άτειραν. 
Εἰ δὲ χρῆναι λέγοις; νοερῶς μόνον Θεῷ συνάπτεοθαι͵ 
ἄνελε πάντα τὰ σωματιχὰ, τὰ φῶτα, τὸ εὐῶδες θυμία- 
μα" αὐτὴν τὴν διὰ τῆς φωνῆς προσεοχήν᾽ αὐτὰ τὰ ἐξ 
ὕλης τελούμενα θεῖα μυστήρια, τὸν ἄρτον, τὸν οἶνον, 
τὸ τῆς χρίσεως ἕλαιον, τοῦ σταυροῦ τὸ ἐχτύπωμα. 
Ταῦτα γὰρ πάντα ὕλη" ὁ σταυρὸς, ὁ τῆς σταυ- 
ρώσεως σπόγγος, xaX χάλαμος, καὶ ἣ τὴν ζωηφόρον 
πλευρὰν νύξασα λόγχη. Ἢ τούτων ἀπάντων ἄνελε τὸ 
σέθας, ὅπερ ἀδύνατον, ἣ μὴ ἀπαναίνου μηδὲ τὴν 
τῶν εἰχόνων τιμήν. Χάρις δίδοται θεία ταῖς ὕλαις 
διὰ τῆς τῶν εἰκονιζομένων προσηγορίας. “Ὥσπερ 
λιτὸν ἡ χογχύλη xa0' ἑαυτὴν, xai ἡ μέταξα, χαὶ τὸ 
ἐξ ἀμφοῖν ἐξυφασμένον ἱμάτιον * ἂν δὲ βασιλεὺς τοῦτ. 
περίθηται, Ex τῆς προσούσης τῷ ἡμφιεσμένῳ cut; 
τῷ ἀμφιάσματι μεταδίδοται * οὕτως xa al ὕλαι, 
αὐταὶ μὲν χαθ᾽ ἑαυτὰς ἀπροσχύνητοι, ἂν δὲ χάριτος 
εἴη πλήρης ὁ εἰχονιζόμενος, μέτοχοι χάριτος γένονται 
xa*' ἀναλογίαν τῆς πίστεως. Εἶδον οἱ ἀπόστολοι τὸν 
Κύριον σωματιχοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ τοὺς ἀποστόλους 
ἕτεροι, καὶ τοὺς μάρτυρας ἕτεροι. Ποθῶ χἀγὼ τού- 
τους ὁρᾷν ψυχῇ τε καὶ σώματι, χαὶ ἔχειν ἀλεξίχαχον 
φάρμακον, ἐπεὶ διπλοῦς ἔχτισμαι" καὶ ὁρῶν προσ- 
χυνῶ τὸ ὁρώμενον, οὐχ ὡς Θεὸν, ἀλλ᾽ ὡς τιμίων! 
εἰχόνισμα τέμιον. Σὺ μὲν, ὡς τυχὸν, ὑψηλός τε, καὶ 
ἄῦλος, καὶ ὑπὲρ τὸ σῶμα γενόμενος, χαὶ οἷον ἄσαρ- 
xoc, χαταπτύεις πᾶν τὸ ὁρώμενον" ἀλλ᾽ ἐγὼ, ἐπεὶ 
ἄνθρωπός εἶμι, καὶ σῶμα περίχειμαι, ποθῶ καὶ 
σωματιχῶς ὁμιλεῖν, καὶ ὁρᾷν τὰ ἅγια ^ συγκατάδηθι 
τῷ ταπεινῷ pou φρονήματι ὁ ὑψηλὸς, ἵνα σου τηρή- 
enc τὸ ὑψηλόν. ᾿Αποδέχεται Κύριος τὸν πρὸς αὐτόν 
μου πόθον, καὶ τοὺς οἰχείους αὐτοῦ. Xalpsc γὰρ ὁ 
δεσπότής, ἐγχωμιαζομένου δούλου εὐγνώμονος, ὁ 
μέγας ἔφη Βασίλειος ἐγχωμιάζων τοὺς τεσσαρά- 
χοντὰ μάρτυρας. ΓΑθρει δὲ οἷα xat Γόρδιον τὸν 
ἀοίδιμον γεραίρων k φησίν. 


przcelsus es, humilis sensus mei rationem habe, ut tuam ipse serves celsitudinem. Meum δάγεγευπι 
se amicosque suos studium complectitur Dominus. Gaudet enim dominus, cum addictissimum 
sibi famulum laudibus affici viderit : quemadmodum  msgnus Bosilius ait, in ea oratione, qua » 
martyres przedicat. At videas velim quid illustrem Gordium celebrans dixerit. 


S. Basilii , ex sermone in &anctum martyrem 
;'ordium. 


« Letantur populi l2titia spirituali , ex sola re- 
rum 40: a viris justis geste sunt recordatione, et 
audiendo , ad imitaudum provocantur. Nam illo- 
rem qui probe sancteque vixerunt, historia illis 


Tov ἀγίου Βασι.ϊείου, àx τοῦ εἷς Γόρδιον τὸν 
μάρτυρα Aóyov. 

« Εὐφραίνονται λαοὶ εὐφροσύνην πνευματικὴν ἐπὶ 
μόνῃ τῇ ὑπομνήσει τῶν τοῖς διχαίοις χατωυρθωμένων, 
εἰς ζῆλον καὶ μίμησιν τῶν ἀγαθῶν, ἀφ᾽ ὧν ἀχούου- 
σιν, ἑναγόμενοι, γὰρ τῶν εὐπολιτεύτων ἀνδβῶν 


VARI LECTIONES, 


ὁ Orat. 2, τιμίου. ἃ lbidem, τῷ λόγῳ. 


1265 


DE IMAGINIBUS ORATIO I. 


1266 


ἱστορία, οἷόν τι φῶς τοῖς σωζομένοις πρὲς τὴν τοῦ A qui compotes salutis fiunt, velut lumen quoddam 


βίου ὁδὸν ἐμποιεῖ. » Καὶ πάλιν" « Ὥστε ὅτᾶν δι- 
ἡγώμεθα τοὺς βίους τῶν διαπρεψάντων ἐν εὑσεδείᾳ, 
δοξάζομεν πρῶτον τὸν Δεσπότην διὰ τῶν δούλων " 
ἐγχωμιάξομεν 6b τοὺς διχαίους διὰ τῆς μαρτυρίας 


ὧν ἴσμεν * εὐφραίνομαν δὲ τοὺς λαοὺς, διὰ τῆς ἀχοῆς ᾿ 


τῶν χαλῶν. 95 


Σχόνλιον. "Opa, ὡς θεοῦ μὲν δόξαν, τῶν ὃὲ ἁγίων 
ἐγχώμιον, τῶν δὲ λαῶν εὐφροσύνην xai σωτηρίαν, 


ἣ μνήμη τῶν ἁγίων συνίστησι. Τί οὖν ταύτην 


ἀφαιρεῖς ; Ὅτι δὲ διὰ λόγου xal εἰχόνων ἡ μνήμη 
γίνεται, φησὶν ὁ αὐτὸς θεῖος Βασίλειος. 


Τοῦ αὐτοῦ ἁγίου, εἰς τὸν Γόρδιον τὸν μάρτυρα. 

« Ὥσπερ γὰρ τῷ πωρὶ αὐτομάτως ἕπεται τὸ φω- 
τίζειν, xal τῷ μύρῳ τὸ εὐωδεῖν, οὕτω xaX ταῖς ἀγα- 
θαῖς πράξεσιν, ἀναγχαίως ἀχολουθεῖ τὸ ὠφέλιμον. 
Καίτοι οὐδὲ τοῦτο μικρὸν, ἀχριδῶς τυχεῖν τῆς ἀλη- 
θείας τῶν τότε. ᾿Αμυδρὰ γάρ τις μνήμη εἰς ἡμᾶς 
διεδόθη, τὰς ἐπὶ τῶν ἀγώνων ἀνδραγαθίας τοῦ ἀν- 
δρὸς διασώζουσα, xal πὼς δοχεῖ τὰ xa ἡμᾶς τοῖς 
τῶν ζωγράφων προσεοιχέναι. Καὶ γὰρ ἐχεῖνοι, ἔπει- 
δὰν ἐξ εἰχόνων μεταγράφωσι τὰς εἰχόνας, πλεῖστον, 
ὡς εἰχὸς, τῶν ἀρχετύπων ἀπολιμπάνονται. Καὶ ἡμᾶς 
αὑτῆς τῆς θέας τῶν πραγμάτων ἀπολειφθέντας, χίν- 
δυνος o5 μιχρὸς τὴν ἀλήθειαν ἐλαττῶσαι. » 


'Exl véAs8 toU αὐτοῦ .Ἰόγου. 


€ Ὡς γὰρ τὸν ἥλιον ἀεὶ ὁρῶντες, ἀεὶ θαυμάζομεν, C 


οὕτω xaX τοῦ ἀνδρὸς ἐχείνου ἀεὶ νεαρὰν τὴν μνήμην 
ἔχομεν. » 
Σχόμλιον. Δῆλον, ὡς ἀεὶ χαθορῶντες, διά τε λόγου 
χαὶ εἰχονισμάτων. 
Καὶ ἐν τῷ λόγῳ δὲ τῷ slc c - 
LA Np det bus v 
« Μαρτύρων δὲ μνήμης, τίς ἂν γένοιτο xópo; τῷ 
φιλομάρτυρι; Διότι ἣ πρὸς τοὺς ἀγαθοὺς τῶν ὁμο- 
δούλων τιμὴ, ἀπόδειξιν ἔχει τῆς πρὸς τὸν χοινὸν 
Δεσπότην εὐνοίας. » Καὶ πάλιν" « Μαχάρισον γνῆ- 
σίως τὸν μαρτυρήσαντα, ἵνα γένῃ μάρτυς τῇ προ- 
αἱρέσει, χαὶ ἐχόῇς χωρὶς διωγμοῦ, χωρὶς πυρὸς, 
χωρὶς μαστίγων, τῶν αὐτῶν ἐχείνοις ἐπαίνων ἠξιω- 
μένος. » 


Σχόλιον. Πῶς οὖν μὲ ἀκείργεις τῆς τῶν ἀγίων 
τιμῆς, καὶ φθονεῖς μοι τῆς σωτηρίας ; τι δὲ συν- 
εζευγμένην οἷδε τῷ λόγῳ τὴν διὰ τῶν χρωμάτων 
μορφὴν, ἄχουε αὐτοῦ μετ᾽ ὀλίγα φάσχοντος. 


Βασιλείου. 

« Δεῦρο δὴ οὖν, εἰς μέσον αὑτοὺς ἀγαγόντες διὰ 
τῆς ὑπομνήσεως, χοινὴν τὴν ἀπ᾽ αὐτῶν ὠφέλειαν 
τοῖς παροῦσι χαταστησώμεθα, προδείξαντες πᾶσιν, 
ὥσπερ ἐν γραφῇ, τὰς τῶν ἀνδρῶν ἀριττείας. » 


Σχόϊιον. 'Opdc, ὡς ἕν εἰχόνος xai λόγου τὸ ὄργον ; 
« ὡς ἐν γραφῇ γὰρ, φησὶ, προδείξωμεν τῷ λόγῳ. » 
Πάλιν ἐχόμενα τοῦ λόγον * « Ἐπεὶ xal πολέμων ἀν- 


subministrat , quo ad vitam pergant. » Et rursum ; 
« Quapropter, quando vitam eorum, qui pietate 
insignes fuerint, enarramus ; primum quidem Do- 
minum in servis honoramus : deinde justos orna- 
mus, ea testificando, qua.» nobis comperta sunt : 
demum laetificamus populos, dum res optiuias au- 
diunt. » 

Comment. Vide quomodo sagctorum coumemo- 
ratio, tum Deo gloriam, tum ipsis laudem, tum 
denique letitiam populis, salutemque conciliet. - 
Cur igitur eam tollere conaris ἢ Quod autem per 
sermonem ac per imagines. sanctorum memoria. 
agatur, divinus idem Basilius affirmat. 

Ejusdem , in Gordium martyrem. 

« Quemadmodum enün ignem sponte sequitur 
lumen , et unguentum suavis odor, ita recte facta 
necessario consequitur ütilitas. Quanquam ne id 
quidem parum est, eorum 42 tunc gesta sunt, 
veritatem diligentér assequi. Obscura quippe venit 
ad nos memoria, qua preclara in certaminibus 
viri facinora servata sunt: idemque quodammodo 
nobis, quod pictoribus, accidere videtur. Cum 
enim ex imaginibus imagines depingunt illi, per- 
sepe fleri par est, ut a primigeniis exemplaribus 
aberrent. Nobis quoque , qui rebus gestis non ad- 
fuimus, minimum non subest periculum , ne veri- 
tati damnum inferamus. » 

Sub ejusdem sermonis finem, 

« Sicut enim , etsi solem semper aspicimus , eum. 
tajmen semper admiramur, sic viri illius nobis sem- 
per recens est memoria. » 

Comment. Nec dubium, quin semper illum , cum 
per sermonem , tum per imaginum effigies intuendo. 


In oratione wero de prastantissimorum quadraginta 
martyrum laudibus. 


« Martyrum porro recolendi memoriam, inquit, 
quanam satietas acciderit illl qui martyres dlligit? 
Honos quippe quem conservis optimis prestamus , 
argumentum est benevolentig, qua communem 
323 Dominum prosequuntur. » Et sursum: « Bea- 
tos illos sincere predica , qui martyrium obierunt , 
ut tu quoque voluntate martyr evadas; persequente 
nulio, absque igne, absque verberibus, lisdem ac 


D illi ornatus encomiis. » 


Comment, Cár ergo ab honorendis sanctis me 
deterrces ? Cur mihi salutem invides Ὁ Quod autem 
expressam coloribus formam , affinem illi esse que 
sermone pingitur, censeat, nonnullis interjectis 
afürmantem audias, 

Basilii, 

« Agedum ipsos in medium per qualemcunque 
cominemorationem nostram adducentes , strenua- 
que virorum facta, velut in tabella cunctorum ex- 
bibentes oculis, communem astantibus procure- 
mus utilitatem. » 

Comment. Vides , quod idem conferaut. tum ser- 
mo , tum imago ? Ait enim : « Tanquam in tabella 
sermonibus exhibeamus. » Quin et mox subdi. 


190] S. JOANNIS DAMASCENI 1208 
« Quz enim in bello fortiter gesta sunt, ea spenu- À δραγαθέματα, xaX λογογράφοι πολλάχις, καὶ ζωγρά- 


mero, tum oratores explicant , tum pictores : illi 
quidem verbis exornantes', hi vero tabellis impri- 
menles : quo quidem pacto multos utrique ad prz- 
clara facinora incenderunt. Nam quz auribus pro- 
ponit oratio , eadem silens figura per imitationem 
ostendit. » 

Comment. Quibus obsecro verbis clarius posset 
demonstrari, apud illitteratos librorum loco imagt- 
nes esse, et sanctorum glorie minime mutos prz- 
cones ; quippe quc voce quadam tacita eus qui se 
intuentur docent , sanctitatemque visui conciliant ! 
Quando mihi non suppetunt libri, nec lectioni 
possum vacare, cogitationum aculeis perinde ac 
spinis compunctus , ad Ecclesiam , animarum me- 
dici oflicinam communem pergo: aspectum mo- 
vent picturze flores, atque ad instar prati visum 
oblectant meum , et Dei gloriam sensim instillant 
animo. Constantiam martyris considero, et coro- 
narum pramia ; humique procidens per martyrem 
Deum adoro, et salutis compos efficior. Nunquid 
non divinum illum Patrem auditis in oratione, quam 
in Psalmorum initium scripsit **, dicentem : « Spi- 
ritum sanctum , quoniam intractabile torpidumque 
cst hominum genus, Psalmorum concentui carmi- 
num admiscuisse concinnitatem ? » Quid ais? ne- 
quaquam ego pinxero, nec verbis , nec coloribus 
sanctorum martyria? Non illa qux angeli et uni- 
versa creatura admirantur; qua, ut idem Ec- 


qot διασημαίνουσιν, οἱ μὲν τῷ λόγῳ χοσμοῦντες, οἱ 
δὲ τοῖς πίναξιν ἐγχαράσσοντες, xal πολλοὺς ἐπήγει- 
pav εἰς ἀνδρείαν ἑχάτεροι. “ γὰρ ὁ λόγος τῇς ἴστο- 
ρίας διὰ τῆς ἀχοῆς παρίστησι, ταῦτα γραφιχὴ σιω- 
πῶσα διὰ μιμύσεως δείχνυσι. » 


Σχόλιον. Τί τούτων τηλαυγέστερον πρὸς ἀπέξε:ξεν, 
ὅτι βίδλοι τοῖς ἀγραμμάτοις αἱ εἰχόνες, xal τῆς τῶν 
ἁγίων τιμῆς ἀσίγητοι χήρυχες, ἐν ἀΐχῳ φωνῇ τοὺς 
ὁρῶντας διδάσχουσαι, xal τὴν ὅρασιν ἁτιἀζουσαι- 
Οὐχ εὐπορῶ βίδλων, οὐ σχολὴν ἄγω πρὸς ἀνννω- 
σιν, εἴσειμι εἰς τὸ χοινὸν τῶν Ψυχῶν lazpsios «v; 
Ἐχχλησίαν, ὥσπερ ἀκάνθαις τοῖς λογισμοῖς oou 
γόμενος * ἕλχε! με πρὸς θέαν τῆς padre τὸ ἄνθος, 
xai ὡς λειμὼν τέρπει τὴν ὄρασιν, xat λεληθότως ἐν- 
αφίησι τῇ Ψυχῇ δόξαν Θεοῦ. Τεθέαμαι τὴν χαρτερίαν 
τοῦ μάρτυρος, τῶν στεφάνων τὴν ἀνταπόδοτιν, χλὶ 
ὡς πυρὶ mpg ζῆλον ἐξάπτομαι τῇ προθυμέξ, x: 
πίπτων προσχυνῶ τῷ Θεῷ διὰ τοῦ μάρτυρος, xi. 
λαμδάνω τὴν σωτηρίαν. Οὐχ ἀκήχοας τοῦ αὑτοῦ θεο. 
φόρου Πατρὺς, λέγοντος ἐν τῷ εἰς τὴν ἀρχὴν τῶι 
Ψαλμῶν λόγῳ, ὅτι € Γινώσχων τὸ Πνεῦμα τὸ X1, 
ὅτι δυσάγωγον πρὸς ἀρετὴν, xaY ῥάθυμον τὸ viv 
τῶν ἀνθρώπων, τὸ μέλος ταῖς Ταλμῳδίαις ἔγχατέ, 
ξε;» τί φής ; Οὐ γράψω xal λόγῳ καὶ χρώμασι: 
τῶν μαρτύρων μαρτύριον; χαὶ ὀφθαλμοῖς περιπτὸ 
ξομαι τὸ θαυμαστὸν xal ἀγγέλοις καὶ πάσῃ τῇ x:- 
cet, ὀδυνηρὸν δὲ τῷ διαθόλῳ καὶ φοδερὸν δαίμοσιν, 


clesi: astrum loquitur *", diabolo acerba sunt, € ὡς αὐτὸς ὁ φωστὴρ τῆς Ἐχχλησίας ἔφησεν ; Oa δὲ 


ejusque dx:monibus terrorem  incutiunt, labris 
oculisque complectar ? Atqui similia horum pror- 
sus sunt, quz sub finem orationis in quadraginta 
martyres perorat. « O chorum sanctum ! o sacram 
cohortem ! o cuneum inexpugnabilem ! o commu- 
nes generis hominum custodes, optimi curarum 
socii , precum adjutores, oratores facundisaimi, 
orbis astra, Ecclesiarum flores, flores, inquam, 
mentibus que ac sensibus perjucundi. Vos terra 
non condidit, sed celum excepit. Patuerunt vobis 
paradisi janue: spectaculum dignum anyelorum 
excreitui, patriarchis, prophetis, et justis facti 
estis. » 

Comment. Qua ratione intaeri non desiderem , 
quod cernere cupiunt angeli ἢ Iis porro consona 
frater ipsius loquitur, eadem ac ipse sentiens. 
Nyssenorum antistes Gregorius. 


39$ S. Gregorii Nysseni , in supplemento (2) , sive 
in libro De structura hominis (cap. 4). 


« Quemadmodum in hominum more positum est, 
ut qui imperatorum fabricant imagines, forma in 
primis effigiem exprimant, purpureumque indu- 


qnot πρὸς τῷ τέλει τοῦ λόγον, ἐγχκωμ:άξων τοὺ; 
τεσσαράχοντα μάρτυρας; ε Ὧ χορὸς ἅγιος ! ὦ 3227 
μα ἱερόν! ὦ συνασπισμὸς ἀῤῥαγῆς ' ὦ χοινοὶ τ}: 
χες τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων, ἀγαθοὶ κοινωνοὶ cpi 
tl5tov , δεήσεων συνεργοὶ, πρεαθύται δυνατώτατοι. 
ἀστέρες τῆς οἰχουμένης, ἄνθη τῶν "Exo rst 
ἐγὼ δέ φημι, νοητά τε χαὶ αἰσθητά. Ὑμᾶς οὐχ $7 
χατέχρυψεν, ἀλλ᾽ οὐρανὺς ὑπεδέξατο.  divoiynss 
ὑμῖν παραδείσου πύλαι, ἄξιον θέαμα τῇ στρα: 
τῶν ἀγγέλων, ἄξιον πατριάρχαις, προφήταις, C 
xalotg. » 


Σχόλιον. Πῶς οὐ μὴ ποθέσω ἰδεῖν, ὃ ἰδεῖν ποθοῦσιν 

Ὁ ἄγγελοι; Συνῳδὰ δὲ τούτοις xal ὁ τούτου ἀδελτὸς xz. 

ὁμογνώμων Γρηγόριος, ὁ τῆς Νυσσαέων ἐπίσχοτς 
φησιν. 

Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου ἐπισκόπου Νώσσης. ἐκ τιῦ 
ἀναπιληρωματιχοῦ, τουτέστε “«ερὶ κατασκεης 
ἀνθρώπου (χεφ. δ'.). 

«Ὥσπερ χατὰ τὴν ἀνθρωπίνην συνήθειαν οἱ τὸς 
εἰχόνας τῶν χρατούντων κατασχευάζοντες, τόν s: JT 


ραχτῆρα τῆς μορφῆς ἀναμάσσονται, καὶ τῇ περιύωΐ 


35 Basil. fHlom. in. init. Psal. 1. 57 Basil. in S. Gordium. 


NOTA. 


(5) Sic vocem Grx»cam ἐχ τοῦ ἀποπληρωμᾶτι- 
μοῦ, Latine reddo, praeeunte Tilmano. Hujus in- 
lerpretationem przetermisit Zinus. Opus nempe 
Hlud Gregorii Nvssceni, jure appendicem supple- 


b 


mentumve dixeris ad Dasilii fratris libros in 
llexaemeron, in quibus nihil de hominis opificio 
seripserat ille. Videsis quae notavimus ad cap. 2? 
lib. u De fid. orthod. 


1209 


DE IMAGINIBUS ORATIO T. . 


1270 


^X πορφυρίδος τὴν βαπιλιχὴν ἀξίαν συμπαραγρά- A mentum addant, quo regia dignitas significetur, 


φουσι, xaX λέγεται χατὰ τὴν συνήθειαν, χαὶ εἰχὼν, 
καὶ βασιλεύς * οὕτω xal ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, ἐπειδὴ 
πρὸς ἀρχὴν τῶν ἄλλων κατεσχευάζετο, οἷόν τις ἔμ- 
ψυχος εἰχὼν ἀνεστάθη, χοινωνοῦσα τῷ ἀρχετύπῳ, 
xai τῆς ἀξίας, XaV τοῦ ὀνόματος. » 


Τοῦ αὑτοῦ, ἐκ τοῦ πέμπτου xsgalalov τῆς αὖ» 
τῆς πραγματείας. 

e Τὸ δὲ θεῖον χάλλος, οὐ σχήματί τινι, χαὶ μορφῦς 
εὑμοιρίᾳ δ'ά τινος εὐχροίας ἐναγλαΐζτεται, ἀλλ᾽ ἐν 
ἀφράστ:» μακαριότητι κατ᾽ ἀρετὴν θεωρεῖται. “Ὥσπερ 
«τοίνυν τὰς ἀνθρωπίνας μορφὰς, διὰ χρωμάτων τινῶν 
ἐπὶ τοὺς πίνακας οἱ γραφεῖς μεταφέρουσι, τὰς oi- 
χείας τε χλὶ καταλλήλους βαφὰς ἐπαλείφοντες τῷ 
μιμήματι, ὡς ἂν δι’ ἀχριδείας τὸ ἀρχέτυπον χάλλος 
μετενεχθείη πρὸς τὸ ὁμοίωμα. » 


Σχόλιον, Ὅρα, ὡς τὸ μὲν θεῖον κάλλος, οὐ σχήματί 
τινι διά τινος εὐχροίας ἐναγλαΐζεται, xal διὰ τοῦτο 
οὖχ εἰχονίζεται " ἡ δὲ ἀνθρωπίνη μορφῇ διὰ χρωμᾶ- 
των ἐπὶ τοὺς πίναχας μεταφέρεται. Et τοῖνύν ὁ Υἱὸς 
τοῦ Θεοῦ ἐν ἀνθρώπου μορφῇ γέγονε, μορφὴν δούλου 
λαδὼν, xal ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ 
σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, πῶς οὐχ εἰχονισθῆ- 
σεται; καὶ εἰ κατὰ συνήθειαν λέγεται, fj τοῦ βασι- 
λέως εἰχὼν, βασιλεὺς, xal fy τῆς εἰχόνος τιμὴ ἐπὶ 
τὸ πρωτότυπον διαθαίνει, ὥς φησιν ὁ θεῖος Βασί- 
λειος, πῶς fj εἰχὼν οὗ τιμηθήσεται xo προσχυνη- 


θήσεται; οὐχ ὡς θεὸς, ἀλλ᾽ ὡς Θεοῦ σεδαρχωμένου ς 


EUN. 


Τοῦ αὑτοῦ, ἀπὸ λόγου βηθένγτος ἐν Ἀωνσταντι- 
δεδρὲ θεύτηεος Ἡοῦ καὶ Βνεύματος, 


« Ἐντεῦθεν δεσμοῖρ πρότορον διιλαμθάνει ὁ πατὴρ 
τὸν παῖδα, Εἶδον πολλάκις ἐπὶ γραφῆς εἰχόνα τοῦ 
πάθους, καὶ οὐκ ἀϑαπρυτὶ τὴν θέὰν παρῆλθον, ἐν. 
σργδις τῆς τέχνης δπ᾽ ὄψιν ἀγούσης τὴν ἱστορίαν, 
Hpóxevrat ὁ Ἰσαὰχ παρ᾽ αὐτῷ τῷ θνσιωιστηρίῳ, 
. ὀχλάσας ἐπὶ τὸ γόνυ, καὶ περιηγμένας ἔχων εἰς: τοὺ» 
πίσω τὰς χεῖρε." ὁ δὲ ἐπιδεθηχὼς νατόπιν τῷ πόδε 
«ἧς ἀγχύλης, καὶ τῇ ἀριστερᾷ χειρὶ hv χόμην τοῦ 
παιδὸς πρὸς ἑαυτὸν ἀνακλάσας, ἐπιχύπτει τῷ. προσ- 
ὦπῳ, ἔλεεινῶς qpbc αὐτὸν ἀναδλέποντι, καὶ τὴν δε- 
Py καθωπλισμένος τῷ ξίφει, πρὸς τὴν σφαγὴν xas- 
ευϑύνει. Καὶ ἅπτεται ἤδη τοῦ σώματος ἢ τοῦ ξίφους 
ἀχμῇ, καὶ τότε αὐτῷ γίνεταε θεόθεν φωνὴ, τὸ ἔργον 
χωλύουσα. ὃ - 
Τοῦ ἀγέου ᾿Ιωάνγου τοῦ , ἣ 

iiw eloL τῆς Zpóc "Répalove Ei eodng. ἰς 

4 Kal πως εἰχὼν τοῦ δευτέρου τὸ πρῶτον, ὁ Μελχι- 
σεδὲχ τοῦ Χρισεοῦ, ὥσπερ ἄν τις εἴποι σχιὰν τῆς 


otque ejusmodi imago rex quoque appellari eon- 
δον : sic etiam liumana natura , cum eo consillo 
conderetur, ut rebus aliis imperaret , instar Imagi- 
nis cujusdam animatz erecta est, ac primigenii 
exemplaris consors effecta , dignitatis quóque no- 
men obtinuit. » 


Ejusdem , ex capite quinto ejusdem libri. 


4 Divina pulchtitudo, non figura aliqua, aut 
formz venustate per ullam coloris elegantiam illu- 
stratur : verum íh inexplicabili beatitudine, prze- 
stantissima quadam ralione eónspicitur. Velut 
ergo pictores hominum formas coloribus quibus- 
dam in tabellis transeribunt , el imitaridi arte pro- 
prios convenientesque superlinimat colores, ut 
per assimilationem exempli archetypi similitudo 
accurate repriesentetur. » 

Comment. Animadverte , non figura aliqua , nec 
.ufia colerem elegantia pulchritudimem divinam 
splendescere, at(ue id in causa esse, cur illius 
jmsgo non possit exprimi : at vero hurpana forma 
coloribus in tabellis pIngMtur. Quapropter, quando 


. Bet Filios, servi formam accipiens , hominis spe- 


ciem induit, et in similitudine hominum factus (ἢ) 
habitu inventus est ut homo ; quid vetat quominus 
ejus imago con(iciatue? Quin si mos invaluit , ut 
imperatoris imago imperator appelletor, et secun- 
dum divini Basi!ii pronuntiatum, honor tmeginis ad 
eum transit , eujus est ?mszgo , eccur non coletur , 
net adorabitur imago : Acti quidem ceu Deus sit , 
sed tanquent ἰδοὺ Der, dil canem tssumpsit. 
Ejusdem ,' ez. orationé Comiantinopott abita, de 
- .Fili et. Spirits sanct divinitate ;- wbi et de 
. Abrahano. 


- t Dobinc vinculis ligstnm wriue assumit filium 
pater. lfajus acerbis rei imaginem degictam smpius 
vidt, net a leerymie temperare unquam potui ; 
eum ars perspicue rem gestam eeulig explicaret. 
)saoe flexi genibus, manibusque a tergo revin- 
ctis, justa altare jacent repreeentatur. Pater vero 
pone fiii peplites secedens, conramque illius sini- 
stra apprehensam menu, ad se trahens, oculos in 
vultam ΘΗΪ digno prorsus commiserationis modo 
ipsum respicientis, demittit, et dexteram arma- 


D tam giadio ad cedem dirigit. Jamque gladii acies 


corpus attingit , cum vor, ne rem perficiat, pro- 
hibens exaudit. » 


- S. Joannis Chrysostomt (δ), ex enarratione 
im Epistolam ad Mebrao:. 


« Àc prius quidem posterioris imago quaedam 
fuit, Melchisedech scilicet, Christi : baud secus 


NOTAE. 


(4) Ita Vulg. Int.-ad Philippenses n, 8. ín texta 
Gra:co legitur ἐν σχήματι" hoe est, in specie figura, 
(5) Locus hie mihi non occurrit apud Chrysosto- 
mui in Epistolam ad Hebraeos. Quanquam, hom. 


19, multa leguntut his prereus non absimilia. Sen- 
Lentias potius quam verba Chrysostomi conpactas 
hic putaverim, ut fit in catenis. Locum hunc rur- 
sus profert Pamascenus, orat. 2 et 5. 


1211 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1272 


ac 395 si quis adumbratam ante a pictore desi- M Ye2vle τῆς iv σώμασιϊ, τὸ πρὸ ταύτης σχίασμα 


gnationem , picturs ipsius, qua coloribus deinceps 
exprimitur, umbrám nominet. Idcirco enim lex 


umbra vocatur, et gratia, veritas ; res autem, Bla 


quz futura sunt. Lex quidem et Melchisedech in- 
star sunt adumbratz delineationis, quam pietura 
suis ornavit coloribus; gratia autem et veritas, 
coloribus aucta descriptio : res tandem ipss, ad 
futurum svum pertinent. ltaque Testamentum 
rerum figura. » 

Leontii Neapolis in Cypro episcopi, ex libro Contra 


Judeos ; quod Christi crucem. εἰ imagines, seseque 
wuiuo adorare liceat : necnon de sanctorum reli- 
quiis. 


« Quod si mihi rursum exprobraveris, o Judzo, 
quod erucis lignum ceu Deum adorem ; eccur Ja- 
cob non arguis, qui virge fasügium adoravit? 
At planum est eum nom lignum, sed Josephum 
adorasse; quemadmodum per crucem Christum 
adoramus, nequaquam vero lignaum bonore affi- 


«οὔ γραφέως. Διὰ τοῦτο γὰρ ὁ νόμος καλεῖται σχιὰ, 
καὶ ἡ χάρις ἀλήθεια" πράγματα δὲ τὰ μέλλοντα. 
Ὥστε, ὁ μὲν νόμος καὶ ὁ Μελχισεδὲκ, προσχίασμα 
τῆς ἐν χρώμασι γραφῆς " ἡ δὲ χάρις xaX fj ἀλήθεια 
ἡ ἐν σώμασι νραφή " τὰ δὲ πράγματα, τοῦ μέλλοντος 
αἰῶνος * ὡς εἶναι τὴν Παλαιὰν τύπου εύκον, xal τὴν 


Νέαν, τῶν πραγμάτων τύπον. » 
Vetus est figura ὕφυτι, 


Novum vero, ipsarum 

Αεοντίου Νεαπόδεως τῆς Κύπρου, ἐκ τοῦ Kacà 
Ἰουδωίων Aórov, περὶ τοῦ προσκυνεῖν τῷ σταυ- 
ρῷ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ταῖς εἰκόσε τῶν ἁγίων, καὶ 
ἀ.11λήλλοις " xal περὶ τῶν .ειἰψάνων τῶν ἀτίων. 

« Ἐάν μοι ἐγχαλῇς πάλιν, ὦ Ἰουδαῖε, λέγων, ὅτι 
ὡς; θεῷ προσχυνῶ τῷ ξύλῳ τοῦ αταυροῦ. Διὰ τί οὐχ 
ἐγχαλεῖς τῷ Ἰαχὼδ, προσχυνήσαντι ἐπὶ τὸ ἄχρον τῆς 
ῥάδδου; ᾿Αλλὰ πρόδηλον, ὅτι οὐ τὸ ξύλον τιμῶν προσ- 


p “κύνησεν, ἀλλὰ διὰ τοῦ ξύλου τῷ Ἰωσὴφ προσεχύνη- 


σεν, ὥσπερ xal ἡμεῖς διὰ τοῦ σταυροῦ τὸν Χριστὸν, 


cimus "5, ; 

Comment. Quod si ex quacunque materia crucis 
imaginem facientes , erucis figuram adoramus, 
nunquid nefas erit Cbristi quoque crucilüxi imagi- 
ncm adorare? 

Rursum ex eodem Leontio. « Quandoquidem ipse- 
met etiam Abraham eos a quibus sepulcrum ene- 
,Dat, quamlibet impii homines essent, genibus in 
terram positis adoravit; itemque Jacob benedixit 
Tharaoni, quamvis impius et idolorum cultor 
esset : nullatenus autem ipsi tanquam Deo henedi- 


ἀλλ᾽ οὐ τὸ ξύλον δοξάζομεν. » 

Σχόλιον. Εἰ οὖν τὸν τοῦ σταυροῦ τύπον προσχυνοῦ- 
psv: εἰχόνα τοῦ σταυροῦ ποιοῦντες ἐξ elagouv ὕλης, 
πῶς τοῦ στανρωθέντος εἰχόνι μὴ προσχυνήσωμεν; 


Καὶ πάλιν τοῦ αὐτοῦ Αεονείου. « Ἐπεὶ καὶ 
'A6paXu τοῖς πωλήσασιν αὐτῷ τὸν τάφον &cr6im 
ἀνθρώποις προσεχύνησε, χαὶ γόνν ἔχαμψεν ἐπὶ τὴν 
ἦν, ἀλλ᾽ οὐχ ὡς θεοῖς αὐτοῖς προσεχύνησεν᾽" χὰ 
πάλιν, ὁ Ἰαχὼδ τὸν Φαραὼ ηὐλόγησεν &cs67, καὶ d. 
δωλολάτρην ὄντα᾽ ἀλλ᾽ οὐχ ὡς Θεὸν αὐτὸν ηὐλόγηπ' 
xit. Fratrem quoque suum Esau, proeidens adora- χαὶ πάλιν, τὸν Ἡσαῦ πεσὼν προσεχύνησεν, ἀλλ᾽ e 
vit, at non uti Deum. Prsterea, quomodo precipit ὡς Θεὸν προσεχύνησεν. Καὶ πάλιν" πῶς ἐντέλλεται 
nobis Deus, ut montes et terram adoremus? Ait C ὑμῖν ὁ Θεὸς προσχυνεῖν xal τῇ γῇ, καὶ τοῖς ὄρεσι; 
enim : Ezaltate Dominum Deum vestrum, et adorate Λέγει áp: "Υψοῦτε Κύριον τὸν Θεὸν 1) soo, καὶ 
ad montem (6) sancium ejus. Et adorate scabellum προσκυνεῖεξα εἰς ὄρος ἅγιον αὐτοῦ. Kal xpocxv- 
pedum ejus, quoniam sanctum es1"* ; hoc est lerram. γεῖτα t9 ὑξοκοδίῳ τῶν ποδῶν αὑτοῦ, Óci ἅγιζς 
Celum enim, inquit, mihi sedes es: lerra autem. ἐστι, τουτέστι τῇ γῇ. Ὁ οὐρανὸς γάρ poc θρόνος, 
scabellum. pedum meorum, dicit Dominus '. Quo- φησὶν, ἡ δὲ γῆ, ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου, «λέγα 
modo autem Moyses adoravit Jotber, tametsi ido- Κύριος. Πῶς δὲ Μωῦσῆς προσεχύνησεν Ἰοθὸρ εἰξω- 
lorum cultor esset, et Danielem Nabuchodonosor? λολάτρῃ ὄντι, χαὶ Δανιὴλ Ναδουχοδονοσόρ ; Πῶς ἐμὲ 
Cur mecum expostulas quod honore eos presequar ἐγχαλεῖς, ὅτι τιμῶ τοὺς τὸν Θεὸν τιμήσαντας, χεὶ 
οἱ adorem, qui Deum coluerunt? Nunquid, obse- προσχυνήσαντας ; Οὐ συμφέρει, εἰπέ μοι, προσχυ- 
cro, Don expedi magis sanctos adorare, quam γεῖν τοῖς ἁγίοις, καὶ μὴ ὡς σὺ λιθοδολεῖν ; Οὐ συμ- 
eosdem, ui assoles, lapidibus impetere? Nonne s&- ςέρει προσχυνεῖν, καὶ μὴ τούτους καταπρίζειν, xxl 
Uus est eos adorare quam serris secare, atqueillos, ἐν λάκκῳ Bop6ópou τοὺς εὐεργέτας καταφέρειν; Ei 
qui suis vos beneüciis cumularunt, in ceni lacum τὸν Θεὸν ἡγάπησας, πάντως ἂν xal τοὺς αὐτοῦ δού- 
coajicere * ? Profecto si dilexisses Deum, famulos — 1ouc τιμᾷν ἔμελλες. Καὶ εἰ ἀχάθαρτά εἰσι τῶν ὃι- 
ejes utique veneratus esses. Quod si impura sunt " χαίων τὰ ὀστᾷ, πῶς μετὰ τιμῆς πάσης μετεχοβ- 
ossa justorum , cur ossa Jacob et Joseph omni re- σθτααν τὰ ὀστᾶ τοῦ Ἰαχὼδ xat "Icio ££ Αἰγύπτο;; 
verentia ex Egypto asportata sunt *? Quonam Πῶς νεχρὸς ἄνθρωπος &j&gsvoc τῶν ὀστέων "Elus- 
pacto homo defunctus, consactis Elissi ossibus, σαΐου εὐθὺς ἀνέστη: Εἰ δὲ δι᾽ ὀστέων θαυματουργεῖ 


55 [fec fusius habentur, act. 4 svnodi 7. * Jerem. xxxvm, 


| ** Psal. xcvi, 5. 
δ Gen. 1,15, 24. * IV teg. xin. 22 


! 158. L xvi, 4. 


VARIA LECTIONES. 


! fta. etiam in secunda oratione de imag. edit. tom. legitur bic οἱ infra at emendandam arbitror ex 
073t. 5 ἐν χρώμασι. Favent et quas mox iisdeia consimilia sequuntur, τῆς àv χρώμασι γραφῆς. 


, NOT K.. 


(6) Ad montem. Sic pra positionem Graecam εἰς Interpres posuit : in. monte sancto ejus. 
€» primo, juxta ae illam accipiebat Lcontius Vulg. 


1715 


DE IMAGINIBUS ORATIO I. 


1514 


ὁ Θεὸς, εὔδηλον, ὅτι δύναται xal δι᾽ εἰχόνων, χαὶ λί- A statim revixit "7 Quod si Deus per ossa res miran- 


θων, xaX ἑτέρων πολλῶν, χαθὼς xav ἐπὶ Ἑλισσαιὲ 
ἐγένετο, ὃς ἔδωχε τὴν ἰδίαν ῥάδδον τῷ ἑαυτοῦ παιδὶ, 
xa εἶπε, δι᾽ αὐτῆς πορευθέντα ἀναστῆσαι τὸν παῖδα 
τῆς Σουναμίτιδος. Καὶ Μωῦσοῆς, ῥάδδῳ Φαραὼ ἐχό- 
λασε, xai θάλασσαν ἔσχισε, χαὶ ὕδωρ ἐγλύχανε, xai 
πέτραν ἔῤῥηξε, καὶ ὕδωρ ἐξήγαγε. Καὶ Σολομών 
φησιν" HüAórqvat ξύλον, δι' οὗ γίνεται σωτηρία. 
Ἐλισσαιξ ξύλον ἂν Ἰορδάνῃ ἀποῤῥίψας, σίδηρον 
ἀνήγαγε" xal ξύλον ζωῆς, xai φυτὸν Σαδὲχ (7), 
ἤγουν συγχωρήσεως. Kat Μωῦσῆς ξύλῳ ὄφιν ὕψωσε, 
xa λαὸν ἐζωοποίησε * ξύλῳ βλαστήσαντι ἐν τῇ σχηνῇ 
τὴν ἱερατείαν ἐχύρωσεν. ᾿Αλλ᾽ ἴσως ἐρεῖς μοι, ὁ Ἶου- 
δαῖος, ὅτι τὰ ἐν τῇ σχηνῇ τοῦ μαρτυρίου ἅπαντα, ὁ 
Θεὸς γενέσθαι προσέταξε τῷ Μωῦσῇ * χἀγώ σοι λέγω, 


ὅτι πολλὰ xal ποιχίλα πράγματα ὁ Σολομὼν ty τῷ Β 


ναῷ, γλυκτὰ xal χωνευτὰ πεποίηχεν, ἅπερ οὐδὲ ὁ 
Θεὸς αὐτῷ ποιῆσαι προσέταξεν, οὔτε ἡ σχηνὴ τοῦ 
μαρτυρίου ταῦτα ἐχέχτητο, οὔτε ὁ ναὸς, ὃν ὁ Θεὸς 
τῷ Ἰεζεχιὴλ ὑπέδειξε, καὶ οὗ χατεγνώσθη ἐν τούτῳ 
ὁ Σολομών᾽" εἰς δόξαν γὰρ θεοῦ τὰς τοιαύτας μορφὰς 
χατεσχεύασεν, ὥσπερ δὴ καὶ ἡμεῖς, Εἶχες καὶ σὺ 
πολλὰς χαὶ διαφόρους πρὸς ἀνάμνησιν θεοῦ εἰκόνας 
xa σήμαντρα, πρὶν ἢ τούτων διὰ τὴν σὴν ἀγνωμο- 
σύνην ἐστερήθης" τουτέστι τὴν Μωσαϊχὴν ῥάδδον, 
τὰς θεοτύπους πλάχας, τὴν πυρένδροσον βάτον (8), 
τὴν ξηρέννυδρον πέτραν, τὴν μαννοφόρον χιδωτὸν, τὸ 
“υρένθεον θυσιαστήριον, τὸ θεώνυμον πέταλον, τὸ 
θεόδηλον Ἐφοὺδ, τὴν θεόσχιον σχηνήν᾽ εἰ δὲ xai 
σὺ ἅπαντα ταῦτα νυχτὸς xaX ἡμέρας κατεσχιάζου, ὃ 
λέγων" Δόξα σοι ὁ μόνος παντοχράτωρ Θεὸς, ὁ 
διὰ πάντων τούτων ἐν 'IopahtA θαυματοποιήσας, 
εἰ δὲ διὰ πάντων τούτων τῶν νομιχῶν, ὧν εἶχες πο- 
4k, προσπίπτων τῷ Θεῷ προσεχύνεις, ὁρᾷς ὅτι διὰ 
τῶν εἰχόνων προσάγεται τῷ Θεῷ 1j προσχύνησις. » 


das exsequitur, hoc ipse dubio procul, tum per 
imagines, tum per multa alia prestare poterit ; 
quemadmodum Eliszeo contigit ", qui baculum suum 
servo tradens, ire praecepit ut ejus opera in vitam 
Sunamitidis fllium revocaret. Jam vero Moyses 
virga Pharaonem castigavit; mare item divisit, 
aqua dulcedinem conciliavit, petram fregit, et 
aquas eduxit *. Quin etiam Salomon ait : Bene- 
dictum esi lignum μὲν quod fit. salus *. Eliszeus 
per lignum in Jordanem projectum, ferrum extra- 
xit*. 396 ltem lignum vite commendatur * ; 
lignum Sabec, id est dimissionis. Moyses quoque 
ligno serpentem exaltavit, et vitam populo dedit '* : 
ligno in tabernaculo germinante sacerdotium Áa- 
roni firmavit **. At forsan inquies, o Judze, omnia 
illa gus in tabernaculo testimonii erant a Deo 
Moysi fuisse mandata. Et ego tibi repono, Salomo- 
nem multa variaque sculptilia et conflatilia in tem- 
plo fabricasse, quae nee Deus ipsi facere precepe- 
rat !*, nec in tabernaculo testimonii fuerant, nec 
in templo ilo quod Ezechieli Deus ostendit "ὃ: 
neque ob hane rem condemnatus Salomon fuit ; 
quippe qui in Dei gloriam ejusmodi formas fabricas- 
set, velut et nos quoque facimus. Tu quoque multas 
habebas, variique generis imogines et signa, quee 
Dei memoriam perfricarent tibi, priusquam illis 
propter ingrati animi vitium spoliareris : nimirum 
virgam Moysis, tabulas a Dee insculptas, ardentem 
roridumque pariter rubum , petram aridam aquis 
manantem, arcam in qua manna gestabatur, ai- 
tare ignis divini conceptaculum, laminam Dei no- 
mine insculptam, Ephod in manifestationem nu- 
minis, obumbratum item a Deo tabernaculum. 
Quin etiam universa hsec die noctuque adumbra- 


bas diceas : Gleria tibi sit, qui solus omnipotens es Deus, qui per hec omnia res admirabiles feceris. in 
Israel *^ : si vero pet omnia hzc, qu» lege praeipiente quondam servabas, precidens Deum ado- 
Fabas, vides Deo per imagines. adorationem exhiberi. » 


Kal μετ' ὀλίγα. « Ἐ γὰρ ὁ ἀγαπῶν εἰλιχρινῶς 
φίλον ἣ βασιλέα, xai μάλιστα τὸν εὐεργέτην, τᾶν 
υἱὸν αὐτοῦ θεάσηται, xÀv ῥάδδον, xày θρόνον, x&v 
ατέφανον, χἂν οἶχον, xy δοῦλον, χρατεῖ, καὶ ἀσπά- 
ζεται, xai τιμᾷ τὸν εὐεργέτην βασιλέα, πολλῷ .,ἅλ- 


Ei post pauca. « Si. quis enim affectu sincero 
amicum vel ipsummet imperatorem diligit , atque 
illum in primis, qui de se bene meritus est, hic 
plane, sive fllium ejus, sive sceptrum vel virgam , 
sive coronam, sive domum, sive servum conspe- 


λον τὸν Θεόν. Εἴθε γὰρ, πάλιν λέγω, ἐποίησας καὶ σὺ p xerit, amplexatur et osculatur; hacque ratione 


εἰχόνας Μωσαϊχὰς, xal προφητιχὰς, καὶ xa ἡμέραν 
προπεχύνεις τῷ Δεσπότῃ αὐτῶν Θεῷ. Ὅταν τοίνυν 
ἴδῃς Χριστιανῶν παῖδας προσχυνοῦντας τῷ σταυρῷ, 
γνῶθι, ὅτι τῷ σταυρωθέντι Χριστῷ προσχύνησιν 


* [V Reg. iv, 99. 


* Exod. vit, 17. 
! Num. xvi 8. 


** |I Paral. i5, 1 seqq. 


* Sap. xiv, 7. 
' Ezech. xi, 47. 


benefleum erga se veneratur imperatorem. Quanto 
igitur potiori jure Deum ipsum colueris ? Utinam 
et tu quoque (hoc enim repetam) Mosaicss prophe- 
ticasque fecisses imagines, singulisque diebus 


* [V Reg. vi, 4-7. * Gen. 2, 9. '* Num. xxi, 9. 
1 Jf Paral. vi, 4; Psal. Lxx, 18. 


NOTAE. 


(7) Lignum Sabec desumpsit Leontius ex 
cap. xxii Gen., v, 25, ubi legimus, inter vepres, in 
llebrzo habetur iu opacitate, arboris scili- 
cct aut. spinarum. Septuaginta vero nomen ipsum 
. Vlebreum posuerunt, ἐν φυτῷ Za6£x, in planta Sa- 

bech, quam: singulare quoddam arboris genus esse 
arbitrati sunt Graeci. Ác quia Ὁ Shabac Syria- 


cum idem est ac dimisit, dereliquit ; arbitrati sunt 
demissionem, emissionemre significare cum ta- 
men li&deris aliis &cribatur, scilicet per D, et "* 
n fine, 
(8) Πυρένδροσον βάτον, quod rubum ardentem 
significat, nec tamen comburenicem, quas! rore 
quodam perfusum. 


1215 


S. JOANNIS DAMASCENI 


12.6 


Deum ipsorum Dominum adorasses. Cum itaque ἃ mposáyous:, xat οὐ τῷ ξύλῳ. Ἐπεὶ el τὴν φύσιν τοῦ 


Christianos videris crucem adorantes, id pro certo 
teneas, adorationem istam Cliristo ab eis offerri 
crucifixo, non ligno. Nam si ligni materiam cole- 
rent, lucos prorsus ct arborcs adorare deberent, ut 
tu ipse quondam, Israel, ea adorabas ; dum arbo- 
rem Οἱ lapidem hisce verbis compellares : Deus 
meus es (u, el (u me genuisli '*. Nos vero nec cru- 
cem, nec sanctorum imagines ejusmodi verbis allo- 
quimur. Non enim dii nostri sunt, sed aperta po- 
tius volumina, qux in ecclesiis explicantur et 
adorantur, ut. carum aspectu memores Dei simus, 
ipsumque veneremur. Qui enim martyrem honore 
persequitur, bonorem quoque Deo exhibet, cui mar- 
Lyr testiinonium reddidit. Qui Christi apostolum 


ξύλου ÉasCov, πάντως ἂν καὶ τὰ ἄλση, xai τὰ δένξρα 
προσχυνεῖν εἶχον, ὥσπερ σὺ ὁ Ἰσραὴλ προσεχύνησας 
τούτοις ποτὲ, λέγων τῷ δένδρῳ καὶ τῷ λίθῳ, ὅτι Σύ 
μευ εἶ Θεὸς, καὶ σύ μὲ ἐγέννησας. Ἡμεῖς δὲ, οὐχ 
οὕτως λέγομεν τῷ σταυρῷ, οὐδὲ ταῖς μορφαῖς τῶν 
ἁγίων. Οὐ γὰρ θεοὶ ἡμῶν εἰσιν, ἀλλὰ βίδλοι ἀνεῳγμέ.- 
vat πρὸς ἀνάμνησιν Θεοῦ xal τιμὴν αὐτοῦ, ἐν ταῖς 
ἐχχλησίαις προφανῶς χείμεναι wil προσχυνούμεναι. 

Ὁ γὰρ τιμῶν τὸν μάρτυρα, θεὸν τιμᾷ, ip ὁ μάρτυς 

ἐμαρτύρησεν" ὁ προσχυνῶν τὸν ἀτώστολον τοῦ Xp 

στοῦ, τὸν ἀποστείλαντα αὐτὸν προσχονεῖ. πὶ ὁ 
προσπίπτων τῇ Μητρὶ τοῦ Χριστοῦ, πρόδτι»νὐ ὅτι 
τῷ Υἱῷ αὐτῆς τὴν τιμὴν προσφέρει. Οὐδεὶς γὰρ 
Θεὸς, εἰ μὴ εἷς, ὁ ἐν Τριάδι γνωριζόμενός τε χαὶ }5- 


adorat, Christum insimul, a que ille missus est, B τρευόμενος. » 
adorat: οἱ qui coram Christi matre venerabundus procidit, nemini dubium est, quin οἱ id hour; 
offerat Filio. Nullus quippe Deus est. preter unum, qui in Trinitate cognoscitur et colitur. » 


Comment. Annon beati Epiphanii dictorum 397 
fidelis interpres fuerit Leontius, qui sua quoque 
doctrina Cyprum insulam exornavit? An illos po- 
tius auscultabimus, qui cÜrdis sui sensa loquuntur ? 
Sed audias velim, quid etiam Severianus Gabalo- 
rum episcopus docuerit, 


Severiani Gabalorum, ez sermone in dedicationem 
crucis. 


€ Quonam pacto imago maledicti progenitori- 
bus nostris vitam conciliavit? » Et paucis inter- 
jectis : Quomodo igitur imago maledicti populo la- 
boranti saluti fuit? Noune verisimilius dixisset : Si 
quis vestrum morsus fuerit, colum suspicialt, aut 
tabernaculum Dei, et salutem adipiscetur. Verum 


his ille postlabitis, erucis tantum statuit imagi- C 


neu. Cur porro lizc egerit Moyses, qui paulo aute 
dixerat : .Ven facias tibi sculpiile, neque con [latile, 
neque similitudinem earum rerum, quo sunt in calo 
eursum, aut in lerra deorsum, aul in aquis, locisve 
subterraneis !*? Sed quid ad ingratum populum 
hac loquor ? Edissere, quzeso, fidclissime Dei mini- 
sler ; quod aliis velas, cur ipse facias? Quod evez- 
lis, illud statuis? qui pracipis, Non facies tibi 
&culptile; qui couflatilem vitulum comminuisti, 
serpentem ex zre tu ipse conficis? Quin illum non 
clam, sed palam omnibus conspiciendum prsebes ? 
At illa, inquit, mandavi, quo uateriam impietatis 
exscinderem , et ab omni defectione et idololatria 
populum avocarem. Nuuc autem ad aliorum utili- 


Σχόμιον. Οὗτος tache ἐξηγητὴς τῶν τοῦ paxspl; 
᾿Ἐππιφανίον λόγων, ὁ τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις τὴν Κυπρίων 
κατακοσμήσας νῆσον, ἣ οἱ ἀπὸ καρδίας λαλοῦν:ς 
"Axoue δὲ χαὶ Σευηριανοῦ τῶν Γαδάλων ὃπισχός,, 
οἷά φησιν. 


Σευηριαγοῦ ἐπισχόπου l'a6d wv, ἀπὸ AóTcm - 
εἷς tà ἐγχαίγια tov Σωτηρος ?. 

c Πῶς ἡ εἰχὼν τοῦ ἐπιχαταράτου, ζωὴν fxx 
τοῖς ἡμετέροις προγόνοις; » Kal μετ᾽ 6.1{γα (E 
οὖν ἣ εἰκὼν τοῦ ἐπιχαταράτου ἤνεγκε λαῷ ive. 
φορᾷ χειμαζομένῳ σωτηρίαν; "Apa οὐχ ἣν ἀξ'-- 
στότερον εἰπεῖν. Ἐάν τις ὑμῶν δηχθῇ, βλέςε: εἰ 
τὸν οὐρανὸν, ἄνω πρὸς τὸν θεὸν, καὶ σωθήσε:2, ! 
εἰς τὴν σχηνὴν τοῦ Θεοῦ ; ᾿Αλλὰ ταῦτα παρὰ 
μόνον τοῦ σταυροῦ τὴν εἰκόνα ἔπηξεν. Mmi 
ταῦτα ἐποίει Μωῦσῆς, ὁ εἰπὼν τῷ λαῷ, Οὐ xd 
σεις ἑαυτῷ γλυπτὸν, οὐδὲ χωνευτὰ», οὐδὲ x 
ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἅν»ω, καὶ ὅσα ἐν: 
γῇ κάτω, καὶ ὅσα ἐν τοῖς ὕδασιν, ὑποχάτει; 
γῆς; ᾿Αλλὰ τί ταῦτα πρὸς ἀγνώμονα φθέγγου; 
Εἰπὲ, ὦ πιστότατε Θεοῦ θεράπον, ὃ ἀπαγορες 
ποιεῖς ; ὃ ἀνατρέπεις, χατασχευάζεις - Ὁ λέν: 
Ob ποιήσεις γλυπτὸν, τὸν χωνευθέντα βοὺν χατιῖξ 
σας, σὺ ὄφιν χαλχουργεΐς ; Καὶ τοῦτο o3 λάθρα, 30i 
ἀναφανδὸν xal πᾶσι γνωστόν ; ᾿Αλλ᾽ ἐχεῖνα, φττι, 
ἐνομοθέτησα, ἵνα ἐχχόψω τὰς ὕλας τῇ; ἀσεύεί:: 
xai τὸν λαὸν ἀπαγάγω πάσης τῆςς ἀποτιχτὶα; 
εἰδωλολατρείας " νυν! δὲ, χωνεύω τὸν ὅφ'ν qptzs 


latem serpentem conflo, ad prxsignandam videlicet D εἰς προτύπωσιν τῆς ἀληθείας. Καὶ καθάπερ 255 


veritatem. Et quemadmodum tabernaculum com- 
pcgi, οἱ ea quz? in ipso sunt ; Cherubim quoque 
invisibilium rerum similitudinem rcferentia, ut 
sancta adumbrarent, expandi, in signum figuram- 


'5 Jerem. n, 297. "5 Exod. xx, 4. 


ἔπηξα, xal τὰ ἐν αὑτῇ πάντα, xal Xepovutiu boss 
μα τῶν ἀοράτων, διεπέτασα εἰς τὰ ἅγια, ὡς 1777 
xaX σχιὰν τῶν μελλόντων, οὕτω xal ὅφιν ἐστῆλυ 
εἰς σωτηοίαν τῷ λαῷ, ἵνα διὰ τῆς πείρας τοῦτ, 


VARLE LECTIONES. 


" εἷς τὰ ἐγχαίνια τοῦ Σωτῆρος, quod alit ἐπ dedicationem Ecclesie Salvatoris, interpretati swnt. Αἱ [ro 
σωτῆρος, Billius cx orat. 2 ct 5 σταυροῦ, crucis. Malim anniversarium potius, quam dedicationcm. 


1 DE IMAGINIBUS ORATIO I. 1218 


προγυμνασθῶσι τοῦ σημείου τοῦ σταυροῦ τὴν elxóva, A que futurorum : sic et serpentem ad populi salutem 
x3X τὸν ἐν αὐτῷ Σωτῆρα xaX Λυτρωτήν. Καὶ ὅτι ἀψευ- — erexi, ut ejusmodi signorum experientia aptiores 
δέστατος ὁ λόγος, ἀγαπητὲ, ἄχουε τοῦ Κυρίου τοῦτον fierent ad crucis imaginem, crucifizumque Salva- 
βεθαιοῦντος, xal λέγοντος * Καθὼς Μωῦσῆς ὕψωσς ἰοτεπὶ εἰ Redemptorem excipiendum. Quod autem 
τὸν δριν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτω δεῖ ὑψωθῆναι τὸ υἱ verissimum esse percipios, dilectissime, Chri- 
γην τοῦ ἀνθρώπου, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων ἐν αὖ- — stum id asserentem, atque in hzec verba loquentem 
τῷ μὴ ádxóAnzai, ἀ.1.1) ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. » audi : Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deser- 
lo, iia exaltari oportet Filium hominis : ut. omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam 
eternam ?. ) 

Σχόλιον. Σύνες, ὡς διὰ τὸ ἀπαγαγεῖν ἔφη τὸν λαὸν 
«ἧς εἰδωλολατρείας, εὐόλισθον καὶ ἕτοιμον ὄντα πρὸς 
τοῦτο, μὴ ποιεῖν πᾶν ὁμοίωμα ἐνομοθέτησε * xat ὅτι 
εἰχὼν ἣν τοῦ πάθους τοῦ Κυρίου ὁ ὑψωθεὶς ὄφις. 


Comment. Advertis quid dixerit, ne fieret ulla si» 
militudo idcirco preceptum fuisse, uti populus ab 
idolorum cultu, in quem propensissimus erat, avo- 
caretur, exaltatumque serpentem, Dominica pas- 

p sionis imaginem exstitisse ? 

Quod autem nova non sit imaginum inventio, 
sed antiqua, et sanctis eximiisque Patribus nota et 
usitata, auscultes velim. Scriptum est in Vita beati 
Basilii ab Helladio ejus discipulo, atque in sede 
episcopali successore scripta : virum sanctum 
quondam astitisse coram Domin: nostra imagine, 
in qua etiam Mercurii martyris laudatissimi figura 
depicta erat. Astabat porro supplicans, ut Julianus 
apostata impius e medio tolleretur. Atque ex ea 
imagine, quid eventurum esset, didicit. Vidit 
quippe martyrem exiguum ad tempus ab oculis 
Suis evanescentem, ac nec multo post cruentam 
liastam tenentem. 


328 Ex Vita sancti Joannis Chrysostomi, ubi hac 
ad verbum scripta sunt. 


« Beatus Joannes Epistolas sapientissimi Paulli 
summo stadio legebat. » ΕἸ aliquanto post : « ITa- 
bebat porro ejusdem apostoli Pauli in imagine 
descriptam effigiem eo in loco, ubi propter cerporis 
imbecillitatem tantisper quiescebat. Nam supra 
quàm natura patitur vigilias producebat. ἸΏ hane 
jte imaghnem, cum Epistolas Pauli legeret, oculos 
intenderis, ita defigebat, ut beatum eum praedicans, 
sibique reprzsentans, cogitalionetm omnem ad 
ipsum dirigeret, ac per contemplationem cum ipso 
conversaretur. » Nonnullís interjectis: « Cum au- 
. tem Proclus loquendi flnem fecissét, oculis in Pauli 
τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ, βαλὼν μετάνοιαν (10) τῷ Ἰωάννῃ, | imaginem defixis, similemque, illius quem vide- 
εἶπε δαχτυλοδειχτῶν τὴν aixóva - Συγχώρησόν μοι, — rat, ΠΟΌΓΡΑΠΙ conspicatus, exhibita Joanni saluta- 
Πάτεβ; ὃν εἶδον λαλοῦντά σοι, ὅμοιός ἔστι τούτῳ ὡς D tione, imaginem digito monstrans, ait : lgnosce 
δὲ ὑπολαμδάνω, καὶ αὐτός ἐστιν. ν mihi , Pater; ille quem tecum loquentem vidi, 
huie prorsus similis est, atque, ut reor, ille 
ipse est. » 

In Vita sanete Euprazie scriptum est, illam que 
gregi prxerat, Domini nostri imaginem ipsi osten- 
disse. 


*Qx: ὅδ, οὐ καινὸν ἐφεύρεμα τὸ τῶν εἰχόνων, ἀλλὰ 
ἀρχαῖον, καὶ τοῖς ἁγίοις καὶ ἐχχρίτοις Πατράσιν 
ἐγνωσμένον τε xal εἰθισμένον, ἄχουε᾽ Γέγραπται ἐν 
Τῷ βίῳ Βασιλείου τοῦ μάχαρος, τῷ δι᾽ Ἑλλαδίου τοῦ 
αὐτοῦ μαθητοῦ, καὶ διαδόχου τῆς αὐτοῦ ἱεραρχίας, 
ὡς παρειστήχει 5 ὁ ὅσιος τῇ τῆς Δεσποίνης εἰχόνι, 
ἐν ff καὶ ὃ χαραχτὴρ ἐγέγραπτο Μερχρυρίου τοῦ àoi- 
δίμου μάρτυρος. Παρειφτήκει δὲ ἐξαιτῶν Ἰουλιανοῦ 
τοῦ ἀθεωτάτου χαὶ ἀποστάτου τυράννου ἀναίρεσιν " 

1ξ ἧς εἰχόνος ἐμυήθη ταύτην τὴν ἀποχάλυψιν. Εώρα 
γὰρ, πρὸς μὲν βραχὺ ἀφανῆ τὸν μάρτυρα, μετ᾽ οὐ 
πολὺ δὲ, τὸ δόρυ ἡμαγμένον κατέχοντα, 


'Ex τοῦ βίου τοῦ Ἰωάνγγου τοῦ Xpvcocccyov, 
οὕτως αὑτο.λεξεὶ γέγραπεαι. 


C 
« Ἡγάπα δὲ ὁ μαχάριος (9) Ἰωάννης τὰς Ἐξκιστο- 

λὰς τοῦ σοφωτάτου Ἠαόλου ἄγαν. » Καὶ μετ᾽ &A(ya 
c Ἦν δὲ καὶ τὸ ἐχτύπωμα τοῦ αὐτοῦ ᾿Αποστόλου 
ἔχων ἐν εἰχόνι, ἔνϑα ἀνεπαύετο διὰ τὴν τοῦ σώματος 
Δοθένειαν, βραχύ τι. Ἦν γὰρ πολυάγρυπνος τὴν 
φύσιν. Καὶ ἡνίχα διήρχετο τὰς Ἐπιστολὰς αὑτοῦ, 
δνητένιζεν αὐτῇ, καὶ ὡς ἐπὶ ζῶντος αὑτοῦ οὕτω 
προσεῖχεν αὐτῷ, μαχαρίζων αὐτὸν, xaX ὅλον αὐτοῦ 
τὴν λογισμὸν πρὸς αὐτὸν εἶχε φανταζόμενος, καὶ δ'ὰ 
τῆς θεωρίας αὐτῷ δμιλῶν. » Καὶ μεθ᾽ ἕτερα. « Ὥς 
ἐπαύσατο ὁ Πρόκλος λαλῶν, ἀτενίσας τῇ εἰχόνι τοῦ 
᾿Αποστόλου, xoX θεασάμενος τὸν χαρακτῆρα ὅμοιον 


Ἐν τῷ τῆς ὁσίας Εὐπραξίας βίῳ, τὸν Δεσποτικὸν 
δεδείχθαι αὐτῇ χαρακτῆρα ἀναγέγραπται, ὑπὸ τῆς 
προεστηχνίας τῆς ποίμνης. ^ 

"7 Joan. 13, 14. 

VARLE LECTIONES. 


Ὁ ὡς παρειστήχει. Simile visum legitur in Vita ejusdem Dasilii, que Ampbilocehii nomen priefert : ubl 
tamen nulla imaginis facla mentio, De hac bistoria videsis Bollandi contignatores 3d 14 Jun. p. 847. 
NOTAE. 


(5) "Hrdza δὲ ὁ μαχάριος. Hzc. narrant. Geor- Pauitenia ductus. Zinus : desiderimm | injicient. 


gius Alexandr. ct Auonymus nescio quis vit Chry- 
eostomi auctor, t. VIII edit. Savill. 
(10) Βαϊλῶν μετάνοια», ^ Reddidit Tilmanus : 


- Neuter locutionem Graecis familiarem agnovit, qua 


nihil aliud significatur, quam reterentiam exhibere, 
inclinato corpore salutare. 


1279 


In Vita sanctae Maris ZEgyptiaca legitur, eam ad A 


imaginem Dominz nostre supyplicasse, et efflagi- 

tasse, ut pro ipsa sponderet, atque hoc pacto ut 

templum ingrederetur, obtinuisse. 

Ex Prato (cap. 45) S. P. N. Sophronii Hieroso- 
lymorum archiepiscopi '*. 

« Narrabat Theodorus /Eliotes, in monte Oliva- 
run quemdam inclusum mansisse, in spirituali 
militia exercitatum senem, quem libibinis dzmon 
impetebat. Is cum die quadam vehementius illum 
urgeret, conqueritur senex, atque hunc in modum 


demonem alloquitur : Quousque tandem me ve-. 


zare non desines? Discede jam a me : ad hanc 
setatem consenuisti mecum. Cui dzmon sese con- 
spicuum przbens : Jura, inquit, mihi te nenini id 
revelaturum, quod tibi dicturus sum. Juravit se- 
nex, per eum qui in altissimis habitat : Nemipi 
prorsus aperia, inquit, quod mihi dixeris. Statim 
diemon : Ne ultra imaginem banc adores, nec te 
jam in posterum impugnabo. lmago autem illa 
Dominz nostre sanctze Marie Dei Genitricis, Do- 
minum nostrum Jesum Christum gestantis effigiem 
referebat. Inclusus porro demoni infit : Sine, 
dispiciam quid facto opus sit. Postridie igitur ab- 
batem Theodorum /£liotem, qui in laura Pharoa 
tunc temporis habitabat, accersit : cumque ille 
adesset, ei rem omnem aperuit. At ille seni incluso 
ait : Plane tu, abba, delusus es, qui te di&moni 
obstrinxeris juramento. Quod tamen rem aperueris 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1250 
Ἐν τῷ τῆς ὁσίας Μαρίας βίῳ. τῆς Αἰγυπτίας γέ- 
γραᾶπται, τῇ εἰχόνι τῆς Δεσποίνης αὑτὴν εὔξασθαι, 
χαὶ ταύτην πρὸς ἐγγύην ξξαιτήσασθαιε, καὶ οὕτω τυ- 
χεῖν τῆς εἰς τὸν ναὸν εἰσόδου. 
'Ex τοῦ Λειμωναρίου (11) cov d Ila, p 
Σωργρονίον ἀρίου ih pedet ed 
« Ἔλεγεν ὁ ἀδδᾶς Θεόδωρος ὁ Αδιιώτης, ὅτι ἦν 
τις ἔγχλειστος ἐν τῷ ὄρει τῶν’ ἸΔαιῶν, ἀγωνιστὴς 
πάνυ" ἐπολέμει δὲ αὐτῷ ὁ δαίμων τῆς πορνείας. Ἐν 
μιᾷ οὖν, ὡς ἐπέχειτο αὐτῷ σφοδρῶς, Ἦρζξατο ἃ γέρων 
ἀποδύρεσθαι, xal λέγει τῷ δαίμονι " "Eus πότε ox 
ἐνδίδως μοι; ἀπόατα λοιπὸν ἀπ᾽ ἐμοῦ. Συνετί oaa; 
μοι. Φαίνεται αὐτῷ ὁ δαίμων ὀφθαλμοφανῶς, λέγων 
"Oposóv μοι ὅτι οὐδενὶ λέγεις ὃ μέλλω λέγειν on, 
καὶ οὐχέτι σοι πολεμῶ. Καὶ ὥμοσεν αὑτῷ ὁ γέρων, 
ὅτι μὰ τὸν ἑνοιχοῦντα ἐν τοῖς ὑψίστοις. Οὐχ εἴπω τιν 
ὅπερ λέγεις μοι. Τότε: λέγει αὑτῷ ὁ δαίμων’ Ἡ 
προσχυνήσῃς ταύτῃ τῇ εἰχόνι, xat οὐκέτι σοι πολεμῶ, 
Εἶχε δὲ ἡ εἰχὼν ἐχτύπωμα τῆς Δεσποίνης ἡμῶν τς 
ἁγίας Μαρίας τῆς 8sotóxou, βασταζούσης τὸν Κύρο 
ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Λέγει ὁ ἔγχλειστος τῷ ἔξ. 
povt* Ἄφες, σχέψομαι. Τῇ οὖν ἐπαύριον δηλεῖ ᾧ 
ἀδδᾷ Θεοδώρῳ τῷ Αἰλιώτῃ, οἰχοῦντι τότε ἐν τῇ ing 
Φαρὼν, καὶ ἦλθε, καὶ διηγεῖται αὐτοῦ ἅπαντα, f 
γέρων λέγει τῷ ἐγχλείστῳ ὄντως ἀδδᾶ "Everade, 
ὅτι ὥμοσας τῷ δαίμονι" πλὴν καλῶς ἕ ποίη σας ἕξ» 
πών᾽ συμφέρε: δέ σοι, μὴ ἐᾶσαι εἰς τὴν πόλιν τε 
τὴν πόρνην εἰς ὃ μὴ εἰσέρχῃ, ἢ ἵνα ἀρνήσῃ τὸ sp 
χυνεῖν τῷ Κυρίῳ χαὶ Θεῷ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ gri 


mihi, consulto egisti. Verum salius foret tibi, si c τῆς ἰδίας αὐτοῦ Μητρός. Στηρίξας οὖν αὑτὸν, τὰ 


nullum in urbe prostibulum omitteres, ad quod 
non ingredereris, quam ut Dominum Deum nostrum, 
matreinqueejus 349 adoraturum teneges. His illum 
pluribusque aliis sermonibus confirmans, ad pro- 
pria rediit. Tum demon rursus incluso sese con- 
&piciendum pr:ebet : Ecquid est, inquit, scelestis- 
sime senex ? Noune jurasti mihi te id revelaturum 
nemini? Cur ergo omnia narrasti illi qui ad te ve- 


ἐνδυναμώσας πλείοσι λόγοις, ἀπῆλθεν slc τὸν Ben 
αὐτοῦ τόπον. Φαίνεται οὖν πάλιν ὁ δαίΐμων τῷ Eyxu- 
στῳ, xat λέγει αὐτῷ" Τί Evi, καχόγηρε ; οὐκ Go; 
μοι, ὅτι οὐδενὶ λέγεις ; χαὶ κῶς πάντα ἑξεϊπεικαὶ 
ἐλθόντι πρὸς σέ. Λέγω σοι, χακόγηρε, ὡς ἐπίομκ 
ἔχεις χριθῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς χρίσεως. ᾿Απεχρὴ 
αὐτῷ ὁ ἔγχλειστος, λέγων’ Ὃ τι μὲν ὥμοσα, i 
ca* χαὶ ὅ τι ἐπιώρχησα, oiba* σοῦ δὲ οὐχ &xoiw 


nit? Jam tibi, pessime monache, denuntio quidem te uti perjurum in die judicii damnatum iri. ἃ 
inclusus : Me, inquit, jurasse fateor, el contra quam juravi /ccisse non ignoro :tibi tamen a« 


2uscultavero. » 

Comment. llinc vides imagini exhibitam ado- 
ralionem, ad id cujus est imago, referri, et quale 
quantumque sit malum ab illius adoratione cessa- 
re. Cernis qua ratione eo potius quam libidinis cri- 
inine obstrictum bominem voluerit. 

Cum itaque multi antehac sacerdotes, regesque 


1 Vid. act. 4et 5 septime synodi. 


ZxéAtor. Ὁρᾷς, ὅτι τὴν τῆς εἰκόνος προσχύνησιν 
τοῦ εἰχονιζομένου εἶπε ; xai πόσον παιχὸν τὸ ταύτῃ 


p μὴ προσχυνεῖν ; χαὶ πῶς αὑτὸ τῇς πορνείας προετί- 


μῆσεν ὁ δαίμων ; 


Πολλῶν τοίννν ἀνέχαθεν ἱερέων πε καὶ βηκα 


ΝΟΤΑ͂. 


(11) 'Ex τοῦ Λε lov. Pratum spirituale 
scripsit Joannes Moschus, illudque nuncupavit So- 
phronio Sopbistas discipulo suo, itinerumque, imo 
et operis socio, qui posthae llierosolymorum anti- 
5.65 fuit. Nec com solum ob causam a multis So- 
phronio ipsi ottributum est; sed insuper, quia So- 
phronius hoc opus publicum fecit, ut in prologo 
Graco qui loli operi przfixus est, significatur. In 
editione Aloysii Lippomani, Joannes dicitur cogno- 
mento Eviraius ; insulse prorsus, illudque mendum 


corrig debet ex titulo quem edidit Cotellerius, 
t. Il Monum. Eccles. Grec. p. 541 : Τοῦ 
Ἰωάννου τοῦ Eóxpa:d βίδλος, fj &miyeypappivi 
Δειμὼν, διὰ τὸ πολνυανθῇ βίων διήγησιν τῆς ospave- 
πόρου ῥοδονιᾶς φέρειν " Beati Joannis Eucrata lier, 
qui inscribitur Pratwn, quod ftoridam ferat viterum 
narralionem celestis roseti. Ex hac inscriptione 
Graeca Latinam sic emendari debere censeo : Jecn- 
nis coqnomento Eucrate, aut saltem. Enerati. 


1951 


DE IMAGINIBUS ORATIO I. 


132Χ 9 


Χριστιανοῖς δεδωργ μένων, σοφίᾳ τε xai θεοσεδείᾳ, A fucrint ἃ Deo Cliristianis concessi, qui saplentix, 


xaX λόγῳ καὶ βίῳ διαπρεψάντων, χαὶ συνόδων πλεῖ- 
cuv γεγενημένων ἁγίων καὶ θεοπνεύστων Πατέρων, 
4l μηδεὶς ταῦτα δρᾷν ἐπεχείρησεν ; οὐχ ἀνεξόμεθα 
νέαν πίστιν διδάσκεσθαι. « Ἐχ γὰρ Σιὼν ἐξελεύτσε- 
«ac ὁ νόμος, » προφητιχῶς ἔφη τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, 
ε καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ἱερουσαλήμ. » Οὐχ ἀνεξόμεθα 
ἄλλοτε ἄλλα φρονεῖν, καὶ χαιροῖς μεταδάλλεσθαι, χαὶ 
τὴν πίστιν τοῖς ἔξωθεν “γέλωτα καὶ παίγνιον γίνε- 
σθαι. Οὐκ ἀνεξόμεθα βασιλιχῷ ὑποχύπτειν θεσπί- 
σματι τὴν ἐχ Πατέρων πειρωμένῳ ἀνατρέπειν συν- 
ἐθειαν. Οὐ γὰρ εὐσεδῶν βασιλέων ἀνατρέπειν ἐχχλη- 
σιαστιχοὺς θεσμούς. Οὐ πατριχὰ ταῦτα" λῃστρικὰ 
γὰρ τὰ βίᾳ καὶ οὐ πειθοῖ γινόμενα " xot μάρτυς ἡ ἐν 
Ἐρέσῳ τὸ δεύτερον γεγενημένη σύνοδος, μέχρι δεῦρο 
Λῃστρικὴν δεδεγμένη τὴν ἐπωνυμίαν, βασιλικῇ 
χειρὶ ἐχδιασθεῖσα, ὅτε Φλαδιανὸς ὁ μαχάριος ἀπεχτέν- 
νυτο. Συνόδων ταῦτα, οὐ βασιλέων, ὡς ὁ Κύριος ἔτη- 
σεν «ε Ὅπου συναχθῶσι δύο ἣ τρεῖς ἐπὶ τῷ ὀνόματί 
μου, ἐχεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. » Οὐ βασιλεῦσι τοῦ 
δεσμεύειν χαὶ λύειν τὴν ἐξουσίαν δέδωχεν ὁ Χριστὸς, 
ἀλλ᾽ ἀποστόλοις, xai τοῖ; τούτων διαδόχοις, χαὶ ποι- 
μὲσι, καὶ διδασχάλο:ς. ε Κἂν ἄγγελος, φησὶ Παῦλος 
ὁ ἀπόστολο;, εὐαγγελίσηται ὑμᾶς παρ᾽ ὃ παρελάδε- 
«t * » χαὶ τὸ ἑξῆς σιωπησόμεθα, φειδοῖ, τὴν ἐπιστρο- 
ψὴν ἐχδεχόμενοι. "Av δὲ ἴδωμεν τὴν διαστροφὴν 
ἀνεπίστροφον, ὅπερ μὴ δῷ ὁ Κύριος, τότε ἐπάξομεν 
καὶ τὸ λειπόμενον * ἀλλὰ ἀπηΐχθω τοῦτο. 


religionis, doctrinz, sanctitatis laude claruerunt ; 
plura item concilia a sanctis divinoque Spiritu affla- 
tis Patribus celebrata sint, quidnam causz est, ut 
eorum nemo tale quid agere ausus sit? Novam 
doceri fidem neutiquam patiemur. « Ex Sion enim 
exibit lez, et verbuan Domini de Jerusalem '*, » 
quemadmodum per prophetam ait Spiritus san- 
ctus. Non committemus ut aliud alias sentiendo, pro 
temporum ratione mutemur, neque ut fides nostra 
apud illos qui ab ea alieni sunt, ludibrio flat ac 
derisioni. Imperatoris edicto obtemperari non per- 
mittemus, Patrum consuetudinem evertere cooan- 
tis. Neque enim religiosorum fuerit imperatorum, 
ecclesiasticas convellere sanctiones. Hec paternam 
pietatem non sapiunt. Nam qua per vim et non 
libera suasione patrantur, przdatoria sunt. lloc 
testatur celebrata secundo Ephesi synodus, qu» 
ad hanc usque diem Latrocinii nomen obtinet ; 
quippe cui imperatoris manus vim intulit, cum 
beatus martyr Flavianus interfectus fuit. His de 
rebus aliquid statuere, non ad imperatores spe- 
ctat, sed ad coneilia : quemadinodum Dominus 
ait : « Ubi duo vel tres congregati fuerint in no- 
mine meo, ibi sum in medio illorum 39. » Ligandi 
atque solvendi potestatem non regibus tradidit 
Christus, sed apostolis, eorumque successoribus, 
et pastoribus, atque doctoribus 3". « Licet vos, 


inquit Paulus apostolus, aut angelus evangelizet przter id quod accepistia ** : » quod sequitur modo 
tacebimus "5, parcentes illis, quorum conversionem speramus. Sin aulem, quod avertat Deus, in 


; Opinione perversa obstinatos viderimus, tum reliqua pronuntiabimus. Verum hoc ne contingat 


optamus. 


- RU τις εἰσέλθοι εἰς οἶχον, ἐν ᾧ ζωγράφος ἐν τοί. C — Quod si quis domum ingressus, cujus in parie- 


yos ἱστορίαν Μωῦσέως xal Φαραὼ ἔγραψε χρώμασιν, 
εἶτα ἐρωτήσει τυχὸν περὶ τῶν, ὡς ἐπὶ ξηρὰν, διοδευ- 
σάντων τὴν θάλασσαν, Τίνες οὗτοί εἰσιν; Τί ἐρεῖς 
ἐρωτώμενος ; οὐχ, Υἱοὶ Ἰσραήλ; Τίς ὁ ῥάδδῳ παίων 
«ἣν θάλασσαν ; Οὐχὶ Μωῦσῆς ; Οὕτως εἴ τις τὸν Χρι- 
στὸν εἰχονίσει σταυρούμενον, χαὶ ἐρωτηθῇ, Τίς οὗτός 
ἔστιν ; Χριστὸς ὁ Θεὸς, ἐρεῖ, ὁ δι᾽ ἡμᾶς σαρχωθείς. 
Ναὶ, Δέσποτα, προσχυνοῦμεν πάντα τὰ σὰ, xol πόθῳ 
ἄγχκχαεῖ περιπτυσσόμεθα, τὴν Θεότητα, τὴν δύναμιν, 
thv ἀγαθότητα, τὸν περὶ ἡμᾶς ἔλεον, τὴν συγχατά- 
ὅασιν, τὴν σάρκωσιν" καὶ ὥσπερ ἅψασθαι σιδήρου 
πεπυραχτωμένου διδοίχαμεν, οὐ διὰ τὴν τοῦ σιδήρου 
φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἠνωμένον αὐτῷ πῦρ᾽, οὕτω τὴν 
σάρχα τὴν σὴν προσχυνῶ, οὐ διὰ τὴν τῆς σαρχὸς 


tibus Moysis et Pharaonis ,historiam pictor de- 
scripserit, forte quzrat, quinam ii sint, qui per 
mare, 86 ài per aridam terram incederent, iter 
fecerunt. Quid ad hzc respondebis ? Nonne hi (ilii 
sunt Lljrael? Ecquis ille qui virga percutit mare? 
Nonne audiet, Moyses? Consimili modo, si quis 
Christum affizum cruci pinxerit, queraturque ab 
eo quisnam ille est? Nonne respondebit : Christus 
Deus nostri gratia incarnatus? Etiam, Domine, 
omnia quz tua sunt, adoramus, ardentique affectu 
Deitatem tuam, potentiam, bonitatem, misericor- 
diam erga nos, descensum, et incarnationem com- 
plectimur : et quemadmodum ferrum ignitum 
contingere veremur, non propter 830 ferri natu- 


j φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν xa8* ὑπόστασιν ἠνωμένην αὐτῇ D ram, sed propter ignem, qui ferro junctus est, 
“ϑεότητα. Προσχυνοῦμέν cou τὰ πάθη. Τίς εἶδε θά- 


νατον προσχυγούμενον ; τίς πάθη σεπτά ; ἀλλ᾽ ὄντως 
προσχυνοῦμεν τὸν τοῦ Θεοῦ μου σωματιχὸν θάνατον, 
xai τὰ σωτήρια πάθη" προσχυνοῦ μέν σον τὴν εἰχόνα" 
πάντα τὰ σοῦ προσχυνοῦμεν * τοὺς θεράποντας, τοὺς 
φίλους, καὶ πρὸ τούτων τὴν Μητέρα τὴν Θεοτόχον. 


eadem ratione carnem tuam adoro, non ob carnis 
naturam, sed propter divinitatem, que cum illa 
secundum bypostasim juncta est. Passionem tuam 
adoramus. Quis unquam mortem vidit adorari? 
Quis cruciatus dignos cultu censuit? Nos tamen 
corporalem Dei mei mortem, salutaremque pas- 


sionem vere adoramus. Adoramus imaginem, adoramus omnia qui tua. sunt, ministros, amicos, ac 


pra cateris divinam Matrem tuan. 


39 ]ga.. wu, 9. ** Mattb. xvirt, 20, *?! jbid. 18. 33 Galat 1, 8, 9. ** Videlicet Anathema sit. 


19. 


3. JOANNIS DAMASCENI 


1234 


Obsecramus jtaque Dei plebem, gentem san- A δυσιωποῦμεν δὲ xal τὸν τοῦ Θεοῦ Jabv, τὸ ἔθνος τ 


elam, ul ecclesiasticis institutis pressius adl:e- 
rescat. Priscarum enim abrogatio Lraditionum sen- 
sim introducta, tanquam si ab zdificio paulatim 
subtrahantur lapides, structuram omnem cito 
diruit. Faxit Deus ut firmi X. stabiles et immoti 
maneamus, supra firmam petram fundati, qua 
Christus est : quem decet gloria, honor οἱ ado- 
ratio cum Patre et Spiritu s24clo, nunc, el per 
infinita secula sxculorum. Amen. 





ἅγιον, τῶν ἐχχλησιαστιχῶν ἀντέχεσθαι mapabóscuv. 
Ἢ γὰρ κατὰ σμικρὸν τῶν παραδεδομένων ἀφαί- 
ρξσις, ὡς ἐξ οἰχοδομῆς λίθων, θᾶττον ἅπασαν τὴν 
οἰχοωοδομὴν χαταῤῥήγνυσιν. Elm δὲ ἡμᾶς ἑδραίους, 
ἀχαι πεῖς, ἀχλονήτους διαμένειν, ἐπὶ πέτραν ὀχυρὰν 
ἐστηριγμένους, ficto ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ᾧ πρέπει δόξα, 
χαὶ τιμὴν καὶ προσχύνησις, σὺν τῷ Πατρὶ xa! τῷ 
Πνεύματι, νῦν xai ἀεὶ, εἰς τοὺς ἀπεράντους αἰῶνας 
τῶν αἰώνων. ᾿Αμήν. 





TOY ΓΙΟΥ͂ IOANNOY TOY AAMAZKHNOY 


AOTOZ AEYTEPOZ 


ΠΡῸΣ ΤΟΥ͂Σ AIABAAAONTA£Z AT'IAE EIKONAZ. 


S. JOANNIS 


DAMASCENI 


ORATIO Uu 
ADVERSUS EOS QUI SACRAS IMAGINES ABJICIUNT. 


1. Poscenti. veniam ignoscite, domini mei, et a 8 α΄. Δότε συγγνώμην αἰτοῦντι, δεστόται pmo m 


me inutili minimoque Dei famulo explicatioris ve- 
ritatis verba suscipite. Non enim glorias captandze 
studio, vel, ut aliquid esse videar (Deus testis est), 
&Cd veritatis accensus zelo , ad dicendum accessi. 
In hoc enim salutis mec spem collocavi, et cum eo 
obviam me Christo Domino iturum spero, arden- 
tique prorsus studio destdero; meam hanc xmu- 
lationem ipsi offerens in expiationem eorum quz 
inique egi. Nam qui a Domino quinque talenta 
acceperat, alia quinque qux lucratus fuerat, ob- 
tulit ** ; et qui duo, totidem ; qui vero unum acce- 
perat, cum illud quod in terram foderat, sine emo- 
jumento protulisset, servus nialus audiens, in ex- 
teriores tenebras detrusus est. Atqui id quidem, 
ne mihi contingeret veritus, Domini jussis obse- 
quor, et sermonis talentum quod mihi ab ipso 
commissum est, apud vos prudentes mensarios 
depono, ut cum Dominus meus advenerit, multo 
Hlud animaram fenoreauctum , meque felem 
servum inveniat, eL in optatissimum suavissimam- 
que gaudium suum introdtreat. Mihi itaque atten- 
tas aures przbete : expansis cordium mensis, ser- 
monem meum excipite, verborumque meorum vim 
560 sinceroque animo pensate. Qnin ut alteram 
hanc pro imaginibus dissertationem scriberem, 
mihi suggesserunt quidam Ecclesi filii et alumni ; 
quia intelligen&iam prioris multi satis assecuti non 
essent. Quamobrem hoc item mihi velim condo- 
nate, obedientiz munia obceunti. 


* Matti. xxv, 90, 


C 


δέξασθε πληροφορίας λόγον, παρ᾽ Epto2 τοῦ ἀχρεῖ» 
xa ἐλαχίστου δούλου τῆς τοῦ Θεοῦ "Exxàrsla 6 
γὰρ δόξης ἕνεχεν, f) φανητιασμοῦ πρὸς τὸ λέγειν ὅν 
μησα * Θεὸς μάρτυς " ἀλλὰ ζήλῳ ἀλτ,θεέας. Αὐτὸν 
μόνον ἐλπίδα σωτηρίας χέχτημαι, xai σὺν c5 
ὑπαντῆσαι τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ, ἐλπέξω καὶ ey, 
τοῦτον αὐτῷ προσφέρων, τῶν ἀτόπως μοι πετὰν 
μελημένων γενέσθαι ἐξίλασμα * ὃ μὲν γὰρ xis: 

τάλαντα παρὰ τοὺ Δεσπότου λαθὼν, ἕτερα πέντε 

δήσας, προσήγαγε" καὶ ὁ τὰ δύο, ἰσάριῦμα 525.5 
τὸ ἐνεϊληφὼς, χατορύξας, xal ἄχαρτιον 02:727 
αγαγὼν, πονηρὸς δοῦλος ἀχούσας, εἰς τὸ ἐξώτερ 
χαταχέχριται σχότος. Ὅπερ ἐγὼ μὴ παθεῖν ὕγορ» 
μενος τῷ Δεσποτιχῷ ὑπείχω προστάγματι, χαὶ d 
δεδομένον μοι παρ᾽ αὐτοῦ τοῦ λόγου τάλαντον, ὑ;" 
παρατίθημι τοῖς φρονίμοις τραπεζίταις" ὅπως E02 
ὁ Κύριός μουν, εὕροι πολυπλασιαζῴιλενον, χαὶ τῶν 

χλρποφοροῦν ψυχῶν, καὶ δοῦλον πιστὸν copo c7 


. ἀγάγῃ με εἰς τὴν πεποθημένην μοι γλυχυτῶτι ge 


piv αὑτοῦ. ᾿Αλλὰ δότε μοι οὕς ἀκροάσεως, n. 

τραπέζας τῶν χαρδιῶν ἀναπετάσαντες, δέξασθέ μ᾽ 

τὸν λόγον, χαὶ εἰλιχρινῶς διακρίνατε τῶν λεγομένη 
τὴν δύναμιν. Δεύτερον δὲ τοῦτον τὸν λόγον περὶ cre 
νων συνέταξα. Τινὲς γὰρ τῶν τέχνων τῆς Ἐχχλη σα; 
ὑπέθεντό μοι τοῦτο ποιῆσαι, διὰ τὸ μὴ πάνν 6 
γνωστον τοῖς πολλοῖς τὸν πρῶτον εἶναι - ἀλλὰ χα ἐν 
τούτῳ σύγγνωτέ μοι, ὑπαχοὴν ἐκπληρώσαντι, 











12355 


DE IMAGINIBUS ORATIO II. 


12:36 


9'. Ἔθος ἐστὶν, ὦ ἀγαπητοὶ, τῷ φθονερῷ χαὶ ἀρ. A. 2. Invidi serpentis, omniumque malorum aucto- 


χεχάχιμ ὄφει, τῷ διαδόλῳ φημὶ, πολυτρόπως πολε- 
μεῖν τῷ κατ᾽ εἰχόνα Θεοῦ πλαστουργηθέντι ἀνθρώ- 
πῳ, καὶ διὰ τῶν ἐναντίων τὸν αὐτοῦ χατεργάζεσθαι 
θάνατον. Εὐθὺς μὲν γὰρ ἐν ἀρχῇ ἐλπίδα χαὶ ἐπιθυ- 
μίαν θεώσεως αὐτῷ ἐνέσπειρε, καὶ δι᾽ αὐτῆς, εἰς τὸν 
τῶν ἀλόγων κατήγαγε θάνατον " οὐ μὴν, ἀλλὰ xal 
αἰτχραῖς χαὶ ἀλόγοις ἡδοναῖς πολλάχις αὑτὸν ἐδε- 
λέασε. Πόσο" δὲ τὸ μέσον θεώσεως, xa ἀλόγου ἐπι- 
Ouuníag! Καὶ ποτὲ μὲν, εἰς ἀθεότητα ἤγαγε, χαθώς 
φῆσιν ὁ θεοπάτωρ Δαδίδ᾽ « Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ 
αὐτοῦ Οὐχ ἔστι θεός. » Hock δὲ εἰς πολυθεῖαν" xai 
ποτὲ μὲν, μτδὲ τὸν φύσει Θεὸν προσχυνεῖν ἔπεισε" 
ποτὲ δὲ, δαίμοσιν ἔτι δὲ, οὐρανῷ τε καὶ γῇ, ἡλίῳ 
τε καὶ σελήνῃ, καὶ ἄστρασι, xai τῇ λοιπῇ χτίσει, 
μέχρι καὶ χνωδάλων χαὶ ἑρπετῶν προσχυνεῖν παρ- 
εἐσχεύχσεν. Ὁποίως γάρ ἐστι χαλεπὸν, xa τὸ τοῖς 
τιμίοις τὴν ὀφειλομένην μὴ προσάγειν τιμὴν, χαὶ τὸ 
τοῖς ἀτίμοις τὴν μὴ προσήχουσαν ὑπερθάλλουσαν 
προπάππειν δόξαν. Πάλιν, τινὰς μὲν συνάναρχον τῷ 
Θεῷ τὴν κακίαν λέγειν ἐδίδαξε. Τινὰς δὲ, αἴτιον τῆς 
xaxíag τὸν φύσει ἀγαθὸν Θεὸν ὁμολογεῖν Len πάτηδε" 
καὶ οὃς μὲν, μίαν φύσιν, καὶ μίαν ὑπόστασιν τῆς 
θεότητος ἀφρόνως λέγειν ἐπλάνησεν" o0; δὲ, τρεῖς 
φύσεις καὶ τρεῖς ὑποστάσεις ἀθέσμως σέδειν ἐνόθευ- 
σε" Xa τισὶ μὲν, μίαν ὑπόστασιν καὶ μίαν φύσιν 
τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας 
Τριάδος, τισὶ δὲ δύο φύσεις, xal δύο ὑποστάσεις τοῦ 
αὐτοῦ δοξάξε:ν ὑπέθετο. 


ris hic ios est, dilectissimi, ut ad imaginem Dei 
formatum lominem modis variis impugnet, mor- 
temque ipsi centrariis artibus inferat. In ipso 
siquidem rerum exordio spem illi et cupiditatem 
affectandie divinitatis inspiravit, per quam eum 
33 in brutorum animantium mortem pertraxit : 
ipsum quoque ímpuris belluinisque voluptatibus 
deceptum sapius illexit. Porro quam immanis illa 
distantia divinitatem inter et brutam libidinem ! 
Aliquando quidem ei persuasit, ut Deum abnega- 
ret. Ait enim Dei parens David : « Dixit insipiens 
in corde suo : Non est Deus 35. » Tum etiam ho- 
minem, ut plures deos coleret, adduxit : quando- 
que autem, ut ne illi quidem qui natura Deus est, 
procideret, persuasit : interdum ut dzemones ip- 
sos adoraret, ac praeterea ccelum et terram, solem 
et. lunam, stellasque, omnem denique creaturam, 
nequidem animantibus ipsis ct reptilibus exceptis. 
Neque enlm dissimilis est flagitii honorem iis non 
exhibere, qux ejus digna sunt, ac nullius pretii 
rebus, minime congruentem immodicamque glo- 
riam tribuere. Aliis Deum, qui suapte natura bo- 
nus est, esse auctorem mali. Nonnullos jn hunc 
errorem adduxit, ut personam unam ín deitate, 
perinde atque naturam unam insane przedicarent. 
Quosdam ita decepit, ut nou tres personas modo, 
verum etiam tres naturas nefarie colerent. Sug- 
gessit aliis ut unam Jesu Christi Domini nostri, 


qui unus est ez sancta Trinitate, velut personam ünam, sic anam nataram esse existimarent ; atiis 
denique uti duplicem in eo nafuram, ita duplicem quoque personam esse arbitrarentur. 
Y. Ἢ δὲ ἀλήθεια, μέσην ὁδὸν βαδίζουσα, πάντα C ὅ. At veritdS media vía incedens, omnia isthze 


ταῦτα ἀπαρνεῖται τὰ ἄτοπα, xal διδάσχει, ἕνα Θεὸν 
ὁμολογεῖν, μέαν φύσιν ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι, Πατρὶ 
xai Υἱῷ xai ἀγίῳ Πνεύματι * τὴν δὲ χαχίαν, οὐχ 
οὐσίαν, ἀλλὰ συμδεδηχός φησιν, ἔννοιάν τινα, xo 
λόγον, xa πρᾶξιν παρὰ τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ, ἐν τῷ 
ἐννοεῖσθαι, xal λέγεσθαι, xaX πράττεσθαι τὴν ὕπ- 
ἄρξιν ἔχουσαν, καὶ ἅμα τῷ παύσασθαι ἀφανιζομένη». 
“Ἔτι δὲ χαὶ τὸν ἕνα τῆς ἀγία: Ἐριάδος τὸν Χριστὸν, 
δύο φύσεις χηρύττει; xal μίαν ὑπόστασιν. 


δ΄, ᾿Αλλ᾽ ὁ τῆς ἀληθείας ἐχθρὸς, χαὶ τῆς σωτηρίας 
τῶν ἀνθρώπων πολέμιος δαίμων, καὶ φθαρτῶν ἀνθρώ- 
πων, xal πετεινῶν, xat χνωδάλων, xai ἑρπετῶν εἰ- 
χόνας ποιεῖν, χαὶ ταύταις ὡς θεοῖς προσχυνεῖν, οὐ 


μόνον τὰ ἔθνη, ἀλλα χαὶ τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ πολλά- D 


xi; πλανήσας, νῦν εἰρηνεύουσαν τὴν τοῦ Χριστοῦ 
Ἐχχλησίαν συνταράξαι σπουδάζει, διὰ χειλέων ἀδί- 


χων, xai γλώσσης δολίας, χόγοις θείοις τὴν xaxlav. 


παραρτύων, χαὶ ταύτης. τὸ ἄσχημον. χαὶ σχονεινὸν 
εἶδος ἐπιχαλύπτειν πειρώμενος, χαὶ τὰς χαρδίας 
τῶν ἀστηρέχτων σαλεύειν ix τῆς ἀληθοῦς xal πα- 
τροπαραδότου συνηθείας. ᾿Ανέστησαν γάρ τινες λέ- 
γόντες, ὡς οὗ δεῖ εἰχονίζειν καὶ προτιθέναι εἰς θεω- 
pia, καὶ δόξαν, xaX θαῦμα, xat ζῆλον, τὰ τοῦ Xpt- 
στηῦ σωτήρια θαύματα, xal τὰς τῶν ἀγίων ἀνδραγα- 


23 


Psal, xv, d... ** Rom. 1, 25; Ezech. viii, 10. 


absurda et falsa reprobat; docetque nos, ut Deum 
unum confiteamur, naturam unam in tribus hypo. 
stasibus, Patre et Filie et Spiritu saneto : malum 
vero substantiam non esse, sed accidens, sive 
quamdam cogitationem, sermoneni ek actionem a 
Deilege recedentem ; οὐ exsistentia in hoc po- 
sita sit, quod cogitetur, dicalur et agatur, ut 
simul hac cessatur, esse prorsus desinat, Ad hzc, 
Christum, unuu: de sancta Trinitate, duabus na- 
turis cbnsiare, unamque personam esse predicat. 

ἃ. Ceteram diabolus, veritatis inimicus, homi- 
numque saálatis hostis, cum non gentes modo, sed 
et ipsosmet filios Israel sepe decepisset, ut cor- 
ruptibilium hominum , volucrum, belluarum et 
serpentium conderent imagires, quas tanquam dcos 
adorarent ** ; nunc Ecclesiam Christi tranquilla 
paee [ruentem his artibus perturbare nititur, ut 
labiis iniquis et lingaa dolosa eloquiis divinis ma- 
litiam aspergens, deformi atque tenebricosa hujus 
obvelata faeie, infirmorum animos a vera quam 
Patres instituerunt, consuetudine abducat. Non- 
nulli siquidem surrexerunt, qui asserant ea, qux 
pro nostra salute a Christo mirabiliter, et a sau- 
ctis fortiter adversus diabolum gesta sunt, imagi- 
nibus pinzenda non esse, qua contemplemur, venc- 


1751 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1233 


Femur, admiremur et imitemur. Quis porro cogni- A 6iz; xazX τοῦ διαξώλου. Καὶ εἰς ἔχων γιῶωσνν Gciav 


tiose divisa et spirituali intelligentia imbutus, id 
seggeremte diabolo non cognescat inventum ? llle 
eaim cladem igmominiamqee suam palam tra- 
deci quam zgerrime patitur, nec Dei sanctorumque 
gloríam picturis celebrari. 

5. In errore quidem versaremur, si vel invisibi- 
lis Dei conficeremus imaginem ; quoniam id quod 
corporeum non est, nee visibile, nec circumscri- 
ptum, nec figuratum, pingi omnino non potest. 
lmnpie rursum ageresaus, si efformatas a $32 no- 
bis bominum imagines deos esse arbitraremur, 
eisque tanquam diis divinos bonores tribuveremus. 
At nibil horum prorsus admittimus. Sed postea- 
quam Deus pro ineffabili bonitate suo, assempta 


xal σύνεσιν πυευματιχξν, οὐχ ἔπιγινίσαχει, ὅτι ὑτο- 
Οολὴ; τοῦ διαδόλο) ἐστίν ; Οὐ θέλει γὰρ ck» ἔτταν 
xai τὶν αἰσχύνην αὑτοῦ 6r, uecu2e300, οὐδὲ τὸν τοῦ 
Θεοῦ, xai τῶν ἁγίων αὐτοῦ δόξεν ἀνάγρατκτο. γί- 
νεσθαι. 

ε΄. Εἰ μὲν γὰρ τοῦ ἀοράτου Θεοῦ εἶπόνα ἐποιοῦμεν, 
ὅσως ἡμαρτάνομεν. ᾿Αδύνατον pip τὸ ἀσώματον, 
xal ἀόρατον, xal ἀπερίγραπτον, wl ἀσχεμάτιστον 
£ixovt30f vat. Καὶ πάλιν * εἰ ἐπϑεοῦψεν εἰχόνα- ἀν- 
θρώκων, xal ταύτας θεοὺς ἡγούμαβα, xxi ὡς Vos 
ἐλατρεύομεν, ὄντως ἡσεδοῦμεν. "AAA οὐδὲν τούτω 
τακοῦμεν. Θεοῦ γὰρ σαρχωθέντος, καὶ ὀφθέντο: v 
γῆς σαρχὶ, xal ἀνθρώποις συναναστραφένιος, U 
ἄφατον ἀγαθότητα xal φύσιν, καὶ πάχος, Καὶ σχτ;»͵ 


carne, ia terris carne visus est, εἰ cum bominibus B xal χρῶμα σαρχὸς ἀναλαδόντος, τούτου τὴν tix 


conversatus esL *' ; ez quo naturam nostram, cor- 
puleatamque erassitiem, figuram item, et colorem 
carnis suscepit, nequaquam aberramus, cum ejus 
imaginem exprimimus. Formam enim ipsius videre 
desideramus. Nam ut ait Apostolus ::« Videmus 
per speculum, εἰ in znigmate**. » Porro imago 


ποιοῦντες, οὐ σφαλλόμεθα. ποθοῦμεν γὰρ avc 
ἰδεῖν τὸν χαραχτῆρα " ὡς γάρ orav» ὁ θεῖο: 'A- 
στολος, « Ἐν ἐσόπτρῳ xat αἰνίγματε vuv βλέτορεν. 
Καὶ ἡ εἰχὼν δὲ, ἔσοπτρόν ἐστι xat αἴνιγμα, ἀρμόϊοι 
τῇ τοῦ σώματος ἐμῶν καχύτητι. Πολλὰ γὰρ χάμνιν 
ὃ νοῦς, οὐ δύναται ἔχδῆναι τὰ σωματικά. 


speculum est ct znigma, corporis nostri spissitudini conveniens. Quantumlibet enim  me^s mom 
laboret, es tamen, quas corporea sunt, nequaquam valet transilire. 


6. Apage te, invide diabole. Invides nobis quod 
Domini nostri contueamur effigiem, per quam san- 
ciitatem sdipiscamur ; quod salutiferos ipsius cru- 
ciatus inspiciamus, demissionem admiremur, mi- 
rscula contemplemur, ejusque divinitatis poten- 
tiam laudemus. Sanctis invides quem Deus ipsis 
contalit bonorem, descriptamque eorum fortitudi- 
nem et &dem smulemur. At tibi non. obsequimur, 
invide d:tmon, hominumque osor. Audite, populi, 
tribus, lingue, viri, mulieres, pueri, senes, ado- 
lescentes, infantes, gens saneta Christianorum : 
Si quis evapngelizaverit vobis prster id quod Eccle- 
sia catholica a sanctis apostolis, Patribus et con- 
ciliis acceptum, ad hunc usque diem servavit, aures 
ne przbeatis ; neve serpentis suadelam excipiatis, 
quemadmodum olim excepit Eva, ex quo mortem 
Cnnseeuta est **, Licet angelus, licet imperator, 
evangelizet vobis, prseter id quod accepistis, aures 
occludite. Eo quippe abstinuerim modo, quod sub- 
dit Apostolus, Anathema sit **, quando emendatio- 
nis exspectand locus est. 

7. Ceterum bi qui Scripturzs sensa minime 
scrutantur, objiciunt, per Moysen legislatorem 
priecepisse Deum : « Ne feceris ullam similitudine 
eorum, qui in collo, quere in terra sunt *!.» Et per 
prophetam David : « Confundantur omnes qui 
adorant sculptllia; qui gloriantur in simulacris 
suis *» aliaque multa his similia. Quzecupque enim 
vel ex divina Seriptura, vel ex sanctis Patribus pro- 
tulerint, ad eumdem modum intelligenda veniunt. 

8. Quid ad li:sc dicemus? Quid aliud, nisi id quod 
dictum a Domino est Judzis ? : Scrutamini Scri- 


" Baruch. πὶ, ὅ8. 381 Cor. xin, 19. 
XCV, 7. 


** Gen. iit, 1 seqq. 


ς΄. "D ἀπὸ σοῦ, φθονερὲ διάδολε, φθονεῖς ftjulvis 
τὸ τοῦ Δεσπότου ἡμῶν ὁμοίωμα ; χαὶ δι᾽ αὑτοῦὰς» 
σθῆναι, xai ἰδεῖν αὐτοῦ τὰ σωτήρια πάθη, χαὶ ἰε, 
μάσαι αὐτοῦ τὴν συγχατάδασιν, xai θεωρεῖν ax 
τὰ θαύματα, καὶ δοξάζειν αὐτοῦ τὴν τῆς θεύςχα,ὦ 


C δύναμιν. Φθονεῖς τοῖς ἁγίοις τῆς παρὰ Θεοῦ iiv 


νης αὐτοῖς τιμῆς. Οὐ θέλεις ὁρᾷν ἡμᾶς τὴν er 
δόξαν ἀνάγρακπτον, καὶ ζηλωτὰς γίνεσθαι τῆς αὐτῷ 
ἀνδρείας xal πίστεως. Οὐ πειθόμεθά σοι, δαΐρμη 
φθονερὲ xal μισάνθρωπκε. ᾿Αχούσατε λαοὶ, qui 
γλῶσααι, ἄνδρες, γυναῖχες, xal παῖδες͵ πρεσδύτι, 
νεανίσχοι τε καὶ νήπια, τὸ ἔθνος τῶν Xpeottawnd 
ἅγιον * εἴ τις εὐαγγελίζεται ὑμᾶς παρ᾽ ὃ παρέλαία 
1j χαθολιχὴ Ἐχχλησία παρὰ τῶν ἁγίων ἀποστῶμ,͵ 
Πατέρων, καὶ συνόδων,, καὶ μέχρε τοῦ νῦν διες» 
λαξε, μὴ ἀχούσητε αὐτοῦ, μηδὲ δέξησθε τὴν συ; 
δουλὴν τοῦ ὄφεως, ὡς ἐδέξατο Εὔα, xal ἐτρύγιι 
θάνατον. Κἂν ἄγγξλος, xàv βασιλεὺς εὐαγγελίζεται 
ὑμᾶς παρ᾽ ὃ παρελάδετε, χλείσατε τὰς ἀχοάς " ὀχνῶ 


D γὰρ τέως εἰπεῖν, ὡς ἔφη ὁ θεῖος "A móacole;, 'Ard- 


θεμα ἔστω, ἐχδεχόμενος τὴν διόρθωσιν- 

ξ΄, ᾿Αλλὰ λέγουσιν, ol μὴ ἐρευνῶντες τὸν wit 
τῆς Γραφῆς, ὅτι εἶπεν ὁ θεὸς διὰ Μωυσέως τοῦ wp 
θέτου εΟὐ ποιήσεις πᾶν ὁμοίωμα, ὅσα ἐν ᾧ ὡ- 
ρανῷ, καὶ ὅσα àv τῇ γῇ. » Καὶ διὰ Δαδὶδ τοῦ τῷ» 
φήτον * « βΑἰσχυνθήτωσαν πάντες οἱ προσχυνοῦνι:; 
τοῖς γλυπτοῖς, οἱ ἐγχαυχώμενοι ἐν τοῖς εἰδώλοι; c 
τῶν, € xal τοιαῦτα πολλὰ ἕτερα. “Ὅσα γὰρ Ex τι 
τῆς θείας Γραφῆς xol ἐχ τῶν ἁγίων Πατέρων p- 
ενέγκωσι, τῆς αὐτῆς ἐννοίας εἰσί. 

η΄. Τί οὖν ἡμεῖς φαμεν πρὸς ταῦτα - τί ἄλλο, εἰ 
ph τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου τοῖς Ἰουδαίοις εἰρημένον᾽ 
89 Dal. 


E Galat. 1, 5. *! Exod. xx, 4. 


DE IMAGINIBUS ORATIO II. 


1290 


c Ἐρευνᾶτε τὰς Γραφάς; » Καλὴ γὰρ fj τῶν Γραφῶν A pturas ?*. » Laudabilis quippe est Scripturarum 


ἔρευνα. 'AXY ἐνταῦθα νουνεχῶ; προσέχετε. ᾿Αδύ- 
νᾶτον, ὦ ἀγαπητοὶ, Θεὸν ψεύσαοθαι. Εἷς γάρ * ἔστι 
Θεὸς, εἷς νομοθέτης Παλαιᾶς χαὶ Καινῆς Διαθήχης, 
ὁ πάλαι λαλήσας πολυμερῶς xal πολυτρόπως τοῖς 
πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις, xal ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν 
χρόνων àv τῷ μονογενεῖ αὑτοῦ Υἱῷ. Προσέχετε τὸν 
νοῦν μετὰ ἀχριδείας" οὐχ ἐμὸς ὁ λόγος ἐστί " τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ Παύλου τοῦ ἀγίου ἀποστόλου 
ἀπεφήνατο, « Πολυμερῶς xai πολυτρόπως πάλαι ὁ 
θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις. » 
Ὅρα ὅτι πολυμερῶς xal πολυτρόπως ἐλάλησεν ὁ 
Θεός. "Ὥσπερ γὰρ ἐπιστήμων ἰατρὸς οὐ τὸ αὐτὸ εἷ- 
δος πᾶσι δίδωσιν, οὐδὲ πάντοτε, ἀλλ᾽ ἐχάστῳ xatà 
τὴν ἕξιν παρέχει τὸ φάρμαχον, διαχρίνων, χαὶ χώ- 
pav, xaX νόσον, xal χαιρὸν, xal ἡλιχίαν " xoi τῷ 
μὲν νηπίῳ, ἕτερον, τῷ δὲ τελείῳ χατὰ τὴν ἡλιχίαν, 
ἕτερον ἄλλο τῷ ἀσθενεῖ, xat ἄλλο τῷ ὑγιαίνοντι, 
καὶ ἐχάστῳ τῶν ἀσθενούντων, οὐ τὸ αὐτὸ, ἀλλὰ πρὸς 
τὴν ἕξιν xal τὴν νόσον ᾿ καὶ ἄλλο τῷ θέρει, χαὶ χει- 
μῶνι ἕτερον, μετοπώρῳ τε xat ἔαρι, χαὶ ἐν ixácwp 
τόπῳ κατὰ τὴν τοῦ τόπου ἐπιτηδειότητα ^ οὕτω xal 
ὁ ἄριστο; τῶν ψυχῶν ἰατρὸς, τοῖς ἔτι νηπίοις, καὶ 
ἀῤῥωστοῦσι τὴν πρὸς εἰδωλολατρείαν νόσον, xai τὰ 
εἴδωλα θεοὺ; ἡγουμένοις, xat ὡς θεοῖς αὐτοῖς xpoc- 
κυνοῦσιν, χαὶ ἀθετοῦσιν τὴν τοῦ Θεοῦ προσχύνησιν, 
καὶ τὴν αὐτοῦ δόξαν τῇ χτίσει προσάγουσιν, ἀπηγό- 
θευσε τοῦτο ποιεῖν. Θεοῦ μὲν γὰρ τοῦ ἀσωμάτον, xal 
ἀοράτον, χαὶ ἀῦλον, xal μήτε σχῆμα, μήτε περι- 


γραφὴν, μήτε χατάληψιν ἔχοντος, ἀδύνατον ποιεῖν (, bilis, ἃ materia 


εἰκόνα. [ὡς γὰρ τὸ μὴ, ὁραθὲν εἰχονισθήσεται ; « Θεὸν 
δὲ οὐδεὶς ἑώραχε πώποτε ὁ μονογενὴς Υἱὸς, ὁ ὧν 
εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, αὐτὸς ἐξηγήσατο. » Καὶ, 
ε Οὐδεὶς ὄψεται τὸ πρόσωπόν μου, xaX ζήσεται, » 
ἔφη ὁθεός. 


y. Ὅτι δὲ τοῖς; εἰδώλοις ὡς θεοῖς προσεχύνουν, 
ἄχουε τί φησιν ἡ Γραφὴ ἐν τῇ ᾿Ἐξόδῳ τῶν υἱῶν 
Ἰσραὴλ, ὅτε ἀνῆλθε Μωῦοῆς εἰς τὸ ὄρος Σινᾶ, xai 
ἐχρόνισε προδεδρεύων τῷ Θεῷ, λαθεῖν τὸν νόμον, 
ὅτε ἐπανέστη ὁ ἀγνώμων λαὸς ᾿Ααρὼν τῷ τοῦ Θεοῦ 
θεράποντι, λέγοντες " « Ποίησον ἡμῖν θεοὺς, οἵ προ- 
πορεύσονται ἡμῶν. Ὁ γὰρ ἄνθρωπος οὗτος ὁ Μωῦ- 
αῆς, οὐκ οἴδαμεν τί γέγονεν αὐτῷ. » Εἶτα ὅτε περι- 


perscrutatio. Sed hic diligenter animum attendite. 
Impossibile est, dilectissimi, mentiri Deum **. Unus 
porro Deus est, unus Veteris et Novi Testamenti 
legislator, qui multifariam multisque modis olim 
locutus est patribus in prophetis, et in novissimis 
temporibus in Filio suo unigenito. Vestrum sensui 
adhibete, Non mea verba sunt, sed qux Spiritus 
sanctus per sanctum Apostolum effatus est : « Mul- 
tifariam multisque modis olim loquens Deus pa- 
tribus in prophetis **. » Considera Deum mulitifa- 
riam multisque modis loculum esse. Sicut enim 
peritus medicus non omnibus, nec semper idem 
remedii ministrat genus, sed tum regionis, tum 
morbi, tum temporis, tum atatis habita ratione 
medicinam przbet : atque alia quidem $99 ra- 
üone infantem curat, alia virum ztate provectum, 
egrotantem alia, alia denique sanum, nec zgrotlis 
omnibus eodem medetur modo, sed status ac va- 
letudinis rationem init, ut aliud quidem sestate 
medicamentum afferat, aliud hieme, alterum verc, 
autumao alterum, aliud demum pro locis singulis 
secundum regionum discrimina : consiuiliter op- 
timus animorum medicus, infantibus adhuc el ido- 
lolatrie morbo laborantibus, qui, cum simulacra 
deos esse arbitrarentur, et tanquam deos adora- 
rent, debitam Deo reverentiam, gloria ipsius a 
creaturam translata, denegabant, imaginibus intei - 
dixit. Enimvero Dei qui est incorporeus, invisi- 
remotissimus , figure expers, 
incirceumscriptus, οἱ incomprehensibilis, imago 
nulla (eri possit. Nam quomodo illud quod in 
aspectum non cadit, iinago rcprasentarit ? « Deum 
autem nemo vidit unquam : unigenitus Filius, qui 
est in sinu Patris, ipse enarravit?*f, » Et, « Nemo 
videbit faciem meam, et vivet?" , » ait Deus. 

8. Porro quod simulacra tanquam deos coluerint, 
audi quid narret Scriptura in Exodo (id est in 
exitu) filiorum lsrael, quaudo Moyses in montem 
Sinai ascendit, ibique sedens cum Dco commora- 
tus est, ut legem acciperet : quando, inquam, in- 
gratus populus adversus Áaron insurgens, dixit : 
«Fac nobis deos qui nos przcedant. Moysi enim 
huic viro ignoramus quid acciderit **. » Deinde cum 


sDov'&by χόσμον τῶν γυναιχῶν αὐτῶν, xal ἐχώνευ- D ablato mulierum suarum ornatu, conflatile confe- 


σαν, xal ἔφαγον, καὶ ἕπιον, xo ἐμεθύσθησαν ὑπό 
τε τοῦ οἴνου καὶ τῆς πλάνης, χαὶ ἤρξαντο παίζειν, 
ἐν ἀφροσύνῃ λέγοντες " εΟὗτοι οἱ θεοί σου, Ἰσραήλ.: 
Ὁρᾷς, ὅτι θεοὺς εἶχον τὰ εἴδωλα, ἅτινα δαιμόνων 
ἦσαν χατοιχητήρια; χαὶ ὅτι τῇ χτίσει ἐλάτρευον 
παρὰ τὸν Κτίσαντα ; Καθώς φησι καὶ ὁ θεῖος ᾿Από- 
ατολος « Οἴτινες ἤλλαξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου 
Θεοῦ, ἐν ὁμοιώματι φθαρτοῦ ἀνθρώπου, καὶ πετεινῶν, 
καὶ τετραπόδων, χαὶ ἑρπετῶν, χαὶ ἐλάτρευσαν τῇ 


** Joan. v, 59. ** Hebr. vi, 18. 


" flebr. », 4. 
Ἢ seqq. "ibid. 4. mh 


?* Joan. 1, 18. 


cissent, comederunt et biberunt, atque errore 
suo perzque ac vino ebrii coeperunt ludere, et pre 
amentia dicere : « lli sunt dii tui, Israel **, » Plane 
vides quod simulacra, quz? domicilia daemonum 
erant, pro diis labuerint, quodque creaturae potius 
quau) Creatori servierint, juxta atque divinus Apo- 
stolus ait : «Qui mutaverunt gloriam incorrup- 
tibilis Dei in similitudinem corruptibilis hominis, 
et volucrum, et quadrupedum, οἱ serpentium, οἱ 


3 Esod. xxxin, 40. 58 x0, xx vit, 


VARLE LECTIONES. 


* Forte legendum &. 
PATROL. GR. XCIV. 


1351 


S. JOANNIS DAMASCENI 


I" 


servierunt creatura: potius quam Crealori *. » Quam- Ὁ x-izz: Ξαρὰ τὸν Κτίασντα. » Ἔφότου χάφεν ἅπαηνς. 


obrem Dess ne qua similitudo feret probibuit , 
quemadmodum Moyses in Deuteronomio ait : «Et 
lecutus est Dosinus ad vos de medio ignis - vocem 
verborum vos audistis, et similijodinem non vidi- 
sUs, sed vocem tantwa ". » Εἰ paule post : « Εἰ ser- 
vale valde animas vestras, quia similitudisem noo 
vidietis in Jie, qua locstas est Dominus ad vos ia 
Horeb, in monte de n.edio ignis ; vequaado contra 
legem agatis, et faciatis vobis sculptile simulacrum, 
omnem imagimem, sumiliuadinem mascali aut fe- 
minaz, similisdinem omnis jumepnti, eorum qez 
suni saper ierram, similitudiaem omnis volucris 
penmatze **, » etc. Εἰ paucis interjectis: « Et ne forte 
elevans oculis ad calum, et solem et lanam in- 
twens, et astra, omnemque ornatum celi, deceptos 
errore adores ea, et servias ipsis **. » Cernis, quo- 
sodo id unum sibi proposueril, me scilicet crea- 
turz polius quam Creatori servialur, neve cui- 
quam latriz cultes, nisi soli rerum conditori Deo 
exbiLeatur ? ldcirce enit cum adoratione latriam 
jungit. Bursamqsae ait : « Non. eruut Ubi dii alie- 
ni preter me. Non facies tibi sculptile, neque om- 
nem samilitudinem **.» FA iterum ; « Deos confla- 
tiles non facies tibi *. » Annon 3E vides, quod 
idololatriz vitandse causa imagines cflormari vetat, 
εἰ quia fleri non potest, ut Dei, qui nec corporeus, 
nec visibilis, pec circumscriptus est, etgies ex- 
primatur ? « Neque enim formam, inquit, ipsius 
perspexistis '*. » Velut etiam Paulus in medio stans 
Areopegi aiebat : « Genus ergo cum simus Dei, non 
debemus zslimare auro e£ argento, aut lapidi, 
sculpture arüs et cogitatiouis bominis divinum 
esse simile ". » 

9. Quod autem haec ita se babeant, audias velim : 
« Non facies til sculptile, inquit, neque omnem 
similitadinem *.» liec cum pracepisset Deus, 
auamen posibac legitur : « Fecerunt tentorium 
tabernaculi testimonii ex byscintho, et purpura, 
et coccino neto, εἰ bysso retorta, contextum opus 
Cberubia '*. » EL: « Fecerunt. desuper arcam pro- 
pitiatoríumo ex auro puro, necnon duos Cherubim **., 
Quid agis, Moyses ? dicis : « Non facies tibi scel- 
püle, neque omnem similitudinem δ᾽ ; » cur tu ni- 


ῥε ξεν LO ποιεῖν Ξᾶν ἔμοιγε, xxcis; 325:i; 
ἐν τῷ Δευπερονμΐῳ grsi^ « Wai ἔλδλεκαε Κ΄ ρος 
πρὸς ὑμᾶς ix μέσου τοῦ τορὲς- queis ῥημάτων 
ὑμεῖς ἐχούπατε, χαὶ ὁμοίωμα evx εἴδετε, ἄλλλ ἢ 
τωνήν. » Βα' μετ᾿ ὄλίγα" « Καὶ αἰ γυλάξεσδε σρῦδρα 
τὰς τυχὰς ὑμῶν, ὅτι Cuohepna οὐκ εἴδατε͵ ἂν τί μέρα 
f ἐλάλησε Κύριος πρὸς ὑμᾶς ἐν Xasghé ἕν τῷ ὄρει͵, 
ix piso) τοῦ πυρὰς, μήποτε &woanfiw, mb αοιέ- 
σττε ὑμῖν ἑαυτοῖς τλυξτῶν ὁμοῖοι, πῦσον εἶπόνα, 
ὅμοδωμα ἀρΞενιχοῦ $ θτλυκοῦ, 6 asas πενὰς κ-ὶ. 
γοὺς τῶν ὄντων ἐπὶ τῇς τῇς, ἐμοομα πανὰς ἐρνν"» 
πτερωτοῦ, » χαὶ τὰ (ze. Καὶ μετὰ βραχῖα“ «X2 
αἴποτε ἀκιδλέτας tl; τῶν οὐρανὸν, xk aee dn 
ἤλοον, καὶ τὴν ϑελέντν, χαὶ τοὺς δἀατέραις, καὶ πάντε 


B τὸν χἔσμον τοῦ οὐρανοῦ, πλανηθεὶς προσκυνήσεις 


αὐτοῖς, καὶ λατρεύτῃς αὐτοῖς. » ρα, ὡς εἷς ἔστιν 
6 σκοτὸς, ὥστε μὴ λατρεῦσαι τῇ πτῖσει ταρὰ τὸν 
Κτίσαντα, μτδὲ προσαγαγεῖν τὴν τῆς λατρείας 
προσχύνησιν, ἀλλ᾽ ἢ μόνιρ τῷ Arpasoeprip- Διὸ τον 
Tayl συνάπτει τῇ προυχυνῆσει τὴν λατρείαν. Ksi 
μετ᾽ δλίγα’ εΟὐχ ἔϑονταΐ σσι θεοὶ ἕτεροι παὺν ἔμοῦ" οὐ 
ποιέσεις σεαυτῷ γλυπτὸν, οὐδὲ κἄν ὁμοίωμα. s Kx 
πάλιν" € Καὶ θεοὺς χωνευτοὺς οὗ ποεῆσεις σεαυτῷ. 
Ὁρᾷς, ὡς τῆς εἰδωλολατρεῖα: ἕνεκεν ἄπαγορείε 
τὴν εἰχονογραφίαν, xai ὅτι ἀδόνατον εἑπονίζεσίε 
θεὸν, τὸν ἀτώματον, καὶ ἀόραεον, χαὶ ἀπερέγραιν, 
ε Οϑ γὰρ εἶδος αὐτοῦ, φτεῖν, ἑωράχατε. » Kath δὲ 
ΤΙἊαῦλος ἑστὼς ἐν μέσῳ «9 ᾿Αρείου πάγου qui- 
« Γένος οὖν δεάρχοντες τοῦ Θεοῦ, οὖκ ὁξείλομον 
νομίζειν ypoebo, ἢ àpropp, ἢ Mx, χαράγμαι 
τέχνης xai ἐνθυμήσεως ἀνθρώπου τὸ Θεῖον dm 
ὅμουνν. » 


δ΄. Καὶ ὅτι ταῦτα οὕτω; ἔχει, ἄχουε" « Ob sad 
σεις σεαυτῷ, φησὶ, γλυπιὸν, οὐδὲ πᾶν ὁμοίωμα." 
Ταῦτα τοῦ Θεοῦ προστάξαντος, « Ἔποΐξησαν, 9a 
τὸ χαταπέτασμα «ἧς σχηνῆς τοῦ μαρτυρίου, ἐξ ὑε- 
χίνθου, χαὶ πορφύρας, παὶ xoxxivov νενησμένου, x: 
βύοσυυ πεχλιοσμένης, ἔργον ὑφαντὸν Χερουδέμ.ν Καὶ 
« ποίησαν τὸ ἰλαστήριον ἄνωθεν τῆς πεθιονοῦ ἔχ 
χρυσίου καθαροῦ, xai τὰ δόο Χερουδίχι. » Ti ποιοῖς, 
o Muwbor; σὺ λέγεις, « Οὐ ποιήσεις ϑεαντῷ γλυησίν͵ 
οὐδὲ πᾶν ὁμοίωμα, » καὶ σὺ χαταπδετασμα χανα- 


bilomínus tentorium facis, opus contextum figuris D σχευάζεις ἔργον ὑφαντὸν Χορουθίμ ; xo 5609 f 


Cherubim, et duo Cherubiin ex auro puro? Verum 
auscuha quid tibi respondeat Dei minister Moyses. 
0 ἐπεὶ et stulti, vim verborum percipite, vestris- 
que animis diligenti solicitudine cavete. Dixi 
vos sunilitudinem nullam vidisse, in die qua lecu- 
tus est Dominus ad vos in PHoreb, in monte de 
medio ignis, nequando contra legem agatis, et 
faciatis vohis omne sculptile simulserum : omnem 
imaginem, εἰ deos conflatiles ne feceris tibi. Non 
dixi : Non facies tibi imagines Cherubim, instar 
ministrorum propitiatorio assistentium; sed: « Non 

" [tom. 1, 32. 5) Deut. iv, 12. "* ibid. 14-17. 


*5 Deut, iv, 15. 7 Aet. xvii, 19. 
Exod.x:, 4 


48 Exod. xxxvi, 97. 


615 kx χρυσίου καθαροῦ; "AJà' ἄκουε «t πρὸς σὲ ὁ 
ϑεράπων τοῦ θεοῦ Βέωνοῆς ἀντιφθέγγεται. '& «oos 
xai μωροὶ, σύνετε τῶν λεγυμένων τὴν δύναμιν, πὶ 
φυλάξασθε σφόδρα τὰς ψυχὰς ὁμῶν. Εἶπον, ὅτι δράν 
μα οὐκ εἴδενε ἐν τῇ ἡμέρᾳ fj ἐλάλησε ἸΚύριος πρὸς 
ὑμᾶς ἐν Χωρὴ ty τῷ ὄρει, ἐκ μέσου τοῦ πυρὸς, δὲ: 
ποτε ἀνομήσητε, καὶ ποιήσητε ὑμῆὲν δαυτοῖς viv 
κτὸν ὁμοίωμα’ πᾶσαν εἰχόνα, καὶ θεοὺς χωγευνοὺς 
οὗ ποιήσεις σεαυτῷ. Θῦχ εἶπον, Οὐ ποιῆσαις εἰν 
Χερουδιμ, ὡς δούλων παρεστηχότων τῷ ἰλαστηρίῳ, 
ἀλλ᾽, « Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ θεοὺς χωννευτούς » xsl' 
* ibid. 40. 55 Deut. v, 7, 8. Exod. xxxiv, [. 
* Exod. xxxvi, 57. δ᾽ Exod. xxxyn. $, 7. 


1293 


DE IMAGINIBUS ORATIO IT. 


1234 


«Οὐ ποιήσεις κᾶν ὁμοίωμα, » ὡς Θεοῦ, οὐδ᾽ οὐ μὴ A facies tibi deos conflatites 8 . 5 et : «Non facies 


λατρεύσῃς τῇ κτίσει παρὰ xbv Κτίσαντα. Ὁμοίωμα 

v οὖν θεοῦ οὖχκ ἐποΐησα, οὐδὲ ἑὴν ἑτέρου τινὸς 
ὡς θοοῦ, οὐδὲ ἐλάτρευσα τῇ χτίσει παρὰ τὸν Κτί- 
σαντα. 


v. Εἴδες πῶς ἀνεφάνη ὁ σχοπὸς τῆς Γραφῆς τοῖς 
συνετῶς ἐρευνῶσι ; Δεῖ γὰρ γινώσχειν, ἀγαπητοὶ, 
ὅτι ἐν παντὶ πράγματι ἡ ἀλήθεια ζητεῖται, καὶ τὸ 
ψεῦδος, καὶ ὁ σκοπὸς τοῦ ποιοῦντος, εἰ χαλός ἐστιν, 
ἣ καχός. Ἐν μὲν γὰρ τῷ Εὐαγγελίῳ, xai Θεὸς, καὶ 
ἄγγελος, καὶ ἄνθρωπος, χαὶ οὐρανὸς, χαὶ γῆ, καὶ 
ὕδωρ, καὶ πῦρ, xai ἀὴρ, xoci ἥλιος, χαὶ σελήνη, 
xal ἄστρα, καὶ φῶς, xal σχότος, καὶ Σατανᾶς, χαὶ 
δαίμονες, xai ptio, καὶ σχορπίοι, καὶ θάνατος, xal 
ἄἅδης, xal ἀρεταὶ, xal χαχίαι, χαὶ πάντα καλὰ τε 
xai χαχά εἰσιν ἐγγεγραμμένα. 'AXX ὅμως, ἐπειδὴ 
πάντα τὰ περὶ αὐτῶν λεγόμενα ἀληθῆ εἶσι, χαὶ ὃ 
σχοπὸς πρὸς δόξαν Θεοῦ ἐστι, καὶ τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ 
δοξαζομένων ἁγίων, xaX πρὸς σωτηρίαν ἡμῶν, καὶ 
καθαίρεσιν, καὶ αἰσχύνην τοῦ διαθόλου χαὶ τῶν 
δαιμόνων αὐτοῦ, προσχυνοῦμεν, xal περιπτυσσόμεθα 
καὶ χαταφιλοῦμεν, καὶ ὀφθαλμοῖς, καὶ χείλεσι, χαὶ 
καρδίᾳ ἀσπαζόμεθα " ὁμοίως xal πᾶσαν τὴν Πα- 
λαιὰν xai Καινὴν Διαθήκην, τούς τε λόγους τῶν 
ἁγίων xai ἐκχρίτων Πατέρων. Τὴν δὲ αἰσχρὰν, xal 
μυσαρᾶν, xai ἀἄχάθαρτον γραφὴν τὴν χαταράτων 
Μανιχαίων τε καὶ Ἑλλήνων, xai τῶν λοιπῶν αἱρέ- 
σεων, ὡς ψευδῆ καὶ μάταια περιέχουσαν, χαὶ mp5; 


tibi omnem similitudinem *5, » tanquato. Dei, nec 
servies creaturz potius quam Creatori. Itaque si- 
militedianem Dei non feci, nee alterius tanquam 
Dei, neque creature potius quam Creatori servivi. 
Sic et vos queque facite. 


10. An. vidis quomodo Scripturs sensus, iis 
qui sagaci mente illam scrutantur, exploratus fiai? 
Illud quippe nosse oportet, dilectissimi, in omni 
negeiio id presertim quaeri, quid verum quidve 
falsum sit, et. quo quisque consilio aliquid fecerit, 
bono an malo. Nam in Evangelio, et Deus, et 
angelus, el homo, colum et terra, ei aqua, et 
ignis, et aer, et sol, et luna, et astra, et lumen, 


pe tenebre, et Satanas, et demones, οἱ serpentes, 


et scorpii, et. mors, et infernus, et viriutes, et 
vilia, omniaque bona et mala descripta sunt. Ve- 
rum, quandoquidem omnia quz de illis feruntur, 
vera sunt, atque ad Dei gloriam et sanctorum, 
quos ad gloriam evexit, necnen et in nostram sa- 
lutem, et perniciem diaboli d:monumque cjus 
conferunt, illa nos adoramus, complectimur, et 
oscwlamur, aí&que oculis, labrisque et corde salu- 
tamus. Eodem honore omne tum Vetus, tum No- 
vum Testamentum, quin etiam sanctorum et pro- 
batorum Patrum sermones prosequimur. Αἱ turpem 
et exsecrabilem atque iropuram detestandorum Ma- 
nichzorum et gentilium, aliorumque lzreticorum 
scripturam, uti falsis stultisque dogmatibus plenam, 


δόξαν τοῦ διαδόλο» καὶ τῶν δαιμόνων αὐτοῦ, xat C atque sd diaboli dzemonumque ejus gloriam, ipso- 


χαρὰν αὐτῶν ἐφενρεθεῖσταν, ἀκοπτύομεν xal ἀπο- 
δαλλόμεθα, χαΐτοιγε χαὶ ὄνομα Θεοῦ περιέχονσαν. 
Οὕτω χαὶ ἐν τῷ πράγματι τῶν εἰχόνων, χρὴ ἐβευνᾷν 
τὴν τε ἀλήθειαν, καὶ τὸν σχοπὸν τῶν ποιούντων. 
Καὶ εἰ μὲν ἀληθὴς καὶ ὀρθὸς, καὶ πρὸς δόξαν Θεοῦ 
καὶ τῶν ἁγίων αὑτοῦ, χαὶ πρὸς ζῆλον ἀρετῆς, xol 
ἀποφυγὼν xaxi&;, καὶ σωτηρίαν ψυχῶν γίνονται, 
ἀποδέχεσθα: xai τιμᾷν, ὡς εἰχόνας, καὶ μιμήματα, 
xai ὁμοιώματα, καὶ βίδλους τῶν ἀγραμμάτων, xal 
προσχυνεῖν, xoi χαταφιλεῖν, καὶ ὀφθαλμοῖς, xal 
χείλεσι, xal χαρδίᾳ ἀσπάζεσθαι, ὡς σεσαρχωμένον 
Θεοῦ ὁμοίωμα, ἢ τῆς τούτον μητρὸς, ἢ τῶν ἁγίων 
τῶν χοινωνῶν τῶν παθημάτων καὶ τῆς δόξης τοῦ 
Χριϑκοῦ, xal νιχητῶν, καὶ χαθαιρετῶν τοῦ διαδόλου 
χαὶ τῶν δαιμόνων χαὶ τῆς πλάνης αὐτῶν. 


ια΄. Κὶ δὲ Θεότητος τῆς ἀῦλον, χαὶ ἀσωμάτου, καὶ 
ἀοράτου, xai ἀσχηματίστου, xal ἀχρωματίστου, 
εἰκόνα τις τολμήσει ποιῆσαι, ὡς ψευδῆ ἀποδαλλό- 
μεθα. Καὶ ἐάν τις ἐπὶ δόξῃ xal προσχυνήσει xal 
Ξιμᾷ τοῦ διαδόλου, ἢ τῶν δαιμόνων, χαταπτύομεν, 
χαὶ πυρὶ ἀ"αλίσχομεν ’ xal ἐάν τις ἀνθρώπων, ἃ 
πετεινῶν, ἣ ἑρπετῶν, ἣ ἄλλης χτίσεως θεοποιήσῃ 
δἰχόνα, ἀναθεματίζομεν τοῦτον. Ὥσπερ γὰρ τὰ ἱερὰ 
καὶ τοὺς ναοὺς τῶν δαιμόνων χαθεῖλον οἱ ἅγιοι Πα- 
τέρες, χαὶ àv τοῖς αὑτῶν τόποις ναοὺς ἐπ’ ὀνόματι 


** Exod. xx, 4. - 5 ibid. 


rumque commune gaudium excogitatam reproba- 
mus ac rejicimus, quamlibet Dei nomen contineat. 
lta pariter, ubi de imaginibus agitur, veritas qua- 
renda 335 est, sensusque illorum quieas faciunt. 
Atque si quidem verus rectusque sit, et ad Dei 
gloriam sanctorumque ejus ille conducant, ad 
amplectendas item virtutes, et fugienda vitia, nec 
non in salutem vergapt animarum; has tanquam 
imagines, exempla, et similitudines, ac veluti il- 
litteratorum bominum libros venerari nos óportet 
et osculari, oculisque et labiis et corde complecti; 
ul que Verbum carni copulatum reprsesentent, 
genitricemve ipsius, aut etiam sanctos, qui tum 
passionum, tum glorie Christi socii, atque víctores 


D etexpulsores diaboli ac dasmonum, eorumque frau- 


dis exstiterunt. 


41. Quod si quis imaginem Divinitetis, quee a 
materia est alienissima, incorporeaque et invisi- 
bilis, nec figuram, mec colorem, habet, audeat e(- 
fingere, eam wii spuriam falsamque repudiamus. 
Si que etiam ad gloriam, cultum et honorem dia- 
boli aut dsmonum efformata sit, respueadam 
ignique consumendam censemus. Si quispiam 
imaginem horminum, aut volucrum aet reptilium, 
alteriusve creata rei ia Deum sibi fingat, hunc 
anathemali subjicimus. Sicut euim sancti Patres 


1295 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1296 


fana templaque dzmonum everterunt, inque 60- A ἁγίων fyctgav, καὶ τούτους σέδομεν, οὕτω xal τὰς 


rum locis sanctorum nomini templa construxe- 
runt, qux nos colimus : sic et simulaera. daemo- 
num sustulerunt, aique illorum loco Christi et 
Deipara et sanctorum imagines statuerunt. In Ve- 
teri quidem Testamerto, nec templa sanctorum 
nomini erigebhant Israelit:», nec hominum comimne- 
moratio festiva erat. Adhuc enim humana natura 
maledictioni erat obnoxia, et mors poena et sup- 
plicium erat, unde lugebatur : et mortui cadaver 
immundum liabébátur, atque ille etiam qui illud 
tetigisset. Ex quo autem nature nostre, ceu me- 
dícamen quoddam viviflcum et salubre, juncta est 
divinitas, illa deinceps facta est gloriosa, fuitque 
in incorruptionem transformata. Quapropter san- 
ctorum mortem celebramus, in ipsorum honorem B 
templa exstruimus, eorunique pingimus imagines. 
Noverint igitor aniversi illum, qui imaginem ad 
Cliristi, aut matris ejus Deiparz, aut sanctorum 
alicujus gloriam ét recordationem, necnon in dia- 
holi et. demonum ejus opprobrium et ruinam, 
divino studio et ardore formatam, aggrediatur 
evertere, ct non potius eam ceu dignam honore 
imaginem, non tamen ut Deum, adoret, colat et 
complectatar, inimicum hunc esse Christi, et san- 
cix» Dei Genitricis, atque sanctorum, diaboli insu- 
per et. demonum ipsius vindicem et patronum : 
quippe qui  -gre patiatur Deum  sanctosque 
ejus debito henore ct gloria affici, diabolum vero 
ignomiuia aspergi. Imago cnim triumphus qui- C 


tixóva; τῶν δαιμόνων καθεῖλον, xal ἀντ᾽ ἐχείνων 
ἤγειραν εἰκύνας Χριστοῦ, καὶ τῆς θεοτόχου, χαὶ τῶ» 
ἁγίων. Καὶ ἐπὶ μὲν τῆς Παλαιᾶς, οὔτε ναοὺς ἐπὶ 
ὀνόματι ἀνθρώπων ἤγειρεν ὁ Ἰσραΐλ, οὔτε μνημό- 
cuvoy ἀνθρώπου ἑορτάζετο. Ἔτι γὰρ ὑπὸ χατάραν 
ἦν ἡ τῶν ἀνθρώπων φύσις, καὶ ὁ θάνατος χατάχρι- 
σις ἦν, διὸ χαὶ ἐπενθεῖτο᾽ xal τὸ σῶμα τοῦ τεθνη- 
χότος ἀκάθαρτον ἐλογίζετο, χαὶ ὁ ἀπτόμενο; αὑτοῦ. 
Νῦν δὲ, ἀφ᾽ οὗ ἡ θεότης τῇ ἡμετέρᾳ quon συναν- 
ἐκράθη, οἷόν τι ζωοποιὸν καὶ σωτήῤιογ φάρμαχον, 
ἐδοξάσθη fj φύσις ἡμῶν, χαὶ πρὸς ἀφθαρσίαν μει- 
εστοιχειώθη. Διὸ χαὶ ὁ τῶν ἁγίων θάνατος ἑορτάζεται, 
xdi ναοὶ αὐτοῖς ἐγείρονται, χαὶ εἰχόνες ἀναγράφῳ- 
ται. Γινωσχέτω οὖν πᾷς ἄνθρωπος, ὡς ὃ τὴν εἰχόνα 
τὴν πρὸς δόξαν χαὶ ὑπόμνησιν τοῦ Χριστοῦ, f) τῆς 
τούτου Μητρὸς τῇς ἁγίας Θεοτόχου, f) τινος τῶν ἁγίων, 
xal πρὸς αἰσχύνην τοῦ διαδόλου xal ἧτταν αὐτοῦ, 
xai τῶν δαιμόνων αὐτοῦ, Ex θείου πόθον χαὶ ζήλου 
γενομένην, χαταλύειν ἐπιχειρῶν, καὶ μὴ προσχυνῶν 
xai τιμῶν xai ἀσκαζόμενος ὡς εἰχόνα τιμίαν, xol 
οὐχ ὡς θεὸν, ἐχθρός ἐστι τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς ἁγίας 
Θεοτόχου xol τῶν ἁγίων, χαὶ ἐχδιχητὴς τοῦ διαδόλου 
χαὶ τῶν δαιμόνων αὐτοῦ " ἔργῳ ἐπιδειχνύμενος τὴν 
λύπην, ὅτι ὁ Θεὸς xal ol ἅγιοι αὐτοῦ τιμῶνται xal 
δοξάζονται" ὁ δὲ διάδολος χαταισχύνεται. Ἢ γὰρ 
εἰχὼν θρίαμδός ἐστι, xal φανέρωσις, καὶ στηλογραᾶ- 
φία εἷς μνήμην τῆς νίχης τῶν ἀριστευσάντων xal 
διαπρεψάντων, χαὶ τῆς αἰσχύνης τῶν ἧττη θέντων 
χαὶ χαταδληθέντων δαιμόνων. 


dom est, ét manifestatio, insculptumque monumentum, erecta in memoriam illorum, qui sttc- 


nuo przstantissimoque animo sese gesserunt, 
perenne dedecus. 

19. Penes imperatores potestas non cst, ut Ec- 
clesie leges sanciant. Attende quid dicat Aposto- 
lus. « Et quosdam quidem posuit Deus in Eccie- 
sia, primum apostolos, secumdo propbhetas, tertio 
pastores et doctores ad perfectionem Ecclesizx **, » 
Non adjecit, imperatores. Et rursum : « Obedite 
2230 propositis vestris ct subjacete eis. Ipsi enim 
pervigilant, quasi rationem pro animabus vestris 
reddituri*".» Idemque rursus : « Mementote prsepo- 
sitorum vestrorum, qui vobis locuti sunt ver- 
bum Dei, quorum intuentes exitum conversatio- 
nis, imitamini fidem **. » Verbum locuti non sunt 
vobis reges, sed apostoli et prophel:», pastoresque D 
et doctores. Cum Deus Davidi de domo sibi zdi- 
É&canda injunxisset, sic posthac eum allocutus 
est : « Nou. tu sedificahis mihi domum, quia vir 
sanguinum es"! .»- «Reddite omnibus debita, clama- 
bat Apostolus, cui tributum, tributum ; cni vecti- 
gal , vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, 
honerem **. » Àd imperatores spectat recta rei pu- 
blicee administratio : Ecclesise regimen, ad pastores 
et deetores. Ejusmodi invasie latrocinium est, fra- 
tres. Cum Samuelis palliem scidisset Saul, quid 
ei contigit ? Regnum ipsius abscidit Deus, et ho- 


δι} Cor. xii, 28. 55 Hebr. xii, 11, ** ibid. 7. " J Par. xxvii, 3. 


atque in daemonum, qui devicti profligatique — sunt, 


19'. Οὐ βασιλέων ἐστὶ νομοθετεῖν τῇ Ἐχχλησίι 
Τί φησιν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος ; « Καὶ οὕς μὲν ἔθετο ἔ 
Θεὸς ἐν τῇ Ἐχχλησίᾳ * πρῶτον, ἀποστολόυς - δεύ- 
τερον, προφήτας τρίτον, ποιμένας καὶ διδασχάλους, 
πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῆς Ἐχχλησίας. » Οὐχ εἶπε, 
βασιλεῖς. αὶ πάλιν" € Πείθεσθε τοῖς δγουμένοις 
ὑμῶν, xal ὑπείχετε. Αὐτοὶ γὰρ ἀγρυπνοῦσιν ὑπὲρ 
τῶν ψυχῶν ὑμῶν, ὡς λόγον ἀποδώσοντάς. » Kel 
αὖθις" « Μνημονεύετε τῶν ἡγουμένων ὑμῶν, οἵ 
κινες ἐλάλησαν ὑμῖν τὸν λόγον, ὧν ἀναθεωροῦντες 
τὴν ἀναστροφὴν, ζηλοῦτε τὴν πίστιν. » Οὐχ ἐλάλῃ- 
σαν ἡμῖν τὸν λόγον οἱ βασιλεῖς, ἀλλὰ ἀ πόστολοι xal 
προφῆται, ποιμένες τε xal διδάσχαλοι. Té δΔαδὶδ 
ἐντειλάμενος ὁ Θεὸς οἰχοδομῆσαι αὐτῷ oixov, iet 
πρὸς αὐτὸν, ὅτι « Οὐχ οἰχοδομήσεις μοι σὺ οἶχαι 
ἐπειδὴ ἀνὴρ αἱμάτων ob. εἴ. » — « ᾿Απόδοτε «ds 
τὰς δφρειλὰς, ὁ ᾿Απόστολος ἀναχέχραγε Παῦλος, τῷ 
τὴν τιμὴν, τὴν τιμήν" τῷ τὸν φόδον, τὸν φόθον" 
τῷ τὸν φόρον, τὸν φόρον * τῷ τὸ τέλος, τὸ τέλος." 
Βασιλέων ἐστὶν ἡ πολιτιχὴ εὐπραξία * f, δὲ ἔκχληδθια. 
exl) χατάστασις, ποιμένων xal. διδασχάλων. AM- 
στρικὴ ἔφοδός ἐστιν αὕτη, ἀδελφοί. Ὁ Σαοὺλ τὸ 
ἱμάτιον ἔσχισε τοῦ Σαμουὴλ, xol «i πέπονθεν; 
Ἔσχισε τὴν βασιλείαν αὑτοῦ ὁ Θεὸς, καὶ δέϑωκον αὖ" 


5 Rom. ΧΗ, 7. 


124 


DE IMAGINIBUS ORATIO II. 


1298 


τὴν Δαδὶδ τῷ πραοτάτῳ. Τὸν Ἡλίαν Ἰεζάδελ ἐδίωξε, A minum mansuetissimo Davidi tradidit **. Eliam 


xai ἐξέλειξαν (13) αἱ ὕες χαὶ οἱ χῦνες τὸ αἷμα αὐτῆς, 
καὶ αἱ πόρναι ἑλούσαντο ἐν αὐτῷ. Ἡρώδης ἀνεῖλε 
τὸν Ἰωάννην, καὶ σχωληχόδροτος γενόμενος , ἐξ- 
ἐγνξε. Καὶ νὸν. ὁ μαχάριος Γερμανὸς (15), ὁ βίῳ xal 
λόγῳ ἐξαστράπτων, ἐῤῥαπίτθη, καὶ ἐξόριστος γέγονε, 
χαὶ ἕτεροι πλεῖστοι ἐπίσχοποι χαὶ Πατέρες, ὧν οὐχ 
οἴδαμεν τὰ ὀνόματα. Οὐ ληστριχὸν τοῦτο; Ὃ Κύριος, 
ὅτε πειραστιχῶς αὐτῷ οἱ Γραμματεῖς καὶ οἱ. Φαρι- 
calo, προσήξσαν, ἕνα παγιδεύσωτσιν αὐτὸν λόγῳ, καὶ 
ἐπηρώτησαν αὐτὸν, « Εἰ ἔξεστι δοῦναι χῇνσον Καί- 
σαρι; » πρὸς αὐτοὺς ἀπεχρίνατο᾽ ε ᾿Αγάγετέ po: 
νόμισμα.» Τῶν ὃδὲ ἀγαγόντων, ἔφη" « Τίνος ἔχει 
τὴν elxóva ; « Τῶν δὲ φησάντων, Καίσαρος, λέγει" 
ε᾿Απόδοτε τὰ τοῦ Καίσαρος, Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ, 


τῷ θεῷ. » Ὑπείχομέν σοι, ὦ βασιλεῦ, ἐν τοῖς χατὰ B 


τὸν βίον πράγμασι, φόροις, τέλεσι, δοσιληψίαις, ἐν 
οἷς σοι τὰ χαθ᾽ ἡμᾶς ἐγχεχείρισται o ἐν δὲ τῇ ἐχχλη- 
σιαστιχῇ χαταστάσει, ἔχομεν τοὺς ποιμένας, τοὺς 
λαλήσαντας ἡμῖν τὸν λόγον, xal τυπώσαντας τὴν 
ἐχχλησιαστιχὴν θεσμοθεσίαν. Οὐ μεταίρομεν ὄριχ 
αἰώνια, ἃ ἔθεντο οἱ πατέρες ἡμῶν, ἀλλὰ χατέχομεν τὰς 
παραδόσεις, καθὼς παρελάδομεν. El γὰρ ἀρξόμεθα 
τὴν οἰχοδομὴν τῆς Ἐχχλησίας χἂν ἐν μιχρῷ χαθ- 
αἱρεῖν, χατὰ σμιχρὸν τὸ πᾶν χαταλυθήσεται. 


Jesabel insoctata est “5, sanguinemque ipsius lin- 
xerunt canes et sucs; quin et meretrices lota 
sunt in eo δ᾽. Joannem Herodes interfecit, et a 
vermibus consumptus periit **, Nunc quoque bea- 
tus Germanus tum vita, tum dicepdi gratia re- 
splendens, plagis affectus, exsulat, cum pluribus 
aliis episcopis, quorum nomina ignota nobis sunt: 
nonne hoc pradatorium est ? Quando ad Dominum 
accesserunt Serib:e et Phariszi ut illum tentarent, 
atque ab eo quasierunt : « Liceretne censum dare 
Cesari, annon ? » dixit : « Ostendite mili numi- 
sma census. » Quod cum illi ostendissent, ait : 
« Cujus habet imaginem ? » Respondentibus illis, 
Cesaris, subdidit : « Reddite ergo qux sunt Caesa- 
rie, Cesari; et que sunt. Dei, Deo **. » Tibi pa- 
rebimus, o imperator, in his qux ad hujus sz- 
culi negotia pertinent, in tributis solvendis ac 
vectigalibus, muneraque tua accipiendo, ct in 
quibus rerum nostrarum administratio tibi credita 
esL; verum ad res Ecclesie statuendas pastores 
habemus, qui nobis verbum loquuntur, atque 
ecclesiastica, instituta tradiderunt. Non transferi- 
mus terminos antiquos, quos posuerunt patres 
nostri **: quin potius traditiones, quemadmodum 


eas accepimus, retinemus et tuemur. Si euim Ecclesie zdiflcium, vel parvis in rebus demolirl in- 


ceperimus, totum paulatim dissolvetur. 
ιγ΄. Καχίζεις τὴν ὕλην, xal ἄτιμον ἀποχαλεῖς ; 
xai οἱ Μανιχαῖοι" ἀλλ᾽ ἡ θεία Γραφὴ χαλὴν ταύτην 


ἀναχηρύττει. Φησὶ γάρ᾽ « Καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς πάντα (c 


ὅσα ἐποίησε, xal ἰδοὺ χαλὰ λίαν. » Ἐγὼ μὲν οὖν 
xai Θεοῦ ποίημα τὴν ὕλην, xal χαλὴν ταύτην ὁμο- 
λογῶ " σὺ δὲ, εἰ χαχὴν ταύτην λέγεις, f) οὐχ ἐχ Θεοῦ 
«λύτην ὁμολογεῖς, ἢ τῶν. χαχῶν αἴτιον ποιεῖς τὸν 
θεόν. Ὅρα οὖν τί φησιν ἡ θεία Γραφὴ περὶ τῆς ὕλης, 
ἣν σὺ ἄτιμον ἀποχαλεῖς. « Καὶ εἶπε Μοιῆσῆς πρὸς 
πᾶσαν συναγωγὴν υἱῶν Ἰσραὴλ λέγων᾽ Τοῦτοτὸ ῥῆμα 
ὃ συνέταξε Κύριος. λέγων * Λάδετε παρ᾽ ὑμῶν αὐτῶν 
ἀφαίρεμα τῷ Κυρίῳ, πᾶς ὁ χαταδεχόμενος τῇ χαρδίᾳ, 
οἴσουσι τὰς ἀπαρχὰς τῷ Kupltp, χρυσίον, ἀργύριον, 
χαλχὸν, ἀάκινθην, πορφύραν χόχχινον διπλοῦν διανε- 


δ} Reg. xv, 37. 40 11} Reg. xiv. 3. “ΤΥ Reg. 1x, 90. *! Act, xi, 95. 


1, 99.95. ** Prov. xxn, 28. ** Gen. 131. 


43; Materiam vituperas, et vilem appellas ; idem 
quoque faciunt Manichzi : verum divina Scriptura 
bonam hane esse pradicat, Ait enim : « Viditqne 
Deus ceuucta qua fecerat ; et erant valde bona **. » 
Quamobrem tum materiam a Deo creatam, tum 
etiam bonam hanc esse confiteor. Ta vero si ma- 
lam. asseris, aut non esse ijlam a Deo fatearis 
oporiet, aut Deum malorum auctorem faeias. 
Pensa igitur quid Scriptura divina de matería 
pronuntiet, 937 quam tu vilem appellas. « Et 
locutus est Moyses ad universum coetum filiorum 
[srael, dicens : Hoc est verbum quod priecepit 
Dominus : Surgite a vobis ipsis oblationem Domino, 
aurum, argentum, 25, lhyaclnthum; purpuram, 


45 Matth. xxn, 17:21 ; Lue. 


. NOT A. 
e . 
(12) Kal ἐξέλειξαν. Nihil tale de Jezabele scri- D humerali, seu pallio, episcopatu sponte cessisse, 


ptum esse, recte adnotavit Billius : Damascenus. 
qne noster memoriz lapsum passus est, de regina 
narrans quz de sponso illius Achabo Scriptura tra- 
dit juxta LXX interpretes, apud quos legimus 
ΠῚ Reg. xxu, 58 : Καὶ ἐξέλειξων al ὕες καὶ χύνες 
τὸ αἷμα, καὶ αἱ πόρναι ἐλούσαντο ἐν αὐτῷ. Nihilo 
accuratius est, quod. de Herode loannis interfectore 
suhjungit. Non enim a vermibus corrosus periit 
Antipas, sed llerodes Ascalonita, ejusque hepos 
htrippas. Vide Joseph. hb. xvni Antiq. c. 8 ct 
lib, xix, c. 7, itemque Act. xii, 93. 

(1) Kal νῦν ὁ μαχάριος Γερμανός. Quz desan- 
cto Germano CP. sequuntur, attentione digna sunt, 
Nam Theophanes et alii historis Byzantine scri- 
ptores, Gracorumque Menza narrant, eximium 
patriarcham, cum Leonis pertinaciam frangere non 
posset, deposito in altari ὠμοφορείῳ, id cst super- 


atque ia monasterium se recepisse. Dawasceno ta- 
men (favet scriptor Vitze sancti Stepliani junioris mar- 
tyris, ubi testatur sanctum Germanum 8 Leonis Sa- 
tellitibus πυγμαῖς καὶ ὀνειδισμοῖς, pugnis et conei- 
ciis throno fuisse detwrbatum. Huic auctori jungunt 
Bollandi continuatores eruditi, Constantinum Pium 
Tii in Paphlagonia episcopum, qui inventionis reli- 
quiarum sancte Euphemis historiam texens, de san- 
cto Germano ait : Quamebrem sanctissinjum, Patrem 
nosirum vita el sermone coruscantem , sede ejecil. 
Grazea desunt ; at valile suspicor scriptorem hunc 
Damasceni nostri verba exscripsisse, ut vel obitet 
eonsideranti patebit. Verbum ἐῤῥαπίσθη, Tilmanus 
et Zinus ita verterunt, ut colaphis cesum pontificem 
sanctum significet ; sed strictior hic sensus vide- 
tur : ampliorem exprimendum duxi. 


1279 


In Vita sancte Marix Agyptiacz legitur, eam ad A 


imaginen Domin:x nostre supyplicasse, et efflagi- 

lasse, ut pro ipsa sponderet, atque hoc pacto ut 

templum ingrederetur, obtinuisse. 

Ex Prato (cap. 45) S. P. N. Sophronii Hieroso- 
[ymorum archiepiscopi "5. 

« Narrabat Theodorus /JEliotes, in monte Oliva- 
ruin quemdam inclusum mansisse, in spirituali 
militia exercitatum senem, quem libibinis demon 
impetebat. Is cum die quadam vehementius illum 
urgeret, conqueritur senex, atque hunc in modum 


demonem alloquitur : Quousque tandem me ve-- 


zare non desines? Discede jam a me : ad hanc 
setatem consenuisti mecum. Cui daemon sese con- 
spieuum praebens : Jura, inquit, mihi te nemini id 
revelaturum, quod tibi dicturus sum. Juravit se- 
nex, per eum qui in altissimis habitat : Nemipi 
prorsus aperiam, inquit, quod mihi dixeris. Statim 
diemon : Ne ultra imaginem hanc adores , nec te 
jam in posterum impugnabo. lmago autem illa 
Dominz nostrz sanctse Marie Dei Genitricis, Do- 
minum nostrum Jesum Christum gestantis effigiem 
referebat. Inclusus porro damoni infit : Sine, 
dispiciam quid facto opus sit. Postridie igitur ab- 
batem Theodorum /£liotem, qui in laura Pharon 
tunc temporis habitabat, accersit : cumque ille 
adesset, ei rem omnem aperuit. At ille seni incluso 
ait : Plane tu, abba, delusus es, qui te d:emoni 
obstrinxeris juramento. Quod tamen rem aperueris 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1250 
Ἐν τῷ τῆς ὁσίας Μαρίας βίῳ. τῆς Αἰγυπτίας γέ- 
γραπται, τῇ εἰχόνι τῆς Δεσποίνης αὐτὴν εὔξασθαι, 
xai ταύτην πρὸς ἐγγύην ἑξαιτήσασθαει, καὶ οὕτω τυ- 
χεῖν τῆς εἰς τὸν ναὸν εἰσόδου. 
'Ex τοῦ Λειμωναρίου (11) τοῦ ἀγίου Πατρὸς ἡμὼν 
Σωφρογίου ἀρχιεπισκόπου Ἱεροσοιύμων. 

« Ἔλεγεν ὁ ἀδδᾶς Θεόδωρος ὁ Αἰλιώτης, ὅτι ἦν 
τις ἔγχλειστος ἐν τῷ ὄρει τῶν Ἐλαιῶν, ἀγωνιστὰς 
πάνυ" ἐπολέμει δὲ αὐτῷ ὁ δαίμων τῆς πορνείας. Ἐν 
μιᾷ οὖν, ὡς ἐπέχειτο αὐτῷ σφοδρῶς, fipkato ἃ γέβων 
ἀποδύρεσθαι, xai λέγει τῷ δαίμονι " Ἕως πότε οὐχ 
ἐνδίδως μοι; ἀπόατα λοιπὸν ἀπ᾽ ἐμοῦ. Συνεγίρασάς 
μοι. Φαίνεται αὐτῷ ὁ δαίμων ὀφθαλμοφανῶς, των 
"Oposóv μοι ὅτι οὐδενὶ λέγεις ὃ μέλλω λέγειν σα, 
xaX οὐχέτι σοι πολεμῶ. Καὶ ὥμοσεν αὑτῷ ὁ γέρων, 
ὅτι μὰ τὸν ἐνοιχοῦντα ἐν τοῖς ὑψίστοις. Οὐχ eUstwo τιν, 
ὅπερ λέγεις μοι. Τότε. λέγει αὐτῷ ὁ δαέμων᾽ Μὴ 
προσχυνήσῃς ταύτῃ τῇ εἰχόνι, χαὶ οὐκέτι cot πολεμῶ. 
Εἶχε δὲ ἡ εἰχὼν ἐχτύπωμα τῆς Δεσποίνης ἡμῶν τῆς 
ἁγίας Μαρίας τῆς Θεοτόχου, βασταζούσης τὸν Küpm 
ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Λέγει ὁ ἔγχλειστος cip lai 
μονι" "Agec , σχέψομαι. Τῇ οὖν ἐπαύριον δηλοῖ y 
ἀδδᾷ Θεοδώρῳ τῷ Αἰλιώτῃ, οἰχοῦντι τότε ἂν τῇ λε 
Φαρὼν, καὶ ἦλθε, καὶ διηγεῖται αὐτοῦ ἅπαντα. YR 
γέρων λέγει τῷ ἐγχλείστῳ ὄντως à66d- Ἐνεπαίχιι, 
ὅτι ὥμοσας τῷ δαίμονι" πλὴν χαλῶς ἐποέησας ἕξι» 
πών᾽ συμφέρε: δέ σοι, μὴ ἐᾶσαι εἰς τὴν “πόλιν ca»- 
τὴν πόρνην εἰς ὅ μὴ εἰσέρχῃ, ἣ ἵνα ἀρνήσῃ τὸ vpe- 
χυνεῖν τῷ Κυρίῳ xaX Θεῷ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ pei 


mihi, consulto egisti. Verum satius foret tibi, si c τῆς ἰδίας αὐτοῦ Μητρός. Στηρίξας οὖν αὐτὸν. τεὶ 


nullum in urbe prostibulum omitteres, ad quod 
non ingredcreris, quam ut Dominum Deum nostrum, 
matremqueejus 329 adoraturum teneges. His illum 
pluribusque aliis sermonibus confirmans, ad pro- 
pria rediit. Tum damon rursus incluso sese con- 
spiciendum pr:bet : Ecquid est, inquit, scelestis- 
sime senex ? Noune jurasti mihi te id revelaturum 
nemini? Cur ergo omnia narrasti illi qui ad te ve- 


nit? Jain tibi, pessime monache, denuntio quidem te uti perjurum in die judicii damnatum 
inclusus : Me, inquit, jurasse fateor, el contra quam juravi Ííccisse non ignoro :tibi tamen 


auscultavero. » 

Comment. Hinc vides imagini exhibitam ado- 
ralionem, ad id cujus est imago, referri, et quale 
quantumque sit malum ab illius adoratione cessa- 
re. Cernis qua ratione eo potius quam libidinis cri- 
mine obstrictum liominem voluerit. 

Cum itaque multi autchac sacerdotes, regesque 


:* Vid. act. δεῖ 5 septime synodi. 


ἐνδυναμώσας πλείοσι λόγοις, ἀπῆλθεν εἰς τὸν Dy 
αὐτοῦ τόπον. Φαίνεται οὖν πάλιν ὁ δαΐμων τῷ ἐγχλεί- 
στῳ, xat λέγει αὑτῷ" Τί ἔνι, xaxóynpe; οὐχ (poss; 
μοι, ὅτι οὐδενὶ λέγεις ; xal κῶς πάντα ἐξεῖπες 3 
ἐλθόντι πρὸς σέ. Λέγω σοι, χαχόγηρε, ὡς ἐπίορχο; 
ἔχεις χριθῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς χρίσεως. ᾿Α πεχρῖίθη 
αὐτῷ ὁ ἔγχλειστος, λέγων" Ὃ τι μὲν ὥμοσα, (Gyuo- 
σα" xal ὅ τι ἐπιώρχησα, oiba* σοῦ δὲ οὐχ ἀχούω. » 
iri. Δι 
Dos 

ZxóAwor. Ὁρᾷς, ὅτι τὴν τῆς elxóvog Tzpoaxüvraw 
τοῦ εἰχονιζομένον εἶπε ; xai πόσον xaxbv τὸ ταύτη 


μὴ προσχυνεῖν ; καὶ πῶς αὐτὸ τῆς πορνείας προετί- 
μῆσεν ὁ δαίμων ; 


Πολλῶν τοίνυν ἀνέχαθεν ἱερέων τε xai βσιλ ον 


ΝΟΤΑ͂. 


(11) 'Ex rov Λειμωναρίου. Pratum spirituale 
stripsit Joannes Moschus, illudque nuncupavit So- 
phronio Sopbistze discipulo suo, itinerumque, imo 
el operis socio, qui posthac Hierosolymorum anti- 
stes fuit. Nec com solum ob causam a multis So- 
phronio ipsi attributum est; sed insuper, quia So- 
Phronius hoc opus publicum fecit, ut in prologo 

rieco qui toli operi przfixus est, significatur. In 
editione Aloysii Lippomani, Joannes dicitur cogno- 
mento Eviratus ; insulse prorsus, illudque mendum 


corrigi debet ex titulo quem edidit Cotellerius, 
p n a onum. Pecles. ree Me ToU lou 
Ἰωάννου τοῦ Βὐχρατᾶ ος, πιγεγραμμένη 
Δειμὼν, διὰ τὸ meeav6s. βίων διήγησιν o. 
πόρου ῥοδηνιᾶς φέρειν * Beati Joannis Eucrate liber, 
qui inscribitur Pratum, quod flroridam ferat. vitarum 
narralionem celestis roseti, Ex hac inscriptione 
Graeca Latinam sic emendari debere censeo : Jean- 
nis cognomento Eucrate, aut saltem. Emerati. 


1981 


DE IMAGINIBUS ORATIO I. 


32:9 


Χριστιανοῖς δεδωρη μένων, σοφίᾳ τε xal θεοσεδείᾳ, A fucrint a Deo Christianis concessi, qui sapientis, 


xat λόγῳ καὶ βίῳ διαπρεψάντων, xai συνόδων πλεί- 
στων γεγενημένων ἁγίων καὶ θεοπνεύστων Πατέρων, 
τί μηδεὶς ταῦτα δρᾷν ἐπεχείρησεν ; οὐχ ἀνεξόμεθα 
νέαν πίστιν διδάσχεσθαι. « "Ex. γὰρ Σιὼν ἐξελεύσε- 
ςαι ὁ νόμος, » προφητιχῶς ἔφη τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, 
« καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ἱερουσαλήμ. » Οὐχ ἀνεξόμεθα 
ἄλλοτε ἄλλα φρονεῖν, καὶ χαιροῖς μεταδάλλεσθαι, xal 
τὴν πίστιν τοῖς ἔξωθεν γέλωτα καὶ παίγνιον γίνε- 
σθαι. Οὐκ ἀνεξόμεθα βασιλιχῷ ὑποχύπτειν θεσπί- 
σματι τὴν ἐχ Πατέρων πειρωμένῳ ἀνατρέπειν συν- 
ἐθειαν. Οὐ γὰρ εὐσεδῶν βασιλέων ἀνατρέπειν ἐκχλη- 
σιαστιχοὺς θεσμούς. Οὐ πατριχὰ ταῦτα " λῃττριχὰ 
γὰρ τὰ βίᾳ καὶ οὐ πειθοῖ γινόμενα " χαὶ μάρτυς ἡ ἐν 
Ἐρέσῳ τὸ δεύτερον γεγενημένη σύνοδος, μέχρι δεῦρο 


religionis, doctrinz, sanctitatis laude claruerunt ; 
plura item concilia a sanctis divinoque Spiritu affla- 
tis Patribus celebrata sint, quidnam causa est, ut 
eorum nemo tale quid agere ausus sit? Novam 
doceri fidem neutiquam patiemur. « Ex Sion enim 
exibit lez, et verbum Domini de Jerusalem 3", » 
quemadmodum per prophetam ait Spiritus san- 
ctus. Non committemus ut aliud alias sentiendo, pro 
temporum ratione mutemur, neque ut fides nostra 
apud illos qui ab ea alieni sunt, ludibrio flat ac 
derisioni. Imperatoris edicto obtemperari non per- 
mittemus, Patrum consuetudinem evertere conan- 
tis. Neque enim religiosorum fuerit imperatorum, 
ecclesiasticas convellere sanctiones. Hac paternam 


Λῃστερικὴν δεδεγμένη τὴν ἐπωνυμίαν, βασιλικῇ Β pietatem non sapiunt. Nam quz per vim et non 


χειρὶ ἐχδιασθεῖσα, ὅτε Φλαδιανὸς ὁ μακάριος ἀπεχτέν- 
νυτο. Συνόδων ταῦτα, οὐ βασιλέῳν, ὡς ὁ Κύριος ἔφη- 
σεν" « Ὅπου συναχθῶσι δύο ἣ τρεῖς ἐπὶ τῷ ὀνόματί 
μον, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὑτῶν. » Οὐ βασιλεῦσι τοῦ 
δεσμεύειν xal λύειν τὴν ἐξουσίαν δέδωχεν ὁ Χριστὸς, 
ἀλλ᾽ ἀποστόλοις, xal τοῖς τούψων διαδόχοις, xal ποι- 
μέσι, καὶ διδασκάλοις. € Ἰκἂν ἄγγελος, φησὶ Παῦλος 
ὁ ἀπόστολο;, εὐαγγελίσηται ὑμᾶς παρ᾽ ὃ παρελάδε- 
φε , xal τὸ ἑξῆς σιωπησόμεθα, φειδοῖ, τὴν ἐπιστρο- 
φὴν ἐχδεχόμενοι. "Av δὲ ἴδωμεν τὴν διαστροφὴν 
ἀνεπίστροφον, ὅπερ μὴ δῷ ὁ Κύριος, τότε ἐπάξομεν 
xax τὸ λειπόμενον * ἀλλὰ ἀπηύχθω τοῦτο. 


libera suasione patrantur, przdatoria sunt. Hoc 
testatur celebrata secundo Epbesi synodus, qux 
ad hanc usque diem Latrocinii nomen obtinet ; 
quippe cui imperatoris manus vim intulit, cum 
beatus martyr Flavianus interfectus fuit. His de 
rebus aliquid statuere, non ad imperatores spe- 
ctat, sed ad coneilia : quemadinodum Dominus 
ait : « Ubi duo vel tres congregati fuerint in no- 
mine meo, ibi sum in medio illorum **. » Ligandi 
atque solvendi potestatem non regibus tradidit 
Christus, sed apostolis, eorumque successoribus, 
et pastoribus, atque doctoribus *'. « Licet vos, 


iuquit Paulus apostolus, aut angelus evangelizet preter id quod accepistia **: » quod sequitur modo 
tacebimus **, parcentes illig, quorum conversionem speramus. Sin autem, quod avertat Deus, in 
opinione perversa obstinatos "viderimus, tum reliqua pronuntiabimus. Verum hoc ne contingat 
optamus. 


E! τις εἰσέλθοι εἰς olxov, kv ᾧ ζωγράφος ἐν τοί. 5 Quod si quis domum ingressus, cujus in parie- 


yox ἱστορίαν Μωῦσέως xal Φαραὼ ἔγραψε χρώμασιν, 
εἶτα ἐρωτήσει τυχὸν περὶ τῶν, ὡς ἐπὶ ξηρὰν, διοδευ- 
σάντων τὴν θάλασσαν, Τίνες οὗτοί εἶσιν; Τί ἐρεῖς 
ἐρωτώμενος ; οὐχ, ΥἹοὶ Ἰσραὴλ; Τίς ὁ ῥάδδῳ παίων 
τὴν θάλασσαν ; Οὐχὶ Μωῦσῆς ; Οὕτως εἴ τις τὸν Χρι- 
στὸν εἰχονίσει σταυρούμενον, xat ἐρωτηθῇ, Τίς οὗτός 
ἐστιν ; Χριστὸς ὁ θεὸς, Epet, ὁ δι ἡμᾶς σαρχωθείς. 
Ναὶ, Δέσποτα, προσχυνοῦμεν πάντα τὰ σὰ, χαὶ πόθῳ 
ἐχχαεῖ περιπτυσσόμεθα, τὴν Θεότητα, τὴν δύναμιν, 
τὴν ἀγαθότητα, τὸν περὶ ἡμᾶς ἔλεον, τὴν συγχατά- 
6acw, τὴν σάρχωσιν" xaV ὥσπερ ἅψασθαι σιδῆρου 
πεπυραχτωμένου δεδοίχαμεν, οὐ διὰ τὴν τοῦ σιδήρου 
φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἡνωμένον αὐτῷ πῦρ᾽, οὕτω τὴν 
σάρχα τὴν σὴν προσχυνῶ, οὐ διὰ τὴν τῆς σαρχὸς 


φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν xa0* ὑπόστασιν ἠνωμένην αὐτῇ D 


θεότητα, Προσχυνοῦμέν σου τὰ πάθη. Τίς εἶδε θά- 
νατον προσχυνούμενον ; τίς πάθη σεπτά ; ἀλλ᾽ ὄντως 
προσχυνοῦμεν τὸν τοῦ Θεοῦ μου σωματικὸν θάνατον, 
xai τὰ σωτήρια πάθη" προσχυνοῦμέν aou τὴν εἰχόνα" 
πάντα τὰ σοῦ προσχυνοῦμεν " τοὺς θεράποντας, τοὺς 
φίλους, καὶ πρὸ τούτων τὴν Μητέρα τὴν Θεοτόχον. 


tibus Moysis et Pharaonis ;historiam pictor de- 
scripserit, forte quzrat, quinam ii sint, qui per 
mare, 86 ài per aridam terram incederent, iter 
fecerunt. Quid ad hac respondebis ? Nonne hi filii 
sunt Israel ? Ecquis ille qui virga percutit mare? 
Nonne audiet, Moyses? Consimili modo, si quis 
Christum affizum cruci pinxerit, quseeraturque ab 
eo quisnam ille est * Nonne respondebit : Christus 
Deus nosiri gratia incarnatus? Etiam, Domine, 
omnia quz tua sunt, adoramus, ardentique affectu 
Deitatem tuam, potentiam, bonitatem, misericor- 
diam erga nos, descensum, et incarBationem com- 
plectimur : et quemadmodum ferrum ignitum 
contingere veremur, non propter 880 lerri natu- 
ram, sed propter ignem, qui ferro junctus est, 
eadem ratione carnem tuam adoro, non ob carnis 
naturam, sed propter divinitatem, qui cum illa 
secundum hypostasim juncta est. Passionem tuam 
adoramus. Quis unquam mortem vidit adorari? 
Quis cruciatus dignos cultu censuit? Nos tamen 
corporalem Dei mei mortem, salutaremque pas- 


sionem vere adoramus. Adoramus imaginem, adoramus omnia que tua sunt, ministros, amicos, ac 


pra caeteris divinam Matrem tuam. 


** [sa.. 1, 9... *? Mattb. xviii, 20, 5, ibid. 18. ** Galat 1, 8, 9. ** Videlicet Anathema aii. 


S. JOANNIS DAMASCENI 


Det 


qué est quod contra imsgines vitibtigetis ? Evan- A 7ov-2. Οὐ 9az2:'; ἕλαῦνν ἐξοοξέαν δεσμεῖν χεὶ 


geliem seconéem Tbomam scripserunt Wanichei : 
1s9s periade secundum Leonem Evangelium seribi- 
tote. Imperatoribus non assentior, qui ssceréo- 
tiem sibi tyransorem more vindicast. Valentem 
imperatorem nosií, quí, cum Christianus audiret, 
vrthodoxsm fidem persequebatur - Zenonem quo- 
que, et Ànastssiom, Plersciium, et Cosstantinum 
illum, qui in Sicilia occubuit, 839 Bsrdzniscem- 
que, qui et Philipgicus appellatos est. Nemo mibi 
persuaeerit imperatoris edictis Ecclesiam admi- 
nistreri, sed Patrum institutis regiter, sive ea 
scripta sint, sive ron scripta. Quemadmodem 


γὔειν. Οὖδα Οὐάλεντα δατιλές, Χρ-σ--ανὸν δνυμε᾽ δ. 
μενον. καὶ τὸν ἐρζοξον mig» δεύμξ αντε͵ Ζέτωυν 
ct xi: ᾿Ἀνχττάτιον, Ἤ άκλενν, παὶ ἹΚεσνχεενξνον T 
«ὧν ἐν Σεχελία͵ χαὶ Βαρζανίσχεν, τὸν παὶ Φιδεσκ:- 
xj/. 05 πεῖϑθομα: βλτ::λχοῖ, κανόσι διατάττεςθει 
τῆν "Exxarsir», ἀλλὰ τατρικαῖ: 25M ei, ἐννρά- 
φοῖς τὸ χαὶ ἀυράφυις. Ὥτεερ vkp ede τῷ χέ- 
0/49 ἐγγράφως 4« ἐχτρύχϑη τὸ Ezar liam, diras, ἐν 
Cup τῷ κότμερ ἀγράφως Ξαρεδόδε, b εξαον κεν Xo. 
στὴν τὸν σεσαρχωμένον Θεὸν, καὶ τοὺς ἄγος. oup 
x3! προσχυνεῖν τὖν σταυρὸν, καὶ x zzX dva cual; ἔτο- 
“ἂς προσεύχεσθει. 


enim in univereo orbe sine litterarum moaumentis Evsngelium promulgatum foit, sic εἴ ἴα vsi- 
vesso orbe sine seriptis isstitutem traditumque est, at Cbristus Deus caro factus, 23€ sancti imsz- 
ginibus representarentur : quemadmodum etiam wt crux odoraretur, atque ad orientem conveni 


preees fondoremus. 


41, Quocirca, quae iu ἴα contrarium adducis B 


foea, probatam apud nos imaginum veneratio- 
mem nom crimini vertunt, sed gentium, eas vti 
deos colentiarm , mores arguunt. Quare propter 
nefaríam gentium consuetudinem pium Ecclesiz 
institutum auferre non oportet. Adjurant vene- 
Gici εἰ przstigiatores : adjurat pariter catechu- 
menos Ecclesia. At ΠΗ quidem demones invo- 
cant ; bzec vero Deum contra daemones **. Sacri- 
ficant demonibus gentiles ; sed et Israel Deo cum 
sanguinem, tum nidorem offerebat. Quin etiam 
Ecclesia ineruentum Deo sacrificium offert. Dz- 
monibus imagines comsecrabant gentes : sed et 
Israel imagines in deos sibl przstituerat. Dice- 
bant enim : « lli sunt dii tui, Israel, qui eduxe- 
rust te de terra Egypti **. » Nos autem Deo vero 
carne facto, Deique servis et amicis, ἃ quibus 
daemonum fugantur exercitus, imagines dedi- 
camus. . 

43. Quod sí dicas. beatum Epiphanium imagines 


tz. Ἃς μέντοι Ξροσάγεις χρίσεις, οὗ τῶν veg 
$ulv εἰχόνων βδελύτοονται τὸν προσχϑνησιν͵ ἀλλὲ 
Ξῶν ταῦτας θεοπουσύντων ἝἙλλδνεον. O5 Kt τοῖν» 
διὰ τὴν τῶν ἝἙλλένων ἄτοπον χρῆσιν, καὶ τὴν ἘΣ 
χλησίας εὑσεδῶς γενομένην kvarpetv. Ἔ φορχίζουον 
ἐπαοιδοῖ τε xal γόντες, ἐφορχίζει τοὺς χαττχον 
μένους ἢ Ἔχχλτσία" ἀλλ᾽ ἔχεῖνοι μὲν ὃ Ξιχαλούμενε 
δαίμονας, αὕτη δὲ Θεὸν χατὰ δαιμόνων. “Ἔθυον δα"- 
μοσιν οἱ "EJAr vt; "ἀλλὰ xa Θεῷ 6 Ἰσραΐλ, καὶ εἴ- 
ματα καὶ χνίστας προσέφερε. Θύει χαὶ ἢ Ἔπχλητε 
Θεῷ θυσίαν ἀναίμαχτον. Δαΐμοσι -ἀς εἰκόνας ἀν. 
ετίθουν Ἕλληνες" ἀλλὰ καὶ ὃ Ἰσραὴλ ἐθεοτεοῖτσε τὸς 
εἰχόνας. "Ἔλεγον γάρ - « Οὗτοι ol θεοῖ σου, "Icpehi, 
οἷ ἀναγαγόντες σε ἐκ γῖς Αἰγύπτου. » "Hut; ἃ 
ἀληθεῖ Θεῷ σαρχωϑθέντι, χαὶ Θεοῦ δούλοις χαὶ ςτ'- 
λοις, δαιμόνων ἀπελαύνουσι στίφη, εἰχόνας ἀνε- 
τιθέαμεν. 


ιη΄, ΕἸ δὲ λέγεις τὸν μαχάριον Ἐξπιφάνιον (10 
* 


δ. Greg. Naz. orat. 5, ad 6reg. Nyss. 5. Exod. xxxi, 4. 


VARLE LECTIONES, 
Κωνσταντῖνον. Constantinum, Theophanes et Nicephorus CP. in Cbronicis Constentem Heraclii fiium, 


et Constantini Pogonati parentem. perinde Constamintm nominant, 4 Lege 


&y . Nam tine 


Evangeliutu promulgaverunt a li : quos nonnisi fidelibus quibusdam, et velut ex aceident celat 


nemo prudens negaverit. Vid. Iren. lib. i, c. 4. 


NOT E. | 
(14) El. £6 λέγεις τὸν μακάριον 'Exipáriov. a D τῶν ποιεῖν εἰδωλικῷ θεσμῷ εἰκόνας εἰς ἀφομοίων 


ora editionis Romanz pag. 80, bac leguntur: Ἐπι- 
φανίδον αἱρετιχοῦ * Epiphanide haretici. Scilicet 
post. Damasceni nostri tatem, jmo post septimam 
synodum, Nicephoro CP. sliisque metropolita Si- 
densis narrabat, se cum Nacoliz in Phrygia juve- 
nis ageret, citra nascentis illic Iconoclastice hzre- 
eis primordia incidisse in codícem quemdam, in 
quo descripta erant fictitia ista Epipbsnii opusculo, 
reperiseeque in inscriptione erasam fuisse litteram 
δ, ut pro Ἐπιφανίδον, legeretur Ἐπιφανίου, cum- 
que litterse vestigia superessent adhuc, fraudis te- 
etem fuisse Daucum, qui Ecclesise, in qua volumen 
asservabatur, praerat. llinc Nicephorus singularem 
κατὰ Ἐπιφανίδου conira Epiphanidem, dissertatio- 
wucm edidit, et alterius opusculorem illorum titt. 
lum bunc fuisse oit : Λόγος χατὰ τῶν ἐπιτηδενόν- 


«τοῦ Χριστοῦ, xai τῆς . xal τῶν μαρτύρια" 
Et B χαὶ τῶν ἀγγέλων καὶ πὶ ὧν " Αάτεπαι 
facere st»- 
dent, Christi. similitudinem 1 
Dei Genitricis, mari 
rum et. prophetarum. ssertationis serie a 
ret hoc opus fuisee illam ! 
Theodosium Augustum epistolam., Cujus 
tum in septima synodo lecium est. Quia vero st- 
ctor boc argumento pugnat : τὸν 
vov, καὶ ἀνεχδιήγητον, xai ἀπε ; 
Ypaqóv τε καὶ γράφειν λέγει τις, ὃν οὐχ leyves 
Mois ἀτενίσαι" (uo pacto dicat aliquis eum qe 
nec € ehendi, nec. enarrari , nec intellecta. cap: 
potest , incircumacripiusque est , delineari debere, 


quem nec. Moses valuit intueri ? ac deinda 


1306 


DE HMAGINIBUS ORATIO II. 


130€ 


«ρανῶς τὰ: παρ᾽ ἡμῖν ἀπαγαρεῦσαι εἰκόνας, γνῶθι A Rostrae palau improbasse; noveris librum illum 


ὡς ἐπίπλαστος ὁ λόγος, ἄλλου τινὸς τῷ τοῦ θείον 
Ἐπιφανίου χρησαμένου ὀνόματι, οἷα πολλὰ συμδαί- 
νει γίνεσθαι. Οὐ γὰρ τοῖς συμπατράσιν ὁ Πατὴρ 
μάχεται. Ἑνὸς γὰρ ἁγίου Πνεύματος μέτοχοι πάντες 
γεγόνασι " xal μάρτυς dj τούτου ἐχχλησία, εἰκόσι 
καλλωπιζομένη, Eug; οὗ τινες τ xav' αὐτῆς ἀντ- 
ἐπανέστησαν, xai τὴν Χριστοῦ διετάραξαν ποίμνην, 
ποτίσαι τὸν λαὸν Θεοῦ ἐπιχειρήσαντες ἀνατροκὴν 
θολεράν. 


ιθ΄. ΕἸ σταυρὸν, καὶ λόγχην, xal χάλαμον, καὶ 
απόγγον, δι ὧν οἱ θεοντόνοι Ἰουδαῖοι τὸν Κύριόν μου 
ἐγύδρισαν χαὶ ἀπέκτειναν, ὡς αἴτια σωτηρίας προσ- 
χυνῶ καὶ σέδω, τὰς ἐπὶ δόξῃ χαὶ μνήμῃ τῶν τοῦ 


supposititium esse, el Epiphanio, quod quidem 
alias sepe contigit, falso ascriptum a quopiam 
fuisse. Neque cnim ille Pater a collegarum sen- 
tentia desciverit : omnes quippo unius sancti Spi- 
ritus participes (uerunt. Testimonio sit ipsius 
ecclesia imaginibus exornata ad bhanc usque 
&tatem , qua adversus. illam insurrexerunt nos- 
nulli, qui 240 Christi gregem infestare, et sor- 
didam perturbationem populo Dei propinare ag- 
gressi sunt. 

19. Si crucem , lanceam , arundinem, et spon- 
giam, quibus deicidzs Judzii Dominum meum igno- 
minia affecerunt, et morti tradiderunt, tanquam 
salulis causas adoro et colo; eur non imagines, 


Χριστοῦ παθημάτων ἀγαθῷ σχοπῷ ὑπὸ τῶν πιστῶν B que ad Christi gloriam passionisque ejus. me- 


χατασχεναζομένα; εἰχόνας οὐ προσχυνήσω; El σταυροῦ 
εἰχόνα ἐξ οἱαοοῦν ὕλης χατασχενασθεῖσαν προσχυνῶ, 
τοῦ σταυρωθέντος, χαὶ τὸν σταυρὸν σωτήριον δεί- 
ξαντος τὴν εἰχόνα οὐ προσχυνήσω ; "D ἀπανθρωπίας 
Ὅτι δὲ οὗ τῇ ὕλῃ mpoaxuvo , δῆλον * χαταλυθέντος 
^ γὰρ τοῦ ἐχτυκώματος τοῦ σταυροῦ, εἰ τύχοι ἐκ ξύ- 
λου χατεσχευασμένοῃ, πυρὶ τὸ ξύλον παραδίοζωμι, 
ὁμοίως χαὶ τῶν εἰχόνων. 


K'. Ὅτι δὲ οὐ νέον τὸ τῶν εἰχόνων ἐφεύρημα, xal 
ἣ τούτων προσχύνησις, ἀλλ᾽ ἀρχαία τῆς Ἐχχλησίας 
παράδοσις, δέχου τῶν Γραφιχῶν χαὶ Πατριχῶν χρή- 
σεων τὸν ἑσμόν. Ὃ Κύριος ἐν τῷ χατὰ Ματθαῖον 
ἱερῷ Εῤαγγελίῳ τάδε φησὶ, τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς 


moriam recto consilio ἃ Chrislianis inetitutze 
sunl, adoraverim? Si crucis efügiem ex quali- 
cunque maleria fabricatam veneror, cur illius 
qui ei affixus fuit, crucisque vim salutiferam 
ostendit, imaginem non adoravero ? Ptoh inhu- 
manitatem! Quod porro materiam ipsam non 
adorem, liquido constat. Soluta quippe crucis 
forma, ex ligno exempli gratia facte, lignum 
in ignem projicio : itidem et,imaginum mate- 
riam. 

20. Quod autem non recens sit inventum, sed 
prisca Ecclesiz traditio ut imagines flant, et ado- 
rentur, ex Scripture Patrumque locis confertum 
examen numerosum accipe. Dominus in sacro- 
sancto secundum Mattheum Evangelio, tum di- 


YARLE LECTIONES. 
* [n margine edit. Rom. hec itidem apposita sunt, quze lectionem aliam indicant : Εὔρηται καὶ, ἕως ob 


6 ἄγριος xai ἀνήμερος Λέων ἕόρυξε, xaX τὴν Χριστοῦ ἐτάραξε ποίμνην" 


Repertum quoque est (in quodam 


uique exemplari) donec Leo ferus savusque rugiit, et Christi gregem conturbavit. 
NOTE. 


Weis his verbis illudit, Φασέ τινες, ὅτι ἐπειδὴ τέλειος 


ἄνθρωπος ἐγένετο kx Μαρίας τῆς ἀεὶ Παρθένον, διὰ 
τοῦτο ἄνθρωπον αὐτὸν ποιοῦμεν" ()uia nonnulli di- 
cunt, eo quod homo perfectus ex Maria semper vir- 
gine ezelitit, idcirco hominem ipsum facimus, xoi 
διὰ τοῦτο ive ἤπησεν, ἵνα τὸν ἀχατάληπτον, δι᾽ 
ob τὰ πάντα inm δὰ χειρῶν σου γράψαὶ δυνη- 
AM idee 8 e homo, ut enm gin n 

Is. 65), manibus tuis posses pingere : unde 

fs ulterius inferat : Οὐχοῦν οὐχ ἔστιν ὅμοιος τῷ Πα- 
τὸ οὐδὲ ζωοποιεῖ τοὺς νεχρούς. Non ergo similis est 
ri, nec sivificat moriuos : ex his Nicephorus 
colligit Epiphanidem suum ex Docetarum, aut etiam 
ex Man rum caterva fuisse, qui naturam alioi 
in Christo non agnosceret prster divinam, que cum 
incomprehensa sit, coloribus delineari nequit. Hsc 
aliaque multis prosequitur Nieephorus , quse dum 
atientius considero, opusculi hujus aucterem alium 
fuisse non suspicor praeter Xenaiom, seu Philoxe- 
num, impurom illum Biera 
sulem , aut salem quemdam alumnum ipsius ; 
quippe quem gravissimi scriptores Manicbaicee po- 
tius, quam Monophysiticz factioni addictum ferunt, 
et bellum adversuws imagines sub Anastasio imp. 
movisse, Quia vero in genuina Epiphanii, qu:e La- 
tine inter Hieronymianas superest, epistola ad 
Jeannen Ilierosolymitanum , fatetur se aliquando 
iu ecclesia quadam Palestne velum in foribus 


C pendens scidisse, Christi aut sancti cujusdam habens 


imaginem, contra religionis nostre leges ; seque 
custodibus ejusdem loci consilium dedisse, ut pau- 
perem mortuum eo obvolverent : hinc nebulo , 
quicunque tandem ille sit, occasionem sumpsit in 
spuria epistola sua scribendi, non debere pre fo- 
ribus appendi vela, ἐν βήλοις θυρῶν, in quibus jma- 
gines ullze Christ! et sanctorum depictse essent, Imo 
oportere iisdem mortuos pauperes obvolvere et se- 
pelire. Εἶτα ὑποτίθεται τῷ βασιλεῖ, ὅπως cà βῆλα τὰ 
ἔχοντα τοιαύτην γραφὴν συλλέγοντα, εἰς ταφὴν τῶν 
πτωχῶν προχωρήσειεν. Atqui Istsmc gesserat Epi- 
phanius post mortem Theodosii Magni, nec pro- 
inde fingi posset eum epistolam δὰ hane impera- 
torem scripsisse, ut idem ab omnibus episcopis 
fleri preciperet, quod ipse semel tantum, nec ante- 
hac factitarat. Alia in his que supersunt fragmen- 
tis observare liceat, quibus auctor se Epipbanio 
recentiorem prodit : que ommia R. admodum Pa- 


litans ecclesie prz- D trem D. Anselmum Bandurium me accuratius ex - 


seculmrum spero, ín sua quam przelo parat, Nice- 
bori operum omnium editione. Quia vero constat 
;piphanium non probasse imagines in Ecclesiis 

poni, postrema Joannis Damasceni responsio in 

primis est tenenda, ubi ait, orat. 1. quod a pau- 

cis et raro fit, vim legis in. Ecclesia non habere. 

n videsis act. 6 synodi septimae col. 475 edit. 
abb. 


1281 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1958 


remur, admiremur et imitemur. Quis porro cogni- A θέας χατὰ τοῦ διαδόλου. Καὶ εἰς ἔχων γνῶσιν θείαν 


tjone divina et spirituali intelligentia imbutus, id 
suggerente diabolo non cognoscat inventum ? llle 
enim cladem ignmominiamque suam palam tra- 
duci quam zgerrime patitur, nec Dei sanetorumque 
gloriam picturis celebrari. 

5. In errore quidem versaremur, si vel invisibi- 
lis Dei conficeremus imaginem ; quoniam id quod 
corporeum nom est, nec visibile, nec circumscri- 
ptum, aec figuratum, pingi omnino non potest. 
linpie rursum ageremus, si efformatas ἃ 334 no- 
bis bominum imagines deos esse arbitraremur, 
eisque tanquam diis divinos honores tribueremus. 
At nibil horum prorsus admittimus. Sed postea- 
quam Deus pro ineffabili bonitate suo, assumpta 


xal σύνεσιν πνευματικὴν, οὐχ ἔπιγινώσχει, ὅτι oxo- 
ὀολὴ τοῦ διαδόλου ἐστίν ; OO. θέλει γὰρ τὴν ἧτταν 
xai τὴν αἰσχύνην αὐτοῦ δημοσιεύεσθαι, οὐδὲ τὴν τοῦ 
Θεοῦ, xal τῶν ἁγίων αὐτοῦ δόξαν ἀνάγραπτον γί- 
νεσθαι. 

ε΄. Ei μὲν γὰρ τοῦ ἀοράτου Θεοῦ ainbvs ἐποιοῦμεν, 
ὄντως ἡμαρτάνομεν. ᾿Αδύνατον γὰρ τὸ ἀσώματον, 
χαὶ ἀόρατον, χαὶ ἀπερίγραπτον, παὶ ἀσχημάτιστον 
εἰχονισθῆναι. Καὶ πάλιν " εἰ ἐ ποιοῦμεν εἰχόνα: ἀν- 
θρώπων, xal ταύτας θεοὺς ἡγούμεθα, x3 6; Mui, 
ἑλατρεύομεν, ὄντως ἡσεδοῦμεν. "AX" eU. rus 
ποιοῦμεν. θεοῦ γὰρ σαρχωθέντος, καὶ ὀφθέντος va 
γῆς σαρχὶ, xal ἀνθρώποις συναναστραφέντος, i 
ἄφατον ἀγαθότητα καὶ φύσιν, καὶ πάχος, Xaloyta, 


carne, ia terris carne visus est, οἱ cum bominibus B xal χρῶμα σαρχὸς ἀναλαδόντος, τούτου τὴν tir 


conversatus est *' ; ez quo naturam nostram, cor- 
pulentamque crassitiem, figuram item, et colorem 
carnis suscepit, nequaquam aberramus, cum ejus 
imaginem exprimimus. Formam enim ipsius videre 
desideramus. Nam ut ait Apostolus : « Videmus 
per speculum, et. in znigmate**. » Porro imago 


κοιοῦντες, οὐ σφαλλόμεθα. Ἐοθοῦμεν γὰρ aL 
ἰδεῖν τὸν χαραχτῆρα " ὡς γάρ φησιν ὁ θεῖος "A. 
στολος, « Ἐν ἐσόπτρῳ xal αἐνέγματε νῦν βλέπορει. 
Καὶ ἡ εἰχὼν δὲ͵ ἔσοπτρόν ἐστι καὶ αἴνιγμα, ἁρμόζον 
τῇ τοῦ σώματος ἡμῶν παχύτητι. Ἡδολλὰ γὰρ χάμν 
ὁ νοῦς, o0. δύναται ἐχδῆναι τὰ σωματιχά. 


speculum est ct enigma, corporis nostri spissitudini conveniens. Quantumlibet enim meos ma 
laboret, es tamen, quz corporea sunt, nequaquam valet transilire. 


6. Apage te, invide diabole. Invides nobis quod 
Domini nostri contueamur effigiem, per quam san- 
clitatem adipiscamur ; quod salutiferos ipsius cru- 
ciatus inspiciamus, demissionem admiremur, mi- 
rscula contemplemur, ejusque divinitatis poten- 
tiam laudemus. Sanctis invides quem Deus ipsis 
contulit honorem, descriptamque eorum fortitudi- 
nem et üdem smulemur. Αἱ tibi pon obsequimur, 
invide demon, hominumque osor. Audite, populi, 
tribus, linguas, viri, mulieres, pueri, senes, ado- 
lescentes, infantes, gens sancta Christianorum : 
Si quis evangelizaverit vobis preter id quod Eccle- 
sia catholica a sanctis apostolis, Patribus et con- 
ciliis acceptum, ad bunc usque diem servavit, aures 
ne prabeatis ; neve serpentis suadelam excipiatis, 
quemadmodum olim excepit Eva, ex quo mortem 
cnnsecuta est **. Licet angelus, licet imperator, 
evangelizet vobis, prseter id quod accepistis, aures 
occludite. Eo quippe abstinuerim modo, quod sub- 
dit Apostolus, Anathema sit **, quando emendatio- 
nis exspectand» locus est. 

7. Ceterum hi qui Seriptura sensa minime 
scrutantur, objiciunt, per Moysen legislatorem 
precepisse Deum : « Ne feceris ullam similitudinein 
corum, qus in coelo, quive in terra sunt *!. » Et per 
prophetam David : « Confundantur omnes qui 
adorant sculptilia; qui gloriantur in simulacris 
suis ** aliaque multa his similia. Quzcunque enim 
vel ex divina Seriptura, vel ex sanctis Patribus pro- 
tulerint, ad eumdem modum intelligenda veniunt. 

8. Quid ad bxc dicemus? Quid aliud, nisi id quod 
dictum a Domino est Judzis ? : Scrutamini Scri- 


*?' Baruch. ui, 58. 
XCvt, 7. 


ς΄. Ὃ ἀπὸ σοῦ, φθονερὲ διάδολε, φθονεῖς falsa 
τὸ τοῦ Δεσπότον ἡμῶν ὁμοίωμα , xat 6v αὐτοῦ 
σθῆναι, xai ἰδεῖν αὐτοῦ τὰ σωτήρια πάθῃ, χαὶ 
μάσαι αὐτοῦ τὴν συγχατάδασιν, xai θεωρεῖν ex 
τὰ θαύματα, καὶ δοξάζειν αὐτοῦ τὴν τῆς θείπα 


α δύναμιν. Φθονεῖς τοῖς ἁγίοις τῆς παρὰ Θεοῦ iig 


νης αὐτοῖς τιμῆς. Οὐ θέλεις ὁρᾷν ἡμᾶς τὲν ens 
δόξαν ἀνάγραπτον, xai ζηλωτὰς γίνεσθαι τῆς ars 
ἀνδρείας χαὶ πίστεως. Οὐ πειθόμεθά σοι, bip 
φθονερὲ xal μισάνθρωκε. ᾿Αχούσατε λαοὶ, qui, 
γλῶσσαι, ἄνδρες, γυναῖχες, xal παῖδες, pack, 
νεανίσχοι τε καὶ νήπια, τὸ ἔθνος τῶν Χριστιανωὶ 
ἅγιον " εἴ τις εὐαγγελίζεται ὑμᾶς παρ᾽ ὃ xapidr 
1j χαθολιχὴ Ἐχχλησία καρὰ τῶν ἀγίων àuocda, 
Πατέρων, xai cuvóbuv,, καὶ μέχρε τοῦ νῦν διῷ 
λαξε, μὴ ἀχούσητε αὐτοῦ, μηδὲ δέξησθε τὴν » 
δονλὴν τοῦ ὄφεως, ὡς ἐδέξατο ΕἘῦα, xal ἐτρύγι 
θάνατον. Κἂν ἄγγέλος, χἂν βασιλεὺς εὐαγγελίζι-Σ 
ὑμᾶς παρ᾽ ὃ παρελάδετε, χλείσατε τὰς ἀχοάς " i 


Ὁ τὰρ τέως εἰπεῖν, ὡς ἔφη ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, ᾿δ»,ύ: 


θεμα ἔστω, ἐχδεχόμενος τὴν διόρθωσιν- 

Q. ᾿Αλλὰ λέγουσιν, οἱ μὴ kpsuvovuc τὸν » 
τῆς Γραφῆς, ὅτι εἶπεν ὁ θεὸς διὰ Μωῦσέως τοῦ» 
θέτου «Οὐ ποιήσεις πᾶν ὁμοίωμα, ὅσα vue 
ρανῷ, xal ὅσα ἐν τῇ γῇ. » Καὶ διὰ Δαδὶδ τοῦ το 
φἧτον * « βἰσχυνθήτωσαν πάντες οἱ προσχυαῦπι 
τοῖς γλυπτοῖς, οἱ ἐγχαυχώμενοι ἐν τοῖς εἰδώλα; εν 
τῶν, € xal τοιαῦτα πολλὰ ἕτερα. "Oca γὰρ ik αὶ 


τῆς θείας Γραφῆς καὶ ix τῶν ἁγίων Πατέρων tjt 
ενέγχωσι,͵, τῆς αὐτῆς ἐννοίας stat. 


η΄. Τί οὖν ἡμεῖς φαμεν πρὸς ταῦτα: τί ἄλλο, d 
μὴ τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου col; Ἰουδαίοις εἰρῃμένον᾽ 


** | Cor. xin, 12, ** Gen. ii, 1 seqq.  Οαἴαι. 1, 5. ?! Exod, xx, 4. 8 Psil. 


1289 


DE IMAGINIBUS ORATIO II. 


1290 


« Ἐρευνᾶτε τὰς Γραφάς; » Καλὴ γὰρ fj τῶν Γραφῶν A pturas ?*. » Laudabilis quippe est Scripturarum 


ἔρευνα. ᾿Αλλ᾽ ἐνταῦθα νουνεχῶς προσέχετε. ᾿Αδύ- 
vatov, ὦ ἀγαπητοὶ, Θεὸν ψεύσαοθαι. Εἷς γάρ “ ἔστι 
θεὺς, εἷς νομοθέτης Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήχης, 
ὁ πάλαι λαλήσας πολυμερῶς χαὶ πολυτρόπως τοῖς 
πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις, xal ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν 
χρόνων ἕν τῷ μονογενεῖ αὑτοῦ Υἱῷ. Προσέχετε τὸν 
νοῦν μετὰ ἀχριθεία:" οὐχ ἐμὸς; ὁ λόγος ἐστί " τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ Παύλου τοῦ ἁγίου ἀποστόλου 
ἀπεφήνατο, ε Πολυμερῶς χαὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ 
Θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις. » 
Ὅρα ὅτι πολυμερῶς xal πολυτρόπως ἐλάλησεν ὁ 
Θεός. “Ὥσπερ γὰρ ἐπιστήμων ἰατρὸς οὐ τὸ αὐτὸ εἷ- 
δος πᾶσι δίδωσιν, οὐδὲ πάντοτε, ἀλλ᾽ ἐχάστῳ χατὰ 
τὴν ἔξιν παρέχει τὸ φάρμαχον, διαχρίνων, χαὶ χώ- 
pav, καὶ νόσον, xal χαιρὸν, χαὶ ἡλικίαν" χαὶ τῷ 
μὲν νηπίῳ, ἕτερον, τῷ δὲ τελείῳ κατὰ τὴν ἡλιχίαν, 
ἕτερον ἄλλο τῷ ἀσθενεῖ, xal ἄλλο τῷ ὑγιαίνοντι, 
xai ἐχάστῳ τῶν ἀσθενούντων, οὐ τὸ αὐτὸ, ἀλλὰ πρὸς 
τὴν ἕξιν xal τὴν νόσον ᾿ χαὶ ἄλλο τῷ θέρει, xal χει- 
μῶνι ἵτεμον. μετοπώρῳ τε xal ἔαρι, xal ἐν ἐχάστῳ 
τόπῳ κατὰ τὴν τοῦ τόπου ἐπιτηδειόξητα * οὕτω xai 
ὁ ἄριστο; τῶν ψυχῶν ἰατρὸς, τοῖς ἔτι νηπίοις, xai 
ἀῤῥωστοῦσι τὴν πρὸς εἰδωλολατρείαν νόσον, χαὶ τὰ 
εἴδωλα 0505; ἡγουμένοις, xai ὡς θεοῖς αὐτοῖς mpoc- 
κυνοῦσιν, χαὶ ἀθετοῦσιν τὴν τοῦ Θεοῦ προσχύνησιν, 
χαὶ τὴν αὐτοῦ δόξαν τῇ χτίσει προσάγοναιν, ἀπηγό- 
βευσε τοῦτο ποιεῖν. Θεοῦ μὲν γὰρ τοῦ ἀσωμάτου, χαὶ 
ἀοράτου, καὶ á0lou, xal μήτε σχῆμα, μήτε περι- 


γραφὴν, μὴτε χατάληψιν ἔχοντος, ἀδύνατον ποιεῖν c bilis, a materia 


εἰκόνα. [ὡς γὰρ τὸ μὲ; ὁραθὲν εἰχονισθήσεται ; « θεὸν 
δὲ οὐδεὶς ἑώραχε πώποτε" ὁ μονογενὴς Υἱὸς, ὁ ὧν 
εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, αὐτὸς ἐξηγέσατο. » Καὶ, 
« Οὐδεὶς ὄψεται τὸ πρόσωπόν pov, χαὶ ζήσεται, » 
ἔφη ὀθεός. 


y. Ὅτι δὲ τοῖς εἰδώλοις ὡς θεοῖς προσεχύνουν, 
ἄχουε τί φησιν ἡ Γραφὴ ἐντῇ Ἐξόδῳ τῶν υἱῶν 
Ἰσραὴλ, ὅτε ἀνῆλθε Μωῦσῆς εἰς τὸ ὄρος Σινᾶ, xai 
ἐχρόνισε προσεδρεύων τῷ Θεῷ, λαδεῖν τὸν νόμον, 
ὅτε ἐπανέστη ὁ ἀγνώμων λαὸς ᾿Ααρὼν τῷ τοῦ Θεοῦ 
θεράποντι, λέγοντες " « Ποίησον ἡμῖν θεοὺ;, οἵ προ- 
πορεύσονται ἡμῶν. Ὁ γὰρ ἄνθρωπος οὗτος ὁ Μωῦ- 
οἧς, οὐκ οἴδαμεν τί γέγονεν αὐτῷ. » Εἶτα ὅτε περι- 


perscrutatio. Sed hic diligenter animum attendite. 
Impossibile est, dilectissimi, mentiri Deum **. Unus 
porro Deus est, unus Veteris et Novi Testamenti 
legislator, qui multifarioóm multisque modis olim 
locutus est patribus in prophetis, et in novissimis 
temporibus in Filio suo unigenito. Vestrum sensui 
adhibele, Non mea verba sunt, sed qux Spiritus 
sanctus per sanctum Apostolum effatus est : « Mul- 
tifariam multisque modis olim loquens Deus pa- 
tribus in prophetis **, » Considera Deum multifa- 
riam multisque modis locutuin esse. Sicut enim 
peritus medicus non omnibus, nec semper idem 
remedii ministrat genus, sed tum regionis, tum 
morbi, tum temporis, tum statis habita ratione 
medicinam praebet : atque alia quidem 333 ra- 
tione infantem curat, alia virum ztate provectum, 
egrotantem alia, alia denique sanum, nec zgrotis 
omnibus eodem medetur modo, sed status ac va- 
letudinis rationem init, ut aliud quidem sstate 
medicamentum afferat, aliud hieme, alterum verc, 
autumao alterum, aliud demum pro locis singulis 
secundum regionum discrimina : consiwiliter op- 
timus animorum medicus, infantibus adhuc et ido- 
lolatrie morbo laborantibus, qui, cum simulacra 
deos esse arbitrarentur, et tanquam deos adora- 
rent, debitam Deo reverentiam, gloria ipsius ad 
creaturam translata, denegabant, imaginibus inte - 
dixit. Enimvero Dei qui est incorporeus, invisi- 
remolissimus , figure expers, 
incircumscriptus, et incomprebhensibilis, imago 
nulla fleri possit. Nam quomodo illud quod in 
agpectam non cadit, imago reprzsentarit ? « Deum 
autem nemo vidit unquam : unigenitus Filius, qui 
est in sinu Patris, ipse enarravit **, » Et, « Nemo 
videbit faciem meam, et vivet?! , » ait Deus. 

8. Porro quod simulacra tanquam deos coluerint, 
audi quid narret Scriptura in Exodo (id est in 
exitu) filiorum lsrael, quando Moyses in montem 
Sinai ascendit, ibique sedens cum Dco commora- 
tus est, ut legem acciperet : quando, inquam, in- 
gratus populus adversus Aaron insurgens, dixit : 
«Fac nobis deos qui nos praecedant, Moysi enim 
huic viro ignoramus quid acciderit **. » Delnde cum 


sDov'cby χόσμον τῶν γυναιχῶν αὑτῶν, xal ἐχώνευ- D ablato mulierum suarum ornatu, conflatile confe- 


cav, xal ἔφαγον, καὶ ἕπιον, xaV ἐμεθύσθησαν ὑπό 
τε τοῦ οἴνου καὶ τῆς πλάνης, xal ἤρξαντο παίξειν, 
kv ἀφροδύνῃ λέγοντες * εΟὗτοι οἱ θεοί σου, Ἰσραήλ.» 
Ὁρᾷς, ὅτι θεοὺς εἶχον τὰ εἴδωλα, ἄτινα δαιμόνων 
ἦσαν κατοιχητήρια; χαὶ ὅτι τῇ χτίσει ἐλάτρευον 
παρὰ τὸν Κτίσαντα; Καθώς φησι καὶ ὁ θεῖος ᾿Από- 
στόλος" « Οἴτινες ἤλλαξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου 
θεοῦ, ἐν ὁμοιώματι φθαρτοῦ ἀνθρώπου, καὶ πετεινῶν, 
καὶ τετραπόδων, xol ἑρπετῶν, xal ἐλάτρευσαν τῇ 


** joan. v, 39. ** Hebr. vi, 18. 


febr. », 4. 
1 seqq. 39 ibid. δ, n 


** Joan. 1, 18. 


cissent, comederunt et biberunt, atque errore 
suo perzque ac vino ebrii. coeperunt ludere, et pre 
amentia dicere : « lli sunt dii tui, Israel **. » Plane 
vides quod simulacra, qux: domicilia daemonum 
erant, pro diis labuerint, quodque creaturz potius 
quam Creatori servierint, juxta atque divinus Apo- 
stolus ait : «Qui mutaverunt gloriam incorrup- 
tibilis Dei in similitudinem corruptibilis hominis, 
et volucrum, et quadrupedum, ct serpentium, ct 


9 Exod. xxxii, 80. 38 [χοι]. xxxii, 


VARLE LECTIONES. 


* Forte legendum δέ. 
PaTROL. GR. XCIV. 


1391 


S. JOANNIS DAMASCENI 


im 


servierunt creaturae potius quam Creatori **. » Quam- A χτίσει παρὰ τὸν Κτίσαντα. » Τούτον χάριν ἀπηγό- 


obrem Deus nme qua similitudo fleret prohibuit , 
quemadmedum Moyses in Deuteronomio ait : « Et 
locutus est Dominus ad vos de medio ignis : vocem 
verborum vos audistis, et similitudinem non vidi- 
stis, sed vocem tantuin V. » Et paulo post : « Et ser- 
vate valde animas vestras, quia similitudinem non 
vidistis in Jie, qua locutus est Dominus ad vos in 
Horeb, in monte de medio ignis ; uequando contra 
legem agatlis, et faciatis vobis sculptile simulacrum, 
omnem imaginem, similitudinem masculi aut fe- 
ininz, similitudinem omnis jumenti, eorum quae 
sunt super terram, similitudinem omnis volucris 
pennae *5, » eic. Et paucis interjectis: « Et ue forte 
elevatis oculis ad celum, et solem et lunam in- 
tuens, et astra, omnemque ornatum cali, deceptus 
errore adorcs ea, et servias ipsis *. » Cernls, quo- 
modo id unum sibi proposuerit, ne scilicet crea- 
ture polius quam Creatori servialur, neve cui- 
quam latriz cultus, nisi soli rerum conditori Deo 
exbibeatur ? Idcirco enim cum adoratione latriam 
jungit. Rursuimqae ait : « Non. erunt tibi dii alie- 
ni preter me. Non facies tibi sculptile, neque om- 
nem similitudinem **. » ΚΔ iterum ; « Deos confla- 
tiles non facies tibi **. » Annon 33A vides, quod 
idolola:rix vitandse causa imagines efformari vetat, 
et quia fleri non potest, ut Dei, qui nec corporeus, 
nec visibilis, nec circumscriptus est, effigies ex- 
primatur ? « Neque enim formam, inquit, ipsius 
perspexistis *. » Velut etiam Paulus in medio stans 
Areopagi aiebat : « Genus ergo cum simus Dei, non 
debemus aesüimare auro et argento, aut lapidi, 
sculpture artis οἱ cogitationis hominis divinum 
esse simile ". » 

9. Quod autem hzc ita se habeant, audias velim : 
« Non facies tibi sculptile, inquit, neque omnem 
similitudinem *.» Ilec cum pracepisset Deus, 
auamen posthac legitur : « Fecerunt tentorium 
tabernaculi testimonii ΟΣ hyscintho, et purpura, 
et coccino neto, et bysso retorta, contextum opus 
Cherubin**. » Et: « Fecerunt. desuper arcam pro- 
pitiatorium ex auro puro, necnon duos Cherubim **.» 
Quid agis, Moyses ἢ dicis : « Non facies tibi scul- 
pule, neque omnem similitudinem *' ; » cur tu ni- 


ρευσεν 6 θεὸς ποιεῖν πᾶν ὁμοίωμα, xai; Μωῦσῆς 
ἐν τῷ Δευτερονομίῳ φησί * « Καὶ ἐλάλησε Κύριος 
πρὸς ὑμᾶς ἐχ μέσου τοῦ πυρός " φωνὴν ῥημάτων 
ὑμεῖς ἢχούσατε, xal ὁμοίωμα οὐχ εἴδετε, ἀλλὰ 1 
φωνήν. » Καὶ μετ᾽ ὀλίγα " « Kol φυλάξασθε σφόδρα 
τὰς ψυχὰς ὑμῶν, ὅτι ὁμοίωμα o0x εἴδετε, kv τῇ ἡμέρᾳ 
j| ἐλάλησε Κύριος πρὸς ὑμᾶς ἐν Χωρὶδ ἐν τῷ ὄρει, 
ix μέσου τοῦ πυρὸς, μήποτε ἀνομήσηξι, xal ποιή- 
σητε ὑμῖν ξαυτοῖς γλυπτὸν ὁμοίωμα, πᾶφαν εἰχόνα, 
ὁμοίωμα ἀρσενιχοῦ ἣ θηλνχοῦ, ὁμθέωμα παντὸς κ-ὴ- 
νους τῶν ὄντων ἐπὶ τῆς γῆς, ὁμοίωμα παντὸς ὑρνέου 
πτερωτοῦ, » χαὶ τὰ Ecc. Καὶ μετὰ βραχέα" « Xa. 
μῆποτε ἀναδλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἰδὼν τὸν 
ἥλιον, xat τὴν σελήνην, xat τοὺς ἀστέρας, καὶ πάντε 


Β τὸν κόσμον τοῦ οὐρανοῦ, πλανηθεὶς προσχυνῆσῃς 


αὐτοῖς, καὶ λατρεύσῃς αὐτοῖς. » Ὅρα, ὡς εἷς ἔστιν 
ὁ σχοπὸς, ὥστε μὴ λατρεῦσαι τῇ κτίσει παρὰ τὸν 
Κτίσαντα, μηδὲ προσαγαγεῖν τὴν τῆς λατρείας 
προσχύνησιν, ἀλλ᾽ ἢ μόνῃ τῷ Δημεουργῷ. Διὸ mw 
Tuy] συνάπτει τῇ προσχυνήσει τὴν λατρείαν. Κεὶ 
μετ᾽ δλίγα’ εΟὐκχ ἔσονταί σοι ϑεοὶ ἕτεροι πλὴν ὃ μοῦ" οὐ 
ποιήσεις σεαυτῷ γλυπτὸν, οὐδὲ πᾶν ὁμοίωμα. » Καὶ 
πάλιν" «€ Καὶ θεοὺς χωνευτοὺς οὐ ποιήσεις σεαυτῷ.» 
Ὁρᾷς, ὡς τῆς εἰδωλολατρεΐας ἕνεκεν ἀπαγορεύε 
τὴν εἰχονογραφίαν, καὶ ὅτι ἀδύνατον εἰκονίζεσίε 
Θεὸν, τὸν ἀσώματον, καὶ ἀόραςον, xet ἀπερίγρατιν 
« Οὐ γὰρ εἶδος αὐτοῦ, φησὶν, ἑωράκατε. » Καθὰ ud 
ΤΙ.αῦλος ἑστὼς ἐν μέσῳ τοῦ ᾿Αρείου πάγου Qu: 
ε Γένος οὖν ὑπάρχοντες τοῦ Θεοῦ, οὖκ ὀφείλομεν 
νομίζειν χρυείῳ, ἢ ἀργυρίῳ, ἢ λέϑῳ, χαράγμαι 
τέχνης xol ἐνθϑυμήσεως ἀνθρώπου τὸ Θεῖον dw 
ὅμοιον. » 


ϑ'. Καὶ ὅτι ταῦτα οὕτως ἔχει, ἄκουε" «e Οὐ vd- 
σεις σεαυτῷ, φησὶ, γλυπιὸν, οὐδὲ πᾶν ὁμοίωρα." 
Ταῦτα τοῦ Θεοῦ προστάξαντος,ς« Ἕποέξησαν, φησὶ 
τὸ χαταπέτασμα «ἧς σχηνῆς τοῦ μαρτυρίου, ἐξ ὑα- 
πίνθου, χαὶ κορφύρας, wai χοχχίνον νενησμένου, καὶ 
βύσσον χεχλωσμένης, ἔργον ὑφαντὸν Xa poub(p.» Καὶ 
ε« Ἐποίησαν τὸ ἱλαστήριον ἄνωϑεν τῆς κιδωτοῦ d 
χρυσίου καθαροῦ, καὶ τὰ δόο Χερουδίχ. » Τί ποιοῖς, 
ὦ ἸΝωῦδσῇ ; σὺ λέγεις, « Οὐ ποιήσεις osa vip γλνποῦν, 
οὐδὲ πᾶν ὁμοίωμα, » καὶ σὺ χατατότασμα »r- 


bilominus tentorium facis, opus contextam figuris ἢ) σχευάζεις ἔργον ὑφαντὸν Χερουθίμ ; καὶ δύο ἕοριν- 


Cherubün, et duo Cherubiin ex auro puro? Verum 
auscula quid tibi respondeat Dei minister Moyses. 
0 czci et stulti, vim verborum percipite, vestrís- 
que animis diligenti sollicitudine cavete. Dixi 
vos sünilitudinem nullam vidisse, ín die qua lecu- 
tus est Dominus ad vos in Floreb, in monte de 
medio ignis, nequando coutra legem agatis, et 
faciatis vohis omne sculptile simulaerum : omnem 
imaginem, et deos conflatiles ne feceris tibi. Non 
dixi : Non facies tibi imagines Cherubim, instar 
ministrorum propitiatorio assistentium; sed : « Non 

* fhon. 1, 22. 51 Deut. iv, 12. 55 ibid. 14-17. 


* Deut. iv, 156. 7 Aet. xvii, 19. 
δ' Exod. xx, 4 


'5 Exod. xxxvi, 97. 


δὶμ ix χρυσίου καθαροῦ; "AJ ἄχουε «t πρὸς cé 
ϑεράπων τοῦ θεοῦ Νωυθόῆς ἀντιφθέγγεται. Ὧ «opel 
χαὶ μωροὶ, σύνετε τῶν λεγομένων τὴν δύναμιν, xt 
φυλάξασθε σφόδρα τὰς ψυχὰς ὁμῶν. Εΐπον,͵ ὅτι δμιὼ 
μα oüx εἴδετε ἐν τῇ ἡμέρᾳ f| ἐλάληαε Κύριος πρὸς 
ὑμᾶς ἐν Χωρὴδ tv τῷ ὅροι, ἐκ μέσου τοῦ πυρᾶς, δέ: 
ποτε ἀνομήσητε, καὶ ποιήσητε ὑμῖν ἑαυτοῖς Ὧν- 
«τὸν ὁμοίωμα' πᾶσαν εἰχόνα, καὶ θεοὺς χωγεννὺς 
οὐ ποιήσεις σεαυτῷ. Οὔχ εἶπον, Οὐ «οιῆσαις εἰχόνε 
Χερουδὶ)μ, ὡς δούλων παρεστηχότων τῷ ἰλαστηρίῳ, 
ἀλλ᾽, « Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ θεοὺς χιονευτούς" » xsl' 
*3jbid, 10. δ Deut. v, 7, 8. “Εχοά, xxxiv, 17. 
^ Exod. xxxvi, 57. δ᾽ Exod. xxxm $, 7. 


1393 


DE IMAGINIBUS ORATIO IT. 


1224 


«O0 ποιῆσεις xd» ὁμοίωμα, » ὡς Θεοῦ, οὐδ᾽ οὐ μὴ A facies tibi deos conflatifes ** ; » et : «Non facies 


λατρεύσῃς τῇ κτίσει παρὰ xbv Κτίσαντα. Ὁμοίωμα 

οὖν θεοῦ οὖχ ἐποΐησα, οὐδὲ “ἣν ἑτέρου τινὸς 
ὡς θεοῦ, οὐδὲ ἐλάτρευφα τῇ χτίσει παρὰ τὸν Κτί- 
σᾶντα. 


v. Εἴδες κῶς ἀνεφάνη ὁ σχοπὸς τῆς Γραφῆς τοῖς 
συνετῶς ἐρευνῶσι ; Δεῖ γὰρ γινώσχειν, ἀγαπητοὶ, 
ὅτι ἐν παντὶ πράγματι ἡ ἀλήθεια ζητεῖται, χαὶ τὸ 
ψεῦδο;, xa ὁ σκοπὸς τοῦ ποιοῦντος, εἰ χαλός ἔστιν, 
ἣ καχός. Ἐν μὲν γὰρ τῷ Εὐαγγελίῳ, xat Θεὸς, καὶ 
ἄγγελος, καὶ ἄνθρωπος, xol οὐρανὸς, xal γῆ, xal 
ὕδωρ, καὶ πῦρ, xai ἀὴρ, καὶ ἥλιος, xai σελήνη, 
καὶ ἄστρα, καὶ φῶς, χαὶ σχότος, καὶ Σατανᾶς, καὶ 
δαίμονες, καὶ ὄφεις, xal σχορπίοι, xai θάνατος, χαὶ 
ἅδης, χαὶ ἀρεταὶ, xal χαχίαι, χαὶ πάντα καλά τε 
xd χαχά εἰσιν ἐγγεγραμμένα. "AXX ὅμως, ἐπειδὴ 
πάντα τὰ περὶ αὑτῶν λεγόμενα ἀληθῆ εἰσι, καὶ ὁ 
σχοπὸς πρὸς δόξαν Θεοῦ ἐστι, xai τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ 
δοξαζομένων ἁγίων, χαὶ πρὸς σωτηρίαν ἡμῶν, xo 
καθαίρεσιν, καὶ αἰσχύνην τοῦ διαθόλου χαὶ τῶν 
δαιμόνων αὑτοῦ, προσχυνοῦμεν, χαὶ κεριπτυσσόμεθα 
καὶ καταφιλοῦμεν, xai ὀφθαλμοῖς, καὶ χείλεσι, καὶ 
xapóla ἀσπαζόμεθα " ὁμοίως xai πᾶσαν τὴν Πα- 
λαιὰν xa Καινὴν Διαϑήκχην, τούς τε λόγους τῶν 
ἁγίων καὶ ἐκχρίτων Πατέρων. Τὴν δὲ αἰσχρὰν, xoi 
μυσαρὰν, xoi ἀχάθαρτον γραφὴν τὴν χαταράτων 
Μανιχαίων τε καὶ Ἑλλήνων, χαὶ τῶν λοιπῶν αἱρέ- 
σεων, ὡς ψευδῆ καὶ μάταια περιέχονσαν, xaY πρὸς 


tibi omnem similitudimem **, » tanquam Dei, nec 
sgervies creatur: potius quam Creatori. Itaque si- 
militedinem Dei non feci, nee alterius tanquam 
Dei, neque createrz potius quam Creatori servivi. 
Sic et vos queque facite. 


10. An vidisti quomodo Scripture sensus, iis 
qui sagaci mente illam scrutantur, exploratus fia1? 
lljud quippe nosse oportet, dilectissimi, in omni 
negelio id presertim quzri, quid verum quidve 
falsum sit, et quo quisque consilio aliquid fecerit, 
bono an malo. Nam in Evangelio, e£ Deus, et 
angelus, et homo, colum et terra, et aqua, et 
ignis, et aer, et sol, et luna, et astra, et lumen, 


pe tenebre, et Satanas, et daemones, et serpentes, 


et scorpii, οἱ mors, et infernus, et virtutes, et 
vitia, omniaque bona et mala descripta sunt. Vc- 
rum, quandoquidem omnia quz de illis feruntur, 
vera subpt, aique ad Dei gloriam et sanctorum, 
quos ad gloriam evexit, necnen et in nostram sa- 
lutem, οἱ perniciem diaboli dxmopnumque cjus 
conferuat, illa nos adoramus, complectimur, et 
osculamur, aique oculis, labrisque et corde salu- 
tamus. Eodem honore omne tum Vetus, tum No- 
vum Testamentum, quin etiam sanctorum et pro- 
batorum Patrum serinones prosequimur. At turpem 
et exsecrabilem atque iropuram detestandorum Ma- 
nichzorum et gentilium, aliorumque lzreticorum 
scripturam, uti falsis stultisque dogmatibus plenam, 


δόξαν τοῦ διαδόλου καὶ τῶν δαιμόνων αὐτοῦ, xat C atque sad diaboli damonumque ejus gloriam, ipso- 


χαρὰν αὑτῶν ἐφενρεθεῖσαν, ἀποπτύομεν xal ἀπο- 
δαλλόμεθα, χαΐτοιγε χαὶ ὄνομα Θεοῦ περιέχουσαν. 
Οὕτω χαὶ ἐν τῷ πράγματι τῶν εἰχόνων, χρὴ ἐρευνᾷν 
τὴν τε ἀλήθειαν, χαὶ τὸν σχοπὸν τῶν ποιούντων. 
Καὶ εἰ μὲν ἀληθὴς χαὶ ὀρθὸς, καὶ πρὸς δόξαν Θεοῦ 
καὶ τῶν ἁγίων αὐτοῦ, χαὶ πρὸς ζῆλον ἀρετῆς, xul 
ἀποφυγὼν καχία;, καὶ σωτηρίαν Ψυχῶν γίνονται, 
ἀποδέχεσθαι: xol τιμᾷν, ὡς εἰχόνας, καὶ μιμήματα, 
χαὶ ὁμοιώματα, χαὶ βίδλους τῶν ἀγραμμάτων, xot 
φτροσχυνεῖν, χαὶ χαταφιλεῖν, χαὶ ὀφθαλμοῖς, xol 
χείλεσι, καὶ χαρδίᾳ ἀσπάζεσθαι, ὡς σεσαρχωμένου 
Θεοῦ ὁμοίωμα, ἢ τῆς τούτον μητρὸς, ἢ τῶν ἁγίων 
τῶν χρινωνῶν τῶν παθημάτων καὶ τῆς δόξης τοῦ 
Χριδτοῦ, xal νιχητῶν, καὶ χαθαιρετῶν τοῦ διαδόλου 
χαὶ τῶν δαιμόνων χαὶ τῆς πλάνης αὐτῶν. 


ια΄. Kl δὲ Θεότητος τῆς ἀῦλον, xal ἀσωμάτου, καὶ 
ἀοράτου, καὶ ἀσχηματίστον, xal ἀχρωματίστου, 
εἰκόνα τις τολμήσει ποιῆσαι, ὡς ψευδῆ ἀποδαλλό- 
μεθα. Καὶ ἐάν τις ἐπὶ δόξῃ χαὶ προσχυνήσει χαὶ 
τιμᾷ τοῦ διαδόλου, 7) τῶν δαιμόνων, χαταπτύομεν, 
καὶ πυρὶ ἀναλίσχομεν " xal ἐάν τις ἀνθρώπων, à 
πετεινῶν, ἣ ἑρπετῶν, fj ἄλλης χτίσεως θεοποιήσῃ 
δἰχόνα, ἀναθεματίζομεν τοῦτον. "Ὥσπερ γὰρ τὰ ἱερὰ 
καὶ τοὺς ναοὺς τῶν δαιμόνων χαθεῖλον οἱ ἅγιοι Πα- 
τέρες, χαὶ ἐν τοῖς αὑτῶν τόποις ναοὺς ἐπ᾽ ὀνόματι 


δ Exod. xx, 4. ᾿ "^ ibid. 


rumque commune gaudium excogitatam reproba- 
mus ac rejicimus, quamlibet Dei nomen contineat. 
lta pariter, ubi de imaginibus agitur, veritas quse- 
renda 335 est, sensusque illorum quieas faciunt. 
Atque si quidem verus rectusque sit, et ad Dei 
gloriam sanctorumque ejus ille conducant, ad 
amplectendas item virtutes, et fugienda vitia, nec 
non in salutem vergant animarum; has tanquam 
imagines, exempla, et similitudines, ac veluli il- 
litteratorum hominum libros venerari nos oportet 
et osculari, oculisque et labiis et corde complecti; 
ul que Verbum carni copulatum  represeotent, 
genitricemve ipsius, aut etiam sanctos, qui tum 
passionum, tum glorise Christi socii, atque victores 


D etexpulsores diaboli ac damonum, eorumque frau- 


dis exstiterunt. 


14. Quod si quis imaginem Divinsalis, quss a 
materia est alienissima, incorporeaque et invisi- 
bilis, nec üguram, mec colorem, habet, audeat οἱ- 
fingere, eam wl spuriam falsamque repudiamus. 
Si que etiam ad gloriam, cuitum et honorem dia- 
boli aut. daemonum efformata sit, respuendam 
ignique consumendam censemus. Si quispiam 
imagimem homigum, sut volucrum aut reptilium, 
alteriusve creata rei in Deum sibi fingat, hunc 
anathemati subjicimus, Sicut euim sancti Patres 


1295 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1296 


fana templaque daemonum everterunt, inque 60- A ἁγίων ἤγειραν, xat τούτους σέδομεν, οὕτω xal τὰς 


rum locis sanctorum nomini templa construxe- 
runt, quz: nos colimus : sic et simulaera daemo- 
num sustulerunt, aique illorum loco Christi et 
Deiparz et sanctorum imagines statuerunt. In Ve- 
teri quidem Testamerto, nec templa sanctorum 
nomini erigehant Israelitz, nec hominum comimne- 
moratio festiva erat. Adhuc enim humana natura 
maledictioni erat obnoxia, et mors poena et sup- 
plicium erat, unde lugebatur : et mortui cadaver 
immundum habébátur, atque ille etiam qui illud 
tetigisset, Ex quo aütem nature nostrae, ceu me- 
dícamen quoddam viviflcum et salubre, juncta est 
divinitas, illa deinceps facta est gloriosa, fuitque 
in incorruptionem transformata. Quapropter san- 
ctorum mortem celebramus, in ipsorum honorem B 
templa exstruimas, eorunique pingimus imagines. 
Noverint igitar aniversi illum, qui imaginem ad 
Cliristi, aut matris ejus Deipare, aut sanctorum 
alicujus gloriam et recordationem, necnon in dia- 
bholi et dzemonum ejus opprobrium et ruinam, 
divino studio et ardore formatam, aggrediatur 
evertere, ct non potius eam ceu dignam honore 
imaginem, non tamen ut Deum, adoret, colat et 
complectatur, inimicum hunc esse Christi, et san- 
ct? Dei Genitricis, atque sanctorum, diaboli insu- 
per et demonum ipsius vindicem et patronum : 
quippe qui gre patiatur Deum sanctosque 
ejus debito henore et gloria affici, diabolum vero 
ignomiuia aspergi. Imago cnim triumphus qui- C 


εἰχύνας τῶν δαιμόνων καθεῖλον, καὶ ἀντ᾽ ἐχείνων 
ἤγειραν εἰκόνας Χριστοῦ, καὶ τῆς 8totóxcu, καὶ τῶν 
ἁγίων. Καὶ ἐπὶ μὲν τῆς Παλαιᾶς, οὔτε γαοὺς ἐπὶ 
ὀνόματι ἀνθρώπων ἤγειρεν ὁ "lopatà, οὔτε μνημό- 
συνὸν ἀνθρώπου ἑορτάζετο. "Ἔτι γὰρ ὑπὸ χατάραν 
ἦν fj τῶν ἀνθρώπων φύσις, καὶ 6 θάνατος χατάχρι- 
σις ἦν, διὸ χαὶ ἐπενθεῖτο" καὶ τὸ σῶμα τοῦ τεθϑνη- 
χότος ἀκάθαρτον ἐλογίζετο, xal ὃ ἀπτόμενος αὑτοῦ. 
Nov δὲ, ἀφ᾽ οὗ ἡ θεότης τῇ ἡμετέρᾳ φύσει euvay- 
ἐχράθη, οἷόν τι ζωοποιὸν xal σωτήῤιον φάρμαχον͵ 
ἐδοξάσθη ἡ φύσις ἡμῶν, xal πρὸς ἄφθαρσοίαν μει- 
εἐστοιχειώθη. Διὸ xaX ὃ τῶν ἁγίων θάνατος ξορτάζεται, 
καὶ ναοὶ αὐτοῖς ἐγείρονται, χαὶ εἰχόνες ἀναγράφῳ- 
ται. Γινωσχέτω οὖν πᾶς ἄνθρωπος, ὡς ὃ τὴν elixóva 
τὴν πρὸς δόξαν χαὶ ὑπόμνησιν τοῦ Χριστοῦ, ἣ τῆς 
τούτου Μητρὸς τῇς ἁγίας Θεοτόχου, ἢ τινος τῶν ἁγίων, 
καὶ πρὸς αἰσχύνην τοῦ διαδόλου xat ἧτταν αὐτοῦ, 
xai τῶν δαιμόνων αὐτοῦ, Ex θείου πόθου xai ζήλου 
γενομένην, χαταλύειν ἐπιχειρῶν, καὶ μὴ προσχυνῶν 
xai τιμῶν xai ἀσπαζόμενος ὡς εἰχόνα τιμίαν, xal 
οὐχ ὡς θεὸν, ἐχθρός ἐστι τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς ἁγΐας 
Θεοτόχου χαὶ τῶν ἁγίων, xa ἐχδιχητὴς τοῦ διαδόλου 
xaX τῶν δαιμόνων αὐτοῦ * ἔργῳ ἐπιδειχνύμενος τὴν 
λύπην, ὅτι ὁ Θεὸς χαὶ οἱ ἅγιοι αὑτοῦ τιμῶνται xal 
δοξάζονται" ὁ δὲ διάδολος χαταισχύνεται. Ἢ γὰρ 
εἰχὼν θρίαμδός ἐστι, xal φανέρωσις, καὶ στηλογρα- 
φία εἰς μνήμην τῆς νίχης τῶν ἀριστευσάντων xal 
διαπρεψάντων, χαὶ τῆς αἰσχύνης τῶν ἧττη, θ ἔντων 
xai χαταδληθέντων δαιμόνων. 


dom est, ét manifestatio, insculptumque monumentum, erecta in memoriam illorum, qui δῖγο. 


nuo przstantissimoque animo sese gesserunt, 
perenne dedecus. 

19. Penes imperatores potestas non cst, ut Ec- 
clesi:& leges sanciant. Attende quid dicat Aposto- 
lus. « EL quosdam quidem posuit Deus in Eccie- 
sia, primum apostolos, secundo prophetas, tertio 
pastores et doctores ad perfectionem Ecclesiz **, » 
Non adjecit, imperatores. Ei rursum : « Obedite 
236 przpositis vestris οἱ subjacete eis. lpsi enim 
pervigilant, quasi rationem pro animabus vestris 
reddituri.» Idemque rursus : « Mementote prsepo- 
sitorum vestrorum, qui vobis locuti sunt ver- 
bum Dei, quorum intuentes exitum conversatio- 
nis, imitamini fldem **. » Verbum locuti non sunt 


atque in demonum, qui devicti profligatique — sunt, 


ι8', Οὐ βασιλέων ἐστὶ νομοθετεῖν τῇ Ἐχχλησίᾳ 
Τί φησιν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος ; « Καὶ οὗς μὲν ἔθετο ἐ 
θεὸς ἐν τῇ Ἐχχλησίᾳ᾿ πρῶτον, ἀποστολόυς * δεύ- 
eepov, προφήτας τρίτον, ποιμένας xal διδασχάλους, 
πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῆς χχλησίας. » Oóx εἶπε, 
βασιΔεῖς. Καὶ πάλιν" e Πείθεσθε τοῖς ἤγουμένοις 
ὑμῶν, xal ὑπείκετε. Αὐτοὶ γὰρ ἀγρυπνοῦσιν ὑπὲρ 
τῶν ψυχῶν ὑμῶν, ὡς λόγον ἀποδώσοντάς. » Καὶ 
αὖθις" « Μνημονεύετε τῶν) ἡγουμένων ὑμῶν, οἵ» 
κινες ἐλάλησαν ὑμῖν τὸν λόγον, ὧν ἀναθεωροῦντες 
τὴν ἀναστροφὴν, ζηλοῦτε τὴν πίστιν. » Οὖχ ἐλάλῃ- 
σαν ἡμῖν τὸν λόγον οἱ βασιλεῖς, ἀλλὰ ἁ πόστολοι καὶ 


vobis reges, sed apostoli et prophete, pastoresque D προφῆται, ποιμένες τε xai διδάσχαλοι. Τῷ Δαδ 


et doctores, Cum Deus Davidi de domo sibi zdi- 
&canda injunxisset, sic posthac eum allocutus 
est : « Nou. tu sedificabis mihl domum, quia vir 
sanguinumes! »--«Reddite omnibus debita, clama- 
bat Apostolus, cui tributum, tributum ; cni vecti- 
g1l , vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, 
honerem ὅδ.) Ad imperatores spectat recta rei pu- 
blieee administratio : Ecclesise regimen, ad pastores 
et doetores. Ejusmodi invasie latrocinium est, fra- 
tres. Cum Samuelis palliam scidisset Saul, quid 
ei contigit ?* Regnum ipsius abscidit Deus, et ho- 


ἐντειλάμενος ὁ θεὸς οἰχοδομῇσαι αὐτῷ οἵχον, ἔτ 
πρὺς αὐτὸν, ὅτι « Οὐχ οἰχοδομήσεις μοι σὺ obe 
ἐπειδὴ ἀνὴρ αἱμάτων σὺ «T. » — « ᾿Απόδοτε πᾶλ 
τὰς ὀφειλὰς, ὁ ᾿Απόστολος ἀναχέχραγε Παῦλος, τῷ 
τὴν τιμὴν, τὴν τιμήν" τῷ τὸν φόδον, τὸν φόθον᾽ 
τῷ τὸν φόρον, τὸν φόρον * τῷ τὸ τέλος, τὸ τέλος." 
Βασιλέων ἐστὶν fj πολιτιχὴ εὐπραξία " ἢ δὲ ἔκχλησι. 
cxi) χατάστασις, ποιμένων χαὶ διδασχάλων. Δῇ- 
στρικὴ ἔφοδός ἐστιν αὕτη, ἀδελφοί, Ὁ Σαοὺλ τὸ 
ἱμάτιον ἔσχισε τοῦ Σαμουὴλ, χαὶ τί πέπονθεν; 
Ἔσχισε τὴν βασιλείαν αὐτοῦ ὁ Θεὸς, καὶ δέϑωκον αὖ» 


"lCor. xi, 48, 5: Hebr. xiu, 11. ** jbid. 1, 571 Par. xxvi, 5. Rom. χη, 7. 


1241 


DE IMAGINIBUS ORATIO II. 


1298 


τὴν A264 τῷ πραοτάτῳ, Τὸν Ἠλίαν Ἰεζάδελ ἐδίωξε, A minum mansuetissimo Davidi tradidit 5). Eliam 


xai ἐξέλειξαν (13) αἱ ὗες χαὶ οἱ χῦνες τὸ αἷμα αὐτῆς, 
καὶ αἱ πόρναι ἐλούσαντο ἐν αὐτῷ. Ἡρώδης ἀνεῖλε 
τὸν Ἰωάννην, xai σχωληχόδροτος γενόμενος, ἐξ- 
ἐγνξε. Καὶ νῦν ὁ μαχάριος Γερμανὸς (15), ὁ βίῳ xal 
λόγῳ ἐξαστράπτων, ἐῤῥαπίτθη, καὶ ἐξόριστος γέγονε, 
χαὶ ἕτεροι πλεῖστοι ἐπίσχοποι xot Πατέρες, ὧν οὐχ 
οἴδαμεν τὰ ὀνόματα. Οὐ ληστριχὸν τοῦτο ; Ὁ Κύριος, 
ὅτε πειραστιχῶς αὐτῷ οἱ Γραμματεὶς καὶ οἱ Φαρι- 
calo. προσήξσαν, ἕνα πατιδεύσωσιν αὐτὸν λόγῳ, καὶ 
ἐπηρώτησαν αὐτὸν, « Εἰ ἔξεστι δοῦναι χῇνσον Καί- 
0201; » πρὸς αὐτοὺς ἀπεχρίνατο: « ᾿Αγάγετέ po: 
νόμισμα.) Τῶν δὲ ἀγαγόντων, ἔφη « Τίνος ἔχει 
τὴν elxóva ; ε Τῶν δὲ φηαάντων, Καίσαρος, λέγει" 
«᾿Δπόδοτε τὰ τοῦ Καίσαρος, Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ, 


Jesabel insectata est *^, sanguinemque ipsius lin- 
xerunt canes et 8008 ; quin et meretrices lota 
sunt in eo *'. Joannem llerodes interfecit, et a 
vermibus consumptus periit **. Nunc quoque bea- 
tus Germanus tum vita, tum dicepdi gratia re- 
splendens, plagis affectus, exsulat, cum pluribus 
aliis episcopis, quorum nomina ignota nobis sunt : 
nonne hoc pradatorium est ? Quando ad Dominum 
accesserunt Seribze et Pharisaei ut illum tentarent, 
atque ab eo quasierunt : « Liceretue censum dare 
Cssari, annon ? » dixit : « Osteudite mihi numi- 
sma census. » Quod cum illi ostendissent, ait : 
« Cujus habet imaginem ? » Respondentibus illis, 
Cesaris, subdidit : « Reddite ergo qu:x sunt Caesa- 


τῷ Θεῷ. » Ὑπείχομέν cot, ὦ βασιλεῦ, ἐν τοῖς χατὰ D rig, Cesari; et quz sunt Dei, Deo **. » Tibi pa- 


τὸν βίον πράγμασι, φόροις, τέλεσι, δοσιληφψίαις, ἐν 
οἷς σοι τὰ χαθ᾽ ἡμᾶς ἐγχεχείρισται " ἐν δὲ τῇ ἐχχλη- 
σιαστιχῇ καταστάσει, ἔχομεν τοὺς ποιμένας, τοὺς 
λαλήσαντας ἡμῖν τὸν λόγον, χαὶ τυπώσαντας τὴν 
ἐχχλησιαστιχὴν θεσμοθεσίαν. Οὐ μεταίρομεν ὄριᾳ 
αἰώνια, ἃ ἔθεντο οἱ πατέρες ἡμῶν, ἀλλὰ χατέχομεν τὰς 
παραδόαεις, καθὼς παρελάδομεν. El γὰρ ἀρξόμεθα 
τὴν οἰκοδομὴν τῆς Ἐχχλησίας χἂν ἐν μιχρῷ κχαθ- 
αἱρεῖν, χατὰ σμιχρὸν τὸ πᾶν χαταλυθήσεται. 


rebimus, o imperator, in his qux ad hujus sz- 
culi negotia pertinent, in tributis solvendis ac 
vectigalibus, muneraque tua accipiendo, ct in 
quibus rerum nostrarum administratio tibi credita 
est; verum ad res Ecclesie statuendas pastores 
habemus, qui nobis verbum loquuntur, atque 
ecclesiastica instituta tradiderunt. Non transferi- 
mus terminos antiquos, quos posuerunt patres 
nostri **: quin potius traditiones, quemadmodum 


eas accepimus, retinemus et tuemur. Si euim Ecclesie aedificium, vel parvis in rebus demolirl in- 


ceperimus, totum paulatim dissolvetur. 
t". Κακίζεις τὴν ὕλην, xai ἄτιμον ἀποχαλεῖς ; 
xai οἱ Μανιχαῖοι" ἀλλ᾽ ἡ θεία Γραφὴ χαλὴν ταύτην 


ἀναχηρύττει. Φησὶ γάρ᾽ « Καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς πάντα ς 


ὅσα ἐποίησε, χαὶ ἰδοὺ χαλὰ λίαν. » Ἐγὼ μὲν οὖν 
xa Θεοῦ ποίημα τὴν ὕλην, καὶ χαλὴν ταύτην ὁμο- 
λογῶ * σὺ δὲ, εἰ χαχὴν ταύτην λέγεις, f) οὐχ ἐχ Θεοῦ 
ταύτην ὁμολογεῖς, ἣ τῶν. χαχῶν αἴτιον ποιεῖς τὸν 
θεόν. Ὅρα οὖν τί φησιν ἢ θεία Γραφὴ περὶ τῆς ὕλης, 
ἣν σὺ ἄτιμον ἀποχαλεῖς. « Καὶ εἶπε Μωσῆς πρὸς 
πᾶσαν συναγωγὴν vlov Ἰσραὴλ λέγων᾽ Τοῦτοτὸ δῆυα 
ὅ συνέταξε Κύριος. λέγων " Λάδετε παρ᾽ ὑμῶν αὐτῶν 
ἀφαίρεμα τῷ Κυρίῳ, md; ὁ χαταδεχόμενος τῇ χαρδίᾳ, 
οἴσουσι τὰς ἀπαρχὰς τῷ Kopp, χρυσίον, ἀργύριον, 
χαλχὸν, ἀάκινθην, πορφύραν χόχχινον διπλοῦν διανε- 


9] Reg. xv, 47. 40 Ili Reg. xix. 2. 


3x,.29:95. ** Prov, xxu, 93. ** Gen. 1 3t. 


*! IN Reg. ix, 90. 


43. Materiam vituperas, et vilem appellas ; idem 
quoque faciunt Manichzi : verum divina Scriptura 
bonam hane esse praedicat. Ait enim : « Viditque 
Deus euucta quas fecerat ; et erant valde bona **. ) 
Quamobrem tum materiam a Deo creatam, tum 
etiam bonam hanc esse confiteor. Ta vero si ma- 
lam. asseris, aut non esse ijlam a Deo fatearis 
oportet, aut Deum malorum auctorem facias. 
Pensa igitur quid Scriptura divina de materia 
pronuntiet, 337 quam tu vilem appellas. « Et 
locutus est Moyses ad universum ceetum filiorum 
Israel, dicens : Hoc est verbum quod praecepit 
Dominus : Sunjlte a vobis ipsis oblationem Domino, 
aurum, argentum, 2s, hyacinthum; purpuram, 


*! Act, xir, 95. 545 Matth. xxn, 17221 ; Lue, 


d . 
(12) Καὶ ἐξέλειξαν. Nihil tale de Jezabele seri- D humerali, seu pallio, episcopatu sponte cessisse, 


ptum esse, recte adnotavit Billius : Damascenus. 
que nosler memoriz lapsum passus est, de regina 
narrans que de sponso illius Áchabo Scriptura tra- 
dit juxta LXX interpretes, apud quos legimus 
Ill Reg. xxii, 58 : Καὶ ἐξέλειξωαν al 
τὸ αἷμα, καὶ αἱ πόρναι ἑλούσαντο ἐν αὐτῷ. Nihilo 
accuratius est, quod. de Herode loannis interfectore 
suhjungit. Non enim a vermibus corrosus periit 
Antipas, sed llerodes Ascslonita, ejusque fepos 
Agrippas. Vide Joseph. Kb. xvu Anmtiq. c. 8 ct 
lib, xix, c. 7, itemque Act. xit, 93. 

(13) Καὶ νῦν ὁ μαχάριος Γερμανός. Quz desan- 
cto Germano CP. sequuntur, attentione digna sunt, 
Nam Theophanes et alii historis Byzantine scri- 
ptores , Gracorumque Menza narrant, eximium 
patriarcham, cum Leonis pertinaciam frangere non 
posset, deposito in altari ὠμοφορείῳ, id cst super- 


καὶ χύνες. 


atque ià monasterium se recepisse. Damasceno ta- 
men favet scriptor Vitze sancti Stephani junioris mar- 
tyris, ubi testatur sanctum Germanum a Leonis sa- 
tellitíbus πυγμαῖς καὶ ὀνειδισμοῖς, pugnis et convi- 
ciis throno [wisse deturbatum. Huic auctori jungunt 
Bollandi continuatores eruditi, Constantiuum Pium 
Tii in Paphlagonia episcopum, qui inventionis reli- 
quiarum sanctze Eupliemise historiam texens, de san- 
cto Germano ail : Quamobrem sanclissinium latrem 
nostrum vita el sermone coruscantem, sede ejecit. 
Graea desunt; at valle suspicor scriptore:n hunc 
Damasceni nostri verba exscripsisse, ut vel obitet 
eonsideranti patebit. Verbum £à227(a0r, Tilmanus 
ei Zinus ita verterunt, ut colaphis cesum pontiflcem 
sanctum significet ; sed strictior hic sensus vidc- 
tur : ampliorem exprimendum duxi. 


1398 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1309 


coeeiem duplex netum, et byssum retortam, et A νησμένον, καὶ βύσσον νεχλωσμόνην, καὶ τρίχας al» 


pilos caprarum, et pelles arietum rubricatas, et 
pelles byacinthinas, et ligna imputribilia, et oleum 
unctienis, et thymiama eomposilionis, et lapides 
sardies, et lapides in scelpteram ad superhume- 
vale et pederem : et quisquis vestrum est sapiens 
corde, veniat, et faciat omnia que prsecepit Deus , 
tabernaeulum *$5, » etc. 


14. En profecto materiam pretiosam, tametsi 
vilis a vobís zestimetur. Quid enim pilis csprarum, 
aut coloribus contemptibilius sit? Nonne cocci-. 
num, et purpura, et hyacinthus colores sunt! 
Ecce preterea, tum opus manuum bominum, tum 
Cherubim imagines : quinimo Lotum.tabernaculum 
imago erat. « Vide enim, inquit Deus Moysen 
alloquens, omnia facias seeundum exemplar quod 
tibi ostensum est ia monte *'. » Nibilominus illud 
ab omni Tarael in circuitu adorabatur. Ad hze, 
nonne Cherubim in conspectu populi erant ? Quin 
etiam arca, et lucerna, et mensa, et urna aurea, 
et virga, ad quz respiciens populus adorabat. Ma- 
teriam non adoro, sed materis conditorem, qui 
propter me materia factus est, et in. materia. do- 
mícilium posuit, atque per materiam salutem 
mibi patravit. « Verbum enim caro factum est, et 
habitavit in nobis **. ; Neminem porro przterit, 
quod caro materia constet, creataque sit. Mate- 
riam igitur, per quam mibi parta est salus, vene- 
ror, adoro et colo : colo, inquam, non uti Deum, 


sed αἱ divina plenam efficacitate et gratia. Annon, c 


quao, materia est fortunatissimum illud felicissi- 
mumque ligaun crucis? Nonne materia est mons 
venerandus et sanctus , ille Calvarize locus ? Nonne 
materia. est, alia vitalisque petra, monumentum 
sanctum, resurreclionis nostre scaturigo ?- Nonne 


materia, atramentum, Evangeliorumque libri iem-. 


branzg? Nonne materia illa mensa, que vitze pa- 
mem nobis subministrat? Annog materia, aurum 
et a»gentum, ex quibus cruces, el disci sancti, cali- 
cesque conüciuntur? Monne, quod quidem his 
omuibus longe excellentius est, materia est corpus 
e sanguis Domini mei? Aut horum omnium cul- 
tum adorationemque tolle, aut concede, ut secun- 
dum traditionem. Ecclesie, imagines Dei amice- 


remque ejus nemini consecrata, aqua propierea ἢ 


divini Spiritus gratia obsmbrate, adorentur. 
Quod εἰ propter legis praeceptum Imagines eenses 
abrogandas , jam debes et Sabbatum et circumci- 
sionem observare, quse distrioLiesime a lege tibi 
sancita sunt, necnon totam legem ewstodire, nec 
Pasche Domini solemnitstem extra Hierosolymam 
agere. Verum illud seitole, quod si legem obser- 
vaveritis, Christus nihil vobis prederit *. Jam 
queque incumbit tibi, ut fratris ducas uxorem, 


γείας, καὶ δέρματα χριῶκ ἠρνθρωδανωμόένα, καὶ 
δέρματα ὑαχένθινα, καὶ ξύλα ἄσηπτα, καὶ. ἔλαιον τῆς 
χρίσεως, καὶ τὸ θυμίαμα τῆς συνθέεοως, xat λίθους 
σαρδίους, καὶ εἰς τὴν. γλυφὴν, εἰς τὴν ἐπωμίδα, 
xa εἰς τὸν ποδήρη * καὶ πᾶς σοφὸς καρδίᾳ ἐν ὑμῶν, 
ἐλθὼν ἐργαζέσθω πάντα ὅσα συνέταξε Κύριος, τὴν 
σνηνήν.» 

ιδ', Ἰδοὺ δὴ καὶ ἢ ὕλη τιμᾶται, ἢ xe ὑμᾶς ὅτι- 
μος. Τί γὰρ τριχῶν αἰγείων εὐτελέστερον, καὶ you- 
μάτων ; ἣ οὐ χρώματα τὸ χόχχινον, καὶ ἢ πορφύρα, 
xaX fj δάχινθος ; Ἰδοὺ δὴ καὶ ἔργα χειρῶν ἄνθρώταον 
xaX ὁμοίωμα Χερουδίμ " καὶ αὐτὴ δὲ ἢ σχηνὴ ὅπασε 
εἰχὼν ἦν. « "Opa. γὰρ, φησὶν ὁ Θεὸς τῷ ωῦτῇ, 
ποιήσεις πᾶντα χατὰ τὸν τύπον τὸν δεεχθέντα σοι ἐν 
τῷ ὄρει. » Καὶ ὅμως κυχλόθεν προσεκυνεῖτο $T 
παντὸς τοῦ Ἰσραήλ. "Ert δὲ «à Σερουδὶμ, οὗ χατενώ- 
πιον Ἦταν τοῦ λαοῦ ; Καὶ ἢ χιδωτὸς, καὶ ἢ λυχνία, 
καὶ ἡ τράπεζα, καὶ ἡ στάμνος ἢ χρυσῆ, καὶ 
ἡ ῥάδδος, πρὸς ὃ βλέπων ὁ λαὸς προσεκύνει ; 
Οὐ προσχωνῶ τῇ ὕλῃ, προσχυνῶ δὲ τὸν τῆς ὕλης 
Δημιουργὸν, τὸν ὕλην δι᾽ ἐμὲ γενόμενον, sexi ἐν 
ὕλῃ τὴν κατοίχησιν θέμενον, καὶ δι᾽ ὕλης τὴν σὼω- 
τηρίαν goo ἐργασάμενον. « Ὁ γὰρ Λύγος σὰρξ ἐγέ- 
νετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. ν Πᾶσι. δὲ δήλον, ὅτι ἡ 
σὰρξ ὕλη καὶ κτίσμα ἐστίν, Ζέδω οὖν τὴν ὅλην χαὶ 
δι᾿ αἰδοῦς ἄγω, καὶ προσχυνῶ, δι᾽ ἧς ἢ σωτηρία μου, 
γέγονε. Σέδω δὲ, οὐχ ὡς Θεὸν, ἀλλ᾽ ὡς θείας kvtp- 
γείας καὶ χάριτος ἔμπλεων. Ἦ οὐχ ὕλη τὸ τοῦ σταν- 
ροῦ ξύλον, τὰ τρισόλδιον καὶ τρισμακάρισταν; "PR 
οὐχ ὕλη τὸ ὄρος τὸ σεπτὸν xat ἄγων, ὁ τοῦ Ἰρανῶυ 
τόπος ; Ἧ οὐχ ὕλη ἡ ζωηφόρος. πέτρα, ὁ τάφος ὃ 
ἅγιος, ἡ πηγὴ τῆς ἡμῶν ἀνασεάσεως ; Ἧ οὐχ ὅλη 
τὸ μέλαν, τὰ τῶν Ἐδαγγελίων δέρματα ; "Ht οὔχ ὅλη 
ἡ ζωοποιὸς τράπεζα, fj τὸν ἄρτον ftv τῆς ζωῆς χορ- 
ηγοῦσα; Ἧ οὐχ ὕλη ὁ χρυσός τε καὶ ἄργυρος, ἐξ 
ὧν σταυροί τε καὶ πίναχες ἅγιοι χατασιεευάξονται, 
xo ποτήρια ; "Hi οὐχ ὕλη πρὸ τούτων ἀπάντα», τὸ 
τοῦ Κυρίου μον σῶμα καὶ αἷμα; Ἕ πάντων τούτων. 
ἄνελε τὰ σέδας. χαὶ τὴν προσχύνησιν,͵ f| παραχώρει 
τῇ ἐχχλησιαστιχῇ παραδόσει καὶ τὴν τῶν εἰχόνων 
προσχύνῃσιν, Θεοῦ χαὶ φίλων Θεοῦ ὀνόματι ἁγιαζο- 
μένων, καὶ διὰ τοῦτο θείωυ Πνεύματος ἐπισχιαζομένων 
χάριτι. Εἰ διὰ τὸν νόμον τὰς εἰχόγας ἀπαγορεύεις, 
ὥρα oot xal σαδδατίζειν xat περιτέμνεσθας" ταῦτα 
γὰρ ἀπαραχωρήτως ὁ νόμος xaM ULL: καὶ πάντα τὸν 
νόμον τηρεῖν, xaX μὴ ἑορτάζειν νὸ Βάσχα Κυρίῳ 
ἔξω Ἱερουσαλήμ ἀλλὰ γνῶτε, ὡς ἐὰν τὸν νόμον t 
ρεῖτε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφέλησε. "pa σοι xai 
τὴν τοῦ ἀδελφοῦ γυναῖκα πρὰς γάμον ἄγεσθαι, πεὶ 
ἐγείρειν σπέρμα τῷ ἀδελφῷ, καὶ μὴ ᾷδειν τὴν φδὸν 
Κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλλατρίας. ᾿λλλ᾽ ἄπαγε" ε Otev« 
γὰρ iv νόμῳ διναιοῦαθβε, τῆς χάριτος ἐξεπί- 


δετέε. 3 


que semen ili suscites '*; quim etiam ἃ caotice Domisi ia terra aliena copcipemdo abetingss "- 
Sej spage hec omnia: « Qui enim lege justifrcamini, a gratia excidistis "*. » 


'" Exod. xxxv, 4-10. 


*' Exod, xxv, 40. 
Cxx1vi, 9. "* Galat. v, 4. 


** Joan. 1, 14. 


" Galat. v, 3. "* Deut. xxv, 7.. " Psal. 


ὦ... 


ιυι DE IMAGINIBUS ORATIO II. 1302: 
ιε΄. Ἰστοροῦμεν Χριστὸν τὸν βασιλέα xai. Κύριον 15. Ghristum. porro regem ct Dominum 338. 
οὐ γυμνοῦντες αὐτὸν τοῦ στρατεύματος. Στρατὰς γὰρ — sic spectandum pingimus, ut preprio ipsum exer- 
τοῦ Κυρίου, οἱ ἅγιοι. Γυμνωσάτω ἑαυτὸν τοῦ ol- citu non privemus. Sancli quippe sunt exerc:us. 
κείου στρατεύματος ὁ ἐπίγειος βασιλεὺς, xal τότε — Dowini. Proprio se exercitu prius spoliet terrenus 
ςτὸν ἑαυτοῦ βασιλέα xal Κύριον. ᾿Αποθέσθω τὴν ἁλουρ- — imperator, quau regem Dominumque suum spo- 
qa xai τὸ διάδημα, xal 10:5 τῶν xarà τοῦ vupáv-  liase audeat. Purpuram deponat et coronam, tum 
vou ἀριττευσάντων, xai βασιλευσάντων τῶν παθῶν — corum qui cautea Lyrapgum strenue pugnaverunt, 
τὸ σέδας περιαιρείτω. El γὰρ χληρονόμοι Θεοῦ, χαὶ — quippe affectionibus et pertu) bationibus suis impe- 
συγχληρονόμοηι Χριστοῦ, xal τῆς θείας δόξης ve xaX — rarunt, honorem, adimaL, Etenim, si heredes Dei 
βασιλείας κοινωνοὶ ἔσονται, πῶ; οὐχὶ xal τῆς ἐπὶ — suni, et cobgredes Christi '*, divingque consor- 
γῆς δόξης συμμέτοχοι γένωνται ol φίλοι Χριστοῦ; — tes gleriz '* ek regni fuluri sunt, eccur etiam non 
« Οὐ λέγω ὑμᾶς δούλους, φησὶν ὁ Θεός" ὑμεῖς φίλοι — ejusdem cum ipso glori parteiges in terria 
μού ἔστε.» Τῆς οὖν δεδομένης αὐτοῖς παρὰ τὴς "Ex- flent, qui amici Christi. sunt? « Non dicam vos 
xinglae τιμῆς στερήσομεν αὐτούς ; Ὃ θρασείας xev — servos, inquit Deus; vos amici mei estis "*. » 
góc l1 ὦ τολμηρᾶς γνώμης, ἀνταιρούσης θεοῦ, xai — Nunquid ergo honorem illis denegabimus, quem 
τοῖς αὐτοῦ ἀντιπραττούσης προστάγμασιν | EL οὐ B ipsis concessit Ecclesia?, O manum audacem ! O 
προσχυνεῖς εἰχόνι, μηδὲ τῷ Υἱῷ vou Θεοῦ προσχύ-  temerariam mentem, qua Deo contradicit, ejus- 
νει, ὃς ἐστιν εἰχὼν τοῦ ἀοράτου Θεοῦ ζῶσα, xal ya- — que jussis adversatur ! Quod si adorare imaginem 
ραχτὴρ ἀκαφάλλαχτας, 'Q ναὰς ὃν ὁ Σολομὼν ᾧχο- — renujs,ne quidem Dei Filium adora : ipse enim est 
δόμησεν , ἀλόγων αἴμασιν ἐγεχαινίσθη, χαὶ ἀλόγων — imago vivens Dei invisibilis 15, Invariabilisque fi- 
εἰχόσιν ἑκαλλῳπίσθηῃ., λεόντων, xal βοῶν, xa φοινί- — gura substantie ejus 17. Templum a Salomone 
χων, xal δαΐσχων. Νῦν δὲ Χρισταῦ αἵματι ἡ '"Exxhin- constructum, animalium sanguine consecratum 
σία ἐγκαινίζεται xal τῶν ἁγίων αὐτοῦ, xal τῇ Χρι- — fuit; animalium quoque, leonum videlicet, et 
στοῦ εἰχόνι xal τῶν ἁγίων αὐτοῦ χαλλῳπίζεται. Ἔ boum, necnon palmarum, malorumque punicorum 
πάσης εἰχόνος προσχύνησιν ἄνεδς, ὃ μὴ χαινοτάμδι, — imagisibus ornatum. Nunc vero Christi sanctorum- 
« μηδὲ μόταιρα ὅρια αἰώνια, ἃ ἔθεντο οἱ πατέρες — que ejus sanguine Ecclesia dedicatur, ac. Christi 
σου" » οὗ τὰ mph τῆς ἐναάρχηυ παρουσίας Χριστοῦ — sanctorumque ejus decoratur imaginibus, Aut 
τοῦ coU ἡμῶν λέγω, ἀλλὰ τὰ μετὰ τὴν ἐπιδημίαν — omnium imagipum adorationem tollas, aut nihil 
αὐτοῦ. Περὶ γὰρ τῶν ἐν τῇ Παλαιᾷ παραδόσεων — statuas novi, « neve terminos autiquos transferas, 
μεμφόμανος à Θεάς φησιν c Ἕδωχα αὐτοῖς προσ- . quos posuerunt patres tui : » non eos. dico, qui 
κἀγμακὰ οὗ χαλὰ, » xavà τὴν σχληροχαρδίαν αὐτῶν. C ante Christi Dei nostri in carne adventum positi 
Ὥστε μετατεθείσης τῆς ἱερῳσύνης, ἐξ ἀνάγχῃς χαὶ — sunt, sed qui post illius adventum fuerunt consti- 
νάμου μετάθεσις γέγονεν. tuti. Nam de Testamenti Veteris sanciionibus 
conquestus Deus ait: « Dedi. eis precepta non bona '*, » propter duritiam cordis eorum. Quare 
translato sacerdotio necesse fuit ut legis translatio. fleret **. 

tc^. Οὐ μόνον δὲ γράμμασι τὸν ἐχχλησιαστιχὸν 16. C»terum spectatores et ministri Verbi, non 
θεσμὸν mapébwxav ol αὐτόπται xal ὑπῃρέται τοῦ — literis modo, verum eliam traditionibus quibus- 
Λόγου, ἀλλὰ xal ἀγράφοις τισὶ παραδόσεσι. Πόθεν — dam haudquaquam scriptis, Ecclesiasticam disci- 
γὰρ οἴδαμεν τὸν Kpaviou τόπον τὸν ἅγιον ; πόθεν cà — plimam senxerunt *'. Enimvero, undenam, rogo, 
μνῆμα τῆς ζωῆς; οὐ παῖς παρὰ πατρὸς ἀγράφω; sanctum Calvariz locum**; unde sepulcrum vite 
παραλαθδόντες ; Τὸ μὲν ἐν τόπῳ Κρανίου σταυρωθῇ- — netum babemus? Nonne quia slne scripto ἃ pa- 
ναι τὰν Κύριον γέγρᾳεται, xal vanum kv μνημλίῳ, τἘαπίθυ5 filii id accepimus? Nam in Calvariz loco 
ὃ ἐλανόμησεν Νοσὴφ ἐν τῇ πέτρῃ. "Ow δὲ ταῦτά  emutiürum, ek in menumene, quel Inseph exci- 
ἐστι τὰ νῦν προσχυνούμενα, LE ἀγράφου παραδόσεως derat e petra "^, δερυϊη βοΐδοθ Dominnm, scri- 
οἴδαμεν, xal πλεῖστα τούτοις παρόμοια. Πόθεν τὸ D ptum quidem est : quod autem iHa ipsa sint, quz 
τρίτον βαπτίζειν, τουτέστι, διὰ τριῶν καταδύσεων:  W'Wenc adorantur, ex traditione non scripta acce- 
Πόϑεν τὸ προαχυνεῖν στσυρόγ; e0x ix τῆς ἀγράφου.  piiuse, perinde atque mita. alia bis consiailia. 
παιραδόφεως ; Διὰ val ὁ θεῖος ἀπόστολος Παῦλδε φης  Ündenam.itfhud, ut tertie, Uoc est, tribus mersa- 
αν" « "Aga οὗν, hliciupeh, evixets x3) κρατοῖτε, vic — Uonibus, bapiizemus? UnJe ut ad orientem con- 
wapalóene, ἃς ἐδιδάχϑητρ, εἴτε διὰ λόγου, εἴτε δ΄ versi precemur? Uado wu esucem adoremus? 
ἐπιστολῆς γῶν. » Πολλῶν τοιγαροῦν ἀγράφως τῇ Nonne ex traditione minime scripta? Quamobrem 
Ἐχυληαίφ. παροδιδεμάνων, καὶ μέχρι τοῦ νῦν ztqu- divinus «uam. apostolus Paulus ait: « Itaque, 
λαγμᾶνων, «αἰ περὶ cde εἰκόνας σμιπρολογεῦτε ; Ma- fratres, state, ot tenete tradiuiones quas didicislis, 
velo. συνέγραψαν τὰ χατὰ Θωμᾶν Εὐαγγέλιον: εἶγα per sermonem, sive per epistolam nostram **. » 
γράζατε καὶ ὑμεῖς cà xat Δέοντῃ, ὠαγγέλιον. Οὐ Quando Maque mulla áupt. Ecclesi sine scriptis 
δέχομαι βασιλέα τυραννικῶς vh» ἱερωσύνην épná- — uada, 3ique ad hus usque diem observata, 


9 Rom. v1, 11. "^K Petr. 1i, ὁ, 18 Joeg. xv, 44, 413. "* Coloss. 1, 43. 1 llobr. i, à. 7* Prov. 


CH TE es. Mri X», 34. "'*Webe.vir, 33. "Lu, 29. 5 loan. xix, 11. * Mattb. xivu, 60. 


1303 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1301 


quid est quod contra imagines vitilitigetis ? Evan- A ζοντα. Οὐ βασιλεῖς ἔλαδον iEooc(av δεαμεῖν xo 


gelium secundum Thomam scripserunt Manichsei : 
vos perinde secundum Leonem Evangelium seribi- 
tote. Imperatoribus non assentior, qui sacerdo- 
tium sibi tyrannorum more vindicant. Valentem 
imperatorem novi, qui, cum Christianus audiret, 
orthodoxam fidem persequebatur, : Zenonem quo- 
que, et Anastasium, Heraclium, et Constantinum 
illum, qui jn Sicilia occubuit, $99 Bardaniscem- 
que, qui et Philippicus appellatus est. Nemo mibi 
persuaserit imperatoris edictis Ecclesiam admi- 
nistrari, sed Patrum institutis regitur, sive ea 
scripta sint, sive ron scripta. Quemadmodum 


λύειν. Οἷδα Οὐάλεντα βασιλέα, Χριστιανὸν óvopató- 
μενον, καὶ τὴν ὀρθόδοξον πίστιν διώξαντα, Ζένωνδ 
τε xat ᾿Αναπτάσιον, Ἡράκλειον, καὶ Κωνσταντῖνον 5 
τὸν ἐν Σιχελίᾳ, χαὶ Βαρδανίσχην, τὸν χαὶ Φιλιππὶι- 
xóv. Οὐ πείθομαι βασιλιχοῖς κανόσι διατάττεσθαι 
τὴν Ἐχχλησίαν, ἀλλὰ πατριχαῖς παραδόσεσι, ἐγγρά- 
φοῖς τε xal ἀγράφοις. Ὥσπερ γὰρ iv ὅλῳ τῷ χό- 
σμῳ ἐγγράφως 4 ἐκηρύχθη τὸ Εὐαγγέλων,͵ οὕτως ἐν 
ὅλῳ τῷ χόσμῳ ἀγράφως παρεδόθη τὸ εἰχονίζειν Χρι- 
στὸν τὸν σεσαρχωμένον θεὸν, καὶ τοὺς ἄγξους, ὥσπερ 
xat προσχυνεῖν τὸν σταυρὸν, xal χατὰ ἀνατολὰς Lazo- 
τας προσεύχεσθαι. 


enim in universo orbe sine litterarum monumentis Evsngelium promulgatum fuit, sic et in wni- 
verso orbe sine scriptis institutum traditumque est, ut Christus Deus caro factus, ac sancti ima» 
ginibus representarentur : quemadmodum etiam ut crux adoraretur, atque ad orientem conversi 


preces funderemus. 


11. Quocirca, qus tu in contrarium adducis ἢ 


loca, probatam apud nos imaginum  veneratio- 
nem non crimini vertunt, scd gentium, eas uti 
deos colentium , mores arguunt. Quare propter 
nefariam gentium e€ousuetudinem pium Ecclesi 
institutum auferre non oportet. Adjurant vene- 
Gci et prostigiatores : adjurat pariter catechu- 
menos Ecclesia. Αἱ ill quidem dzxmones inyo- 
cant : hzc vero Deum contra demones **, Sacri- 
licant deemonibus gentiles; sed et Israel Deo cum 
sanguinem, tum nidorem offerebat. Quin etíam 
Ecclesia incruentum Deo sacrificium offert. Dz- 
monibus imagines comsecrabant gentes : sed et 
Israel imagines in deos sibi prestituerat. Dice- 
bant enim : « ΠῚ sunt dii tui, Israel, qui eduxe- 
runt te de terra Egypti **. » Nos autem Deo vero 
carne facto, Deique servis et amicis, a quibus 
damonum fugantur exercitus, imagines dedi- 
camus. . 

19. Quod si dicas beatum Epiphanium imagines 


t". "Ac μέντοι προσάγεις χρῆσεις, οὗ τῶν ap 
ἡμῖν εἰχόνων βδελύσσονται τὴν προσχϑνησιν, ἀλλὰ 
τῶν ταύτας θεοποιούντων Ἑλλήνων. Οὗ δεῖ τοίνυν 
διὰ τὴν τῶν Ἑλλήνων ἄτοπον χρῆσιν, xal τὴν "Ex- 
χλησίας εὐσεδῶς γενομένην ἀναιρεῖν. Ἐφορκίζουσιν 
ἐπαοιδοῖ τε xal γόητες, ἐφορχίζει τοὺς χατγχου- 
μένους ἢ Ἐχκχλησία * ἀλλ᾽ Exstvoc μὲν ἐπικαλούμενε 
δαίμονας, αὔτη δὲ Θεὸν κατὰ δαιμόνων. "ἔθυον δα!- 
μοσιν οἱ “Ελληνες " ἀλλὰ xa Θεῷ ὁ 'Iopa ti, καὶ αἵ- 
ματα xa χνίσσας προσέφερε. Θύει χαὶ ἡ Ἐχχλητῖς 
Θεῷ θυσίαν ἀναίμαχτον. Δαίμοσι τὰς εἰκόνας ἀν. 
ετίθουν “Ἑλληνες" ἀλλὰ καὶ ὁ Ἰσραὴλ ἐθεοποίησε τὰς 
εἰχόνας. "Ἔλεγον γάρ * « Οὗτοι οἱ θεοί σου, Ἰσραὴλ, 
οἱ ἀναγαγόντες σε ix γῆς Αἰγύπτου. » Ἡμεῖς δὲ 
ἀληθεῖ Θεῷ σαρχωθέντι, χαὶ Θεοῦ δούλοις καὶ οἵ- 
λοις, δαιμόνων ἀπελαύνουσι στίφη, εἰχόνας àve- 
«ιθέαμεν. 


vy; Εἰ δὲ λέγεις τὸν μαχάριον Ἐξ πιφάνιον (14) 
Az 


δὲ Greg. Naz. orat. 5, ad Greg. Νγευ. ** Exed. xxxi, 4. 


VARLE LECTIONES, 
Ῥ Κωνσταντῖνον. Constantinum. Theophanes et Nicephorus CP. in Chronicis Constantem Heraclii filium, 


et Constantini Pogonati parentem perinde 
Evangeliutu promulgaverunt a 
nemo prudens negaverit. Vid. Iren. lib. ii, c. 4. 


Constentinum nominant, 4 e & ρβάφως. am nine seripiis 
toli : quos nonnisi fidelibus uibusdam, ei velut ex accidenti acripsissc 


NOT £. 


(14) El. δὲ Aéreic τὸν μαχάριον ἙἘπιράνιον. in D 


ora editionis Romanz pag. 80, hac leguntur: Ἐπι- 
φανίδου αἱρετιχοῦ * Epiphanide heretici. Scilicet 
post Damasceni nostri statem, imo post septimam 
synodum, Nicephoro CP. sliisque metropolita Si- 
densis narrabat, se cum Nacoliz in Pbrygia juve- 
nis ageret, citra nascentis illie Iconoclasticze lizre- 
sis primordia incidisse in codicem quemdam, in 
quo descripta erant fictitia ista Epipbanii opuscula, 
reperisseque in inscriptione erasam fuisse litteram 
ὃ, ut pro Ἐπιφανίδον, legeretur Ἐπιφανίου, cum- 
que litterse vestigia superessent adhuc, fraudis te- 
stem fuisse Daucum, qui Ecclesise, in qua volumen 
asservabatur, praeerat. llinc Nicephorus singularem 
χατὰ Ἐπιφανίδου, contra Epiphanidem, dissertatio- 
ncm edidit, et alterius opusculorum illorum titu. 
lum hunc fuisse 911 : Λόγος xazà τῶν ἐπιτηδενόν- 


τῶν ποιεῖν εἰδωλιχῷ θεσμῷ, εἰκόνας εἰς ἀφομοίωνν | 
τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς Θεοτόχον, xal τῶν μαρτύρια 


Ext δὲ χαὶ τῶν ἀγγέλων xaX προ * Adweren 
ilios qui idololatrice instituto ima fecere μ᾿» 
dent, qua Christi. similitudinem imant , necne 
Dei 


enitricis, martyru ; quin etiam angelo- 
rum et. prophetarum. Ex dissertationis serie m; 
ret hoc opus fuisee  pratensam illam Stepbaati ad 
Theodosium Augustum peret is fragmen- 
tum in septima synodo lectum est. Quia vero au- 
ctor boc argumento pugnat : Πῶς τὸν 

πτον, καὶ ἀνεχδιήγητον, χαὶ ἀπε , 
Ypaqóv τε καὶ γράφειν λέγει τις, ὃν οὐχ ἴσχυσε 
Mucfic ἀτενίσαι" (Quo pacto dicat aliquis eum qu 
nec € hendi, nec. enarrari , nec intellecta. cap: 
potest , incircumscriptusque est, 


art debere , 
quem nec. Moses valuit intueri ? ac deinda Catho 


1306 


DE PMAGINIBUS ORATIO IT. 


130€ 


τρανῶς tà; παρ' ἡμῖν ἀπαγαρεῦσαι εἰκόνας, γνῶθι A Rostrae palam improbasse; noveris librum illus 


ὡς ἐπίπλαστος ὁ λόγος, ἄλλου τινὸς τῷ τοῦ θείον 
Ἐπιφανίου χρησαμένου ὀνόματι, οἷα πολλὰ συμθαί- 
νει γίνεσθαι. Οὗ γὰρ τοῖς συμπατράσιν ὁ Πατὴρ 
μάχεται. Ἑνὸς γὰρ ἁγίου Πνεύματος μέτοχοι πάντες 
γεγόνασι " χαὶ μάρτυς ἡ τούτου ἐχχλησία, εἰκόσι 
καλλωπιζομένη, ἕως οὗ τινες τ χατ᾿ αὐτῆς ávt- 
ἐπανέστησαν, xal τὴν Χριστοῦ διετάραξαν ποίμνην, 
ποτίσαι τὸν λαὸν Θεοῦ ἐπιχειρήσαντες ἀνατροκὴν 
θολεράν. 


t. Εἰ στανρὸν, χαὶ λόγχην, xal χάλαμον, καὶ 
απόγγον, δι᾽ ὧν οἱ θεοκτόνοι Ἰουδαῖοι τὸν Κύριόν pou 
ἑνύόρισαν xal ἀπέχτειναν, ὡς αἴτια σωτηρίας προσ- 
χυνῶ xai σέδω, τὰς ἐπὶ δόξῃ xal μνήμῃ τῶν τοῦ 
Χριστοῦ παθημάτων ἀγαθῷ axoxip ὑπὸ τῶν πιστῶν 
χατασχεναζομένας εἰχόνας οὐ προσχυνήσω; Εἰ σταυροῦ 
εἰχόνα ἐξ οἱασοῦν ὕλης χατασχενασθεῖσαν προσχυνῶ, 
τοῦ σταυρωθέντος, xal τὸν σταυρὸν σωτήριον δεί- 
ξαντος τὴν εἰχόνα οὐ προσχυνήσω ; Ὧ ἀπανθρωπίας 
Ὅτι &k οὐ τῇ ὕλῃ προαχυνῶ,, δῆλον * χαταλυθέντας 
γὰρ τοῦ ἐχτυπώματος τοῦ σταυροῦ, εἰ τύχοι ἐχ ξύ- 
λου χατεσχευασμένοῃ, πυρὶ τὸ ξύλον παραδίδωμι, 
ὁμοίως χαὶ τῶν εἰχόνων. 


K'. Ὅτι δὲ οὗ νέον τὸ τῶν εἰχόνων ἐφεύρημα, xal 
ἢ τούτων προσχύνησις, ἀλλ᾽ ἀρχαία τῆς Ἐχχλησίας 
παράδοσις, δέχου τῶν Γραφικῶν χαὶ Πατριχῶν χρή- 
σεων τὸν ἑσμόν. Ὃ Κύριος ἐν τῷ χατὰ Ματθαῖον 
ἱερῷ Εὐαγγελίῳ τάδε φησὶ, τοὺς ἑαμτοῦ μαθητὰς 


supposililium esse, οἱ Epiphanio, quod quidem 
alias sepe contigit, falso ascriptum a quopiam 
fuisse. Neque enim ille Pater a collegarum seu- 
tentia. desciverit : omnes.quippo unius sancti Spi- 
ritus participes fuerunt. Testimonio sit peius 
ecclesia imaginibus exorpaia. ad hanc usque 
«tatem, qua adversus illam insurrexerunt nom» 
nulli, qui 340. Christi gregem infestare, et sor- 
didam perturbationem: populo Dei propinare ag- 
gressi sunt. 

19. Si crucem , lanceam , arundinem, et spon- 
giam, quibus deicidze Judei Dominum meum igno- . 
minia affecerupnt, οἱ morti tadiderunt, tanquam 
salutis causas adoro et colo; eur non imagines, 


B que ad Christi gloriam passionisque ejus. me- 


moriam recto consilio a Chrisiianis inetituis 
Sunt, adoraverim? Si crucis effügiem ex quali» 
cunque materia fabricatam veneror, cur illiug 
qui ei affixus fuit, crucisque vim salutiferam 
ostendit, imaginem non adoravero ? Proh inhu- 
manitatem! Quod porro materiam ipsam non 


'adorem, liquido constat. Soluta quippe crucis 


forma, ex ligno exempli gratia facte, lignum 
in ignem projicio : itidem et imaginum mate- 
riam. 

20. Quod autem non recens sit inventum , sed 
prisca Ecclesi: traditio ut imagines flant, et ado- 
rentur, ex Scripturg Patrumque locis copfertum 
examen numerosum accipe. Dominus ip sacro- 
sancto secundum Matthaeum Evangelio, tum di- 


VARLE LECTIONES. 


τ [n margine edit. Rom. h:ec itidem apposita sunt, quze lectionem aliam indicant : Εὔρηται xal, ἕως ob 
ὁ ἄγριος καὶ ἀνήμερος Λέων ἕδρυξε, καὶ τὴν Χριστοῦ ἑτάραξε ποίμνην Repertum quoque est (in quodam 
utique exemplari) donec Leo [erus savusgue rugiit, et Christi gregem conturbavit. 


NOTAE. 


licis his verbis illudit, Φασί τινες, ὅτι ἐπειδὴ τέλειος C 


ἄνθρωπος ἐγένετο ix Μαρίας τῆς ἀεὶ Παρθένον, διὰ 


διὰ τοῦτο ἐνηνθρώπησεν, ἵνα τὸν ἀχατάληπτον, δι᾽ 
£10, 


colligit Epiphanidem suum ex Docetarum, aut etiam 
ex Manic 


pendens scidisse, Christi aut sancti cujusdam habens 
imaginem, contra religionis nostre leges ; seque 
custodibus ejusdem loci consilium dedisse, ut paw- 
perem mortuum eo obvolverent : hinc nebulo , 
quicunque tandem ille sit, occasionem sumpsit in 
spuria epistola sua scribendi, non debere pre fo- 
ribus appendi vela, àv βήλοις θυρῶν, in quibus ima- 
gines ull:e Christi et sanctorum depictze essent, Imo 
oportere iisdem mortuos pauperes obvolvere et se- 
pelire. Εἶτα ὑποτίθεται τῷ βασιλεῖ, ὅπως τὰ βῆλα τὰ 
ἔχοντα τοιαύτην γραφὴν συλλέγοντα, εἰς ταφὴν τῶν 
πτωχῶν προχωρήσειεν. Atqui Istic. gesserat Epi- 
phanius post mortem Theodosii Magni, mec pro- 
inde fingi posset eum epistolam ad hunc impera- 
torem scripsisse, ut idem ab omnibus episcopis 
fleri preciperet, quod ipse semel tantum, nec ante- 
hac factitarat. Alia in his qua supersunt fragmen- 
tis observare liceat, quibus auctor se Epipbanio 
recentiorem prodit : que omnia R. admodum Pa- 


D trem D. Anselmum Bandurium me accuratius ex - 


secuturum spero, ἰδ sua quam prrelo parat, Niee- 
bori operum omnium editione. Quia vero constat 

Epiphanium non probasse imagines in Ecclesiis 

poni, postrema Joannis Damasceni responsio in 

primis est tenenda, ubi ait, orat. 1. quod a pau- 

cis et raro. fit, vim legis in. Ecclesia non habere. 

Mia videsis act. 6 synodi septimae col. 475 edit. 
ab P 


1301 


S. JOANNIS DAMASCBNI 


1300 


svpulos suos, tem eos quoque omnes, qui ad À μακπαρίζων, ναὶ σὺν αὐτοῖς πάντας φοὺς 9p κανόνι 


prieseriptam ab iilis vivendi normam, vitam Insti- 
twerent, eorumque vestigia sequerentur, beatos 
predieasns, hec pronuntiavit : « Vestri. autem 
besti oeuli qui vident, et aures. vestrie que au- 
diwnt. Amen qeippe dico vobis, quia muli pro- 
phete et justi eupiermnt videre qus vos. videtis, 
et non viderunt, et audire que vos auditis, et 
now audierent Κ΄. » Nos itaque qusatum per nos 
licet , videre cupimus. « Videmus enim tanquam 
in speculo et in snigmate **^, » atque in Imagine, 
e$ besti dicimur. Imaginem Deus ipse primus 
fecit, et imagines designavit. Nam hominem ad 
imaginem Dei condidit ** : quin etiam Abrabam **, 
Moyses **, et Isaias **, omnesque prophetz ima- 


αὐτῶν στοιχοῦννας, καὶ τοῖς ἴχνεσιν αὐτῶν ἕξαχο- 
λουθοῦντας" « Ὑμῶν δὲ μακάριοε οὗ δοθαλμοῖ, ὅτι 
βλέπουσι, καὶ τὰ ὦτα ὑμῶ», ὅτι ἀπούουσιν. μὴν 
γὰρ λέγω ὑμῖν, ὅτι πολλοὲ προφῆται καὶ δἔἴχαιαι 
ἐπεθύμησαν δεῖν ἃ βλέπετε, nat ox. εἶδον, καὶ 
&xobcet ἃ ἀχούετε, καὶ οὐχ ἤπονσαν,» Ἐπκιποθοῦ- 
psv οὖν xat. ἡμεῖς ἰδεῖν, ὡς ἰδεῖν ϑυνανόν. c Βλέπο- 
μεν γὰρ, ὡς ἐν ἐσόπτρῳ, xat ἐν alvirpam, » χαὶ ἐν 
τῇ εἰχόνι, xa μαχαριζόμεθα. Αὐτὸς 6 Gui πρῶτος 
ἐποίησεν εἰχόνα, xal ἔδειξεν εἰκόνας. Tov uiv vho 
πρῶτον ἄνθρωπον xav' εἰχόνα Θεοῦ ἐποίησε, χαὶ 
᾿Αόραδμ, καὶ Μωῦσῆς, καὶ δοαῖας, καὶ πᾶντες d 
προφῆται, εἰχόνας εἶδον Θεοῦ, καὶ οὐχ αδτὴν τὴν οὖ- 
σίαν τοῦ θεοῦ. Ἢ βάτος εἰχὼν ἦν τῆς θεομήτορος, 


gines Dei eonspererunt, non autem ipslusmet B καὶ μέλλοντι τῷ Μωδσῇ ταύτῃ προϊέναι, εἶπεν! 


essentiam. Rubus Genitricis Dei imago erat, δά 
quen dum Moyses accederet, dixit Deus : « Solve 
ealeeameniem pedum tuorum; locus enim, in 
quO st&s, terra sancta est 9. » Quod εἶ locus, in 
quo Det Genitricis imago perspecta a Moyse fuit , 
Verr» saneta est, quanto magis Imago ipsa non 
modo sancta, sed dicere ausim , ssncta sancto- 
rum, fuerit? Dominus, Phariseis quzrentibus : 
« Quid ergo Moyses permisit dare libellum repudii, 
et dimillere uxorem **? » respondit : « Quoniam 
δά duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere 
wrores vestras. Ab initio. autem non fuit sic 35.» 
Ego perinde dico. vobis Moysen ob duritiam cor- 
dis filiorum Israel, cum, eos. ad: idolorum cul- 
tum propensiores cerneret , mandasse ne imagines 
facerent. Nunc autem res non ita se habet : di- 
vine siquidem lucis divitias, asseculi, in petra, 
fidei βεπδὶ consistimus.. 


21. Audite quid dicat Dominus : Stulti et. cacl , 
qui jurat in templo, jurat in illo, et in eo qui 
liahitat in illo; et qui jurat in coelo, jurat in thro- 
no Dei, et in eo qui sedet super eum "δ. » Con- 
simili ratione qui jurat in. »magine, jures atique 
in eo, quem 1psa representat. 

48. Qnocirea quod tabernacutum, velum, arca, 


mensa, et omnia, qux in tabernaculo erant, 
imagines quequa, et fermes, aiqua apora manuum 


Θεός" « Ὑπόλυσαι τὸ ὑπόδημα τῶν ποδῶν coi 
γὰρ γῇ Ev fj ἔστηκας, γῇ ἁγία ἐστίν. » Et οὖν γὴν 
Tj εἰκὼν τῆς Θεοτόχου ὥφϑη τῷ Meat), τὴ ἁγία to, 
πόσῳ μᾶλλον αὕτη ἡ εἰκών; Οὐ μόνον γὰρ ἁγία, UD 
τολμῶ λέγειν, καὶ ἁγίων ἁγία. Ὃ Κύριος pet 
σασι τοῖς Φαρισαίοις͵ « Τί οὖἦν Μωσῆς Evestn 
ϑοῦναι βιδλίον ἀποστασίου, χαὶ ἀπολῦσαι τὴν". 
ναῖχα ;» ἀπεχρίνατο" « Ὅτι ωθσῆς πρὸς τὴν ὡς 
ροχαρδίαν ὑμῶν ἐπέτρεψεν ὑμῖν ἀπολῦσαι τὰς v 
ναῖχας ὑμῶν " ἀπ’ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως." 
Κἀγὼ λέγω ὑμῖν, ὅτι Μωῦσῆς πρὸς τὴν. σχλὴρν 
καρδίαν τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, εἰδὼς αὑτῶν τὸ πρὸς d. 
δωλολατρείαν εὐόλισθον, ἐπέτρεψεν αὐτοῖς μὴ ποιεῖν 
εἰχόνας. Νυνὶ δὲ οὐχ οὕτως ἐστίν - ἔστήχαμεν và 
βεδαίως ἐν τῇ πέτρᾳ τῆς πίστεως, τὸ φῶς τῆς fue 
Ὑνωσίας πλουτήσαντες. 


χα΄. ᾿Αχούσατε τί φησιν δ᾽ Κύριος « Μωροὶ x 
τυφλοὶ, ὁ ὁμόσας ἐν τῷ ναῷ, ὀμνύει kv αὐτῷ, xadlb 
τῷ κατοιχήσαντι αὐτόν " καὶ ὁ ἁμόσας ἂν πῷ οὐραὶ 
ὀμνύει ἐν τῷ θρόνῳ τοῦ Θεοῦ xol ἔν τῷ χαθημε 
ἐπάνω αὐτοῦ. » ἵζαὶ ὁ ἀμνύων Ev τῇ εἶχόνι, Ur 
ἂν τῷ εἰχονιζομένῳ ὑπ᾽ αὐτῆς. 


χῇ. Ὅτι μὲν οὖν ἡ αχηχὴ, xaX τὸ καταπέτεσμε, 
x- ἡ χιδωνὸσ, χαὶ τράπεζα, καὶ πάντα τὰ ἐν τῇ 
σχηνῇ, εἴχόνες ἦσαν, xat τύποι, καὶ ἔργα χειρῶν 


hominum fuerint, que ab universo lerael adora- D. ἀνθρώπων, ἅτινα, πρασεχυνεῖτη. ἁπὰ παντὸς Ἰεραᾷ᾽ 


baptwr; quod item sculpta Cherubim , Deo praci- 
ρου 3.4.1 fabrefaeta fuerint, satiesuperquea nobis 
est demonstratum. AR enim Deus Moysi : e Vide, 
omnia facito secundum exemplar quod tbi osten- 
SUA esi ἴα monte *; à Paulum etiam apestolum 
testimonio eomprobentem suo, jussisee Deum ut 
Israel manufacta tinsgipesque adoraret, audias ve- 
lm : « Si enim esset, inquit, super terram, nec ea- 
994 sacerdos, cun essent. sacerdotes qui offerreat 
secundum legem munera, qui exemplari et umhra 


' " Mattb, i8, 10, 47. 1 Cer. xui, 12. 


vi, 1seqq. 53 Exod. i, 5. ** Matth. xix, 7. 


89 Gen. 1, 37. 
39 ibid, 8. 


Ew δὲ χαὶ τὰ Χερουδὶμ τὰ γλνπεὰ, Θεοῦ see 
τάγμανι κανεσκενασμένα, ἱκανῶς ἀποδέδεικται hé. 
τὰρ ὁ θεὸς τῷ ωῦθσῇ  « Ὅρα, παιῇῆσεις πάνος vr 
τὸν τύπον τὰν δειχθέντα φολὲν τῷ ὄρει, "Aun x5 
*o) ἀποστόλου Βαύλου μαρινροῦντος, ὅτι χειρε- 
ποίητα, καὶ εἰχόνας προσεχύνει Ἰσραὴλ, τοῦ θεὼ 
τοῦτο προατάξαντος" « El μὰν γὰρ ἦν, φησὶν, i 
γῆς, οὐδ᾽ ἂν ἣν ἱερεὺς, ὕννων ἱερόευν νῶν προσφορόν. 
τῶν κατὰ σὺν νόμον τὰ δῶρρ'"' οὔτινες ὑποδεῦγματι 
χαὶ σχιᾷ λατρεύουσι τῶν ἐπουρανᾶμν, χαβὰς xv 


Δ0 Gea. xw, 1. ** Hxed. χε, G. "ine. 
*t Mah, xxu, 07-28. " Kxed. x2v, 4. 


1309 


DE IMAGINIBUS ORATIO IT. 


1410.- 


ρημάτιεται Μωῦσῆς, μέλλων ἐπετελεῖν τὴν σχε- Αἰ Δογνίμης (15) celestium ; sicut. responsum 


νήν. Ὅρα γὰρ, φησὶ, ποιήσεις κατὰ τὸν. τύπον τὸν 
δειχθέντα σοι ἐν τῷ ὄρει vov δὲ διαφορωτέρας τετύ- 
χηχε λειτουργίας, ὅσῳ χρείττονός ἐστι διαθήχης pe- 
σίτης, ἥτις ἐπὶ χρείττοσιν ἐπαγγελίαις νενομοθέ- 
τηται, Εἰ γὰρ fj πρώτη ἐχείνη ἦν ἄμεμπτος, οὐχ ἂν 
δευτέρας ἐζητεῖτο τόπος. Μεμφόμενος γὰρ αὗτοῖς, 
λέγει. Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, xal 
συντελέσω ἐπὶ τὸν οἶχον Ἰσραὴλ, καὶ ἐπὶ τὸν οἴχωην 
Ἰούδα διαθήχην χαινὴν * οὐ χατὰ τὴν διαθήχην, fiv 


Moysi, cum  consmmmearet. tabernaculum. Vide. 
enim, inquit, faeito secundum exemplas quod Ubi 
ostensum est in monte. Nunc autem melius sorti- 
tus est- ministerium, quanto et melioris testamenti. 
mediator est, quod.in melioribus. promissionibus. 
sancitum est. Nam si illud prius culpa vacasset, 
non.utique secundi locus inquireretur, Vituperans. 
enim eos dicit.: Ecce dies. ventunt, dicit Dominus, 
et consummabo super damum  lerael et super do- 


διεθέμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν, ἐν f ὁμέρᾳ ra 6o- mum Juda testamentum, quod pepigi. (16) cum 
μένου μου τῆς χειρὸς αὑτῶν, ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς bx — patribus eorum in die, qua apprehendi manum eo- 
γῆς Αἰγύπτου. » Καὶ uev" ὀλίγα, "“« Ἐν τῷ λέγειν rum, ut educere eos de terra JEgypti *9.» 
xa:vhw, πεπαλαίωχε τὴν πρώτην τὸ δὲ παδλαιούμε- Εἰ — post pauca : «€ Dicendo novam, vete- 
νον, xai γηράανον, ἐγγὺς ἀφανιαμοῦ. Xugvh γὰρ ravit prius. Quod autem amiquatur εἰ senescit, 
κατεσκευάσθη ἡ πρώτη, Ev fj ἢ τε λυχνία, καὶ ἡ τρά- D prope interitum est **; Habuit. quidem prius justi- 
πεζα, xal ἡ πρόθεσις τῶν ἄρτων, ἧτις λέγεται — licatiomes cuMura οἱ δδοοίωμα (47) axenjare, Ta- 
ἁγία " μετὰ δὲ τὸ δεύτερον καταπέτασμα, σχηνὴ ἡ — bernaculum enim fectum est primum, in quo erant 
λεγομένη Ἅγια ἁγίων, χρυσοῦν ἔχονσα.θυμιατήρων, — candelabra, et mensa et propositio panum, qua 
καὶ τὴν χιδωτὸν τῆς διαθέχης περιχεχαλυμμένην — dicitur, sancta. Post velamentum autem seeundum, 
πάντοθεν χρυσίῳ, ἐν fj στάμνος χρυσῇ ἔχουαα «à, tabernaculum quod dicftur Sancta sanctorum , au4 


μᾶννα, xa) ἡ ῥάδδος 'λαρὼν ἡ βλαστήσασα, xai al 
πλάχες τῆς διαθήχης " ὑπεράνω δὲ αὐτᾷς, Χερουδὶ)μ. 
δύξης χατασχιάζοντα τὸ ἱλαστήριον.» Καὶ πάλιν “ε QU 
γὰρ εἰς χειροποίητα ἅγια εἰσῆλθεν ὁ Χριστὸς, ἀντί-. 
τυπα τῶν ἀληθινῶν, ἀλλ᾽ elc αὐτὸν τὸν οὐρανόν. » 
Καὶ μεθ᾽ ἕτερα". «. Σκιὰν γὰρ ἔχων ὁ νόμος τῶν 
μελλόντων, ἀγαθῶν, οὖχ αὐτὴν τὴν elxóve τῶν πραγ- 
ν. 


χγ. Ὅρα ὅτι χαὶ ὁ γάμος xex πάντα. τὰ. κατ αὐ- 8 


«ὃν, πᾶσά τε ἢ ναϑ' ἡμᾶς λωτροῦδα, χειροποίητὰ εἰσιν 
ἅγια, δι᾽ ὕλῃς προσάγοντα ἡμᾶς τῷ ἀδλῳ Θεῷ. Καὶ 
ὁ μὲν νόμος, καὶ πάντα τὰ κατὰ τὸν, νόμον, σκιά-. 
γραφία τις Tiv τῆς μελλούσης εἰκόνος, τουτέστι τῆς 
xa0' ἡμᾶς λατρείας" ἡ δὲ χαθ' ἡμᾶς λατρεία, εἰκὼν. 
τῶν μελλόντων ἀγαθῶν’ αὐτὰ δὲ τὰ πράγματα, ἡ 
ἄνω Ἱερουσαλὴμ, δἄῦλος καὶ ἀχειροποξητος, χαθώς 
φησιν ὁ αὐτὸς θεῖος ᾿Απόστολος" ε O0 γὰρ ἔχομεν. 
ὧδε μένουσαν πόλιν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν. ἐπιζητοῦ- 
μεν, » ἥτις ἐστὶν ἡ ἄνω Ἱερουσαλῇμ, e ἧς τεχνέτης 
xe δημίουργὸς ὅ Θεός. 1 Πάντα γὰρ τά τε χατὰ τὸν 
νόμον, χἀὶ τὰ κατὰ τὴν ἡμετέραν λατρείαν, ἐκείνης 
ΟΥ̓͂Ν ἐγένοντα" αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῷνας. 
μήν. 


* Hebr. vii, 4-9. 


5 Hebr. Xl, 10. nid ibid. ἐδ. 


* Mebr. iz, t-5. 


reum habens thuribulum, et arcam testamenti cit- . 
cumtectam ex omni parte auro ; ip qua urna au-. 
rea habens manna, et virga Aaron, que frondue- 
rat, eLtabula testamenti, Super quae erant Che- 
rubim gloriam obumbrantia propitiatorium !. » Εἰ 
rursum : « Non enim ia manufacta sancia Jesus 
introivit, exemplaria verosuta, sed in ipsum co- 
lum*, » Et post alia : «Umbram babens lex futuro- 
rum bonorum, non ipsam imaginem zerum *.» 

$23. Considera, tm legem, tum ea omnia quae 
lege precepta sunt, quin et universum cultum (18) 
nostrum manufíacta sancta esse, quibus per mete- 
riam, ad Deum, qui ἃ materia precwl remotus est, 
ducimur : itemque legem et omnia quz lege con- 
sUtutla sunt, adumbrationem quamdam fuisse 
imaginis, hoe est, nostri cultus : cultum vero. 
nostrum, futurorum bonorum imaginem csse : 
ipsas denique res, esse supremam illam Jerasalem, 
quie a materia immunieé est, nec manufacta; quem- 
admodum ipsemet Apostolus s : « Non habemus 
hie manentem civitatem, sed futuram inquiri- 
mus *; » que est celestis Jerusalem, « cujus ar- 
tifex et conditor Deus *. » Omnia euim qua vel se- 


p eundum legem, vel secundum cultum nostrum 


fiunt, illius gratia constituta sunt. lpsi Deo gloria 
in sz cula saeulorum. Amen. 
* febr. x, 1. 


3 ibid. 24. " Hebr. xut, 15). 


NOT K. 


(15) Vulg. int. deserviunt, Grece λατρεύουσι, 
quod servilem quemdam eultum signiflcat. 

(16) Vulg. iat. feci, ut in Bibliis Graeis ἐποίησα" 
at in textu Damasceni legitur διεθέμην. 

(17) Grece χοσμιχὸν, hoc. est, mundanum, quod 
erbis imaginem exhiberet, ut tradunt Judzi. 

(18) Grece λατρεία. Spectat Damascenus ad hzc 


- 


verba Pauli, δικαιώματα λατρείας, qua noster int, 
transtulit, justificationos caltaere, οἱ proprie signi 
ficant czeremonías et ritus quibas Deo cultus exhi- 
betur. Vox quippe δικαίωμα, apad Mellenistas re- 
spondet Hebrzo 5X2, adeoque ritus significat. 
Additumque λατρείας nomen cultum  adoratio- 
nemqne insinuare auctori nostro visum est, 


1311 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1312 


944 Priscorem probatorumque. Patrum: testimonia A Μαρτυρίαι xa.laiov. καὶ. δοκίμων éqiex- Haráper 


pro imaginibus. 
S. Dionysié Areopagite, ex. epistola ad Tüum. 


Opere pretium igitur, etc., cum Commentario. 
sancti Joannis Damasceni, ut in prima oratione. 
Comment. Vide quomodo, etc. 
Ejusdem, ex libro De divinis nominibus. 
lec nos edocti sumus, eic., cum Comment. 


Ez ejusdem libro De Ecclesie hierarchia, 
Ceeterum superiores, etc. 
Comment. Quod 3i igitur, ctc. 


Sancti Basilii, ez sermone insanctum Barlaam marty- 
rem, cujus inltium est : « Primum quidem sancto- 
rum mors, » 


Exsurgite nene, etc. 
Ejusdem, ex 30 capitibus ad Amphilochium-de Spi-. 
ritu sancto (cap. 18). 


Quod ipsa quoque, etc. 
Comment, Quod si Regis, etc. 


Sancii Basilii, ez sermone in sanctum  Gordium 
mariyrem. 


L:tantur populi Isetitia, etc. 
Comment. Vidé quomodo. 
Ejusdem, ex eodém sermone in. Gordium martyrem. 


Quemadmodum enim, etc. 
Et eub. finem. hujus orationis. 
Sicut enim solem, etc. 
Comment. Nec dubium. 
In oratione ín prestantissimos XL mertgyres hec au. 


Martyrum, etc. 

Commen. Uur ergo. 
Besilii. 

Agedum, etc. 


Comment. Vides, etc. 
Rursum , moz subdi : 
Quee enim, etc. 
Comment. Quibus obsecro, ete. 
Comment. Qua porro ratione. 
Senció Gregorii. INyssen 
libro de structura. hominis (cap. 4). 
Quemadmodum in hominum more, etc. 
Ez ejusdem libri capite 5. 


Porro divina pulchritudo, ete. 
Comment. Animadverte. 


Ejusdem , ex oratione Constantinopoli habita de 
Filii e& Spiritus sancti divinitate ; ubi et de Abra- 
hamo, orat. 44, cujus initium est : « Simile quid 
contingit iis, etc. 

Dehioc vinculis, etc. 
Ex espositione sanct Joannis Chrysostomi in Episto- 

' lam ed Hebreos. 


Ác prius quidem etc. 


i, ex supplemento, sive ex: 


«ερὶ εἰκόνων. 
Τοῦ ἁγίου Διονυσίου τοῦ ᾿Αρεοπατίεον, ἐκ τῆς 
πρὸς Τίτον ἐπιστο.λῆς. 


Χρὴ τοιγαροῦν, x. s. &. Vide ad calcem prioris 


orationis. . 


Σχόλ, "ἴδε, ὡς ἔφη, κι τ. E. 
Τοῦ αὑτοῦ, ἐκ τοῦ περὶ θείων δνυμάτων. 

Ταύτης xa ἡμεῖς, x. τ. E. 
Σχόλ. El φιλανθρωπίας, x. τ. t 

Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ περὶ ἐκκλησιαστικῆς ἱεραρχίας. 
᾿Αλλ᾽ αἱ μὲν ὑπὲρ, x. τ. 5. 
Σχόλ. El «al?vv, x. τ. E, 

Τοῦ ἁγίου BaciAslov *, ἐκ τοῦ εἷς τὸν μεικάριον 
Βαρλαὰμ τὸν μάρτυρα .Aódyov* οὗ ἡ ἀρχή: 
Ἠρόετερον 


μὲν τῶν ἁγίων οἱ θάν ει. 
᾿Ανάφστηπέ, μοι νῦν, x. τ. &. 

Τοῦ αὐτοῦ, ix τῶν xpóc ᾿Αμφι.-δόχιον cpidum 
x& ων, περὶ soU dgqiov- Ηκεύμειτος, in) 
xsgpaJalov ιη΄. 

Ὅτι βασιλεὺς λέγεται, x. τ. ἕ. 
ZxóJ. El ἢ εἰχών. 
Τοῦ dpylov Βασιλείου, ἐκ τοῦ εἷς Γόρδιον τὸ 
μάρευρα Aórov. 
Eóopalvovtat λαοὶ, x. t. ἔ. 
Σχό.. Ὅρα, ὡς. 
Τοῦ ἄγέου Βασι, είου, àx τοῦ αὑτοῦ .1όγου à 
εἰς Γόρδιον σὸν» pdp. 
Ὥσπερ γὰρ τῷ πυρὶ αὐτομάτως, x. t. E. 
'E&n téAet τοῦ οὐτεοῦ AóTov. 
Ὡς γὰρ τὸν ἥλιον, x. 5. E. 
Σχόλ.. ΔΉλον, ὡς. 
Καὶ ἐν εῷ Aóyo 86 τῷ περτί . 
σαράκοντα μάρτυρας, ταῦτά pnaw. 
Μαρτύρων, κι τ, ἑ- 
Σχό.1. Πῶς οὖν paz! ὀλίγα qaax. 
Βασιλείου, 
Δεῦρο δὴ οὖν, x. 1. ἑ, 
Σχό,, Ὁρᾷς, ὡς. 
Πάλιν ἐχόμενα τοῦ Aóyov. 
Ἕπεὶ xal πολέμων, x. *. 6. 
Σχόλ. Τί τούτων, x. «. 6. 
Σχόλ. Πῶς οὐ μὴ ποθήσω. 

Τοῦ dyiov Γρηγορίου ἐκισκόπου Νύσσης, ἐκ τὸν 

παξασχένῆ 


ἀναπιἪληρωματιχοῦ, tovtéc to x 
ἀνθρώπου (χεφ. &.).. se 


Ὥσπερ χατὰ νὴν ἀνθρωπίνην συνήθειαν, x. 5. ἃ 


D Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ πέμπτου xsga.Aalov τῆς otrk 


πραγματείας. 
Τὸ δὲ θεῖον χάλλος, x. «. &. 
ZxóA. "Opa, ὡς.. 
Τοῦ αὐτοῦ, ἀπὸ JAóvov ῥηθέντος ὃν Kurcter 
γουπόλει, περὶ θεότητος Υἱοῦ καὶ Πνεύματα, 


καὶ εἰς τὸν "A6padu* Aó οὗ ᾿ 
Οἷόν τι xácxovoi. τὸς pa, ἡ 4m 


Ἐντεῦθεν δεσμοῖ;, x. «. &. 

Tov ἁγίον Ἰωάγγου τοῦ Χρυσοσεόμου, iz τῆς 
ἑρμηνείας τῆς πρὸς 'Εδραίους "Ψαιστοιῆς. 
Καὶ πῶς εἰχὼν τοῦ δευτέρου τὸ πρῶτον, x. t. E 


YARLE LECTIONES. 


" Omissa est narratio de Abgaro, quam tamen Zinus advit. 


p 


ω --. 


1313 


DE IMAGINIBUS ORATIOITI. 


1314 


Asortiev Νεαπόλεως τῆς Κύαρου, ἐκ toU κατὰ A Leontii Neapolis in Cypro episcopi, e Hibro Contra 


Ἰουδαίων Aóyov, περὶ τοῦ προσκυνεῖν τῷ 
«ταυρῷ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ταῖς εἰχόσι τῶν ἁγίων, 
καὶ ἀ.1.1ήἠ.1οῖς" καὶ περὶ τῶν λειψάνων τῶν ἁγίων. 
Ἐὰν ἐμοὶ ἐγχαλῇς, x. τ. E. 
Σχόλ. Οὗτος πιστὸς, x. τ. E. 
Καὶ πάλιν ἐκ τοῦ αὑτοῦ. Ἐπεὶ xai x. *. ἃ. 
Σχόλ. Οὗτος. 
Σευηριαγνοῦ [ἐπισκόπου Γαξδά.λων), ἀπὸ Aóyov, 
τοῦ εἰς τὰ ἐγχαίγια τοῦ σταυροῦ. “ 
Πῶς ἡ εἰχὼγν, x. τ, ἑ. 
Σχό,. ύνες, ὡς διά. 
"Qu δὲ οὐ χαινὸν ἐφεύρεμα τὸ τῶν, x. τ. ἐ. 
'Ex τοῦ βίου τοῦ ᾿Ιῳὐάννου τοῦ Χρυσοστόμου, 
. οὕτως abcoAsGel γέγραπεαι. 
Ἠγάπα 65,6 μαχάριος Ἰωάννης, x. τ. L. 
Ἐν τῷ τῆς ὁσίας Εὐπραξίας Βίῳ, τὸν Δεσποτιχὸν, 
x. t. &. | 
Ἐν τῷ τῆς ὁσίας Μαρίας Bip τῆς Αἰγυπτίας, 
x. t. 6. 
'Ex tov Aó 
xal Καινῆς εἷς γομοθέτης, xal sic τὸ 
τοῦ ἱερέως. 
€ Ἐγὼ xai τὴν χηρόχυτον ἡγάπησα γραφὴν, εὖ- 
σεύείας πεπληρωμένην εἶδον γὰρ ἄγγελον ἐν εἰ- 
κόνι ἐλαύνοντα βαρδάρων σείφη. Εἶδον πανούμενα 
 βαρδάρων φῦλα, χαλ' τὸν Δαδὶδ ἀληθεύοντα" Ηόριε, 
ἐν τῇ κόλει coo εἰπόνα αὐτῶν ἐξουδενώσεις. » 


Τοῦ οὐτοῦ, ἐκ «jc ἑρμηνείας τῆς παραδολῆς C 


tov σπόρου. 

« Ἔνδυμα βασιλιχὰν ἐὰν ὑδρίσῃς, οὐ τὸν ἐνδεδυ- 
μένον ὑδρίζεις ; οὐχ οἶδας ὅτι, ἐὰν εἰχόνα βασιλέως 
ὑδρίσῃς, εἰς τὸ πρωτότυπον τῆς ἀξίας φέρεις τὴν 
ὕδριν ; οὐχ olbac ὅτι, ἐάν τις εἰχόνα τὴν ἀπὸ ξύλου 
χαὶ ἀνδριάντος χαλχοῦ χατασύρῃ, οὐχ ὡς εἰς ἄψυχον 
ὕλην τολμήσας χρίνεται, ἄλλ᾽ ὡς χατὰ βασιλέως 
χεχρημένος τῇ 06per; Elxéva δὲ ὅλως βασιλέως φέ- 
ρουσα, τὴν ἑαυτῆς ὕόδριν εἰς βασιλέα ἀνάγει. » 


E 

Tov αὐτοῦ ᾿Ιωάννου τοῦ U 
elc Μελέτιον HAMBRE, Helid i iiie μέρ. 
Mop 

^ € 
Kal E à pa ιδεριφέρων. τοὺς ἡ ρθαλμούς. » 
: Καὶ ἦν εὐσεδείας διδασχαλία τὸ γινόμενον" συν- 
εχῶς γὰρ ἀναγκαζόμενοι τῆς προσηγορίας ἐκείνης 
μεμνῆσθαι, καὶ τὸν ἅγιον ἔχειν ἐπὶ ψυχῆς, παντὸς 
ἀλόγου πάθους καὶ λογισμοῦ φυγαδευτήριον εἶχον τὸ 
ὄνομα " xal οὕτω πολὺ γέγονε τοῦτο, πανταχοῦ, καὶ 
ἐν ἀμφόδῳ, καὶ ἐν ἀγορᾷ, καὶ ἐν ἀγροῖς τούτῳ πάν- 
τοθεν περιηχεῖσθαι τῷ ὀνόματι. Οὐ πρὸς τὸ ὄνομα 
δὲ τοσοῦτον ἐπάθετε πόθον μόνογ, ἀλλὰ xal πρὸς 
αὐτὸν τοῦ σώματος τὸν τύπον. Ὅπερ οὖν ἐν ὀνόμα- 
σιν ἐποιήσατε, τοῦτο xal ἐπὶ τῆς εἰκόνος ἐπράξατε 
τῆς ἐχείνον. Καὶ γὰρ ἐν δαχτυλίων σφενδόναις, χαὶ 


* ial. Lxxu, 20. 


τοῦ Χρυσοστόμου, ὅτι Παιλαιᾶς 
τὸ ἔφϑυμα. 


]κάσος; quod Christi crucem et émegines, δὲ 
sese mutuo adorare liceat ; necnon de eanctorum 
reliquiis. 
Quod si mihi, etc. 
Comment. Quod si ex, etc. 
Rursum ex eodem Leoniio. Quandequidem, etc. 
Comment. Annon, etc. 
949 Severiani [Gabalorum episcopi] ex sermone in 
dedicationem crucis. 
Quonam pacto, eic. 
Commen, Advertis quid, etc. 
Quod autem nova non sit, elc. 


Ex vita sancti Joannis Chryeostemi, in qua hec ad 
verbum scripta sunt. 


B Beatus Joannes epistolas, etc. 


In Vita sancte Eupraxie scriptum est, etc. 
In Vita sanct Marie /Egyptiaes , ete. 


Es sermone sancti Joannis Chrgsostemi : Quod Veteris 
ei Νοοὶ Testamenti unus auctor sit; el in sacerdo- 
tis indumentum. 

« Ego quidem pictura quoque delectatus sum. 
que fusili cera confecta sit, modo pietatem prz 
$e ferat. In imagine siquidem angelum vidi bar- 
barorum agmina profügantem. Vidi proculcatas 
barbarorum nationes , et. Davidem dicentem : /n 
civitale (ua  4naginem eorum ad nihilum redi- 
gas *.» | 

Ejusdem, ex euarralione in parabolam seminis. 

« Quod indigne imperatoris indumentum trseta- 
veris, nonne perinde imperstori injuriam irro- 
gas? Àn ignoras te, si In imperatoris imaginem 
contumeliosus exsistas, in eummet quem ipsa 
repraesentat, te injuriosum fleri? Nescis illum 
condemnari, qui ex Hgnes aet erea statua. ime- 
ginem dejecerit? non velit in materiam inani- 
mem procax fuerit, sed quia ignominia asperserit 
jmaginem. Quoniam imperatoris effigiem gerit, 
illatam sibi contumeliam ad imperatorem ipsumimet . 
transfert. » 


Ejusdem sancti Joannis Chrysostomi, ez sermone 
in sanctum — Meletium | Antiochie episcopum εἰ 
martyrem ; εἰ de animi promptiludine illorum qui 
consenerani : cujus initium est : » (Quoquoversum 
in sanctum huncce gregemeoculos. circumferenus. » 
Et post pauca : 


« Atqui ipsa res gesta pietatis documentum erat. 
Nam cum assidue cogerentur appellationis. iflius 
meminisse, sanctumque illum animo versare, ip- 
sum nomen, ceu quoddam omnis a ratione sb- 
horrentis affectus et cogitationis amuletum, tene- 
bant. Atque eo reà progressa est, ut passim in bi- 
viis, in foro, et in agris, hoc undique nomine 
cuncta persoRarent. Neque vero erga pra»stantis- 
simum nomen solwm, verum etiam erga ipsam 
corporis effigiem studium observentiamque vestram 
ostendebatis. Quod igitur in ejus nomen fecistis, 


1315 


'S. JOANNIS DAMASCENT 


1316 


idem in imaginem prastltistis. Nam multi in annn- ἃ ἐχπώμασι, καὶ ψιάλαις, καὶ ἐν θαλάχεων τοίχοις, καὶ 


lorem palis, in poculis, in phialis, in cubiculorum 
parietibus, ac demum omnibus in locis imagiwem 
illius caelaverunt: ut non solum sanctum illud 
audirent nomen, sed et expressam quoque eífigiom 
imtoerentur. Ὁ 


Ejusdem, de proditione Jude, de Pascha, δ sacra- 
mentorum traditione, quodque ὁ meni- 
nisse non oporteet. 


« Quemadmodum pictores m tabelía, 1um unde- 
quaque lineas ducunt, tum umbras exprimunt, 
tum rei veritatem, adhibita colorum varietate, gub- 
Jiciant; ita e Christus fesit. » 
94$ Sancti Ambrosii Mediolanensium episcopi, ex 

epistola ad wniversam ltaliam. 

« Tertia autem nocte jam corpore inedia con- 
fecto et fatisceate propter jejumium, mihi qequa- 
quam dormienti, sed in mentis excessu constituto, 
veonspioui fuerunt, cam persona quadea qus beato 
Paulo similis prorsus videbater : qoemadmodum 
ejus effigies in imaginibus efformata perspicue de- 
clarat. » 


Sancii. Maximi phitosaphi et con[essoris, ex his 
gum inter ipsum et Theodosium episcopum gesta 
gunt. 


« His itaque peraclis sorrexerunt omnes cum 
gaudio et lacrymis, positisque genibus oraverunt ; 
aigue eoruin singuli sancla Evangelia, pretiosam 
crucem, οἱ Jesu Christi Salvatoris, sancteque Dei 
Genitricis, quae illum peperit, imaginem deesculati 

sunt, admotis manibus, pro eorum qua ifiterlocati 
fuerant, confirmatione, 


Ks sermane sauciiscimi 6oaliseimique Anastasii ar- 
chiepiscopi (Antiochia ΔῊΝ de δαϑύαιο, ad 
Simonem episcopum Bosirensem. 


« Nam sicut absente quidem imperatore, ejus 
"loco imago ipsius adoratur; eo autem presente, 
supervacaneum est, primigenio exemplari relicto, 
jmaginem venerari. Nequaquam (amen, ex eo 
quod illa (wac nea aderatar, quia adest ille cujus 
gratia venerabilis erat, eem ideirco inboneste ha- 
bere liceret.» Et quibsdam interjectis : «Nam sicut 
ille qui in imperatoris imaginem debacchatur, ul- 
triees paenas luit, perinde ac si vere imperatorem 
ipsum injuriis affecisset ; tametsi imago nibil sit 
aiud quai lignum et colores admista cerg et 
coagmentata : ad eumdem modum quicunque cu- 
puspiam imagini contumeliam irrogat, hanc utique 
injuriam inert illi cnjus est effigies. » 
Ez Prate S. P. N. Sophronii ercidepiscapi Pero- 
esiymoraw. 


« Narrebet Theodorus, etc. » fn fine articuli : 


πανταχοῦ τὴν elxóva. τὴν ἐχείνην ἔχάραξαν πολλοί" 
ὡς μὴ μόνον ἀμούειν τῆς ἁγίας προσιῃγαρίας ἔκεί- 
νης, ἀλλὰ xat ὁρᾷν αὑτοῦ πανταχοῦ τοῦ σώματος; τὸν 
τύπον, xal διπλῆν τινα τῆς ἀποδημίας ἔχειν ch 
παραμυθίαν. » 


Τοῦ αὐτοῦ, εἷς τὴ» προδοσίαν τοῦ Ἰούδα, xai 
πάσχα, καὶ εἰς παράδοσιν fü* μυστῃ- 
plor. xal περὶ τοῦ μὴ μνησικακεῖ. 

Καθάπερ γὰρ οἱ ζωγράφοι ἐν αὐτῷ τῷ κίναχι 
xal τὰς γραμμὰς περιέχουσι, Ξιαὶ σχυυζραφυῦσι χοὶ 
τὴν ἀλήθειαν τῶν χρωμάτιον ἐπιιειϑέαδιν͵ ἄνω χοὶ 
ὁ Χριστὸς ἐποίησεν. » 

To) ἁγίου Ἀμδροσίου ἐπισχόπου ἸΒεδιολάνων͵ 
ἐκ τῆς πρὸς κᾶσαν 'FradXiae ἐπεστολης. 

« Τῇ νυχτὶ δὲ τῇ τρίτῃ ἐκ νηστεῖας μοι Tis n. 
παπεπονημένου δώματος, οὐ καθεύδοντι, ἄλλ ἢ 
ἐκστάσει ὄντι, μετὰ τινος προσώπου μοι xac. 
σαν, ὃ προφεῴχει τῷ μαχαρίῳ Παύλῳ τῷ ἀτοσῶς 
αὐτῆς τῆς ἐν εἰχόσι γραφῆς τὸν αὐτοῦ yaptriy 
διδασχούσης σαφῶς. » 


» Svcó set δρολογρὰὰ 
pod UK iet didi t pe] A ecallus 


ve καὶ Θοοδοσίου éxsc »ózov. 


« Καὶ &rÀ τούτοις ἀνέοτησαν vávcac peti μὲ, 
xai δαχρύων, ἔόαλον μετάνοιαν, καὶ εὐχὴ γῆν͵ 
καὶ ἕχαστος αὐτῶν τὰ ἅγια Εὐαγγέλια, καὶ τὸν ἡ 
gov σταυρὸν, καὶ τὴν εἰχόνα τοῦ Θεοῦ καὶ luf | 


€ poc ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς Δεσποίνης igs 


«ἧς αὐτὸν τεχούσης παναγίας Θεοτόπου, ἡσκάπίν, ! 
«εθεικότες xal τὰς δίας χεῖρας, ἐπὶ βεθαιώσιι ὦ 
λαληϑέννων. » 


δοῦ ἀγιωτάεου καὶ pa Pia dpxuxiosim 
ov 'Avao racio, sp 


85ozxódsoc, καὶ xer, γυῖα, τὴν 
Zab6átov: καὶ δῶν &zicxoxcr E 
στρῆς. 


«Ὥσπερ γὰρ δκόντος μὲν βασιλέως, ἢ db 
αὐτοῦ ἀντ᾽ αὐτοῦ προσχυνεῖτας, παρόντος δὲ issy 
αὐτοῦ, περιττὸν καταλιπόντα τὸν πρωτότυπον 
χυνεῖν τὴν sixóva: οὔ μὴν, ἐπεὶ μὴ xpoaxvveiwli 
τὸ παρεῖναι τὸν δι᾿ ὃν προσκυνεῖταε, ἀτιμάζολε 
οὐχ ἔδει. » Kal pes? ὁ.λίζα' Ὥσπερ γὰρ ὃ περονα 


p εἰχόνι βασιλέως, τιμωρίαν δφίαεαπταιε, ὡς einfgpan 


βααιλέα áctpásac, καίτοι τῆς εἰκόνος εὐδὲν inp 
οὔσης, ἢ ξύλον xal χρώματα κηρῷ μεμιγμένα 
κεχραμένα, «by αὐτὸν τρόπον ὃ τὸν τύπον sediss 
ἀτιμάζων, εἰς αὐεὸ ἐχοῖνο οὗ τύπος ἐστὶν, keit 
τὴν ὕόριν. ὁ 


"- 


'Ex τοῦ Aet 
RR a 


t Ἔλεγεν 6 ἀδδᾶς Θεόδωρος, » x. τ. & et in fw 


NOT.£. 
(19) S. Maximi Acta edita fuerunt. Combefisio nostro ejusque operibus przfixa, quee vero hic nar- 


rantur leguntur, tom. Il, n. 18. 


1317 


DE TMAGINTBUS ORATIO III 


1318 


articuli, « Οἵδα. Πλὴν τὸν ἐμὸν ποιητὲν ἐπιώρχη- A « Non. ignoro. Ceterum factorem meum pejeravt , 


σα σοῦ δὲ οὐχ ἀχούω. 2 
Σ χό.1. Θρᾷς, ὅτι. 
ἐολλῶν τοίνυν, x. τ. E. 
EU τις εἰσέλθοι, x. ς. ἑ. 
Asc) δυσωποῦμεν, x, τ. E. 





tibi vero non aü0sculto. » 


Comment. Yides quod, etc. 
Cum itaque mult, etc. 
Quod si quis domum, etc. 
Obsecramus ftaque, etc. 





TOY ΓΙΟΥ͂ IOANNOY TOY AAMAZKHNOY 


AUTOS TPITOZ 


ΡΟΣ ΤΟΥ͂Σ AJABAAAONTAZ TAZ ATJAZ ETKONAZ. 


S. JOANNIS 


DAMASCENI 


ORATIO ll] - 
ADVERSUS EOS QUI SACRAS IMAGINES ABPHCIUNT. 


α΄. "Eloc ἐστὶ τῷ πονηρῷ xaX ἀρχεκάχῳ ὄφει, τῷ Β Ea est serpentis improbi omniumque mslorum 


διαδόλῳ gau, ποχυτρόπως πολεμεῖν τῷ xat' εἰκόνα 


Θεοῦ πλασεουργηθέντι ἀνθρώπῳ καὶ διὰ τῶν ἐναν- 


τέων τὸν αὑτοῦ κατεργάζεσθαι θάνατον. Εὐθὺς μὲν 


γὰρ ἐν ἀρχῇ, ἐλπίδα καὶ ἐπιθυμίαν θεώσεως αὐτῷ 


ἄσιπειρε, μαὶ δι' αὐτῆς εἰς τὸν τῶν ἀχόγων χατήγαγε 
θάνατον. Θὺ μὴν, ἀλλὰ καὶ αἰσχραῖς καὶ ἀλόγοις 
ἡδοναῖς πολλάκις αὑτὰν ἐδελέαρε" πόσον δὲ τὸ διά- 
psteev, θεώσεως χαὶ ἀλόχον ἀπεθυμίας ; Ποτὲ μὲν, 
εἰς ἀθεότητα ἤγαγε, καθώς φησιν ὁ θεοπάτωρ 
Δαδίδ’ « KU'mv ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ, Οὐχ ἔστι 
Gb; ᾿ » ποτὲ &, εἰς πολυθρῖξαν - xai ποτὲ μὲν, μηδὲ 
τῷ φύσει προαμννεῖν Θεῷ ἔπεισε, ποτὲ δὲ δαίμοα;ν. 
Ἔτι δὲ xal οὐρανῷ τε χαὶ γῇ, ἡλίῳ καὶ σελήνῃ xal 
ἀστράσι, nal τῇ λοι τῇ μείσοι, μέχρι χνωδάλων xal 
ἑρπετῶν προσχυνεῖν παρεσχεύασεν. Ὁμοίως γάρ 
ὄφτι χαλοπὸν, χαὶ τὸ τοῖς τεμίοις τὴν ὀφειλομένην 
φὰὴ προσάγειν οἱμὴν, χαὶ τοῖς ἀτίμοις τὴν μὴ προσ- 
ἤχονθαν προσάωπῃειν δόξαν '. 'H δὲ ἀλήθεια μέαῃν 
ὁδὸν βαδίζουσα, πάντα ἀπαρνεῖται τὰ ἄτοπα" | χαὶ 
διδάφκει ἕνα Θεὺν ὁμολογεῖν, μίαν φύσιν ἐν τρισὶν 
ὑποστάσεσι, Ποτρὶ, καὶ Υἱῷ, xal ἁγίῳ Μμνεύματι" 
τὰν δὲ καχίαν, οὐχ οὐφίαν, ἀλλὰ ουμδφδηχός φῃσιν, 
ωνοιάν τιναι, καὶ λόγον, χαὶ πρᾶξιν παρὰ τὸν νόμον 
νοῦ Θεοῦ͵ ἐν «ip ἐννοεῖσθαι, xal λέχεσβαι, καὶ πρᾶάτ- 
τοσῦαι, τὴν ὕπαρξιν ἔχουσαν, χαὶ ἅμα τῷ παύσα. 
σθαι ἀφανιζομένην. Ἔτι δὲ xal τὸν ἕνα τῆς ἁγίας 
Γριάδος τὸν Χριστὸν, δύο φύαεις χηρύττει, χαὶ μίαν 
ὁπόστασιν.} ᾿Αλλ᾽ ὁ τῆς ἀληθείας ἐχθρὸς, καὶ τῆς 
ϑωτηρίας τῶν ἀνθρώκων πολέμιος, ὁ ποτὲ δαιμόνων 


? Péal. Lo, 1 


ν᾿ 


architecti, diaboli seilicet, congnetudo, ut ad ima- 
ginem Dei formatum hominem nallis non oppu- 
gnet modis, quo mortem ipsi contrariis artibus 
inferat. Statii quippe in jpsomet rerum exordio 
spem illi cupiditatemque divinitatis comparandz 

inspiravit, per quam in brutorum animanüum 
mortem ipsum pertrasit : quin sepius etiam turpi- 
bus illum, belluinisque voluptatibus illexit. Proh 
immanem distantiam 8 4.5 divinitatem inter, bel- 
luinamque libidinem ! Aliquando quidem eo illum 
adduxit, ut Deum abnegaret. Ait enim Del parens 
David : Dixit insipiens in corde suo : Non est Deus". 
Tum vero, ut plures deos coleret; atque inter- 
dum, ut ne quidem illi, qui suapte natura Deus est 


C procideret, persuasit ; interdum ut dzemones ipsos 


adoraret, tum etjam ut celum ct terram, solem et 
lunam, et stellas, omnem denique creaturam, ne- 
quaquam exceptis animantibus ae reptilibus. Ne- 
que enim dissinilis flagitii est, bonorem illis quse 
eo digna sunt, negare, atque nullius pretii rebus, 
minime convenientem iimedicamque gloriam. At 
veritas, media incedens via, absurda quaque re- 
probat, (docetque, ut Deum unum confiteamur; 
naturam unam in tribus personis, Patre et Filio et 
Spiritu sancto : rhalum autem essentiam subetan- 
Liamve non esse, sed accidens merum, puta cogt- 
tationem quamdam, sermonemque et. actionem di- 
ving legi contrariam, nec nisi in eo quod cogíta- 
tur, dicitur et agitur, habens ut exsístot, et simu 


VARLE LECTIGNES. 


! Colb. τιμὴν. 


« Hzc adduntur in cod. Colb. forsan necessaria ton videbuntur. 


1319 


S. JOANNIS DAMASUEN| 


1330 


ac ceo$$at actio, in mihilum abiens. Insuper A xai ἀσεδῶν ἀνθρώπων, χαὶ πετεινῶν. xal κνωδάλων, 


Christum de Trinitate unum esse, duasque in eo 
naturas el unam personam pradicat.] Sed cum 
veritatis adversarius, hominumque salutis inimi- 
cus, non gentes modo, scd οἱ ipsosmet .ilios Israel 
saepenumero delusisset, ut demonum et impiorum 
hominum, volucrum quoque ac belluarum, repti- 
liumque fabricarent imagines, quas tanquam deos 
adorarent, nunc Ecclesiam Christi tranquilla pace 
fruentem perturbare nititur : ita tamen ut labiis 


xai ἑρπετῶν εἰχόνας ποιεῖν, xai ταῦταις ὡς θεοῖς 
προσχυνεῖν, οὐ μόνον τὰ ἔθνη, ἀλλὰ χαὶ τοὺς υἱοὺς 
Ἰσραὴλ πολλάκις πλανήσας, νῦν εἰρήϑην ἔχουσαν 
τὴν τοῦ Χριστοῦ Ἐχχλησίαν συνταράξαι σπουδάζει" 
διὰ χειλέων ἀδίχων χαὶ γλώττης δολίας, λόγοι: 
θείοις τὴν χαχίαν παραρτύων, xaX ταύτης τὸ ἄσχ΄- 
pov xal σχοτεινὸν εἶδος ἐπιχαλύπτειν πειρώμενος, 
xai τὰς χαρδίας τῶν ἀστηρίκτων σαλεύειν ix τῆς 
ἀληθοῦς χαὶ πατροπαραδότον συνηθείας. 


iniquis οἱ lingea dolesa* malitiam divinis condiat eloquiis, illiusque deformem tenebricosamque 
faciem fuco illinere tentans, infirmorum animos a recta atque a Patribus accepta consuetudine di- 


moveat. 

2. Nonnulli quippe surrexerunt, asserentes, ea 
qua pro nostra salute a Christo mirabiliter, φυῶ- 
que a sanctis forliter contra diabolum gesta sunt, 
exbibenda in imaginibus non esse, in quibus illa 
contemplemur, veaeremar, admiremwut- e$ ipite- 
mur. Quis autem cogitatione divina et spiriteali 


intelligentia imbutus, id suggerente diabolo non 


agnoscat inventum ? Neque enim ille cladem igno- 
miniamque suam in emnium eguspectu traduci pati- 
tur, nec Dei sanctorumque ejus gloriam celebrari. 
In gravi quidem versaremur errore, si vel invisi- 
bilis Dei faceremus imaginem ; quoniam id quod 
incorporeum est, nec visibile, nec circumscriptum, 
nec figuratum, effingi prorsus nequit. Nec minor 
foret impietas, si delineatas a nobis hominum inra- 
gines arbitraremur esse deos, eisque tanquam diis 
divinos honores penderemus. Αἱ nibil tale admitti- 
mus : verum, quando Deus pro inenarrabili boni- 
tate sua factus est caro, et carne in terris visus 
est, et cum hominibus conversatus est *, naturaám- 
que nostram, necnon spissitudinem, et figuran, 
et colorem carnis assuripsit, nequaquam aberra- 
mus, ejus imaginem exprimendo. Formam enim 
illius videre peroptamus. Nam, ut ait Apostolus : 
« Videmus nunc in speculo et in znigmate 3, » 
Porro imago est speculum et suigna, corporis 


β΄. ᾿Ανέστησαν γάρ τινες λέγοντες, ὡς ὡ 61 
εἰχονίξειν xal προτιθέναι εἰς θεωρίαν xaX δόξαν 
xai θαῦμα xai ζῆλον τὰ τοῦ Χριστοῦ σωτέρια θλυ- 
ματά τε χαὶ πάθη, χαὶ τὰς τῶν ἀγίων &vépavatia; 
κατὰ τοῦ διαδόλου. Καὶ τίς ἔχωωυν γνῶσιν θείαν χαὶ 
σύνεσιν πνενματιχῆν, οὐκ ἐπιγινώσχει,, ὅτι iz. 
θολὴ τοῦ διαδόλον ἐστίν - οὐ θέλει γὰρ τὴν ἔτει 
xui τὴν αἰσχύνην αὑτοῦ δημοσιεύεσθαι,, οὐδὲ τἰν 
τοῦ θεοῦ χαὶ τῶν ἀγίων αὐτοῦ δόξαν ἀνάγρατιν 
γίνεσθαι. E! μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου εἰσίν; 
ἐποιοῦμεν, ὄντως ἡμαρτάνομεν" ἀδύνατον yip i 
ἀσώματον χαὶ ἀσχημάτιστον καὶ ἀόρατον χαὶ ἀν 
γρᾶττον, εἰχονισθῆναι, Καὶ πάλιν͵, εἰ ἃ kxoss, 
θεοὺς ἡγούμεθα, χαὶ ὡς θεοῖς ἐλατρεύομεν͵ ins 
Ἐσεδοῦμεν " ἀλλ᾽ οὐδὲν τούνων ποιοῦμεν. θεὼ τὼ 
σαρχωθέντος χαὶ ὀφθέντος ἐπὶ cnc vfc σαρκὶ πὶ 


C ἀνθρώποις συναναστραφέντος δι᾽ ἄφατον &yston, 


χαὶ φύσιν, xa πάχος, καὶ σχῆμα, καὶ χρῶμα e 


xb; ἀναλαθόντος, τὴν εἰχόνα ποισῦντες οὐ cysli- 


μέθα. ΠΠοθοῦμεν γὰρ αὐτοῦ δεῖν τὸν χαραπεῖμ' 
ὡς γάρ φησῖν ὃ θεῖος Ἀπόστολος, « Ἕν ioízp 
χαὶ ἐν αἰνίγματι νῦν βλέπομεν. » Καὶ εἰχὼν & E 
οπτρόν ἐστι xal αἴνιγμα, ἀρμόζον τῇ τοῦ σώμες; 
ἡμῶν παχύτητι " πολλὰ γὰρ κάμνων ὁ νοῦς, οὐ ἐν 
vatut ἐχθῆναι τὰ σωματικὰ, φησὶν 6 θεῖος ΓρηΝ. 
ριος. 


nostri crassitudini conveniens. Quantumvis enim mens nostra enitatur, 34$ ea τὶ corporea μα 
transilire neutiquam potest, ut divinus ait Gregorius "". 


9. Apage te, o invide diabole. Nobis invides 
quod Dowini nostri contueamur effigiem, per quam 
sanctimonite compotes efficiamur. Invides nobis, 
quod salutarem ipsius passionem contueamur, de- 
scensum ad nos miremur, miracula contemplemur, 
ejusque divinitatis poten&am agnoscamus, et eol- 
laudemus. Sanctis invides collatum ipsis a Dco 
honorem, descriptam eorum gloriam a nobis per- 
spici non sinis, ne virtutem ipsorum ac fidcm 
emulemur. Ferre non potes, nostram erga iilos 
fidem, tum corpori, tum animo prodesse. At tibi 
non obsequeinur, o demon invideet osor hominum. 
Audite, populi, tribus, linguse, viri, mulieres, 
pueri, adolescentes, infantes, gens sancta Christia- 
norum : Si quis vobis evangelizaverit, preter id 
quod Ecclesia sancta catholica, a sanctis apostolis, 


* Psal. cx1x, 9. * Baruch i1, 28. 


γ΄. Ὦ ἀπὸ σοῦ, güowpk διάδολε - φθονεῖς ip. 
ἰδεῖν τὸ τοῦ Δεσπότου ἡμῶν ὁμοίωμα, καὶ aim . 
ἁγιασθῆναι " xal ἰδεῖν αὗτοῦ τὰ σεοτήρια πάθη, xi 
θαυμάζειν αὐτοῦ τὴν σνγχατάθασιν, καὶ θεωρεῖ 
αὑτοῦ τὰ θαύματα, καὶ ἐπιγινώσκειν, χαὶ δοδάζιυ 
αὑτοῦ τὴν τῆς θεότητος δύνα μιν. Φθονεῖ; τοῖς ἀγά; 
τῆς παρὰ Θεοῦ δεδομένης αὐτοῖς τιμῆς. Οὐ Wir 
ὁρᾷν ἡμᾶς τὴν αὐτῶν δόξαν ἀνάγραπτον, πα ὁ 
λωτὰς γενέσθαι τῆς αὐτῶν ἀνδρείας mi τ΄ 
στεωςξ. Οὐ φέρεις τὴν ἐκ τῆς εἷς αὐτοὺς dee 
προσγενομένην ἡμῖν σωματιχήν τε xa φγαῖ 
ὠφέλειαν. Οὐ πειθόμεθά cot, δαῖμον φθονεβὲ πὶ 
μισάνηρωπε. ᾿Αχούσατε, λαοὶ, φυλαὶ, γλῶσσαι. Pr 
δρες, γυναῖχες, παῖδες, πρεσδύται, νεανίσκοι, πὶ 
νήπια, τὸ ἔθνος Χριστιανῶν τὸ ἅγιον * εἴ τις εὐε- 
γελίζεται ὑμᾶς παρ᾽ ὃ παρέλαδεν ἡ ἁγία xal 


“1 Cor. xiu, 18, !! Greg. Naz. orat. 2 De Theolog. 








1321 


ἜἘχχλησία παρὰ τῶν ἀποστόλων, Πατέρων τε, xai A 


συνόδων, καὶ μέχρι τοῦ νῦν διεφύλαξε, μὴ ἀχούσητε 
αὐτοῦ" μὴ δέξησθε τὴν συμόουλὴν τοῦ ὄφεως, ὡς 
ἐδέξατο Εὔα, xai ἐτρύγησε θάνατον. Κἂν ἄγγελος, 
χἂν βασιλεὺς εὐαγγελίζηται ὑμᾶς παρ᾽ ὃ παρελά- 
δετε, κλείσατε τὰς ἀκοάς * ὀχνῶ γὰρ τέως εἰπεῖν, 
ὡς ἔφῃ ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, ᾿Αγάθεμα ἔστω, ἐχδεχό- 
ἅενος τὴν διόρθωσιν. 


8. ᾿Αλλὰ λέγουσιν οἱ μὴ ἐρευνῶντες τὸν νοῦν 
τῆς Γραφῆς, ὅτι εἶπεν ὁ Θεὸς διὰ Μωῦϊσέως τοῦ 
νυμοθέτον, « O0 ποιήσεις πᾶν ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ 
οὐρανῷ, καὶ ὅσα ἐν τῇ vi.» Καὶ διὰ Δαδὶδ τοῦ 
προφήτου * « Αἰσχυνθήτωσαν πάντες ol προσχυνουν- 
τες τοῖς γλυπτοῖς, οἱ ἐγκαυχώμενοι ἂν τοῖς εἰδώλοις 


αὑτῶν " » καὶ τοιαῦτα πολλὰ ἕτερα. "Oca γὰρ ἂν Β 


ἐκ τῆς θείας Γραφῆς, καὶ &x τῶν ἁγίων Πατέρων 
προσενέγχωσι, τῆς αὐτῆς ἐννοίας εἰσί. 


M ΄- 
Τί οὖν ἡμεῖς φαμεν πρὸς ταῦτα ; Τί ἄλλο, εἰ μὴ 
τὸ ὑπὸ τοῦ Kuplou εἰρημένον, « Ἐρευνᾶτε “ἃς Γρα- 


φάς " » καλὴ γὰρ ἡ τῶν Γραφῶν ἔρευνα ΄ ἀλλ᾽ tv 


«εὖθα νουνεχῶς προσέχετε. ᾿Αδύνατον, ὦ ἀγαπητοὶ, 
Θεὸν ψεύσασϑαι - εἷς γάρ ἐστι Θεὸς, εἷς νομοδότης Y 
Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήχης, ὃ πάλαι λαλήσας 
πολυμερῶς χαὶ πολυτρόπως τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς 
προφήταις, xai ἐπ᾽ ἐσχάτων τῶν χρόνων. ἐν τῷ 
μονογενεξ αὑτοῦ Υἱῷ. Προσέχετε τοίνυν μετὰ ἀχρι- 
ξείας, οὖκ ἐμὸς ὁ λόγος ἐστί * τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον 
διὰ Παύλου τοῦ ἀγίου ἀποστόλου ἀπεφήνατο᾽ « Πο- 


λυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς ὦ 


πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις. » Ὅρα ὅτι πολυμε- 
ρῶς καὶ πολυτρόπως ἐλάλησεν ὁ Θεός. “Ὥσπερ γὰρ 
ἐπιστήμων ἰατρὸς οὐ τὸ αὐτὸ εἶδος πᾶσι δίδωσι 
πάντοτε, ἀλλ᾽ ἑχάστῳ τὸ ἐπιτήδειον παρέχει xol 
πρόσφορον φάρμαχον *, διαχρίνων χαὶ χώραν xot 
νόσον xal ὥραν, τουτέστι, χαιρὸν χαὶ ἕξιν xal ἦλι- 
κίαν" xal τῷ μὲν νηπίῳ, ἕτερον, τῷ δὲ τελείῳ 
χατὰ τὴν ἡλιχίαν, ἕτερον᾽ ἄλλο τῷ ἀσθενεῖ, xol 
ἄλλο τῷ ὑγιαίνοντι" xal ἑχάστῳ τῶν ἀσθενούντων, 
οὗ τὸ αὑτὸ, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἕξιν xal νόσον " xal ἄλλο 
τῷ θέρει, καὶ τῷ χειμῶνι ἕτερον, μετοπώρῳ τε xal 
Eapt, xal ἐν ἐχάστῳ τόπῳ, χατὰ τῆν τοῦ τόπου ἐπι- 
τηδειότητα * οὕτω xal ὁ ἄριστος τῶν Ψυχῶν ἰατρὸς, 


DE IMAGINIBUS ORATIO III. 


1322 


Patribus et conciliis accepit, et ad hunc usque 
diem servavit, aures ne przbueritis, neve serpen- 
tis suadelam exceperilis, uli excepit Eva '*, unde 
et mortem vindemiavit, Licet angelus, licet impc- 
rator evangelizet vobis praeter id quod accepistis, 
aures occludite : eo. quippe nunc abstinebo, quod 
suhjungit apostolus Paulus; nempe, Amnathema 
sit 12, quando einendationis exspectande locus 
est. 

4. llli vero, nibil de Scripturz sensu perscru- 
tando solliciti, objiciunt, quod per Moysen legisla- 
torem preceperit Deus : « Non facies tibi oninem 
similitudinem eorum quz in celo sunt, quzve in 


" terra !*. » Et per prephetam David : « Confundantur 


omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in 
simulacris suis '*; » et alia multa his similia. 
Quaecumque enim, tum ex Scriptura divina, tum 
ex Patribus protulerint, eodem sensu intelligenda 
veniunt. 

Quid igitur ad hec dicemus? Quid aliud, in- 


quam, nisi quod Judzis a Dowino dictum fuit. 


« Scrutamini Scripturas !* ? » Laudabilis quippe est 
Seripturarum perscrutatio. Sed bic eum magna 
cautione animum attendite. Impossibile est, dile- 
ctissimi, mentiri Deum !*. Unus quippe Deus est, 
unus, inquam, a quo Vetus et Novum Testamentum 
sancitum fuit; qui multifariam multisque modis 
olim locutus est patribus in prophetis, atque in 
novissimis temporibus, in unigenito Filio suo. 
Animadvertite itaque diligenter; verba hxc non 
mea sunt : Spiritus sanctus per sanctum Aposto- 
lum pronuntiavit : « Multifariam, multisque modis 
olim Deus loquens patribus in prophetis δ.» Con- 
sidera Deum mulifariam multisque modis esse 
locutum. Sicut enim peritus medicus non omni- 
bus, nec aemper idem remedii genus ministrat , 
verum habita ratione tum regionis, tum morbi, 
tum temporis, tum aetatis: atque aliud quidem 
infanti, aliud viro ztatis matura, zegrotanti aliud, 
aliud sano, nec cunctis perinde agrotantibus, sed 
singulis pro cujusque statu et morbo : rursumque 
aliud quidem «state, aliud hieme, alterum vere, 
autumno alterum, alterum tandem pro singulis 
347 locis, secundum varias regionum qualitates. 


«οἷς ἔτι νηπίοις καὶ ἀῤῥωστοῦσι τὴν πρὸς τὴν εἰδω- p Sic optimus etiam animorum medicus, infantibus 


λολατρίαν νόσον, χαὶ τὰ εἴδωλα θεοὺς ἡγουμένοις, 
καὶ ὡς θεοῖς αὐτοῖς προσχυνοῦσι, χαὶ ἀθετοῦσι τὴν 
τοῦ Θεοῦ προσχύνησιν, xal τὴν αὐτοῦ δόξαν τῇ 
χτίσει προσάγουσιν, ἀπηγόρευσε τοῦ ποιεῖν εἰχόνας, 
Θεοῦ μὲν γὰρ, τοῦ ἀσωμάτον,, xoi ἀοράτου X* xol 
ἀῦλου, xal μήτε σχῆμα, μήτε περιγραφὴν, μὴτε 
κατάληψιν ἔχοντος ἀδύνατον ποιεῖν εἰχόνα. Πῶς γὰρ 
τὸ μὴ ὁραθὲν εἰχονισθήσεται ; « Θεὸν δὲ οὐδεὶς ἑώ- 
μᾶχε πώποτε * ὁ μονογενὴς Υἱὸς, ὁ ὧν ἐν τοῖς χόλ- 


1 Galat. 1, 8. 


!* Gen. μι’, 3. '* Exod, xx, 21. 


18 Hebr. 1, 4 


adhuc et idololatrie morbo laborantibus, qui, cum 
simulacra deos esse putarent, ac tanquam deos 
adorarent, debitum Deo cultum et adorationem 
denegabant, ipsiusque gloriam ad creaturam trans- 
ferebant, his imagines facere vetuit. Verumenim- 
vero Dei, qui incorporeus, invisibilis , a materia 
remotus, non figuratus, nec circumscriptus, nec 
comprehensibilis est, imago nulla confici potest. 
Quomodo enim id quod in aspectum non cadit, 
19 Joan. v, $9. 


! ρα], xcvi, 8. '' Hebr. vi, 18. 


VARLE LECTIONES. 


Y Colb. νομοθέτης, ut et in orat. 2. 
Colb. xat ἀοράτου. 


PATROL. Gn. XCIV. 


x Colb. et orat. 9 χατὰ τὴν ἕξιν παρέχει τὸ φάρμαχον. τ᾿ Deest in 


42 


1.93 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1321 


imagine effingatur ? « Deum autem nemo vidil un- A ποις τοῦ Πατρὸς, αὐτὸς ἐξηγήσατο" » χαΐ’ « Οὐδεὶς 


quam : unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, 
ipse enarravit '*; » aitque Deus : « Nemo videbit 
faciem meam, et vivet **. » 


5. Quod autem simulacra tanquam deos adora- 
verint, audi quid narret Scriptura in Exodo (id 
est in exitu ) filiorum Israel, quando Moyses in 
montem Sinai conscendit, ibique cum Deo sedens, 
commoratus est, ut legem acciperet : quando, in- 
quam, ingratissimus populus adversus Áaronem 
insurgens, dixit: « Fac nobis deos, qui nos prz- 
cedant. Moysi enim huic viro ignoramus quid 
acciderit *'. » Deinde cum uxorum suarum mundo 
et ornatu adempto, conflatile fabricassent, come- 
derunt et biberunt, atque errore suo periude ac 
vino Inebriati, ludere coeperunt, et pre amentia 
dicere : « Hi sunt dii tui, Israel. » Annon vides, 
quod simulacra in deos sibi statuerunt ? Neque 
enim Jovis, aut illius alteriusve simulacrum fece- 
Tunt; sed ut fors tulit, aurum prebwerunt, ex 
quo idolum conflarent, quodcunque tandem illud 
foret, prodiitque bovini capitis effigies. Itaque 
ejusmodi conflatilia in deos babebant, ipsaque 
tauquam deos adorabant : quee quidem daemonum 
domicilia erant. Quin et creature potius quam 
Creatori eos serviisse, divinus testatur Apostolus: 
« Qui mutaverunt, inquit, gloriam incorruptibilis 
Dei in similitudinem corruptibilis hominis et vo- 
lucrum, et quadrupedum, et serpentium, etl ser. 


ὄψεται τὸ πρόσωπόν μον, καὶ ζήσεται, » ἔζη ὁ 
θεός. 


ε". Ὅτι δὲ τοῖς εἰδώλοις ὡς θεοῖς προσεχύνουν, 
ἄχκονε τί ἡ Γραφὴ ἐν τῇ ἐξόδῳ τῶν υἱῶν "Iopaip, 
ὅτε ἀνῆλθε Μωῦσῆς εἰς τὸ ὄρος Σινᾶ, xal ἐχρόνισε 
προσεδρεύων τῷ Θεῷ, λαδεῖν τὸν νόμον, ὅτε ἐπ- 
ανέστη ὁ ἀγνώμων λαὸς ᾿Ααρὼν τῷ τοῦ Θεοῦ θερά- 
ποντι, λέγοντες * « Ποίησον ἡμῖν θεοὺς, οἱ προπο- 
ρεύσονται ἡμῶν. Ὁ γὰρ ἄνθρωπος οὗτος b Mut, 
οὖν οἴδαμεν, τί γέγονεν αὐτῷ" » εἶτα, ὅτε τερι- 
εἴλοντο τὸν χόσμον τῶν γυναικῶν αὑτῶν, xaX ἐχώ- 
νευσαν, xal ἔφαγον, xaX ἔπιον, xai ἐμεθύσθησαν 
υπό τε τοῦ οἴνου xai τῆς πλάνης, xat ἤρξαντο παί- 
ζειν, ἐν ἀφροσύνῃ λέγοντες * ε Οὗτοι οἱ θεοΐ σου 
Ἰσραήλ. » Ὁρᾷς, ὅτι θεοὺς εἶχον τὰ εἴδωλα " οὐ 
γὰρ ἐποίησαν Διὸς εἴδωλον, ἣ τοῦδε, ἣ τοῦδε, dz 
ὡς ἔτυχεν ἔδωχαν τὸν χρυσὸν ἐπὶ τὸ ποιῆσαι εἴδωλον͵ 
ὅπερ ἂν τύχῃ, xal ἀνῆλθεν ἐχτύπωμα βουχράνου. 
Ὥστε αὐτὰ τὰ χωνευτὰ θεοὺς εἶχον, καὶ τούτοις ὡς 
θεοῖς προσεχύνουν, ἄκινα δαιμόνων Ἦσαν χατοιι- 
τήρια. Καὶ ὅτι τῇ χτίσει ἐλάτρευον παρὰ τὰν K-. 
σαντα, φησὶν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος " « Οΐἴςινες fx 
τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτον Θεοῦ ἂν ὁμοιώματι d. 
τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πετεινῶν, καὶ τετραπόδων τὶ 
ἑρπετῶν " xai ἐλάτρευσαν τῇ χτίσει παρὰ τὸν Κὸ 
σαντα. ν Τούτου χάριν ἀπηγόρευσεν ὁ Θεὸς ποιεὴ 
πᾶν ὁμοίωμα. 


viebant creature potius quam Creatori **. » Quamobrem Deus, ne qua similitudo fleret, proli 


buit. 


6. Illum novi, qui citra mendacium dixit: « Do- C ς΄. Οἶδα «bv ἀψευδῶς εἰπόντα * « Κύριος 6 θὲς 


minus Deus tuus, Deus unus est **. » Et : « Domi- 
num Deum tuum adorabis, et illi soli servies **. 
Non erunt tibi dii alieni **. » [temque: « Non fa- 
cies tibi sculptile, omnem similitudinem eorum, 
qu: in ccelo sunt sursum, οἱ que in terra deor- 
sum 35.» Et rursum : « Confundantur omnes qui 
adorant sculptilia. » Et : « Pereant dii qui non 
fecerunt celum et terram **: » et alia. denique 
ejusdem generis, que locutus cum esset Deus pa- 
tribus in prophetis, in novissimis diebus locutus 
est nobis in unigenito Filio suo, per quem fecit 
et szcula 33. Illum novi, qui ait : « Hzc est vita 
seterna, ut cognoscant te solum Deum verum, et 
quem misisti Jesum Christum **. » Quin etiam 
credo in unum Deum, unum rerum omnium prin- 
cipium, sine principio, increatum, interitus ne- 
scium, et immortalem, sempiternum, et perpe- 
tuum, incomprehensibilem, incorporeum, invi- 
sibilem, incircumscriptum, figure expertem, sub- 
.Stantiam unam omni substantia eminentiorem, 
 Deitatem quavis divinitatis intelligentia sublimio- 
reti, in personis 3A&$ tribus, Patre et Filio et 
Spiritu sancto, illique soli servio; ipsi 801} latriz 


19 Joan. 1, 18. 
** jbid. 13; Mattb. iv, 10. 


x, t$. '*Hebr. 4, ἢ, ὁ. ** Joan. xvit, 9. 


** Exod. xxxii, 2, et 22... ** Exod. xxxii 1 seqq. 


*! Exod. xx, 3; Deut. v, 7. 


σου, Κύριος εἷς ἐστι. » Καὶ, « Κύριον τὸν Θεόν o 
προσχυνήσεις, xai αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις. » Καὶ, 
« Οὐχ ἔσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι. » Καὶ, ε Οὐ ποιήσει; 
γλυπτὸν πᾶν ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ, χαὶ i 
ἐν τῇ γῇ. » Καὶ, « Αἰσχυνθήτωσαν πάντες οἱ προν- 
κυνοῦντες τοῖς γλυπτοῖς. » Καὶ, « Θεοὶ, ol τὸν o» 
ρανὸν xai τὴν γῆν οὐχ ἐποίησαν, ἀπολέσθωσαν. 
Καὶ ὅσα τοιούτῳ τρόπῳ πάλαι ὁ Θεὸς λαλήσας τῷ 
πατράσιν, ἐπ᾽ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐλάλησεν ἡμῖν 
ἐν τῷ μονογενεῖ Υἱῷ αὐτοῦ, δι᾽ οὖ τοὺς αἰῶν:; 
ἐποίησεν. Οἶδα τὸν εἰπόντα, ε Αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώ- 
νιος ζωὴ, ἵνα γινώσχωσί σε τὸν μόνον ζῶντα καὶ 
ἀληθινὸν Θεὸν, χαὶ ὃν ἀπέστειλας Ἶη σοῦν Χριστόν.» 
Καὶ πιστεύω εἰς ἕνα Θεὸν, μίαν τῶν πάντων ἀρχὴν, 
ἄναρχον, ἄχτιστον, ἀνώλεθρον καὶ ἀθάνατον, alum 

καὶ ἀΐδιον, ἀχατάληπτον, ἀσώματον, ἀόρατον, imp 

γράπτον, ἀσχημάτιστον" μίαν ὑπερούσιον oiim, 

ὑπέρθεον θεότητα, ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι, Πατρὶ πὶ 

Υἱῷ xai ἁγίῳ Πνεύματι" xal τούτῳ μόνῳ λατρεύω, 

καὶ τούτῳ μόνῳ προσάγω τῆς λατρείας προσκύνησιν. 

"Ev Θεῷ προσχυνῶ, μιᾷ θεότητι, ἀλλὰ xal Τριάδι 
λατρεύω ὑποστάσεων" Θεῷ Πατρὶ, xoi Θεῷ Y 
σεσαρχωμένῳ, xal θεῷ ἁγίῳ Πνεύματι - οὐ τρισὶ 


* Rom. 1, 95, 538 Deot. τι, 4. 
16 Exod. xx, 4. 57 Psal. xcvi, 7. *"* Jerem. 


1315 


DE IMAGINIBUS ORATIO III. 


1398 


ϑεοῖς, ἀλλ’. ἑνί * οὐ διῃρημέναις ὑποστάσεσιν, ἀλλ᾽ A cultum. exhibeo. Deum unum adoro, Deitatem 


νωμέναις. Οὐ τρεῖς προσχυνήσεις προσάγω, ἀλλὰ 
μίαν" οὐχ ἑκάστῃ τῶν ὑποστάσεων ἀναμέρος, ἄλλ᾽ 
ἐνιαίως ταῖς τρισὶν ὑποστάσεσιν, ὡς ἑνὶ Θεῷ, μίαν 
προσάγω προσχύνησιν. Οὐ προσχυνῶ τὴν χτίσιν 
παρὰ τὸν Κτίσαντα, ἀλλὰ προσχυνῶ τὸν Κείστην, 
κτισθέντα τὸ κατ᾽ ἐμὲ, καὶ εἰς χτίσιν ἀτἀπεινώτως 
καὶ ἀκαθαιρέτως χατεληλυθότα, ἵνα τὴν ἐμὴν δο- 
ξάσῃ φύσιν, χαὶ θείάς χοινωνὸν ἀπεργάσηται φύ- 
σεως. Συμπροσχυνῶ τῷ βασιλεῖ καὶ Θεῷ, τὴν 
ἁλουργίδα τοῦ σώματος, οὐχ ὡς ἱμάτιον, οὐδ᾽ ὡς 
τέταρτον πρόσωπον ἄπαγε᾽ ἀλλ᾽ ὡς ὁμόθεον (20) 
χρηματίσασαν, καὶ γινομένην ὅπερ τὸ χρίσαν ápe- 
εαδλήτως. Οὗ γὰρ θεότης ἡ φύσις γέγονε τῆς σαρ- 
xóc* ἀλλ' ὥσπερ ὁ Λόγος σὰρξ ἀτρέπτως ἐγένετο, 
μείνας ὅπερ προῆν, ovo καὶ ἡ σὰρξ Λόγος γέγονεν, 
οὐκ ἀπολέσασα τοῦδ᾽ ὅπερ ἐστὶ, ταυτιζομένη δὲ 
μᾶλλον πρὸς τὸν Λόγον καθ᾽ ὑπόστασιν. Διὸ θαῤῥῶν 


ΝΗ : sed et personarum Trinitatem coto, Deom 
Pattem, et Dewttt Filium incarnatam, sanctuntqeue 
Spirito; nen (res deos, $ed unum; non divissis 
hypostases, $ed ünmitas. Tres adotatioónes non ad- 
hibeo, sed uiath duntaxot. Non enilibet petsonte 
seorsim, sed tribus conjunctim personis, ut 408 
Deus unus sunt, adorationem uhám tribuo. Non 
adoro creaturam petias quam Creatorem : verum 
Creatorem adoro, qui id quod sum factus est, 
fíique ad creaftrat sine sul depressione aut de- 
jectione descendit, quó maturam  cohonestaret 
mesm, ditititeque fdcéret cohsottem  natarsz **, 
Uta cutn rege et Deo, eorporis, at ita dicam pur- 
param sdoro : món quidem tanqaam indumentum, 


B neque ut qusfim personatu, sed ut qiie fariter 


exsiatat Deus, idemque ctrni e9 qui inunxit, 
absque sui mutatione facta f&efit. Non enim Dei- 


εἰκονίζω Θεὸν τὸν ἀόρατον, δι ἡμᾶς γενόμενον ὃν tas in carhie natéresa μίαν, sed quemadmo- 
μεθέξει σαρνός τε παὶ αἵματος. Οὐ τὴν ἀόρανον ostentum, manens id quod erüt, sine conver. 
εἰχονίζω θεότητα, ἀλλ᾽ εἰπονίξω Θεοῦ τὴν Agabrtui- sione fáttam est eayo: sic etlam caro faeta est 
cápxa* εἰ yàp φυχὴν"οἰνενίσαι “ἀμήχανον . κόσῳ — Verbum, id quod est non amittens; quinimo idem 
μᾶλλογ «iy καὶ e$ ψυχῇ δόντα τὸ ἄῦλον ; cum Verbo seeundum Hhypostasim facts, Θυδηι- 
obrem invisibilis Dei efformare imaginem audeo; non ea ratione qua imvisibilis es, sed qua pro» 
. pier nos carni et. sanguini participans ᾽ν, visibilis factus est. Imegine mon Deitatem, sed aspe- 
ciabilem earnem exprime. Si enim anim: sunulacrum nequit efingi; quanto minus ipsius Dei, 
qui anima concessit ut materis expers foret. 

C. ᾿Αλλά φασιν" Εἶπεν ὁ Θεὸς διὰ Μωῦὐσέως τοῦ T. Ast, inquiunt, Deus per Moysen legislato- 
νομοθέτου, « Κύριον τὸν θεόν σον πῤοσχυνήσειῷ, rem praecepit : « Dominum Deum tuum. adorabis, 
xai αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις. » Καὶ, « O5 ποιή- οἱ ipei soli servies **. » Et : « Non fáeies tibi om- 
σεις xdv ὁμοίωμα, ben ὃν τῷ οὐρανῷ, xat ὅσα ἐν C, neni similitudinem eorum que ἐδ cao, ei qua in 


e$ γῇ. 

᾿Αδελφοὶ, ὄντως Ἀἀλανῶνται ol μὴ οἰδότες ὡς τὸ 
γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὸ πνεῦμα ζωοποιεῖ" οἱ μὴ 
ἐρευνῶντες τὸ ὑπὸ τῷ γράμματι χεχρυμμόνον 
πνεῦμα * πρὸς οὃς ἂν ἀξίως εἴποιμι" Ὁ τοῦτο &- 
δάξας ὑμᾶς, διδαξάτω xal τὸ ἑπόμενον. Μάθε, ὅπως 
ἑρμηνεύει αὐτὸ ὁ νομοθέτης, ὧδέ κω; ἐν τῷ Δευτε- 
ϑονομίῳ λέγων᾽ « Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς ὑμᾶς 
ix μέσου τοῦ πωρός " φωνὴν ῥημάτων ὑμεῖς ἡκού- 
cats, xal ὁμοίωμα οὐχ εἴδετε, ἀλλ᾽ ἢ φωνήν. » Καὶ 
psv ὀλίγα" « Καὶ φυλάξασθε σφόδρα τὰς ψυχὰς 
ὑμῶν, ὅτι ὁμοίωμα οὐκ. εἴδετε ἐν τῇ ἡμέρᾳ, f ἐλά- 
λῃσε Κύριος πρὸς ὑμᾶς ἐν Χωρὴδ ἐν τῷ ὄρει ix 
μέσου τοῦ πυρὸς, μήτε ἀνομήσητε, μήτε ποιήσητε 


terra sunt 9». 

Errant prolecte illi, qui litteram ecoidere, spi- 
ritum vero vivileare ** nesciunt, nec sub littera 
latitantem  spiriturà  inquiruat. Quos sic jere 
possim alloqui : Qui vos hoe docuit, illud etiam 
quod sequitur, edoccat, Dísce tandem qaonam 
pacto hoe legislator interpretetur, ad hene fere 
modum in Deuteronomio dieens : « Et loeutus est 
Dominus ad vos de medio ignis. Vocem verbotüde 
vos audistis, similitudinem! nom vidistis **. » B4 : 
t Servate diligenter animas vestras, quia aimilitu- 
dinem non vidistis in' die qua lotutus est Dori 
pus ad vos in Horeb in monte de medio ignis, ne. 
quando eontra legom agatis, [aciatisque vobis 


ὑμῖν δαμτοῖς γλυπτὸν ὁμοίωμα, πᾶσαν sixóva, D sculptile simmlaerum, omnem imaginem, aimili- 


ὁμοίωμα ἀρσονιχοῦ Y ἢ θηλυχοῦ, ὁμοίωμα καντὸς 
κτήνους τῶν ὄντων ἐπὶ τῆς τῆς, ὁμοίωμα παντὸς 
ἀρνέου ατερωτοῦ, » καὶ τὰ ὀφῆς. Καὶ μετὰ βραχέα" 
« Μὴ ποτε ἀναδλέψας εἰς τὸν ὀδραγὸν, καὶ ἰδὼν τὸν 
ἥλων, xdi τὴν σελήνην, καὶ τοὺς ἀστέρας, xai πάντα 
7b» κόσμον τοῦ οὐρανοῦ, πλανηθεὶς προὐυχυνήσῃς 


δ Il Petr, 1, 14. 


M, l4. ** ibid. 15- 


tudinem masculi et femine, similitudiaem omnis 
jumenti quod est super terram; similitudinem 
omnis volucris pennatue ὅδ, » etc. Et aliquanto 
post : « Et ne forte elevatis oculis ad coelum, et 
$olem et lunam imtuitus, omnemque coli orna- 
tum, errore decéptus adores ea, et servias 


" Ilebr. n, 14. 35 Exod. et, 15. 5. Deut xx, 4. ?* H Gor. tu, 6. 5 Deut, 


VARUE LECTIONES. 


JY Colb. πᾶσαν εἰχόνα ἀρσενιχοῦ. 


| NOT &. 
(20) Grzce, ὁμόθεος, de quo videsis qux ad orat. 1 diximus. 


132] 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1323 


ipsis". » Annon vides, hoc unum propositum Α αὐτοῖς, xal λατρεύσῃς αὐτοῖς. » "Opis , ὅτι εἷς 


illum habere, ne scilicet creature serviamus po- 
tius quam Creatori **, neve cuiquam preterquam 
ipsi latriz cultum et honorem exhibeamus. Rur- 
sum enim ait: « Non. 849 erunt tibi dii alieni 
preter me. Non facies tibi sculptile, neque ullam 
similitudinem : non adorabis ea, neque servies 
ipsis; quoniam ego Dominus Deus vester ?*. » Et 
rursum : « Aras, inquit, eorum subvertetis, el βί8- 
tuas eorum coníringetis, et sculptilia deorum 
ipsorum igne comburetis. Non enim Deum alte- 
rum adorabitis **. » Et paucis interjectis : « Deos 
eonflatiles non facies tibi. » Viden' quod idololatriz 
vitande causa imagines prohibeat, quodque fleri 
non possit, uL ejus quod nec quantitatem habet, 
nec circumscriptus, nec conspicuus est, effigies 
exprimatur ? « Neque enim formam, inquit, ipsius, 
perspexistis *. » Quemadmodum etiam Paulus 
sians in medio Areopagi aiebat : « Genus ergo 
cum simus Dei, non debeinus aestimare auro, 
aut argento, aut lapidi sculpture artis et cogila- 
tionis bominis, divinum esse simile 5. » 


8. H»c porro Judaeis jussa fuerunt, eo quod ad 
idola colenda propensissimi essent. Nos autem 
quibus, ut Theologi verbis utar **, datum est; ut, 
relieto superstitionis errore, et agnita veritate, 
cum Dco pure sancteque versantes, ipsi soli ser- 
vjiamus, necnon ut absolutissimis divina notiti 
divitiis fruamur, atque infantie transacta state, 
in virum perfectum occurramus *, evadamusque, 
non sumus amplius sub paedagogo ** : quippe di- 
judicandi facultatem habitumque consecuti, illud 
nóvimus quid imagine effingi possit, quidve ea 
efüngere non liceat. Lex siquidem psdagogus no- 
ster fuit in Christo, ut ex fide justificaremur **; 
et sub elementis eramus servientes, cum essemus 
parvuli ". — « Ast ubi fides venit, jam non sumus 
sub p:edagogo. » — « Neque enim, inquit, formam 
ejus vidistis. » Proh sapientiam legislatoris ! Quod 
visibile non est, quanam effingatur imagine ? Quz- 
nam ejus efformetur cífigies, quod nec conjici po- 
test? Qua ratione delineetur, quod quantitate, ma- 
gnitudine, et termino caret ? Quomodo illius quod 
fornie est expers, forma aduembretur ἢ. Quibus 
coloribus describatur, quod figura vacat? Ecquid 
ergo mysterii his in locis indicatur? Istud nimi- 
rum: ul, dum illum, qui corporeus non est, pro- 
pter te factum hominem videris, tum humane 
illias formz similitudinem exprimas. Quando is 


?! Deut. iv, 19. ** Rom. i1, 25. 
Ww, 1b. δ᾽ Act. xvii, 29. 
ni, 94. "" Galat. iv, 5$. 


* Deut, v, 7-9. 
99 Greg, Naz. orat. 27. 


ἐστι σχοπὸς, ὥστε μὴ λατρεῦσαι (24) τῇ χτίσει 
παρὰ τὸν Κτίσαντα; μηδὲ προσάγειν τὴν τῆς λα- 
τρείας προσχύνησιν, ἀλλ᾽ ἢ μόνῳ τῷ Δημιουργῷ ; 
διὸ πανταχῇ συνάπτει τῇ προσχυνήσει τὴν λα.- 
τρείαν. » Πάλιν γάρ φησιν" ε Οὐχ ἔσονταί σοι θεοὶ 
ἕτεροι πλὴν ἐμοῦ " οὐ ποιήσεις σεαυτῷ γλυπτὸν 
πᾶν ὁμοίωμα o) προσχυνήσεις αὐτοῖς, οὐδ' οὐ μὴ 
λατρεύσῃς αὐτοῖς, ὅτι ἐγώ εἰμι Κύρως ὁ θεὸς ὑμῶν.» 
Καὶ πάλιν’ « Τοὺς βωμοὺς αὐτῶν καϑελεῖτε, xoi 
τὰς στήλας αὐτῶν συντρίψετε, xal τὰ Ὑλυττὶ τῶν, 
θεῶν αὐτῶν καταχαύσετε πυρί" οὐ γὰρ μὴ πρυτχυ- 
νήσητε Θεῷ ἑτέρῳ. » Καὶ μετ᾽ ὁλέγα " « Καὶ 8i; 
χωνευτοὺς οὐ ποιήσεις ἑαυτῷ. » "Opis, ὡς τὶς εἰ- 
δωλολατρείας ἕνεχα ἀπαγορεύει τὴν εἰχονογραφίαν; 
ὅτι ἀδύνατον εἰχονίζεσθαι Θεὸν, τὸν ἄποσον, χα 
ἀπερίγραπτον, καὶ ἀόρατον ; « Οὐ γὰρ εἶδος αὐτοῦ, 
φησὶν, ἑωράκατε. » Καθὰ καὶ Παῦλος ἐν μέσῳ 
ἑστὼς τοῦ ᾿Αρείου πάγου φησί" « Γένος οὖν ὑπάρ. 
χοντες τοῦ Θεοῦ, οὐχ ὀφείλομεν νομέζειν, χρυσίῳ ἢ 
ἀργυρίῳ ἣ λίθῳ, χαράγματι τέχνης xat ἐνθυμήσιυς 
ἀνθρώπου, τὸ Θεῖον εἶναι ὅμοιον. » 

η΄. Ἰουδαίοις μὲν οὖν, διὰ τὸ πρὸς εἰδωλολατρεῖν 
εὐόλισθον, ταῦτα νενομοθέτητο 5. Ἡμεῖς δὲ, θεῷ 
γιχῶς εἰπεῖν, οἷς ἐδόθη φυγοῦσι τὴν δεισιδιίως 
πλάνην, χαθαρῶς μετὰ Θεοῦ γενέσθαι, | Ere vie. 
τὴν ἀλήθειαν, χαὶ Θεῷ μόνῳ λατρεύειν, καὶ τῆς ἴεν 
γνωσίας χαταπλουτῆσαι τὴν τελειότητα, xal εἰς h- 
δρα xaxa τῆσαι τέλειον, παρελθοῦσι τὴν νη πιότηι, 


C οὐχέτι ὑπὸ παιδαγωγόν ἐσμεν, λαθόντες τὴν διαχρι- 


τιχὴν ἕξιν παρὰ Θεοῦ, xal εἰδότες τί τὸ εἰχονιζόμε- 
vov, xai τί τὸ εἰχόνι μὴ περιγραφόμενον. Ὃ μὲν γὲρ 
νόμος παιδαγωγὸς ἡμῶν γέγονεν εἰς Χριστὸν, ἵνα ἐχ 
πίστεως διχαιωθῶμεν " καὶ ὑπὸ τὰ στοιχεῖα ὧμεν 
δεδουλωμένοι, ὅτε μεν νήπιοι. « ᾿Ελθούσης δὲ τίς 
πίστεως, οὐχέτι ὑπὸ παιδαγωγὸν ἐσμεν. »—« Οὐ γὰρ 
εἶδος αὑτοῦ, φησὶν, ἑωράκατε. » Βαδαὶ τῆς coi 
τοῦ νομοθέτου ! πῶς εἰχονισθήσεται τὸ ἀόρατον ; Ils; 
γραφήσεται τὸ ἄποσον, χαὶ ἀμέγεθες, καὶ ἀόριστοι 
χαὶ ἀνείδεον; lox χρωματουργηθήσεται τὸ ἀσώμ: 
τον; Πῶς σχηματισθήσεται τὸ ἀσχτημάτιστον ; τί οὖν 
τὸ μυστιχῶς μηνυόμενον ; δηλονότι, νῦν μὲν Θεὸν μὴ 
εἰχονίσῃς τὸν ἀόρατον " ὅταν δὲ ἴδῃς διὰ σὲ γενόμε- 
γον ἄνθρωπον τὸν ἀσώματον, τότε ποιήσεις τῆς ἀν- 


D θρωπίνης μορφῆς τὸ ἐχτύπωμα. Ὅταν ὁρατὸς σαρχὶ 


ὁ ἀόρατος γένηται, τότε εἰχονίσεις τὸ τοῦ ὁραθέντο; 
ὁμοίωμα. Ὅτε ὁ ἄποσος χαὶ ἀπήλιχος xoi ἀμεγέϑε 
ὑπεροχῇ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως, ὁ ἕν μορφῇ Θεοῦ ὑπ» 
χων, μορφὴν δούλου λαδὼν, ταύτῃ συσταλῇ τος 


δι Dest. 


49 Exod. xxxiv, 05, 44. "! ibid. 17. 
9. *6 Galsl. 


δ Ephe$. iv, 1 * Qajat. 11, 95. 


VARLE LECTIONES. 
* Hzc in Colb., et orat. 9, omissa sunt; habentur vero orat. 4 paucis variantibus. 


NOT &. 


(21) Verbo nempe λατρεύειν, utuntur bic passim 
[XX interpretes íu locis allegatis, quod Hebraico 
ὯΝ servirit respondet, et ex quo latriz cultum, 


eumque Deo soli exhibendum inculcat Damr 
sScenu$. 


1329 


DE IMAGINIBUS ORATIO III. 


1330 


ποσότητά τε xol πηλιχότητα, xal χαραχτῆρα περί- A qui cerni non potest, assumpta carne se conspi- 


θηται σώματος, τότε ἐν πίναξι χάραττέ τε xal ἀνα- 
τίθει πρὸς θεωρίαν τὸν ὁραθῆναι χαταδεξάμενον, χά- 
ραττε τούτου τὴν ἄφατον συγχατάθασιν, τὴν Ex Παρ- 
θένου γέννησιν, τὴν ἐν Ἰορδάνῃ βάπτισιν, τὴν ἐν 
8a60p μεταμόρφωσιν, τὰ πάθη τὰ τῆς ἀπαθείας 
πρόξενα, τὰ θαύματα, τὰ τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως 
καὶ ἐνεργείας σύμδολα, δι᾽ ἐνεργείας σαρχὸς &mote- 
λούμενα, τοῦ Σωτῆρος τὴν σωτήριον ταφὴν, τὴν εἰς 
οὐρανὸν ἄνοδον * πάντα γράφε, χαὶ λόγῳ, καὶ χρώμα- 
σιν, ἕν τε βίδλοις χαὶ πίναξιν 4. 


cuum pr:buerit, tunc illius deformes imaginem. 
Cum ille qui in forma Dei exsistens, ob nature 
suz excellentiam quantitatis et. qualitatis et. ima- 
gnitudinis est exsors, forma servi suscepta, ad 
quantitatem qualitatemque sese contrahens, cor- 
poris figuram induerit, tunc in tabellis. eum ex- 
prime, palamque conspiciendum propone, qui con- 
spici voluit: ineffabilem ipsius demissionem de- 
signa, nativitatem ex Virgine, baptismum in Jor- 
dane, transügurationem in Thabor, cruciatus il- 


los, quia cruciatibus nos exemerunt; miracula, qu:& cum carnis ministerio patrarentur, divinam 
ipsius naturam et efficaciam promebant; salutarem Salvatoris sepuliuram, resurrectionem , ascem- 
sum in celum; hzc omnia cum sermone, tum coloribus describe, tum in libris, tum in tabellis. : 

θ΄. « Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ, φησὶ, γλυπτὸν b, οὐδὲ Β 9. « Non facies, ait, libi sculptile, neque om- 


πᾶν ὁμοίωμα. » Ταῦτα τοῦ Θεοῦ προστάξαντος, 
ε« Ἐποίησαν, φησὶ, τὸ χαταπέτασμα τῆς σχηνῆς τοῦ 
μαρτυρίου, ἐξ ὑαχίνθου xal πορφύρας, χαὶ χοχχίνου 
νενησμένου, χαὶ βύσσου χεχλωσμένης, ἔργον ὑφαντὸν 
Χερουδίμ. » Kal, « Ἐποίησαν τὸ ἱλαστήριον ἄνωθεν τῆς 
χιδωτοῦ ix χρυσίου καθαροῦ, xal τοὺς δύο Χερου- 
δίμ. » Τί ποιεῖς, ὦ Muf] ; σὺ λέγεις, « Θὺ- ποτῆ- 
σεις σεαυτῷ γλυκτὸν, . οὐδὲ “πᾶν ὁμοίωμα, » καὶ σὺ 
χαταπέτασμα κατασχενάζεις * ἔργον ὑφαντὸν Χερου- 
Os, καὶ δύο Χερουδὶμ Ex. χρυσίου χαθαροῦ ; ᾿Αλλ’ 
ἄχουε, τί πρὸς σὲ ὁ θεράπων τοῦ Θεοῦ Μωῦσῆς τοῖς 
πράγμασιν ἀντιφθέγγεται. Ὧ τυφλοὶ xal μωροὶ, 
αύνετε τῶν λεγομένων τὴν δύναμιν, καὶ φυλάξασθε 
σφόδρα τὰς ψυχὰς ὑμῶν. Εἶπον, ὅτι € Ὁμοίωμα οὐχ 
εἴδετε ἐν τῇ ἡμέρᾳ, ἦ ἐλάλησε Κύριος πρὸς ὑμᾶς 
ἐν Χωρὴδ ἐν τῷ ὄρει ix. μέσου τοῦ πυρὸς, μήποτε 
ἀνομήσητε, χαὶ ποιήσητε ὑμῖν αὐτοῖς γλυπτὸν ὁμοίω-- 
μα, πᾶσαν εἰχόνα " καὶ θεοὺς χωνευτοὺς οὐ ποιήσεις 
σεαυτῷ. » Οὐχ εἶπον, Οὐ ποιήσεις εἰκόνα Χερουδὶμ, 
ὡς δούλων παρεστηκότων τῷ ἱλαστηρίῳ, ἀλλ᾽, « Οὐ 
ποιήσεις σεαυτῷ θεοὺς χωνευτοὺς, xol, « Οὐ ποιήσεις 
πᾶν ὁμοίωμα, », ὡς θεοὺς, οὐδ᾽ οὐ μὴ λατρεύσῃς τῇ 
χτίσεςι παρὰ τὸν Κτίσαντα. Ὁμοίωμα μὲν οὖν Θεοῦ 
οὐχ ἐποίησα, οὐδὲ μὴν ἑτέρου τινὸς ὡς Θεοῦ, οὐδὲ 
ἀνθρώπου " δεδούλωτο γὰρ τῇ ἁμαρτίᾳ ἡ quete τῆς 
ἀνθρωπότητος * οὐδὲ ἐλάτρευσα τῇ χτίσει παρὰ τὸν 
Κτίσαντα, πάσης δὲ τῆς χτίσεως ὁμοίωμα τὴν σχη- 
Vhv χατεσχεύασα, « χατὰ τὸν τύπον τὸν δειχθέντα 
pot ἐν τῷ ὄρει, » xai Χερουδὶ)μ σχιάξοντα τὸ ἱλαστή- 


ριον, ὡς θεῷ παρεστηχότα. Εἶδες, πῶς ἀνεφάνη ὁ B 


σχοπὸς τῆς Γραφῆς τοῖς συνετῶς ἐρευνῶσι ; δεῖ γὰρ 
γινώσχειν, ἀγαπητοὶ, ὅτι ἐν παντὶ πράγματι ἡ ἀλή- 
θεια ζητεῖται, καὶ τὸ ψεῦδος, xat ὁ σχοπὸς τοῦ ποιοῦν- 
τος, εἰ xal; ἐστιν, ἢ χαχός. Ἐν μὲν γὰρ τῷ Εὐ- 
αγγελίῳ, χαὶ Θεὸς, χαὶ ἄγγελος, χαὶ ἄνθρωπος, χαὶ 
γῇ, χαὶ ὕδωρ, καὶ πῦρ, καὶ ἀὴρ, καὶ ἥλιος, καὶ σελή- 
νη, χαὶ φῶς, καὶ σχότος, καὶ Σατανᾶς, καὶ δαίμονες, 
χαὶ ὄφεις, χαὶ σχορπίοι, καὶ ζωὴ, xai θάνατος, xaX 


** Fxod. xx, 4. 


49 
Rom. 1,35. Exod. xxxvi, 37. 


δὲ Exod. xxv 40. 


C 


5» Exod. xxxvii, 6, 7. 


nem similitudinem **, » Hzc cum precepisset Deus : 
« Fecerunt, inquit, tentorium tabernaculi 350 te- 
stimonii ex hyacintho, et purpura, el coccino 
neto, et bysso retorta, opus contextum Chera- 
bim **. » Et : « Fecerunt propitiatorium ex auro 
puro, et duo Cherubim super arcam **; » Quid agis, 
Moyses? tu precipis : « Non facies tibi sculptile, 
neque omnem imaginem; » ac nihilominus tento- 
rium, opus Cherubim contextum facis, quinetiam 
duo Cherubim ex auro puro? Verum auscultes ve- 
lim, quid tibi Dei minister Moyses respondeat. 
Ὁ cci et stulti, vim verborum percipite, et aní- 
mas vestras diligentissime custodite. Dixi: « Vos 
similitudinem non vidistis in die qua locutus est 
ad vos Dominus in Horeb in monte de medio 
ignis; nequando contra legem agatis, et faciatis 
vobis sculptam similitudinem, omnem  imagi- 
nem 53: et deos conflaitiles non facies tibi **. » Non 
dixi : Ne feceris imagines Cherubim, qua ad in-: 
star servorum propitiatorio assistant; sed : « Non 
facies tibi deos conflatiles ; » et : « Non facies 
tibi ullam similitudinem, » tanquam Dei, nec ser- 
vies creaturz potius quam Creatori **, ltaque si- 
militudinem Dei non feci, neque alterius cujus- 
piam tanquam Dei, neque item hominis (tunc 
enim humanum genus servituti mancipabatur), ne- 
que rei creatze polius quam Creatori servivi : sed 
universe creaturz similitudinem, tabernaculum, 
jnquam, construxi, « secundum exemplar quod 
mihi ostensum est in monte **. » Cherubim quo- 
que, qua propitiatorium obumbrarent, tanquam 
Deo assistentia. Vidisti quomodo Scripturae in- 
tentio et sensus obviam illis flat, qui prudenter 
illum investigant? Hoc quippe nosse convenit, 
dilectissimi, in omni negotio, illud inquiri, quid 
veri sit aut falsi, quove consilio quispiam quid 
egerit; bonone, an malo. Nam in Evangelio, et 
Deus, ct angelus, et homo, et terra, et aqua, et 


" Deut. iv, 15. * Exod. xxxiv, 47. 


VARLE LECTIONES. 
ἃ llactenus quie in Colb. ut et orat. 2 omissa sunt. 


Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ γλυπτόν. 


* Colb. et 2, orat. Καὶ ὅτι ταῦτα οὕτως ἔχε:, ἄχουξ᾽ 


€ Hucusque cod. Colb.; caetera periere. 


1331 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1332 


ignis, et aer, el $ol, et luna, el lux, οἱ tenebrze, et A ἄδης, xat ἀρεταὶ, xol xaxíat, xai πάντα καλά te xal 


Satamos, οἱ daemones, et serpentes, et scorpii, et 
mors, et viriutes, et vitia, atque universa, cum 
bona, tum mala scripta sunt. Verum, quapndoqui- 
dem omnia qua de bis feruntur, vera sunt, atque 
in Dei gloriam, et salutem mostram, neenon in 
sanetorum quos ille gloriosos effecit, honorem, 
et in diaboli damonumque ejus opprobrium, .on- 
ferunt, ea nos adoramus, eompleciimur, deogeu- 
lamur, atque oculis, labris et corde salutamus. 
Consimiliter, Vetus omug, Novumque Testamen- 
tum, ei sermones sanctorum probatorumque Pa- 
uwm prosequimur : at turpem exsecrabilemque 
et impuram detestandorum Manichzeorum scri- 
phiram, eademmet vocabula complectentem, at- 
que ad diaboli demonumque ejus gloriam et in 
animarum perniciem excogitatam, respuimus et 
rejicimus, Sie quoque quando de imaginibus agi- 
tur, inquirenda veritas est, mensque eorum qui 
eas faciunt. Εἰ siquidem vera rec/aque git, alque 
3d Dei sanctorumque ejus gloriam fiant, juvent- 
que ad virtutes persequendas et vitia fugienda, 
necnon ad animarum salutem, eas tanquam ima- 
gines, exempla, similitudines, illitteratorumque 
hominum libros e£ monumenta, veneremur, oscu- 
lemur, oculisque et labiis et corde complectamur; 
velut scilicet incarnati Dei 351 effigiem, aut ma- 
tris ejus, aut sanctorum, qui passionum Christi 
perinde atque gloriz socii, victoresque et prolli- 


gatores diaboli ac. demonum, eorumque fraudis c 


exstiterunt. Quod si quis Deitatis, qua a materia 
procul semota, et incorporea est, imaginem ausit 
efingere, tanquam falsam illam reprobamus. Si 
qua item in gloriam et honorem cultumque dia- 
boli vel demonum expressa sit, hanc rejicimus 
prorsus, et flammis concremamus, Si quis ima- 
ginem hominum, aut belluarum, aut volucrum, 
aut reptilium, alteriusve rei creata in Deum ha- 
buerit, hunc anathemati devovemus. Sicut enim 
gancli Patres sacra demonum et fana subverte- 
runt, atque in eorum locis templa Dei sanctorum- 
que nomini dicata construxerunt, qua et nos ve- 
neramur ; eodem modo, da2ámonum quoque simu- 
lacris ablatis, Christi et Deipare, sanctorumque 


χαχὰ, εἰσὶ γεγραμμένα. "AX ὅμως, ἐπειδὴ τὰ περὶ 
αὐτῶν λεγόμενα ἀληθῆ εἰσι, καὶ ὁ exoxb; πρὸς δό- 
ξαν θεοῦ ἐστι καὶ σωτηρίαν ἡμῶν, καὶ δόξα € μὲν 
τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ δοξαζομένων ἁγίων, αἰσχύνη δὲ τοῦ 
διαδόλου χαὶ τῶν δαιμόνων αὐτοῦ, προσκυνοῦμεν, xal 
περιπτυσσόμεθα, καὶ καταᾳφιλοῦμεν, καὶ ὀφθαλμοῖς, 
x«t χείλεσι, xa χαρδίᾳ ἀσπαζόμεθα. Ὁμοίως xal 
πᾷσαγ τὴν Παλαιὰν καὶ Καινὴν Διαϑήχην, τούς τε 

λόγους τῶν ἁγίων wat ἐκχρίτων δατέρων" τὴν δὲ 

αἰσχρὰν xal μυσαρὰν χαὶ ἀχάθαρτφν Yours τῶν 

χαταράτων Μανιχαίων, τὰ αὐτὰ ὀνόματα περιέγου- 

σαν, καὶ πρὸς δόξαν τοῦ διαδόλον καὶ τῶν δαιμόνων 
αὐτοῦ, καὶ ἀπώλειαν ψυχῶν ἐφευρεθεῖσαν, ἀποπτύο- 
μεν καὶ ἀποδαλλόμεθα * οὕτω καὶ kv τῷ πράγματι 
τῶν εἰχόνων, χρὴ ἐρευνᾷν τὴν τε ἀλήθειαν xai τὸν 
σγοπὸν τῶν ποιούντων " xal εἰ μὲν ἀληθὴς xal ὀρθὰς 
xai πρὸς δόξαν Θεοῦ καὶ τῶν ἁγέων αὐτοῦ, χαὶ πρὸς 
ζῆλον ἀρετῆς, καὶ ἀποφυγὴν κακίας, xai σωτηρᾶν 
ψυχῶν γίνονται, ἀποδέχεσθαι, xal τιμᾷν, ὡς εἰχόνας, 
χαὶ μιμήματα, xal ὁμοιώματα, xai βέδλους τῶν 
ἀγραμμόνων καὶ ὑπόμνησιν, καὶ προσκυνεῖν, xil 
χαταφιλεῖν, χαὶ ὀφθαλμοῖς, καὶ χείλεσιν, καὶ χαρ- 
δίᾳ ἀσπάζεσθαι, ὡς σεσαρκωμένου Θεοῦ ὁμοίωρε 
ἣ τῆς τούτου μητρὸς, ἣ τῶν ἁγίων τῶν κοινωνῶν ὦ 

παθημάτων αὐτοῦ, xai τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ, ἃ 

νιχητῶν xal χαθαιρετῶν τοῦ διαδόλον xal τῶν ἁ. 

μόνων, καὶ τῆς πλάνης αὐτῶν. Εἰ δὲ τῆς θεύτηι 
«τῆς ἀῦλου xal ἀσωμάτου sixóva τις τολμήσει OLOR, 
ὡς ψευδῇ ἀποδαλλόμεθα * καὶ ἐάν τις ἐπὶ δόξῃ πὶ 
τιμῇ xai προσχυνήσει τοῦ διαδόλου f] τῶν δαιμόνωυν͵ 
καταπτύομεν xal πυρὶ ἀναλίσχομεν. Καὶ ἐάν τις 
ἀνθρώπων, ἣ χτηνῶν, ἢ πετεινῶν, ἢ ἑρπετῶν, 1 
ἄλλης τινὸς χτίσεως θεοπκοιήσῃ εἰχόνα, ἀναθεματί- 
ξομεν τοῦτον. Ὥσπερ γὰρ τὰ ἱερὰ καὶ τοὺς ναοὺς 
τῶν δαιμόνων χαθεῖλον οἱ ἅγιοι Πατέρες, καὶ ἐν τοῖς 
αὑτῶν τόποις ναοὺς ἐπ᾿ ὀνόματι Θεοῦ καὶ ἁγίων 
ἤγειραν, καὶ τούτους σέδομεν, οὕτω καὶ τὰς εἰχόνα; 
τῶν δαιμόνων καθεῖλον, xal ἀντ᾽ ἐκείνων ἤγειρεν 
εἰχόνας Χριστοῦ, xal τῆς τούτου Μητρὸς, xai τῷ 
ἁγίων, καὶ ταύτας σέδομεν. Καὶ ἐπὶ μὲν τῆς Παλαιᾶς 
οὔτε ναοὺς ἐπ᾽ ὀνόματι ἀνθρώπων ἤγειρεν ὁ Ἰσραὴλ, 
οὔτε μνημόσυνον ἑωρτάζετο "ἔτι γὰρ ὑπὸ χατάραν 
ἦν ἡ τῶν ἀνθρώπων φύσις, καὶ ὁ θάνατος χατάχρισις 


imagines horum loco statuerunt, Atqui in Veteri D ἦν" διὸ xaX ἐπενθεῖτο, xal ὁ ἀπτόμενος τοῦ σώματος; 


quidem Testamento, nec templa sanctorum no- 
mini construebant lsraelite, nec eorum comme- 
moratio festiva erat. Adbuc enim maledictioni 
subjiciebatur hominum genus, et mors supplicium 
erat: quapropter hac lugebatur, et qui mortui 
cadaver tetigisset, immundus habebatur. Nunc 


τοῦ τεθνηχότος, ἀχάθαρτος ἑλογίζετο. Νῦν &&, ἀφ᾽ 
οὗ ἡ θεότης τῇ ἡμετέρᾳ φύσει ἀαυγχύτως συνεχράθη, 
οἷόν τι ζωοποιὸν xai σωτήριον φάρμαχον, vro 
ἐδοξάσθη ἡ φύσις ἡμῶν, xal πρὸς ἀφθαρσίαν p 
εστοιχειῴθη" διὸ xal ναοὶ αὐτοῖς ἐγεέρονται, τὼ 
εἰχόνες ἀναγράφονται. 


autem, ex quo naturz nosire ceu medicamentum quoddam vivificum et salutare conjuncta divinitai 
est, gloriosa illa evasit, atque in incorruptionem transformata fuit : unde templa quoque in sanclorum 


honorem eriguntur, eorumque pinguntur imagines. 


10. Nulli igitur hominum lateat, euin qui ad 


v. Γινωσχέτω οὖν πᾶς ἄνθρωπος, ὡς 6 τὴν sixiv 


VARLE LECTIONES. 
4 Lego δόξαν, et paulo post αἰσχύνην, ut sensus postulat, ac in orat. 2 habetur. 


1333 


DE IMAGINIBUS ORATIO HII.. 


1331 


τὴν πρὸς δόξαν xal ὑπόμνησιν τοῦ Χριστοῦ xal τῆς À Christi, vel matris ejus Genitricis Dei, vel sancti 


τούτον Μητρὸς τῆς ἁγίας Θεοτόχον, f") τινος τῶν 
ἁγίων, ἕτι δὲ πρὸς αἰσχύνην τοῦ διαδόλου χαὶ τῆς 
ἥττης αὐτοῦ χαὶ τῶν δαιμόνων αὑτοῦ, ἐχ θείου πόθου 
xai ζήλου γενομένην, καταλύειν ἐπιχειρῶν, xaX μὴ 
προσκυνῶν xal τιμῶν xal ἀσπαζόμενος πόθῳ τοῦ 
εἰχονιζομένου, ὡς εἰχόνα τιμίαν, xal οὐχ ὡς θεὸν, 
ἐχθρός ἰἔστι Χριστοῦ, xal τῆς ἁγίας Θεοτόχον, καὶ 
τῶν ἁγίων, ἐχδικητὴς δὲ τοῦ διαδόλου χαὶ τῶν δαιμό- 
νων αὐτοῦ, ἔργῳ ἐπιδειχνύμενος τὴν λύπην, ὅτι ὁ 
Θεὸς καὶ οἱ ἅγιοι αὑτοῦ τιμῶνται χαὶ δοξάζονται, ὁ 
δὲ διάδολος χαταισχύνεται. ἩἯ γὰρ εἰχὼν θρίαμδός 
ἐστι, χαὶ φανέρωσις, χαὶ στηλογραφία, εἰς μνήμην 
«ἧς νίχης τῶν ἀριστευσάντων xat διαπρεψάντων, xal 
τῆς αἰσχύνης τῶν ἡττηθέντων xal χαταδληθέντων. 
Εἶδον πολλάχις ποθοῦντας, ἱμάτιον τοῦ ποθουμένου 
θεασαμένους, ὡς αὐτὸν τὸν ποθούμενον ἀσπασαμένους 
τὸ ἱμάτιον, ὀφθαλμοῖς τε χαὶ χείλεσι. Χρὴ ἀποδιδό- 
ναι πᾶσι τὰς ὀφειλὰς, κατὰ τὸν ἅγιον Παῦλον τὸν 
ἀπόστολον, « τῷ τὴν τιμὴν, τὴν τιμήν xo βασιλεῖ 
μὲν, ὡς ὑπερέχοντι, τοῖς δὲ ἄρχουσιν, ὡς 6v αὐτῶν 
ἀποστελλομένοις" ν ἑκάστῳ, κακὰ. κὸ ἄδερον ποῦ 


ἀξιώματος. 


ια΄. Ποῦ εὗρες ἐν τῇ Παλαιᾷ, ἣ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ 
ὄνομα Τριάδος, ἣ ὁμοούσιον, 1) μίαν φύσιν θεότητος 
τρανῶς, ἣ τρεῖς ὑποστάσεις αὐτολεξεὶ, f) μίαν ὑπό- 
στασιν τοῦ Χριστοῦ, ἣ δύο φύσεις αὐτόλεξεί - ᾿Αλλ᾽ 
ὅμως, ἐπειδὴ, ἐχ τῶν ἰσοδυναμουσῶν λέξεων τῶν ἐν 
τῇ Γραφῇ χειμένων, ὥρισαν ταῦτα οἱ ἅγιοι Πατέρες, 
δεχόμεθα, χαὶ τοὺς μὴ δεχομένους ἀναθεματίζομεν : 
ἐγὼ δὲ παριστῶ σοι ἐν τῇ Παλαιᾷ, ὅτι προσέταξεν ὁ 
Θεὸς ποιεῖν εἰχόνας * πρῶτον μὲν αὐτὴν τὴν σχηνὴν, 
χαὶ πάντα τὰ ὄντα ἐν αὐτῇ. Καὶ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις 
αὐτὸς ὁ Κύριος, τοῖς πειραστιχῶς ἐρωτήσασιν, « El 
ἔξεστι Καίσαρι δοῦναι κῆνσον ; » εἶπεν" « ᾿λγάγετέ 
μοι τὸ νόμισμα. » Καὶ ὑπέδειξαν αὐτῷ δηνάριον, xal 
ἠρώτησεν αὐτοὺς, « Τίνος elxóva ἔχει; » Οἱ δὲ εἶπον, 
« Καίσαρος. » Καὶ εἶπεν, « ᾿Απόδοτε τὰ τοῦ Καίσα- 
ρος, Καίσαρι, χαὶ τὰ τοῦ Θεοῦ, τῷ θεῷ. » Ἐπειδὴ 
εἰχόνα Καίσαρος ἔχει, Καίσαρός ἐστι, xat ἀπόδοτε 
Καίσαρι" xal τὴν εἰκόνα Χριστοῦ, ἀπόδοτε Χριστῷ" 
Χριστοῦ γάρ ἐστιν. 


cujuspiam honorem et recordationem, neenom ad 
ignominiam diaboli, relatzeque de illo et. demoni- 
bus ejus victorie memoriam, confeetam divino 
quodam studio et ardore imaginem dejicere aggres- 
sus fuerit, neque eam potius ceu veneratione di- 
gnam, non tamen uti Deum, adorat, colit et com- 
plectitur, inimicum Christi, sancte Deipare san- 
ctorumque esse ; diaboli vero et. dzemonum ejus 
vindicem : quippe qui palam zgre ferat, tam Deum, 
quam sancios ejus gloria et honore affici, diabe- 
lum vero ignominia aspergi. Nam imago triumphi 
genus, ostentatio, insculptumque monumentum 
est, in memoriam erectum illorum, qui generoso 
praestantique animo 8686 gesserunt, inque pereame 


B dedecus di&monum, qui victi profligatique sum. 


Quosdam sepe vidi, qui, cum amici desiderie te- 
nerentur, si vestem ejus conspicerent, haud aliter 
ilam atque amicum ipsum oculis et labiis prose- 
querentur. Omnibus , secugdum apostoli Paoli 
sententiam, reddere debitum oportet : « Cui ho- 
norem, honorem; ac regi quidem quasi praseel- 
lenti; ducibus vero, tanquam ab eo missis", » 
unicuique pro dignitatis ejus ratione. 

41. Ubinam, obsecro, in Veteri Testamento, 
aut in Evangelio Trinitatis nomen, aut consub- 
stantiale, aut unam Deitatis naturam diserte scri- 
ptam repereris? Ubi tres Lypostases ipsismet 
expressas verbis, aut unam Christi personam, aut 
duplicem naturam? Verum, quia sancti Patres 
ex verbis vim eamdem obtinentibus, quz in Scri- 
ptura leguntur, hec omnia definierunt, idcirco ea 
suscipimus, illosque qui non admittunt, anatbe- 
mate ferimus. Ego vero tibi demonstro Deum 
352 in Veteri Testamento mandavisse, ut imagines 
fabricarentur. Nam primum quidem praecepit ut 
tabernaculum, et qu» in ipso erant, construeren- 
tur. ln. Evangeliis vero Dominus ipse, illis qui 
tentandi causa ex se sciscitati erant : « Num lice- 
ret censum dare Cesari, dixit : Afferte mihi nu- 
misma. » Cumque denarium ostendissent, ex eis 
quisivit cujusnam baberet imaginem. lllis vero 
respondentibus, « Cesaris, » ait : « Reddite ergo 


qua sunt Ciesaris, Ciesari : et que sunt Dei, Deo **.» Quia Cesaris habet imaginem, Cesaris est, adeoque 
Cesari reddite : ita Christi quoque imaginem Christo reddite : Christi quippe est. 
tg'.. Ὁ Κύριος μαχαρίζων τοὺς μαθητὰς, εἶπε. Ὁ 19. Christus discipulos beatos appellans, aiebat : 


« Πολλοὶ βασιλεῖς xai προφῆται ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ 
βλέπετε, xal οὐκ εἶδον, xat ἀχοῦσαι ἃ ἀχούετε, xal 
οὐκ ἤχουσαν. Ὑμῶν δὺ μαχάριοί εἰσιν οἱ ὀφθαλμοὶ, 
ὅτι βλέπουσι, καὶ τὰ ὦτα, ὅτι ἀχούουσιν. » Εἶδον οὖν 
οἱ ἀπόστολοι σωματιχῶς τὸν Χριστὸν, xal τὰ πάθη, 
χαὶ τὰ θαύματα αὐτοῦ, καὶ ἤχουσαν τῶν λόγων ab- 
τοῦ * ἐπιθυμοῦμεν καὶ ἡμεῖς ἰδεῖν, xal ἀχοῦσαι, χαὶ 
μαχαρισθῆναι. Εἶδον ἐχεῖνοι πρόσωπον πρὸς πρόα- 
ὠπὸν, ἐπειδὴ παρῆν σωματιχῶς-" ἡμεῖς δὲ, ἐπειδὴ 
σωματιχῶς 00 πάρεστιν, ὥσπερ διὰ βίδλων ἀχούομεν 
τῶν λόγων αὑτοῦ, καὶ ἁγιαζόμεθα τὴν ἀχοὴν, χαὶ δι᾽ 


« Multi reges et prophete cupierunt videre quse vos 
videtis, et non viderunt : et audire qus auditis, 
et non audierunt. Vestri autem oculi beati, quia 
vident, et aures, quia audiunt *'. » Apostoli igitur 
corporeis oculis Christum viderunt, ejusque labo- 
res et miracula, 86 sermones audierunt : nos pa- 
riter et videre cupimus, et auscultare, tumque 
adeo bcati audire. Cernebant illi facie ad faciem, 
quia corpore prasens erat : nos autem quia cor- 
pore prxsens non est, quemadmodum ex libris 
sermones ejus audimus, et tum quoad auditum, 


V Rom. xi, 7; 1 Petr. n, 12, 14. "* Mau. xxn, 16-21. " Mattb. xui, 16, 17. 


1325 


S. JOANNIS DAMASCENT 


1336 


e ipso auditu quoad animam sancti efficimur, A αὐτῆς thv ψυχὴν, xat μαχαριζόμεθα, xal προσχυνοῦ- 


beatique dicimur; ita libros quoque ex quibus 
sermones illius percipimus, venerantes adoramus ; 
eodem modo per imaginum picturam eorporez 
illius figure, miraeulerum eruciatuumque deseri- 
ptionem expressam conspicientes, sanctitatem adi- 
piscimur, letitia cumulamur, ac beati audimus, 
tum subinde corpoream ipsius figaram colimus, 
veneramur et adoramus. Atqui eorporalem ejus 
figuram contemplantes, ipsius quoque divinitatis 
glortam, quoad fleri potest, mente eomplectimnr. 
Nam, quia duplicis substantie sumus, ex anima 
mempe et corpore compositi, nec anima nostra 
^ude prorsus est, sed velut tegumento quodam 
ebrelatur, ideirco fieri nequaquam potest, ut abs- 


μεν, τιμῶντες τὰς βίδλους, 6r ὧν ἀχούομεν τῶν λό- 
γων αὐτοῦ * οὕτως xal διὰ γραφῆς εἰχόνων θεωροῦ- 
μὲν τὸ ἐκτύπωμα τοῦ σωματιχοῦ χαραχτῆρος αὐτοῦ, 
xai τῶν θαυμάτων xai τῶν παθημάτων αὑτοῦ, χαὶ 
ἁγιαζόμεθα, καὶ πληροφορούμεθα, χαὶ χαέροβεν, xat 
μαχαριζόμεθα, καὶ σέδομεν, καὶ τιμῶμεν, χαὶ προσ- 
χυνοῦμεν τὸν χαραχτῆρα αὗτον τὸν σωματιχόν. Θεω- 
ροῦντες δὲ τὸν σωματικὸν χαρακτῆρα αὐτοῦ, ἐννοοῦ- 
μὲν ὡς δυνατὸν xat τὴν δόξαν τῆς θεότητος αὐτοῦ. 
Ἐπειδὴ γὰρ διπλοῦ ἐσμεν, ἐκ ψυχῆς γαὶ σὔψατος 
χατεσχευασμένοι, καὶ οὐ γυμνὴ ἡμῶν ἔστιν ἢ opt, 
ἀλλ᾽ ὡς ἀπὸ παραπετάσματι καλύπτεταε, ἀδύνατον 
ἡμᾶς ἐκτὸς τῶν σωματιχῶν ἐλθεῖν ἐπὶ τὰ νοητά. 
Ὥσπερ οὖν διὰ λόγων αἰσθητῶν ἀκούομεν ὠσὶ σωμα- 


que corporearum rerum opera, ad spiritualia per- B τιχοῖς, xat νοοῦμεν τὰ πνευματιχὰ, οὕτω διὰ σωμα- 


tingamus. Sieut ergo ΡΟΣ sensibilia verba auribus 
eorporis audimus, atque ea qua spiritualia sunt 
intelligimus; sic per corpereum quoque intuitum 
ad spiritualem contemplatienem progredimur. Quam- 
ebrem eorpus ei animam Christus assempeit, 
quis homo eorpore atque 3nima constat *. Unde 
duplex etiam est baptismus, ex aqua nimirum et 
spiritu : 


τικῖς θεωρίας ἐρχόμεθα ἐπὶ τὴν veo ματιχὴν θεω- 
ρίαν. Διὰ τοῦτο σῶμα xat ψυχὴν ἀνέλαδεν ὁ Χριστὸς, 
ἐπειδὴ σῶμα καὶ ψυχὴν ἔχει ὁ ἄνθρωπος ^ διὰ τοῦτο 
χαὶ τὸ βάπτισμα διπλοῦν, ἐξ ὕδατος καὶ πνεύματος, 
xai ἢ χοινωνία, καὶ ἡ προσευχὴ, καὶ dj doipoVa, 
κάντα διπλᾶ, εωρατιχὰ xal πνευματεκὰ, xal ge 
xat θυμ:άματα. 


sic pariter communio, preces, εἰ psalmorum cantus, duplicia quoque sumi, corpas 


simul el spiritualia; censimiliter Juminaria et suffimenta. 


193. Ad Iree diabolus nihil de czeterzs. sollicitus, 
jn solas imagines insurrexit ; tantaque in illas ar- 
det invidia, ut in Prato sancti Sophronii llieroso- 
)ymorum patriarche hoc scriptum sit 9. « Narra— 
batabbas Theodorus JEliotes, in monte Ofivarum 
reclusum quemdam mansisse, virum spirituali 
militia insignenr, quem libidinis daemon modis 
emnibus oppugnabat. Cum is die quadem acrius 
solito ipsum urgeret, conqueri ecpit senex : Quo- 
usque tandem me infestare non desines ? Recede 
deinceps ἃ me : en consenuisti mecum. Cui dz- 
mon se conspicuum praebens : Jura, inquit, miht, 
te nemini narraturum quz tibi dixero : nec in 353 
posterum molestus ero. Juravit senex : ita, Per 
eum qui in excelsis habitat, nulli patefaeciam quz 
dixeris mihi. Tum damon, hanc, tnquit, imaginem 
"nltra ne colueris, neque ego posthac bellum ad- 
versum te movebo. Porro imago illa sanctz Ma- 
τὶ Dei Genitricis Domin: nostre, Christum Je- 


ti"... ᾿Αλλὰ πάντα ἐάσας, χατὰ póvore τῶν tUi 
ὥρμησεν 6 διάδολος * καὶ τοσοῦτος αὐτῷ φθόνος Ei 
χατὰ τῶν εἰχόνων, ὡς xai ἐν τῷ Λειμωναρίῳ "8 
ἁγίου Σωφρονίου τοῦ πατριάρχου Ἕεροσολύμωυν, γε- 
γράφθαι οὗτως" «Ἔλεγεν ὁ ἀδδᾶς Θεόδωρος ὁ Αἰλιώ- 
τῆς, ὅτε ἦν τις ἔγχλειστος εἰς τὸ ὄρος τῶν "Elus, 
ἀγωνιστῆς " πανὶ 5 δὲ αὐτῷ ἐπολέμει ὁ δαΐμων τῆς 
πορνείας. "Ev μιᾷ οὖν ὡς ἐπέχειτο αὐτῷ σφοδρῶς, 
ἤρξατο ὁ γέρων ἀποδύρεσθαι, xal λέγειν τῷ δαίμον᾽" 
Ἕως πότε οὐχ ἐνδίδως μοι; ᾿Απόστα λοιπὸν ἀπ᾽ 
ἐμοῦ, συνεγήρασά; μοι. Φαίνεται αὑτῷ ὁ δαίμων 
ὀφθαλμοφανῶς, λέγων * "Ὅμοσόν pot. ὅτε οὐδενὶ λέ- 
γεις, ὃ μέλλω λέγειν σοι, xo οὐχέτε σοι πολεμῶ. 
Καὶ ὥμοσεν αὐτῷ ὁ γέρων, ὅτι Μὰ τὸν χατοιχοῦν:: 
ἐν τοῖς ὑψίστοι;, οὐκ εἴπω τινὶ ἅπερ εἴπῃς μοε. Τότι 
λέγει αὐτῷ ὁ δαίμων" Μὴ προσχυνήσῃς ταύτη τῇ 
εἰχόνι, χαὶ οὀχέτε σοι πολεμήσω. Εἶχε ὃξ ἡ εἰχὼν 
ἐχτύπωμα, τὴν Δέσποιναν ἡμῶν ἀγέαν Μαρίαν τὴν 
Θεοτόχον, βαστάζουσαν τὸν Κύριον ἡμῶν "hzsow 


sum Dominum nostrum gestantis, effigiem ferebat. ἢ) Χριστόν. Ἰδὲ τίνα μιμοῦνται οἱ προσκυνεῖσθαι τὰς 


Minc videris, quemnam imitentur, cujusve instru- 
menta sint illi, qui imagines adorari prohibent. 
Dzmen quippe libidinis satius duxit ab adoranda 
Domine nostre imagine cessare senem, quam in 
libidinis immunditiem labi : cum non eum lateret, 
ejusmodi peccatum fornicatione longe gravius 
esge. » ᾿ 


14. Ceterum. quando nobis de imagine sermo 
cst ; agedum, hzc fusius ct diligentius pertracte- 
mus$ ; itaque dicendum erit, 1* quidnam sit imago; 
9* cur facta sit; 5* quot sint. imaginum genera ; 


5* Greg. Naz. Orat. de bapt. 
τρόπῳ Ebir. 


5 Pratum spirituale; de quo videsis orat. 1. 


εἰχόνας χωλύοντες, xai τίνος εἰσὶν ὄργανχ" ὁ γὰρ 
δαίμων τῆς πορνείας ἡρετῖσατο μὴ προτχυνεῖσθαι 
τὴν εἰκόνα τῆς Δεσποίνης, ἤπερ εἰς τὴν τῆς πορνεί;; 
ἀκαθαρσίαν ἐμπεσεῖν τὸν γέροντα, ὡς μείζονα 

πορνείας ἁμαρτίαν ταύτην ἐπιστάμενος. » 


ιδ΄, ᾿Αλλ᾽ ἐπειδὴ περὶ εἰχόνος ὁ λόγος ἐστὶ χαὶ 
προσχυνήσεως, φέρε πλατύτερον περὶ τούτων τὸν 
λόγον διευχρινήσωμεν ^ xal εἴπωμεν πρῶτον, τί ἐστιν 
εἰχών" δεύτερον, τίνο; χάριν γέγονεν εἰχῶν * τρίτον, 


δ πάντῃ vel παπὶ 


1331 


DE IMAGINIBUS ORATIO ΠῚ. 


1324 


“πἦσαι διαφοραὶ εἰχόνων᾽ τέταρτον, τί τὸ εἰχονιζόμε- A 45 quanam possint, quive non possint imaginibus 


νιν, καὶ τί τὸ μὴ εἰχονιζόμενον * πέμπτον, τίς πρῶ- 
τος ἐποίησεν εἰχόνας. 

ιε΄. Εἴτα καὶ περὶ προσχυνήσεως * πρῶτον, τί ἐστι 
προσχύνησις * δεύτερον, πόσοι τρόποι προσχυνήσεωξ" 
τρίτον, πόσα τὰ προσχυνούμενα εὑρίσχομεν ἐν τῇ 
Γραφῇ τέταρτον, ὅτι πᾶσα προσχύνησις διὰ τὸν 
φύσει προσχυνητὸν Θεόν ἔστι πέμπτον, ὅτι ἡ τῆς 
εἰχόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαθαίνει. 


Πρῶτον, τί ἐστι εἰκών e. 

ις΄. Εἰκὼν μὲν οὖν ἐστιν ὁμοίωμα, καὶ παράδειγ- 
μα, καὶ ἐχτύπωμά τινος, ἐν ἑαυτῷ δειχνύον τὸ εἶχο- 
νιζόμενοι. Πάντως δὲ οὐ χατὰ πάντα Éouxev ἣ εἰχὼν 
τῷ πρωτοτύπῳ, τουτέστι τῷ εἰχονιξομένῳ * ἄλλο γάρ 
ἐστιν ἡ εἰχὼν, xaX ἄλλο τὸ εἰχονιζόμενον, καὶ πάν- 
τως ὁρᾶται ἐν αὑτοῖς διαφορὰ, ἐπεὶ οὐχ ἄλλο τοῦτο, 
xa ἄλλο ἐχεῖνο. Οἷόν τι λέγω" Ἡ εἰχὼν τοῦ ἀνθρώ- 
που, εἰ xal τὸν χαραχτῆρα ἐχτυποῖ τοῦ σώματος, 
ἀλλὰ τὰς ψυχιχὰς δυνάμεις οὐχ ἔχει " οὔτε γὰρ ζῇ, 
οὗτε λογίζεται, οὔτε φθέγγεται, οὔτε αἰσθάνεται, 
οὔτε μέλος χινεῖ" xal ὁ υἱὸς, εἰκὼν φνσιχὴ ὧν τοῦ 
πατρὸς, ἔχει τι παρηλλαγμένον πρὸς αὐτόν. Υἱὸς 
γάρ ἔστι, καὶ οὐ πατήρ. 


Δεύτερον, τίγος χάριν ἐστὶν ἡ εἰχών. 

vr. Πᾶσα εἰχὼν ἐχφαντοριχὴ τοῦ χρυφίου ἐστὶ 
χαὶ δειχτιχή. Οἷόν τι λέγω" Ἐπειδὴ ὁ ἄνθρωπος, οὔτε 
τοῦ dopázou γυμνὴν ἔχει τὴν γνῶσιν, σώματι καλυπτο- 
μένης τῆς Ψυχῆς, οὖτε τῶν μετ᾽ αὐτὸν ἐσομένων, 
οὔτε τῶν τόπῳ διεστηχότων xal ἀπεχόντων f, ὡς 
τόπῳ χαὶ χρόνῳ περιγραφόμενος, πρὸς ὁδηγίαν γνώ- 
αεως, xat φανέρωσιν, καὶ δημοσίευσιν τῶν χεχρυμ- 
μένων, ἐπενοήθη ἡ εἰχών" πάντως δὲ πρὸς ὠφέλειαν 
καὶ εὐεργεσίαν χαὶ σωτηρίαν, ὅπως στηλιτευομένων 
xai θριαμδευομένων τῶν πραγμάτων, διαγνῶμεν τὰ 
χεχρυμμένα, καὶ τὰ μὲν χαλὰ ποθήσωμεν χαὶ ζηλώ- 
δωμεν, τὰ δὲ ἐναντία, τουτέστι τὰ χαχὰ, ἀποστρα- 
φῶμεν χαὶ μισήσωμεν. 

Τρίτον, πόσαι διαφοραὶ εἰκόνων. 

ιη΄. Διαφοραὶ δὲ εἰχόνων εἰσί " πρώτη μὲν οὖν εἰ- 
xiv ἔστιν ἡ φυσιχή. Ἐν ἐχάστῳ δὲ δ πράγματι δεῖ 
πρῶτον εἶναι τὸ χατὰ φύσιν, xal τότε τὸ χατὰ θέσιν 
xol μίμησιν (23) οἷον δεῖ πρῶτον εἶναι φύσει ἄν- 


exprimi ; ὅ9 quis primus imaginum auctor. 


15. Itidem de adoratione : 15 quid sit adoratio; 
2* quot sint adorationum modi; 3? quot sint ea 
quibus in Scriptura legimus adorationem eihibi- 
tam fuisse; 4* quod adoratio omnis ad Deum, qui 
suapte natura adorandus est, referatur; 5* quod 
adoratio imagini adhibita, ad eum, quem illa re- 
prasentat, reducatur. 

1* Quid sit imago. 

16. Imago itaque est similitudo, exemplum et 
effigies cujuspiam, in qua ille cujus est imago os- 
tenditur. Neque tamen imago exemplari; boc est 
rei quam exhibet, per omnia similis est. Nam aliud 
est imago, ct aliud, id quod imagine reprzsentaturz 
ac necesse est ut nonnihil inter utrumque diseri- 
minis animadvertatur : siquidem nec istud alia 
res esset, nec illud alia. Exempli gratia, hominis 
imago, etsi corporis figuram exprimit, facultates 
tamen anims non complectitur. Non enim vivit, 
nec loquitur, nec sentit, nec membrum movet. 
Quin etiam filius, cum naturalis sit imago patris, 
nihilominus aliquantum ab ipso discrepat. Nam 
filius est, non pater. 

2* Cujus gratia instiluta sit imago. 

11. Omnis imago rem latentem prodit et mani- 
festat. V. gr, quandoquidem homo, propterea quod 
animus a corpore obtegitur, invisibilis rei, et eo- 
rum qua post ipsum futura sunt, quzve longe di- 
stant et procul absunt, cognitionem non habet, 
utpote qui loco et tempore circumscribatur; id- 
circo, ut in rerum cognitione dirigeretur, necnon 
ut occulta declararentur et manifesta fierent, ex- 
cogitata est imago : quin etiam utilitatis, beuefl- 
centi: et salutis causa ; uL nempe ex rebus os- 
tentatis et propalatis, ea quz latent. dignoscamus, 
atque tum bona prosequamur et &mulemur, tum 
contraria, sive mala, vitemus et fugiamus. 

9* Quotuplez imaginum discrimen. 

18. Hx porro sunt imaginum differentias. Prima 
quidem naturalis est. Nam in omni re in primis ne- 
cesse est ut ipsa sit in sua natura, 3544 dein vero 
institutione et imitatione. Sic homo secundum suam 


θρωπον, xai τότϑ θέσει κατὰ μίμησιν. Πρώτη οὖν ἢ) naturam exsistat prius necessum est, tum deinde 
VARLE LECTIONES. 


e Hac 
usque ad 


uno cod. ἔχει γνῶσιν. 5 Forte γάρ. 


wa sequuntur majori parli orationis 4 subnectuntur in cod. mss. ftegiis duobus et in altero, 
P. testimonia in quibus hic titulus przfigitur, Τοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου ἁγίου. 


f Additur bic in 


NOTAE. 


' — (38) Grace κατὰ θέσιν et paulo post θέσει, quod 
. (um per positionem institutionemve | significat, tum 

per adoptionem et accommodationem ; atque oppo- 
nitur τῷ φύσει, et. τῷ xazà φύσιν, seu illi quod 
secundum δι nature conditionem et ordinem 
exsistit. Ceterum aliquid esse θέσει duntaxat, non 
ipsiusmet rei veritatem continuo excludit. Idque 
lestatus est Copronymus ipse Iconoclasta cum suo 
concilio, cujus verba hzc refert Nicephorus CP. 
Antirrh. v : Ἐχέλευσεν τοῖς ἁγίοις αὑτοῦ μαθηταῖς 
wa ἀποστόλοις παραδοῦναι", δι᾽ οὗ ἐράσθη προάγμα- 


τος, οὐπον εἰς σῶμα αὑτοῦ ἵνα διὰ τῆς ἱερατιχῆῇς 
ἀναγωγῆς κἀνεὶ ἐχ μετοχῆς χαὶ θέσει γίνηται, λάδω- 
μεν αὐτὸ, ὡς χυρίως xai ἀληθῶς σῶμα αὐτοῦ" Pre- 
cepit sanclis discipulis el apostolis, in ea re quam 
voluit, tradere figuram in corpus suum, ul per sacer- 
doialem oblationem ex participatione et positione 
vere el proprie corpus ipsius acciperemus. Hc di- 
sertle exponunt alia conciliabuli Copronymiani ver- 
ba, quz: leguntur act. 6 synodi septimz, et evincunt 
eos ab orthodoxis, quoad Euclaristie lidem non 
discrepasse. 


1339 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1310 


institutione per imitationem. Quamobrem prima Α φυσικὴ καὶ ἀπαράλλαχτος εἰχὼν τοῦ ἀοοάτου θεοῦ, 


naturalis nihiloque disctepans Dei invisibilis imago 
Patris est Filius, in seipso Patrem referens. « Nemo 
enim Deum vidit unquam *, » Et rursum : « Non 
quia Patrem vidit quisquam **. » Filium autem 
Pawis imaginem esse docet Apestolus : « Qui est 
imago Dei invisibilis **. » Et ad Hebrzos : « Qui 
cum sit splendor gloriz, et figura substantiz ejus **.» 
Alqui quud ia seipso Patrem ostendat, Joannis 
Evangelium testatur, ubi Dominus Philippo dicenti : 
« Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis, » respon- 
del : « Tanto tempore vobiscum sum, οἱ non co- 
gnovistis me? Philippe, qui videt me, videt et 
P'atren*. » Quamobrem Filius est naturalis, ni- 
hilque differens Patris imago, Patri similis per om- 
mia, preter hoc unum, quod ipse nec ingenitus, 
nec Pater sit. Nam Pater est genitor ingenitus ; 
Filius autem genitus, et non Pater; Spiritus san- 
etus vero est imago Filii : « Nemo enim potest di- 
cere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto "5. » 
Maque per Spiritum sanctum agnoscimus Christum 
Dei Filium et Deum, et in Filio Patrem intuemur. 
Sermo quippe ex sua natura cogitationis est nun- 
tius, index autem sermonis spiritus est. Quapro- 
pter Spiritus est similis nihilque discrepans imago 
Filii, eo duntaxat differens, quod procedat : quin 
et uniuscujusque patris imago naturalis, est ip- 


sius filius. Atque primum istud imaginum genus, 
est imago naturalis. 


19. Alterum est genus, illa qux in Deo est, notio C 


rerum ipso auctore futurarum ; hoc est consilium 
ejus &eternum, quod eodem semper modo se habet. 
Deus enim immutabilis est, et ejus consilium omni 
principio caret; per quod scilicet ea qux ab ipso 
determinata sunt, przfinito tempore fiunt, quem- 
admodum ipse in zternitate constituit. Imagi- 
nes enim et exempla futurarum rerum, quas ipse 
facturus est, nihi) sunt aliud, quam cujusque notio, 
atque a sancto Dionysio przfinitiones nominantur'**. 
In ejus namque consilio expresse erant forms et 
imagines eorum quz, priusquam fierent, ab ipso 
prefinita erant, et immutabiliter futura. — 

20. Tertium genus imaginum est eorum qux per 
imitationem a Deo facta sunt ; puta homo. Qua 


ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρὸς, ἐν ἑαυτῷ δειχνὺς τὸν Πατέρα. 
« θεὸν μὲν γὰρ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. » Καὶ πάλιν" 
« Οὐχ ὅτι τὸν Πατέρα τις ἑώραχεν. » Ὅτι δὲ εἰχών 
ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρὸς, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος " «70; 
ἐστιν εἰχὼν τοῦ ἀοράτου θεοῦ. » Καὶ πρὸς Ἕ δραίους" 
("Oz ὧν ἀπαύγασμα τῆς δόξης, χαὶ χαραχτὴρ τῆς 
ὑποστάσεως αὐτοῦ. » Καὶ ὅτι ἐν ἑαυτῷ δειχνύει τὸν 
Πατέρα, ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίῳ τοῦ Φιλίπ- 
mou εἰπόντος, « Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, xaX ἀρχεῖ 
ἡμῖν,» φησὶν ὁ Κύριος " « Τοσοῦτον χρόνον ἔχω μεθ᾽ 
ὑμῶν, xaX οὐχ ἔγνωχάς με, Φίλιππε ; ὃ ἑωραχώς με, 
iópaxe τὸν Πατέρα. » Ἔστι μὲν ὁ Υἱὸς εἰχὼν τοῦ 
Πατρὸς φυσικὴ, ἀπαράλλακτος, χατὰ πάντα ὁμῶς 
τῷ Πατρὶ, πλὴν τῆς ἀγεννησίας, καὶ τῆς πατρότη- 
τος. 'O μὲν γὰρ Πατὴρ, γεννήτωρ ἀγέννητος * ὁ δὲ 
Υἱὸς, γεννητὸς xal οὐ Tlatfp: καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ 
ἅγιον, εἰχὼν τοῦ ΥἹοῦ " « Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν 
Κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. » Διὰ Πνε-» 
ματος οὖν ἁγίου γινώσχομεν τὸν Χριατὸν, YU τῶῦ 
Θεοῦ xai θεὸν, καὶ ἐν τῷ Υἱῷ καθορῶμεν τὸν Vlazi- 
ρα" φύσει γὰρ νοούμενα b, λόγος ἄγγελος " λόγου & 
μηνυτιχὸν, τὸ πνεῦμα. Ὁμοία δὲ καὶ ἀπαράλλαχιέ 
ἐστιν εἰχὼν τοῦ Υἱοῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐν p» 
τῷ ἐχπορευτῷ τὸ διάφορον ἔχον. Ὁ μὲν γὰρ ἴΐς 
γεννητὸς, ἀλλ᾽ οὐχ ἐχπορευτός. Καὶ ἑχάστου àu 
τρὸς ὁ υἱὸς quotxf, ἐστιν εἰχών' καὶ οὗτος ghi 
πρῶτος τρόπος τῆς εἰχόνος, ὁ φυσικός. 


ιθ’, Δεύτερος τρόπος εἰχόνος,. ἣ ἐν τῷ Θεῷ τῶν 
ὑπ’ αὐτοῦ ἐσομένων ἔννοια, τουτέστιν dj mpoausms 
αὐτοῦ βούλησις, ἢ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχουσα * ἄτρεπτο 
γὰρ τὸ Θεῖον, καὶ ἡ βούλησις αὐτοῦ, ἄναρχος᾽ ἧ, 
χαθὼς προαιωνίως ἐδουλήθη, ἐν τῷ προορισθέντι 
ὑπ᾽ αὐτοῦ καιρῷ γίνεται τὰ ὁρισθέντα " εἰκόνες v2 
καὶ παραδείγματα τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ ἐσομένων, t) τε 
ixáctou αὐτῶν ἔννοια, ol xal προορισμοὶ παρὰ 3! 
ἁγίῳ Διονυσίῳ ὀνομάζονται. "Ev γὰρ τῇ βουλῇ αὐτο 
ἐχαραχτηρίζετο καὶ εἰκονίζετο πρὶν γενέσεως αὐτῶν, 
τὰ üm' αὐτοῦ προωρισμένα, xa ἀπαραδάτως ἐφ 
μενα. 


x'. Τρίτος τρόπος εἰχόνος, ὁ κατὰ μίμησιν ὑπὸ 
Θεοῦ γενόμενος, τουτέστιν ὁ ἄνθρωπος. Πῶς γὰρ ὁ 


- AE , Pr í 
enim ratione ille qui creatus est, ejusdem naturz D χτιστὸς, τῆς αὑτῆς φύσεως ἔσται τῷ ἀχτίστῳ, ἀλλὰ 


δ'1 cum increato? id porro imitatione fecit. Nam 
veluti Pater, qui est mens, et Filius item Verbum, 
et Spiritus sanctus, unus Deus sunt : sic mens, 
verbum et spiritus unus homo sunt. Tum etiam 
propter arbitrii libertatem et imperandi auctori- 
tatem Deum iniitatur. Ait quippe Deus : « Facía- 
mus lominem ad imaginem et similitudinem 


** Joan. 1, 18. *! Joan. vi. 46. 
** De div. nominib. cap. 1. *' Gen. 1, 26. 


** Coloss, 1, 45. ** Hebr. 1, 2. 


χατὰ μίμησιν; "Ὥσπερ γὰρ νοῦς ὁ Πατὴρ, xai λόγο; 
ὁ Υἱὸς, χαὶ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, εἷς θεὸς, οὕτω χεὶ 
νοῦς καὶ λόγος καὶ πνεῦμα, εἷς ἄνθρωπος. Καὶ sr 

τὸ αὐτεξούσιον xal ἀρχικόν 1^ λέγει γὰρ 6m 

« Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾽ εἰχόνα ἣ μετέραν, 9* 
xa9* ὁμοίωσιν. » Καὶ εὐθέως ἐπήγαγε" « Καὶ pr 
τωσαν τῶν ἰχθύων τῆς θαλάσσης, καὶ τῶν πετεῖνονῦ 


* Joan. xiv, 8,39. “1 Cor. xi,» 


' VYARLE LECTIONES. 


à Mss. νοοῦμεν, Nonnihil hic deesse videtur, et cum Billio sic legendum opinor, φύσει γὰρ, νοῦ pt" 
λόγος, ἄγγελος. 1 Qui si, ἀλλ᾽ fj, nisi? ͵ Mss. χατὰ τὸ ἀρχ. 


Yl 


DE IMAGINIBUS ORATIO III. 


«οὔ οὐρανοῦ. » Καὶ πάλιν « Καὶ ἄρχετε τῶν ἰχθύων A nostram. » Subditque : « Εἰ dominamini 3585 


τῆς θαλάσσης, xal τῶν πετεινῶν toU οὐρανοῦ, xal 
πάσης τῆς γῆς, χαὶ χαταχυριεύσατε αὐτῆς. 1 

xa'. Τέταρτος τρόπος εἰχόνος τῆς γραφῆς, σχή- 
ματα xal μορφὰς καὶ τύπους ἀναπλαττούσης τῶν 
ἀοράτων xal ἀσωμάτων, σωματιχῶς τυπουμένων, 
πρὸς ἀμυδρὰν κατανόησιν θεοῦ τε χαὶ ἀγγέλων, διὰ 
τὸ μὴ δύνασθαι ἡμᾶς τὰ ἀσώματα ἄνευ σχημάτων 
ἀναλογούντων ἡμῖν θεωρεῖν, χαθώς φησιν ὁ πολὺς τὰ 
θεῖα Διονύσιος ὁ ᾿Αρεοπαγίτης. Ὅτι μὲν γὰρ εἰχότως 
προδέδληνται τῶν ἀτυκώτων οἱ τύποι, xal τὰ σχή- 
ματα τῶν ἀσχηματίστων, οὗ k μόνην αἰτίαν φαίη τις 
εἶναι τὴν xa0* ἡμᾶς ἀναλογίαν, ἀδυνατοῦσαν ἀμέσως 
ἐπὶ τὰς νοητὰς ἀνατείνεσθαι θεωρίας, χαὶ δεομένην 
οἰχείων καὶ συμφνῶν ἀναγωγῶν. El τοίνυν τῆς ἡμῶν 


piscibus maria et volatilibus cceli et universs terre, 
ct subjicite eam. » 

21. Quartum imaginis genus est ipea scriptura, 
qua figuras et formas et exempla rerum invisibi- 
lium et incorporearum corporeo modo expressarum 
fingit ct efformat, ut obscuram saltem Dei angelo- 
rumque notitiam percipiamus : eo quod sine spe- 
ciebus conditioni nostre congruentibus res corpo- 
reas intueri neutiquam possimus ; quemadmodum 
Dionysius Áreopagita divinarum rerum peritissi- 
mus docet*'. Quod enim forms et figura rerum 
forma et figura carentium consulto fuerint editze, 
hanc unam quis assignaverit causam ; ut nimirum 
conditionis nostre ratio haberetur : quippe cum 


προνοῶν ἀναλογίας ὁ θεῖος λόγος, πάντοθεν τὸ áva- B sine medio quodam ad rerum intelligibilium eon- 


τατιχὸν ἡμῖν ποριζόμενος, καὶ τοῖς ἁπλοῖς xaX ἀμορ- 
φώτοις τύπους τινὰς περιτίθησι, πῶς μὴ εἰχονίζει 
«à σχήμασι μεμορφωμένα xatà τὴν οἰχείαν φύσιν, 
καὶ ποθούμενα μὲν, διὰ δὲ τὸ μὴ παρεῖναι, ὁρᾶσθαι 
μὴ δυνάμενα ; Φησὶ γοῦν ὁ θεοῤῥήμων Γρηγόριος, 
ὅτι πολλὰ χάμνων ὁ νοῦς ἐνδῆναι τὰ σωματικὰ. 
πάντη ἀδυνανεῖ" « "AXE σὰ ἀόρατα τοῦ Θεοῦ ἀπὸ 
κτίσεως τοῦ κόσμου, τοῖς ποιήμασι νοούμενα χαθ- 
ορᾶται. »“Ορῶμεν δὲ xal ἐν τοῖς χτίσμασιν εἰχόνας, 
βηνυούσας ἡμῖν ἀμυδρῶς τὰς θείας ἐμφάσεις" ὡς 
ὅτε λέγομεν τὴν ἀγίαν Τριάδα τὴν ὑπεράρχιον, εἰ» 
χονίζεσθαι BU ἡλίου xal φωτὸς χαὶ ἀχτῖνος " f) πη- 
γῆς ἀναδλυζούσης, καὶ πηγαζομένου νάματος, xal 
vpoyofic* ἣ νοῦ καὶ λόγον xai πνεύματος τοῦ χαθ᾽ 
ἡμᾶς ἢ ῥόδου φυτοῦ, καὶ ἄνθους, καὶ εὐωδίας. 


siderationem nemo possit assurgere ; ac propriis 
sibique a natura concessis auzxiliis, quibus attol- 
latur, indigeat. Quod si igitur Scriptura pro nostro 
captu, undequaque ea suggerit, quz nos sublimius 


provebent, atque iis qua simplicia sunt, nullius- 
que forms capacia, formas quasdam accommodat ; 


car nec illa quoque per imagines exprimat, qua 
suapte natura figuris sunt informata ; quorum 
quidem ardemus desiderio, sed quz videri propter 
absentiam non possunt? Istuc spectant hzc Gre- 
gorii Theologi verba ** : Quantuinvis laboret mere 
nostra, res corporeas transilire nequaquam valet : 
sed «invisibilia Dei per ea qua facta sunt, intel- 
leeta conspiciuntur**. » Cernimus autem in rebus 


C creatis imagines, qux divinas manifestationes 


subobscure nobis indicant, uti cum dicimus, sanctam et omni anteriorem principio Trinitatem, per 
solem, et lecem, et radium designari ; aut per fontem, et rivum e fonte manantem, et fluenta; 
aut per inentem, et rationem, ei spiritum nostrum ; aut per ross plantam, et florem, et odorem. 


xp'. Πέμπτος τρόπος εἴχόνος λέγεται, ὁ προειχο- 
νίζων καὶ προδιαγράφων τὰ μέλλοντα, ὡς ἢ βάτος 
xal ὁ ἐπὶ πόχον ὑετὸς, τὴν Παρθένον χαὶ Θεοτόχον, 
xa ἡ ῥάδδος, καὶ ἢ στάμνος" καὶ ὡς ὁ ὄφις τοὺς νὸ 
δῆγμα διὰ σταυροῦ καταργήσαντας ! τοῦ ἀρχεχάκου 
ὄφεως" ἢ τε θάλασσα, τὸ ὕδωρ, καὶ ἡ νεφέλη, τὸ τοῦ 
βαπτίσματος Πνεῦμα. 


xy. Ἕχτος τρόπος eixóvoc, ἡ πρὸς μνήμην τῶν 
γεγονότων, ἣ θαύματος, ἣ ἀρετῆς, κρὸς δόξαν xoi 
τιμὴν καὶ στηλογραφίαν τῶν ἀριστευσάντων, καὶ ἐν 


93. Quintum genus imaginum lllud dicitur, quo 
futura prwluduntor et presignantur ; cujusmodi 
fuit rubus **, pluviaque in vellus decidens **, quibus 
Virgo et Deipara premonstrábatur ; itemque virga 
et urna. Sie serpens z:»neus eum olim figurabot'*, 
qui serpentis malorum auctoris morsum postea 
sanavit. Sic demum mare, baptismi aquam et 
nubes '* ejusdem Spiritum prsesignabant. 

25. Sextum genus imaginum illud est, quod in 
rei gest:: memoriam constitutam est, sive illa mi- 
raculum quoddam, sive etiam preclarum facinus 


ἀρετῇ διαπρεψάντων, ἣ κακίας, πρὸς θρίαμδον καὶ p fuerit ; ad gloriam nimirwm, et honorem, et mo- 


αἰσχύνην τῶν καχίστων ἀνδρῶν, πρὸς τὴν εἰς ὕστε- 
pov τῶν θεωρόνων. ὠφέλειαν" ὡ; ἂν τὰ μὲν xaxà 
φύγωμεν, τὰς δὲ ἀρενὰς ζηλώσωμεν. Διπλῇ δὲ αὕτη" 
διά τε λόγου ταῖς βίδλοις ἐγγραφομένου " εἰχονίζει 
γὰρ τὸ γράμμα «by λόγον, ὡς ὁ Θεὸς τὸν νόμον ταῖς 
πλαξὶν ἐνεχόλαψε, καὶ τοὺς τῶν θεοφιλῶν ἀνδρῶν 
ϑίους &vavpáxtouc γενέσθαι προσέταξε“ καὶ διὰ 
θεωρίας αἰσθητῆς, ὡς τὴν στάμνον, xat τὴν ῥάδδον 


** De divinis nom. cap. 1. 


* orat. 54. 
Xx1, 9. "* Exod. xiv, 20. 


** Rom. t, 20. *! Exod. i1, 9. 


numentum illorum, qui tum animi magnitudine, 
tum in virtutibus excolendis precelluerunt : vel 
quod adversus nequitiam, instar triumphi, in Im- 
proborum hominum ignominiam, et ad postero- 
rum utilitatem spectandum proponiter ; quo nempe 
tum vitia fugiamus, tum virtutes persequamur. 
letud porro duplex est. Aut enim per sermonem 
in libris conscriptum exhibetur (scriptura siquidem 


19. Judic. vi, 40. "* Num. 


VARLE LECTIQNES. 
Ὁ Superflua negatio. ! Emend. τὸν καταργήσαντα, ut in orat. ! ; nam Christum innuit. 


1243 


S. JOANNIS DAMASCENI 


134 


sermonis quamdam imaginem refert) velut cum A ἐν τῇ χιδωτῷ τεθῆναι προσέταξεν, εἷς μνημόσυνον 


Deus tabulis legem inseulpsit , οἱ virorum sibi 
clarorum vitam litteris consignari jussit "*: aut 
oculis cernendum subjicitur, ut cum in perenne 
monimentum urnam", 356 et virgam in arca 
reponi precepit '*, necnon ut nomina tribuum 
Japidibus superhumeralis inscriberentur '*, atque 
duodecim ex Jordane lapides tollerentur, qui sa- 
cerdotes arcam gestantes ** (papse ! quam sublime 
fidelibus revera mysterium) deflcientemque aquam 
significarent. Consimili modo nunc quoque viro- 
rum virtute prestantium imagines summo studio 
delineamus, quibus tum ad eos aemulandos excite- 


αἰώνιον * xaX ὡς τὰ ὀνόματα τῶν φυλῶν ἐγχηλαφθῇ- 
ναι τοῖς λίθοις τῆς ἐπωμίδος ἐκέλευσεν" ob μὴν 
ἀλλὰ καὶ τοὺς δώδεχα λίθους ἀρθῆναι Ex τοῦ Ἰορδά- 
νου εἰς τύπον τῶν ἱερέων (βαόαὶ τοῦ ψιυστηρίου ! ὡς 
μέγιστον τοῖς πιστοῖς ἐν ἀληθείᾳ ἴ), τῶν αἰρόντων τὴν 
χιδωτὸν, xal τῆς τοῦ ὕδατος ἐχλείψεως. Οὕτω xai 
νῦν τὰς εἰχόνας τῶν γεγονότων ἐναρέτων ἀνδρῶν 
πρὸς ζῆλον, xaX μνήμην, xat ζῆλον ἡμῶν πόθῳ ἄνα. 
γράφομεν" ἣ τοίνυν πᾶσαν εἰχόνα Evos, χαὶ ἀντι- 
νομοθέτει τῷ ταῦτα προστάξαντι γίνεσθαι͵ ἢ tus. 
στὴν δέχου, χατὰ τὸν ἑχάστῃ πρέποντα λόγον χαὶ 
τρόπον. 


mur, tum ut eorum perfricetur memoria. Aut igitur omnem prorsus aufer imaginem, aut leges ad- 
wersus illum qui hzc fleri jussit, statue, aut unamquamque secundum cujusque rationem et 


modum complecti non dubites. 


4* Quid imagine representetur : et quid imago re- B Τέταρτον, τί τὸ &lxoviópevov, xal τί μὴ elixon. 


prasentare nequeat ; et quonam modo unumquod- 
que representeiur. 


24. Corporum quidem, ut quz (iguras, limites- 
que corporeos, et colorem habent, imagines baud 
incongruenter deformantur. Angelus vero, et 
anima, et dz&mones, licet corporeum crassumque 
nihil admittant, suapte tamen natura flgurantur et 
eircumscribuntur. Nam quia intellectuales sunt, 
intellectuali modo in locis intelligibilibus adesse 
creduntur et agere. Ad instar itaque corporum 
effinguntur, uti Moyses Cherubim designavit, et 
ipsi se conspiciendos eo favore dignis hominibus 
probuerunt; ita ut imago corporea incorpoream 
quamdam, et quz intellectu solo percipiatur, con- 
templationem objiciat. At vero Dei natura, sola 
circumscripta non est, nulliusque form» aut 
figure capax, nec comprehensibilis; quamlibet 
divina Scriptura formas quasdam corporales, ut 
nobis videtur, Deo circumponoat: adeo ut figure 
quidem aspectabiles sint, cum formz ipsz corpore 
careant. Neque enim corporis oculis, sed mentis 
solummodo a prophetis videbantur, necnon ab iis 
quibus revelabantur ; omnibus quippe visibiles non 
erant. Atque, ut paucis absolvam, omnium, quas 
videmus, figurarum imagines effingere possumus ; 
jMlas autem, prout vis fuerunt, mente intelligi- 
mus. Nam, elsi rationis opera ad figuras rerum 


(ópsvor , xal πῶς ἕχαστον» εἰκχονίζεαι. 


x). Τὰ piv σώματα, ὡς καὶ σχήματα, xal περι- 
γραφὴν σωματιχὴν ἔχοντα, καὶ χρῶμα, εἰχότως εἰ- 
χρνίζογται. "Αγγελος δὲ, καὶ Ψυχὴ, καὶ δαηίμων, εἰ 
xaX μὴ σωματιχῶς καὶ παχέως, ἀλλὰ κατὰ τὰν ἐσ». 
τῶν φύσιν, καὶ σχηματίζονται, καλ περιγράφοπα 
Νοητοὶ γὰρ ὄντες, ἐν νοητοῖς τόποις, νοητῶς 3 
εἶναι χαὶ ἐνεργεῖν πιστεύονται. Εἱκονίζονται um 
σωματιχῶς, ὡς εἰχόνισε Μωῦσῇς τὰ Χερουθδὶ d. 
ὡς ἑωράθησαν τοῖς ἀξίοις, ἀλλ᾽ ἀσώματον xal v: 
τὴν τινα θεωρίαν δηλούσης τῆς GtopuactxTjs Exon; 
Ἡ δὲ θεία φύσις, ἀπερίγραπτός ἔστι μόνῃ, καὶ zn 
πελῶς ἀνείδεος, xal ἀσχημάτιστος., καὶ ἀκατάλτπο' 


εἰ καὶ ἡ θεία Γραφὴ τύπους Θεῷ περιτίθησι, τῷ μὲν 


δοχεῖν, σωματιχοὺς, ὥστε σχήματα ὁρᾶσθαι, τὲ 
αὑτοὺς δὲ ἀσωμάτους. Οὐ γὰρ σωματιχοῖς oiu. 
μοῖς, ἀλλὰ νοεροῖς ἑωρῶντο τοῖς προφήταις, καὶ ὃς 
ἀπεχκαλύπτοντο" ob γὰρ πᾶσιν ἑωρῶντο. ᾿Απλῷ ἃ 
λόγῳ εἰπεῖν, δυνάμεθα ποιεῖν εἰκόνας πάντων τὰ 
σχημάτων, ὧν εἴδομεν " νοοῦμεν δὲ ταῦτα, xabs 
ὡράθηϊ " εἰ γὰρ χαὶ ἀπὸ τῶν λόγων, ἔσθ᾽ ὅτε xs 
νοοῦμεν σχήματα, ἀλλ᾽ ἐξ ὧν εἴδομεν, καὶ ἐπὶ ὃ 
τούτων ἐρχόμεθα κατανόησιν. Οὕτω καὶ ἐφ᾽ Exás- 
αἰσθήσεως, ἐξ ὧν ὠσφράνθημεν, 7) ἐγευσάμεβα, 
ἡψάμεθα, διὰ λόγων ἐπὶ τὴν τούτων ἐρχόμεθα xx 
γόησιν. 


excogitandas venimus ; nihil tamen prohibet, quin ad earumdem considerationem, ex iis quz ridi- 
mus, adducamur. Quod etiam in singulis sensibus locum habet, ut ex iis quse vel olfactu, vel gustu, 
vel tactu percepimus, rationis opera ad eadem contemplanda evehamur. 


25. Novimus ergo fleri non posse, ut Dei, D 


anime et daemonis naturam contueamur : ea 
tamen per quamdam '"transformationem contem- 
plamur; divina nimirum Providentia formas et 
figuras rebus incorporeis, ac forma figuraque 
corporali carentibus tribuente, quo nos ad cras- 
88), et eam, qua ex parte est, ipsarum cognitio- 


Y Deut. v, 99. 


ἴ6 Exod. xvii, 14. 
9 Josue iv, 15. ' 


" Evod. xvi, 99, 94. 


x£'. Οἴδαμεν οὖν, ὅτι οὔτε Θεοῦ, οὔτε ψυχῆς vos 
δαίμονος δυνατὸν θεαθῆναι φύσιν, ἀλλ᾽ Ev pest 
ματισμῷ τινι θεωροῦνται ταῦτα, τῆς θείας ma 
τύπους xot σχήματα περιτιθείσης τοῖς ἀσωμάτοι m. 
ἀτυπώτοις, καὶ μὴ ἔχουσι σχηματισμὸν copas, 
πρὸς τὸ χειραγωγηθῆναι ἡμᾶς, καὶ πρὸς παχυρεῇ 
xai μεριχὴν αὐτῶν γνῶσιν, ἵνα μὴ &v παντειὶ 


τὸ Num. xvi, 10θ. 5 Exod. xzvui, !l. 


VARLE LECTIONES. 


€» Lcgo ἑωράθη. 


1345 


DE IMAGINIBUS ORATIO III. 


1346 


ἀγνοίᾳ Gv Θεοῦ, xa τῶν ἀσωμάτων χτισμάτων, A nem perducat, ne in omnimoda prorsus Dei crea- 


Ὃ piv γὰρ θεὸς φύσει xal παντελῶς ἀσώματος" 
ἄγγελος δὲ, καὶ ψυχὴ, χαὶ δαίμων, πρὸς μὲν Θεὸν 
συγχρινόμενοι, τὸν μόνον ἀσύγχριτον, σώματά eist * 
πρὸς δὲ τὰ ὑλικὰ σώματα, ἀσώματοι. Μὴ θέλων οὖν 
Θεὸς παντελῶς ἀγνοεῖν ἡμᾶς τὰ ἀσώματα, περιέθη - 
χεν αὑτοῖς τύπους, χαὶ σχήματα, xal elxóva; χατὰ 
τὴν ἀναλογίαν τῆς φύσεως ἡμῶν, σχήματα σωματι- 
xà? ἐν ἀύλῳ ὁράσει νοὸς ὁρώμενα " καὶ ταῦτα σχη- 
ματίζομεν χαὶ εἰχονίζομεν. Ἐπεὶ, πῶς ἐσχηματίσθῃ 
xa ἐϊχονίσθη τὰ Χερουθίμ ; ἀλλὰ καὶ Θεοῦ σχήματα 
xai εἰχόνας ἡ Γραφὴ ἔχει. 


turarumque incorporearum ignoratione versare- 
mur. Deus siquidem suapte natura, modisque 
omnibus incorporeus est : angelus vero, et anima, 
et demon, si cum Deo, qui solus incomparabilis 
est, componantur, corporibus accenseri possunt : 
sin autem cum corporibus, res sunt incorporea. 
Cum itaque Deus ea nosignorare 957 noluerit, 
qua corporea non sunt, nature habita ratione ea- 
dem formis, et figuris, necnon imaginibus cir- 
cumvestivit ; figuris, inquam, corporeis, quibus 
ea oculo mentis a materia remoto considerantur. 


Hiec porro sunt qua figuris et imaginibus adumbramus. Quomodo enim Cherubim effingi imagi- 
nibus et exprimi unquam potuissent ? Quinimo Dei figuras et imagines Scriptura continet. 


Τίς πρῶτος ἐποίησεν slxóva. 
xc'. Αὐτὸς ὁ Θεὸς πρῶτος ἐγέννησε τὸν μονογενῇ 
Υίὸν xai Λόγον αὑτοῦ, εἰχόνα αὑτοῦ ζῶσαν, φυσι- 
χὴν, ἀπαράλλαχτον χαραχτῆρα τῆς αὑτοῦ ἀϊδιότητος" 
ἐποίησέ τε τὸν ἄνθρωπον κατ᾽ εἰχόνα αὐτοῦ 9 xal 
χαθ᾽ ὁμοίωσιν. Καὶ ᾿Αδὰμ εἶδε Θεὸν, χαὶ ἤχουσε τῆς 


ςωνῆῇς τῶν ποδῶν αὐτοῦ περιπατοῦντος τὸ δειλινὸν, 


καὶ ἐχρύδη ἐν τῷ παραδείσῳ χαὶ Ἰακὼδ εἶδε, χαὶ 
ἐπάλαισε μετὰ Θεοῦ. Δῆλον δὲ, ὅτι ὡς ἄνθρωπος 
ἐφόνη αὐτῷ ὁ Θεός * xai Μωῦσῆς, ὡς ὀπίσθιά ἀνθρώ- 
ποὺ εἶδε" χαὶ Ἡσαΐας ὡς ἄνθρωπον εἶδε χαθήμενον 
ἐπὶ θρόνου" xai Δανιὴλ ὁμοίωμα ἀνθρώπον εἶδε, 
χαὶ ὡς υἱὸν ἀνθρώπου ἐλθόντα ἐπὶ τὸν Παλαιὸν τῶν 
ἡμερῶν " χαὶ οὐ φύσιν Θεοῦ εἶδέ τις, ἀλλὰ τὸν τύπου, 
καὶ τὴν εἰχόνα τοῦ μέλλοντος ἔσεσθαι. "Ἔμελλε γὰρ ὁ 
Υἱὸς xal Λόγος τοῦ Θεοῦ ὁ ἀόρατος, ἄνθρωπος γίνε-- 
σθαι ἐν ἀληθείᾳ, ἵνα ἐνωθῇ τῇ φύσει ἡμῶν, xoi 


9» Quisnam primus imagines fecerit. 

26. Deus ipse primus unigenitum Filium, et 
Verbum suum genuit, vivam sui imaginem, natu- 
ralem, nulla ex parte discrepantem seternitatis sux 
characterem. Inguper hominem fecit ad imaginem 
et similitudj&em suam *', Adam quoque vidit Deum, 
pednmque ejus post. meridiem deamibulantis stre- 
pitum audivit, et abscondit se in paradiso **. Jacob 
eliam vidit, et luctatus est cum Deo **. Perspicuum 
autem est Deum se illi bumana specie cernendum 
praebuisse. Moyses item, tanquam hominis poste- 
riora conspexit **; Isaias, hominis instar in solio 
sedentem δ΄ : Daniel denique hominis similitudinem 
vidit, et quasi filium hominis, qui ad Antiquum 
dierum progressus est ** : nec quisquam est, qui. 
Dei naturam contuitus sit, sed formam duntaxat et 
imaginem ejus, quod aliquando futurus erat. Futu- 


ὁραθῇ ἐπὶ γῆς" προσεχύνησαν οὖν πάντες οἱ ἰδόντες C rum quippe erat, ut Filius ac Verbum Dei invisi- 


τὸν τύπον xat τὴν εἰχόνα τοῦ μέλλοντος, χαθὼς IIau- 
λός φησιν ὁ ἀπόστολο; ἐν τῇ πρὸς Ἑ ραίους ἐπι- 
στολῇ « Κατὰ πίστιν ἀπέθανον οὗτοι πάντες, μὴ xo- 
μισάμενοι τὰς εὐαγγελίας, ἀλλὰ πόῤῥωθεν αὐτὰς 
ἰδόντες xal ἀσπασάμενοι. » Ἐγὼ οὖν οὐ μὴ ποιέσω 
εἰχόνα τοῦ δι' ἐμὰ ὀφθέντος σαρχὸς φύσει ; χαὶ προσ- 
χυνήσω χαὶ τιμήσω αὐτὸν, διὰ τῆς εἰς τὴν εἰχόνα 
αὑτοῦ τιμῇ; καὶ προσχυνήσεως ; Εἶδεν ᾿Αδραὰμ, οὐ 
φύτιν Θεοῦ * Θεὸν γὰρ οὐδεὶ; ἑώραχΞ πώποτε" ἀλλ᾽ 
εἰχόνα θεοῦ, χαὶ πεσὼν προσεχύνησεν. Εἶδεν Ἰησοῦς 
ὁ Navi, οὐ φύσιν ἀγγέλον, ἀλλ᾽ εἰχόνα - φύσις γὰρ 
ἀγγέλου σωματιχοῖς οὐχ ὁρᾶται ὀφθαλμοῖς " καὶ πε- 
σὼν προσεχύνησεν. Ὁμοίως xaX Δανιήλ. "Αγγελος δὲ, 
οὐ Θεὸς, ἀλλὰ χτίσμα xal δοῦλος Θεοῦ, xal παρα- 
στάτης " προσεχύνησε δὲ, οὐχ ὡς Θεῷ, ἀλλ᾽ ὡς Θεοῦ 
παραστάτῃ χαὶ λειτουργῷ. Κἀγὼ μὴ ποιήσω εἰχόνα 
τῶν φίλων τοῦ Χριστοῦ ; xoi μὴ προσχυνήσω, οὐχ 
ὡς θεοῖς, ἀλλ᾽ ὡς εἰχόσι φίλων O«00 , Οὔτε γὰρ Ἰη- 
σοῦς, οὔτε Δανιὴλ, ὡς θεοῖς προσεχύνησαν τοῖς 
ὀφθεῖσιν ἀγγέλοις - οὐδὲ ἐγὼ ὡς; Θεῷ προσχινῶ τῇ 
εἰχόνι, ἀλλὰ διὰ τῆς εἰχόνος καὶ τῶν ἁγίων», τῷ Θεῷ 


*! Gen. 1, 96. ** Gen. i11, 8. 
vi, 14. — *' Hebr. xt, 15, ** Gen. xvi1, 8. 


* Gen, xxxii, 24. 


bile, vere fleret homo, quo naturze nostrze copula- 
tus, in terris esset conspicuus. Figuram igitur et 
imaginem aspicientes, adoraverunt; quenuadmo- 
dum Paulus apostolus in Epistola ad Hebrzos ait : 
« Juxta fidem defuncti sunt omnes isti, non acceptis 
repromissionibus, sed a longe eas aspicientes, et 
salutantes 5. » Nunquid ergo imaginem non 
faciam illius, qui in carnis natura mei causa visus 
est? Num illum per adorationem et honorem, quem 
imagini ejus exhibeo, non adoravero nec coluero ? 
Vidit Abraham**, non Dei naturam (nemo enim 
Deum vidit. unquam **), sed imaginem Dei, et pro- 
cidens adoravit. Vidit Jesus filius Nave ** *, non 
naturam augeli, sed imaginem (angeli quippe na- 
tura corporis oculo aspectabilis non est), et pronus 
in terram adoravit. idem fecit et Daniel. Porro an- 
gelus nequaquam Deus est, sed creatura, Deique 
servus et satelles: quare non uti Deum illum 
adoravit, sed ut qui a latere Dei sit, eique mi- 
nistret. Eccur igitur amicorum Christi imagines 
non fecero, quas colam et adorem, non tanquam 
** Dan, 


δὶ Exod. xxxin, 18-25. ^ Isa. vi, 1. 


*' Joan. 1, 18. *** Josue v, 14. 


VARIA LECTIONES. 


Ὁ Mss. σχήματι σωματιχῷ. 5 Mss. ἑαυτοῦ. 
στου, xai τῆς ἀγίας Θεοτόχου, xal τῶν ἁγίων. 


P? Hic quedan desunt, ut cum mss. legatur τοῦ Χρι- 


1341 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1348 


deos, sed ut decet imagines amicorum Dei? Nec A προσάγω τὴν προσχύνησιν xaX τὴν τιμὴν, δι᾽ ὃν xa 


Jesus, nec Daniel, angelos quos viderunt, veluti 
deos adoraverunt : nec ego quoque veluti Deum 
ímaginem adoro, sed tum per imaginem, tum per 
sanctos ipsos, adorationem Deo honoremque exhi- 
beo, atque propter ipsum amicos ejus veneror et 
colo. Non angelorum, sed hominum nature cou- 
junctus est Deus. Deus non factus est angelus : 
sed Deus factus est natura et veritate homo. « Nun- 
quam enim angelos apprehendit, sed semen Abra- 
ha **. » Angeli divinz nature participes et socii 
facti non sunt, sed efficacitatis et gratie. Homines 
vero divine nature participes consortesque flunt; 
quicumque videlicet sanctum Christi corpussumunt, 
et pretiosum sanguinem bibunt. Divinitati quippe 
secundum 958 hypostasim utrumque conjungitur: 
atque naturz duz in uno Chrieti corpore quod 
sumimus, eine distractione in unitate persona co- 
pulantur *'. Quocirca duplicis natur: participes 
efficimur; corporis quidem, modo corporeo, divini- 
tatis vero, spirituali; imo utriusque secundem 
utramque rationem : non quasi idem quoad perso- 
nam simus (prius enim subsistimus, οἱ posthac 
conjungimur), sed per corporis et sanguinis con. 
temperationem. Quid non igitur majores angelis 
sint illi, qui per mandatorum observationem, pu- 
ram inviolatamque copulam hanc custodiunt ? Na- 
tura quidem nostra, sive quia mortalis est, sive 
propter crassam corporis constitutionem, angelis 
est inferior : at Dei benignitas et conjunctio supe- 
riorem illam angelis effeccere. Humanz nature in 
solio glorize per Christum sedenti **, cum timore 
et tremore assistunt angeli, et in judicio pavore 
perculsi aderunt. Nunquam considere, nec diving 
consortes glorix ** esse a Scriptura dicti sunt, 
« omnes enim sunt administratorii spiritus, in mi- 
nisterium missi propter eos qui haredilatem ca- 
piunt salutis **; » nec quod una regnaturi sint, el 
una glorificandi **, nec demum quod super mensam 
Patris sint sessuri. Atqui homines sancti sunt. Dei 
filii : sunt filii regni, hzredes Dei, et coheredes 


τοὺς αὐτοῦ φίλους σέδω, xaX δι᾽ αἰδοῦς ἄγω. Οὐχ 
ἡνώθη φύσει ἀγγέλων ὁ Θεὸς, ἡνώθη δὲ φύσει ἀνθρώ- 
πων. Οὐχ ἐγένετο ὁ Θεὸς ἄγγελος, ἐγένετο δὲ ὁ Θεὸς 
φύσει xai ἀληθείᾳ ἄνθρωπος. « Οὐ γὰρ δήπου ἀγγέ- 
λων ἐπιλαμδάνεται, ἀλλὰ σπέρματος ᾿Αδραὰμ im 
λαμδάνεται. ν» Οὐχ ἐγένετο φύσις ἀγγέλων. Υἱὸς Θεοῦ 
καθ᾽ ὑπόστασιν, ἐγένετο δὲ φύσις ἀνθρώπου. ΥἹὸ; 
Θεοῦ χαθ᾽ ὑπόστασιν. Οὐ μετέσχον ἔγγελοι͵ οὐδὲ 
ἐγένοντο θείας χοινωνοὶ φύσεως, ἀλλ᾽ ἐνεργείας χαὶ 
χάριτος, ἄνθρωποι δὲ μετέχουσι, καὶ xoi θείας 
φύσεως γίνονται, ὅσοι μεταλαμδάνουσι τὸ σῶμα τοῦ 
Χριστοῦ τὸ ἅγιον, χαὶ πίνουσι τὸ αἶμα" θεότητι τὰρ 
xa0' ὑπόστασιν ἥνωται, καὶ δύο φύσεις bv τῷ μετα- 
λαμθανομένῳ ὑφ᾽ ἡμῶν σώματι τοῦ Χριστοῦ, ἡνωμέ- 
vat χαθ᾽ ὑπόστασίν εἰσιν ἀδιασπάστως. Καὶ τῶν 67 
φύσεων μετέχωμεν, τοῦ σώματος σωματιχῶς, τί; 
θεότητος πνευματιχῶς " μᾶλλον δὲ ἀμφοῖν xa: £j 
φω᾽ οὐ xaü' ὑπόστασιν ταντιζόμενοι ὁ ὑφιστάμεθα 
γὰρ πρῶτον, καὶ τότε ἐνούμεθα “ ἀλλὰ κατὰ συνανά- 
κρᾶσιν τοῦ σώματος καὶ αἵμαΐος. Ka πὼς οὐ yu. 
ζονες ἀγγέλων, οἱ φυλάξνοντες διὰ τῆς τηρήπεως 
τῶν ἐντολῶν τὴν εἰλιχρινῆῇ ἕνωσίν ; "EE μὲν φύσις ἡ μὸν 
βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ἡλαττωμένη διὰ τὸν θάπν 
xal τὴν τοῦ σώματος παχύτητα, ἄλλ᾽ εὐδοχίᾳ αὶ 
συναφείᾳ Θεοῦ, γέγονεν ἀγγέλων μείζων. Παρίσ:» 
ται γὰρ αὐτῇ μετὰ φόδου xal τρόμου ἄγγελοι, xi 
ημένῃ ἐπὶ θρόνου τῆς δόξης ἐν Χριστῷ, xal sape 
στήσονται ἔντρομοι ἐν τῇ xplast* οὐ συγκχαθεύδν. 
τες d, οὐδὲ χοινωνοὶ τἧς θείας δόξης ὑπὸ Γραφῆς ἐξ 
ῥήθησαν. « Εἰσὶ γὰρ πάντες λειτουργεκὰ πνεύμδι, 
εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας xis- 
ρονομεῖν σωτηρίαν" y οὐδ᾽ ὅτι συμδασιλεύσουσιν, 
οὐδ᾽ ὅτι συνδοξασθήσονται, οὐδ᾽ ὅτι ἐπὶ τῆς τρατέ: 
ζης τοῦ Πατρὸς καθίσουσιν. Οἱ δὲ ἅγιοι, υἱοὶ 6x, 
υἱοὶ τῆς βασιλείας, xal χληρονόμοι Θεοῦ, καὶ ow. 
χληρονόμοι Χριστοῦ. Τιμῶ οὖν τοὺς ἁγίους, καὶ σὺν 
δοξάζω τοὺς δούλους, χαὶ φίλους, καὶ συγχληρονόμοι; 
Χριστοῦ" τοὺς δούλους ἐχ φύσεως, καὶ φίλους ἃ 
προαιρέσεως * xal υἱοὺς xai χληρονόμους Ex θείς 
χάριτος, ὥς φησιν ὁ Κύριος πρὸς τὸν Πατέρα. 


Christi **. Quamobrem sanctos veneror, servosque, et amicos, et cohseredes Christi perinde laudibus 


extollo; servos, inquam, natura; amicos vero, propter liberz voluntatis propositum : 


filios quo 


que el hzredes, propter divinam gratiam : quemadmodum Dominus Patrem alloquens aiebat *', 
Postquam igitur de imagine locuti sumus, jam D Εἰπόντες τοίνυν περὶ &lxóvoc, εἴπωμεν xal περὶ 
de adoratione nobis est. dicendum; ac primum προσχυνήσεως, xal πρῶτον τί ἔστι προσχύνησις. 


quid sit adoratio. 
De adoratione. Quidnam sit adoratio. 
$9. Adoratio itaque subjectionis argumentum 
est, hoc est, demissionis et humiliationis. Adora- 
tionis autem modi multi sunt. 
Quot sint adorationis modi. 
28. Primus adorationis modus ille est, qui per 


** Hebr. νι, 16. *! Vid. Annot, in cap. 15 lib. De fide orth. p. 219. 


'* febr, i, 14. 


» ]] Tim. 11, 12. 
*' Joan, xvii, 29. 


Περὶ zpocxvriücepc* tl ctc προσκύνησις; 
κζ΄, Προσχύνησις τοίνυν ἐστὶ ampsiov ire 
σεως, τουτέστιν, ὑποδάσεως xal ταπεινώσεως" 3e 
ποι δὲ προσχυνήσεως εἰσι πλεῖστοι. 
Ἡόσοι τρόκοι προσκυγήσεως. 
xy. Πρῶτος τρόπος προσχυνήσεως, ὁ χατὰ A 


** Ephes. t:, 6. *? lj Petr. 1,4 


** Rom. viri, 17; Luc. xxi, 50 ; Mauh.. xin, 38 ; T Joan. in, |. 


VYARLE LECTIONES. 
4 Mss. συγχαθήμενοι. Qu:e lectio longe melior est. Quid vero si legas συγχαθεδρεύογτες t 


1949 


DE IMAGINIBUS ORATIO ΠῚ. 


1350 


-ρείαν, ἣν κροσάγομεν μόνῳ τῷ φύσει προσχυνητῷ Α latriam exhibetur soli pro sua natura adoranéo 


Θεῷ xai οὗτος κατὰ διαφόρους τρόπους. Πρῶτον 
μὲν κατὰ τὸν τῆς δουλείας (25) προσχυνοῦσι γὰρ 
αὐτῷ πάντα τὰ κτίσματα, ὡς δοῦλοι Δεσπότῃ ὅτι 
« Τὰ σύμπαντα γὰρ, φησὶ, δοῦλα σά" » καὶ οἱ μὲν 
ἑχουσίως, οἱ δὲ ἀχουσίως, ol μὲν γνώσει ἐχουσίως 
προσχυνοῦσιν, ὅσοι εὐσεδεὶῖς, οἱ δὲ ἐπιγινώσχοντες, 
xat μὴ θέλοντες, ἀκουσίως προσχυνοῦσιν, ὡς ol δαί- 
μόνες" ἄλλοι μὴ εἰδότες τὸν φύσει Θεὸν, προσχυνοῦσιν 
ἀχουσίως ὃν ἀγνοοῦσιν. 


x. Δεύτερος τρόπος, Ó κατὰ θαῦμα καὶ πόθον, 
καθ᾽ ὃν προσχυνοῦμεν τῷ Θεῷ διὰ τὴν φυσιχὴν δόξαν 
αὑτοῦ" μόνος γάρ ἐστι δεδοξασμένος, οὐχ ἔχ τινος 


ἔχων τὴν δόξαν, ἀλλ᾽ αὐτὸς ὧν πάσης δόξης αἴτιος B 


xai παντὸς ἀγαθοῦ φῶς ἀχατάληπτον, γλυχασμὸς 
ἀνείχαστος, χάλλος ἀμήχανον, ἀγαθότητος &6v0504, 
συφία ἀνεξιχνίαστος, ἀκειροδύναμος δύναμις, μόνος 
ἄξιο; &' ἑαυτὸν θαυμάζεσθαι, προσχυνεῖσθαί τε καὶ 
δοξάζεσθαι, καὶ ποθεῖσθαι. 


LEN 


X. Τρίτος τρόϊτος, 6 τῆς εὐχαριστίας, ὑπὲρ τῶν γε- 
γονόνων εἰς ἡμᾶς ἀγαθῶν. Πάντα γὰρ τὰ ὄντα χρεω» 
στεῖ εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ, καὶ κροσφέρειν ἀένναον 
προσκύνησιν, ὅτι τε ἐξ αὐτοῦ ἔχει τὸ εἶναι τὰ πάν- 
τα, καὶ ἐν αὐτῷ συνίσταται, καὶ πᾶσι μεταδίδωσιν 
ἀφθύνως τῶν δαντοῦ δωρεῶν, xal δίχα αἰτήσεως " 
καὶ θέλει πάντας σωθῆναι, καὶ μετέχειν τῆς ἑαυτοῦ 
ἀγαθότητος." καὶ μαχροθυμεῖ ἐφ᾽ ἡμῖν ἁμαρτάνουσι" 
xai ἀνατέλλει τὸν ἥλιον ἐπὶ δικαίονς, xat βρέχει 
ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς " καὶ ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ 
5C ἡμᾶς χαθ' ἡμᾶς γέγονε, καὶ θείας χοινωγοὺς 
φύσεως ἐποίησεν ἡμᾶς, ὅτι «Ὅμοιοι αὐτῷ "ἐσό- 
μεθα,» ὥς φησιν Ἰωάννης ὁ Θεολόγος ἐν τῇ χαθ- 
ολιχῇ Ἐπ πιστολῇ. 

λα΄. Τέταρτος ἐρόπος, ὁ xav ἔνδειαν καὶ ἐλπίδα 
τῶν εὐεργεσιῶν" καθ᾽ ἃς ἐπιγινώσχοντες, ὡς οὐ 
δυνάμεθα ἐχτὸς αὐτοῦ ποιεῖν οὐδὲν, f) ἔχειν ἀγαθὸν, 
προσχυνοῦμαν, αἰτοῦντες παρ᾽ αὐτοῦ ἕχαστος, ob 
αἰσθάνεται ἐνδεῶς ἔχειν, xal ὃ ποθεῖ, ῥυσθῇναί τε 
χαχῶν, καὶ τυχεῖν ἀγαθῶν. 


Deo. Atque hujus varii rursus modi sunt. Nam 
primo ratione famulatus offertur. Hes quippe 
create Deum adorant, perinde ac servi dominum ; 
ait enim Scriptura : « Quoniam omnia serviuni 
tibi '*: » ast alii quidem sponte, alii vero invito 
animo. Alii siquidem , eum Deum cognoscant , 
libenter ipsum adorant, ut bomines religiosi : alii 
autem, cum Deum agnoverint, attamen nolentes et 
inviti adorant, ut daemones : alii denique eum, 
qui natura Deus est, ignorantes, przter voluntatem 
adorant. 

29. Secundus modus est, quem per admirationem 
et affectum przstamnus : quo quidem modo Deum 
adoramus ob naturalem ipsius gloriam. llle enim 
solus gloriam possidet, quam a nullo habeat, cum 
ipsae potius omnis glorie, omnisque boni auctor 
sit; ut qui lumen est incomprehensibile, $59 sua- 
vitas incomparabilis, immensa pulchritudo, boni- 
tatis abyssus, impervestigabilis sapientia, virtus 


 ipünita; solus proinde qui per sese dignus est, 


quem admiremur, adoremus, laudemus, et deside- 
remus. 

$0. Tertius modus est, grati animi ob eolluta 
Robis beneflcia significatio. Nam omnia qus sunt, 
Deo gratias debent, perennemque adorationem ; 
quippe cum a Deo universa, ut sint, utque in ipso 
constent **, habeant, nec non omnibus, nec postu- 
lantibus, coptose dona sua largiatur; velit quoque 
omnes salvos fleri *, ac sux participes bonitetis 
esse, nos peccantes patienti sustineat animo , ori- 
rique faciat solem suum super justos et injustos, 
et pluat super bonos et malos *. Ad hsc, quia ipse 
Dei Filius instar nostri prupter nos factus est, 
nosque divine naturz consortes fecit * : ac tandem 
quia, ut Joannes Thieologus in epistola Catholica 
ait : « Similes ei erimus *. » 

24. Quartus modus est, quo nostram inopiam et 
obtinendorum honorum spem protestamur ; quate- 
nus, cum nihil prorsus boni sine illo facere nos 
posse, aut habere sciamus, ipsum adoramus, id 
efflagitantes, quo se quisque egere novit, quodque 
desiderat, sive ut a malis ezimaltur, sive ut bosorum 
evadat compos. 


Af. Πέμπτος τράπος, ὁ τῆς μετανοίας xal τῆς Ὁ 32. Qaintus modus est, penitentie et confessio- 


ἐξομολογήσεως “ ἁμαρτάνοντες γὰρ προσκυνοῦμεν 
xai προεπίπνομεν τῷ Θεῷ, δεόμενοι συγχωρηθῆναι 
τὰ κταίσμαφα, ὡς δοῦλοι εὐγνώνομες. Καὶ οὗτος ὁ 
τρόπος τρισϑός ἐστιν. Ἢ γὰρ χατὰ ἀγάπην λυπεῖ- 


nis; admisso quippe peccato, Deumm adoramus, 
eique procidimus, eti bonos benevolosque seTvos 
decet, delictorum veniam exorantes. Atque hie 
modes triplez item est. Aut emim ex charitate 


** Psal. cxviut, 91. 99 Colos. τ, 17. "1 Tim. u, &.. * Math. v; 45. * IHE Petr. τ, 8. *T Joan.us, 2. 


NOTE. 


(35) Greece δουλείας, quod servitutem famulatum- 
v& significat, estque proprie obsequentia quam 
servi sponte vel inviti dominis prasiant. Cseterum 
Fulgentius in fragm. 13, lib. iv Contra Fabianum : 
λατρείαν, inquit, sola sibi vere divinitas vindicat : 
δούλευσις vero εἰ Deo est, quantum oportet reddeu- 
da, et hominibus quantum cuncedit exhibenda. Prop- 


ter λατρείαν ergo dicitur : « Sacrificate Deo sacri- 
cium justitim, » etr. « Sacrificans diis eradica- 
itur, nisi Domino soli. » Propter δούλευσεν verc di- 
cit Apcstolus : « Domino Christo servite ; » et ite- 
rum : servite invicem in charitate. ν Legesis Au- 
gust. lib. xx Cont. Faust., cap. 21. 


125 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1382 


quispiam moerore afficitur, aut quia timet ne a Dei A ταί τις, ἢ ὡς μὴ ἀποτύχῃ τῶν τοῦ Θεοῦ εὐεργεσιῶν, 


muneribus excludatur, aut quia supplicia formidat. 

Primus grati benevolique animi, Deique desiderio 

flagrantis argumentum est; alter mercenarii ; tertius 

servilis *. 

Quot in Scriptura reperiantur, quibus exhibeatur 
adoratio ; quotque modis creaturas adoremus. 


93. Primum quidem adorantur illi, in quibus 
requievit Deus, qui solus sanctus est. Atqui iu 


sanctis requiescit, puta in beata Dei Genitrice et. 


cunctis sanctis. Hi porro sunt, qui operam omneni 
posuerunt, quo Dei similes evaderent, idque, tur pro- 
prie voluntatis conatu, tum per Dei inhabitationein 
el auxilium : qui quidem dii quoque dicuntur non na- 
tura, sedinstitulione: quemadmodum ferrumignitum 
iguis dicitur, non natura, sed institutione, et ignis 
participatione. Ait enim : « Sancli eritis, quoniam ego 
sanctus sum *. »-Hoc primum a voluntatis electione 
pendet, tum omui volenti bonum, Deus fert auxilium 
ad bonum perficiendum. Deinde : «Inbabitabo, inquil, 
in eis, et inambulabo ". » Et: « Templum Dei sumus, 
et Spiritus Dei habitat in nobis *. » Ad hzc : « Dedit 
eis potestatem in spiritus immundos, ut ejicerent 
cos, et curarent omnem languorem, et omnem 
inürmitatem *. » Et : « Quecunque facio, vos etiam 
facietis, et majora his facietis !*. » Insuper : « Vivo 
ego, dicit Dominus; eos qui me glurificant, glorifi- 
cabo !!, » Et : « Si quidem compatimur, ut et 
360 -«congloriücemur '*. » Itemque : « Deus stetit 


ἣ δεδιὼς τὰς χολάσεις. Καὶ ἔόδτιν ὁ μὲν πρῶτος, ἐξ 
εὐγνωμοσύνης καὶ πόθου αὐτοῦ Θεοῦ, καὶ vix. 
διαθέσεως * ὁ δεύτερος, μισθωτικῆς" ὁ δὲ τρίτος, 
δουλιχῆς Fr. 

Πόσα τὰ προσκυνούμενα εὑρίσκομεν ἐν τῇ Γρα- 
φῇ, καὶ κατὰ πόσους τρόπους προσ 
προσχύγνησιτν κτίσμασι. 
γ΄. Πρῶτον μὲν, ἐφ᾽ οἷς ἀνα πέκανται ὁ Θεὸς, ὅ 

μόνος ἅγιος, xal ἐν ἁγίοις ἀνα πανόμενος, ὡς τῇ 

ἁγίᾳ Θεοτόχῳ, xaX πᾶσι τοῖς ἁγίοις. Οὗτοι δέ εἰςιν 
οἱ κατὰ τὸ δυνατὸν ὁμοιωθέντες Θεῷ, tx τε τὸς 


δαυτῶν προαιρέσεως, καὶ τῆς Θεοῦ ξνοιχῆσεως χοὶ 


συνεργίας" οἴτινες xal θεοὶ λέγονται ἀληθῶς, οὐ 
φύσει, ἀλλὰ θέσει" ὡς πῦρ λέγεται Ó πεκνραχτω- 
μένος σίδηρος, οὐ φύσει, ἀλλὰ θέσει, καὶ μεθέξει 
πυρός. Φησὶ γὰρ, « ἍΛγιοι ἔσεσθε. ὅτι ἐγὼ ἅγιός 
εἰμι. » Τοῦτο πρῶτον, ἡ προαέρεσις" εἶτα, may; 


᾿τῷ προαιρουμένῳ τὸ ἀγαθὸν, ὁ Θεὸς συνεργεῖ 


εἰς τὸ ἀγαθόν. εἶτα, « Ἑνοιχήσω ἐν αὐτοὺς xai ἐμ- 
περιπατήσω, » xai, « Naot ἐσμεν Θεοῦ, καὶ τὰ Ww;- 
μα οοὔ θεοῦ οἰχεῖ ἐν ἡμῖν. » Εἶτα, « “Εδωχεν αὐτὸς 
ἐξουσίαν χατὰ πνευμάτων ἀχαθάρτων, ὥστε Exe 
Àetv αὑτὰ, χαὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον, χαὶ πᾶς; 
μαλαχίαν. » Καὶ, «Ὅσα ποιῶ, καὶ ὑμεῖς ποιῆαι 

xal μείζονα τούτων ποιήσετε. » Εἶτα, « Zo 

λέγει Κύριος, ἀλλ᾽ f) τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσων 

xat,« Εἴπερ συμπάσχομεν, ἵνα xat συνδοξασθῶμεν. 
Καὶ, « Ὁ θεὸς ἔστη ἐν συναγωγῇ θεῶν - ἐν uis, 
δὰ θεοὺς διαχρινεῖ. » Ὥσπερ τοίνυν ἀληθῶς da 


in synagoga deorum : iu medio autem deos diju- ( οὐ φύσει, ἀλλ᾽ ὡς τοῦ φύσει Θεοῦ μέτοχοι, ow, 


dicabit !*, » Quemadmodum igitur hi veri dii sunt, 
uon natura, sed quia participes sunt ejus, qui na- 
tura Deus 651, sic quoque adorantur : non quod 
suapte natura sint adorandi : sed quoniam illum, 
qui pro natura sua adorandus est, in seipsis ha- 
bent. Ferrum ignitum secundum suam naturam 
ejusmodi non est, ut tangi nequeat; sed quia par- 
ticeps factum est ignis, cujus natura est ut com- 
burat. Adorantur itaque, quatenus gloriam a Deo 
sunt adepti, et quia ab ipso acceperunt, ut adver- 
sariis terribiles essent, et erga eos, qui ad ipsos 
confugerent, benefici : imo tanquam Dei famuli et 
ministri, quique propter suam charitatem liberum 
apud ipsum accessum habeant. Quamobrem eos 
adoramus, quia rex ipse colitur, cum famulum 
$uum, quem diligit, non regis instar, sed tanquam 
obsequentem ministrum  benevolumque amicum 
cernit adorari. Quin etiam illi qui eum fiducia 
ipsos adeunt, votorum compotes fiunt, sive id a 
rege famulus flagitet, sive rex honorem fidemque 
illius qui ab suo famulo petit, admittat; quippe 
cum is ejus nomine postulaverit. Sic per apostolos 
,ili curabantur, qui ad Jesum accederent. Sic 


* Greg. Naz. orat. 2et 40. * Levit. xix, 2. 
" Joan. xiv, 18. 41 Reg. τι, 50, 


' Levit, xxxi, 19. 
'* Rom. vin, 17, 


εἰσὶ mpocxuvmtol, οὐχὶ φύσει, ἀλλ᾽ ὡς τὸν φύει 
προσκυνητὸν ἐν ἑαυτοῖς ἔχοντες. “Ὥσπερ ὁ πεκυρε- 
χτωμένος σίδηρος οὐ φύσει ἐστὶν ἀπρόσιτος ἀτὶ, 
xai χαυστιχὸς, ἀλλ᾽ ὡς μετέχων τοῦ φύσει χαυστι- 
χοῦ. Προσχυνοῦνται οὖν, ὡς δεδοξασμένοι ὑπὸ Θεοῦ͵ 
ὡς ὑπὸ Θεοῦ γενόμενοι τοῖς ὑπεναντίοις φοδεροὶ, xi 
εὐεργέται τοῖς πίστει προσιοῦσιν, οὐχ ὡς φύσει θεὰ; 
xai εὐεργέταις, ἀλλ᾽ ὡς θεράπουσι καὶ λειτουργα; 
Θεοῦ, καὶ τὴν ἐξ ἀγάπης πρὸς αὐτὸν εὐμοιρήτα 
παῤῥησίαν. Προσχυνοῦμεν οὖν αὐτοῖ;, ἐπειδὴ θερε 
πεύεται ὁ βασιλεὺς θεωρῶν προσχυνούμενον τὸν 
ἠγαπημένον αὐτῷ θεράποντα, οὐχ ὡς βασιλέα, ἀλλ᾽ 
ὡς λειτουργὸν ὑπήχοον, χαὶ εὐνοϊχὸν φίλον᾽ xi 
Aap6ávouct τὰς αἰτήσεις οἱ προσιόντες πίστει, εἴτε 
τοῦ αἰτοῦντος τοῦτο παρὰ τοῦ βασιλέως, εἴτε τοῦ 
βασιλέως ἀποδεχομένου τὴν τιμὴν καὶ τὴν πίστιν 
τοῦ ζητοῦντος παρὰ τοῦ θεράποντος αὐτοῦ᾽ δὲ αὖ 
τὸν 5 γὰρ ἧτησεν. Οὕτω διὰ τῶν ἀποστόλων οἱ spe 

ἰόντες ἐτύγχανον τῶν ἰάσεων. Οὕτως ἡ cxi τὲ 

τὰ σουδάρια, xal τὰ σιμιχίνθια τῶν ἀ ποστόλων ἐδ; 

γαζον τὰ ἰάματα. “Ὅσοι δὲ ἀνταρτικῶς xai àz 
στατιχῶς θέλουσι προσχυνεῖσθαι ὡς θεοὶ, οὗτοί εἰσιν 
ἀπροσχύνητοι, xal τοῦ αἰωνίου πυρὸς ἄξιοι. Καὶ ὅσοι 


* |l Cor. vi, 16. * Mattb. Σ, 1. 


3 Psal, xvn, 4. 


VARLE LECTIONES. 
* Mss. ὁ χατὰ ἀντίδοσιν μισθωτιχός. ὁ δὲ τρίτος δουλιχός. 5 Mas. δι᾽ αὐτοῦ, 


1353 


καταφρονητιχῶς, ὑπερηφάνῳ φρονήματι μὴ mpoc- A 


κυνοῦσι τοῖς ἙΘεοῦ θεράπουσιν, ὡς ἀλαζόνες καὶ 
ὑπερήφανοι, ὡς εἰς Θεὸν ἀσεδοῦντες χαταδιχάζονται. 
Καὶ μαρτυροῦσιν οἱ παῖδες οἱ Ἑλισσαίου χαταφρονήτι- 
κῶς καταδοήσαντες, καὶ βορὰ τοῖς ἄρχτοις γενόμενοι. 


DE IMAGINIBUS ORATIO 11]. 


1354 
apostolorum umbra, sudaria, et semicinctia sana- 
tiones profundebant '*. Ti vero qui seditioso rebel- 
lique animo adorari volunt tanquam dii, non solum 
adorandi non sunt, verum etiam sempiternum 
ignem merentur. llli autem qui fastidioso elatoque 


animo Dei famulos non adorant, tanquam arrogantes et superbi, necnon erga Deum ipsum impii 
condemnsBtur. Testes appello pueros illos, qui adversus Eliseum per contemptum clamantes, ab 


ursis discerpti sunt !*. 

λδ΄, Δεύτερος τρόπος, καθ᾽ ὃν προσχυνοῦμεν χτί- 
σματα, δι᾽ ὧν xat ἐν οἷς ἐνήργησεν ὁ Θεὸς τὴν σω- 
τηρίαν ἡμῶν, εἴτε πρὸ τῆς τοῦ Κυρίον παρουσίας, 
εἴτε μετὰ τὴν Évsapxov αὐτοῦ οἰχονομίαν, ὡς τὸ 
Σιναῖον ὄρος, καὶ τὴν Ναζαρὲτ, τὴν φάτνην τὴν ἐν 
Βηθλεὲμ, χαὶ τὸ σπήλαιον, τὸν Γοργοθᾶν τὸν ἅγιον, 
τοῦ σταυροῦ τὸ ξύλον, τοὺς ἥλους, τὸν σπόγγον, τὸν 


κάλαμον, τὴν λόγχην τὴν ἱερὰν xal σωτήριον, τὴν Β 


ἐσθῆτα, τὸν χιτῶνα, τὰς σινδόνας, τὰ σπάργανα, 
τὸς τάφον τὸν ἅγιον τὴν πηγὴν τῆς ἡμῶν ἀναστά- 
σεως, τὸν λίθον τοῦ μνήματος, τὴν Σιὼν τὸ ὄρος τὸ 
ἅγιον, τὸ τῶν Ἐλαιῶν αὖθις ὄρος, τὴν προδατιχὴν, 


καὶ Γεδσημανῆς τὸ ὅλδιον τέμενος" ταῦτα καὶ s , 
τοιαῦτα σέδω, καὶ προσκυνῶ, wqi πᾶντα vab Gros 


ἅγιον, καὶ πᾶν ἐφ’ ᾧ- Θεὸς ὀνομάζεται ^ οὐ διὰ τὴν 
αὐτῶν φύσιν, ἀλλ᾽ ὅτι θείας ἐνεργείας εἰσὶ δοχεῖα, 
καὶ δι᾿ αὐτῶν, καὶ ἐν αὐτοῖς ηὐδόχησεν ὁ Θεὸς τὴν 
σωτηρίαν ἡμῶν χατεργάσασθαι. Καὶ ἀγγέλους γὰρ, 
καὶ ἀνθρώπους, xal πᾶσαν ὕλην τῆς θείας ἐνεργείας 
μέτοχον, xa διαχονησαμένην τὴν σωτηρίαν μον, 
σέδω καὶ προσχυνῶ διὰ τὴν θείαν ἐνέργειαν " οὐ 


ᾳπροσχυνῶ 
μέτοχοι, οὐδὲ σκοπῷ τῆς ἐμῆς σωτηρίας, τὸν Κύριον 
«ἧς δόξης τὸν Θεόν pov, ἐσταύρωσαν, φθόνῳ δὲ 
μᾶλλον, xai μίσει πρὸς τὸν Θεὸν καὶ εὐεργέτην 
βαλλόμενοι. «Κύριε, ἠγάπησα εὐπρέπειαν οἴχου 
σου, φησὶν ὁ Δαδ)δ, xai τόπον σχηνώματος δόξης 
cov. » Καί’ « Προτχυνήσατε εἰς τὸν τόπον, οὗ ἔστη- 
σαν οἱ πόδες αὐτοῦ.» Καί" « Προσχυνεῖτε εἰς 6po; (24) 
ἅγιον αὐτοῦ. » Ὅρος ἅγιον ἔμψυχον Θεοῦ, ἢ ἁγία 
Θεοτόχος " ὄρη Θεοῦ λογιχὰ, ol. ἀπόστολοι" « Τὰ ὄρη 
ἐσχίρτησαν ὡσεὶ χριοὶ, καὶ οἱ βουνοὶ ὡς; ἀρνία προ- 
δάτων. » 

λε΄. Τρίτος τρόπος, καθ᾽ ὅν προσχυνοῦμεν τὰ τῷ 
Θεῷ ἀνακχείμενα, τὰ ἱερά φημι Εὐαγγέλια καὶ τὰς 
λοιπὰς βίδλους. « Ἐγράφησαν γὰρ πρὸς νουθεσίαν 
ἡμῶν, εἰς οὖς τὰ τέλη τῶν αἰώνων χατήντησαν"» 
δίσχοι τε, καὶ ποτήρια, θυμιατοὶ, λυχνίαι, xal τρά- 
κεζαι͵ δῆλον γὰρ ὡς πάντα ταῦτα σεδάσμια * ὅρα 
γὰρ, ὅτε Βαλτάσαρ ἐποίησεν ὑπηρετηθῆναι τὸν λαὸν 
«οἷς σχεύεσιν τοῖς ἱερατιχοῖςφ,. πῶς χαθεΐλεν ὁ Θεὸς 
«ἣν βασιλείαν αὑτοῦ. 


λς΄. Τέταρτος τρόπος, xa0' ὃν προσχυνοῦνται al 
εἰχόνες αἱ ὀφθεῖσαι τοῖς προφήταις (ἐν εἰχονιχῇ γὰρ 


*5 Act, xix, 1. '* IV. Reg. τι, 22. 
19. Pgal, cxi, 4. 


!5 Psal, xxv, 8. 
** f Cor. x, 11; Rom. xv, ὁ. *' Dan. ν, 28, 


$4. Secundus modus est ille, quo res crentas, 
per quas, et in quibus, tum ante Domini adventum, 
tum post incarnationis dispensationem, salutem 
nostram exsecutus est, adoramus; veluti montem 
Sinai, Nazareth quoque, Bethleemitanum presepe 
et speluncam, sanetum Golgotha, crucis lignum, 
clavos, spongiam, arundinem, lanceam sacram 
salutiferamque, vestem , tunicam, lintegzmina, 
fascias , monumentum sanctum resurrectionis 
nostra fontem, et lapidem monumenti, montem 
sanctum Sion, probaticam piscinam, beatumque 
Gethsemafitá hortum; haec et similia veneror et 
Süoró, templumque omne Dei sanctum, univeréa 
demum illa qux» Dei nomine consecrantur, non 
propter ipsorum naturam, sed quoniam operatio- 
nis divine conceptacula sunt, ac per ipsa et in 
ipsis Deo complacitum est ut nostram salutcin 
patraret. Angelos enim, et homines, et. omnem 
materiam divinse actionis participem, salutisque 
mes administram, propter divinam actionem ve- 
neror et adoro. Judaos non adoro, quippe qui 


Ἰουδαίοις" οὐ γὰρ θείας εἰσὶν ἐνεργείας . divine actionis participes facli non sunt, nec 


glorie Dominum Deum meum eo consilio cruci- 
firerunt, ut salutem mihi conciliarent, sed invidia 
potius, odioque perciti erga Deum bene de ipsis 
meritum. « Domiue, dilexi decorem domus tuz, et 
locum habitationis gloriz tuae !*. » Et: « Adorate ad 
361 locum ubi steterunt pedes ejus **. » Item- 
que : « Adoratead montem sanctum ejus **. » Mons 
Dei sanctus et animatus, est sancta Dei Genitrix ; 
montes Dei ratione przediti, sunt apostoli : « Exsul- 
taverunt montes sicut arietes, et colles sicut agri 
ovium !*, » 

35. Tertius modus ille est, quo ea qua Deo 
consecrata sunt, adoramus, puta sacrosancta Evan- 
gelia, reliquosque libros sanctos : « Scripti enim 


D sunt ad nostram instructionem, ad quos fines -sz- 


culorum devenerunt **; » veluti etiam discos, ca- 
lices, thuribula, lucernas, et mensas : ea quippe 
omnia veneratione digna esse nullus inflcias iverit. 
Vide enim quomodo Deus, cum  Baltassar vasis 
sacris populo ininistrari jussisset, regnum ipsius 
dissipaverit 3". 
$6. Quartus modus est, quo imagines illz, quas 

prophetz viderunt, adorantur (hi enim in imagi- - 


" Psal cxxxs, 7. !* Psal. xcunn, 9. 


NOTAE. 
(4) Ubique reddidi, ad locum, et, ad montem, propter auctoris propositum, et pr»positionem εἰς qud 


Tcspondet Hebrao prefixo * ad. 
PATrBoL. Ga. XCIV. 


43 


1355 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1356 


maria visione Deum cernebant), nccnon imagines Α ὁράσει εἶδον Θεὸν), xal al τῶν ἐσομένων &lxóvez, ὡς 


futurorum, ut virga Aaron Virginis mysterium 
designans, urna itidem et mensa. Sic quoque Ja- 
cob fastigium virge adoravit, quz Salvatoris figura 
' erat ?*. Porro rerum gestarum imagines in moni- 
mentum institute sunt : ipsumque tabernaculum 
orbis universi imago erat. Deus enim Moysi dixil : 
« Vide exemplar quod iibi in monte ostensum 
est 35, » Consimili modo Cherubim aurea, opus 
conflatile, et Cherubim in velo, opus textile erant. 
Sic quoque pretiosum crucis signum, nccmon 
corporez Dei mei figure similitudinem, atque 
illius, qux ipsum secundum carnem peperit, ser- 
vorumque ejus effigiem adoramus. 

$7. Quintus modus ille est, quo nos mutuo, qui 
Bei participes effecti sumus **, atque ad imaginem 
Dei conditi, adoramus, et invicem subjecti sumus *^, 
eharitatis legem implentes. 

$8. Sextus modus est, quem principibus atque 
jn potestate constitutis adhibemus. Ait enim : « Red- 
dite omnibus debita : cui honorem, honorem **, ὃ 
Ka Jacob fratrem suum Esau natu majorem *', et 
Pharaonem principem a Deo constitutum adora- 
vit 35, 

$9. Septimus modus est **, quo famuli dominos, 
et illi qui aliorum indigent auxilio, bencficos suos 
venerantur. Sic Abraham adoravit filios Emmor, 
quando speluncam duplicem ab illis. mercatus 
egt 30. 


ἡ ῥάθδος ᾿Ααρὼν, εἰχονίζουσα τὸ τῆς Παρθένου μυ- 
στήριον, xal ἡ στάμνος, καὶ ἦ τράπεζα " xai Ἰαχὼδ 
δὲ προσεχύνησεν ἐπὶ τὸ ἄχρον τῆς ῥάδδον " τύπος δὲ 
ἣν τοῦ Σωτῆρος (24'). Εἰσὶ δὲ τῶν γεγονότων εἰχόνες 
εἰς μνημόσυνον" αὐτὴ δὲ ἡ σχηνὴ εἰχὼν ἣν παγχό- 
σμιος (25): « Ὅρα γὰρ, φησὶ τῷ Μωῦσῇ, τὸν τύπον 
τὸν δειχθέντα σοι ἐν τῷ ὄρει" » χαὶ τὰ Χερουβὶμ τὲ 
χρυσᾶ, ἔργον χωνεντὸν, xa τὰ Χερονδὶμ τὰ ἐν τὸ 
χαταπετάσματι ἔργον ὑφαντόν. Οὕτω προσχυνοῦμεν 
τὸν τύπον τοῦ σταυροῦ τὸν τίμιον, τοῦ τε σωματιχοῦ 
χαραχτῆρος τοῦ θεοῦ μον τὸ ὁμοίωμα, xa τῆς αὐτὸν 

κατὰ σάρχα τεχούσης xal τῶν αὐτοῦ πάντων. 


Ag. Πέμπτος τρόπος, xa0' ὃν προσχυνοῦμεν ἀλλί- 
λοις, ὡς μοῖραν Θεοῦ ἔχουσι, xal κατ᾽ εἰχόνα θεοῦ 
γεγενημένοις, ἀλλήλοις τε ταπεινούμενοι, xaX νόμιν 
πληροῦντες ἀγάπης. 

λη. "Extog τρόπος, τῶν ἐν ἀρχαῖς καὶ ἐξουσε: 
ὄντων. « ᾿Απόδοτε γὰρ, φησὶ, πᾶσι τὰς ὀφειλὰς, τῷ 
τὴν τιμὴν, τὴν τιμήν.» Ὡς Ἰαχὼδ τῷ τε "Hoz; 
ὡς προγενεσφψέρῳ ἀδελφῷ, xat Φαραὼ, ὑπὸ θεν 
χειροτονηθέντι ἄρχοντι, προσεχύνησεν. 
᾿ λθ΄, Ἕδδομος τρόπος, xa0' ὃν τοῖς δεσπάκέ 
δοῦλοι, xa τοῖς εὐεργέταις, καὶ ὧν ἂν δέοι ἡ 
δεόμενοι, ὡς ᾿Αδραὰμ τοῖς νἱοῖς Ἐμμὼρ, ὅτε à 
πλοῦν ὠνήσατα σπήλαιον. 


40. Tandem, ut absolvam paucis, adoratio, reve- ἃ p'. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, φόδου, xal πόθου, χαὶ τι" 


yentie, a(fectus, honoris, subjectionis item, et 
demissionis signiflcatio est. Verum neminem tan- 
quam Deum adorare fas cst, preter illum qui 
natura Deus est : omnibus autem debitum honorem 
habere oportet propter Dominum *!. 

41. Considerate quantum roboris, quamque 
divina vis agendi illis accedat, qui cum fide et 
pura conscientia sanctorum imagines adeunt. 
Quamobrem, fratres, in petra fldei οἱ Ecclesize 
traditionibus insistamus, nec terminos transfera- 
mus, quos sancti Patres posuerunt "ἢ, Neve illis 
lecum demus, qui novarum rerum cupidi, sanctae 
catholic: et apostolic:e Dei Ecclesie «zedificium 
362 demoliri nituntur. Nam si ejusmodi licentia 
volenti cailibet detur, totum Ecclesi: corpus sensim 
destruetur. Nequaquam, fratres, nequaquam dilecti 
Ecclesie filii : matris vestrz pudori parcite. Or- 
matu illam suo nc spolietis. Hanc suscipite, quae 
per me vos alloquitur. Discite quid de ipsa Deus 
dicat : « Tota. pulchra cs, amica mea, et 1nacula 


. * Gen xivii, 155; Hebr. xi, 21. 
v, 94. ?**HRom. x15, 17. Gen. xxxui, 47. - 
"P Petr, n, 15 seqq. ?? Prov. xxn, 28. 


* Exod. xxv, 40; Hebr. vin, 5. 
* Gen. xLun, 7. 


μῆς ἔστιν ἡ προσχύνησις σύβμδολον, ὑποπτώσεώς τ 
xal ταπεινώσεως " ἀλλ᾽ οὐδενὶ δεῖ φτροσχυνεῖν ὑ; 
Θεῷ, εἰ μὴ μόνῳ τῷ φύσει Θεῷ, κᾶσι δὲ ὀξευδν 
ἀπονέμειν διὰ τὸν Κύριον. 


μα΄. Ὁρᾶτε πόση ἰσχὺς καὶ ποία θεία ἐνέργει: 
τοῖς πίστει xal χαθαρῷ συνειδότι προσιοῦσι τ; 
τῶν ἁγίων sixóot, δίδοται. Διὸ, ἀδελφοὶ, στῶμεν ? 
τῇ πέτρᾳ τῆς πίστεως, xoi τῇ παραδόσει τῆς Er 
χλησίας, μὴ μεταίροντες ὅρια, ἃ ἔθεντο οἱ δ: 
Πατέρες ἡμῶν" μὴ διδόντες τόπον τοῖς βουλομέν.. 
χαινοτομεῖν, xal χαταλύειν τὴν οἰχοδομὴν crc árix 
τοῦ Θεοῦ χαθολιχῇς χαὶ ἀποστολικῆς Ἐχαχλησία;. 
Εἰ γὰρ δοθῇ ἄδεια παντὶ βουλομένῳ, xatà μιχρὸν 
ὅλον τὸ σῶμα τῆς Ἐχχλησίας καταλυθήσεται. Mr. 
ἀδελφοὶ, μὴ, τέχνα φιλόχριστα τῆς Ἐχκχλησίας, μὲ 
χαταισχύνητε τὴν μητέρα ὑμῶν" μὴ καθέλητε τὶν 
χόσμον αὑτῆς. Δέξασθε αὑτὴν δι᾽ ἐμοῦ mpsstco- 
σαν. Μάθετε τί φησι περὶ αὐτῆς ὁ Θεός * «705 : 
χαλὴ, ἡ πλησίον uou, xat οὐχ ἔστιν ἐν σοὶ μῶν" 


* [I Petr. i, 4. ** Ephes. 


3 Vide orat. 1. ?* Gen. xxi, "Ὁ 


VARLE LECTIONES. 


* Edit. χαθέλετε. 


NOTE. 


24) Regius unus σταυροῦ, nec male. 
lav) Grace παγχότμιος, Tilmanus vertit : Omni 
cemere ornamentorum perpolita. Zinus : Pulcherrima 


el absolutissima. At Philoni, Josepho et saseus 
Patribus Tabernaculum universi imago erat. 


1351] 


καὶ Δημιουργῷ, ὡς φύσει προσχυνητῷ θεῷ. Προσ- 
κυνήσωμεν καὶ τῇ ἁγίᾳ Θεοτόχῳ, οὐχ ὡς θεῷ, ἀλλ᾽ 
ὡς Μητρὶ θεοῦ κατὰ σάρκα " ἔτι προσχυνήσωμεν καὶ 
τοῖς ἁγίοις, ὡς ἐχλεχτοῖς φίλοις Θεοῦ, χαὶ τὴν πρὸς 
αὐτὸν κεχτημένοις παῤῥησίαν. El γὰρ βασιλεῦσι, 
φθαρτοῖς πολλάχις, καὶ ἀσεδέσι, xal ἁμαρτωλοῖς, καὶ 
κοῖς ὑπ᾽ αὐτῶν χειροτονουμένοις ἄρχουσι, καὶ τοῖς 
τούτων λαδράτοις " προσχυνοῦσιν οἱ ἄνθρωποι, κατὰ 
«b θεῖον τοῦ ᾿Αποστόλου λόγιον᾽ « ᾿Αρχαῖς καὶ ἔξου- 
σίαις ὑποτάσσεσθε" » xai* « ᾿Απόδοτε πᾶσι τᾶς ὀφει- 
λὰς, τῷ τὴν τιμὴν, τὴν τιμήν ᾿ τῷ τὸν φόδον, τὸν 
φόδον" » xal* « ᾿Απόδοτε τὰ Καίσαρος Καίσαρι, ὥς 
φησιν ὁ Κύριος, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ" » πόσῳ 
μᾶλλον ἐχρῆν προσχυνεῖν τῷ Βασιλεῖ τῶν βασιλευ- 
όντων, ὡς μόνῳ φύσει δεσπόζοντι, xal τοῖς αὐτοῦ 
δούλοις καὶ φίλοις, τοῖς βασιλεύσασι τῶν παθῶν, χαὶ 
κατασταθεῖσιν ἄρχουσι πάσης τῆς γῆς ; ε« Καταστή- 
σεις γὰρ αὑτοὺς, φησὶν ὁ Δαδὶδ, ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν 
τὴν γῆν, » χατὰ δαιμόνων καὶ νόσων ἐξονσίαν λα- 
θοῦσι, καὶ συμδασιλεύσουσι Χριστῷ βασιλείαν ἄφθαρ- 


«ov xo ἀχατάλυτον, ὧν ἡ σκιὰ μόνη ἀπήλαυνε γότ terram 5: 


σους καὶ δαίμονας. Μὴ οὖν σκιᾶς ἀσθενεστέραν καὶ 
ἀτιμοτέραν λογισώμεθα τὴν εἰκόνα " σχιογραφεῖ γὰρ 
ἀληθῶς τὸ πρωτότυπον. ᾿Αδελφοὶ, ὁ Χριστιανὸς, πί- 
στις ἐστίν᾽ ὁ οὖν πίστει προσερχόμενος, χερδανεῖ 
πολλά" ὁ δὲ διαχρινόμενος, ἔοιχε κλύδωνι θαλάσσης, 
ἀνεμιζομένῳ καὶ ῥιπιζομένῳ, ὃς οὐ μὴ λήψεται οὐ- 
δέν. Πάντες γὰρ οἱ ἅγιοι διὰ πίστεως εὐηρέστησαν 
τῷ θεῷ. Δεξώμεθα οὖν τὴν καράδοσιν τῆς Ἐχχλη- 
σίας ἐν εὐθύτητι xapblag, xat μὴ ἐν πολλοῖς λογι- 
σμοῖς. Ὁ Θεὸς γὰρ ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον εὐθῆ, 
αὐτοὶ δὲ ἐζήτησαν λογισμοὺς πολλούς. Μὴ χαταδε- 
ξώμεθα νέαν πίστιν μαθεῖν, ὡς χατεγνωσμένης τῆς 
τῶν ἁγίων Πατέρων παραδόσεως. Φησὶ γὰρ θεῖος 
᾿Απόστολος" « Εἴ τις ὑμᾶς εὐαγγελίζεται παρ᾽ ὃ 
παρελάδετε, ἀνάθεμα ἔστω. » Προσχυνοῦμεν οὖν ταῖς 
εἰχόσιν, οὗ τῇ ὕλῃ προσφέροντες τὴν προσχύνησιν, 
ἀλλὰ δι᾽ αὐτῶν τοῖς ἐν αὐτοῖς εἰχονιζομένοις. « 'H 
γὰρ τῆς εἰχόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαδαίνει, » 
καθώς φησιν ὁ θεῖος Βασίλειος. 


sit **. » Sic itaque imagines adoremus, ut non materie, sed illis quos repreesentant, 


, DE IMAGINIBUS ORATIO III. 
ΠΙροσχυνήσωμεν xoi λατρεύσωμεν μόνῳ τῷ Kzlacy À non est in te !*. » Solum creatorem et rerum opifi- 


1358 


cem Deum adoremus, cui latrie cultum exhibca- 
mus, tanquam [60 pro sua natura adorando. 
Sanctam quoque Dei Genitricem adoremus, non 
tanquam Deum, sed tanquam Dei matrem secun- 
dum carnem : ad hzc omnes sanctos, ceu electos 
Dei et amicos, quibus facilis ad ipsum patet aditus, 
adoremus, Nam si reges qui interitui obnoxii sunt, 
quinimo plerumque impii et peccatores, necnon 
prfectos ἃ regibus constitutos, ct imagines ipso- 
rum, homines adorant, secundum istud Apostoli 
oraculum : « Principibus et potestatibus subditi 
estote **; » et : « Reddite omnibus debita : cui 
honorem, honorem; cui timorem, timorem **; » 
quemadmodum etiam Dominus ait : « Reddite quz 
sunt. Caesaris, Cesari ; et qux sunt Dei, Deo 85 : » 
quanto magis oportet Regem regum, qui solus per 
naturam suam Dominus est, adorare, ejusque fa- 
mulos et amicos, qui cupiditatibus suis imperarunt, 
universique orbis principes constituti sunt, dicento 
David *"« Constitues eos principes super omnem 
» qui contra dxinones et languores 
potestatem accepefunt ** : qui regno illo, quod non 
corrumpetur, nec dissipahitur, una cum Christo 
potituri sunt : quorum umbra sola morbos et da- 
mones in fugam agebat **. Nequaquam igitur ima- 
ginem umbra debiliorem abjectioremve zstimemus , 
quippc eum exemplar suum vere adumbrcet. Fra- 
wes, Christianus ex fide censetur. Quapropter qui 
cum fide accedit, qu:estum multum faciet : qui 
autem hzsita!, similis est fluctui maris, qui a vento 
movetur et circumfertur**, nec quidquam ille pror- 
$us est percepturus. Omnes enim sancii per fidem 
Deo placuerunt. Quamobrem corde rceio sincero- 
que, et citra ullam cogitationum disceptationem, 
Ecclesi: traditionem amplectamur. Deus siquidem 
fecit hominem rectum ν᾽ : ipsi vero rationes multas 
conquisierunt. Novam fidem neutiquam admítta- 
mus, qua sanctorum Patrum traditio reprobetur, 
Ait enim divinus Apostolus : « Si quis vobis evan- 
gelizxaverit preter id quod accepistis, anathema 
adorationem 


offoramus. Nam divinus Dasilius ** dicit, « lmagini habitum honorem ad ipsum exemplar arcbe£ypu:u 


;ransire. 


μβ΄. "Y pas δὲ, ἱερώτατον τοῦ Χριστοῦ ποίμνιον, D 42. Vos autem, o sacratissime grex Christi, po- 


ὁ Ἀριστώνυμος λαὸς, τὸ ἔθνος τὸ ἅγιον, τὸ σῶμα 
«ἧς Ἐχχλησίας, ἐμπλήται Χριστὸς τῆς χαρᾶς τῆς 
αὐτοῦ ἀνασεάσεως, καὶ χαταξιώσαι ἑπομένους τοῖς 
ἴχνεσι τῶν ἁγίων, τὧν ποιμένων τε καὶ διδασχά- 
λων τῆς Ἐχχλησίας, προαγομένους τυχεῖν τῇ; δό- 


pulus Christi nomine insignis, gens sancta, corpus 
Ecclesiz, resurrectionis 808 gapdio ipse Christus 
impleat, dignosque faciat, qui sanctorum Ecclesia 
pastorum doctorumque vesligia prematis, et ad 
gloriam suam in splendoribus sanctorum vos pro- 


*? Cant. iv, 7. 35) Tit. in, 1. 


*? Rom. xui, 7. 
ix, 4. "Act. v, 15. ** Jac. 1, 


ἘΝ 88 Mauh., xxu, 91. 
d. | eccle. 


:5' Psal. xv, 19. 
vi, 30. 


'* Galat. 1, 9. 


9 [uc, 
*3 De Spiritu sancJo. 


NVARUE LECTIONEs. 


€ Edit. λάτμοις. Sed melius legendum λαυράτοις vel λαδράτοις, ut in textu posui. Vide Meursium ad 
illud nomen, ubi et Optatum laudat, honores ejusmedi lauratis olim exhibitos, enarrantem : Lauratis 
el iconibus que mittuntur ad. civitates vel regiones, obvii adeunt populi cum cereis et incensis, non cera 
per[usom tabulam, sed imperatorem honorantes. Addit Gregorii 1] pape epistolam 4, ad Leonem lsauruw. 


1359 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1360 


vehat, quam nos omnes per gratiam 363 «cjus A ξης αὐτοῦ ἐν ταῖς λαμπρότησι τῶν ἁγίων " ἧς γέ- 


adipisci contingat, quo ipsum perpetuo laudemus 
cum Patre qui sine principio est, cui gloria in sze- 
cula szculorum. Amen. 

Caeterum , quando de idolorum et imaginum 
discrimine diximus, atque imaginis definitionem 
docuimus, tempus est, ut quemadmodum polliciti 
sumus, testimonia subjiciamus. 

Priscorum probatorumque Patrum testimonia 

pro imaginibus. 

Sancti. Dionysii Athenarum episcopi, ex. epistola 

ad Joannem apostolum et theologum. 


«Res que sub aspectum cadunt , invisibilium 
plane conspicuz imagines sunt. » 
Ejusdem , ex libro de ecclesiastica hierarchia. 


« Ceterum substantie qus supra nos sunt, at- 
que ordines, quorum sacram jam mentionem 
fecimus , incorporales sunt : quin et sacrosanctum 
illorum magisterium spirituale est, mundoque 
superius, Nostrum autem pro consentanea nobis 
ratione propter sensibilium varietatem signorum 
multiplicari videmus ; quibus tamen, prout 88- 
crum decet magisterium, ad uniformem concesse 
divinitatis gratiam , necnon ad Deum divinamque 
virtutem pro modulo nostro subvehimur. lstz 


votto ἐπιτυχεῖν τῇ αὐτοῦ χάριτι, αἰωνίως αὐτὸν 6o. 
ξάζοντας, σὺν τῷ ἀνάρχῳ Πατρὶ, ip f δόξα εἰς τοὺς 
αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾿Αμήν. 

Εἰπόντες περὶ τῆς; διαφορᾶς τῶν εἰδώλων xai τῶν 
εἰκόνων, xal διδάξαντες ὄρον τῶν εἰχόνων, ὥρα δὴ 
ἐπενεγχεῖν xal τὰς χρήσεις, καθάπερ ὑπεσχόμεθα, 


Μαρτυρίαι παλαιῶν xal δοχίμων ἁγίων Πατέρων 
σδρὶ εἰκόνων. 


Τοῦ ἁγίου Διονυσίου ἐπισκόπου ᾿Αθηνῶν, àx τῆς 
σρὸς Ἰωάννην τὸν ánzócroAor καὶ 68901 vor 
ἐπιστο.ϊῆς. 


« ᾿Αληθῶς ἐμφανεῖς cixóvec εἰσὶ τὰ ὁρατὰ τῶν 
ἀοράτων. » 

Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ περὶ ἐκκιησιαστικῆς ἱεραρ- 
χίας Aórov. 

« ᾿Αλλ᾽ αἱ μὲν ὑπὲρ ἡμᾶς οὐσίαι καὶ τάξεις, ὦ» 
ἤδη μνήμην ἱερὰν ἐποιησάμην, ἀσώματοϊ cz, 
xai νοητὴ xai ὑπερχόσμιός ἐστιν dj κατὰ zavu; 
ἱεραρχία. Τὴν καθ᾽ ἡμᾶς δὲ ὁρῶμεν ἀναλόγως ἡμῖν 
αὐτοῖς, τῇ τῶν αἰσθητῶν συμδόλων ποικιλίᾳ πληθυ- 


-γομένην, ὑφ᾽ ὧν ἱεραρχιχῶς ἐπὶ τὴν ἐνοειδῇ θέωσιν 


ἐν συμμετρίᾳ τῇ xa0' ἡμᾶς ἀναγόμεθα, θεόν τι 
χαὶ θείαν ἀρετήν. Αἱ μὲν ὡς νόες νοοῦσι χατὰ καὶ 
αὐταῖς θεμιτὸν, ἡμεῖς δὲ αἰσθηταῖς εἰκόσιν ἐπὶ καὶ 
θείας, ὡς δυνατὸν, ἀναγόμεθα θεωρίας. » 


quidem, ut que mentes sunt, quantum fas illis est, intelligunt ; nos vero per sensibiles imagm 


ad divinas contemplationes, quantum possibile est, promovemur. » 
Comment. Quod si igitur pro captu nostro, per C Zxó.lor. El τοίνυν ἀναλόγως ἡμῖν αἰσθηταῖς d- 


sensibiles imagines , ad divinain et materia exsor- 
tem. contemplationem sublevamur, cur incon- 
grueus fuerit eum, qui pro sua adversum nos 
benignitate, figura et forma et natura visus est 
ut homo, consentanea nobis ratione imaginibus 
ellingere? | 

Sancti Basilii , ex sermone in beatum Darlaam mar- 


tyrem , cujus initium est : « Primum quidem san- 
clorum mors : » et versus orationis finem. 


«Surgíte nunc, o praciari fortium in certa- 
mifhibus facinorum pictores. Imperfectam ducis 
imaginem artibus vestris amplificate. Laureatum 
victorem, quem obschrius delineavi, industriz 
. vesir:? coloribus illustrate. Per egregiorum mar- 
tyris factorum picturam vestram devictus a vobis 
discedam. Tali per vestram dexleritatem victoria 
superatus hodie gaudeam. Manum cum igne pu- 
gnantem accuratius depictam  contuear. In tabula 
. westra descriptum elegantius pugilem inspiciam. 
Nunc quoque luctum agant demones , vestra nobi- 
lium martyris gestorum pictura perculsi. Ardens 
rursum victrixque manus illis ostendatur. Quinimo 
in vestra tabella Christus appingatur certaminum 
praeses. » 


χόσιν ἐπὶ τὴν θείαν xai ἄῦλον ἀναγόμεθα θεωρίαν, τὶ 
ἀπρεπὲς τὸν σχήματι χαὶ μορφῇ χαὶ φύσει ópattva 
ὡς ἄνθρωπον, φιλανθρώπως δι᾽ ἡμᾶς, εἰκονίζε 
ἀναλόγως ἡμῖν αὐτοῖς ; 


Τοῦ ἁγίου Βασιλείου, ἐκ τοῦ εἰς τὸν μαχάριον 

Βαριλαὰμ τὸν μάρτυρα JAórov, οὗ ἡ ἀρχή" 

« Πρότερον μὲν τῶν ἁγίων οἱ draco: " » καὶ 

πρὸς τῷ τέλει τοῦ abtov .όγου *. 

« ᾿Ανάστητέ μοι νῦν, ὦ λαμπροὶ τῶν ἀθλητι- 
x&v χατορθωμάτων ζωγράφοι, τὴν τοῦ στρατηγὰ 
χολοβωθεῖσαν εἰκόνα, ταῖς ὑμετέραις μεγαλύνατε τὸ 
yvate " ἀμαυρότερον παρ᾽ ἐμοῦ τὸν στεφανίτην ypa- 
φέντα τοῖς τῆς ὑμετέρας σοφίας περιλᾶμψατςε ypo- 
μᾶσιν. ᾿Απέλθω τῇ τῶν ἀριστευμάτων τοῦ μάρτυρος 
παρ᾽ ὑμῶν νενιχημένος γραφῇ. Χαέρω τῇ τοιαύτη 
τῆς ὑμετέρας ἰσχύος σήμερον ἡττώμενος νίχῃ. Ἴδω 
«ἧς χειρὸς πρὸς τὸ πῦρ ἀχριδέστερον vag ὑμῶν 
γραφομένην τὴν πάλην. "Ióo φαιδρότερον ἐπὶ τῇ; 
ὑμετέρας τὸν παλαιστὴν γεγραμμένον εἰχάξ, 
Ἀλαυσάτωσαν δαίμονες καὶ νῦν, ταῖς τοῦ μάρτωῳς 
ἐν ὑμῖν ἀριστείαις πληττόμενοι. Φλεγομένη τῶν 
αὑτοῖς fj χεὶρ καὶ νιχῶσα δειχνύσθω. Ἐγγραφέσξω 
τῷ πίνακι, xai ὁ τῶν παλαισμάτων ἀγωνοθέτης 
Χριστός.» 


VARLE LECTIONES. 


Y Orationem hanc Basilii esse vix concedit Combefisius. Nee usquam certe, inquit, quod meminerim, 
videatur Basilius τὸ γοργὸν ita tenwisse. Barlaam martyr, Syrus, non Cappadox fuit, quem Joanne 
Chrysostoinus panegyrico laudavit, qui exstat t, V edit. Savil. p. 497. 


1361 


DE IMAGINIBUS ORATIO IIT. 


1362 


Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ εἰς τοὺς ἁγίους μ' μάρτυρας αὶ 86 Ά Ejusdem , ex oratione in XL martyres. 
Tov. 


« Ἐπεὶ xal πολέμων ἀνδραγαθήματα, xat λογο- 
γράφοι πολλάχις xal ζωγράφοι διασημαίνουσιν " ol 
μὲν τῷ λόγῳ κοσμοῦντες, οἱ δὲ τοῖς πίναξιν ἐγχα- 
ράττοντες * xal πολλοὺς ἐπήγειρον πρὸς ἀνδρείαν 
ἑκάτεροι. “Ἃ γὰρ ὁ λόγος διὰ τῆς ἀχοῆς παρίστησι, 
ταῦτα γραφικὴ σιωπῶσα διὰ μιμήσεως δείχνυσιν. » 
Τοῦ αὐτοῦ, éx τῶν πρὸς ᾿Αμφιιόχιον τριάχοντα 

xsgaAaluv, περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἀπό- 

χρισίις τη". 

« Ὅτι βασιλεὺς λέγεται xaX ἧ τοῦ βασιλέως εἰχὼν, 
καὶ οὗ δύο βασιλεῖς, Οὔτε γὰρ τὸ χράτος σχίζεται, 
οὔτε ἣ δόξα διαμερίζεται. Ὥς γὰρ ἣ κρατοῦσα ἡμῶν 
ἀρχὴ xat ἐξουσία μία, οὕτω καὶ ἡ παρ᾽ ἡμῶν δοξο- 


λογία, μία, καὶ οὐ πολλαί διότι ἡ τῆς εἰχόνος τιμὴ B 


ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαδαίνει. Ὃ οὖν ἐστιν ἐν- 


ταῦθα μιμητιχῶς ἡ εἰχὼν, τοῦτο ἐχεῖ φυσιχῶς ὁ 
Υἱός. » 


Σχόλιον. Ὥσπερ οὖν ε Ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱὸν, καθώς | 


φησιν ὁ Κύριος, οὗ τιμᾷ τὸν Πατέρα τὸν πέμψαντα 
αὐτὸν, » οὕτω καὶ ὁ μὴ ᾿τιμῶν τὴν εἰχόνα, οὐδὲ τὸν 
εἰχονιζόμενον τιμᾷ. ᾿Αλλ᾽ ἴσως ἐρεῖ τις " Τιμᾷν τὴν 
εἰχόνα τοῦ Χριστοῦ ἀνάγχη, οὐχὶ δὲ xol τῶν ἁγίων. 
Ὦ τῆς ἀφροσύνης ! "Axousoy τοῦ Κυρίου λέγοντος 
τοῖς μαθηταῖς: « Ὃ δεχόμενος ὑμᾶς, ἐμὲ δέ- 
χεται.» Ὥστο ὁ μὴ τιμῶν τοὺς ἁγίους, οὐδὲ αὐτὸν 
τιμᾷ τὸν Κύριον. 


Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Noc 
ῥηθέντος ἐν Κωνσταντινουπόλειν περὶ θεότη- 
τος Υἱοῦ καὶ Πνεύματος, καὶ εἰς τὸν ᾿Αδραὰμ, 
Aórov μδ΄, οὗ ἡ ἀρχή" « Οἷόν τι πάσχουσι πρὸς 
τοὺς εὐαγθεῖς τῶν λειμώνων» οἱ τούτων guAo- 
θεάμονες, » xal μετὰ βραχέα. 
« Ἐντεῦθεν δεσμοῖς πρότερον διαλαμδάνει ὁ πατὴρ 

τὸν παῖδα. Εἶδον πολλάκις ἐπὶ γραφῆς, εἰχόνα τοῦ 

πάθους, χαὶ οὐκ ἀδάχρυτι τὴν θέαν παρῆλθον, ivap- 

To τῆς τέχνης ὑπ᾽ ὄψιν ἀγούσης τὴν ἱστορίαν. Πρό- 

χέιται Ἰσαὰκ παρ᾽ αὐτῷ τῷ θυσιαστηρίῳ, ὀχλάσας 

ἐπὶ γόνυ, xai περιηγμένας ἔχων εἰς τοὐπίσω τὰς 
χεῖρας. O δὲ, ἐπιδεδηχὼς χατόπιν τῷ ποδὶ τῆς 
ἀγχύλης, xal τῇ ἀριστερᾷ τὴν χόμην τοῦ παιδὸς 
πρὸς ἑαυτὸν ἀναχλάσας, ἐπιχύπτει τῷ προσώπῳ, 


ἀπὸ λόγου C 


« Quee. enim in bello fortiter gesta sunt, ea pie- 
rumque, cum oratores, tum pictores exponunt. 
llli quidem verbis exornantes, hi vero in tabelis 
exprimentes; atque multos utrique ad przclara faci- 
nora excitarunt. Qu: enim auribus sermo proponit, 
ea silens pictura per imitationem reprasentat. » 


Ejusdem , ex triginta capitibus de Spiritu sancto ad 
Amphilochium , responsione decima octava. 


« Quippe ipsam quoque regis imaginem regem 
nominant, nec duos reges dicunt. Neque enim 
scinditur imperium, neque gloria dividitur. Nam 
quemadmodum imperium illud , sive potestas quse 
nobis dominatur, una est ; sic etiam gloría, qua 
eam celebramus, una est, non plures. Honor 
quippe exhibitus imagini, ad ipsum refertur quem 
representst. Itaque, quod istic imitatione imago 


. est, hoc illic natura Filius est. » 


Comment. Sicut igitur « Qui Filium nen honorifl- 
cat , inquit ipse Filius, nec honorificat Patrem δ} 
sic qui imagini denegat honorem , is profecto ncc 
eum quem imago refert, honoraverit. At Christi 


"imaginem honore dignam esse concesserit nonnul- 


lus, sanctorum vero non item. Proh dementiam! 
Audias velim Dominum discipulos alloquentem : 
« Qui suscipit vos , me suscipit *. » Quamobrem, 
qui sanctos non colit, is ne ipsum quidem Domi- 
num coluerit. 


Sancti Gregorii N ysseni , ex oratione δά, Constanti- 
nopoli habita, de Filii et Spiritus sancti divinitate, 
el in. qua de Abraham mentionem habet ; cujus 
initium est : « Quod ex pratorum amoanuitate illis 
contigit, qui rerum aspectu delectantur , » εἰ pau- 
cis pranitssis. 


« Dehinc ligatum vinculis filium assumit pater. 
Hujus ego acerb:e rei pictam imaginem sepius 
aspexi, nec sine lacrymis ab hoc spectaculo dis- 
cessi: cum historiam omnem ars perspicue oculis 
explicaret. Isaac flexis genibus, manibusque a 
tergo revihctis, ante altare jacens repraesentatur. 
Pater vero pone poplites filii accedens , et comam 
sinistra apprehensam manu ad se trahens, oculos 
in vultum filii, digno prorsus commiserationis 


ἐλεεινῶς πρὸς αὐτὸν ἀποδλέποντι, xai τὴν δεξιὰν [) modo ipsum respicientis , demittit, armatamque 


χαθωπλισμένος τῷ ξίφει, πρὸς τὴν σφαγὴν χατευ- 
θύνει, καὶ ἅπτεται ἤδη νοῦ σώματος fj τοῦ ξίφους 
ἀχμῇ, xal τότε αὐτῷ γίψεται φωνὴ θεόθεν, τὸ ἔργον 
κωλύουσα. » 
Τοῦ ἁγίου ᾿ΙωΗάνγου τοῦ ῇ 
ἑρμηγβίας τῆς πρὸς Ἐδδείουο Eur AEn 
« Καί πως εἰχὼν τοῦ δευτέρου τὸ πρῶτον, ὁ Μελ- 
χισεδὲχ τοῦ Χριστοῦ * ὥσπερ ἄν τις εἴποι σχιὰν τῆς 
γραφῆς τῆς ἐν χρώματι, τὸ πρὸ ταύτης σχίασμα 
τοῦ γράφέως. Διὰ τοῦτον γὰρ ὁ νόμος καλεῖται αχιὰ, 
ἡ ὃὲ χάρις ἀλήθεια, πράγματα δὲ τὰ μέλλοντα. Ὥστε 
ὁ μὲν νόμος χαὶ ὁ Μελχισεδὲχ, προσχίασμα τῆς ἐν 
τυώμασι γραφῆς " fj δὲ χάρις, ἡ ἀλήθεια, ἡ ἐν χρώ- 


"* Juan. v, 25. "'* Matth. x, 40. 


gladio dexteram ad czdem dirigit. Jamque gladii 
acies corpus tangit, cum vox, ne rem perficiat 
prohibens , exauditur. ? 


Sancti Joannis Chrysostomi , ex enarratione 
in Epistolam ad Hebraos. 


« Ac prius quidem posterioris modo quodam 
imago fuit, nempe Christi Melchisedech : haud 
secus ac si adumbratam ante a pictore designa- 
tionem, pieturz qua coloribus postmodum illu- 
stretur, umbram quis nominct. ldcirco enim lex 
umbra vocatur, et gratia , veritas; res autem di- 
cuntur ea qua futura sunt. Ita ut, tum lex, tum 


1309 S. JOANNIS DAMASCENI 1364 
Melchisedech, fuerint adumbratio prior picture A μασι γραφή. Τὰ πράγματα τὰ μέλλοντος αἰῶνος, 
qux coloribus ornata fuit : gratia vero et veritas, Ὡς εἶναι τὴν Παλαιὰν, τύπου τύπον ^. xai τὴν Νέα", 
ipsamet pictura coloribus amplificata. Res demum τῶν πραγμάτων τύπον. » 

ipse ad futurum seculum spectant, Quamobrem Vetus Testamentum est figura figurz: ; Novum autem, 


rerum ipsarum (gura. » 


4065 Severiani Gabalorum episcopi , ex. sermone 
in preiiose ei vivifica crucis dedicationem. 


« Quinam igitur factum est, ut imago maledicti 
populo calamitatibus jactato salutem attulerit ? 
Nonne verisimilius dixisset : Si quis vestrum mor- 
sus fuetit, calum — aspiciat, aut tabernaculum 
Dei , et salutem consequetur ? Verum his ille post- 
habitis , crucis tantum imaginem statuit. Cur au- 
iem hzc fecerit Moyses, qui antea populo dixerat : 
Non facies tibi sculptile, neque conflatile , neque 


Σευηριωγοῦ Γαδάλων, ἀπὸ JóTov τοῦ elc τὰ dp- 
. . &aülvia zov τιμίου xal ζωοποιοῦ Cravpov. 

« Πῶς οὖν ἡ εἰχὼν τοῦ ἐπικαταράτο) ἤνεγχε τῷ 
λαῷ ἐν συμφορᾷ χειμαζομένῳ σωτηρίαν; ἾΑρα οὖν 
οὐχ ἦν ἀξιοπιστότερον εἰκεῖν * "Eáv τις ὑγονδιγνῆ, 
βλέψει εἰς τὸν οὐρανὸν ἄνω πρὸς τὸν Θεὸν, χαὶ τω- 
θήσεται, ἣ εἰς τὴν σχηνὴν τοῦ Θεοῦ ᾿Αλλὰ ταῦτα 
παριδὼν, μόνον τὴν εἰχόνα τοῦ σταυροῦ ἔπηξε" 
διὰ τί οὖν ταῦτα ἐποίει Μωῦσῇς, ὁ εἰπὼν τῷ lap: 
Ob ποιήσεις σεαυτῷ γλυπτὸν, οὐδὲ χωγευτὸὺν͵ 


ullam similitudinem eorum, quc sunt in celo sur- B οὐδὲ πᾶν ἐμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ 


eum , aut in lerra deorsum , aut in aquis, locisve 
eutbterraneis ** Sed quid ad populum ingratum 
liec loquor ? Dicas velim , fidelissime Del minister ; 


quod aliis vetas, hoc ipse facis? Quod evertis , il- 


lud statuis ? Qui pr:cipis , Non facies tibi sculptile : 
qui conflatilem. vitulum comminuisti, serpentem 
ex zre tu ipse conficis ? Eumque non clam, sed 
palam omnibusque conspicuum probes ? Αἱ ista , 
inquit , in mandatis dedi, quo impietatis materiam 
amputarem, populumque ab omni defectione οἱ 
idololatria avocarem. Nunc autem serpentem uti- 
liter conflo , ad przsignandam nimirum veritatem. 
Et quemadmodum tabernaculum compaginavi cuim 
lis omnibus qux in ipso sunt ; Cherubim quoque 
quibus res invisibiles represententur, in. Sancio 
sanctorum expandi, ut futurorum figura οἱ um- 
bra eesent; sie et serpentem aneum ad populi 
salutem erexi, ut horum experientia duce exerci- 
tatiores flerent, ad signi crucis excipiendam ima- 
ginem, crucifixumque Salvatorem et fRedempto- 
rem suscipiendum. lloc autem verissimum csse 
percipies, clarissime, si Christum id aflirmantem, 
atque in hxc verba loquentem auscultaveris : £t 
sicut. Moyses. exaltavit: serpentem in. deserto ,. ita 
ín eum , non pereat , sed habeat vitam a'ternam **.» 

Comment. Quod autem nova non sit imaginum 
Inventio, sed antiqua sanctisque et eximiis Patri- 
bus nota et usitata, fidein facit vita sancti Basilii 
ab Helladio ipsius discipulo et in pontificatu suc- 
cessore conscripta. Stabat aliquando sanctus Ba- 
silius, inquit, coram Domin: nostrx imagiue, in 
qua prastantissimi martyris Mercurii figura picta 
erat. Astabat, inquam, orans, ut impiiesimus 
&postata Julianus e medio tolleretur. Atque ex 
imagine didicit, quidnam esset eventurum. Vidit 
quippe martyrem ad tempus exiguum sese sub- 
ducegtem , nec multo post cruentam hastam te- 
nentem. 

Ex Vit& sancti Joannis Chrysostomi. 

t Beatus Joannes sapientissimi Pauli Epistolas 

summo studio persequebatur. » Et pauío post : « lla- 


* Et«od; xx, 4. " Joan. ni 14. 


ὅσω ἐν τῇ γῇ κάτω, xal ὅσα ἐν τοῖς ὕδασιν, 0c 

xátu τῆς γῆς; ᾿Αλλὰ τί ταῦτα πρὸς ἀγνώμοη 
λαόν: Einb, ὦ πιστότατε Θεοῦ θεράπον, ὃ ázzyp- 
᾿ρεύβξις, ποιεῖς ; ὃ ἀνατρέπεις, κατασχευάξεις. 0 
λέγων, δύ ποιήσεις γλυπεὸν, ὃ τὸν χωνευθέν:: 
βοῦν κατολέσας, σὺ ὄφιν χαλχουργεῖς ; xa vorm 
οὐ λάθρα, ἀλλὰ ἀναφανδὸν, xat πᾶσι γνωπτόν: lr 
ἐχεῖνα, φησὶν, ἐνομοθέτησα, ἵνα ἐχχόψω τὰς ἃ 

Xf. ἀσεδείας, xal τὸν λαὸν ἀπαγάγω πᾶσης ἀπο; 

σίας xal εἰδωλολατρείας. Νυνὶ δὲ χωνεύω τὸν Ug, 
χρησίμως εἰς προτύπωσιν τῆς ἀληθεέας. Καὶ κχαβέ- 
περ σχηνὴν ἔπηξα, xal τὰ ἐν αὐτῇ πάντα, καὶ Xe 
ρουθὶμ, ὁμοίωμα τῶν ἀοράτων διεπέτασα εἰς τὰ ἅγια, 


. ὡς τύπον χαὶ σχιὰν τῶν μελλόντων, οὕτω καὶ ὅζῃη 


ἐστήλωσα εἰς σωτηρίαν τῷ λαῷ, ἵνα διὰ τῆς πείρας 
τούτων, προγυμνάσω τοῦ σημείου τοῦ σταυροῦ th 
εἰχόνα, xai τὸν ἐν αὐτῷ Σωτῆρα χαὶ Λυτρωτήν. Ki 
ὅτι ἀψευδέστατος 6 λόγος, ἀγάπητε, ἄκουε τοὺ K» 
ρίον, τὸν λόγον τοῦτον βεθαιοῦντος καὶ λέγοντα" 
Καὶ καθὼς Μωῦσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, 
οὕτω δεῖ ὑψωθῆναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, δι 
πᾶς ὁ πιστεύων εἷς αὐτὸν, μὴ ἀπόληται, dU 
ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. » 


exaltari oportet Filium hominis ; wt omnis qui creá 


Σχόλιον. Ὅτι δὲ οὐ καινὸν ἐφεύρεμα τὸ τῶν d- 
χόνων, ἀλλ᾽ ἀρχαῖον, xaX τοῖς ἁγίοις καὶ ἐχχρέξοις 
πατράσιν ἐγνωσμένον xal εἰθισμένον ὑπῆρχε, γέ- 
γραπται ἐν τῷ βίῳ Βασιλείου τοῦ μάχαρος, τῷ δι' 
Ἑλλαδίου τοῦ αὐτοῦ μαθητοῦ χαὶ διαδόχου vis αὖ 
«τοῦ ἱεραρχίας, ὡς παρειστῆχει 6 ὅσιος Βασίλειον ἡ 
τῆς Δεσποίνης ἡμῶν εἰχόνι, ἐν fj καὶ ὁ χαμχί 
ἐγέγραπτο Μερχονρίου τοῦ ἀοιδίμου μάρτυρος. ur 
εἰστήχει δὰ ἐξαιτῶν τὴν Ἰουλιανοῦ τοῦ ἀθεωτάτω 
καὶ ἀποστάτου τυράννου ἀναίρεσιν * ἐξ ἧς eb 
ἐμυήθη ταύτην τὴν ἀποχάλυψιν. Ἑώρα γὰρ πρὸς 
βραχὺ ἀφανῆ τὸν μάρτυρα ᾿ μετ᾽ οὐ πολὺ δὲ, τὸ δόρυ 
ἐμαγμένον κατέχοντα, 

Ἐκ τοῦ βίου ᾿Ιωάγγου τοῦ Χρυσοστόμου. 

c Ἠγάπα δὲ ὁ μαχάριος Ἰωάννης τὰς Ἕπιστολὸ; 

τοῦ σοφωτάτου Παύλον ἄγαν. » Καὶ uec ἀλίχε' 


1365 


DE IMAGINIBUS ORATIO III. 


1266 


c "Hv δὲ καὶ τὸ ἐχτύπωμα τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου ἔχων À bebat autem apostoli Pauli in imagine aeforma- 


ἐν εἰχόνι ἔνϑα ἀνεπαύετο, διὰ τὴν τοῦ σώματος 
ἀσθένειαν, βραχύ τι᾿ ἦν γὰρ πολυάγρυπνος ὑπὲρ 
φύσιν" xal ἡνίχα διήρχετο τὰς ἙἘπιστολὰς αὐτοῦ, 
ἑνητένιζεν αὐτῇ, xa ὡς ἐπὶ ζῶντος αὐτοῦ, οὕτως 
προσεῖχεν αὐτῷ, μαχαρίζων αὐτὸν, χαὶ ὅλον αὐτοῦ 
τὴν λογισμὸν πρὸς αὐτὴν εἶχε, φανταζόμενος, καὶ 
διὰ τῆς θεωρίας αὑτῷ ὁμιλῶν. » Καὶ μετ᾽ óAira: 
« Ὡς δὲ ἑκαύσατο ὁ Πρόκλος λαλῶν, ἀτενίσας τῇ 
εἰχόνι τοῦ ᾿Αποστόλον, χαὶ θεασάμενος τὸν χαρα- 
χτῆρα αὐτοῦ, ὅμοιον τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ, βαλὼν 
μετάνοιαν τῷ Ἰωάννῃ, εἶπε, δαχτυλοδειχτῶν τὴν 
εἰκόνα * Συγχώρησόν μοι, Πάτερ" ὃν εἶδον λαλοῦντά 
cot, ὅμοιός ἐστι τούτῳ * ὦὧστε ὑπολαμδάνω, ὅτι xal 
αὐτός ἐστιν. » 


Ἐκ τῆς Φιλοθέου ἱστορίας, Θεοδωρίτου ἐπισκχό- 
που Κύρου, εἰς τὸν βίον τοῦ ἁγίου Συμδῶνος 
Κιονίτου. 


4 Περὶ γὰρ Ἰταλίας, περιττόν ἔστι χαὶ λέγειν. 


tam effigiem, eo in loco, ubi propter corporis 
imbecillitatem parumper quietis captabat ( nam 
$upra quam natura patitur, vigilias producebat ), 
iu quam , Epistolas illius pervolvendo, oculos in- 
tendens ita defigebat, ac δὶ in vivis ille superstes 
fuisset ; ut gratulabundus, eumque sibi presentem. 
fingens, cogitationem omnem ad ipsum dirigeret 
et per contemplationem eum ipso conversaretur. » 
Nonnullis interjectis : « Cum autem 366 Proclus 
finem dicendi fecisset , oculis in Pauli imaginem 
defixis , similem illius quem viderat , figuram con- 
spicatus, exhibita Joanni reverentia, imaginem 
digito monstrans ait : lgnosce, Pater, is quem te- 
cum loquentem vidi, huic similis est, atque, ut 


B reor, illemet ipse est. » 


Ez religiosa historia Theodoreti episcopi Cyri, 
ἐπ Vila sancti Simeonis Stylita.. 


« Nam de ftali& sermonem etiam babere super- 


Φασὶ γὰρ οὕτως ἐν Ῥώμῃ τῇ μεγίστῃ πολυθρύλλη- — fuum'fuerit. Aiunt enim in amplissima urbe Ro- 


toy γενέσθαι «by ἄνδρα, ὡς ἐν ἄψαει τοῖς. ἐῶν ρ΄ 
γλστηρίων προπολαῖοις , tlxóvag αὐτῷ βραχείας 
ἀναστῆσαι, φυλακήν τινα σφίσιν αὐτοῖς, xal ἀσφά- 
λειαν ἐντεῦθεν πορίζοντας. » 
Τοῦ ἁγίου Βασιλείου, ἐκ τῆς εἰς τὸν ᾿Ησαΐαν (26) 
ἑρμηνείας. ᾿ 

« Ἐπειδὴ εἶδε τὸν ἄνθρωπον xav! εἰχόνα xai 
ὁμοίωσιν Θεοῦ, μὴ δυνάμενος εἰς Θεὸν τραπῆναι, εἰς 
τὴν εἰχόνα τοῦ Θεοῦ τὴν ἑαυτοῦ πονηρίαν ἐ χένωσεν. 
Ὥσπερ εἴ τις ἄνθρωπος ὀργιζόμενος, τὴν εἰχόνα 
λιθάζοι, ἐπειδὴ τὸν βασιλέα οὐ δύναται, τὸ ξύλον 
εὐπτων τὸ τὴν μέμησιν ἔχον. » 


Σχόλιον. Οὕτω καὶ πᾶς ὁ τιμῶν τὴν elxóva, τὸ 
ἀρχέτυπον δηλονότι τιμᾷ. 
Τοῦ αὐεοῦ, ἐκ τῆς αὑτῆς ἑρμηνείας. 

« Ὥσπερ γὰρ ὁ βασιλιχὴν εἰχόνα χαθυδρίσας, ὡς 
εἰς αὐτὸν ἑξαμαρτήσας τὸν βασιλέα χρίνεται " οὕτω 
δηλονότι ὑπόδικός ἔστι τῇ ἁμαρτίᾳ, ὁ τὸν κατ᾽ εἰχόνα 
τεγενημένον χαθυδρίζων. » 


Τοῦ ἁγίου 'Adaveciov (27), ἐκ τῶν γραφέντων 
δκατὸν κεφαλαίων πρὸς ᾿Αγτίοχον τὸν ἄρχοντα, 
xarà πεῦσιν καὶ ἀπόχρισιν, xegáAauov Aq. 


"Axóxp. « Οὐχ ὡς θεοὺς τὰς εἰχόνας προσχυνοῦ- 


mana virum hunc celeberrimum fuisse, ita ut in 
omnium officinarum vestibulis et superliminaribus 
imagunculas eidem erexerint, unde sibi presidium 
quoddam et securitatem procurarent. » 

Sancti Basilii, €x enarratiome in Isaiam. 


« Mox ut hominem ad imaginem et similitudi- 
nem Dei conditum vidit, cum vires suas in Deum 
convertere non posset, adversus Dei imaginem 
suam exhausit malignitatem : ac si quis ira perci- 
tus , imperatoris imaginem , quando imperatorem 
non potest , lapidibus petat ; sicque lignum impe- 
ratoris imaginem referens percutiat. » 

Comment. Consimili ratione quisquis veneratur 
imaginem , ipsum utique revereatur exemplar. 

Ejusdem , ex eadem enarratione. 

«Nam , quemadmodum in illum , qui imperatoris 
imaginem ignominia affecit, haud secus animadver- 
titur, ac si contumelia imperatorem ipsum asper- 
sisset : sic perinde peccati reus est, qui in hominem 
ad Dei imaginem conditum injuriosus fit. » 


Sancti Athanasii, ex. centum. capitibus ad. Antio- 
chum praefectum , per interrogationes eL respon- 
siones, cap. 58. 


Responsio. « Nos fideles nequaquam imagines tau- 


NOTE. 


Ἐπ 
51:8 infciatus est commentarios istos in Isaiam 
esse magni Basilii, immerito, inquit Cavius. Com- 
befisius censet non aliter opus hoc Erasmo viluisse, 
quam quod imparem se huic tante elucubrationi 
deprehendit. Profecto, in caput 2, auetor se Cappa- 
docem prodit, ubi ait, posse gentes n&merari quze 
Christi fidem amplexz erant, puta τὸ Kaxzagoxov, 
καὶ Γαλατῶν, καὶ ᾿Αρμενίων, ἣ Σύρων, Cappudocum, 
Galatarum, Armeniorum, Syrorum, etc. Proclive 
quippe erat homini Cappadoci ut gentiles suos 
primo loco nominaret, tum deinde vicinos. lu cap. 10 
testatur ge scribere in ipsismettemporibuscum Ano- 
moeorum hzresis emergeret : 'Ozoía ἡ vov παρα. 
θλαστήσασα τῶν ᾿Ανομοίων αἵρεσις. Qux cum Ba- 
silii δἰδῖς omnino conveniunt; ea nimirum, qua 


τῆς εἰς τὸν Ἡσαῖαν ἑρμηνείας. Era- p inter presbyteros ai 


alus erat, id quod sermel at- 
que iterum videtur indicare. . 

(27) Τοῦ ἁγίου "A0araciov. Quod hic caput 58 
dicitur, quzestio est 29 in editis. In. cod. Czsa- 
reo CCCV, quastio 96 habetur seorsim cum hoc 
titulo ᾿Αθανασίου ψιλοῦ ἑρμηνεία, Athanasii mino- 
ris interpretatio. Ubi proinde significatur quzstio- 
nes istas non esse magni Athanasii, sed recentioris, 
qui sane vixit seculo vit, vel octavo. Nam in illa 
ipsa responsione 59, quam hic et posthac citat Da- 
mascenus, subjicitur narratio Theodori Aliote de 
monacho, quein scortationis demon vexaret, quam 
profecto. uterque ex Prato spiriluali acceperat. 
Aliquaudo vero, Deo dante, ostendam Athanasium 
hunc minorem post annum septingentesHnum 
vixisse. 


1961 


S. JOANNIS DAMASCENI 


13638 


quam deos adoramus, sicut ethnici faciunt : ab- A μεν ol πιστοὶ, μὴ γένοιτο, ὥσπερ ol Ἕλληνες, ἀλλὰ 


Sit! sed affectum duntaxat, et charitatis nostre 
studium adversus persone in imagine depicta fl- 
guram declaramus. Quapropter non raro, oblitte- 
rata figura, lignum tanquam inutile comburimus. 
Sicut ergo Jacob morti proximus fastigium virgae 
Joseph adoravit **, non virgam ipsam honorans, 
ted illum qui eam gestabat ; ita nos Cbristiani 
haud alia ratione imagines salutamus, quem- 
admodum filios: parentesque nostros osculamur, ut 
per hee animi nostri affectum insinuemus. Velut 
Judaeus olim legis tabulas , et duo Cherubim aurea 
et sculptilia adorabat, non lapidis, aurive naturam 
colendo, sed Dominum ipsum, qui ea facere jus- 
serat. » 


397 Sancti Chrysostomi, in psal. m in David et 
Absalom. 

« Imperatores ducibus suis, quorum ope victo- 
ria parta est, triumphales statuas erigunt ; quos- 
dam item titulos victori insignibus ornatos, au- 
rigis athletisque principes erigunt; additaque 
Ínscriptione veluti stemmate quodam, materiam 
victorie praeconem reddunt. Alii rursum libris 
et litteris victorum laudes describunt; hoc am- 
hientes, ut suam in dicendo vim, eorum quos 
laudant fortitudine superiorem esse ostendant. 
Atque scriptores, pictores, statuarii, populi, 
principes, civitales et regiones, victores suos 


τὴν σχέσιν μόνον, xal τὸν πόθον τῆς ἡμῶν ἀγάπης 
πρὸς τὸν χαραχτῆρα τοῦ προσώπου τῆς εἰχόνος ἐμ- 
φανίζοντες. Ὅθεν πολλάχις τοῦ χαραχτῆρος λεαν- 
θέντος, ὡς ξύλον λοιπὸν ἀργὸν τὴν ποτε εἰχόνα χατα- 
χαίομεν. Ὥσπερ οὖν ὁ Ἰαχὼδ μέλλων τελευτᾷν, ἐπὶ 
τὸ ἄχρον τῆς ῥάδδου τοῦ Ἰωσὴφ προσεχύνησεν, οὐ 
τὴν ῥάδδον τιμῶν, ἀλλὰ τὸν ταύτην κατέχοντα, οὔ- 
τως ol πιστοὶ, οὐ δι᾽ ἕτερόν τινα τρόπον τὰς εἰκόνας 
ἀσπαζόμεθα, ὥσπερ χαὶ τὰ τέχνα fj μῶν xal κατέρα- 
πολλάχις χαταφιλοῦντες, ἀλλ᾽ ἵνα τὸν πόθον τῆς Vus. 
τέρας ψυχῆς ἐμφανίσωμεν. Ὥσπερ γὰρ χαὶ ὁ Ἴω- 
δαῖος, τὰς τοῦ νόμου πλάχας, καὶ τὰ δύο Χερουδὶμ 
τὰ χρυσᾶ χαὶ γλυπτὰ προσεχύνει, οὗ τιμῶν τὴν τοῦ 
λίθου xat χρυσίου φύσιν, ἀλλὰ τὸν ταῦτα ἐ πιτρέψαντα 
Κύριον. » 

U Xpvcoctópov, εἰς τὸν τρίτον ψαλμὸν, 
Tov ἀγίου elc Δαδιδ καὶ Αξεσσαλώμ. 

« Ἑπινιχίους μὲν ἀνδρίαντας οἷ βασιλεῖς τοῖς 
στρατηγοῖς νιχήσασιν ἀνατιθέασι " νιχηφόρους ti 
"vac στήλας ἐπεγείρουσιν ἄρχοντες fjvióyou xi 
ἀθληταῖς, xal τῷ ἐπιγράμματε, ὡς στέμματι, 
κήρυχα τῆς νίχης τὴν ὕλην ἐργάζονται. "Ala 
πάλιν ἐν βίδλοις xal γράμμασι τοὺς ἐπαΐνους καὶ 
νιχηταῖς γράφουσι, τὴν αὐτῶν ἐν τῷ ἐπαίνῳ δεν 
μιν, ἰσχυροτέραν τῶν ἐπαινουμένων δεῖξαι θέλοντες, 
Καὶ λογογράφοι, xai ζωγράφοι, καὶ λεθογλύττει;, 
χαὶ δῆμοι, xal ἄρχοντες, xal πόλεις, xai χῶραι, 
τοὺς νιχητὰς θαυμάζουσιν. Οὐδεὶς δὲ φεύγοντος, 


admiratione dignos habent. Fugientis vero, aut C xat μὴ πολεμήσαντος, εἰχόνας ἔγραψεν. » 


pugnam  detreclantis nemo unquam imagines 

pinxit. » 

Sancti Cyrilli Alexandrie archiepiscopi, ex allocu- 
lione ad Theodosium imperatorem. 

« Imagines autem exemplaribus archetypis si- 
miles sunt. Oportet enim ut hoc, nec alio modo 
86 babeant, » 

Ejusdem, ex Thesauris. 

« [Imagines enim affinem semper ad exemplaria 
similitadinem servant. » 

Ejusdem, ex libro, « Quod in omnibus Moysis vo- 


luminibus Christi mysterium. designatur; » De 
Abraham et Melchisedech, cap. 6. » 


« Omnino necessarium est, ut ex archetypis 
pingantur imagines. » 
Sencti Gregorii Nazianzeni, ex oratione secunda 
de Filio. 
*« Ea quippe est imaginis natura, ut imitetur 
exemplar, cujus esse dicitur. » 


Chrysostomi, ex homilia tertia in Epistolam ad 
Colossenses. 


« Ipsa quoque invisibilis rei imago, invisibilis 
est: alioquin imago non esset. Imaginem enim 
qua imago est, etiam apud nos, nulla varietate 
similem esse oportet, u& qus similitudinis ex- 
pressa figura sit. » 


* Gen. χβυμ!, 15 : Hebr, xi, 21. 


Τοῦ ἁγίου Kvpl.AAov 'AJAetay0psíac, ἔκ τοῦ zpoc- 
φωγητιχοῦ πρὸς τὸν βασιλέα Θεοδόσιτον. 
& Αἱ δὲ εἰχόνες, ὥσπερ xai τὰ ἀρχέτυπα ᾽ δεὶ 
γὰρ οὕτως αὐτὰς, xaX οὐχ ἑτέρως ἔχειν. » 


Τοῦ αὑτοῦ, àx τῶν Θησαυρῶν. 
« Αἱ γὰρ εἰχόνες ἀεὶ πρὸς τὰ ἀρχέτυπα τὴν bp 
φέρειαν ἔχουσιν. » 
Τοῦ αὑτοῦ, ἐκ τοῦ πογήματος τοῦ, « Ὅτι διὰ 
πάσης τῆς Mobcéoc γραφῆς τὸ τοῦ Χριστοῦ 


μυστήριον ἐγσημαίνεται. » Περὶ τοῦ 'Atpody 


καὶ τοῦ Με.χισδδὲκ, κεφ. c'. 
« Δεόν μοι τὰς εἰκόνας γράφεσθαι πρὸς τὰ ἀρχὲ- 
τυπα. ) 


Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Ναζανζοῦ, ἐκ τοῦ πρὶ 
Yiov Aórov f. 


( Αὕτη γὰρ clxóvog φύσις, μίμημα εἶναι cool 
χετύπον, xa οὗ λέγεται. » 


Tov Χρυσοστόμου, éx τοῦ πρὸς Κο.λοσσαεὶῖς 
.όγου τρίτου. 


« 'H τοῦ ἀοράτου εἰχὼν, καὶ αὕτη ἀόρατος, ἐπεὶ 
οὐδ᾽ ἄν εἰχὼν εἴη. Τὴν γὰρ εἰχόνα, χαθώς ἐστιν 
εἰχῶν, καὶ παρ᾽ ἡμῖν ἀ παράλλαχτον δεῖ εἶναι, olov 
κὸν χαραχτῆρα τῆς ὁμοιώσεως. » 


1209 


DE IMAGINIBUS ORATIO III. 


1370 


Τοῦ αὑτοῦ, ἐκ τῆς εἰς τὴν πρὸς 'Etpalovc 'Exi- A Ejusdem, ex enarratione in. Epistolam ad Hebravs, 


στολὴν ἑρμηνείας, xsgdJA. ιζ΄. 

« Ὥσπερ ἐπὶ τῶν εἰχόνων τύπον ἔχει τοῦ ἀν- 
θρώπου ἡ εἰκὼν, οὐχὶ τὴν ἰσχύν " ὥστε τὸ ἀληθὲς 
καὶ ὁ τύπος χοινωνοῦσιν ἀλλήλοις " ὁ γὰρ τύπος 
30g. ) 


Εὐσεδίου τοῦ Παμρίλου, ἐκ τῆς πέμπτης βιί- 
δλου τῶν ἐν Εὐαγγελίοις ἀποδείξεων, &lc τὸ, 

« "Ὥφθη ὁ Θεὸς τῷ ᾿Αὐραὰμ παρὰ τῇ δρυῖ τῇ 

May6pü- » 

« Ὅθεν εἰσέτι xal νῦν παρὰ τοῖς πλησιοχώροις, 
ὡς ἂν θεῖος τόπος, εἷς τιμὴν τῶν αὐτόθι τῷ ᾿Αὐραὰμ 
ἐπιφανέντων θρησχεύεται, χαὶ θεωρεῖταί γε εἰς 
δεῦρο διαμένουσα ἣ τερέδινθος, οἵ τε τῷ ᾿Αδραὰμ 
ἐπιξενωθέντες ἐπὶ γραφῆς ἀναχείμενοι, δύο μὲν 
ἑκατέρωθεν, μέσος δὲ ὁ χρείττων, ὑπερέχων τῇ τιμῇ. 
Εἴη δ᾽ ἂν ὁ δεδηλωμένος ἡμῖν Κύριος αὐτὸς ὁ 
ἡμέτερος Σωτὴρ, ὃν xai οἱ ἀγνῶτες σέδουσι, τὰ 
θεῖα λόγια πιστούμενοι. Οὗτος δὴ οὖν αὐτὸς ἐξ 
ἐχείνου τὰ τῆς εὐσεδείας σπέρματα εἰς ἀνθρώπους 
καταθδαλλόμενος, ἀνθρώπειον ὑποδὺς εἶδός τε xoi 
σχῆμα, τῷ θεοφιλεῖ κροπάτορι ᾿Αδραὰμ, ὅστις εἴη, 
ἑαυτὸν ἐξέφηνε, xal τὴν τοῦ Πατρὸς αὐτῷ παρεδί- 
δου γνῶσιν. » 


Ἐχ τῆς; lac Ἰωάννου (29) 'Avtioxsiac, 
toU xal Madda, περὶ τῆς αἱμοῤῥοούσης, xal 
ἧς ἐποίησε τῷ Σωτῆρι Χριστῷ ocriAnc. 
€ ᾿Απὸ τότε καὶ ὁ Βαπτιστὴς Ἰωάννης δῆλος ἐγέ- 

veto τοῖς ἀνθρώποις, xaX ἀπέτεμεν αὐτὸν Ἡρώδης 


49. Gen. xvili, ἢ. 


cap. xvi. 

« Quemadmodum in imaginibus, imago homi- 
nis figuram refert illius, cujus est imago, non - 
item virtutem : atque adeo veritas et figura mu- 
tuam inter se societatem habent. Figura quippe 
similis est. » 


Eusebii Pamphili, ex libro v Evangelice demonstra- 
tionis, in hac verba : « Apparuit. Deus. Abraham 
apud quercum Mambre **. » 


« Unde locus iste, ceu divinus, ad honorem 
eorum qui Abrahamo illic apparuerunt, a vicinis 
populis hodieque colitur. Nunc etiam terebintbus 
illa superstes visitur, quique ab Abraham bospitio 
excepti suni, sic pictura representantur, ut duo 
quidem binc inde cernantur, medium vero locum, 
qui praestantior est, teneat. Hic porro sit ipse 
Dominus Salvator noster, qui sese nobis manife- 
stum faciebat, quemque dum ignorantes colunt, 
divinorum eloquiorum fidem firmant (28). Ipse igi- 
tur profecto fuerit, qui ab eo tempore religionis 
semina inter homines $8688 jaciens, humanam 
speciem et formam subiens, seipsum, quisnam 
foret religioso parenti Abrahamo videndum prz- 
buit, eidemque Patris notitiam dedit. » 


Ex Chronographia Joannis Antiocheni, qui et Ma- 
lala dictus est, de muliere hemorrhowssa; deque 
statua quam Christo Salvatori ereait. 


« Ex hoc quoque tempore Joannes Baptista in- 
ter homines innotuit, cujus caput Herodes topar- 


NOTE. 
(28) Zinus : qni divinis oraculis credunt. Verum C lun scripsisse pugnat, eo quod Combefisius, apnot. 


pro certo habeo, hos neque Judzos , neque Chri- 
slianos fuisse sed paganos aut Idum:»os, qui tra- 
ditionem antiquam tenuerint potius quau Seripturs 


diceris crediderint. lac Ἰωάννου. Q 
(29) 'Ex τῆς χρονογραρίας ov. Qus hic 
parrantur de statua Paneadénsi, incertus auctor 
Demonsirationis cbronograpbicsm  originum CP., 
guem Conbefisius in Manipulo edidit, accepta re- 
ert δ Eusebio et Joanne, quem «bv Διαχρινό- 
νον, Hasitantem nuncupat, seu de secta Acepha- 
orum ; quem subinde prodidisse ait, Hlgrmorrhous- 
sam illam nominatam fuisse Berenicem , xo τῆς 
Βερονίχης, ὡς ὁ Διαχρινόμενος μέμνηται χαλεῖσθαι 
τὴν Αἰμόῤῥουν. Unde, vel Joannem Hisitantem con- 
sumilia scripsisse oportet, vel anonymum istum 
ab eo Bon discrevisse Joannem Malalam, sequioris 
setatis scriptorem. Nam Hssitantis bistoria, Photio 
teste, cod. δὲ, incipiebat ab imperio Theodosii 
senioris, nec ultra Justini [ tempora excurrebat : 
unde videtur alius nom fuisse 8 Joanne Rhetore 
quem cilant Evagrius et alii. Malalze vero historia 
ab initio mundi usque ad obitem Justiniani senio- 
ris protendebatur. Quin multa paseim ab auctori- 
bus allegantur, tanquam ab Hesitante accepta, 
quz Malala non habet. Quantum capio, quze Joan- 
nes Malala de Berenice narrat , ea accepit ex Cle- 
mente historiographo quem paulo post laudat, Dc 
hoc Clemente Suidas liec habet : Κλήμης ἴστορι- 
xb, inquit, ἔγραψε τοὺς Ῥωμαίων βασιλεῖς . χαὶ 
αὐτοχρατορίας, καὶ πρὸς Ἱερώνυμον περὶ τῶν Ἰσο- 
χρατιχῶν σχημάτων, xai ἄλλα * Clemens historicus 
scripsit de imperatoribus Romanis et imperiis, item- 
ied ad Hieronymum de figuris Isocraticis , et alia. 
tissimus Hody Clementem post septimum saecu- 


76 in Anonymum mox laudatum, in illo loco Ori- 
inum CP. ubi dicitar Clemens tradidisse statwas 
γσταντίγου υἱοῦ Κωνσταντίου, Constantini filii 
Constantii fuisse similes Theodosianis, de Constantino 
Pogonato Constantis filio sermonem esse conje- 
cerit. At proclivius fuisset eas Constantino Magno 
auribuere, qui a Byzantinis vulgo vocatur Kov- 
σταντῖνος ὁ τοῦ Κωνσταντίου, vel νἱὸς τοῦ Κωνσταν- 
τίου, vel, ut Codinus, pag. 7, ὁ τοῦ Κωνσταντίον 
malc, Constantinus Constantii filius, Chlori scilicet. 
Nusquam Constantem Pogonati parentem Constan- 
tium, sine mendo dictum reperias : bene vero Con- 
stantinum, ut alibi diximus. Caeterum a viro doclis- 
simo amicissimoque R. P. 9». Anselino Bandurio 
admoneor legi debere : Clemens consimiles variaque 
forme marmoreas statuas, Κωνσταντίνου εἶναι φά- 
ὄσχει, υἱοῦ τοῦ Κωναταντίον, Constantis  Constan- 
tini filii esse ait. Eümdem Clementem citavit He- 


p Sycbius quidam in fragmento quod Cl. Ducangius 


rece Latineque post Chronicon Pascbale dedit, 
in quo totidem fere verbis eadem leguntur qua 
Malala habet initio lib. x De Domini nativitatis 
etate. Hesychium porro Malalam non exscripsisse, 
sed eo anteriorem esse, exinde collegerim, quod 
communem esse auctorum sententiam affirmet, 
Christum post sex mille annos ab orbe condito 
natum esse, paucissimis hoc ad annum circiter 
5500 consignantibus. Nam szculo saltem sexto 
desinente deincepsque communis in Oriente opinio 
fuit, natum esse Dominum anno mundi vel , 
vel 5504, vel 5508, ut constat ex Anastasio ll An- 
tjocheno, hom. 7 in Hexaem., ex synodo quini- 
sexta, can. 5, ex sancto Maximo, Georgio Syncello, 
Thoophane, Eusebio nescio quo, cujus fragmentum 


ni 


S. JOANNIS DAMASCENI 


111 


cha, in regia Trachonitidis regionis, in urbe quz A ὁ τοπάρχης εἰς τὸ βασίλειον τῆς Τραχωνξτιδος χώ. 


Sebaste dicitur, amputavit, octavo Kal. Junias, 
Flacco et Ruffino coss. Id zgre ferens Ilerodes 
rex, Philippi filius, e Judza regressus est. Sta- 
timque ad eum accessit mulier quzdam locuples, 
momine Berenice, que idem oppidum Paneadem 
incolebat. Hzc, quoniam a Jesu sanata erat, sta- 
tuam ipsi erigere cupiens, nec sine regis permis- 
sione id ausa perficere, Herodi regi supplicem 
obtulit libellum, rogans ut liceret sibi in urbe 
sua Christo Salvatori auratam siatuam dicare. 
Libellus porro hujusmodi erat: « Augusto He- 
rodi, toporchz, et legum datori Judzzorum Grzco- 
rumque, regi Trachonitidis, Berenices, honora- 
bilis Paneadis incole, petitio supplex et obsecra- 
tio. Justitia et humanitas, czelerzeque virtutes ver- 
licem vestrum instar coronz cingunt. Quod ego 
neutiquam igaorans, bona spe omnia consequen- 
di concepta, tibi scribo.» Quz porro sit exordii 
liujus. ratio, sermonis series declarabit. « Cum a 
prima zetate sanguinis fluxu laborarem, omni vitz 
substantia facultatibusque meis in medicos ex- 
haustis, medelam nullam nacta sum. Ubi autem 
accepi admirabilis Christi curationes, qui mor- 
tuos ad lucem revocans suscitaret, daemones ex 
mortalium corporibus ejiceret, omnesque confc- 
ctos morbis verbo sanaret, ad eum velut ad 
Deum confugi. Verum considerata multitudine co- 
rum qui illum cingerent, metuens ne morbi spur- 
citiem aversatus, erga me indignaretur, major- 
que zegritudinis plaga fieret, mccum ipsa cogitavi, 
469 quod si vel finbriam vestimenti ejus tan- 
gere mihi liceret, sanitatem adipiscerer. IHanc 
ubi primum tetigi, suppresso sanguinis fonte, il- 
lico convalul. Ille vero, cum cordis mei consilia 
pranossct, elata voce, Qwis, inquit, me tetigit ἢ 
virtus ex me prodiit. Tum ego pallens, gemensque 
et graviorem morbum ad me reversurum arbi- 
trans, ad ejus pedes corruo, humumque lacrymis 
infundens, audaciam meam profitebar. At ille, 
uti clemens et benignus, vicem meam commisera- 
« tus, sanationem mihi his verbis confirmavit : Con- 
« fide, filia, fides tua te salvam fecit. Vade in pace'*. 
« Sic tu quoque, Auguste, mihi supplicanti postu- 


4^ * ὦ 4 α ὦ ἃ ^ ὦ ἃ ὦ ἃ ὦ ^ 6 à ὦ ὦ ὦ a 


« latíonem justam indulge. » δε audiens Herodes D 


rcx ex libello supplice, miraculi magnitudine per- 
culsus, curationisque reveritus arcanum, dixit: 
« Tua, o mulier, sanatio przstantiori digna mo- 


* Matth. ix, 22. 


ρας, tv Σεδαστῇ τῇ πόλει, πρὸ ὀκτὼ Καλανδῶν Ἰου- 
νίων, ἐν ὑπατείᾳ Φλάχχωνος καὶ "Poootvo. Διὰ 
τοῦτο λυπούμενος ὃ Ἡρώδης ὃ βασιλεὺς ὁ Φιλίχκου 
ἀνῆλθεν ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας, καὶ προσῆλθεν αὐτῷ 
γυνή τις εὔπορος, οἰχοῦσα τὴν αὐτὴν Παγεάόδα 
πόλιν, ὀνόματι Βερνίχη, βουλομέντ, ὡς igfelss ὑπὸ 
τοῦ Ἰπσοῦ, στέλην αὐτῷ ἀναστῆσαι“ χεὶ μὴ cc). 
pisa δίχα βασιλικῆς χελεύσειος óc» wuign, 
δέησιν δέδωχε τῷ βασιλεῖ  ρώδῃ, aixum siis, 
χρυσῆν τῷ Σωτῆρι Χριστῷ ἐν τῇ iz τῷ: 
στῆσαι" fuc δέησις εἶχεν οὕτως ^ € Σεβα-τῷ 
« ἫἩρώδη, τοπάρχῃ, θεσμοθέτῃ Ἰουξαίων τε xy 
c. Ἑλλήνων, βασιλεῖ Τραχωνέτιδος, δέτ,δις χαὶ ἔχε. 
« σία παρὰ Βερνίχης ἀξιωματιχῆς, πόλεως nri. 


B, δος. Δικαιοσύνη, xai φιλανθρωπέα, xal sis 


« τῶν ἀρετῶν περιστέφουσι τὴν ὑμετέραν re, 
« φῆν ὅθεν χἀγὼ τοῦτο εἰδυξα, αὺν &yabai; τὐ, 
ε ἐλπίσι πάντων τευξομένη, σοὶ γράφω. » Ἥ:: 
ἣ τοῦ παρόντος προοιμίου κρηπὶς, Tpolóm c ὁ 1. 
To; διδάξει. « "Ex παιδῶν ληφθεῖσα πάθη dx 
« ῥοίας ὀχετῶν, εἷς ἰατροὺς ἄναλώσασά μα,» 

« βίον καὶ τὸν πλοῦτον, ἴασιν οὔχ sÓpov * bx 

« δὲ τοῦ θαυμαζομένου Χριστοῦ τὰ ἑάματα ἐς 

« χροὺς διανίστησι, πάλιν εἰς φῶς ἕλχων, πὲ 

« μονας Ex βροτῶν ἀπελαύνων, καὶ πάντας τῶν 

« νόσῳ μαραινομένους λόγῳ θεραπεύων, χἀγὼ ak 
« αὑτὸν ὡς πρὸς θεὸν ἔδραμον. Kat προσεσχντὰ 
« τῷ περιέχοντι αὐτὸν πλήθει, δειλιάσασα μὲ ὦ 
« Ex τοῦ πάθους μολυσμὸν ἀποστρεφόμενος, tr 
« σθῇ χατ᾽ ἐμοῦ, xat πλείων μο: ἐπέλθῃ fj τσὶ 
« τῆς νύσον, χαθ᾽ ἑαυτὴν ἐλογισάμην, ὅτι ἐὰν is 
« θείην ἄψασθαι τοῦ χρασπέδου τοῦ ipaciou ex 
« σωθήσομαι. Οὗ xal ἁψαμένη, καὶ σταθείσῃς m 
€ τῆς πηγῆς τοῦ αἵματος, γέγονα παραχρῆμα tri 
« Αὐτὸς δὲ μᾶλλον, ὡς προγνοὺς τῆς ἐμῆς χεβς 
« τὰ βουλεύματα, ἀνέχραξε- Τίς μου ἥψατο!" 
« γαμις ἀπ’ ἐμοῦ ἐξῆλθεν. ἘΠχγὼ obv ὠχριξε 
« xai στένουσα, τὴν νόσον θρασυτέραν ἀποστρυ 

« ἐπ᾽ ἐμὲ λογιζομένη, προσπεσοῦσα αὐτῷ, τὴν" 

« ἐπλήρωσα δαχρύων, τὴν τόλμαν ἐξειποῦσα. Ajà 
« δὲ ὡς ἀγαθὸς, σπλαγχνισθεὶς ἐπ᾿ ἐμοὶ, ἐπεσγρέ: 
« γιζέ μου τὴν ἴασιν, εἰρηχώς “ Θάρσει, ϑυγέτρ, 
« ἡ πίστις σου cécoxé σὲ - πορδόον εἰς εἰρή- 
« γὴν. Οὕτω xal ὑμεῖς, Σεδαστοὶ,, «ip δέησιν τὶ 
« δεομένῃ ἀξίαν παράσχετε. » Ὃ δὲ βεοὺεὺς "Hoe 
δης ἀχηχοὼς ταῦτα διὰ τῆς δεήσεως, ἐξετλῖ d 
θαῦμα, καὶ φοδηθεὶς τὸ μυστήριον τῆς ὅτων 


NOT.E£. 


Curterius Ducangiusque ex qq. Anastasianis ac- 

cepere, Chronico lexandrino, Joanne ipso Malala, 
aliisque, preter Julium Africanum, Clementem, 
Theophilum, et Timotheum , quos Hesychius ipse 
et Malala laudant. Neque magni faciendum est te- 
stimonium Abulfaraji qui Theophilum astrologum 
Hohensem seu Edessenum, floruisse ait circa 
annum Christi 785 et Hegirz 169, et Egregia: historie 
2uctorem haberi. Nimia quippe est Abulfaraji in- 


diligentia, ut ipso solo testificante credamus Tiet- 
phbilum hunc astrologum hujus im histerit 
parentem fuisse, aut saltem nibil urget nos, Β 
concedamus eum ipsummet esse quem Hesych 
et Malala citavere. Ad Hesychium quod specist, 
quidni idem sit cum Hesychio Illustri, qui historiam 
a Belo Assyriorum rege usque ad Anastasii isp. 
tempora produxit? Plura Malala legesis sped 
Cavium in Hist. litterar. parte. 1. 








1313 


DE IMAGINIBUS ORATIO III 


1376 


εἶπεν" € 'H εἰς σὲ γενομένη ἴασις, ᾧ γύναι, μεί- À « numento est. Abi ergo, et quam volueris illi, qui , 


« ζονος στήλης ἐστὶν ἀξία. Πορευθεῖσα τοίνυν, οἵαν 
« βούλει ἀνάστησον αὐτῷ στήλην, δοξάζουσα τὸν 
« ἰασάμενον. » Καὶ εὐθέως αὐτὴ Βερνίχη, ἡ πρώην 
αἱμοῤῥοοῦσα, ἐν μέσῳ τῆς ἰδίας αὐτῆς πόλεως Πα- 
γεάδος ἀνέστησε τῷ Θεῷ xal Κυρίῳ στήλην χαλχἧν 
ἐχ χαλχοῦ θερμηλάτου, μίξασα χρυσὸν xat ἄργυρον. 
Ἥτις στήλη μένει ἐν Πανεάδι τῇ πόλει ἕως νῦν, οὐ 
πρὸ πολλοῦ χρόνον μετενεχθεῖσα, ἀφ᾽ οὗ ἵστατο, ἐν 
μέσῳ τῆς πόλεως εἰς ἅγιον τόπον, εἷς οἶχον εὐχτή- 

| guov. Ὅπερ ὑπόμνημα εὐρέθη kv τῇ πόλει Πανεάδι, 
παρὰ Βάσσῳ τινὶ, γενομένῳ ἀπὸ Ἰουδαίων Χρι- 
στιανῷ, ἐν ᾧ ὑπῆρχεν ὁ βίος τῶν βασιλευσάντων 
πόντων τῆς Ἰουδαϊχῆς χώρας. " 


Ex τῆς ἑδδόμης βίδλου τῆς ἐχκλησιαστικῆς 
Ἱ᾿στορίας Eocs6lov τοῦ Παμρίλου, περὶ τῆς 
αἱμοῤῥοούσης Παγεάδος. 


« Ἐπειδὴ τῆσδε τῆς πόλεως ἐμνήσθημεν, οὐχ 


ἄξιον ἡγοῦμαι διήγησιν παρελθεῖν, καὶ «clg- μεθ᾽ - 


ἡμᾶς μνημονεύεσθαι ἀξίαν: "Thy γὰρ αἱμοῤῥοοῦσαν, 
fjv àx τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων παρὰ τοῦ Σωτῆρος 
ἡμῶν τοῦ πάθους ἀπαλλαγὴν εὑρέσθαι μεμαθήχα- 
μεν, ἐνθένδε ἔλεγον ὁρμᾶσθαι, τόν τε οἶχον αὐτῆς 
ἐπὶ τῆς πόλεως δείχγυσθαι, χαὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Σωτῇ- 
ρος εἰς αὑτὴν εὐεργεσίας θαυμαστὰ τρόπαια παρα» 
μένει. "Ecvávat γὰρ ἐφ᾽ ὑψηλοῦ λίθου, πρὸς μὲν 
ταῖς πύλαις τοῦ αὑτῆς οἴχου, γυναιχὸς ἐχτύπωμα 
χάλχεον ἐπὶ γόνυ χεχλιμένον, χαὶ τεταμέναις ἐπὶ 
τοὔμπροσθεν ταῖς χερσὶν, ἱχετευούσῃ ἑοιχός " οὗ 
ἀντιχρὺ, ἄλλο τῆς αὐτῆς ὕληφ, ἀνδρὸς ὄρθιον σχῆμα, 
διπλοῖδα χοσμίως βεδλημένον, καὶ τὴν χεῖρα αὐτοῦ 
ἐχεῖ προτεῖνον. Οὗ παρὰ τοῖς ποσὶν ἐπὶ τῆς στήλης 
ταύτης, ξένον τι βοτάνης εἶδος φύειν, ὡς μέχρι τοῦ 
κρασπέδου τῆς τοῦ χαλχοῦ διπλοῖδος ἀνιὸν, ἀλεξι- 
φάρμαχον πάντων τῶν νοσημάτων τυγχάνειν. Τοῦ- 
τον δὲ τὸν ἀνδρίαντα, εἰχόνα Ἰησοῦ φέρειν ἔλεγον" 
ἔμεινε δὲ χαὶ εἰς ἡμᾶς, ὡς καὶ ὄψει παραλαδεῖν, 
ἐπιδημήσαντος τῇ πόλει. Καὶ θαυμαστὸν οὐδὲν, τοὺς 
πάλαι ἐξ ἐθνῶν εὐεργηθέντας παρὰ τοῦ Σωτῆρος 
ἡμῶν, τοιαῦτα πεποιηχέναι, ὁπότε χαὶ τῶν ἀποστό- 
λων αὑτῶν τὰς εἰχόνας, Πέτρου xai Παύλου, xal 
αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος, διαχρωματιζομένας ἱστορήσα- 


« te curavit, statuam erigo, ipsiusque gloriam ce- ' 
« lebra. » Mox igitur, Bernice, qus fluxum sangui- ' 
nis ante passa erat, in civitatis suz Paneadis me- 
dio statuam zneam, ex cre fusili, auro, argento- 
que permistis, conflatam Domino et Deo suo 
consecravit. Qus quidem statua ad hoc usque 
tempus Paneade perseverat: atque ex eo loco 


. ubi quondam stabat, ex media nempe civitate, in 


locum sacrum sive oratorium translata fuit. Πυ}08 
porro rei narratio in hac ipsa Paneadensi civitate 
reperta est, apud Bassum quemdam, qui ex Ju- 
dao Christianus factus fuerat : in quo etiam libro 
regum omnium qui in δυάδα ünperaverupt, hi- 
&toria conscripta erat. » 


LY 
Ex libro septimo Historia Eusebii Pamphili, de 
muliere Paneadensi, que sanguinis fluxu labo- 


raverat. 


« Quandoquidem urbís hujus mentionem fecl- 
mus, consentaneum non fuerit narrationem pre- 
termittere, qux digna plane est, ut posterorum 
memorie comméndetur. lllam enim mulierem 
sanguinis fluxu laborantem, quam ex sacris Evan- 
geliis ἃ Salvatore nostro sanatam fuisse didici- 
mus, illinc esse profectam ferunt, domumque 
ipsius ea iu civitate monstrari, in qua Salvatoris 
in eam beneflcentie miriflca tropea perweverant. 
Super allum quippe lapidem ante :edium illius 
fores, e&ream feminz effigiem, flexis genibus, ex- 
pansisque supplicantis more manibus, conspici 
barrant : e regione vero alteram ex eadem mate- 
ria rectam stare viri figuram, modo composito 
diploide indutam, manumque mulieri protenden- 
tem. Ad bujus statue pedes peregrinum quod. 
dam herbe genus nasci, quod ubi ad oram usque 
diploidis pervenit, morborum omnium medicamen 
evadit. Hanc porro statuam Jesu Domini imagi- 
nem exprimere aiunt; mansitque illa usque ad 
nostram etatem, ut qui in civitatem lianc adve- 
niunt, oculis eum lustrare possint. Neque mirum 
videri debet, veteres illos ex gentibus, qui Salva- 
torem erga se beneficum experti erant, eidem ta- 
lia przstitisse, quando tum apostolorum Petri et 


μεν ὡς εἰχὸς τῶν παλαιῶν ἀπαραφυλάχτως, ola p Pauli, tum ipsiusmet Christi pictas imagines vi- 


ἐθνικῇς συνηθείας οὔσης παρ᾽ αὐτοῖς, τοῦτον τιμᾷν 
εἰωθότων τὸν τρόπον. » 


Τοῦ αὐτοῦ ἢ LM 

fie Mov, ie τὸν facia κι στορίας dr» drov 

€ Εὖ μάλα τῆς ἐκ Θεοῦ συνῃσθημένος βοηθείας, 
αὐτίχα τοῦ σωτηρίου τρόπαιον πάθους ὑκὸ χεῖρα 
ἰδίας εἰχόνος ἀνατεθῆναι προστάττει, Καὶ δὴ τὸ 
σωτήριον τοῦ σταυροῦ σημεῖον ἐν τῇ δεξιᾷ κατ- 
ἔχοντα αὐτὸν ἐν τῷ μάλιστα τῶν ἐπὶ Ῥώμης δεδη- 
μοσιευμένῳ τόπῳ στήσαντας, αὐτὴν δὴ ταύτην ὑπο- 
γραφὴν ἐντάξαι ῥήμασιν αὐτοῖς τῇ Ῥωμαίων 
ἐγχελεύεται φωνῇ" « Τούτῳ τῷ σωτηριώδει σημείῳ, 
4 τῷ ἀληθινῷ ἐλέγχῳ τῆς ἀνδρείας, τὴν πόλιν ὑμῶν 


dimus : cum veteres absque ullo scrupulo ejus- 
modi honorem, consuetudine a gentilibus accepta, 
servatoribus suis adhiberent. » 


470 Ejusdem, ex libro nono ejusdem Historie de 
imperatore Constantino. 

« Cum sese divino adjutum esse consilio ap- 
prime sensisset, mox salutiferze passionis tro-. 
paum statua su:e manui apponi precepit. Ác eum 
eam salutaris crucis signum dextera sua tenen- 
tem, in frequentissimo Romanz urbis loco erexis- 
sent, inscriptionem hanc Latino sermone subji- 
ciendam curavit : « Hoc salutari signo, quod vera 
« virtutis insigne est, urbem vestram tyrannica 
« servitutis jugo servataso, a WogVoNex. YO. 


13"5 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1376 


« S. P. Q. R. in libertatem asserui, pristinum A « ἀπὸ ζυγοῦ τοῦ τυράννου διασωθεῖσαν, ἣλευθέ- 


« decus nobilitati, splendoremque restitui. » 


Ez Historie ecclesiastice Socratis libro 1, cap. 18, 
de eodem imperatore. 


« Posthec autem. imperator Constantinus, reli- 
gionis Christianz studiosior factus, a gentilium 
cultu prorsus abhorruit, singulariaque certamina 
prohibuit, et suas imagines in templis colloca- 
vit (30). » 


Stephani Dostreni, contra Judeos, cap. 4. 


« Nos porro sanctorum imagines ad eorum re- 
cordationem statuimus, puta Abraham, Isaac, Ja- 
cob, Moysis, Elie, Zacharis, ét aliorum prophe- 
tarum, sanctorumque Dei martyrum, qui propter 
ipsum mortem subierunt; ut quicunque imagi- 
nes eorum aspexerit, illorum recordetur, cum- 
que laudibus extollat, qui gloria dignos illos red- 
didit. » 


Ejusdem. « Quod autem spectat ad imagines , 
omnia qu» in Dei nomine fiunt, bona esse et 
sancta confidimus : idola vero et simulacra, 
apage. Hzc enim mala spuriaque sunt, perinde 
atque illi qui faciunt ea. Aliud quippe est imago 
prophete sancti, et aliud simulacrum sive sta- 
tua Saturni, Veneris, Solis, et Lunz. Porro, quan- 
doquidem homo 9ὰ imaginem Dei factus est, 
idcirco adoratur. Serpens autem, quia diaboli est 
imago, immundus est et exsecrabilis. Quod si ea 
que hominum manibus fabricata sunt, respuis, 
dic, quaeso, Judze, quidnam adoratur in terra, 
quod hominum manu elaboratum non sit? Altare, 
propitiatorium, Cherubim, urna aurea habens 
manna, mensa, tabernaculum interius, omnia de- 
mum quas Sancta sanctoruní ab ipso Deo appel- 
lata sunt? Nonne manufacta Cherubim angelorum 
erant imagines? quid ad hzc respondes ? Quod si 
ista nominas idola, quid dicendum censes de 
Moyse et Israel, qui hac adoraverunt? Alqui 
adoratio quidem honoris argumentum est. Quo- 


« poca * ἔτι μὴν καὶ τὴν σύγχλητον, καὶ τὸν δῆμον 
€ Ῥωμαίων, τῇ ἀρχαίᾳ ἐπιφανείᾳ, xat τῇ λαμ- 
« πρότηκι ἐλευθερώσας, ἀποχατέστησα. » 


'Ex τῆς ἐκκλησιαστικῆς ᾿Ἰστορίας Σωκράτους 
βιδλίου πρώτον, xepaA. i, περὶ τοῦ avtov 
βασιλέως. 

« Μετὰ ταῦτα δὲ ὁ βασιλεὺς Κωνσταντῖνος in- 
μελέστερος ὧν τὰ περὶ Χριστιανισμοῦ, ἀπεστράψῃ 
τὰς Ἑλληνιχὰς θρησχείας, xai παύει τὰ μονομάχια 
εἰχόνας δὲ τὰς ἰδίας ἐν τοῖς ναοῖς ἀπέθετο. » 


Στεφάνου Βοστρηγοῦ κατὰ ᾿Ιουδαέων, xega. δ΄. 


€ Ἡμεῖς τὰς εἰχόνας τῶν ἁγίων elc μνήμην τὸν 
ἁγίων ἑποιήσαμεν, οἷον ᾿Αδραὰμ,, καὶ "Icaix, ni 
Ἰαχὼόδ, καὶ Μωῦὐσέως, χαὶ Ἠλία, καὶ Ζαχαρία, 
χαὶ τῶν λοιπῶν προφητῶν χαὶ ἁγέων μαρτύρων, 
τῶν δι᾽ αὐτὸν ἀναιρεθέντων, ἵνα mc ὃ δρῶν αὐτῶν 
τὰς εἰχόνας, μνημονεύῃ αὐτῶν, καὶ δοξάξῃ τὸν dl 


σαντα αὐτούς. » 


Τοῦ αὑτοῦ. « Ἱερὶ δὲ εἰχόνων θαῤῥοῦ μοι. 
πᾶν ἔργον γινόμενον ἐν ὀνόματι 8600 , χαλὸν τὰ 
ἅγιόν ἐστι. Περὶ δὲ εἰδώλων καὶ ἀγαλμάτων, ἄπεγι" 
xaxà γὰρ xal ἀλλόχοτα, xal αὐτὰ, χαὶ ol convi 
αὑτά. “Ἕτερον γάρ ἔστιν εἰκὼν ἁγίου προφήτου, xii 
ἕτερον ἄγαλμα ἣ ξόανον Κρόνου χαὶ ᾿Αφροδίτις, 
Ἡλίου τε xal Σελήνης. Ἐπεὶ δὲ χαὶ ἄνθρωπος xx: 
εἰχόνα Θεοῦ γέγονε, προσχυνεῖται. Ὁ δὲ ὄφις, ἐπειὲ 
εἰχών ἐστι διαδόλου, ἀχάθαρτός ἔστε καὶ ἀπόβλι- 
τος. Εἰ δὲ τὰ χειροποίητα ἀποδάλλῃ, εἰπὲ, ὦ ἴο» 
δαῖε, τί ἐστιν ἐπὶ γῆς ἀχειροποίητον ὃ προσχυνεῖται; 
Μὴ ἡ χιδωτὸς τοῦ Θεοῦ χειροποίητος ἣν ; τὸ 0072 
στήριον, xal τὸ ἱλαστήριον, χαὶ «à Χερουδῆμ, xi 
ἡ στάμνος ἣ χρυσῆ, ἡ ἔχουσα τὸ μάννα, xa fj «pi 
πεζα, xai ἡ σχηνὴ fj ἐσωτέρα, xal πάντα ἃ "Av: 
ἁγίων ἐκλήθησαν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ; Οὐχ ἧσαν τὰ X 
ρουδὶμ χειροποίητα, εἰχόνες ἀγγέλων 5. cL λέγεις; 
Εἰ εἴδωλα ἀποχαλεῖς αὐτὰ, τί λέγεις τῷ Moi 
προσχυνήσαντι, xal τῷ Ἰσραήλ; Καὶ ἡ μὲν προσχύ- 
ves, τιμῆς ἐστι σύμδολον. Καθὼς xal ἡμεῖς duap- 
τωλοὶ προσχυνοῦμεν, τὸν μὲν Θεὸν, κατὰ τὴν Grixky 


circa nos quoque peccatores, Deum quidem ado- p λατρείαν καὶ ἀξίαν προσχύνησιν δοξάζομεν, xal 


ramus divino, qui (ipsi debetur, latrie cultu, 
ipsumque ceu creatorem et beneficum reveremur : 
angelos vero, Deique famulos, ad Dei ipsius glo- 
riam, tanquam res a Deo conditas, eique subje- 
cias. lmago siquidem est nomen similitudoque 
illius qui in ipsa depictus est. Quamobrem Domini 
sanctorumque prophetarum cruciatus, qui in lege 
et Evangelis descripti sunt, tum per litteras, 
tum per imaginum expressiones, in memoriam 
seiDper revocamus. » 


τρέμομεν ὡς ποιητὴν xal χορηγὸν ἡ μῶν - «ox 
ἀγγέλους χαὶ δούλους τοῦ Θεοῦ χατὰ τιμὴν τ 
Θεοῦ, ὡς ποιήματα τοῦ Θεοῦ xal δούλους zx 
Εἰχὼν γάρ ἐστιν ὄνομα xai ὁμοίωσες τοῦ ἐν αὐ 
γραφέντος. Διὸ xal γράμμασι xal χαράγμασιν ἀεὶ 
μνημονεύομεν τῶν τοῦ Κυρίου παθημάτων, xal τῶν 
ἁγίων προφητών, τῶν ἐν νόμῳ xal Εὐαγγελίοις 
γεγραμμένων. » 


NOTJE. 


(90) Deorum vtique, sive idolorum; 
eunt. 


ut non male Christophorsonus et Valesius interpretati 


1371 


τοῦ κατὰ JovJuavoU τοῦ X του. 
« Οὗ τὰ σύμθολα τῆς ἐπὶ τούτῳ πληγῆς, αἱ εἶχό- 
νες φέρουσιν, ἔτι δημοσίαι προχείμεναι. » 
Τοῦ Χρυσοστόμου 6, ἂχ τῆς épumrelac τοῦ δι- 
καίου '1e6. 


« Ἐν τούτοις πᾶσι τοῖς συμδεδηκχόσιν αὐτῷ, οὐκ 
ἔδωχεν ἀφροσύνην τῷ θεῷ χαθάπερ ἐπὶ τῶν εἰχό- 
νων, ἐπειδάν τινα γράφωμεν ἐν τῇ ἱστοριχῇ γραφῇ, 
Ὃ δεῖνα ἀνέθηχδ, Ὑράφομεν, οὕτω καὶ ἐνταῦθα, 
τὴν εἰχόνα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ γράψας, ὁ γράψας τὸ βι- 
δλίον, ὥσπερ ἐν χοινικίδι χάτωθεν ὑπογράφων λέγει" 
Ἐν τούτοις πᾶσι τοῖς συμδεθδηχόσιν αὑτῷ οὐχ 
ἥμαρτεν ᾿Ιῴὧδ. » 

Ἐκ τοῦ βίου τοῦ ἁγίου Κωνσταγτίγου, βιθλίου δ΄. 


« Ὅσῃ δὲ αὐτοῦ ἡ ψυχὴ, πίστεως ἐνθέου ἑστήρι- p 


χτὸ δυνάμει, μάθοι ἄν τις xal ἐχ τοῦδε, λογιζόμενος 
ὡς ἐν τοῖς χρυσοῖς νομίσμασιν, αὐτὸς τὴν αὐτοῦ εἰχόνα 
διεγράφετο, ὡς ἄνω βλέπειν δοχεῖν, ἀνατεταμένην 
πρὸς θεὸν, εὐχομένου τρόπον. Τούτου μὲν οὖν τὰ ἐχ- 
τυπώματα, χαθ᾽ ὅλης τῆς Ῥωμαίων γῆς x, ἐν αὐτοῖς 
δὲ τοῖς βασιλείοις χατά τινας πόλεις, ἐν ταῖς εἰς τὸ 
μετέωρον τῶν προπύλων ἀναχειμέναις εἰχόσιν, ἑστὼς 
ὄρθιος ἐγράφετο, ἄνω μὲν εἰς τὸν οὐρανὸν ἐμόλέπων, 
tO χεῖρε ἐχτεταμένω, εὐχομένου σχήματι. Ὧδε μὲν 
οὖν αὐτὸς ἑαυτὸν ἐν ταῖς εἰχονογῥαφίαις εὐχόμενον 
ἱστορεῖ. » 


Τοῦ αὑτοῦ, ἐκ τοῦ ερίεου fBi6Alov. 
« Ὧδε μὲν οὖν ἡ βασιλέως ἐτελειοῦτο μήτηρ, ἀξία 


DE IMAGINIBUS ORATIO ΠῚ. 
Tov ἁγίου l'enyoplov Ναζιανζοῦ, ἐκ τοῦ λόγου A 871 Sancti Gr 


1378 


eporü Nazianzeni, ex oratione contra 
Julianum apostatam 53, 


« Hhijus quippe vnlneris signa promunt imagi- 
nes in locis publicis erect. » 


Sancti Joannis Chrysostomi, ex enarratione im 
jusium Job. 


«In his omnibus qus ipsi contigerunt, nihil 
insipienter adversus Deum locutus est. Quemad- 
modum in imaginibus cum cujuspiam pinximus 
historiam , ascribere solemus : N. consecravit; 
sic qui librum hunc scripsit, postquam. anima 
Illius imaginem delineavit, velut in extrema mo- 
dioli parte subscribens, dixit : In omnibus his que 
acciderunt ipsi, non peccavit Job **. » 

In Vita sancti Constantini libro 1v (cap. 15). 

« Quanto autem fidei robore animus ejus obflr- 
matus fuerit, ex eo quisvis intelligat, quod aureis 
in nummis suam ipse imaginem ita cogitavit effin- 
gendam, ut in supplicantis modum conversa ad 
Deum facie, spectare sursum videretur. Atque 
ejus quidem effigies impresse per universam Ro- 
manorum ditionem spargebantur. Quibusdam au- 
tem in civitatibus in eminentiori regiarum ipsa- 
rum porticus parte imagines ipsius ita depin- 
gebantur, ut rectus ipse, protensisque supplicantis 
more manibus stans, ccelum suspiceret. Sic ergo 
seipsum in picturis precantis habitu represen- 
tabat. » 

Ejusdem ez libro tertio. 
« Hoc igitur modo imperatoris mater vivere de- 


κε τιμῆς πλείστης, τῶν τε αὐτῆς Évexa θεοφιλῶν (Σ slit, que, cum propter religionis ac pietatis opera, 


πράξεων, τοῦ τε ἐξ αὐτῆς φύντος ὑπερφυοῦς xal 
παραδόξου φυτοῦ" ὃν πρὸς τοῖς ἅπασι, xa τῆς εἰς 
τὴν γεννησαμένηγ ὁσίας, μαχαρίζειν ἄξιον. Οὕτω μὲν 
αὑτὴν θεοσεδῇ καταστήσαντα, μὴ οὖσαν τὸ πρότερον, 
ὡς αὐτῷ δοχεῖν x πρώτης τῷ χοινῷ Σωτῆρι μεμά- 
θητεῦσθαι" οὕτω δὲ τῷ ἀξιώματι βασιλιχῷ τετιμη- 
χότα, ὡς ἐν ἅπασιν ἔθνεσι, καὶ παρ᾽ αὐτοῖς τοῖς στρα- 
τιωτιχοῖ; τάγμασιν, Αὐγούσταν βασιλίδα ἀναγο- 
ρεύεσθαι, χρυτοῖς τε νομίσμασι χαὶ τὴν αὑτῇς ἔχτυ- 
ποῦσθαι sixóva. » 


Tov αὑτοῦ τετάρτου λόγου, xsgaA. 80. 
« Oi δὲ τὴν βασιλίδα πόλιν οἰχοῦντες, αὐτῇ τῇ συγ- 


honori plurimo digna fuit, tum propter excellen- 
tem et admirabilem plantam illam quam ex se ge- 
nuit; quem quidem, cum omnibus aliis de causis, 
tum ob ejus erga matrem pietatem beatum prsedi- 
care debemus : quippe qui illam, cum Dei cultui 
addicta prius non esset, sic religiosam reddidit, ut 
a primzva ztate ἃ communi omnium Salvatore 
erudita videretur. Ipsam demum imperatoria digni- 
tate cohonestavit, ut apud omnes gentes, necnon 
apud ipsasmet militum cohortes, imperatrix Augusta 
proclamaretur, imagoque ejus nummis aureis im- 
primeretur. » 
Ejusdem ez libro 1v, cap. 69. 

« Qui vero urbem regiam incolebant, una cum 


χλήτῳ xai δήμῳ Ῥωμαίων, ὡς τὴν βασιλέως ἐπ- D senatu populoque Romano, ubi primum imperato- 


ἔγνωσαν τελευτὴν, δεινῇ xal πάσης συμφορᾶς ἐπ- 
ἔχεινα τῇ ἀχοῇ δεδεμένοι, πένθος ἄσχετον ἐποιοῦντο. 
λουτρὰ δὲ ἀκεχλείοντο καὶ ἀγοραὶ, πάνδημοί τε θέαι, 
χαὶ πάντα ὅσα ἐπὶ ῥᾳστώνῃ βίον τοῖς εὐθυμουμένοις 
πράττειν ἔθος fiv. Κατηφεῖς δὲ οἱ πάλαι τρυφηλοὶ, 
τὰς προόδους ἐποιοῦντο" ὁμοῦ τε πάντες τὸν μαχά- 
ριον ἀνευφήμουν, τὸν θεοφιλῆ, τὸν ὡς ἀληθῶς τῆς 


** Invect. 1, p. 95. 9? 700 1, 92. 


X Deest vox διέτρεχεν, ex Eusebio supplenda. 


tís obitum acceperunt, acerbo et quavis calamitato 
graviori nuntio perculsi, nullum luctui modum po- 
suerunt. Balnez et fora clausa sunt, publica quo- 
que spectacula, et quecunque homines otio dediti 
et genio indulgentes consectari solent, intermissa 
sunt. Qui ante in deliciis veraabantur, vultu in 
terram demisso incedere unaque omnes voce bea- 


VARLE LECTIONES. 


NOTE. 


(31) 8. Chrysostomi commentarii in Job fragmenta exstant in catena Junii. 


1319 
tem illum, dilectum Deo, 26 prorsses imperio 
dignum celebrare. Atque bzc non verbis tantum, 
verum eliam factis declarabant, ubi cossecratis 
imaginibus, mortuum perinde ac si superstes in 
vivis esset, honorabant, Colum itaque coloribus 
designaates, hunc supra colorum verticem in 
siherea quiescemtem regione picturis reprasenta- 


bant. » 
3742 Ejusdem cap. 75. 

« Conmsimili igitur modo quaterque beatus ille 
pro uno multiplex in fliorum successione evade- 
bat ; adeo ut imaginibus passim erectis, per univer- 
sas gentes ejusdem ipse suique filii honore donati 
sint. » 

Theodoreti episcopi Cyri, εἰ Polgchronii, ex exposi- 
tione in. Ezechielem. 

« Et quemadmodum imperatorem Romanorum 
imagines ita pingere consueverunt, ut satellites 
armatos, quibus illi cinguntur, populosque pro- 
siratos cireum exhibeant ; sic in proposito textu, 
quandoquidem rex in visione Deum flgurat, velut 
in solio gestatum, rerum omnium quz in terra supt 
imagines ostentando, quod eidem figurz ad orna- 
uam confert, subinde exprimit, ut Dei in res uni- 
versas imperium nos doceat. » 

Ejusdem. « Et tu, fili hominis, sute tibi laterem, 
ct pones eum ante faciem tuam, et describes in ca 
universam Jerusalem ; et dabis circa eam muni- 
tionem : et zdificabis contra eam propugnacula, et 
cirea eam pones vallum, et dabis circa eam castra, 
et ordinabis ballistas in circuitu **. » 


Interpretatio. « Quod si adversus multitudinem 
loqui, eique civitatis direptionem, eversionem 
templi, et qua ex bis eventurz sunt, calamitates 
nuntiare formidas, hoc eis alia ratione indica , ut 
tandem resipiscant, tuaque inodestia manifesta 
flat. Et sumens, inquit, laterem, civitatem describe. 
Nomen autem inscribatur, ut liquido constet illam 
esse Jerusalem. In descript:e vero civitatis circui- 
tu, valli delineationem exprinie; in quo nempe 
exercitus multitudo est. Dehinc militari ordine 
procedant copia (id quippe sonat vox castra), hoc 
est, parata militum legiones : que quidem non 
armis modo communite sint, sed et machinas ad- 
moveant, quibus evertantur muri (muri, inquam, 
isti) : has enim balliste ct arietes indicant. Admira- 
bili porto raiione, circumstantem duntaxat civitati 
multitudinem innuit, ut populum, incusso prius 
terrore, quam calamitates accidant, a peccatis abs- 
linere suadeat » 


55 Ezech. iv, 1, 9. 


Y ]n catena. Reg 
γὰρ μηνύει τὰς βελοστάσεις. 


S. JOANNIS DAMASCENI | 


À βασιλείας kráEvv. Kal οὐ ταῦτ Boel; t4 vm 
γαις, ti; ἔργα δὲ χωροῦντες, εἰπόντων &vítín. 
οἱάπερ ζῶντα xal τεθνηχότα αὐτὸν Ecípars. Οὐ 
μὲν σχῆμα διατυπκώσαντες kv χρισμάτων γραφῆ͵ 
ἁψίδα δὲ οὐρανῶν, ἐν αἰθερέεῥ δεστριδῇ διανει 
μενον αὐτὸν, τῇ γραφῇ παραδιδάντες. » 


Τοῦ αὑτοῦ, xz:2o4. ey. 

« Τούτῳ γοῦν ἐμφερῶς ὁ τρυσμεχέριος͵ olv: 
σιος διὰ τῆς τῶν παιδῶν διαδοχῆς, b ἑνὸς Ete 
ὡς εἰχόνων ἀναστάσει, παρὰ πᾶσιν Bousa 1... - 
αὑτοῦ τιμᾶσθαι παισίν. » 


Θεοδωρίτου, éxicxóxov | KU, . καὶ Πων 

γίου (53), dx τῆς εἷς τὸν "Teens ἐρμηγεία 

- Καὶ ὥτπερ οἱ ῬΡωμαζοι τὰς βαπιλιχὰς εἰς 
γράφοντες, τούς τε δορυφόρους περιιστῶσι, 1x 
ἔθνη ὑποτεταγμένα ποιοῦσι, τὸν ὅμοιον τρόπον; 
ταῦθα" ἐπειδὴ ὁ βασιλεὺς διὰ τῆς ὀπτασία: sm 
get τὸν Θεὸν, ὡς ἐπὶ θρόνου ὀχούμενον, κάντων 
ἐπὶ γῆς δείχνυσι τὰς εἰχόνας, τῷ τε σχῆματι τὸ. 
foy ἀποδίδωσι, χατὰ πάντων τῶν τοῦ Θεοῦ διδές 
τὴν δεσποτείαν. ». 


Τοῦ αὐτοῦ. « Καὶ ob, υἱὲ ἀνθρώπου, λάδι 
πλίνθον, χαὶ θέσεις αὐτὴν πρὸ προσώπτπυυ σου ἥν, 
γράψεις ἐν αὐτῇ τὴν ᾿Ιερουσαλὴμ, καὶ δώσεις δὰὰ 
περιοχὴν, xal οἰχοδομήσεις ἐν αὐτῇ v(epsx 
xai περιδαλεῖς ἐπὶ αὐτὴν χάραχα καὶ beet 
αὐτῇ παρεμδολὰς, xai τάξεις τὰς βελοστάσιχι 
χλῳ. » 

"pumreta. « EU σοι qof6ephv νενόμιστει à 
ἐναντίας τῷ πλήθει διαλέγεσθαι, xai mpol£ya: 
πόλεως τὴν πόρθησιν, xai τοῦ ναοῦ τὴν xrum 
φὴν, καὶ τὰ Ex τούτων συμδησόμενα δεινὰ, bà 
τοῦτο μήνυσον, ὡς χἀχείνους σωφρονίζειν, πὶ 
δειχνύναι τὴν ἐπιείχειαν. αὶ JAaCóv, φησὶ, χὰ 
θον, διάγραψον τὴν πόλιν. Ἐπειγεγράςθω ἃ: 
πόλεως fj προσηγορία, ὥστε γναγρέζξεσθαι sain 
σαν τὴν Ἱερουσαλήμ ποιῆσας δὲ τὴν πόλι 
στησον τῷ τῆς Γραφῆς σχήματι χάραχα, Dae 
στρατοπέδου πλῆθος Y. Αἱ δὲ δυνάμεις χατὰ τὸ 
πολεμικὴν προσιέτωσαν᾽ τοῦτο γὰρ λέγει, zn 

p 6oàc, ἀντὶ τοῦ, τάγματα στρατιωτικὰ παρεστῶ! 
μὴ μόνον περιπεφραγμένα ὅπλοις, ἀλλὲ di payer 
ματα ἐπιφερόμενα, οἷς xaBacpf aou ct τὰ τείχη ταῦτ 
τὰ τείχη γὰρ ταῦτα, μηνύει τὰς βελαστάσεις ". θα 
μασιώτατα δὲ μόνον τὴν περὶ τὴν πόλιν cipium 
τοῦ πλήθους μηνύει, ἵνα πρὸ τῶν δεινῶν τῷ p 
χαταήλήξας, ἀποστήσῃ αὐτῆς τὴν mapavepir!! 


VARLE LECTIONES. , 


. N. 1892 legitur ἵνα εἴπῃ στρατοπέδου πλῆθος. 
ἃ Cat. melius αὑτοὺς τῆς παρανομίας. 


: Emendo ex catena ftegia τοῦ 


NOTAE. 


(32) Zinus vertit, et longevi : sed Polychronius 
alter fuit a Theodoreto Ezechielis. interpres, cujus 
fragmenta exstant in catenis, in quibus hunc ipsum 
quem allegat Damascenus, locum reperi, Nibil vero 


tale apud Theodoretum occurrit. 19 porro Theod 
Mopsuesteni, quem plurimi semper fecit Theodor 
tus, frater fuit, et ÁApamcze in Syria episcopus. 


1381 


DE IMAGINIBUS ORATIO III. 


"Ex tov μαρτυρίου τοῦ ἁγίου Εὐσταθίου, τοῦ καὶ αὶ Κᾷ martyrio sancti Eustathii, qui et Placidas, 
I14axi0a. 


« Ἐξελθόντος αὐτοῦ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ κατὰ «b σύν- 
ηθες ἐπὶ τὰ ὄῤη θηρεῦσαι μετὰ τοῦ στρατοπέδου, 
xai πάσης τῆς θεραπείας, ὥφθη αὐτῷ ἀγέλη ἐλάφων 
βοσχομένη. Καὶ διαστήσας χατὰ τὸ σύνηθες τὸν στρα- 
κὸν, ἐποιεῖτο τὴν xax αὐτῶν δίωξιν. Παντὸς δὲ τοῦ 
στρατοῦ ἐπὶ τὴν σύλληψιν ἀσχολουμένον τῶν ἐλάφων, 
δ'ὑπερμεγεθέστατος πάσης τῆς ἀγέλης, xal εὐειδέ- 
στατος, ἀποσπασθεὶς τῆς ἀγέλης, ὥρμησε χατὰ τοῦ 
δρυμοῦ ἐν τοῖς δσσυτέροις τόποις τῆς ὕλης, χαὶ δυσ- 
δάτοις χωρίοις. Ὃν θεασάμενος ὁ Πλαχίδα;, xai 
ἐπιθυμήσας συλλαδεῖσθαι αὐτὸν, χαταλιπὼν πάντας, 
μετ᾽ ὀλίγων στρατιωτῶν χατεδίωχεν αὐτόν. ᾿Ατονη- 
σάντων δὲ τῶν συνόντων, μόνος προσεχαρτέρει τῇ 
διώξει, κατὰ πρόνοιαν δὲ Θεοῦ, μήτε τοῦ ἵππου αὐτοῦ 
ἀτονήσαντος, pfe αὐτοῦ πρὸς τὴν δυσχέρειαν τοῦ 
τόπου ἀποχνήσαντος, ἐπὶ πολὺ χαταδιώχων, μαχρὰν 
εὑρέθη τοῦ στρατοπέδου αὐτοῦ. 'O δὲ ἔλαφος ἔφευγε, 
ἐχεῖνος δὲ παραλαδὼν ἀχρώρειαν πέτρας, μηδενὸς 
συνόντος αὐτῷ, ἔστη περισχοπῶν πάντοθεν, xat ἐν- 
νοῶν ποίῳ τρόπῳ λάδηται τῆς ἐλάφου * ἀλλ᾽ ὁ πάν- 


σοφος xal οἰχτίρμων 8e, ὃ παντοίας ὁδοὺς ἐπὶ σὼ- 


τηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων ἐπινοήσας, ἀντιθηρεύει τοῦτον 
ἐν τῇ 050a * οὖχ ὡς Κορνήλιον διὰ Πέτρου, ἀλλ᾽ ὡς 
Παῦλον διώχοντα, διὰ τῆς ἰδίας ἐπιφανείας. Ἐπὶ πολὺ 
δὲ ἑστῶτος τοῦ Πλαχίδα, καὶ ἀτενίζοντος μὲν εἰς τὸν 
ἔλαφον, θαυμάζοντος δὲ αὐτοῦ τὸ μέγεθος, καὶ ἀμῃ- 
- χανοῦντος περὶ τὴν σύλληψιν, δείχνυσι Κύριος τερά- 
στιόν τι τοιοῦτον, οὐχ ἀπειχὸς, οὐδὲ ὑπερδαῖνον τῆς 


αὐτοῦ δυνάμειυς τὸ μέγεθος " ἀλλ᾽ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ c 


Βαλαὰμ λόγον ἐνθεὶς τῇ ὄνῳ, ἤλεγξεν αὐτοῦ τὴν διά- 
νοιαν, οὕτω xal ἐνταῦθα δείχνυσι τούτῳ. Ἐπὶ μὲν 
κεράτων τοῦ ἐλάφου τὸν τύπον τοῦ ἁγίου σταυροῦ, 
ὑπὲρ τὴν λαμπρότητα τοῦ ἡλίου λάμποντα, μέσον δὲ 
τῶν χεράτων τὴν εἰκόνα τοῦ θεοφόρου σώματος, οὗ 
διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν ἀναλαδεῖν χατεδέξατο, 
καὶ φωνὴν ἀνθρωπίνην ἐνθεὶς τῇ ἐλάφῳ, προσχαλεῖ- 
ται τὸν Πλαχίδαν, λέγων" Ὧ Πλαχίδα, τί με διώ- 
χεις ; ἰδοὺ ἕνεχέν σου παρῆν, xal ἐν τῷ Cu τούτῳ 
ὥφθην aot, ᾿Εγώ εἰμι Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ὃν ἀγνοῶν 
σέδῃ. Αἱ γὰρ εὐποιίαι σου, ἃς σὺ ποιεῖς εἰς τοὺς δεο- 
μένους, παρέστησαν ἐνώπιόν μου, καὶ ἦλθον ἐμφα- 
- νίσαι σοι ἐμαυτὸν διὰ τοῦ ἐλάφου τούτου, καὶ ἀντι- 
ζωγρῆσαί σε, καὶ συσχεῖν τοῖς διχτύοις τῆς φιλαν- 
θρωπίας μου. Οὐ γάρ ἐστι δίχαιον, τὸν ἐμοὶ προσ- 
φιλῇ διὰ τῶν ἀγαθῶν ἔργων, δουλεύειν δαίμοσιν 
ἀχαθάρτοις καὶ εἰδώλοις νεχροῖς χαὶ χωφοῖς, Διὰ γὰρ 
τοῦτο ἦλθον ἐπὶ γῆς ἐν τῷ εἴδει τούτῳ, ᾧ νῦν ὁρᾷς, 
σῶσαι θέλων τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος. » 


Τοῦ ἁγίου Λεοντίου Νεαπόλεως τῆς Κυπρίων γή- 
σου, πρὸς Ιουδαίους, & «1όγου.- 

€ Φέρε δὴ λοιπὸν, φέρε προθύμως, καὶ τὴν τῆς 

ἐχτυπώσεως τῶν σόπτῶν εἰχόνων ἀπολογίαν ποιησώ- 

μεθα, ὅπως ἐμφρασθῶσι στόματα ἀνόμων, λαλούν- 

ἴων ἄδικα" νομιχὴ γὰρ αὕτη ἡ παράδοσις, xal οὐχ 


" Num. xxu, 98, 


« Cum die quodam , de consueto more, cum 
exercitu universoque famulorum c«etu venatum 
exiisset, cervorum pascentium conspicatus gre- 
gem, exercitu in tres partes, uti solebat, distribu- 
to, eos insectabatur. At cum illis capiendis inten- 
tus esset exercitus, ille qui in universum gregem, 
tum proceritate, tum forma eminebat, a reliquis 
discedens, per densissima silvze preruptaque loca 
in nemus prosiliit. Hunc Placidas contuitua, ejus- 
que conprebendendi desiderio accensus , cum 
militibus paucis, czeteris omnibus relictis, insecu- 
tus est. Jam socii deflcientibus viribus constiterant, 
eum solus ipse persequendo perseveraret, divina- 


B que factum providentia est, ut nec equus , nec 


ipsemet asperitate locorum fatiscerent ; et cervura 
diutius adurgendo, procul se ab exercitu recessisse - 
9373 snimadvertit. Porro fugiente cervo, eum 
nullus comitum adesset, petras verticem conscen- 
dit, tum circumaspicere, secumque cogitare, quo 
tandem pacto przdam assequatur. At sapientissi- 
mus clementissimusque Deus, qui nullas non ex- 
cogitat vias, quibus ad salutem homines ducat, 
hunc in ipsamet venatione venatur : non Petri 
opera; ut olim Cornelium, magis autem uti per- 
secutorem Paulum, objecta sua specie. Itaque con- 
sistenti diu Placid, cervique proceritatem intentis 
oculis demiranti, cum illius capiendi nulla vía oc- 
curreret, ejusmodi portentum Dominus edidit, 
quod quidem nihil absimile veri est, nec ipsius po- 
tenti? magnitudinem excedit. Sed, quemadmodum 
asine Balaam loquendi indita facultate *5, ea ar- 
guit, quz vates animo versabat, consimile aliquid 
tunc etiam illi monstravit. In cervi cornibus sanctze 
crucis ipso sole longe fulgentiorem figuram, atquc 
inter cornua divini sui corporis, quod pro nostra 
salute sumere dignatus cst, effügiem ostendit; in- 
ditaque cervo voce humana, his Placidam verbis 
compellat : Quid me persequeris, Placida ?. En 
tui causa 3deram, meque tibi hoc in animali con- 
spiciendum przbui. Ego sum Jesus Christus, quem 
ignorans colis. Tua erga pauperes officia conspe- 
ctui meo presentia fuerunt. Quamobrem istuc 
veni, ut per hunc cervum me patefacerem tibi, 
teque vicissim venatu comprehenderem, et cle- 
mentis me: indagine cingerem. Nec enim zquum 
fuerit, ut quem ob recte probeque facta diligo, is 
daemonibus impuris, mortuisque et surdis simu- 
lacris serviat. Idcirco quippe ad terras, ea quam 
cernis specie veni, ut generi hominum salutem 
afferrem. » 


Sancti Leontii Neapolis in Cypro insula [episcopi], 
ez libro v Contra Judeos, 


« Agedum deinceps, age jam cquo animo ve- 
nerabilium imaginum defensionem aggrediamur, 
ut obstruantur ora loquentium iniqua. Noa enim 
inventum nostrum illud est, sed legis potius insti- 


i 


1383 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1284 


tutum. Nam Deum ipsum audi Moysi prxcipien- A ἡμετέρα. “Ἄχουσον γὰρ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ λέγοντος 


ter, ut geminas Cherubim imagines sculptiles 
conflatilesque fabrefaciat, quibus propitiatorium 
obumbraretur. Adhaec, templum Ezechieli Deus 
ostendit, quod a pavimento ad laquearis fasti- 
gium, sculptiles leonum, palmarum, hominumque, 
et Cherubim facies habuisse dicit. Terribilis reipsa 
hic sermo est. Deus qui Israeli injunxit, ne rei 
ullius, sive quz in celis, sive qua in terra fuerit, 
sculptile quodpiam, aut imaginem similitudinen ve 
faceret, ipse Moysi precipit, ut sculpta animan- 
tia, Cherubim, inquam, fabricet. Quinimo Eze- 
chieli templum monstrat, imaginibus, sculptisque 
leonum, palmarum, et hominum simulacris re- 
fertum. Salomon item figuram designationemque 
ex lege mutuatus, aeneis boum, palmarum, et ho- 
minum simulacris plenum templum ezxstruxit : 
neque ob id usquam a Deo reprehensus fuit. 
Quamobrem si ime propter imagines condemna- 
re vis, Deum prius accuses, qui haec idcirco 
fleri jussit, ut ipsius apud nos memoria perseve- 
raret. )» 
3744 Ejusdem ez libro quinto. 

« Nobis rursum illudunt, quod pretiosam cru- 
cem divinasque imagines designemus, adoremus- 
que, nosque idolorum ac ligneorum numinum 
cultores vocant, viri qui Deum omnino non norunt 
Quod si, ut asseris, atbee, Deum ligneum colo, 
certe plures quoque veneror. Si plures, utique de- 


jerando dixero, Per deos : quemadmodum et tu, (C 


quondam vitulum unum aspiciens, aiebas : Hi sunt 
dii tui, lsrael "*. Αἱ ejusmodi jusjurandum ex 


ore Christianorum te audivisse neutiquam asse- " 


veraris. Verum adultere Synagoge consuetudo 
est, ut. castissimam Christi Ecclesiam, ceu mere- 
tricem infamet. » . 

Ejusdem. « Neque enim sanctorum formas, ima- 
gines et figuras uti deos adoramus. Nam si tan- 
quam Deum ligneam imaginem adoraremus, eum- 
dem omnino cultum reliquis etiam lignis exbibe- 
remus, neque, ut szpe contingit, imaginem forma 
deleta combureremus. Et rursum, quandiu ligna 
crucis coaptata manent, formam illam adoro 
propter eum qui crucifixus fuit: ubi vero sejuncta 
fuerint, eadem abjicio atque comburo. Et quemad- 
modum, qui imperatoris edictum obsignatum acci- 
pit, sigillumque osculatur, is non lutum, chartam- 
ve, aut plumbum veneratur, sed imperatori potius 
honorem defert et adorationem ; sic nos quoque 
Christiani, crucis formam adorando, non ligni 
materiam, sed magis signaculum, annulum et 
characterem Christi ipsius respicientes, per ea- 
dem illem qui cruci affixus fuit, salutamus et 
adoramus. » 


'* Exod, xxxn, 4. 


πρὸς Μωῦσέα, εἰχόνας δύο Χερουδὶμ γλυπτῶν x3l 
χωνευτῶν χατασχευάσαι, σχιαζόντων τὸ ἱλαστήριον. 
Καὶ πάλιν, τὸν ναὸν ἔδειξεν ὁ Θεὸς τῷ Ἰεζεχιὰλ, 
γλυπτὰ πρόσωπα, φησὶν, εἶχε, λεόντων, xal cow!- 
χων, xal ἀνθρώπων, καὶ Χερουδὶμ,, ἀπὸ τοῦ ἐδάτους 
αὐτοῦ ἕως τοῦ φατνώματος τῆς στέγης͵ "Ὄντως φο- 
θερὺς ὁ λόγος. Ὁ θεὸς ἐντειλάμενος τῷ Ἰσραὴλ μὴ 
ποιῆσαι γλυπτὸν, μήτε εἰκόνα, μῆτε ὁμοίωμα, ὅτα 
ἐστὶν ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ ὅσα ἐστὶν ἐπὰ τῆς γῆς, ai. 
τὸς προστάσσει τῷ Μωῦσῇ ποιῆσαι τὐυτιὰ tua 
Xepov6lp.* καὶ τῷ Ἱεζεχιὴλ 734) prj εἰχόνων χαὶ ἀκιμ- 
των b. γλυπτῶν, λεόντων, καὶ φοινίχων, xài ἀ δ ὡ- 
πων, δείχνυσι τὸν ναὸν ὁ Θεός ^ χαὶ Σολομὼν, tx γέ. 
μου λαβὼν τὸ τύπωμα, πλῆρη πεποίηκε τὸν γαὺν 
χαλχῶν γλυπτῶν, βοῶν, χαὶ qotvixtov , xoi ἀνθρώ. 
πων, χαὶ οὐ χατεγνώσθη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἕν τούτῳ. E 
τοίνυν ἐμοῦ χαταγινώσχειν θέλεις περὶ εἰχύμῃ, 
προχατάγνωθι τοῦ Θεοῦ ταῦτα ποιεῖν χελεύσαης, 
ὡς ὑπόμνησιν αὐτοῦ εἶναι παρ᾽ ἡμῖν. » 


Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ πέμσπεου Aórov. 

« Πάλιν ἡμᾶς διαπαίζουσι περὶ τοῦ τιμίου ὦ. 
po), xài τῆς τῶν θεοτυπώτων εἰκόνων σημᾶς 
τε xai προσχυνήσεως, εἰδωλολάτρας ἣμᾶ; xiu, 
θέους ὀνομάζοντες, οἱ πανάθεοι. Εἰ δὲ ξυλόθεξ, 5. 
ὡς λέγεις, ἄθεε, xaX πολύθεος πάντως. El δὲ τὰν 
θεος, ἐχρὴν με πάντως ὀμνύντα λέγειν " Αὰ τὰ 
θεοὺς, χαθάπερ xal σὺ ἕνα δρῶν μόσχον, Eum; 
Οὗτοι οἱ θέόοι σου, Ἰσραή.1." ἀλλ᾽ οὐχ ἀξιωλες 
τοῦτο παρὰ Χριστιανῶν στομάτων ἀκοῦσαί wm 
ἀλλ᾽ εἴθισται ἀεὶ fj μοιχαλὶς καὶ ἄπιστος Eovaqwr 
τὴν πανσώφρονα Χριστοῦ Ἐχκχλησέαν, ὡς πόρηι 
διαγορεύειν. » 


Τοῦ αὐτοῦ. « Οὐδὲ γὰρ παρ᾽ ἡμῶν, ὡς θεοὶ τρῶν 
χυνοῦνται οἱ τῶν ἁγίων χαραχτῆρες, xa eiie, 
xal τύποι. Εἰ γὰρ ὡς θεῷ προσεχυνοῦμεν τῷ Ge 
τῆς εἰχόνος, ἐμέλλομεν πάντως καὶ τοῖς λοι 
προσχυνεῖν ξύλοις, καὶ οὐχ ὡς πολλάχις, λεανθέα 
τοῦ χαραχτῆρος, τῷ πυρὶ τὴν εἰκόνα χατεχαίορει. 
Καὶ πάλιν, ἕως μὲν ἔστι συνδεδεμένα τὰ ξύλα τὸ 
αταυροῦ, προσχυνῶ τὸν τύπον διὰ τὸν Ev αὐτῷ err 


D ρωθέντα Χριστὸν, ἐπὰν δὲ διαιρεθῶσιν ἐξ Aun, 


ῥίῖπτω αὐτὰ xoi xataxalo. Καὶ ὥσπερ ὁ xbhcosw 
βασιλέως δεξάμενος ἐσφραγισμένην, καὶ ἀσκασάμε- 
νος τὴν σφραγίδα, οὐ τὸν πηλὸν ἐτέμησεν, οὗ τὸν γάρ 
τὴν, fj τὸν μόλιδδον, ἀλλὰ τῷ βασιλεῖ ἀπένειμ ἃ 
σέθας καὶ τὴν προσχύνησιν * οὕτω καὶ Χρισαοῦν 

παῖδες, τῷ τύπῳ τοῦ σταυροῦ προοχυνοῦντε, ὃ 

τὴν φύσιν τοῦ ξύλου προσχυνοῦμεν, ἀλλὰ cgparits 
καὶ δαχτύλιον, καὶ χαραχτῆρα Χριστοῦ αὑτοῦ Bk 
ποντες, δι᾿ αὐτοῦ τὸν ἐν αὐτῷ σταυρωθέντα ἀστοὶ 
μεϑα καὶ προσχυνοῦμεν. » 


VARI LECTIONES, 


b Lego ὁμοιωμάτων, ut Zinus et Tilm. et in act. 7 syn. 


1385 


DE IMAGINIBUS ORATIO III. 


1386 


Τοῦ otto). « Καὶ διὰ τοῦτο Χριστὸν, xal τὰ Χρι-α Ejusdem. « Atque eam. ob. causam Christum, 


στοῦ πάθη, ἐν ἐχχλησίαις, xal οἴχοις, xal &yopais, 
xaX ἐν εἰχόσι, χαὶ ἐν σινδόνι, χαὶ ἐν ταμείοις, καὶ ἐν 
ἱματίοις, χαὶ ἐν παντὶ τόπῳ ἐχτυπῶ χαὶ διαγράφω, 
ἵνα διηνεχῶς ὁρῶν ταῦτα, ἀναμιμνήσχωμαι, καὶ μὴ 
ἐπιλάθωμαι, ὥσπερ σὺ ἐπελάθου Κυρίου τοῦ Θεοῦ 
qou ἀεί. Καὶ ὥσπερ σὺ προσχυνῶν τὸ βιδλίον τοῦ νό- 
μου, οὐ τὴν φύσιν τῶν δερμάτων xai τοῦ μέλανος 
προσχυνεῖς, ἀλλὰ τοὺς λόγους τοῦ Θεοῦ τοὺς ἐγχει- 
μένους ἐν αὐτῷ, οὕτως χἀγὼ τῇ εἰχόνι τοῦ Χριστοῦ 
προσχυνῶ, οὐ τῇ φύσει τοῦ ξύλου xal τῶν χρωμά- 
των μὴ γένοιτο! ἀλλ᾽ ἀψύχῳ χαραχτῆρι Χριστοῦ 
προσχυνῶν, δι᾽ αὐτοῦ, αὐτὸν Χριστὸν δοχῶ χρατεῖν 
χαὶ προσχυνεῖν. Καὶ ὥσπερ Ἰαχὼδ δεξάμενος παρὰ 
viv ἀδελφῶν τοῦ Ἰωσὴφ τὸν χιτῶνα τὸν ποιχίλον 


ἡμαγμένον, ὅτε ἐπίπρασαν τὸν Ἰωτὴφ, χατεφίλησε 8 


πάντως τὸν χιτῶνα μετὰ δαχρύων, xal τοῖς ὀφθαλν 
μοῖς τοῖς ἰδίοις τοῦτον ἔθηχεν, οὐ τὸ ἱμάτιον θρηνῶν, 
ἀλλὰ δι' αὐτοῦ τὸν Ἰωσὴφ νομίζων καταφιλεῖν, καὶ 
ἐν χερεὶν αὐτὸν χατέχειν' οὕτω xal Χριστιανῶν nale 
δες εἰχόνα Χριστοῦ, fj ἀποστόλου, ἣ μάρτυρος xat- 
ασκαζόμενοι τῇ σαρχὶ, τῇ Ψυχῇ νομίζομεν αὑτὸν ἐχεῖν 
yov τὸν Χριστὸν, ἢ τὸν μάρτυρα αὐτοῦ ἀσπάζε- 
σθαι.... Ὡς γοῦν πολλάχις εἶπον, ὁ σχοπὸς ἐξετάζεται 
ἐπὶ παντὸς ἁσπασμοῦ, xal ἐπὶ πάσης προσχυνήσεως, 
Εἰ δὲ ἐμοὶ ἐγχαλεῖς, λέγων, ὅτι προσχυνῶ τῷ ξύλῳ 
«οὔ σταυροῦ, διὰ τί οὐχ ἐγχαλεῖς τῷ laxi, προσ- 
χυνήσαντι ἐπὶ τὸ ἄχρον τῆς ῥάδδου τοῦ Ἰωσήφ; 
᾿Αλλὰ πρόδηλον, ὅτι οὐ τὸ ξύλον τιμῶν προσεχύνη» 
σεν, ἀλλὰ διὰ τοῦ ξύλου τῷ Ἰωσὴφ προσεχύνησεν, 
ὥσπερ χαὶ ἡμεῖς διὰ τοῦ σταυροῦ τῷ Χριστῷ. ᾿Επεὶ 
χαὶ ᾿Αδραὰμ. τοῖς πωλήσασιν αὐτῷ τὸν τάφον ἀνδρά» 
σιν ἀσεδέσι προσεχύνησε, χαὶ γόνυ ἔχαμψεν ἐπὶ τὴν 
ἦν, ἀλλ᾽ oby ὡς θεοὺς αὐτοὺς προσεχύνησς. Καὶ 
πάλιν, ὁ Ἰαχὼδ τὸν Φαραὼ ηὐλόγησεν, ἀσεδῇ χαὶ 
εἰδωλολάτρην ὄντα, χαὶ τὸν Ἡσαῦ ἑπτάχις, ἀλλ᾽ οὐχ 
ὡς θεόν. Ἰδὲ πόσους ἀσπασμοὺς xal πκόπας προσχυ- 
νήσεις ἀπέδειξά σοι. γραφιχάς τε xal φυσιχὰς, μὴ 
ἐχούσας χατάγνωσιν; ἐμὲ δὲ ἐπὰν ἴδῃς εἰχόνα Χρι- 
στοῦ, ἣ τῆς πανάγνου αὑτοῦ Μητρὸς, ἣ ἁγίου pos» 
κυνοῦντα, ἀγανᾳχτεῖς εὐθέως, χαὶ βλασφημεῖς, xal 
ἀποπηδᾷς, χαὶ εἰδωλολάτρην με ἀποχαλεῖς, χαὶ οὐχ 
αἰσχύνῃ; xa φρίττεις, xal ἐρυθριᾷς, ὁρῶν με χαθ᾽ 
ἐχάστην ἡμέραν kv πάσῃ τῇ οἰχουμένῃ ναοὺς εἰδώλων 


Christique paesionem in ecclesiis, in sedibus, in 
foris, in tabulis, in linteis, in cubilibus et in 
vestibus, atque in omni loco exprimo et designo, 
ut per continuam considerationem, memoriam 
eorum perfricemus, nec unquam obliviseamur, vt 
tu semper oblitus es Domini Dei tui, Quinimo 
veluti, cum volumen legis adoras, non membra- 
narum οἱ atramenü naturam adoras, sed Dei βοῦν 
mones qui in eo scripti sunt; consimili modo 
Christi imaginem adore, nequaquam vero ligni 
colorunve naturam ; absit! sed inanimam Christi 
figuram adorans, per eam mihi videor ipsummet 
Christum complecti e! adorare. Αἱ sieut Jacob, 
cum a Josepbi fratribus qui ipsum vendiderant, 
variam ejusdem tunicam sanguine cruentam recee 
pisset, hanc cum lacrymis deosculatus, oculis euis 
apposuit; non quasi tunicam ille deieret, sed 
quod per eam Josephum ipsum osculari, et mani- 
bus complecti sibi videretur ' : sic. et nos Chri» 
stiani imaginem apostoli martyrisve carnali more 
complectentes, animo reputamus nos, vel Christum 
ipsum, vel martyrem ejus amplexari..,.. Quam. 
obrem, ut szpius dixi, in omni salutatione vel ade» 
ratione disquiritur intentio, Quod si mihi erimina» 
rie, quasi crucis lignum, ceu Deum adorem ; quare 
non item Jacob accusas, qui virge Josephi summis 
tatem adoravit "53 At manifestum est eum noa ligni 
honorandi causa adorationem exhibuisse , sed po- 
tius per honorem ligno prestitum, adorasse Jose 
phum, 94785 sicut in cruce Christum adoramus, 
Eodem plane modo quo- Abraham homines impios 
a quibus sepulerum mercabatur, genibus in terram 
demissis adoravit, nequaquam tamen ulti deos "5, 
Ad hxc, Jacob Pharaoni, impio licet idolorumque 
cultori, benedixit **, atque septieg Esau δ', sed Ron 
uti Deum, adoravit. Vide, quot tibi salutstiones, 
quoique adorationes, tum in Scripturis probatas, 
tum naturales, nulli prorsus reprehensioni obno« 
xias protulerim. Tu vero, cum Christi, aut castise 
sima Matris illius, aut sancti cujusdam imaginem 
nos vides adorare, confestim indignahundus id ἴῃ 
crimen vertis , aufugisque, et me idololatram noe 
minas. Non te pudet? non perhorrescis? non rue 


χαταλύοντα, xai ναοὺς μαρτύρων ἀνεγείροντα ; El τὰ p) bore suffunderis, quando me vides jn upiverso ore 


εἴδυλα προσεχύνουν, διατί τοὺς μάρτυρας τιμῶ τοὺς 
χαταλύσαντας τὰ εἴδωλα; εἰ δὲ τὰ ξύλα, ὡς φὴς, δο» 
ξάζω, πῶς τιμῷ τοὺς ἁγίους, τοὺς τὰ ξύλινα ξόανα 
τῶν δαιμόνων κατακαύσαντας ; Εἰ δὲ χαὶ τοὺς λίθους 
δοξάζω, πῶς δοξάζω τοὺς ἀποστόλους, τοὺς τὰ λίθινα 
ςἴδωλα χαταχλάσαντας ; El τὰς εἰχόνας τῶν ψευδωνύ- 
μὼν θεῶν σέδω, πῶς δοξάζω, καὶ ἐπαινῶ, xal ἕορ- 
τὰς ἐπιτελῶ τῶν παιδῶν, τῶν ἐν Βαδυλῶνι ἀθλη- 
σάντων, καὶ τῇ εἰχόνι τῇ χρυσῇ μὴ προσχυνησάντων, 
τῇ εἰδωλιχῇ ; ᾿Αλλ᾽ ὄντως πολλὴ τῶν ἀνόμων ἡ πών 
pote, πολλὴ τύφλωσις, "Q Ἰουδαῖς, πολλὴ ἡ ἀναί- 


V Gen, xxxvii, 39 seqq. "* Gen, xiein, 45; 
95 Gen, xxxui, 5. ** Dan. i, 4 seqq. 


Par&oL. Gp, XCIV. 


be idolorum delubra demolientem , templaque 
martyrum honori exstruentem? quod si idole 
adoro, quid est cur martyres idolorum eversores 
honorem? quod si lignis, uti loqui amas, gloriam 
defero ; qui fit, ut honore homines sanctos prose- 
quar, qui ligneas demonum statuas combusserunt? 
Sed si lapides celebro; cur apostolos ipsos, qui 
lapidea simulacra comminuerunt, celebravero ? 
quod si tandem falsorum deorum veneror imagines ; 
quare igitur trium puerorum **, quia, ne auream 
idoli imaginem adorarent, Babylone decertavernnt, 
Hebr. xi, 24. 


9 Gen. xxii, 7. ** Gen. xtvin, 9, 


A 


1.91 


S. JOANNIS DAMASCENI 


159 


bantaür nomina, et ubi ipsorum quisque habitaret, 4 Μαρτύρει δὲ ἡ εἰχὼν ἄχρι τοῦ παρόντος πεκηγυῖο 


ascribendum curavit ; insuper et illorum qui aquas 
ministrabant, nomina subjecit. Atqui hec quidem 
imago ad hoc usque tempus rei gestae fidem faeit, 
jn ipsomet introitu quartz porticus jam multoties 
noininati oratorii apposita. Verum «quandoquidem 
miraculum illud, miraculum aliud subsecutum est, 
hoc pretermittere nefas esset, quippe cum ejusdem 
sil argumenti. Et quamvis setate recentius sit, hic 
iamen illud commeinorare non pigebit. Enimvero 
cum illi qui Arii partibus studebant, triumphum 
esge perennem cernerent, apud eum cui Helenia- 
norum palatii cura commissa erat, assiduis preci- 
bus egerunt, ut tanquam L3inei administrationi 
praefectus, imaginem auferret εἰ absconderet. is 
facili pretextu, nimirum aquarum humore labe: 
factari imaginem, ejusque conservationem instau- 
rationómve causatus, eam sustulit et occultavit. 
Verum cum imperator universa regia loca perlu- 
.straret, ad hunc quoque veniens, imaginem quae- 
sivit, rursusque affigendam parieti prsecepit. Porro 
Eutychianum (ita aedium przfectus ille vocabatur) 
divina qusdam statim invasit indignatio, ut dexter 
oculus ei difflueret, et cstera item membra pes- 
simo motu quaterentur ; quod in causa fuit ut ad 
sacrum oratorium, in quo beatorum Pantaleonis 
εἰ Marini reliquiarum portio asservatur, accede- 
ret. Iéfud porro oratorium Homonea id est, con- 
&ordia nominatur, quoniam illuc centum et quin- 


ἐν τῷ ἐμθόλῳ τοῦ τετραστόου, τοῦ πολλάκις εἰρημέ- 
vou εὐχτηρίου. Ἐπειδὴ δὲ τῷ θαύματι θαῦμα ἐπ- 
ηχολούθησεν, οὐχ ὅσιον παριδεῖν, τῆς αὐτῆς ὑκο- 
θέσεω; τυγχάνον * ὅπερ, εἰ xaX τὸν παρόντα χαιρὸν 
ὑπερῆλθε, λέγειν οὐχ ὀκνήσω. Θεασάμενοι γὲρ οἱ 
τῆς ᾿Αρείου συμμορίας ἐπιχρατοῦντα θρίαμόον, ἐλ:- 
πάρησαν τὸν τοῦ παλατίου “Ελενιανῶν τὴν φροντῆα 
πεπιστευμένον, ὡς ἐξάρχοντα καὶ τῆς τοῦ λουτροῦ 
διοιχήσεως χαθελόντα καταπχρύψαε cim εἰχόνε. Ὃς 
πρόφασιν εὐμήχανον εὑράμενος, τὴν ἐκ vin ὑδάτων 
προσγινομένην νοτίδα, ὡς σχυλθεῖσαν cn εἰχόνα 
ἀφελόμενος, φησὶν, ἐπὶ διορθώσει πατέκρυζεν. Ἔν 
ὁ βασιλεὺς ἐγχυχλίους ἐπιδημίας τελῶν εἰς ἔχαστο, 
τόπον βασιλιχὸν, παραγενόμεγος, κἀκεῖσε, τὴν εἰχόνα 
ἐπεζήτει" xal οὕτῳς αὖθις τῷ τοίχῳ χατεκάτῃ, 
Παρὰ πόδας δὲ τὸν Εὐτυχιανόν * τοῦτο γὰρ tv ina 
τῷ διαιταρίῳ " ὀργή τις θεοδέκαστος παραλεῖος͵ 
τὸν μὲν δεξιὸν ὀξθαλμὸν διαῤῥεῦσαι avoir n. 
κίστως δὲ καὶ τὰ λοιπὰ περισείουσα μέλη, τῶν 
φελάσαι παρεσχεύασε τῷ εὐαγεῖ εὐχτηρίῳ, beg 
πίστευται ἀναπαύεσθαι μέρος ἱερῶν λειψάνων 
θεσπεσίων Παντολέοντος καὶ Μαρένου, ἐπιχὼν 
vou τοῦ τόκου, Ὁμόγοια, kx τοῦ ἐχεῖ συνῖς 
τοὺς ἑχατὸν πεντήκοντα ἐπισχόπους ἐπὶ ib 
τοῦ μεγάλου βασιλέως, χοινήν τινα καὶ cutem 
μένην διδασχαλίαν τοῦ τε ὁμοουσέου τῆς θεία lj 
δος ποιήσασθαι, xai τῆς ἐνανθριυπήσεως δὲ τῷ ἵν 
ρίου τρανῶσαι τὴν ἐκ Παρθένου πρόσληψιν, uim 


qunginta episcopi, Theodosio magno imperatore, C τὴν ἐπωνυμίαν τεχτήνασθαι. Ἡ μέρας & ciim 


convenientes, unanimi concordique sententia divi- 
nee Trinitatis consubstantialitatem asseruerunt, et 
Dominice humanitatis ex Virgine susceptionem 
declararunt. llle autem septem circiter dies illic 
commoratus, cum nihil levaminis acciperet, quin- 
imo testiculus uterque corroderetur, nocte quadam 
media subdiaconus, eui pro sua vice illic perno- 
ctandum erat, in somnis videt astantem quemdam 
regem, qui :zgrotum manu indicans, aiebat : 
Quare hunc excepisti ἢ Ecquis eum istuc adduxit ? 
Hic se illis junxit, qui de me pessime loquuntur. 
«ste est qui patrati miraculi abscondit imaginem. 
Clericus itaque surgens, quod in quiete vidisset, 
recitat, lieri posse negans ut ille ab hac plaga sa- 
netur. Ceterum Eutychianus, ceu vi dolorum ín 
somnum actus esset, sdolescentem quemdam  eu- 
nuchum, fulgenti veste indutum videt, his se ver- 
bis allequentem : Quid habes? Cum ille reposuisset 
ge tabe perire, nec ullum remedium invenire, eum 
audivit dicentem : Nemo tibí potest opitulari : quo- 
niam rex valde tibi irascitur. Tum eger : Quem- 
nat, infit, interpellabo, aut quid agam? Hic vero : 
Si vis, inquit, levamen obtinere, δά 978 Hele- 
nianorum balneas quantocius perge, el prope 
adusti Ariani imaginem quiesce. Mox experge- 


ἑπτὰ προσχαρτεροῦντος, xai ὀνοῦντος οὐδὲν, ἀλλὶ αὶ 
διαδρωθέντων αὑτῷ κἀὶ τῶν διδύμων, que 
μιᾶς τῶν νυχτῶν, ὁ λαχὼν ὑποδεάκονος τὴν τον 
χιον ἔχειν, ὁρᾷ χατ᾿ ὄναρ βασιλέα τινὰ τὸ is 
στάντα, καὶ χειρὶ ὑποδειχνύντα τὸν ἀσθενῆ, Mir 
Hog ὑπεδέξω τοῦτον Τίς 6k ὁ ἐνταῦθα ἀγεν, 
Οὗτος ὁ μετὰ τῶν εἰς ἐμὲ δυσφημούντων cup 
ξάμενος. Οὗτος ὁ χαταχρύψας τὴν sixóva τῷ ἐν 
ματος. Διαναστὰς δὲ ὁ χληριχὸς, τὸ ὄφθὲν Doppia 

φήσας, τῶν ἀδυνάτων τνγχάνειν ἰαθῆναι vovsk 

μάστιγος. Τῇ δὲ αὑτῇ νυχεὶ, ὁ Εδτευχιανὸς, ὑπ 
εἰς ὕπνον ἐκ τῶν ὀδυνῶν ὑκαχθεῖὶς, δρᾷ «ve wie 
εὐνοῦχον παρὰ [ λάμπρῳ ἠμφιεσμένον, Myevm αὐτῷ, 


D Τί ἔχεις ; Ὡς δὲ, ᾿Αποθνήσχω, ἔφη, πειρημόμενος, 


καὶ θεραπείας μὴ τυγχάνων, fixoue όγοντες᾽ "lk 
οὐδείς σοι δύναται βοηθῆσαι " 6 γὰρ βιασθαεὺς Gcr 
ὀργίξεται xatk σοῦ. Ἠντιδόλει οὗτος, wil ew 
τίνα χινήσω, ἣ τί ποιήσω; 6 δέ quoc : EU 
ἀνεθῆναι, ἄπιθι συντόμως ἐν τῷ λουτρῷ "Em, 
καὶ ἐγγύθεν τῆς εἰχόνος τοῦ καυθέντος "Apu 
ἀναπαύθητι. Παραυτὰ δὲ διυπνίσας, ἕνα τῶν ὑπ!» 
ετούντιον ἑφώνοι. Ἔξεπλάγησαν δέ" τριῶν γὰρ os 
ρῶν ἤδη παρελθουσῶν, ἀφωνίᾳ συνείχετο. Καί gra 
πρὸς αὐτοὺς, ἀπάγειν αὐτὸν, χατὰ τὸ προσταχνν 
διεκελεύσατο. Φθάσας δὲ τὸν τόπον xal πρὸς τὰ! 


VAM/E LECTIONES. 
! Valesius legendum putat παραγαύδει. Paragaudis enim genus vestimenti erat cujus Chron. kr 


meminit. Vide Casauboni notas ad Trebell. Pollion. 


1389 


DE IMAGINIBUS ORATIO III, 


1390 


gav, θαῦμα φοδερὸν xal ἑξαίσιον, πᾶσάν τε &xohv A nium aures perculit, Olympius enim quidam no- 


ἀνθρώπων χαταπλῆττον γεγένηται. Ὀλύμπιος γάρ 
τις τοὔνομα, Εὐθυμίου τοῦ τῆς ᾿Αρείον θρησχείας 
ἐξάρχοντος, τὸν βαδιστὴν * παραχορεύοντα ἐν τῷ 
λουτρῷ τοῦ παλατίου τῶν Ἐλενιανῶν, γενόμενος 
χατὰ τὸν προμαλάττοντα, xal θεασάμενός τινᾶς τῶν 
λονομένων τὴν τοῦ ὁμοουσίον δόξαν σεμνύνοντας, 
ἔφη, αὐταῖς λέξεσιν, οὕτως" Τί γάρ ἔστιν ἡ Tplac; 
Ποίῳ δὲ τοίχῳ οὐχ ἐπιγέγραπται ; Καὶ χρατήσας τῶν 
ἑαυτοῦ ἀναγχαίων, ἔφη" Ἰδὲ, χἀγὼ Τριάδα ἔχω. 
Ὥστε χινηθέντας τοὺς ἐχεῖ εὑρεθέντας, μέλλειν 
αὐτὸν διαχειρίζεσθαι, ἀλλ᾽ εἴρχθησαν ὑπό τινος Μά- 
vou, πρεσδυτέρου τῶν ᾿Αγίων ᾿Αποστόλων ἐν τῷ 
«περιτειχίσματι, ἀνθρώπον θαυμαστοῦ, καὶ τὸν Θεὸν 
θεραπεύοντος, φήσαντος πρὸς αὐτοὺς, ὡς obx ἂν 
διαλάθῃ τὸν τῆς παντεφόρου δίχης ὀφθαλμὸν, ἀχρι- 
δεῖ λόγῳ γράφοντα. Αἰδοζ δὲ τοῦ ἀνδρὸς τῆς ταραχῆς 
παυσαμένων, ἐξανέστη ὁ Ὀλύμπιος, xat τῇ ἐμόάσει 
«ὧν θερμῶν ὡς ἔθος χρησάμενος, ἕξεισιν ἐπὶ τὴν 
τῶν ψυχρῶν ὑδάτων δεξαμενὴν, ἧτις λαμδάνει τὰ 


mine, juxia equum ambulatorem Euthymii Arianz. 
factionis exarchze subsultim incedere solitus, cum 
esset in lavacro palatii llelenianorum, in celfa te- 
pidaria nonnullos eorum qui lavabantur, consub- 
stantialis fidem celebrantes conspicatus, bis eos 
verbis allocutus est : Ecquid enim est Trinitas ? 
aut quo in pariete inscripta non est? Statimque 
virilibus manu apprehensis : Ecce, inquit, ego 
quoque Trinitatem habeo. Eam ob rem illi qui 
aderant animis concitati , eum statim interfecis- 
sent, nisi eos vir quidam admirabilis , ac religio- 
sus Dei cultor, Magnus nomine, Sanctorum Aposto- 
lorum ecclesiz intra muri ambitum preshyter, re- 
preseisset, affirmans, id justiti:e cuncta spectantis 
oculum latere nom posse, qui singula diligenter 
conscribat. Cum igitur propter viri reverentiam 
turba quievisset, surrexit Olympius, et thermas 
ingressus, inque aquis calidis de more lotus, ad 
frigidarum piscinam vadit; que quidem aquas 


ὕδατα kx πηγῆς τιχτομένης μέσον τοῦ Gt&toU θυσια»-- excipit, e medio altari sanct: ecclesise protomar- 


στηρίου τοῦ εὐαγοῦς οἴχσυ τοῦ πρωτομάρτυρος Στε- 
φάνου, ὅν ἐν παλαιοῖς ἔκτισεν, ἀξιώμασιν ἀἄρχοντι- 
κοῖς διαλάμψας, Αὐρηλιανός " ἐνθένδε ἡγοῦμαι θείας 
ἐποψίας τὸ ὕδωρ ἀξιοῦσθαι. "Ev fj καταδὰς θᾶττον 
ἐπαναδαίνει, χραυγάζων" Ἐλεήσατέ με, ἐλεήσατε 
Kai χνήθων αὐτοῦ τὰς σάρχας, τῶν ὀστῶν ἀπεμέριζε. 
Πάντες δὲ περὶ αὐτὸν γενόμενοι, χαὶ χρατήσαντες, 
σινδόνι περιτυλίξαντες, ἀνέχλιναν ψυχοῤῥαγοῦντα. 


tyris Stephani, olim ab Aureliano prefecturs di- 
guitatibus illustri censtructe, scaturientes. Hinc 
plane aquam illam dignam fuisse arbitror, quam 
Deus ipse spectaret. In hanc ille cum descendisset, 
dicto ocius remeavit, cum ejulatu clamans : Mise- 
remini mei, miseremini mei! Et carnes suas un- 
guibus scalpens, ab ossibus divellebat. Tunc ad 
ipsum omnes concurrere, apprehensum linteo in- 


Ἐπηρώτων δὲ, τί ἂν εἴη τὸ copf&v, xal φησιν ὁ ὦ volvere, ac pre frigore deficientem reclinare. Ro- 


Ὀλύμπιος" "Avbpa χατεῖδον λευχειμονοῦντα,, ἐπι- 
ὀάντα μοι χατὰ τῆς νεροφόρου, καὶ τρεῖς σίχλας ἃ 
θερμοῦ περιχέαντά μοι, xal λέγοντά μοι" Μὴ δυσ- 
φήμει. Λαδόντες δὲ αὐτὸν φορείῳ οἱ αὐτῷ διαφέρον- 
πες, μετεχόμισαν ἐν ἑτέρῳ λουτρῷ προσχειμένῳ 
τῇ τῶν ᾿Δρειανῶν ἐχχλησίᾳ. Θελόντων δὲ αὐτῶν 
ἀποτυλέξαι τὴν σινδόνα ἀπ᾽ αὐτοῦ, συνεξέπαιρον 9 
πάσας τὰς σάρχας αὐτοῦ, καὶ οὕτως νεχρωθεὶς, 
ἀπέδωχε τὸ πνεῦμα. Γνωστὸν δὲ ἐγένετο τοῦτο σχεδὸν 
xa0' ὅλης τῆς βασιλίδος. Ἐφήμιζον δέ τινες περὶ 
ποῦ “πεπονθότος, ὡς χρόνοις τισὶν, ἀπὸ τῆς τὸ ὁμοού- 
σιον δοξαζούσης θρησχείας εἰς τὴν 'Apslou μετ- 
εδαπτίσατο λατρείαν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ συμδεδηχὸς καὶ 
ἀχοαῖς βασιλέων ἐπλησίασεν" ᾿Αλναστάσιος δὲ ἦν" 
ἐπέτρεψεν εἰχόνι χρωματισθὲν τὸ τεράστιον, ὕπερθε 
τῆς νεροφόρου καταπαγῆναι. Ἰωάννης δέ τις διάκχο- 
νος, καὶ ἔχδιχος τῆς τοῦ προλεχθέντος εὐαγοῦς οἵ- 
xou Στεφάνου τοῦ τῶν μαρτύρων πρώτου, ἀνὴρ εἴ 
τις ἄλλος ζῆλον ὑπὲρ τοῦ ὁμοουσίου δόγματος ἐχά.- 
στοτε ἐνδειχνύμενος, xal αὐτὸς alxóvi κατέγραψεν, 
ἀλλ᾽ οὐχ ἁπλῶς" τῶν γὰρ ἐκεῖσε λουομένων χαὶ θεα- 
σαμένων ὀνόματα χατέγραψε, καὶ ἔνθα εἴη ἕκαστος 
οἰχῶν, ἔτι τε xat τῶν τοῖς ὕδασιν ὑπηρετούντων. 


gantibus autem quidnam ei contigisset, respondet 
Olympius : Hominem candidis indutum vestibus 
vidi, qui juxta labrum incedens, tres mibi aquz 
calido situlas infudit dicens : Ne blasphemus esto. 
Tum qui illi necessitudine conjuncti erant, ferculo 
eum tollentes, in aliud balneum Arianorum eccle- 
Si* vicinum transferunt. Sed cum linteum vellent 
explicare, omnes ejus carnes lacerarunt, atque hoc 
modo enecalus, spiritum reddidit. Qui quidem 
evenius per universum fere imperium divulgaius 
est. Nonnulli ferebant Olympium, qui talia passus 
est, aliquo ex tempore ab ea religione, que con- 
substantialem Trinitatem celebrat, ad Arianam hze- 
resin secundo baptismate transiisse. 977 Ubi 


D vero res ista ad imperatoris aures pervenit (is 


porro Anastasius erat), jussit uL miraculum colori- 
bus in tabula depictum in superiori labri parte 
affüyeretur. Porro Joannes quidam diaconus, et 
sancte illius ecclesie, cujus supra meiinimus, 
Stephani primi Martyris nomine dieaue defensor, 
vir, si quis alius, zelum pro dogmate consubstan- 
tialis tuendo nusquam non exserens, ipse quoque 
nonu pingendam modo, sed et eorum qui illic lava- 


VARLE LECTIONES. 


* Billius emendat καλέσας τὸν βαδιστήν. Valesius vero τὸν Babtothv παραχορεύων, juxta equum ambu- 


latorem subsultim incedens. Quae verior videtur 
ἐπῇρον. 


. 4 Leg. σίτλας. Latine sitwlas. 9 Forte συνεξ᾿ 


1395 


S. JOANNIS DAMASCENT 


1396 


Verum divina providentia factum est, ut vir domo A ἐνταράχως χράζειν * Alps τοῦ ζῆν «by τοῦτο XETOIS- 


Sbesset. Vehementi quippe farore perciti erant ut 
ilium interücerent, inter hzc aliis alía vociferanti- 
bus. Multa 379 siquidem et valde magna erst eorum 
"equitia in conspectu Dei, nec non immanis li- 
vor, qua quidem abrepti istuc convenerant, oppor- 
tunum adesse tempus rati, adversus sanctum vi- 
rum insurgendi , eumque contumeliis aspergendi : 
quia frequenter gentilium malesanam fidem er- 
roremque redarguerat. Cum igitur tanti furoris 
impotentes essent , militum cuipiam jusserunt , ut 
conscensis gradibus imaginem disturbaret. Hic 
cum ascendisset , manusque jussa perfecturus 
extenderet, e superiore statim loco humi cor- 
ruens fractus fuit : unde magnus in turba tu- 
multus ortus est. Illi nihilominus accensis animis 
᾿ adjecerunt, ul alterum eo adigerent; qui quidem 
exporrectis item nianibus quo imaginem detrahe- 
ret, in terram pariter allisus est: ex quo omnes 
metu perculsi, crucis signo sese munie cobpe- 
runt. Verum infideles furentes adhuc, tertium 
quoque eodem admoverunt, qui cum manus rur- 
$um  protendisset , ut imaginem  demitteret , 
ipse etiam simili fato deorsum cecidit. Tunc 
omnes qui aderant fideles ingens horror invasit , 
atque infidelium  czcitatem audaciamque  mi- 
vati, adorata imagine, fusisque precibus dis- 
cesserunt. » 


Sancti Joannis Chrysostomi , ez oratione in illud : ( Τοῦ ἁγίου Ἰωάννου tov 


« Noveris te in medio laqueorum incedere **. » 


« Nequaquam igitur, dilectissimi, moerore con- 
ficiamur, neve in praesenti calamitate animis con- 
cidamus; quin divine magis clementie consilium 
admiremur. Nam per quz diabolus civitatem no- 
suam se funditus eversurum speravit, per bec 
ipsam erexit Deus, excitavitque. Improbis enim 
quibusdam hominibus suggesserat diabolus, ut 
inperatorum statuas inhoneste haberent; quo 
tandein ipsummet civitatis solum everteret. 

Ejusdem. « Postquam autem temerario ausu hzc 
patrata sunt, ac. sceleratissimi quidam, flagitio- 
sissimique buminum , proculcatis legibus, statuas 


κότα, xai ἡ εἰχὼν χαταδληθήτω. Συνέδη δὲ χατ' 
οἰχονομίαν θεοῦ τὸν ἄνδρα μὴ εὑρεθῆναι τότε ἐν τῷ 
οἴχῳ αὑτοῦ. Προεθυμοῦντο γὰρ διαχειρίσασθαι αὐτὸν͵ 
ἄλλων ἄλλα χραζόντων. Ἡ γὰρ κακία αὑτῶν πολλὴ 
καὶ μεγάλη ἦν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ σφόδρα, xai ὁ φϑό- 
voc ἄμετρος, ὑφ᾽ οὗ καὶ ἐνεργούμενοι, εἰς τοῦτο συν- 
εληλύθεισαν, καιρὸν νομίσαντες εὑρεῖν χοταστασιά- 
σαι καὶ καθυδρίσαι τὸν ἅγιον, ὡς πολλάκις ἐλέγξεντα 
τὴν xaxomictlav καὶ πλάνην τῶν Év air; ἔλληνι. 
ζόντων. Ὡς οὖν οὐχ ἠδύναντο φέρειν τὴν τοιαύτην 
μανίαν, ἐπέτρεψαν ἑνὶ τών στραταότων, bvoSdy 
àv ἀναδαθμοῖς, καὶ ῥίψαι τὴν εἰκόνα" ivit 
bxelvog , xal ἐχτείνας τὰς yslpeg τοῦ ποιῆσαι $ 
προσταχθὲν, εὐθέως ἀπεῤῥάγη ἄνωθεν χάτω xzz- 
πεσὼν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἐγένετο θόρυδος μέγας εἰς 
τὸν ὄχλον. Καὶ προσέθεντο ἐξαφθέντες, ἄλλον in. 
γαγεῖν, καὶ ἐχτείνας xáàxelvoc τὰς χεῖρας c» 
xavacüpat αὐτὴν, ὡσαύτως ἀπεῤῥάγη brà τὴν γι 
Καὶ τούτου γενομένου, φοδηθέντες πάντες, fpi 
τὴν σφραγῖδα τοῦ στανροῦ περιάπτειν ἑαυταῖς. "Hd 
πλέον δὲ μεμηνότες οἱ ἄπιστοι ἐκεῖνοι, sgootkes 
xai τρίτον ἀνενέγχαι ἐπὶ τούτῳ, καὶ ὡς dn 
xai αὑτὸς τὰς χεῖρας τοῦ ῥίψαι τὴν εἰκόνα, ὡς 
xat αὐτὸς κατεῤῥάγη ἐπὶ τὴν γῆν. Τότε φόδοςα, 
ἐπῆλθεν ἐπὶ πάντας τοὺς περιεστῶτας πισταὶ 
καὶ ἐχπληττόμενοι ἐπὶ τῇ πωρώσει xal "Agr 
ἀπίστων xa ἀνοσίων ἐκείνων &vbptov, Tposxme 
τες μετὰ προσευχῆς τῇ εἰκόνι, ἀνεχώρουν." ! 
Χρυσοστόμονυ, ἐκ m 
τοῦ, « Ἐκίγνωσαι, ὅει ἐν μέσῳ παγὰ 
διαθδαίγεις. » 

« Μὴ τοίνυν ἀλγῶμεν, ἀγαπητοὶ, μηδὲ χατατῖτῳ 
μεν ἐπὶ τῇ παρούσῃ θλίψει, ἀλλὰ θαυμάζωμν Y 
εὐμήχανον τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας. Δι᾽ ὧν γὰρ xp 
εδόχησεν ὁ διάδολος τὴν πόλιν ἡμῶν καταδᾶιαι t 
τούτων αὐτὴν ὁ θεὸς ἀνέστησε καὶ ἀνώρθωαιν 
μὲν γὰρ διάδολος, ἐνέπνευσά τισε παρανόμοις b 
θρώποις; καὶ τοὺς τῶν βασιλέων ὕδρισαν ἀνδρίεες 
ἵνα καὶ αὐτὸ τῆς πόλεως ἀφανίσῃ τὸ ἔδαςος.! 


Τοῦ αὐτοῦ. « Ἐπειδὴ δὲ συνέδη τὰ «olus lir. 
χα! τινες μιαροὶ καὶ παμμίαροι τοὺς vépe mm 
πατήσαντες, τοὺς ἀνδριάντας καθεῖλον, καὶ τὸν περὶ 


deturbanteg, cxteros omnes extremo atque im- p τῶν ἑχάστων πᾶσιν ἐπεχρέμασαν »κκίνδυνν΄ ταὶ vov 


minenti periculo subjecerunt ; quando irato impe- 
ratore pro vita ipsa jam pertimescimus, non nos 
angit amplius facultatum jactura ; sed, iis postha- 
bitis, omnes passim dicentes audio : Facultates 
accipiat imperator, foro zdibusque nostris sponte 
cedemus, muda tantummodo corpora servanda ali 
quia polliceatur. Quemadmodum igitur, cum timor 
mortis nondum immineret, pecuniarum nos mul- 
ta carpebat; sic ubi hec contra leges admissa 
$unt, mortis metus pecuniaria jacture dolorem 
pepulit. » 

Ejusdem. « Quod si quispiam in latronis spe- 
:unca deprehendatur, quamlibet ipse latrocinia 


*» Orat. 15 De statuis. 


ὑπὲρ τῆς ζωῆς αὐτῆς δεδοίκαμεν qc poveri Lond 
Ma, οὐχέτι λοιπὸν fj τῶν χρημάτων Dore. Qui 
ἀλλ᾽ ἕτερα ἀντ᾽ ἐχείνων, πάντων ἀχούω Merian" 
Λαδέτω τὴν οὐσίαν ὁ βασιλεὺς, ἀποστησόμεθα ve 
ἁγορῶν xo τῶν οἰχεῶν ἀγαπητῶς “ μόνον τὸ on 
τις ἡμῖν γυμνὸν ὑπόσχηται διασώζειν. Ὥσπερ (ni* 
ταῦθα, πρὶν fj τὸν ὑπὸ τοῦ θανάτου φόδον ἡμῖν ἐπι’ 
στῆναι, ἔδακεν ἡ ζημία τῶν χρημάτων" tai ἃ 
ἐτολμήθη τὰ παράνομα, ἐπεισελθὼν, τὴν ὀδύνην τᾷ 
ζ μίας ἀπώθησεν. » 


Τοῦ αὑτοῦ. « Οὐχ οἶδας, κἂν μὴ λῃστεύῃ si P 
δὲ τῷ τῶν λῃστῶν σπηλαίῳ φανῇ. τὴν αὐτὴν ἐχε 


| 


1391 


DE IMAGINIBUS ORATIO III. 


1938 


νοις δίδωσι δίκην; Καὶ τί λέγω τὰ τῶν λῃστῶν; À non exercuerit, an ignoras eum idem cum latroui- 


ἴστε δήπου πάντες, xal μέμνησθε, ὅτε τοὺς ἀνδριάν- 
τας χαθεΐλον παρ᾽ ἡμῖν μιαροί τινες ἄνθρωποι καὶ 
γόητες " ἀλλ᾽ ὅσοι παρόντες ἁπλῶς τοῖς γενομένοις 
ἐφάνησαν, εἰς διχαστήριον ἁρπασθέντες χαὶ συνανα- 
σχεθέντες δ ἐχείνοις τὴν ἐσχάτην ἔδωχαν δίχην. » 


bus subire supplicium * Sed quid ego quas la- 
tronum sunt commemoro? vos utique omnes 
nostis, et meministis, quando flagitiosi quidam - 
homines prsstigiatoresque apud Dos statuas do- 
turbavissent, non ipsos modo, sed eos eliam, 


qui facinori duntaxat interfuerant, una cum illis ad tribunalia raptos et adductos, extremas luisse 


penas. » 
Θεοδωρήτου ἐπισχόπου Κύρου, ἐκ τῆς Φιλοθέου 
ἱστορίας, περὶ Μαχεδογίου Ἁσιανίτον. 


«"Allott δὲ τῆς πόλεως ἀπό τινος πονηροῦ δαί- 
μονος βαχχευθείσης, ὡ; δῆθεν νόσον ἀποδιῶξαι, τῇ 


880 Theodoreti qiscopi Cyri, ex Historia religiosa , 
de Matedonio Asianita. 


« Contigit autem »liquando, ut a pessimo d:r- 
mone civitas in furias ageretur, ita ut, 3c si mor- 


μανίᾳ xavà τῶν βασιλιχῶν ἐχρήσαντο στηλῶν ávofj- B bus quidam abigendus fuisset, in imperatorum 


«ως. » 

'Ex τεῆς ἐκκι.λησιαστιχῆς ᾿Ιστορίας Θεοδώρου 
ἀναγγώστου Korccartwovzólsoc, περί τινὸς 
αἱρετιχοῦ Πα.λ:λαδίου (54). 

« Ὁ δὲ τῆς ᾿Αντιοχείας ἐπίσχοπος Παλλάδιος πρὸς 
χάριν βασιλέως διαπραττόμενος, τοὺς τοῖς ἐν Χαλ- 
χηδόνι ἁγίοις δέγμασιν ἑπομένους ἐμυσάττετο xal 
τὰς τῶν ἀγίων Πατέρων εἰχόνας χαθεΐλεν. » 


'Ex τοῦ Βίον τοῦ d Κωνσταγτίνου,, τοῦ tpl- 
tov βιδζίιον, $19. δ΄. 

« Τὰ μὲν οὖν αὐτῷ καταθυμίως συνετελεῖτο" τὰ δὲ 
«ἧς τοῦ φθόνου βασχανίας, δεινῶς τὰς χατὰ τὴν 
᾿Αλεξανδρείαν ᾿Εχχλησίας ἐχταράττοντα, xa τὰ 
Θηδαίων τε καὶ Αἰγυπτίων σχίσματα ἐποίουν, xat 
ἄλλα καχὰ οὐ σμικρὰ, αὐτῶν ἐχείνων προσρηγνυ- 
μένων χαθ᾽ ἐχάστην πόλιν, ἐπισχόπων ἑπισχόποις, 
δήμων τε δήμοις ἐπανισταμένων" xal μονονουχὶ συμ- 
πληγάδες b, χαταχοπτόντων ἀλλήλους. Ὥστε ἰδεῖν, 
φρενῶν ἐχστάσει, ἀνοσίοις ἐγχειρεῖν, καὶ τὰς βασι- 
λέων ἀφρόνως ὑδρίζειν εἰχόνας. » 


Τῆς ἐχκιλησιαστικῆς Ἱστορίας |, περὶ τῶν τὰ 
Διοσκόρου φρονούντων. ' 

ε Εἰς τοσοῦτον γὰρ ἐληλύθει τῆς τόλμης, ὥστε χαὶ 

τὰ τῶν ἐχεῖ γεγονότων μαχαρίων ποιμένων ὀνόματα 

TOv ἱερῶν διπτύχων ἀνεῖλε, xal τὰς αὐτῶν εἰχόνας 

καθεῖλε, καταχαύσας τυραννιχῶς. » 

Τῆς αὐτῆς ἱστορίας, περὶ τοῦ διαδεξαμένου τὸν 
θρόνον σταντινουπόλοως μετὰ Μακεδό- 
viov, alpscuxór i. 


« Οὗτος ὁ ἀνόσιος, ἐν ταῖς συνάξεσιν ἀπερχόμε- 
νος, τοὺς σεπτοὺς οἴχους ἀναθεωρεῖσθαι χελεύων, εἴ 
7:00 γεγραμμένον iv εἰχόνι εὕρισκε Μαχεδόνιον, ταύ- 
τὴν εἰ μὴ καθεῖλεν, οὐχ ἂν ἐλειτούργει. » 


statuas furorem inconsiderate verterent.» 


Ex Historia ecclesiastica Theodori lectoris Con- 
stantinopolitani, de Palladio quodam  hare- 
tico. 


« At episcopus Antiochiz Palladius, imperateris 
benevolentiam aucupans, eos qui sancta Chalce- 
donensis synodi decreta amplectebantur, eihor- 
rebat : quin etjam sanctorum Patrum imagines 
sustulit. » 

Ex Vita sancti Constantini , lib. ui, cap. 4. 


« Quapropter illinc quidem re$ eo quo optabat 
exitu succedebant : hinc vero invidentiz livor Ec- 
clesias Dei Alexandrie perturbabst, et Thebanos 
inter ac Agyptios, tum sehisma, (um alia nec 
contemnenda mala cencitabat, consurgentibus per 
civitates singulas in episcopos episcopis, el in 
populos populjs, tantumque non conllictantibus , 
et ad internecionem usque sgvientibus. Vidisses 
homines mente captos nefanda negotia moliri, 
et imperatoram imagines contumeliis asper- 
gere. » 


Ez ecclesiastica Historia, de íis qui cum Dioscoro 
senliebant. 


« Eo quippe processerat audacig , ut beatorum, 
qui illic fuerant, pastorum nomina e sacris dipty- 
chis raderet, eorumque, quas sustulerat, imagines 
combureret. » 


Ex eadem historia, de hwretico qui Macedonio in 
Constantinopolitana sede successit. 


« Seelestus. ille ad sacros conventus acce- 
dens, divinas zdes ante perlustrsri jubebat; 
οἱ sicubi in imagine depictum —Macedonium iu- 
veniret, non prius sacra peragebat, quam eam. 
dejecisset. »- 


VARLE LECTIONES. 


5 Forte, συναναχθέντεςς — 5 Apud Euseb. συμπληγάδων, recte. ! τῆς ἐκχλησιαστιχῆς Ἰστορίας. Hze 
et alia quz subsequuntur, tanquam Theodori lectoris sint, Valesius edidit cum ejusdem Theodori 
[fragmentis quie supersunt.) Lego αἱρετικοῦ, Timothei nempe, qui Macedonio successerat. Non eniin 
de Macedonio Pneumatomacbo sermo est, de illo quem Anastasius imp. ob rectam duarum natu- 
rarum fidem exagitavit, suffecto in ejus locum impio Timotheo Chalcedonensis synodi boste, quemque 
Theodorus, subindeque Damascenus, ceu virum sanctum coluere. 


NOTE. 


(31) Palladius iste Petro Fulloni successerat, 


1919 
tum illum, dilectum Deo, ac prorsus imperio 
dignum celebrare. Atque hxc non verbis tantum, 
verum eliam factis declarabant, ubi cotnsecratis 
imaginibus, mortuum perinde ac si superstes in 
vivis esset, honorabant, Coelum itaque coloribus 
designantes, hunc supra colorum verticem in 
s&0herea quiescentem regione picturis reprosenta- 
bant. » 
372 Ejusdem cap. 73. 

« Consimili igitur modo quaterque beatus ille 
pro uno multiplex in filiorum successione evade- 
bat ; adeo ut imaginibus passim erectis, per univer- 
sas gentes ejusdem ipse suique filii honore donati 
sint. » 


Theodoreti episcopi Cyri, et Polychronii, ex exposi- 
lione in. Ezechielem. 


« Et quemadmodum imperatorem Romanorum 
imagines ita pingere consueverunt, ut satellites 
armatos, quibus illi cinguntur, populosque pro- 
stratos cireum exhibeant ; sic in proposito textu, 
quandoquidem rex in visione Deum figurat, velut 
in solio gestatum, rerum omnium quz in terra supt 
imagines ostentando, quod eidem figura ad orna- 
tum confert, subinde exprimit, ut Dei in res uni- 
versas imperium nos doceat. » 

Ejusdem. « Et tu, fili hominis, sume tibi laterem, 
et pones eum ante faciem tuam, et describes in ca 
universam Jerusalem ; et dabis circa eam muni- 
tionem : et zdificabis contra eam propugnacula, et 
circa eam pones vallum, et dabis circa eam castra, 
et ordinabis ballistas in circuitu **. » 


Interpretatio. « Quod si adversus multitudinem 
loqui, eique civitatis direptionem, eversionem 
templi, et qux ex his eventurz sunt, calamitates 
nuntiare formidas, hoc eis alia ratione indica , ut 
landem resipiscant, tuaque inodestia manifesta 
flat. Et sumens, inquit, laterem, civitatem describe. 
Nomen autem inscribatur, ut liquido constet illam 
esse Jerusalem. In descript:e vero civitatis circui- 
tu, valli delineationem exprime; in quo nempe 
exercitus multitudo est. Dehine militari ordine 
procedant copiz (id quippe sonat vox castra), hoc 
est, parate militum legiones : quae quidem non 
armis inodo communitz sint, sed et machinas ad- 
moveant, quibus evertantur muri (muri, inquam, 
isti) : has enim balliste ct arietes indicant. Admira- 
bili porro ra.ionc, circeumstantem duntaxat civitati 
multitudinem innuit, ut populum, incusso prius 
terrore, quam calamitates accidant, a peccatis abs- 
linere suadeat » 


δὲ Ezech. iv, 4, 2. 


S. JOANNIS DAMASCENI 


n 

À βασιλείας ἐπάξιον. Καὶ οὐ ταῦτα βοαῖς qur μ, 
vate, εἰς ἔργα δὲ χωροῦντες, εἰχόνων ἀναθήμασιν 
οἰάπερ ζῶντα xai τεθνηκότα αὐτὸν ἐτίμων. Οὐραν 
μὲν σχῆμα διατυπώσαντες ἐν χριομάτων γραφῇ͵ ὑχὲ 
ἁψίδα δὲ οὐρανῶν, ἐν αἰθερέῳ διατριθῇ διανετα, 
μενον αὐτὸν, τῇ γραφῇ παραδιδόντες. » 


Τοῦ αὑτοῦ, κεφα. oy, 

« Τούτῳ γοῦν ἐμφερῶς ὅ τρισμεχάριος exei 
σιος διὰ τῆς τῶν παιδῶν διαδοχῆς, b δὸς ies, 
ὡς εἰκόνων ἀναστάσει, παρὰ πᾶσιν Bes ὅς τὰς 
αὑτοῦ τιμᾶσθαι παισίν. » 


πισχόπου KU , καὶ 

Mich (59). Ἢ τῆς εἰς có ἡξζκομ ipid" 

τ Καὶ ὥσπερ οἱ ῬΡωμαζοι τὰς paadak iiy. 
γράφοντες, τούς τε δορυφόρους περιισάα, n -; 
ἔθνη ὑποτεταγμένα ποιοῦσι, τὸν ὅμοιον tian, 
ταῦθα" ἐπειδὴ ὁ βασιλεὺς διὰ τῆς ὀπτασίε; v. 
τίζει τὸν Θεὸν, ὡς ἐπὶ θρόνου ὀχούμενον, tina τ 
ἐπὶ γῆς δείχνυσι τὰς εἰκόνας, τῷ τε σχήματι ἡ τὲ 
moy ἀποδίδωσι, χατὰ πάντων τῶν τοῦ Otwoli 
τὴν δεσποτείαν. 0». —— 


Τοῦ αὐτοῦ. « Καὶ ab, υἱὲ ἀνθρώπου, λάδι 
πλίνθον, xat θέσεις αὐτὴν πρὸ προσώπου 00 ls, 
γράφεις ἐν αὐτῇ τὴν Ἱερουσαλὴμ, καὶ δώσει δὰ 
περιοχὴν, καὶ οἰχοδομήσεις ἐν αὐτῇ Tope, 
xai περιδαλεῖς ἐπὶ αὐτὴν χάραχα καὶ bem 

C αὐτῇ παρεμδολὰς, καὶ τάξεις τὰς Deloovmyi 
χλῳ. » 

Ἑρμηγεία. « ἘΠ σοι φοδερὸν νενόμιστει ἐξ 
ἐναντίας τῷ πλήθει διαλέγεσθαι, χαὶ προλέγω 
πόλεως τὴν πόρθησιν, χαὶ τοῦ ναοῦ τὴν rrue 
φὴν, χαὶ τὰ ix τούτων συμδησόμενα δεινὰ, ix 
τοῦτο μήνυσον, ὡς χκἀχείνους σωφρονίζειν, nli 
δειχνύναι τὴν ἐπιείχειαν. Καὶ Ja6ív, qui» 
θον, διάγραψον τὴν πόλιν. Ἐπιγεγράςθυ ὃ s 
πόλεως 1) προσηγορία, ὥστε γνωρέξεσθαι ταὐνὲ 
σαν τὴν Ἱερουσαλήμ ποιῆσας δὲ τὴν xÓus 
στῆσον τῷ τῆς Γραφῆς σχήματι χάραχα, ἵνα ᾿ 
στρατοπέδου πλῆθος Y. Αἱ δὲ δυνάμεις xarà “ 
πολεμικὴν προσιέτωσαν᾽ τοῦτο γὰρ λέγει, Sept 

p δοιὰς, ἀντὶ τοῦ, τάγματα στρατιωτικὰ παρεστῶτα, 
ph μόνον περιπεφραγμένα ὅπλοις, ἀλλὲ εἰ βηχανί: 
ματα ἐπιφερόμενα, οἷς χαθαιρήσου σι τὰ τείχη ταῦτ 
τὰ τείχη γὰρ ταῦτα, μηνύει τὰς βελαστάσις ". 8z 
μασιώτατα δὲ μόνον τὴν περὶ τὴν πόλιν τερίσς 
τοῦ πλήθους μηνύει, ἵνα πρὸ τῶν δεινῶν τῷ pk 
χαταπλήξας, ἀποστήσῃ αὐτῆς τὴν παρανοβξν".") 


VARLE LECTIONES. : 


Y |n catena. Reg. N. 1892 legitur ἵνα εἴπῃ στρατοπέδου πλῆθος. 
γὰρ μηνύει τὰς βελοστάσεις. 8 Cat. melius αὐτοὺς τῆς παρανομίας. 


* Emendo ex catena Regis ταῦ 


NOTAE. 


(53) Zinus vertit, et longevi : sed Polvchronius 
alter fuit a Theodoreto Ezechielis. interpres, cujus 
fragmenta exstant in catenis, in quibus hunc ipsum 
quem allegat Damascenus, locum reperi, Nibil vero 


tale apud Theodoretum occurrit. 1s porro Theoti 
Mopsuesteni, quem plurimi semper fecit Theodor 
tus, frater fuit, et Apamez in Syria episcopus. 


1391 


DE IMAGINIBUS ORATIO III. 


1538 


νοις δίδωσι blenv; Καὶ τί λέγω τὰ τῶν λῃστῶν; A non exercuerit, an ignoras eum idem cum latroui- 


ἴστε δήπου πάντες, xal μέμνησθε, ὅτε τοὺς ἀνδριάν- 
τας χαθεΐλον xap' ἡμῖν μιαροῖ τινες ἄνθρωποι καὶ 
γόητες " ἀλλ᾽ ὅσοι παρόντες ἁπλῶς τοῖς γενομένοις 
ἔφάνησαν, εἰς διχαστήριον ἁρπασθέντες xal avvava- 
σχεθέντες € ἐχείνοις τὴν ἐσχάτην ἔδωχαν δίχην. » 


bus subire supplicium * Sed quid ego quas la- 
tronum sunt commemoro? vos utique omnes 
nostis, et meministis, quando flagitiosi quidam - 
homines przstigiatoresque apud nos statuas de- 
turbavissent, non ipsos modo, sed eos etiam, 


qui facinori duntaxat interfuerant, una cum illis ad tribunalia raptos et adductos, extremas luisse 


ponas. » 
Θεοδωρήτου &xiexóxov Κύρου, ἐκ τῆς Φιϊοθέου 
ἐστορίας, περὶ Μαχεδονίου Ἁσιανίτου. 


«ΓΑλλοτε δὲ τῆς πόλεως ἀπό τινος πονηροῦ δαί- 
μόνος βαχχευθείσης, ὡς δῆθεν νόσον ἀποδιῶξαι, τῇ 


880 Theodoreti qrscopi Cyri, ex Historia religiosa , 
de Mactedonio Asianita. 


« Contigit autem »liquando, utl a pessimo d:»- 
mone civitas in furias ageretur, ita ut, sc si mor- 


μανίᾳ κατὰ τῶν βασιλιχῶν ἐχρήσαντο στηλῶν ávofj- B bus quidam abigendus fuisset, in imperatorum 


«ως.» 

'Ex τῆς ἐκκλησιαστιχῆς ᾿Ιστορίας Θεοδώρου 
ἀναγγώστου ΚωνσταγτινουπόιζἪλδως, περί τινος 
αἱρετιχοὺ Πα.1.:λαδίου (54). 

« Ὁ δὲ τῆς ᾿Αντιοχείας ἐπίσχοπος Παλλάδιος πρὸς 
χάριν βασιλέως διαπραττόμενος, τοὺς τοῖς ἐν Χαλ- 
χηδόνι ἁγίοις δόγμασιν ἑπομένους ἐμυσάττετο xal 
«τὰς τῶν ἁγίων Πατέρων εἰχόνας χαθεῖλεν. » 


"Ex τοῦ Βίου τοῦ drlov Κωνσεαγτίνου,, τοῦ τρί- 
tov βιδλίου, 119. δ. 

« Τὰ μὲν οὖν αὐτῷ χαταθυμίως συνετελεῖτο" τὰ δὲ 
«ἧς τοῦ φθόνου βασχανίας, δεινῶς τὰς κατὰ τὴν 
᾿Αλεξανδρείαν ᾿Εχχλησίας ἐχταράττοντα, χαὶ τὰ 
Θηδαίων τε καὶ Αἰγυπτίων σχίσματα ἐποίουν, καὶ 
ἄλλα καχὰ οὐ σμιχρὰ, αὐτῶν ἐχείνων προσρηγνυ- 
μένων χαθ᾽ ἐχάστην πόλιν, ἐπισχόπων ἑπισχόποις, 
δήμων τε δήμοις ἐπανισταμένων" xal μονονουχὶ συμ- 
πληγάδες b, χαταχοπτόντων ἀλλήλους. Ὥστε ἰδεῖν, 
φρενῶν ἐχστάσει, ἀνοσίοις ἐγχειρεῖν, καὶ τὰς βασι- 
λέων ἀφρόνως ὑδρίζειν εἰχόνας. » 

Τῆς ἐκκιησιαστικῆς Ἱστορίας V, περὶ τῶν τὰ 

Διοσκόρου φρονούντων. l 

« Εἰς τοσοῦτον yàp ἐληλύθει τῆς τόλμης, ὥστε xal 
τὰ τῶν ἐχεῖ γεγονότων μαχαρίων ποιμένων ὀνόματα 
τῶν ἱερῶν διπτύχων ἀνεῖλε, χαὶ τὰς αὐτῶν εἰχόνας 
καθεῖλε, καταχαύσας τυραννιχῶς. » 

Τῆς αὐτῆς ἱστορίας, περὶ τοῦ διαδεξαμένου τὸν 


pórov Κωνσταντιγουπόλδως μετὰ Μακεδόύ- 
viov, alpstixóri. 


D 
« Οὗτος ὁ ἀνόσιος, ἐν ταῖς συνάξεσιν ἀπερχόμε- 


νος, τοὺς σεπτοὺς οἴχους ἀναθεωρεῖσθαι χελεύων, εἴ 
7:00 γεγραμμένον iv εἰχόνι εὕρισκε Μαχεδόνιον, ταύ- 
τὴν εἰ μὴ χαθεῖλεν, οὐχ ἂν ἐλειτούργει. » 


statuas furorem inconsiderate verterent.» 


Ex Historia ecclesiastica Theodori lectoris Con- 
stantinopolitani, de Palladio quodam hare- 
lico. 


« At episcopus Antiochiz Palladius, imperateris 
benevolentiam aucupans, eos qui sancta Chalce- 
donensis synodi decreta amplectebantur, exhor- 
rebat : quin etiam sasnetorum Potrum imagines 
sustalit. » 

Ez Vita sancti Constantini , lib. u1, cap. 4. 


« Quapropter illinc quidem res eo quo optabat 
exitu succedebaut : hinc vero invidentiz livor Ec- 
clesias Dei Alexandri; perturbabat, et Thebanos 
inter ac JEgyptios, tum schisma, tum alia nec 
contemnenda mala cencitabat, consurgentibus per 
civitates singulas in episcopos episcopis, οἱ in 
populos populis, tantumque non conflictantibus , 


.et ad internecionem usque sevientibus. Vidisses 


homines mente captos nefanda negotia moliri, 
eti imperatoram  imogines contumeliis asper- 
gere. » 


Ez ecclesiastica Historia, de iis qui cum Dioscoro 
sentiebant. 


« Eo quippe processerat audaciz , ut beatorum, 
qui illic fuerant, pastorum nomina e sacris dipty- 
chis raderet, eorumque, quas sustulerat, imagines 
combureret. » ᾿ 


Ex eadem historia, de haretico qui Macedonio im 
Constantinopolitana sede successit. 


« Seelestus. ille ad sacros conventus acce- 
dens, divinas zdes ante perlustrari jubebat; 
el sicubi in imagine depictum — Macedonium in- 
veniret, non prius sacra peragebat, quam ean. 
dejecisset. » 


VARILE LECTIONES. 


δ Forte, cuvavay8évtec. — h Apud Euseb. συμπληγάδων, recte. ! τῆς ἐχχλησιαστιχῆς Ἰστορίας. Haee 
et alia quz subsequuntur, tanquam Theodori lectoris sint, Valesius edidit cum ejusdem Theodori 
[ragmentis quze supersunt.) Lego αἱρετικοῦ, Timothei nempe, qui Macedonio successerat. Non enim 
de Macedonio Pneumatomacbo sermo est, sed de illo quem Anastasius imp. ob rectam duarum natu- 
rarum fidem exagitavit, suffecto in ejus locum impio Timotheo Chalcedonensis synodi boste, quemque 
Theodorus, subindeque Damascenus, ceu virum sanctum coluere. 


NOTAE. 


(31) Palladius iste Petro Fulloni successerat, 


1399 


S. JOANNIS DAMASCENI 


uy 


Ex eadem historia de Juliano εἰ Timotheo Α Τῆς αὑτῆς loc , περὶ '"Tav.havov καὶ Τιμο- 
| ΖἾμτο ]. θέου 


« δυϊδοηυπι istum nonnulli eorum qui excitandis 
Aerbis gaudent , predicti Macedonii opera cum Ti- 
inetheo episcopo convenisse ferunt ; sc concordiz 
t$6sem tradant. Ipsum scilicet per ministros quan- 
tocius arreptum, astantibus etiam in episcopali 
tomo iis qui rebus eivilibus praeerant, adegit, ut 
Ühalcedonensis synodi decreta anathemati sub- 
Jiceret. Senex vero coram imaginibus defuncto- 
ftüm presulum, qui Constantinopoli depicti erant, 
Flaviani et Anatolii, per quos Chalcedonense 
roncilium robur accepisset, supplicans exclama- 
vit : Bi sanctz prediclz synodi decreta libera si- 
Rere recusatis, episcoporum imagines cum anatbe- 


"οὔ καὶ Αἰλούρου x). 

« Τοῦτον τὸν Ἰουλιανον γνωρίζουσέ τινες τῶν ταῖς 
ταραχαῖς χαιρόντων, Τιμοθέῳ τῷ ἐπισκόλιῳ ὑπὸ τοῦ 
προλεχθέντος Μακεδονίου συγκροτηθέντα, καὶ &' ἣν 
αἰτίαν συνεχροτεῖτο. Διὰ τῶν ὀιπκηρετουμένων αὐτῷ 
θᾶττον παρένέγχας, παρόντων καὶ Soto ἀρ- 
χόντων ἐν τῷ ἐπισχοπείῳ, φινάγκαζε τὰ τῆς ἐν Χαλ- 
χηδόνι συνόδου ἀναθέματι ὑποδαλεῖν. Δεύμενος δὲ ὁ 
γέρων ταῖς εἰκόσι τῶν χατοεχομένων ἀρίων͵ δλαδια. 
νοῦ xdi ᾿Ανατολίου τῶν ἀρχιεπισκόπων, ὃν ἕιρκίτεν- 
τινονπόλει κεχρωματισμένων, δι᾽ ὧν ἢ bv Χώχεδόκ 
σύνοδος τὸ κύρος ἐχτήσατο, ἐκραύγαζεν * Εἰ y υἐ- 
λετε ἀφήσειν τὰ τῆς λελεγμένης ἁγίας συνόδου im. 
θεματίσαι, τὰς τῶν ἐπισχόπτων εἰκόνας, m τῶν 


mite deponile, eosque ex βδοδβ diptycbis ex- B ἱερῶν διπτύχων ἀπαλεῖψαι. » 


pungite. » . 
O9 Es eancto Chrysostomo, in. sanctum Flavia- 
»um Antiochenum. 


« Turba itaque hoc quod est ostendit. Insani 
quippe impetus Butum sequentes, adversus impe- 
tatorum imagines statuasque vim fecerunt, alque 
In terram dejectas per inedium forum traxerunt. 
Furor enim animos in rabiem converterat, mode- 
&42asqde cogitationes obcecaverat iracundia. » 


Ez eadem ofatione, ubi Flaviani patriarche ad 
Theodosium verba recilantur. 


« Peceavimus, o imperator; crimeu nostrum ne- 
quaquam celamus, quod ipsa quoque res creata 
&rguit. Noa negamus furorem, quo tuas in imagi- 
bes, imo potius adversus nosmetipsos debacchati 
spinus, sed uti jam condemnati, humanitatem tuam 
praestolamur. » 


De eadem rursum oratione, ex sancti Flaviani 
allocutione. 


t Ne tot tantasque deleveris imagines, senes 
unius imaginis causa. Neu tot divina artefacta 
contriveris proptér unum opus &neum, quod qui- 
dem facile conflari possit. » 


Ejusdem Chrysostomi, Quod unus sit. Veteris et No- 
vi Testamenti auctor ; atque in. sacerdotis indu- 
mentum. 


t Ego pictura quoque et effigie, qua fusili cera 
confecta sit, admodum delector, modo pietatem 
pre se ferat. Nam in imagine angelum vidi Dar- 
barorem 3gmina persequentem , proculcatasque 


U nc elc τὸν ἅτιον 9o 
Τοῦ ouo ir μντιοχείας. 66) 

« Καὶ ὁ ὄχλος ἐδείχθη τοῦτο ὅπερ ἐστίν" δὴν 
γὰρ χρησάμενοι ὁρμῇ στρατηγῷ, ὥρμων κατὰ τῶ 
βααιλιχῶν εἰχόνων xal στηλῶν, καὶ καταδαλόπε, 
καύτας, ἔσυρον διὰ τῆς ἀγορᾶς. 'H γὰρ pavís "i 
φρένας ἐλύττησε, xal τοὺς σώφρονας λογισμοὶς i» 
φλωσεν ὁ θυμός. » n ἀρ mn 

v avtov JAórov v Πατριάρχου 
Τοῦ αὐτοῦ edoBéciar τὸν μέγαν βασιλέα 

ε Ἡμάρτομεν, ὦ βασιλεῦ οὗ κρύπτομεν sivi 
«lav, ἧς καὶ ἡ χτίσις κατηγορεῖ. Cox ἀρνούμε ἢ 
μανίαν, ἣν xavà τῶν σῶν εἰχόνων & μάνῆμεν, pe 


( λον δὲ καθ᾽ ἑαντῶν * ἀλλὰ τὴν φιλανθρωπίαν, ὡς» 


τάκριτοι περιμένομϑν. » 
᾿ Καὶ πάλιν τοῦ αὑτοῦ, ἐκ τοῦ d tov Φ.1αδιανον 


« Μῇ διαφϑείρῃς τοσαύτας εἰχόνας διὰ plav cin 
χαλχῆν μὴ συντρίψῃς τοσαῦτα. “πλαστουργῆμι 
ϑεῖα, δι᾽ ἕν χαλχότυπον πλαστούργημα., δυνάμεν 
χωνευσθῇναι ῥᾳδίως.» δε. Π i 

v avtov οστό , δει α.λαιᾶς s» 
Το καινῆς εἷς Με μὴν καὶ εἰς τὸ ἔνδυμν 

“ἱερέως. | 

ε Ἐγὼ καὶ τὴν χηρόχυτον γραφὴν ἠγάπησα, 5 
δείας πεπληρωμένην. Εἶδον γὰρ ἄγγελον ἐν diri 
στίφη Βαρδάρων διώκοντα, xat πατούμενα βαρθίρμα 
φῦλα, καὶ τὸν Δαδὶὸ ἀληθεύοντα * Kópe, ér rp - 


Barbarorum cohortes ; ac verum esse Davidis hoc D 45, cov τὴν elxóva αὐτῶν ἐἑξουδενώσι. 0 


effatum : Domine, in civitate tua imaginem ipsorum 
ad nihilum rediges **. » 


** Psal. vxxii, 20. T 


VARLE LECTIONES. 
k τοῦ καὶ Αἰλούρου. Nequaquam. Hzc enim ad. Timotlieu Constantingpolitanum, Macedonii s 


sorem, non ad /£lurum spectant. 


(55) Τοῦ αὐτοῦ Χρυσοστόμου. Homilia hzc ex- 
stat. tom. Vl, pag. 640 edit. Savilii qui eam inter 
dubia Chrysostomi opera reponendam judicavit. 
Caterum Chrysostomi 2ate pronuntiatam colligo 
ex illo loco uli in Arianos invehitur, qui ad pra- 
vum sensum baptismi verba detorquerent : Εἰς 
Πατέρα, χαὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα ἐδαπείσθης" in 
Patrem, εἰ Filium, et Spiritum suncium baptisatus es. 
Τί &vaigel; τὰ ὀνόματα τὰ ζῶντα, χσὶ εἰσάγεις ὀνό- 


NOTE. 


laca λογισμῶν γεννήματα, λέγων, ἀγέννητος nl 
ἢ ἐννητὸς, E καὶ ἄχτιστος, ὧν ἀεὶ xe P 
ὧν ἀεί; Cur nomina viventia. aufera, ut nowma qu 
cogitando genuisti, iniroducas ? cum ais, ingemiuid 
genilus,crealus el increalus, qui semper est,el qui Does 
semper, etc. Mox iram Dei comminatus per Barbare 
rum iinpressionem, ad penitentiam eos hortatur: 
qui mihi videntur ad Valentis tempora perümrre 


1401 


DE IMAGINIBUS ORATIO III. 


1402 


Τοῦ ἁγίον Βασιλείου, εἰς τὸ Ἐγχώμιον τῶν ἁγίων A — Sancti Basilii, ἐν Laudem quadraginta mar- 


p μαρτύρων. 

ε Δεῦρο δὴ οὖν, εἰς μέσον αὐτοὺς ἀγαγόντες διὰ 
τἧς ὑπομνήσεως, χοινὴν τὴν ἀπ᾽ αὐτῶν ὠφέλειαν 
volg παροῦσι χαταστησώμεθα, προδείξαντες πᾶσιν, 
ὥσπερ ἐν γραφῇ τὰς τῶν ἀνδρῶν ἀριστείας. Ἐπεὶ χαὶ 
κολέμων ἀνδραγαθήματα, χαὶ λογογράφοι xai ζω- 
γράφοι διαϑημαίνονσιν οἱ μὲν τῷ λόγῳ χοσμοῦντες, 
οἱ δὲ τοῖς πίναξιν ἐγχαράττοντες, καὶ πολλοὺς ἐπ᾿ 
ἀνδρείαν ἐἑκήγειραν ἑχάτεροι. "À γὰρ ὁ λόγος τῆς 
ἱστορίας &' ἀχοῆς παρίστησι, ταῦτα γραφιχὴ σιω- 
πῶσα διὰ μιμήσεως δείχνυσιν. » 


Tov ἁγίου Γρηγορίου Ναζιωγζοῦ, ἐκ τῶν Ἐπῶν. 
« Ἧ μὴ διδάσκειν, f) διδάσχειν τῷ τρόπῳ, 
« Μὴ τῇ μὲν ἕλχειν, τῇ δ᾽ ἀπωθεῖσθαι χεροῖν, 
ε Ἧττον δεήσῃ τοῦ λέγειν, πράττων ἃ δεῖ. 
« Γραφεὺς διδάσχει τὸ πλέον τοῖς ἐχτύποις. » 
Τοῦ αὐτοῦ μετάφρασις. 

ε Ἐὰν, φησὶ, τῷ τρόπῳ οὐ διδάσχῃς, μὴ δίδασχε 
tip λόγῳ, ἵνα μὴ οὃς ἕλκῃς τῷ λόγῳ, τούτους διὰ τὸ 
μὴ ἔχειν τρόπον χρηδτὸν. ἀποϑιώκῃς. Πράττων γὰρ 
ἅπερ χρὴ, αὕτη ἣ ἀρτία πρᾶξις, καὶ λόγος διδασχα- 
λίας ἔσται, ὥσπερ ὁ ζωγράφος τοῖς τύποις χατὰ τὸ 
ἀμλέον διδάσκει, » 

Τοῦ αὐτοῦ. 
« Οὐδὲ Πολέμων ἔμοιγε σιγηθήσεται. 
€ Καὶ γὰρ τὸ θαῦμα τῶν ἅγαν λαλουμένων. 
ε Ἦν μὲν τὸ πρόσθεν οὗτος οὐχ ἐν σώφροσι, 
t Καὶ σφόδρα τ᾽ αἰσχρὸς ἡδονῶν δικηρέτης. 
« Ἐπεὶ δ᾽ ἔρωτι τοῦ καλοῦ χατεσχέθῃ, 
v Σύμδουλον εὑρὼν, οὐχ ἔχω δ᾽ εἰπεῖν τίνα, 
« Εἴτ' οὖν σοφόν τιν’, εἴθ᾽ ἑαυτὸν, ἀθρόως 
t Τοσοῦτον ὥφθη τῶν καθῶν ἀνώτερος, 
t Ὥσθ᾽ ἕν τι θήσω τῶν ἐχείνου θαυμάτων. 
« "Exalpav εἰσχαλεΐῖ τις ἀχρατὴς νέος, 
c δ᾽ ὡς πυλῶνος ἦλθέ φασι πλησίον, 

« Τῆς δ᾽ ἦν ὑπερχύπτων Πολέμων ἐν εἰχόνι, 

« Ταύτην ἰδοῦσα * χαὶ γὰρ ἦν σεθασμία - 

« ᾿Απῆλθεν εὐθὺς, xat θέας ἡττημένη, 

€ Ὡς ζῶντ' ἐπαισχυνθεῖσα τὸν γεγραμμένον. » 


' Tov Χρυσοστόμου, ἐκ τῆς χρὸς Τιμόθεον 'Ezi- 
etod9c, xagudniov ὀγδόου. 

« A46 εὐπος γενοῦ τῶν πιστῶν, κερὶ πάντα σε- 
αὐτὸν παρεχόμενος τύπον χαλῶν ἔργων, τουτέστι τῷ 
ἀρχετύπῳ τοῦ βίου, αὐτὸς ἔσο ὥσπερ εἰχὼν προχεί- 
μενος. » 

'Ex τοῦ προσφωνητιχοῦ tüc ἁγίας ἔχτης συν- 


« Πάλιν Νεστόριος, καὶ πάλιν Κελεστῖνος xat Κύ- 
βιλλος. Ὃ μὲν γὰρ, τὸν Χριστὸν διήρει χαὶ χατεδί- 
χαξεν, οἱ δὲ, τῷ Δεσπότῃ συλλαμθδανόμενοι͵ τὸν χὰ- 
κατολέα χατέδαλλον. Ἔφεσος ταῦτα, xal τῶν ἐχεῖσε 
πραχθέντων οἱ πίνακες, δι᾽ ἀγράφον φωνῆς, σιγῶν- 
τες λαλοῦσι τὰ πράγματα, » 


**| Tiu. iv, 1X 


iyrum. 

« Agedum igitur, in medium illos per hancce 
nostram narrationem adducentes, communem ex 
ipsis utilitatem iis qui hic astant procuremus, et 
preclara virorum facinora tanquam in tabella 
omnium oculis proponamus. Quandoquidem ea 
qua fortiter in bello gesta sunt, tum oratores ex- 
hibent, tum pictores. Atque illi quidem ea sermo- 
nibus exornant, isti, vero eadem deformoant in 
tabulis : ac multos utrique ad strenue agendum 
excitaverunt. Nam qua historica narratio auribus 
explicat, eadem pictura silens per imitationem 
ostendit. » 

Sancti Gregorii Nasiantem, ἐς Carminibus. 


B « Aut ne prorsus doceas, aut moribus doce; 


« Ne verbis allicias, factis autem abigas : 

« Minus egueris sermone, si, quz? oportet, facias. 

« Expressis formis pictor docet amplius. » 
Ejusdem sententie expositio. 

« Nisi meribus, inquit, doceas, ne doceto ser- 
none, ne quos verbis allexeris, pravis tuis mori- 
bus eosdem deterfeas. Nam si quz recta sunt, 
feceris, ipsamet opera bona doctrinz locum tene- 
bunt : haud secus ac per expressas iniagines pi- 
etores ut plurimum docent. » 


8842 Ejusdem. 
« Polemon, nec ipse dignus silentio 
« Qui transeatur ; namque et hoe miraculum 


C « Multis ubique spargitur sermonibus. 


« Erat ille primum non pudicis moribus, 

« Libidiuumque servus. At postquam boni 

« Amore captus (an sua ipsius nescio, 

« Suasione, an probi cujuspiam ), 

« Statim suarum sic faces libidinum 

« Exstinxit omnes ; istud ex miraculis 

« Ut ejus unum persequi baud verbis graver 
« Scortum vocarat quispiam juvenis salas. 

« Ut ergo meretrix limen contigit domus, 

« Polemona pictum prominentem conspieans 
« (Ore venerando namque erat, et perquam gravi), 
« Solo superata visu retulit pedem 

« Pietum perinde verita, ut vita preditum. » 


D Sancti Joannis Chrysostomi, ex homilia in cap. viti 


Epistole ad Timotheum. 

ε Sed exemplum esto fidelium "1, in omnibus [65 
ipsum prebens exemplum bonorum operum ; hoc 
est exemplo vitse, sis instar. imaginis palam pro» 
posite. » 

Ex acclamatorio sermene sancte synodi sexta. 


« Rursum Nestorius , iterum quoque Coelesti-« 
nus et Cyrillus. Ille siquidem Christum dividebat 
distrahebatque, hi vero partes Domini juvantes, 
divisurem ipsum detrudebant. Hzc Ephesus , at- 
que eorum quz gesta. illic sunt tabulze, non scri- 
pta vece, silenies rem loquuntur. ? 


4493 


S. JOANNIS DAMASCENI 


149 


Ez libro septimo Stromateorum wetustissimi Cle- A Τοῦ ἀρχαιοτάτου Κλήμεντος, πρὸς 'AlSfay- 


mentis ad Alezandrum. 


«Jtaque non ea solummodo laudat qus bona sunt, 
sed ipse quoque bonus esse adnititur. Atque ex bono 
fidelique servo per charitatem amicus evadit, prop- 
ter habitus perfectionem quam ex vera disciplina et 
exercitatione frequenti sincere consequitur ; ita ut 
nihil ron moveat, quo perveniat ad cognitionis 
fastigium. Tum exornandis moribus incumbit, oris 
gestum componit, omniaque illa quz» gnosticum 
verum decent, ornamenta et dotes comparat ; id- 
que speciosissimárum imaginum assidua inspe- 
ctione, puta plurimorum illorum qui ante se 
perfecti fuerunt. Patriarchas, complures item pro- 


δρον (5θ), ἐκ τοῦ ἑδδόμου βιδιλίου τῶν Σερωμα- 
τέων. 


« Οὐκοῦν, o) μόνος ἐπαινεῖ τὰ χαλὰ, ἀλλὰ αὐτὸς 
βιάζεται τοῦ εἶναι καλὸς, ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ πιστοῦ 
δούλου μεταδαίνων δι᾽ ἀγάπης εἷς φίλον, διὰ τὸ τέ- 
λειον τῆς ἕξεως, ὃ Ex. μαθήσεως ἀληθοῦς xal συν- 
ἀσκήσεως πολλῆς καθαρῶς ἐκτήσατο. Ὡς ἂν οὖν ἐπ’ 
ἄχρον γνώσεως fjxn, βιαζόμενος τῷ fée, χαὶ χεχο- 
σμημένος, τῷ σχήματι κατεσταλμένος, πέντα ἐκεῖνα 
ἔχων, ὅσα πλεονεχτήματά ἔστε τοῦ κατὰ ἀλήθειαν 
γνωστικοῦ, εἰς τὰς εἰχόνας ἀφορῶν «ἃς Yi, 0. 
λοὺς μὲν τοὺς κατωρθωχότας πρὸ αὐτοῦ tmp, 
χας, παμπόλλους δὲ προφήτας, ἀπείρους δὲ bow; 
ἡμῖν ἀριθμῷ λογιζόμενος ἀγγέλους, καὶ τὸν ἐπὶ 


phetas, innumerabilesque angelos considerat ; quin: πᾶσι Κύριον, τὸν διδάξαντα xai παραστῆσαντα͵ ib. 


et illum ipsum qui super omnia Dominus est, qui- 
que docuit et planum fecit, impossibile neutiquam 
esse, quin eadem cum celsitudinibus illis vivendi: 
normam assequamur. » 

Sancti Theodori episcopi PeMapolis. 

« Rursum vir quidam erat ex regionis illius pei- 
moribus, nomine Dion, qui multis donariis sancti 
martyris templum exornaverat, ejusque altare ar- 
gento vestierat, Unus autem ex servis ipsius, non 
exiguam pecunie summam suffuratus, aufugit. 
Dion vero eum insecutus non est, sed ad 383 
imaginem pergens, imaginis illius figuram ceream 
effünxit, quaque in sanctum martyrem fiducia erat, 
domus su: limini eam apposuit. Statimque servus 


νατὸν εἶναι τῶν χορυφαίων ἐκείνων xvhosdin 
βίον. » 


Τοῦ ἁγίου Θεοδώρου ἐπισκόπου Ππονταδξόλεως. 
« Πάλιν τις ἀνὴρ, τῶν πρώτων τῆς χώρας bz. 
νης, Δίων τοὔνομα, ὃς πολλοῖς ἀναθέμασι xxx 
σμησε τὸν ναὸν τοῦ ἁγίου μάρτυρος, καὶ «bie. 
στήριον αὑτοῦ ἀργυρένδυτον ἐποίησε. Καί τῷ 
οἰκετῶν αὐτοῦ, κλέψας ἐξ αὐτοῦ χρήματα ὡ, 
ἀπέδρα. Ὁ δὲ Δίων, οὐ κατεδίωξεν ὁπέσω αὐτοὶ üi 
εἰς τὴν τοῦ μάρτυρος εἰκόνα ἀπελθὼν, χηρῷ ὦ 
τύπον τῆς εἰχόνος αὐτοῦ ἀνέμαξε, καὶ τῇ πίστει m 
ἁγίου μάρτυρος ἐν τῷ πυλεῶνι Ex τοῦ οἶχον εἰτῷ 


quasi a quopiam impelleretur, δὰ se rediens, ad C ἐνέπηξε. Καὶ θεὶς 1, ὁ παῖς ἑαυτὸν ἐπέστρεψεν & 


herum suum regressus est; quin nec quidquam 
eorum quas subripuerat, defuit. Hoc cum apud om- 
nes innotuisset, usque in diem hodiernum idem ob- 
servant regionis istius incolse contra servos fugi- 
tivos. » 


Sancti Athanasii Alexandrini, ex libro ut. Contra 
Arianos. 


« At vero Filius, quia substantie Patris germen 
proprium est, consentanea plane ratione, ea que 
Patris sunt, sua esse dicit. Quare cum prefatus 
fuisset : Ego et Pater unum sumus**, jure et ex 
consequenti subjecit : Ut sciatis quia ego sum in 
Patre, et Pater ín me est "5. Itidem ante dixerat : 
Qui vidit me, vidit et Patrem 3. Atque horumce 
trium locorum unos idemque sensus est. Nam qui 
noverit Filium et Patrem unum esse, is novit Fi- 
lium in Patre esse, et Patrem in Filio. Nam Filii 
divinitas Patris est, estque in Filio. Et qui hoe 
distincte percepit, is cognoscit eum qui Filium vi- 
dit, Patrem quoque vidisse. In Filio quippe divi- 
nitas Patris agnoscitur. Quod quidem regiz ima- 
ginis exemplo accuratius intelligi potest. Nam in 


** Joan. x, 20. 49 Joan. yiv, 1]. "* ibid. 9. 


ὑπό τινος ἐλαυνόμενος, xat ἦλθε πρὸς τὸν ἴδιον ἐ- 

σπότην, μηδὲν ἐξ ὧν ἐσύλωσε απανίσας. Tod 

πάντες μαθόντες, ἕως τῆς σήμερον ἡμέρας πὶ 

ἀποδιδράσχουσιν ἐπιτελοῦσιν οἱ τῆς χώρας ἐπέ 

νης.» 

Τοῦ ἁγίου ᾿Αθαγασίου ᾿Α.λεξανδρείας, ἐκ τοὺ ἵν 
tà ᾿Αρειαγῶν βιδλίου τρίτου. 

« Τῆς δὲ οὐσίας τοῦ Πατρὸς ἴδιον ὧν γέννημε ὁ Τὰς 
εἰχότως καὶ τὰ τοῦ Πατρὸς λέγει ἑαυτοῦ εἶναι. b 
πρεπόντως xal ἀχολούθως, τῷ λέγειν, Ἐγὼ εἰ 
Πατὴρ ἔν ἐσμεν, ἐπήγαγεν. Ἵνα γνῶτε, nn 
ἂν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ὃν ἐμοί. Τοῦτο δὲ πῆρ 
προείρηχεν" ὅτι Ὁ ἑδωραχὼς ἐμὲ δώρακε τὸν Der 
ρα. Καὶ ἶστιν εἷς καὶ οὗτος νοῦς ἐν τοῖς τρισὶ ὀρτοῖς. 


D Ὁ γὰρ οὕτως ἐγνωχὼς, ὅτι ἕν εἰσεν ὁ YR, xai ὁ Va- 


τὴρ, οἶδεν ὅτι αὐτὸς ἐν τῷ Πατρί ἂστιν͵ καὶ ὁ Πατὴρ 
ἐντῷ Υἱῷ" ἡ γὰρ Υἱοῦ θεότης, τοῦ Πατρὸς ἰστι, xi 
αὐτὴ ἐν τῷ Υἱῷ ἐστι. Καὶ ὁ τοῦτο δὲ xatalafovis- 
σταται, ὅτι ὁ ἑωραχὼς τὸν Yibv, ἃ ραχε τὸν oder 
ἐν γὰρ τῷ Υἱῷ fj τοῦ Πατρὸς θεότης θεωρέξ. 
Τοῦτο δὲ χαὶ ἀπὸ τοῦ παραδείγματος τῆς sb 
τοῦ βασιλέως, προσεχέστερόν τις κατανοῆσαι δύνεϊει. 


ΝΑΒΙΑ͂ LECTIONES. 
NOTE. 


| Lege, xat αὖθις. 


(56) Πρὸς ᾿ΑΔέδανδρον. Sane Clemens Alexan- 
drinus Alexandro Hierosolymitano Canonem eccle- 
siasticum contra Judaizantes nuncupavit : quidni 


libros etiam Stromatei? Nam — principium borss 
riit. Alioqui emendandum foret Κλήμεντος ᾿λλε- 
Lavbpz lac lementis Alexandrini. 


He 


DE IMAGINIBUS ORATIO III. 


1106 


Ἐν γὰρ τῇ εἰκόνι τοῦ βασιλέως, τὸ εἶδος καὶ dj A imagine species et forma est imperatorls, et in :m- 


μορφή ἔστι * xal ἐν τῷ βασιλεῖ δὲ, τὸ ἐν τῇ elxón 
εἶδός ἐστιν. ᾿Απαράλλαχτός ἔστιν ἐν τῇ εἰχόνι τοῦ 
μασιλέως ἡ ὁμοιότης, ὡς τὸν ὁρῶντα τὴν εἰχόνα, 
ὁρᾷν τὸν βασιλέα &v αὐτῇ, xal τὸν πάλιν ὁρῶντα τὸν 
βασιλέα, ἐπιγινώσκειν ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ ἐν τῇ εἰ- 
κόνι. Ἔχ δὲ τοῦ μὴ διαλλάττειν τὴν ὁμοιότητα, τῷ 
θέλοντι μετὰ τὴν εἰχόνα τὸν βασιλέα θεωρῆσαι, εἴποι 
ἂν τούτῳ f) εἰκών" Ἐγὼ καὶ ὁ βασιλεὺς ἕν τί ἐσμεν. 
Ἐγὼ γὰρ ἐν ἐχείνῳ εἰμὶ, χἀκεῖνος ἐν ἐμοί " καὶ ὃ 
ὁρᾷς ἂν ἐμοὶ, τοῦτο ἐν ἐχείνῳ βλέπεις, xat ὅ ἑώρα- 
xac ἐν ἐχείνῳ, βλέπεις τοῦτο ἐν ἐμοί * ὁ γὰρ προσ- 
χυνῶν τὴν εἰχόνα, ἐν αὐτῇ προσχυνεῖ τὸν βασιλέα. 'H 
γὰρ ἐχείνου μορφὴ καὶ τὸ εἶδος αὐτοῦ, ἐστὶν ἡ 
εἰχών. » 
Τοῦ αὐτοῦ, πρὸς 'Avtloxov ἄρχοντα. 

« Tl φασι πρὸς ταῦτα οἱ ἀποστρεφόμενοι, καὶ ἕπι- 
τρέποντες μὴ προσχυνεῖν τοὺς χαραχτῆρας τῶν ἁγίων, 
οἵτινες δι᾽ ὑπόμνησιν nap! ἡμῶν ἐχτυποῦνται; » 

᾿Αμθροσίου ἐπισχόπου Μεδιολάνων (51 ), πρὸς 

Γραειανὸν τὸν βασιλέα, περὶ τῆς ἐνγσάρκου 

οἰκονομίας τοῦ Θεοῦ Aóyov. - 

4 Θεὸ; πρὸ τῆς φαρχὸς, καὶ Θεὸς ἐν σαρχί. ᾿Αλλὰ 
φόδος, φησὶ, μὴ δύο ἡγεμονιχὰ, f) σοφίαν διττὴν 
ἀπονέμοντες Χριστῷ, μερίζειν δόξωμεν Χριστόν. 
"Apa οὖν, μὴ ὁπότε καὶ τὴν θεότητα αὐτοῦ xai τὴν 
σάρχα προσχυνοῦμεν, μερίζομεν τὸν Χριστόν ; ἣ ὅτε 
ἐν τῷ αὐτῷ, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ εἰχόνα χαὶ τὸν σταυ- 
(v προσχυνοῦμεν, διαιροῦμεν αὐτόν: Μὴ γέ- 
νοιτο 9| » 


peratore species imaginis. Dissentanea ín imagine 
non est imperatoris similitudo ; ita ut qui videat 
imaginem, in ipsa quoque imperatorem inspiciat : 
et rursum, qui imperatorem videat, hunc illum 
esso intelligat qui in imagine *it expressus. Ex 
quo autem non differt similitudo, exhinc conspe- 
cta imagine, volenti imperatorem ipsum intueri, 
imago utique dixerit : Ego et imperator unum su- 
mus. Ego quippe in illo sum, et ille in me ; et 
quod in me vides, hoc idem in eo perspicis; et 
quod in illo perspexeris, id in me cernis : qui 
enim aderat imaginem, ille imperatorem adorat. 
Nam imago est forma et species illius, » 


Ejusdem, ad Antiochum pre(ectum "*. 
t Quid ad hac illi quisanctorum figuras aversan- 
tur adorandasque negant, qua in monimentutm 
apud nos effinguntur ? » 


Ambrosii episcopi Mediolanensis ad Gratianum im- 
peratorem, de. incarnatione Verbi divini. 


« Deus ante carnem ; Deus in carne.... Sed ve- | 
rendum, inquis, nesi duos principales sensus, 
aut geminam sapientiam Christe tribuimus, Chri- 
stum dividamus. Numquid cum et divinitatem ejus 
adoramus et carnem, Christum dividimus ? Num- 
quid cum in eo imaginem Dei crucemque venera- 
mur, dividimus eum ? Absit ! » 


KuplAAov πατριάρχου Ἱεροσολύμων, τῆς 0v. C — Cyrilli Hierosolymorum patriarcha, ex duode- 


&xátnc κατηχήσϑως. 

« El τοίνυν ζητεῖς τῆς Χριστοῦ παρουσίας τὸ αἴτιον, 
ἀνάδραμε ἐπὶ τὸ mpürov τῶν Γραφῶν βιδλίον. Ἐν 
ἐξ ἡμέραις ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν χόσμον, ἀλλ᾽ ὁ χό- 
σμος, διὰ τὸν ἄνθρωπον " ἥλιος μὲν γὰρ λαμπρότατος, 
αὐγαῖς ἀποστίλδων, ἀλλὰ διὰ τὸν ἄνθρωπον, φαμὲν, 
ἐγένετο. Καὶ πάντα τὰ ζῶα διὰ τὸ δουλεύειν ἡμῖν 
χατέστη " βοτάναι xal δένδρα, διὰ τὴν ἡμετέραν 
ἀπόλαυσιν. Ἐχτίσθη πάντα χαλὰ τὰ δημιουργήματα, 
ἀλλ᾽ οὐδὲν τούτων εἰχὼν τοῦ Θεοῦ, μόνος δὲ ἄνθρω- 
πος. Ἥλιος προστάγματι μόνῳ, ἄνθρωπος δὲ χερσὶ 
θείαις ἐπλάσθη * « Ποιήσωμεν γὰρ ἄνθρωπον κατ' 
εἰκόνα ἡμετέραν, καὶ καθ' ὁμοίωσιν " εἰχὼν ξυ- 
λίνη ἐπιγείου βασιλέως τιμᾶται, πόσῳ γε μᾶλλον 
εἰχὼν λογικὴ Θεοῦ: » 

Τοῦ ἀγίου Βασιλείου πρὸς τὸν ἅγιον datiavóv, 
zepi τῆς Σαμαρείτιδος. 

€ Ἐν τόπῳ εἶναι τὴν προσχύνησιν ἐχ τῆς ἐγχω- 


ρίου συνηθείας ἡπατημένην, ὁ Κύριος ἡμῶν μεταδι-᾿ 


δάσχων" ᾿Εν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν, 
φησὶν, ἑαυτὸν λέγων δηλαδὴ τὴν ἀλήθειαν. Ὥσπερ 
ἐν τῷ Υἱῷ προσχυνεῖν λέγομεν τὸν Πατέρα, ὡς ἐν 


cima catechesi. 

Si ergo adventus Christi causam quaris, ad 
384 primum Scripture librum recurre. Sex die- 
rum spatio mundum creavit Deus :at mundus 
propter hominem factus est. Enimvero sol splen- 
didissimus, radiisque fulgens, ut modo dicehamus, 
hominis causa facius 681. Omnia quoque animan- 
tía idcirco condita sunt, ut. serviant nobis; grami- 
n9 item et arbores, ut illis [ruamur. Universa Dei 
opera bona valde sunt, sed nullum eorum, dempto 
homine, imago Dei est. Sol mandato solo, liomo 
vero Dei manibus formatus fuit. Aitenim "* : Facia- 
mus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. 
Imperatoris terreni imaginem ligneam veneramur, 
quanto potiori jure rationalem imaginem Dei ? » 


Sancti Basilii ad sanctum  Flavianum, de Sama- 
rilana muliere. 


« Gentilis suz& consuetudinis errore in certo 
Joco adorationem debere fieri credentem, Domi- 
nus noster erudit : Oportet, inquit, in spiritu οἱ 
veritate adorare?*; ut seipsum nimirum, qui veri- 
tas est, indicaret. Quemadmodum in Filio Patrem 


"* Quaest. 59,ubi supra." Gen. 1, 26. "2 Joan. 1v, 24. 
VARLE LECTIONES. 


^ Deest, Absit, μὴ γένοιτο, apud Ambrosium. 


NOTJE. 


.. (97) Ambrosii Latina describo, ex ejuslibro De incarnationis Dominiec sacramento, cap. 7, n. 10 e& 
4, Qui liber tempore synodi Ephesinze Grace redditus fuerat. 


1401 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1108 


dicimus adorari, tanquam in Dei Patris imagine, Δ εἰχόνι Θεοῦ Πατρὸς, οὕτω καὶ ἐντῷ Πνεύματι, ὡς 


sic etin Spiritu, quippe qui iu seipso Domini divi- 
nilatem ostendit. » 

Sancti Gregorii Nazianzeni, in baptismum. 

8i te post baptismum lucis adversarius adoriatur: 

(adorietur utiquek nam ipsum quoque Verbum, et 
Deum meum, lucem illam absconditam, adoriri 
non dubitavit per id quod aspeetabile erat) ; babes 
. quo vincas ; ne lormides certamen. Spiritum op- 
pone, aquam objice. » Et post pauca : « Signacule 
confisus dicito : Imago Dei sum. Ex coelesti gloria 
perinde ac tu, dejectus non sum. Christum indw«i : 
me in Christum per baptismura transformavi. Tu 
me magis adorato. » 

Sancti Joannis Chrysostomi in Maccabeos. 


« Imperatoris expressa figura, non auro tantum 
aut argento, aliave pretiosa materia fulgentes re- 
periuntur, verum etiam ex aere fabrefactz formam 
eamdem impressam habent. Atque materi: discri- 
men nibilimagipis officit dignitati : neque eo quod 
illa niajoris pretii materia constat, alterius quz ex 
ignobiliore confecta sit pretium minuitur. Quin 
potius omnes commendat imperatoris forma, ipsa- 
que nibil ex materie vilitate imminuta, illius aue 
get pretium, quia regiam excepit imaginem. » 

Ejusdem, ex libro primo Contra Julianum 

impium. 

« Quid autem novus ille Nabachodenosor ? Ni- 
hil enim humanius iste erga nos, quam priscus 


ἐν ἑαυτῷ δειχνύντι τὴν τοῦ Κυρίου θεότητα. » 


Tov ἀγίον Γρηγορίου Ναζιανζοῦ, εἷς τὸ βάκεισμα, 
« Ἐάν οοἱ προσδάλῃ μετὰ τὸ βάπτισμα ὃ τοῦ φωτὸς 
διωχτής * προσδαλεῖ δέ * καὶ γὰρ τῷ Δόγῳ καὶ θεῷ 
μου προσέδαλε, τῷ κρυπτῷ φωτὶ διὰ sb φαινύμε- 
νον * ἔχεις ᾧ νιχήσεις" μὴ φοδηθῇς τὸν dpinu " zx. 
δαλοῦ τὸ Πνεῦμα * προδαλοῦ τὸ ὕδωρ. » Kol μετ' 
ὀλίγα * « Εἰπὶ τῇ σφραγίδι θαῤῥήφας" Yos εἰμι 
θεοῦ, τῆς ἄνω δόξης. Οὕτω δι᾽ ἔπαρσιν Gom, o, 
χαταδέδλημαι. Χριστὸν ἐνδέδνμαιε ^. Χριστὸν ura. 
κεποίημαι τῷ βαπτίσματι * σύ με sposxivaon, » 


Β Τοῦ ἁγίου ᾿Ιωῳὐάνγγου τοῦ Χρυσοστόμου εἰς τοὺς 


Maxxa6a4ovc. 

« Τὰ τῶν βασιλικῶν ἐκτυπώματα yapaxvipes, e 
μόνον ἐν χρυσῷ xai ἀργύρῳ, καὶ ταῖς τιμιωτέρε; 
ὕλαις εὕροι τις ἂν διαλάμποντα, ἀλλ' ἤδη xd iy 
χαλκῷ τὴν αὐτὴν ἔστιν ἰδεῖν χαραττομένην gopri. 
Καὶ ἡ διαφορὰ τῶν ὑλῶν o0 λυμαίνεται τῷ übinas 
τοῦ χαρακτῆρος, οὐδὲ ἀμδλύνει τὴν ἃ πὸ τῶν τρις 
τόνων τιμὴν ἡ τῆς ἐλάττονος μετοχὴ, ἀλλὰ εἰς 
ὁμοίως ὁ βασιλιχὸς τύπος σεμνύνει, xat οὐδὲν hij 
ὑλης ἐλαττούμενος, τιμιωτέραν τὴν δεχομένη μα, 
ζεται. » 

τοῦ αὑτοῦ, Κατὰ Ἰουλιανοῦ τοῦ ἀθέου, ἈἙ 
mpücov Aórov. 

« Τί δὲ ὁ νέος Ναδουχοδονόζορ ; Οὐδὲν γὰρ οὗὖτχ ἃ 
ἡμᾶς τοῦ πάλαι φιλανθρωπότερον ἐ πεδείξατο͵ ὦ d 


llle, se gessit : cujus carbones, eisi flammam effu- C ἄνθραχες ἡμᾶς ἔτι διαθλίδουσιν, καὶ τὴν φλύγε ἐκ. 


gimus, nos tamen adhuc affligunt. Nonne ipsa 
quoque donaria sanctis consecrata, et in ecclesiis 
palam fidelium adorationi proposita, corporis la- 
bem declarant ? » 

Ejusdem in pelvim. 

« Uti enim, eum imperatorum figure et Imagi- 
nes in civitatem mittuntur et inferuntur, magistra- 
(us et populi cum faustis acclamationibus et venera- 
tione obviam eunt, non tabulas quidem honorantes, 
cereasve picturas, sed imperatoris effigiem : sie etiam 
res creat, » ete. 


8983 Ex oratione quarta Severiani Gabalorum in 
&aRc(q. crucem. 


€ Percussit Moyses petram semel atque iterum "^, 


πεφεύγαμεν. Οὐχὶ καὶ τὰ ἀναθήματα τῶν ἁγίων 6 
ἐκχλησίαις χείμενα. εἰς προσχύνησιν τῶν πιὰ 
δηλοῦσι τὴν λώδην τοῦ δώματος ; » 


Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν γεπεῆρα. 

« Ὥσπερ γὰρ, ὅταν βασιλιποὶ χαρακτῆρες κὶ 
εἰκόνες εἰς πόλιν χαταπέμπωνταει, καὶ elogépum, 
ὑκαντῶσιν ἄρχοντες xai δῆμοι μετ᾽ εὔφῃημίες s 
φόδου, οὗ σανίδα τιμῶντες, οὐ τὴν χηρόχυτον» 
φὴν, ἀλλὰ τὸν χαραχτῆρα τοῦ βασιλέως "ἃ 
xaX ἡ χτίσις. » 

Σευηριανοῦ Γαθάλων (88), εὶς τὸν σεαυρὸν, M- 
γου τετάρτου. 

« Ἑπάταξε Μωυσῆς τὴν xócpov, καὶ ἐπεί sd 


Cur auteu semel atque iterum ? si Dei. ρμοιοιί Ὁ δίς. Διὰ τί ἅπαξ xat δίς; El δυνάμει (ui Vv- 


obsequitur, quid necesse fuerit seeundo pereutere ? 
Bin autem sine virtute Dei percutit, nec secunda, 
"mec decima, nee eentesima percussio infecunda 
haturz fecunditatem possit indere. Siquidem ergo 
merum Dei effectum fuit, nec mysterium eontine- 
bat, semel percussisse sat erat, simplex nutus, 
verbum unum sufficiebat. letud plane contigit , ut 
crucis imaginem prasignaret. Percussit, inquit, 
emel et bis, non eodem ductu, sed ut crucis for- 


"" Nui. xx, 11. 


(58) Combefisius hanc edidit orationem post 


αχούει, τίς χρεία δευτέρᾳς πληγῆς; EL δὲ ἐχτὸς 
δυνάμεως Θεοῦ τύπτει, οὐ δευτέρα,, οὐ δεχάτη, οἷ 
ἐχατοστὴ πληγὴ δυνήσεται ἐπιθεῦναι τῇ ἀγόνῳ v 
σε! γόνιμον φύσιν. El μὲν οὖν Θεοῦ «b ἔργον 5i 
καὶ ἄνευ μυστηρίου σταυροῦ, ἤρκει τὸ ἅπαξ, ips. 
καὶ νεῦμα, ἤρκει καὶ λόγος. ᾿Αλλ᾽ ἵνα τὴν εἰχόνα m 
σταυροῦ προτυκώσῃ, τοῦτο γίνεται. ᾿Εαάτεξι, 
φησὶ, Μῳϑσῆς καὶ ἅπαξ καὶ δὶς, οὗ κατὰ φὸ αὐτὸ 
σχῆμα, ἀλλὰ σταυροτύπως γράφων, ἵνα xal ἡ Sys 


NOTAE. 
aliquet opuscula sancii Chrysostomar in-8, anno 1656. 


M 


1409 


DE IMAGINIBUS ORATIO ΠῚ. 


Ht0 


φύσις αἰδεσθῇ τοῦ σταυροῦ τὸ αὐμὄολον. El γὰρ, βα- A mam describeret, quo inanima quoque natura cru- 


σιλέως ἀπόντος, εἰκὼν ἀναπληροῖ χώραν βασιλέως, 
καὶ προσχυνοῦσιν ἄρχοντες, χαὶ ἱερομηνίαι ἔπιτε- 
λοῦνται, χαὶ ἄρχοντες ὑπαντῶσι, χαὶ δῆμοι προσ- 
χυνοῦσιν, οὐ πρὸς τὴν σανίδα βλέποντες, ἀλλὰ πρὸς 
τὸν χαρακτῆρα τοῦ βασιλέω;, οὐχ ἐν τῇ φύσει θεω- 
ρουμένου, ἀλλ᾽ ἐν γραφῇ παραδειχνυμένου, πολλῷ 
μᾶλλον ἀθανάτου Βασιλέως εἰχὼν δύναται οὐ πέ- 
epav ῥῆξαι μόνον, ἀλλὰ xal τὸν οὐρανὸν xai πᾶσαν 
τὴν οἰχουμένην.» 


'Ex τῆς Χρονογραφίας Ἰσιδώρου 6uxóvov. 

« Ἥμαρτε θεόφιλος λοιδορήσας Ἰωάννην τὸν Χρυ- 
σόστομον πρὸς Εὐδοξίαν τὴν βασίλισσαν, ὅτι τὰ τῆς 
Ὠριγένους αἱρέσεως φρονεῖ * ἐχθραινουμένη ἡ Αὐ- 
γούστα κρὸς Ἰωάννην τὸν εἰρημένον, προφάσει τοῦ 
ἀμπελῶνος τῆς χήρας, xat διὰ τὴν ἁμαρτίαν ταύτην, 
οὐχ ἠδυνήθη ὁ Θεόφιλος παραδοῦναι τὴν ψυχὴν, ἄχρις 
οὗ ἦλθεν ἡ εἰκὼν τοῦ Χρυσοστόμου, καὶ προσχυνήσας 
αὑτὴν, παρέδωχε τὸ πνεῦμα (59). » 

"Ιερωγύμου πρεσθυτέρου (40) "Ἱεροσολύμων. 

ε Τῆς γραφῆς ὑμῶν μηδαμοῦ ἐπκιτρεπούσης ἡμῖν 
προσχυνεῖν τὸν σταυρὸν, τίνος χάριν λοιπὸν αὐτὸν 
πρόσχυνεῖτε; Erase ἡμῖν τοῖς Ἰουδαίοις χαὶ Ἕλλη- 
σι, xai πᾶσι τοῖς ἑπερωτῶσιν ὑμᾶς ἔθνεσι. » 

'Axóxpwic. € Διὰ τοῦτο, ὦ ἀνόητοι xaX ἀναιδεῖς 
«fj καρδίᾳ, τάχα συνεχώρησεν ὁ Θεὸς, παντὶ ἔθνει 
σεδομένῳ τὸν Θεὸν, πάντω; προσχυνεῖν τι ἐπὶ τῆς 
γῆς, ἔργον ἀνθρώπου ὑπάρχον, ἵνα μηχέτι δύνων- 
9dt ἐγχαλεῖν τοῖς Χριστιανοῖς περὶ τοῦ σταυροῦ, xol 
«ἧς τῶν εἰχόνων προσχυνήσεως. Ὥσπερ οὖν ὁ Ἴου- 
Salo; προσεχύνει τὴν χιδωτὸν τῆς διαθήχης, xal τὰ 
δύο Χερουδὶμ τὰ χωνευτὰ xal χρυσᾶ, xal τὰς δύο 
πλάχας, ἃς ἐλάξευσε Μωῦσῆς, μηδαμοῦ ἐπιτραπεὶς 
ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ταῦτα προσχυνεῖν ἣ ἀσπάζεσθαι, οὕτω 
καὶ οἱ Χριστιανοὶ, οὐχ ὡς Θεὸν τὸν σταυρὸν ἀσπα- 
ζόμεθα, ἀλλὰ δειχνύντες τὴν τῆς ψυχῆς ἡμῶν γνη- 
σίαν πρὸς τὸν σταυρωθέντα διάθεσιν. » 


Τοῦ μεγάλου Συμεὼν τοῦ Θαυμαστοῦ (M) ὄρους, 
p Pep εἰχύγων. ( 


« Ἴσως δέ τις τῶν ἀπίστων φιλόνειχος ὧν, ἀμφι- 
σθητήσει, λέγων, ὅτι χαὶ ἡμεῖς ἐν ταῖς ἐχχλησίαις 


cis symbolum veneraretur. Nam si absente impe- 
ratore ejusdem imago locum supplet imperatoris, 
eamque proceres adorant, menses festivi agun- 
tur, obviam procedunt magistratus, et adorant 
populi ; non quidem in tabulam respicientes , sed 
ad figuram imperatoris, non qui in sua natura 
conspiciatur, sed in pictura proponatur : multo 
magis immortalis Regis imago potest non pe- 
tram modo, sed ccelum terramque universam 
frangere. » e 
Ex Chronographia Isidori diaconi. 

« Peccavit Theophilus, quando Joannem Chry- 
sostomum apud Eudoxiam calumniotus est, quasi 
Origenis hzresim sequeretur : succensebat Joanni 


B Augusta propter vineam viduz. Theophilus propter 


peccatum istud animam exhalare non poterat, do- 
nec allatam Chrysostomi imaginem cum ille ado- 
raseet, spiritum tandem reddidit, » 


Mieronymi presbgteri Hierosolymorum. 

« Quandoquidem scriptura vestra erucem ado- 
rare nusquam permittit, cur igitur ipsam vos ado- 
ratis ? Respondete nobis Juds»is et Grecis, caxte- 
risque omnibus, qui hoc a vobis quserímus. » 

Responsie. « ldcirco, o stmlti et vesani corde, 
forsitan permisit Deus omni gémti colenti se, ut 
aliquid in terris omnino veneraretur, quod homi- 
nis arte factum esset, ne in crimen Christianis 
verteretmr, quod crecem et imagines adorarent. 


Quemadmodum igitur Judzus arcam feederis ado. 


ravit, et duo Cherubim aurea et conflatilla duas- 
que tabulas quas dolaverat Moyses ; cum tamen 
Deus nallibi concesserit, ut ea adoraret et coleret : 
ita nos quoque Christiani, non tanquam Deum 
crucem colimus, sed ut sincerum amimi nostri 
erga eum qui crucifixus est affeetum | demon. 
stremus. » 
466 Magni Symeonis, a monte Thaumasto, De 
imaginibus. 

« At infidelium aliquis forsan vitilitigator quz- 

$tionem pr:xponet, dicetque nos, qui in ccclesiis 


. NOTAE. 
εἴ) Hc fietitia sunt, quia nec Cyrillus Theo- D χρυσᾶ, οὕτως xat ἡμῖν τοῖς Χριστιανοῖς ἐδωρήσατο 
phil suc 


'cessor ejusque sororis filius, nisi gre 
admod em, Chrysostomi nomen ín diptycba re- 
tulit. 

40) "Iaperópov πρεσδυτέρου. Hoc fragmentum 
ad seriem spectat dialogi Christianum inter et Ju- 
deum, qui inserihitur Βερὶ ἁγίας Τριάδος, De 
sentia Trinitate, quemque Federicus Morellius in- 
tegrum non dedit anno 1612. Nam quz bic affert 
Damascenus, etsi in editis non exstant, eumdem 
auctorem habuerunt, qui Dialogum pingui sitis 
Minerva digesserit in quxstiones et responsiones, 
nec nisi conviciis ejusmodi, Ὧ ἀνόητε, πεπωρω- 
μένε τῇ xapbla! ὦ ἀναίσχυντε | Judzum passim ex- 
cipiat. Pro causa imaginum faciunt h:ec alia ejus- 
dem dialogi verba, qua reperi in cod. Reg. 2951: 
Καὶ γὰρ ὡς συνεχώρησεν ὁ θεὸς προσχυνεῖν πᾶν 
ἔθνος χειροποίητα, Ἰουδαίους τινὰς xac ἐχείνας, 
ἃς ἐλατόμησε Mobofjic, xai τὰ δύο Χερουδὶμ τὰ 


fuit. 


πὸν σταυρὸν, xal κῶν ἀγαθῶν ἔργων τὰς εἰχόνας 
γράφειν καὶ προσκυνεῖν, καὶ δεῖξαι τὸ ἔργον ἡμῶν" 
Deus enim nationem omnem res opera manuum fa- 
bre(actas adorare concessit. Judeos quidem tabulas 
quas dolaverat Moyses, et duo Cherubim aurea : sic 
nobis Christianis crucem donavit, et bonarum actio- 
sum imagines pingendas adoranda wique opwe 
nosirum ostentaremus. Hzc profecto sancti Hiero- 
nymi Stridonensis non sunt, sed Grzci cujusdau 
ejusdem nominis. . 

(M) Symeon a monte Thaumasto epistolas com- 
plures ad Justinum juniorem scripsit, ultion&m da 
Samaritanis poscens, qui, cum rebellassent, in 
Christianorum sacra, et in imagines Christi et 
sanctorum savierant. Quintam habemus act. ὃ 
synodi vii, Ex altera quadam, qux bodie non es- 
stat, fragmentum quod hic affertur, transumplum 


1u1 Si. JOANNIS DAMASCENI 4:19 
us2gines quoque adoramus, lis accensendos fore, qui À εἰχόνας προσχυνοῦντες, ὡς ἀψύχοις προσευχόμενοι 


simulacris inanimis supplicant. Absit itaque, ut id 
nos committamus, Nam quidquid agunt Christiani, 
fide pensatur, et Deus, qui mendax non est, virtu- 
. tes operatur. Non enim in quibusdam coloribus 
moramur, sed, veluti contingit in reprasentatione 
litterz, qua aliud significatur, illum qui invisibilis 
est, in pictura conspicientes, tanquam praesentem 
laudamus. Nec ei credimus, qui Deus non sit, sed 
qui vere exsistat Deus : neque item sanctis, qui 
sancti non sint, sed qui tales plane sint, et vivant 
apud Deum; cum etiam spiritus eorum ob sancti- 


εἰδώλοις λογισθησόμεθα. Μὴ οὖν γένοιτο ἡμᾶς τοῦτο 
ποιεῖν. Τὰ γὰρ τῶν Χριστιανῶν πιστίς ἔστι, χαὶ ὁ 
ἁψευδὴς ἡμῶν Θεὸς ἐνεργεῖ τὰς δυνάμεις. Οὐ γὰρ 
χροϊδίοις ^, ἀλλὰ ἐν ὑκομνήσει τοῦ ἀντιτύπου γρά-- 
ματος, δρῶντες τὸν ἀόρατον διὰ τῆς ὁρωμένης voi. 
φῇς, ὡς παρόντα δοξάζομεν, οὐχ ὡς μὴ ὄντι θεῷ 
πιστεύοντες * ἀλλ᾽ ὡς ὄντι ἀληθῶς, οὗτε τοῖς dya. 
ὡς μὴ οὖσιν, ἀλλ᾽ ὡς οὖσι, καὶ ζῶσι παρὲ τῷ θεῷ, 
χαὶ τῶν πνευμάτων αὐτῶν, ἁγίων ὄντων xal δυγά. 
ptt Θεοῦ βοηθούντων τοῖς ἀξίοις, ὡς δωμένας o; 


tV. P 


tatem suam, qua divina virtute pollent, illis qui digni sunt opitulentur, utpote qui ipsorum nni 


indigeant. » 


Anastasii archiepiscopi. Antiocheni, ad Symeonem B ᾿Αγαστασίου ἀρχιεπισκόπου "Avtioyslac, xol. 


episcopum Bosirorum, De Sabbato. 


« Quemadmodum enim absente imperatore, ipsius 
imago adoratur, presente vero absurdum prorsus 
est, exemplari posthabito, imaginem adorare ; pec 
tamen, eo quod ille presens sit, propter quem 
imago colitur, idcirco imaginem ipsam nihili fa- 
tere consentaneum fuerit. Tale quid evenisse reor 
circa legis umbram sive litteram (hanc enim wm- 
bram uowminat Apostolus). Quandiu enim veritatis 
gratia abscondebatur, figuras sancti promebant ; 
quippe qui veritatem tanquam in speculo contem- 
plabantur. Ast ubi veritas prodiit, equum non esse 
censuerunt, ut secundum figuras viveremus, quas 
deinceps sequeremur. Rerum enim praesentium su- (C 
pervacanez sunt figurze. Nec tamen figuras inho- 
neste babuerunt, aut contempserunt, quin bhono- 
rarunt potius, οἱ eos, qui contumeliis ipsas asperge- 
bant, impios esse judicarunt, et acerbe inortis 
supplicio dignos. » 

Ejusdem, ex oratione tertia. 

« Velut si quis propter honorem qui debetur im- 
peratori, ejus adoret imaginem, quamlibet ex cera 
et coloribus constantem. » 


Sancti εἰ ecumenici concilii quinti anathema- 
tisimus duodecimus. 


'« Si quis impium Theodorum Mopsuestiensem 
defendat, qui dicit alium esse Deum Verbum , et 
alium esse Christum, animalibus perturbationibus 
et carnis cupiditatibus obnoxium, et ex deteriori- D 
bus paulatim progressum, ut actionum profectu 
melior factus, et ob conversationem inculpatam 
etatuminatus, tanquam purus homo baptizotus sit 
In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, acce- 
piaque per baptismum Spiritus sancti gratia, 
adoptione fuerit dignatus ; necnon regie instar 
imaginis, tanquam Dei personam gerentem eum 
adorari : anathema sit.» 


"  Hlebr. x, 1. 


Συμεὼν ἐπίσκοπον Βόσερων;, Περὶ tov Σαδξέ. 
του. | 


« Ὥσπερ γὰρ, ἀπόντος μὲν βασιλέως, ἡ clxins. 
τοῦ προσχυνεῖται, παρόντος δὲ, λοιπὸν περι 
καταλιπόντα τὸν πρωτότυπον προσχυνεῖν τῇ εἰχόν. 
οὐ μὴν, ἐπεὶ οὐ προσχυνεῖται διὰ τὸ παρεῖναι τὸν 
δι᾿ ὃν προσχυνεῖται, ἀτιμάζεσθαι αὑτὴν δεῖ " eos 
τι νομίζω συμδῆναι περὶ τὴν τοῦ νόμου cxi ἢ 
τὸ γράμμα (σκιὰν γὰρ αὐτὸν χαλεῖ ὃ ᾿Απόεης. 
Ἐφ᾽ ὅσον γὰρ ἑἐταμιεύετο τὸν καιρὸν τῆς dis 
ἡ χάρις, τοὺς τύπους προεῖπον 5 ob ἅγιοι, Ütwur; 
ὡς ἐν ἐσόπτρῳ τὴν ἀλήθειαν., Ἐλθούσης δὲ fiin. 
θείας, ζῇν μὲν κατὰ τοὺς τύπους οὐχ ἐνόμιζον dm 
καλὸν, xal τούτοις ἀχολουθεῖν ἔτι. Παρόντων Τὺ 
τῶν πραγμάτων, παρέλχει λοιπὸν Ó τύπος τοῦ zeh- 
ματος. Πλὴν καὶ οὕτως οὐκ τέμαζον, οὐδὲ παρᾶ, 
xov, ἀλλ᾽ ἐτίμων τὸν τύπον, καὶ τοὺς ἀτιμάζειν ἐν» 
χειροῦντας, ἀσεδεῖς ἔχρινον, xai θανάτου διὰ xii 
σεως πιχρᾶς ἀξίους. » 


Τοῦ αὐτοῦ, Aórov tpívov. —— 

€ Ὥσπερ ἂν εἴ τις εἰχόνα βασιλέως, διὰ τὸ πὲ 
ἦχον τῆς περὶ τὸν βασιλέα προσχυνεῖ τιμῆς, eb 
οὖσαν, ἣ χηρὸν χαὶ χρώματα. » 

Τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς πέμπεης cwh 
ἀναθεματισμὸς (B. 

«€ Εἴ τις ἀντιποιεῖται 8cobi)pou τοῦ ἀσεθοῦς c. 
Μοψουστείας τοῦ εἰπόντος, ἄλλον slvat τὸν Θεὸν M 
γον, xaX ἄλλον τὸν Χριστὸν, ὑπὸ παθῶν ψυχιχῶν xii 
τῶν τῆς σαρχὸς ἐπιθυμιῶν ἐνοχλούμενεν, ze τῶν 
χειρόνων κατὰ μιχρὸν χωριζόμενον, κεὶ οὕτως Vx 
προχοπῆς ἔργων βελτιωθέντα, καὶ tx πολιτεία: 
ἁμώμου P χαταστάντα, ὡς Ψιλὸν ἄνθρωπον Qi» 
σθῆναι, εἰς ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ You, xoi ἁγία 
Πνεύματος, xai διὰ τοῦ βαπτέσματος τὴν χάριν Ὁ 
ἁγίου Πνεύματος λαδόντα, xai υἱοθεσίας ἀξιωϑθῆν:. 
xai χατὰ ἰσότητα βασιλιχῆῇῆς εἰχόνος, εἰς πρόσωτοι 
τοῦ Θεοῦ Λόγου προσχυνεῖσθαι, ἀνάθεμα ἔστω.» 


VARIE LECTIONES. 
? Legendum putat Billius, τοῖς χροϊδίοις ἑναπομένομεν' quasi dicat : Non enim ἐπ colerihi 
| 


immoramur, aut simile quidpiam. * Billius emendat, 


περιεῖπον, amplectebantur,  » Lego ἅμωμον, ut ia 


actis 5 synodi. Alias cum Billio vertendum esset : Inculpata ratione vivendi; non, ut Zinus : Cleili ralie- 


54 vivendi. 


1413 | 

lotopi 

ἐκ τῆς ἐκκιλησιαστιχῆς "lotopíac, Γεννα- 
δίον ἀρχιεπισκόπου Κωγνσταντιγουπόλεως. 

ε Ἕτερα δὲ αὑτοῦ παραθήσομαι, χαταπλήξεως 
μεστά" ζωγράφος τις, τὴν εἰκόνα τοῦ Δεσπότου Χρι- 
στοῦ Ὑράφων, τὼ χεῖρε ἀπέψυχτο. Καὶ ἐλέγετο ὡς 
ὑπὸ λληνός τινος τὸ ἔργον ἐπιταγὲν τῆς εἰχόνος, 
àv τῷ προσχήματι τοῦ ὀνόματος τοῦ Σωτῆρος, γε- 
γράφηχεν, ἐξ ἑχατέρου τὰς τρίχας ἐπὶ χεφαλῆς δι- 
εστώσας ὡς μὴ τὰ ὄψεις χαλύπτεσθαι. Τοιούτῳ γὰρ 


σχήματι Ἑλλήνων παῖδες τὸν Δία γράφουσι, πρὸς τὸ 


«οὺς δρῶντας νομίζειν, τῷ Σωτῆρι τὴν προσχύνησιν 
ἀπονέμεσθαι (42). » 
Tov ἀδδὰ Μαξίμου, xal Θεοδοσίου ἐπισκόπου, xal 
pt ἀρχόντων, τῶν áxoct ων παρὰ τοῦ 
ασ . 
« Ὁ ὅσιος Μάξιμος εἶπεν" « ᾿Επὰν δὲ ἔδοξε ταῦτα 
« γενέσθαι, ἔχόασις γένοιτο τῶν δοξάντων, xaX ὅπου 
« χελεύετε, ἀχολουθῶ ἡμῖν.» Καὶ ἐπὶ τούτοις ἀν- 
ἐστησαν LAN xai μετὰ δαχρύων ἔθαλον μετάνοιαν, 
χαὶ εὐχὴ γέγονε" xai ἕἔχαστος αὐτῶν τὰ ἅγια Εὐ- 
αγγέλια, καὶ τὸν τίμιον σταυρὸν, xal τὴν εἰκόνα τοῦ 
Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τεχυύσης 
αὐτὸν ἁγίας Θεοτόχον, ἡσπάσαντο, τεθειχότες καὶ 
τὰς χεῖρας ἐπὶ βεδαιώσει τῶν λαληθέντων. » 


Τοῦ ἁγίου Σωφρονίου, ἐκ τῶν θαυμάτων τῶν 
ἁγίων μαρτύρων Κύρου καὶ 'Iodvrov, εἰς Θεό- 
δωρον τὸν ὑποδιάχονον ποδαγριοῦντα. 

« Λέξωμεν δὲ λοιπὸν xaX τὴν ῥῶσιν τοῦ σώματος, 


&' ὀλίγων τὸν λόγον ποιούμενοι. Μετ᾿ ὀλίγας δὲ 


DE IMAGINIBUS ORATIO III 
Κωνσταντινουκόλεως, A Theodori  historiographi | Constantinovolitani, ex 


1414 


Historia ecclestastica , de Geunadio archiepiscopo 
Constantinopolitano. 


« llis alia stupenda prorsus de eo subnectam. 
987 Pictori cuidam, qui Cbristi Domini pinxerat 
imaginem, tanus ambz exaruerunt. Ferebatur au- 
tem gentilis cujuspiam hominis jussu hoc opus, 
sub nominis Salvatoris specie ita pinxisse, ut ca- 
pillis ez utraque oris parte discretis, facies nulla- 
tenus tegeretur (ea utique forma qua pagani Jovem 
pingunt), ut ab iis qui ipsum viderent, Salvatori 
adorationem offerre existimaretur. » 


Mazimi abbatis, et Theodosii episcopi ac procerum, 
qui αὖ imperatore missi fuerant. 


« Sanctus Maximus dixit : « Quando bac fleri 
« conclusum est, eorum qua visa sunt, faxit 
« Deus ut contingat exitus : statiuique. quocunque 
« jubetis, sequor. » Posthac omnes surrexerunt, 
positisque genibus oraverunt, sanctaque Evan- 
gelia, pretiosam crucem, et Jesu Christi Salvato- 
ris, sanct quoque Dei Genitricis, quz ipsum pe- 
perit, imaginem singuli deosculati sunt, admotis 
manibus, pro illorum, quz interlocuti erant, con- 
firmatione. » 


Sancti Sophronii, De miraculis sanctorum martyrum 
Cyri et Joannis ; de Theodoro subdiacono podagra 
laborante. 


« Deinceps autem, qua ratione valetudo corpori 
concessa fuerit, dicimus paucis. Aliquot bisce 


«καύτας τὰς ἡμέρας ἐχάθευδε, xat πάλιν παρεστῶτας C transactis diebus, cum ille dormiret, astantes rur- 


βλέπει τοὺς μάρτυρας, xai συνοδεύειν αὐτοῖς ἕπι- 
«άττοντας. Ὁ δὲ σφίσι προθυμότερον εἴπετο. Ἤδει 
χὰρ οὐχ ἀχερδὲς τὸ τοῖς ἁγίοις συνέπεσθαι. Ἐλθόν- 
τες οὖν εἰς ναὸν “Ἑλλήνων, τῷ μὲν εἴδει φοδερὸν καὶ 
ὑπέρλαμπρον, τῷ δὲ ὕψει τῶν οὐ ρᾳνῶν αὐτῶν ἐφ- 
απτόμενον" χαὶ εἴσω τούτου γενόμενοι, μεγίστην 
εἰχόνα xal θαυμασίαν ἐδλέπομεν, μέσον δὲ, τὸν 
Δεσπότην Χριστὸν γεγραμμένον χρώμασιν ἔχουσαν, 
τὴν Δέσποιναν Θεοτόχον εὐώνυμον, καὶ δεξιὸν, Ἰωάν- 
νὴν τὸν Βαπτιστὴν, τὸν ἐχ χοιλίας σχιρτήμασιν αὖ- 
τὸν προμηνύσαντα, ἐπεὶ, xal λαλῶν ἔνδον ὧν, οὐχ 
Ἡκούετο" xal τινάς τοῦ τῶν ἀποστόλων xal προφητῶν 
ἐνδόξου χοροῦ, καὶ τῆς μαρτυριχῆς ὁμηγύρεως, μεθ᾽ 
ὧν ἐτύγχανε Κύρος xal Ἰωάννης οἱ μάρτυρες, οἱ 
πρὸ τῆς εἰχόνος ἱστάμενοι, τῷ Δεσπότῃ προσέπι- 
«tov, γόνατα χάμπτοντες, xal τὰς κεφαλὰς εἰς ἔδα- 
φος τύπτοντες, καὶ περὶ τῆς τοῦ νέου θεραπείας 
πρὲσδεύοντες. Ταῦτα δὲ ἣν τὰ τῆς πρεσδείας ῥήμα- 
τα’ «Δέσποτα φιλάνθρωπε, χελεύεις δῶμεν xal τού- 
τῳ τὴν ἴασιν" » Οἱ δὲ, πολλάκις εἰς γῆν προσχυνή- 


sum martyres videt, qui sibi ut sequeretur impe- 
yabant. Ille vero sponte sequebatur. Noverat 
enim quantum lucri sanctos comnitando perceptu- 
rus esset. Templum ergo gentilium, specie quidem 
augustissimum splendidissimumque, magnitudine 
vero ad colos pertingens, adeuntes et ingredien- 
tes, proceram et admirabilem cernebamus imagi- 
nem, qua medium quidem Christum coloribus 
deformatum exhiberet ; sinistrorsum autem Domi- 
nam Dei Genitricem ; dextrorsum vero Joannem 
Baptistam, qui in utero matris exsultans ipsum 
indicaverat, cum vox ipsius intus loquentis ezau- 
diri non posset : nonnullos przterea ex glorioso 
apostolorum et prophetarum choro, necnon ex 
coetu martyrum, inter quos erant Cyrus et Joannes 
martyres. Hi coram imagine astantes, flexis geni- 
bus, in faciem coram Domino humi prociderunt, 
pro juvenis valetudine supplicantes. In hzc porro 
verba orabant : « Clementissime Domine, annuis 
ul huie quoque ssnitatem largiamur? » At cum 


- NOTE. 


(2) Narralionem hanc iptegram babet cod. Reg. 
2951, fol. 264 additque : Τὸ δὲ ἀληθέστερον ὑπάρ- 
χειν οὐλὸν xal πολύτριχα * τούτου γενομένου, Xat 
τῆς αἰτίας θριαμδευθείσης, ὑπὸ τῆς ἀνάγκης τοῦ 
γεγονότος πάθους αυντόμως ἤγαγον αὐτὸν πρὸς ἐπί- 
σχοπον, αἰτοῦντες, εὐχῇ τὴν συμφορὰν λῦσαι. Ὁ 
τοῖς συνοῦσιν ἐπιτρέψας προσεύξασθαι, μετὰ τὴν 
προσευχὴν ἐπέθηχεν αὐτῷ τὰ θεῖα Εὐαγγέλια, καὶ 


παρ᾽ αὐτὰ τῆς ἰάσεως ἔτυχεν" Cum verius crispa 
densaque coma fuerit. Hoc cum contigisset, divul- 
gataque causa, ob inflictam plagam, statim ad epi- 
scopum necessilate compulsi illum addwzerunt, ro- 
ganutes ul precibus suis calamitali mederetur. Qui 
eos qui secum aderant (undere preces jubens, post 
orationem Evangeliorum Cudicem ei imposui, morx- 
que saluti restitutus fuit. 


8.15 


S. JOASSES DAWASCENI 


iex 


diutéas m terram preni 3dor100€06, seg plores vores Δ vuscsc, ταὶ -πὸς τὸ; ἰτέας ὅσπας beríybesz. 


fandendo, ne» Posvauemn Chrigsas sagarrvt, ab im— 
teypelloedo 3hetioneruM ; et. trigios, demimneonnque 
velus, 3d me, fast, reversi 9sat , «οὶ hand (42 
preces 3b imogiar esesitoram. (ἀπ. ad me 
prepéee scrowesent : « Vides ,— ἱαηπίπος, quad 
e sandtastem δ Ovaredere Domus reanit ? Verom 
e ne desgnadeaso somum. Som cer42 1e prorsus, 
e 9f erg» omaes se benognom przhebótt. » Raque 
quad seméberz elagao $9060, sargentes terum 
fokerant, sopplicaveruntque , sed rursum marsto 
dejuieque vale, υἱ s0e, τε infecta redierunt, 
Domino nequaquam conrcóente; regressigue e2- 
dem 0B reseationt. Ter&o vero profciscentes : 
« Bono, inquiast, animo esto. Nodo enun gra- 
e fom impetrabimus ; sed is queque, siest nes 
e degrecontes eernís, nobiscum itidem procidens, 
e Dominum sepylex iavera. » Tertio denique 2 
bmsginem secedentes, endem habitu i:demaue 
verbis orsverust, Conque dis sopplicossent , be- 
miquo prostrati boc solummodo cismorest, « Bube, 
Bomiae, » Christus t2adem miseratione motus ex 
jesgíne dixit - « Et ipsi quoque tribute. » Tem 
msriyre a (lerra sergemées, primem quidem 
esxaedivisset. » 


δοκεῖ: Anastasii a sancto Moni Sína, in. novam 
Dominicam ct in Thomam apostolum. 


€« Qui Chrístaem in sarne contuebantur, proepbe- 
fam illum esee existimabant : nos autem qui ipsum 
neon videmus, mox a teneris engsibus peeri ado- 
fescentslique Deum, Domisem, omnipotentem, et 
seeulorom effectorem, splendoremque Patris eum- 
dem esse confemur. Sic enim Evangelia eum de 
3uscultamus, ac εἰ ipsumret Christum loqeentem 
eerneremus, immaculatam item corporis ipsius 
mergaritam sumentes, illum ipsam Christum nos 
gestare existimamus, Quin etiam si divinam ejus 
pictura tantammodo deformatam eflgiem conspi- 
cíamus, tanquam ipse nos e colo intueatur, arbi- 
irsmur, stque procidentes adoramus. Magna nunc 
est fides Christi. » 

Ez Vita sancii abbatis Danielis, De — Eulogio 
lapicida. 

« Tunc morens ille discessit, seque coram Dei 
Genitricis imagine prosternens, cum ejulatu dice- 
bat : Domine, quod homini [511] spopondi, fac 
solea. » 

Ez Vita sancte Marie JEgyptie. 

« Cam igitur lugerem, supra locum in que con- 
Miteram , sanct Dei Genitricis imaginem collo- 
catam conspicio, hisque eam compello sermoni- 
bus :« Virgo Dei Genitrix, Domina, qure Deum 
« Verbum in carne peperhsti, scio equidem, scio 
« emquum consentancuinque non esse, uL. impura 
« ego, nallisquo non luxwris sordibus squalens, 
t imaginem tuam intuear, quippe qua virgo sem- 
« per exstiteria : quin par est, ul summa illa tga 


ἄς ἃ Sere Ngcrchc oum RIÉsIGE, GA τρετᾶς τ: 
παοσάσενι, παξεφεῖς mub Kacpegum., τις bak, es. 
«τρατένρνξαςι, S) GGxpüe Xa TEL sbmbssc Eyckhg.i- 
v». Καὶ zxxióee ττιάφειαι, « gc. ταῖς͵ πῶς Oi 
e δεξοόκαη; αἴ Ξούκετα: Ὅτε Beucar Th» edi 
« 2-]&» ἀδιχής:;. άσπας Tip sk τρῖς eb. 
€ zig TÉ χεετιεόεεαε.» ost δεακαυχᾶισε. ue 
2-xphbe Kguscum, ταὶ πᾶν dXX me diu 

Kz- xac? áí-pra-c-, gusto, drsc cactus acces 

Z3: Za wont, ὡς τὸ Xpbcz guo —UD SGIUÉm τος 

sk oxarsz£TW Καὶ cxotá que mie deri. c. 
píxzzc T5 pros δὲ zsgeoigaser « Θάῤῥα͵ d. 


4 S9" νῷ» γὰρ τὶς» χάρεν wkwonc anpikinagsr i2; 


« καὶ τῷ, ὥστερ iade Lodi τπετείαντας, τὸν b 
« ἑλδὼν, -ὧν Δεατά:κι Ἐκέτεε. 5 Ke πρὸς -ἰγε, 
χότα τὸ τρέτνο τετέρενες OE. cpaacÉcsm τε, 
ijj» xai δίέμας:. Καὶ ex; dogaro xrdske de. 
ex», xai χάτω πείφενιι, oh, «e Kuarasser,, Meu, 
δόννν ἀνέχραζον, «x 6 Kgcsshc 7x3a 7 yas. ς, 
eixípgas, « Καὶ δίτε αὐτῷ, » πρὸς τὸς tx 
á—.5£. 75. πὶ χυμᾶθοεν ἅτκασσεαντες e£. χά: 

ξρῶτον μὲν τὐχερέττουν Χρεστᾶρ «ip Θεῷ ga; 

st« ξεύσεως αὐτῶν ἑεᾳποάσαντε. » 


€, 
ium 'Aragrac iov τοῦ ἀτέον oce Zn 


« Οἱ ἑωραχότες Χριστὸν ἐν Gapxi, ὡς τρίς 
αὐτὴν» εἶχον" οὗ ph ἑωραχᾶτες πεῖς. εὐδέκ 
ἀπξαλῶν ὀνύχων, παῖδες, καὶ veavizun, Θεὸν exh, 
ἐξυυπιαττῖν, χαὶ καττοχράτορα, παὶ τῶν fue 
Tte, ἀπαύγασμα τοῦ ππτρὰς ὅ;κολογοῦμει t 
γὰρ αὐτὸν ἐχεῖνον βλέποντες ΣΤ ριπτῶν λαλοῦν, ὑ 
τως τῶν αὑτοῦ Βυαγγελίων pec “-ἔστεοις ix 
xdi τὸν ἄχραντον μαργαρῖττιν τοῦ αὑτοῦ aux 
δεχόμενοι, αὑτὸν ἐκεῖνον βαστάζειν τὸν Xpos 
μίζομεν. κἂν μόνον αὐτοῦ θεῖον χαραχττ, ρα i» 
νἱσμένον ἴδωμεν, ὡς ἐξ οὐρανοῦ fpiv ἀτεὺς 
νομίζομεν, προσχυνοῦμεν, -ροαπέπταμεν. li 
vuv fj πίστις τοῦ Χριστοῦ. » 


'Ex τοῦ βίου τοῦ δα Δανιδμξ, Περὶ ζέλγών 
9 


Jarópnov. 

« Τότε δλιχωρῆσας ἀπῆλθε, xo fée; irr 
ἔμπροσθεν τῆς εἰχόνος τῆς Θεοτόχου, μετὰ xiadtun 
ἔλεγε" Κύριε, λύσον τὴν ἐγγύην τοῦ ἀνθρώτου τῷ 
τοῦ ἀπ᾽ ἐμοῦ, » 

'Ex τοῦ βίον Μαρίας εἧς Αἰγυατίας. 

« Κλαίουσα τοίνυν, ὁρῶ ἐπάνω τοῦ τόπου bi 
ἰστάμην, τὴν sixóva τῆς ἁγίας Θεοτόχου Latin, 
xal φτμι πρὸς αὑτὴν « Παρθένς, Θεοτόχε Δέσκοιν, 
t ἢ τὸν Θεὸν Λόγον χατὰ σάρκα γεννήσασα, oh 
« μὲν, οἶδα, ὡς οὐκ ἔστιν εὐπρεπὲς, οὐδὲ εὔλογον͵ 
« τὴν οὕτω ῥυπαρὰν, τὴν οὕτω πανάσωντον, τὴν d 
« xóva χαθορᾷν σου, τῆς ειπαρθένου, ἀλλὰ δίχαιό 
« ἐστιν, ἐμὲ ὑπὸ τῆς σὴς χαθαρότητος μισεῖσθαι x4 
« βδελύττεσθαι. Πλὴν ἐπείπερ διὰ τοῦτο γέγονεν ἡ 


MIT 


« kx σοῦ τεχθεὶς Θεὸς, ἄνθρωπος, ὅπως χαλέσῃ τοὺς A « 


« ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν, βοήθησόν μοι, τῇ μόνῃ 
« μὴ ἐχούσῃ τινὰ βοήθειαν. Ἐπίταξον χἀμοὶ συγχω- 
« ὔηθῆναι τὴν εἴσοδον " μὴ στερήσῃς με τὸ ξύλον 
ε ἰδεῖν, ἐν dp χατὰ σάρχα προσεπάγη ὁ Θεὸς Λόγος, 
« ὃν ἐγέννησας" ὃς τὸ αἷμα τὸ ἴδιον ὑπὲρ ἐμοῦ ἔδω- 
« κεν ἀντίλυτρον. ἙἘπίταξον, ὦ Δέσποινα, κἀμοὶ τὴν 
« θύραν ἀνοιχθῆναι τῆς θείας τοῦ σταυροῦ προσχυ- 
« νήσεως. Καί σε δίδωμι τῷ Ex σοῦ τεχθέντι Θεῷ 
€ ἐγγυητὴν ἀξιόχρεων, ὡς οὐχέτι τὴν σάρχα ταύτην 
« ἐξυδρίσω δι᾽ αἰσχρᾶς οἱασδήποτε μίξεως. ᾿Αλλ᾽ 
« ἡνέίχα τὸ ξύλον τοῦ σταυροῦ τοῦ Υἱοῦ σου θεάσω- 
« μαι, χόσμῳ xal τοῖς ἐν χόσμῳ πᾶσιν εὐθέως ἀπο- 
« τάσσομαι, καὶ αὐτίχα ἐξέρχομαι, ὅπου ἂν αὐτὴ 
« ὡς ἐγγνητὴς ὑπόθῃ, καὶ ὁδηγήσῃς με. » Ταῦτα 


εἰποῦσα, καὶ ὥσπερ τινὰ πληροφορίαν λαδοῦσα τὸ Β 


«ἧς πίστεως ἔμπυρον, τῇ εὐσπλαγχνίᾳ τῆς Θεοτόχου 
θαῤῥήσασα, χινῶ ἐμαυτὴν ἐξ ἐχείνου τοῦ τόπον, ἐν 
ᾧ ἐστῶσα ἐποιούμην τὴν δέησιν, χαὶ ἔρχομαι πάλιν, 
καὶ τοῖς εἰσιοῦσιν ἐμαυτὴν ἐγχατέμιξα. Καὶ οὐχ- 
ἐτι ἣν ὁ ὠθῶν με, χαὶ ἀντωθούμενος, χαὶ οὐδεὶς ὁ 
κωλύων τοῦ πλησίον γενέσθαι με τῆς θύρας, bv ἧς εἰς 
τὸν οἶχον εἰσήεσαν. “Ἔλαδεν οὖν με φρίχη καὶ ἔκοτα- 
σις xal ὅλη δι’ ὅλου ἐχλονούμην, καὶ ἔτρεμον. Ῥίψασα 
τοίνυν ἐμαυτὴν ἐπὶ τῆς γῆς, xai τὸ ἅγιον Excivo 
προσχυνήσασα ἔδαφος, ἔτρεχον ἐξιοῦσα, xol πρὸς 
τὶν ἐγγνησαμένην γενέσθαι απουδάζουσα. Γίνομαι 
ποῖνυν ἐν ἐχείνῳ τῷ τόπῳ, ἐν (p τῆς ἐγγύης ἐπεγρά- 
97 χειρόγραφον, xaX γόνυ χλίνασα ἔμπροσθεν τῆς 
᾿Αειπαρθένου xai Beotóxov, τούτοις ἐχρησάμην τοῖς 
ῥήμασιν" « Σὺ μὲν, φιλάγαθε Δέσποινα, τὸ σὸν ἐπ᾽ 
« ἐμοὶ ἐνεδείξω φιλάνθρωπον, σὺ τῆς ἀναξίας οὐχ 
« ἀδδελύξω τὴν δέησιν. Εἶδον δόξαν, ἣν διχαίως οὐχ 
'« ὁρῶμεν οἱ ἄσωτοι" δόξα τῷ Θεῷ, τῷ διὰ σοῦ δεχο- 
€ μένῳ τῶν ἁμαρτωλῶν τὴν μετάνοιαν" » καὶ τὰ ἑξῆς. 


DE IMAGINIBUS ORATIO IIT. 


1418 


puritas me tanquam exsecrabilem aversetur. 
« Verum, quando Deus, qui carnem ex te susce- 
« pit, idcirco factus est homo, ut peccatores ad 
« penitentiam vocaret, adjuva me, quiso, que 
« sola sum, aliud preter te przsidium non habens. 
« Jube, ut mihi quoque ingressus pateat ; nec me 
« conspectu prives ligni illius, in quo secundum 
« carnem affixus est Deus Verbum, quem tu pepe- 
« risti, quique proprium sanguinem in redemptio-, 
« nis me: pretium dedit. Jube, Domina, ut mihi 
« perinde ad divine crucis adorationem fores pa- 
« teant. Teipsam Deo ex te genito, te in locuple- 
« tissimam przedem trado, me deinceps carnem 
« hanc nullo prorsus impuro coitu unquam ma- 
« culaturam. Quinimo ubi erucis Filii tui lignum 
« conspexero, mundo statim et omnibus qua im 
« mundo sunt renuntiabo, nihilque morata, illuc 
« proficiscar, quo tu ipsa, quam in sponsoreum 
« sumo, jusseris, atque duxeris. » His pronuntia- 
tis, ex fidei ardore certior quodammodo reddita, et 
in Dei Genitricis clementia fidem ponens, ex eo 
loco in quo steteram precataque fueram, discedens, 
iis qui ingrediebantur 389 me rursum jungo, nec 
deinceps quisquam fuit qui me repelleret, et cui re- 
pellenti resisterem. Nullus prorsus qui me foribus 
arceret, per quas in adein sacram aditus erat. 
Horror statim et stupor me invadit, totoque cor- 
pore quatior et contremisco : cumque humi pro- 
strata, sanctum illud solum adorassem, egredior, 
cursuque ad eam qua pro me spoponderat, pro-. 
pero, atque in co loco consistens, in quo sponsio- 
nis chirographum exaratum erat, geriibus coram 
Dei Genitricis imagine positis, hie illam verbis 
compello: « Tu quidem, amabilissima bonaque 
« Domina, tuam erga me humanitatem common- 


€ strasti : tu indignze preces neutiquain despexisti., Gloriam illam vidi, cujus conspectu nos impudici 
« digni non eramus. Sit Deo gloria, qui peccatorum penitentiam per te suscipit, » etc. 


'Ex tov βίου τῆς ἁγίας Εὑπραξίας. 
ε Αέγει ἡ διάχονος τῷ xopacl* « Ὕξαγε, χυρία 
« μου, εἰς τὸν οἶχόν σου, ὅτι o0. δύνασαι ὧδε παρα- 
« μεῖναι. Οὐδὲ γὰρ δύναταί τις ὧδε παραμεῖ- 
« ναι, ἐὰν μὴ συντάξηται τῷ Χριστῷ. » Λέγει 
αὐτῇ τὸ xopáctov* « Ποῦ ἐστιν ὁ Χριστός;» Ἡ 
διάχονος ἐπέδειξεν αὐτῇ τὸν Δεσποτιχὸν χαραχτήρα, 


καὶ στραφεῖσα, λέγει τῇ Otaxóvo * « ᾿Αληθῶς χἀγὼ D « 


« τῷ Χριστῷ συντάσδσομαι, xal οὐχέτι ἀπέρχομαι 
« μετὰ τῆς χυρίας μου. »Καὶ πάλιν ἀναστᾶσα ἡ ἘΕὐ- 
πραξία, καὶ λαδοῦσα τὴν θυγατέρα ἑαυτῆς, παρ- 
ἔστησεν εἰς «by Δεσποτιχὺν yapaxcijpa, καὶ ἐχτείνασα 
τὰς χεῖρας αὐτῆς εἰς τὸν οὐρανὸν, ἐδόησε μετὰ χλαυθ- 
μοῦ * εΚύριε Ἰησοῦ Χριστὲ, σοὶ μελήσει περὶ τοῦ παι- 
« δίου, ὅτι σὲ ἐπόθησεν, xal conl παρέθετο ἑαυτήν. » 


Τῆς ἁγίας ἔχτης συνόδου (45) τῆς ἐπὶ ᾿Ιουστινίω. 
γούυ, περὶ τῆς ἀγίας πέμπτης συγόδου. 


« "Ev τισι τῶν σεπτῶν εἰχόνων γραφαῖς ᾿Αμνὸς 
δαχτύλῳ τοῦ προδρόμου δειχνύμενος ἐγχαράττεται, 


Ex Vila sancte Euprazic. 

« Diaconissa vero ad puellam ait : « Abi dumum 
« tuam, domina mea; neque emim hic manere 
« potes. Nulli quippe istic commorari fas est, 
« nisi Christo adjungatur. » Puella autem : « Ubi- 
« nam, inquit, Christus est? » Ostendit illa ima- 
« ginem Cliristi ; ad quam puella conversa : « Vere, 
inquit, ego quoque Christo conjungor, nec am- 
« plius cum domina mea discedam. » Rursumnque 
consurgens Eupraxia, filiamque suam apprehen- 
dens, Dominiez eam admovit imagini, manibus- 
que ad colum sublatis, cum lacrymis exclama- 
vit : « Domine Jesu Christe, puelle hujus curam 
« habeto, quia te concupivit, ac seipsam tibi de- 
« didit. » 


Sancte synodi quinisexte sub Justiniano cele- 
brata.. 


« [n quibusdam venerabilium imaginum pictu- 
ris Agnus digito precursoris monstratus depingi- 


NOTA. 


(43) 'Ex τῆς ἁγίας ἔχτης συγόδοι". llic titulus 
multiplici vitio laborat, qui sic intelligendus est, 


PATROL. Gn. XCIV, 


ut cum Latine reddidi. Nam canon iste octoge- 
simus secundus cst, non quinte, nec sextze synodi, 


ὃ 


1419 


S. JOANNIS DAMASCENI 


113 


tur qui in ἤξαγδπι receptus est gratie, adum- A ὃς εἰς τύπον παρελήφθη τῆς χάριτος, τὸν ἀληθινὸν 


brans nobis verum illum agnum Christum Deum 
nostrum, qui per legem demonstrabatur. Antiquas 
ergo figuras illas et umbras, veluti notas et signa 
Eeclesi* tradita amplexantes, gratiam et verita- 
tem eisdem anteponimus, quam ceu plenitudinem 
legis accepimus. Itaque ut id quod perfectum est, 
in picturis etiam omnium oculis subjiciamus, 
Agnum illum, qui tollit peccatum mundi, Chri- 
stum Deum nostrum, veteris agni loco humana 
figura pesthac in imaginibus exprimendum decer- 
nimus, quo divini Verbi celsitudinem per ejusdem 
humilitatem contemplemur, atque in memoriam 
ipsius in carne conversationis, et passionis, mor- 
tisque salutaris, ac redemptionis, quae per illam 
mundo parta est, veluti manu ducamur. » 


Sancli Methodii episcopi Paltarensis, de resurre- 
ctione, orat. secunda. 


« Ubi primum igitur eorum qui apud nos sunt, 


. 890 imperatorum imagines fabricatz sunt, tam- 


etsi ex valde pretiosa materia, auro puta aut 
argento non constent, ab omnibus tamen hono- 
rantur. Neque enim illas, qua ex pretiosiori 
materia confect: sunt, sic venerantur homines, 
ut eas, qua ex viliori sunt, aspernentur; sed 
omnes perinde colunt, etiamsi ex gypso, aut ex 
cre sint. Ac quisquis in aliquam earum probra 
conjecerit, is non tanquam lutum, vel etiam au- 


'rum contemptui habuerit, absolvitur; sed ac si 


imperatorem ipsum et dominum contumeliiB 


ἡμῖν διὰ vóuou προῦποφαϊνον ᾿Αμνὸν, Χριστὸν τὸν 
Θεὸν ἡμῶν. Τοὺς οὖν παλαιοὺς τύπους xat τὰς axi, 
ὡς τῆς ἀληθείας σύμδολά τε καὶ προχαράγματα͵ 
τῇ Ἐχχλησίᾳ παραδεδομένους κατασπαζόμενοι, τὴν 
χάριν προτιμῶμεν, χαὶ τὴν ἀλήθειαν, ὡς πλήρωμα 
νόμου ταύτην ὑποδεχόμενοι. Ὧς ἂν οὖν τὸ τέλειον 
xàv ταῖς γρωματονργίαις ἐν ταῖς ἁπάντων ἔφεσιν 
ὑπογράφωμεν, τὸν αἴροντα τὴν ἁμαρτίαν τοῦ χόσμου 
᾿Αμνὸν, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἡ μῶν, χατὰ τὸν ἀνθρώ. 
πινον χαραχτῆρα ἐν ταῖς εἰκόσιν ἀπὸ τοῦ ἕν, ἀνὰ 
τοῦ παλαιοῦ ἀμνοῦ ἀναστηλοῦσθαι ὁρίζημεν, δὼ 
τῆς ταπεινώσεως τὸ ὕψος τοῦ Θεοῦ Δόγου χυ-α 
νοοῦντες, xal πρὸς μνήμην τῆς bw σαρχὶ πολιτείας 
xai τοῦ πάθου: αὐτοῦ, xal τοῦ σωτηρίου lavi; 


B χειραγωγούμενοι, xai τῆς ἐντεῦθεν γενομένης τῷ 


κόσμῳ ἀπολυτρώσεως. » 


Τοῦ ἀγίου Μεθοδίου ἐπισκύπου Πᾶαεάρων, Σρὶ 
ἀναστάσεως, Aóq« f. 


«Αὐτίκα οὖν τῶν τῇδε βασιλέων al εἰχόνες, χὲν 
μὴ ἀπὸ «ἧς πολὺ τιμιωτέρας χρυσοῦ τε καὶ ἀργύρω 
ὥσι χατεσχευασμέναι, τιμὴν ἔχουσι πρὸς ἀπάνω 
Οὐ γὰρ τὰς μὲν ἀπὸ τῆς πολὺ τιμιωτέρας ὕλης ἐν 
πεύοντες οἱ ἄνθρωποι, ἐξολιγωροῦσιν τῶν ἐξ Es 
τιμιωτέρας, ἀλλὰ πᾶσαν ἐπίσης: τιμῶσιν, Cii 
γύψου ἣ χαλχοῦ ὑπάρχουσι. Καὶ ὁ δυσφημίὐ, 
ὁποτέραν, οὔτε ὡς εἰς πηλὸν ἀφέεται, οὔτε ye 
σὸν ἐξευτελίσας, χρίνεται, ἀλλ᾽ ὡς εἰς αὑτὸν às 
σας τὸν βασιλέα xai χύριον. Τὰς μὲν ἀπὸ yp 
χατεσχευασμένας εἰχόνας τῶν αὐτοῦ ἀγγέλυνὶ 
᾿Αρχὰς xaX τὰς ᾿Εξουσίας, εἰς τιμὴν καὶ δόξαν εἰν 


asperserit, condemnatur. Imagines quidem ex C ποιοῦμεν. » 
auro conflatas, quibus Principatus et Potestates angelice designantur, in honorem et gloriam h 


conficimus. » 


NOTAE. 


sed illius quae Πενθέχτη, Quinisexta, audiit et 
Trullana, quamque coactam fuisse aiunt a Justi- 
niano juniore. Ad istummet canonem spectavit 
Adrianus | papa, cum in epistola ad Tarasium, 
septimamque synodum haec scriberet : Ut ergo per- 
fectio etiam per colorum operationes in. cunctorum 
oculis depingatur, agni Christi Dei nostri, qui tulit 


* 


peccatum mundi, secundum humanam faquay 
imaginem hominis pro veteri agno depingi defom, 
per ipsun Dei Verbi humilitatis celostudinen e» 
derantes, et ad memoriam ejus in carne cone 
nem revocantes. Quapropter in epistola δὲν 
lum M. pro septima synodo, canonem ἰδ. 
opera delendit. 


1421 DE RECTA SENTENTIA LIBER. 1422 


-----ο-ο--ς----ο---- — — —— I Ó€—«———— —P—————Ó———GÓMHÁ—Ó—ÓÉÓÉÉÉÉEEEMME 
ADMONITIO IN OPUSCULUM QUOD SEQUITUR. 


Hanc qué& sequitur, fidei professionem Roma accepi, descriptam ex Vaticano cod. n. 1262 
eamque Leo Allatius a se missam Joanni Auberto, testatur in $ymmictis, cum hoc alio titulo, 
Ἴσον λιδέλλου ὑπαγορευθέντος ὑπὸ ᾿Ιωάννου τοῦ Δαμασχηνοῦ, ἐπιδοθὲν δὲ παρὰ 'Hila ἐπισχόπου Πέτρῳ 
μητροπολίτῃ Δαμασχοῦ. Pariculum libelli dictati a Joanne Damasceno, αὖ Elia vero episcopo 
Iraditum Petro metropolite Damasci. Diversa autem est ab Fidei libello, quem Allatius per- 
inde Auberto miserat : quemadmodum animadverti ex paucis verbis que idem Allatius 
citat in dissertatione de Joanne Damasceno et ejus operibus. Ex Praefatione porro conjectare 
licet, opusculum istud a Joanne nostro scriptum fuisse, quando Damasci adhuc morabatur, 
et sanctissimo metropolitee Petro suberat, cum nondum in Palestinam monastice vite no- 
men daturus migrasset. Hoc scripsit, inquam, sub nascentis heresis Iconoclastarum primor-j 
diis, ut significatur his verbis, que paulo ante finem leguntur, et omnem heresim detestor 
μέχρι τὴν νῦν χινηθεῖσαν χατὰ τῆς ἁγίας τοῦ Χριστοῦ xal Θεοῦ ἡμῶν Ἐχχλησίας, usque ad eam qua 
modo excitata est adversus sanctam Christi Deique nostri Ecclesiam; hoc est eorum quos 
Christianocategoros, sive Christianorum insimulatores vocitabant. Ex his que post unam 
aut alteram lineam adduntur, ubi Elias pollicetur se cum hereticis non.communicaturum, 
et presertim cum.  Maronitis, ἐξαιρέτως Μαρωνίταις, colligo episcopum hunc ex secta Maroni- 
tarum conversum fuisse : idque confirmat specialis de Trisagii hymni intelligentia articulus. 
De Maronitis pluribus dicemus in adnotationibus ad epistolam nostri auctoris de eodem 


hymno. 








IOANNOY MONAXOY ΚΑΙ IIPEXBYTEPOY 
AAMAXKHNOY, | | 
AIBEAAOZ ΠΕΡῚ ΟΡΘΟΥ ΦΡΟΝΉΜΑΤΟΣ. 


JOANNIS MONACHI ET PRESBYTERI 
DAMASCENI 
LIBELLUS DE RECTA SENTENTIA. 


Οὐ μικρὸς ἀμφοτέρωθεν φόδος καὶ ἀπορία συνέχει α — Gravis me hinc inde timor οἱ anzietas occupet, 


με, ὦ Πατέρων ἄριστε χαὶ ποιμένων ἀρχιποίμην 
ἀγιώτατε. Ἐντεῦθεν μὲν γὰρ τῆς παραχοῆς ὑφορῶ- 
μαι τὸν χίνδυνον, xüxslüsv τὸ τοῦ φορτίου βάρος 
ταράττει με. Ποῦ φύγω, καὶ πῶς ἐχχλίνω, τὸ ἄπορον. 
Zo τῷ πνευματιχῷ Πατρὶ τὰ χατ᾽ ἐμαυτὸν ἀποδὶ- 
δωμι, ὡς πρόδατον ἄχαχον οὐχ ἐρίσω, οὐδὲ χραυ- 
γάσω, οὐδὲ ἐμαυτὸν ποιμανῶ, ἀλλὰ τῇ σῇ γενήσο- 
pat προστάξει ὑπήχοος, Κλίνω τὸν αὐχένα, οὐχ ὡς 
παροιστρῶσα δάμαλις, ἀλλ᾽ ὡς μόσχος ὑπήχοος, 
ἐπεὶ τὴν συγχώρησιν αἰτήσας, οὐχ ἔτυχον, Οἷδά μου 
τῶν πταισμάτων τὸν σύνδεσμον, ἀλλὰ πέπεισμαι ὡς 
ἐὰν λύσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἐξ οὐρανοῦ λυθήσεται. Ἰδού 
σοι ὑπήχοος πάρειμι, ποίει ὃ βούλει. Θεὸν ἔχω χυ- 
δερνήτην, τὸν πάντα δυνάμενον. Ἐπεὶ τοίνυν ἐχέ- 
λευσεν ἡ σὴ ἀγιωτάτη χορυφὴτὸ ἐμὸν ἀνομολογῆσαι 
φρόνημα, γνώτω πᾶς οἶκος Ἰσραήλ" προσεχέτω οὐ- 
ρβανὸς χαὶ λαλησάτω, xal ἀχουσάτω ἡ γῇ τὰ ῥήματα 
τοῦ στόματός μου. 


α΄. Πιστεύω εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ Πνεῦμα, 
Τριάδα ὁμοούσιον, καὶ μονάδα τρισυπόσταιον, μίαν 
! Deut, xxxi, 1. 


o Patrum optime et sanctissime pastorum prin- 
ceps. Hinc enim inobedienti» periculum vereor: 
illinc me oneris pondus et moles terret. Quo fe- 
giam, aut qua tandem ratione declinem, nescio. 
Quapropter meipsum tibi spirituali Patri com- 
mitto. 891 Velut agnus innocens non conten- 
dam, non clamabo : non memet pascam, sed jus- 
sioni tuze morem gerens, cervicem flecto, non wti 
juvenca calcitraus et refractaria, sed tanquam 
vitulus obtemperans, quando liberationem et in- 
dulgentiam quam postulabam, non obtinui. Deli- 
ctorum meorum [fascem novi : sed certo teneo, de 
celo solutum iri, si solveris in terra. Ecce prse- 
sto sum ad obediendum. Quod tbi allubuerit, 
[acito. Deum ducem et gubernatorem habeo, cui 
nihil impossibile est. Qnoniam igitur sanctissima 
tua summiítas precipit, sensum meum pronune 
tiabo. Noverit domus omnis lIsracl. Attendat coe- 
lum, et loquar, et audiat terra verba oris mei ἢ. 

1. Credo in Patrem et Filium et Spiritum san- 
ctum, "Trinitatem consubstantialem, οἱ unitatem 


ru 


1423 


S. JOANNIS DAMASCENI 


M21 


im tribus hypostasibus exsistentem, principium A ἀρχὴν ἄναρχον, μίαν θέλησιν, μίαν ἐνέργειαν, μίαν 


unum sine principio, unam voluntatem, unam. 


operationem, unam potestatem, unum domina- 
tum, unum regnum, hypostases ires nulla in re 
discrimen habentes, nisi in eo quod alia ingenita 
est, alia genita, οἱ alia procedit : Patrem ingeni- 
tum nec generatum, Filium genitum, nec ullo 
pacto ingenitum, Spiritum sanctum procedentem, 
qui nec causa, nec genitus est. Nam Patrem sui 
causam et fontem liabet, utpote qui ex eo pro- 
greditur, non generationis modo, sed proces- 
sionis, ut unus Pater sit, unus Filius, unus Spi- 
ritus sanctus. Deum perfectum Patrem, Deum per- 
fectum Filium, deum perfectum Spiritum  san- 
ctum, non duos, neque tres Deos, sed tria hxc 
Deum unum. Neque enim tempore scinditur, non 
loco, non virtute dividitur : sed in se invicem 
circumincessionem babent, citra coalitionem et con- 
fusionem. Patris quippe virtutes sunt Filius et 
Spiritus sanctus, quamobrem etl unus Deus est. 
Etsi vero virtutes sunt, non tamen qus minime 
subsistant. Unaquaeque enim perfecta hypostasis 
est, ne natura divina composita sit ex essentia et 
potentiis: quapropter unaquaeque persona secun- 
dum se considerala Deus perfectus est, perfecta 
hypostasis. Unus autem Deus, tria hxc secum 
mutuo et in se invicem intellecta. Atque lioc 
modis omnibus singulare est, ac Deo solummodo 
convenit, Unus ergo Deus est Pater οἱ Filius et 
Spiritus sanctus. Unus cceli et terre conditor, 


omnisque rei creat, tum visibilis, tum invisibilis, C 


qui ex nililo omnia produxit ul essent, non er 
ante subjecta materia. Unus Deus, unumque uni- 
versorum principium, una Deitas super omnem 
divinitatem, essenlia una supra omnem essentiam, 


ἐξουσίαν, μίαν χυριότητα, μίαν βασιλείαν, τρεῖς 
ὑποστάσεις ἐν οὐδενὶ τὸ διάφορον ἐχούσας, εἰ μὴ ἐν 
τῷ ἀγεννήτῳ xal γεννητῷ καὶ ἐχπορευτῷ  lazégo 
ἀγέννητον, καὶ οὐ τεννητόν * Υἷδν γεννητὸν χαὶ οὐχ 
ἀγέννητον’ Πνεῦμα ἅγιον ἐχπορευτὸν, χαὶ οὔτε at. 
τιον, οὔτε ἀγέννητον. Ἔχει γὰρ αἰτίαν xal πηγὴν 
τὸν Πατέρα, ἐξ αὑτοῦ προερχόμενον, οὗ γεννητῶς, 

ἀλλ᾽ ἐκπορευτῶς * ἵνα εἴη εἷς Πατὴρ, εἷς Υἱὸς, ty 
Πνεῦμα ἅγιον" Θεὸν τὸν Πατέρα τέλειον θεὸν τὲν 

Yibv τέλειον, Θεὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐ Un ϑεὺς. 

οὐδὲ τρεῖς, ἀλλ᾽ ἕνα τὰ τρία Θεόν. Οὔτε γὰρ 1p, 

τέμνεται, οὐ τρόπῳ, οὐ δυνάμει μερίζεται, ἀλλ ἐν 
ἀλλήλοις τὴν περιχώρησιν ἔχουσι δέχα πάσης ow. 
αἀλοιφῆς χαὶ συγχύσεως. Δυνάμεις γάρ εἰσι τοῦ Π:- 


D τρὸς ὁ Λόγος xai τὸ ἅγιον Ive opa, διὸ xax εἷς θεός. 


ἀλλ᾽ εἰ καὶ δυνάμεις, οὐκ ἀνυπόστατοι. ᾿Εχάστη v3 
τελεία ὑπόστασις, ἵνα μὴ σύνθετος ἐξ οὐσίας ἢ θεξ: 
φύσις εἴη xat δυνάμεων, δι᾽ οὗ ἑκάστου καθ᾽ ἑαυτὰ 
θεωρούμενον 4 τέλειος Θεὸς, τελεία ὑπόστασι:͵ εἰ, 
δὲ τὰ τρία Θεὸς σὺν ἀλλήλοις καὶ ἐν ἀλλήλοις νοῦ- 
μενα. Καὶ ξένον τοῦτο παντάπασι, xat μόνον θεῷ 
πρέπον. Εἷς τοίνυν Θεὸς ὁ Macho, καὶ ὁ Υἱὸς, χαὶ ἡ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον" εἷς Ποιητὴς οὐρανοῦ καὶ τὴ; 
xal πάσης χτίσεως, ὁρατῆς τε καὶ ἀορᾶτον, is 
μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παραγαγὼν τὰ τύμπανα 
ἐχ προυὐποχειμένης ὕλης. Εἷς Θεὸς, καὶ uda 
ἁπάντων ἀρχὴ, xai οὐ δύο" μία Θεότης ὑπέρδεις, 
μία ὑπερούσιος οὐσία, ὑπεράγαθος ἀγαθότης, zi 
λαγος οὐσίας ἀπείρον καὶ ἀπεριορίστου, ai 
πάντων τῶν ἀγαθῶν, οὐσιωποιὸς δύναμις, ἄναρχε;, 
ἀνώλεθρος, αἰώνιος, χαὶ ἀπερίγραπτος. ᾿Αένναι 
φῶς τριφεγγὲς, τρισυπόστατον, ἀκαταληψίας yv; 
χαλυπτόμεγον. 

bonitas omni bonitate superior, in(inite εν. 


lisque limitibus terminale essentim ac substantie pelagus, bonorum omnium causa, virtus δὲ 
stantiarum effectrix, sine principio, nulli interitui obnoxia, sempiterna et nulla parte circa 
scripta. Lux perennis triplici splendore, terna hypostasi, incomprehensibilitatis caligine abe 


$a et occulta. 

- 9, Insuper credo unigenitum Filium et Verbum 
Dei, qui ante secula exstitit, qui increatus, qui 
consubtantialis est Patri et Spiritui sancto, qui 
unus est ex sancta Trinitate, infinita sua bonitale 
atque inenarrabili humanitate, beneplacito Patris, 
3942 incarnatum esse absque semine de Spiritu 
sancto, et ex Maria sancla perpetuaque Virgine ct 
Deipara, in postremis temporibus, propter nos et 
propter nostram salutem, cum maneret id quod 
erat, Deus perfectus et consubstantialis Patri fa- 
clum esse id quod non erat, perfectum hominem, 
cum Matri, tum nobis consubstantialem, carnem 
animatau anima ralionis et intelligentiz parti- 
cipe. Unumque adeo esse Christum, unum Domi- 
num, unum Filium Dei et hominis, qui idem ipse 
Deus perfectus est, et homo perfectus, hyposta- 
sis una composita, ex Deitate et. humanitate, 


β΄. “τι πιστεύω, ὅτι ὁ μονογενὴς Υἱὸς xai ἐτ 
«οὔ Θεοῦ, ὁπροαιώνιος, ὁ ἄχτιστος, Ó ὁμοούσικαὶ 
Πατρὶ, χαὶ τῷ ἀγίῳ Πνεύματι, ὁ εἷς τῆς ἁγίας To 
δος, ἀπείρῳ ἀγαθότητι, xal ἀφάτῳ quavüpusis, 
εὐδοχίᾳ τοῦ Πατρὸς, ἐσαρχώθη ἀσπόρως ix Πνεύμα- 
τος ἁγίου, χαὶ Μαρίας τῆς ἁγίας ᾿Αε:παρβου κεὶ 
Θεοτόχου, ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν χρόνων δι᾽ did; xs 


D ἡμετέραν σωτηρίαν, μείνας ὃ $v, Θεὸ; τῶειος χαὶ 


τῷ Πατρὶ ὁμοούσιος, γενόμενος ὃ οὐχ ἦν, τέλειος 
ἄνθρωπος, τῇ Μητρὶ xal ἡμῖν ὁμοούσιο;, σὰρξ ty» 
χωμένη ψυχῇ λογιχῇ xat νοερᾷ. Καὶ ἔστιν εἷς Χρε 
στὸς, εἷς Κύριος, εἷς Υἱὸς Θεοῦ καὶ ἄνθρωτως ", ὁ 
αὐτὸς Θεὸς τέλειος χαὶ ἄνθρωπος τέλειος, μία ὑπόστα- 
gg σύνθετος ἐχ θεότητος xai ἀνθρωπότητος, ix Ux 
φύσεων, xal δύο φύσεις ὁ αὐτὸ: καὶ ἐν δυσὶ φύσεσι 
τελείαις ἐχούσαις κατὰ τὸν ἔχάστη πρέποντα ὄρον τὲ 
καὶ λόγον. Υἱὸς Θεοῦ χατὰ τὴν προαιώνιον ἐχ Πατρὸς 


VARLE LECTIONES. 


* Forte legend. διὸ ἔχαστον xa0* ἑαυτὸ θεωρούμενον. 


b Lego, ἀνθρώπου. 


1425 


DE RECTA SENTENTIA LIBER. 


1426 


ἀσώματον γέννησιν, Υἱὸς ἀνθρώπου ὃ αὐτὸς κατὰ À ex naturis duabus, el. dus nature ipse idem, et 


τὴν ἐπ᾽ ἐσχάτων σωτήριον σάρχωσίν τε xal πρόσ- 
ληψιν " ἀμήτωρ τὸ πρῶτον Ex Πατρὸς, ὡς Θεὸς, ἀπά- 
τῶρ τὸ δεύτερον ὁ αὑτὸς ὡς ἄνθρωπος ἐκ Μητρός" 
δύο φύσεις χαὶ μία ὑπόστασις. Εἰ γὰρ δύο ὑποστά- 
σεις, οὐχ εἷς Υἱὸς, ἀλλὰ καὶ τετράδι λατρεύομεν. Εἰ 
γὰρ ἑτέρα ὑπόστασις τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, 
xai ἑτέρα τοῦ Υἱοῦ τῆς Παρθένον, ἄλλο: υἱὸς xal 
ἄ)λος, καὶ οὐχ εἷς Υἱὸς, ἀλλὰ καὶ δύο" δύο γὰρ 
ὑποστάσεις εἷς Υἱὸς οὐκ ἂν εἶεν. Καὶ πάλιν, εἰ ἄλλη 
ὑπόστασις τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, xai ἄλλη 
τοῦ τῆς Παρθένου, ἢ ἐξώσθη ὁ μονογενὴς Υἱὸς τοῦ 
Θεοῦ. xai ἀντεισήχθη ὁ τῆς Παρθένου, ἣ τετρὰς χάθ- 
ἢται ἐπὶ τοῦ θρόνου, καὶ τετράδι λατρεύομεν τοῦ 
Θεοῦ, Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ Υἱῷ 
«ἧς Παρθένου. ᾿Αλλὰ μὴ εἴη τοῦτο φρονεῖν ἡμᾶς, 
ἀλλὰ μίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου, τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ 
Θεοῦ μετὰ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ σύνθετον ὑπόστασιν 
ἐχ δύο φύσεων, xaX ἐν δυσὶ τελείαις ταῖς φύσεσιν " 
ἀλλ᾽ ἀδιαιρέτοις, ἀσυγχύτοις, καθ᾽ ὑπόστασιν ἀδιῷῶ» 


σπάστως ἠνωμέναις. Οὐ λέγω μίαν φύσιν σύνθετον, 
ἵνα μὴ ἑτεροφυῇ καὶ ἑτεροούσιον τοῦ Πατρὸς τὸν. 


Υἱὸν βλασφημήσθη e. ᾿Απλῆς γὰρ, καὶ οὐ συνθέτου 
«φύσεως ὁ [Iacfjp ἀλλὰ λέγω ὑπόστασιν μίαν σύνθετον, 
ἵνα μηδὲ γυμνὸν εἴπω Θεὸν, μηδὲ ἄνθρωπον Ψιλὸν, 
μηδὲ τετάρτην τῇ Τριάδι παρεισενέγχω ὑπόστασιν. El 
γὰρτέλειός ἔστιν ἐν θεότητι, τέλειος ἐν ἀνθρωπότητι ὃ 
αὐτὸς μετὰ τὴν ἕνωσιν. Πρ vào τῆς ἑνώσεως παντὶ 
δῆλον, ὅτι ἐν μιᾷ τῆς θεότητος φύσει ἦν ὁ Υἱὸς τοῦ 


in duabus naturis perfectis, qua-propria sua ha- 
bent secundum congruentem utrique definitionem 
et rationem : Dei Filium propter incorporalermm 
suam et seculis anteriorem generationem ex Pa- 
tre, eumdem et Filium hominis propter salutarem 
carnis naturzque nostr: assumptionem, qua mno- 
vissimis temporibus facta est: primum quidem 
sino matre ex Patre tanquam Deum, eumdem vero 
sine patre ex Matre tanquam heminem ; naturas 
duas, hypostasim unam. Nam si dux hypostases 
essent, non uaus filius esset, quin potius quater- 
nitatem religionis obsequio coleremus. Etenim sl 
alia est unigeniti Filii Del hypostasis, et fii Vir- 
ginis alia, aut unigenitus Dei Filius exsulare jus- 
sus est, atque in ejus locom subrogatus filins Vir- 
ginis, aut quaternitas in throno sedet, et proinde 
quaternitatem Numinis colimus, Patrem et Filium 
et Spiritum sanctem, et Filium Virginis, Verunt 
absit, ut ita sentiamus, sed unam agnoscimus 
Dei Verbi, unigeniti Filii Dei cum carne ipsius 
hypostasim compositam ex naturis duabus, inque 
duabus perfectis naturis, distinctis tamen,  mi- 
nime confusis, indivulse unitis secundum hypo- 
stasim. Non unam naturam compositam dico, ne 


" filium Patris alterius nature et substantise imple 


pronuntiem. Pater siquidem simplicis nec ullate- 
nus compositae nature est. Sed hypostasim unam 
compositam afürmo, üt ne Deum nudum dicam, 


Θεοῦ, καὶ μόνον Θεὸς ὑπῆρχε χαθὰ xal ὁ Πατὴρ καὶ τὸ C neque merum hominem, nec in Trinitate quartam 


Πνεῦμα τὸ ἅγιον. “Ὅθεν δὲ δι᾽ ἄφατον ἀγαθότητα τὴν 
ἡμῶν προσελάδετο φύσιν, καὶ ἠνώθη ἡμῖν γενόμενος, 
ἐστὶν 4 ἐν θεότητι τέλειος ἄνθρωπος καθ᾽ ὁμοιότητα 
ἡμῶν χωρὶς ἁμαρτίας, τότε ὡράθη ἐν δυσὶ φύσεσιν. 
Εἰ γὰρ τέλειός ἐστιν ἐν θεότητι μετὰ τὴν ἕνωσιν, 
xai τέλειος ἐν ἀνθρωπότητι ὁ αὐτὸς, πάντως ἐν 
δυσὶν ἔσται τελείαις ταῖς φύσεσι" θεότης γὰρ καὶ 
ἀνθρωπότης, δύο φύσεις, καὶ οὐ μία. Οὐδὲ γὰρ τὸ 
χτιστὸν καὶ τὸ ἄχτιστον μία φύσις" οὐδὲ τὸ παθητὸν 
xai τὸ ἀπαθὲς μία φύσις. El γὰρ μία φύσις τῆς 
θεότητος τοῦ Χριστοῦ xal τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ 
σύνθετος, ἔπαθεν δὲ ὁ Χριστὸς, ἡ μία αὐτοῦ φύσις 
ἔπαθεν, τουτέστιν ἡ ἀνθρωπότης αὐτοῦ. Εἰ δὲ δύο 
φήσομεν τὰς τοῦ Χριστοῦ φύσεις, μίαν ἀπαθῆ, xat 
μίαν καθητῆν, πάσχει * τὸ παθητὸν φύσει, xal ἀπα- 
θὲς μένει τὸ ἀπαθές. Πῶς δὲ χαὶ μιᾶς φύσεως ὧν, 
ἔστι τῷ Πατρὶ ἁμοούσιος ; Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατὴρ καὶ 
ἡμεῖς ὁμοούσιοι, οὔτε ὁ Πατὴρ, οὔτε ἡμεῖς ἐχ θεό- 
τῆτος xal ἀγθρωπότητος σύνθετοι * ὑπόστασιν δέ φημι 
σύνθετον μίαν. Οὐ γὰρ ὑπῆρξεν ἡ ἔμψυχος σὰρξ τοῦ 
Κυρίου xa0' ἑαυτὴν, οὐδὲ ἰδίαν ἔσχεν ὑπόστασιν, 
οὐδὲ ἐγένετο καθ᾽. ἑαυτὸν ὁ δεῖνα, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ 
Δόγου γέγονε, xaX αὐτὸν ἔσχεν ὑπόστασιν. Διὸ ὁμο- 
λογῶ καὶ χηρύττω νῷ, καὶ χαρδέχ, xol στόματι, 
κυρίως καὶ ἀληθῶς Θεοτόχον τὴν ἁγίαν Παρθένον 
Μαρίαν, ὡς ἀληθῶς τὸν προαιώνιον καὶ μονογενῆ 


hypostasim subjiciam. Ut enim perfectus est in 
deitate, sic idem ipse perfectus est in humanitate 
post unitionem. Nam ante unitionem nemini du- 
bium est, quin Dei Filius in una deitatis natura 
esset, solumque Deus exsisteret, veluti Pater et 
Spiritus sanctus. Postquam autem pro ineffabili 
sua bonitate naturam nostram assumpsit, nobis- 
que copolatus est, ut. quemadmodum est in dei- 
tate perfectus, homo quoque factus sit ad simili- 
(udinem nostram sine peccato, tunc in duabus 
naturis apparuit. Etenim sí perfectus est in. dei- 
tate post unitionem, idemque ipse perfectus est 
in humanitate, omnino in duabus perfectis natu« 


p ris erit. Deitas siquidem et humanitas dus naturze 


sunt, non una. Nam quod creatum est et quod 
increatum, una natura non est: neque rursum 
quod pati potest, quodque patibile non est, una 
est natura. Enimvero si una natura composita est 
deitatis Christi et humanitatis ipsius, aliunde vere 
Christus passus est, una ejus natura paesa erit, 
hoc est ejushumanitas. Sín autem duas Christi na- 
turas dixerimus, unam minime patibilem et pa- 
tibilem alteram, patitur id quod suapte natura 
pati natum est, οἱ impassibile 393 manet iJ 
quod est impassibile. Quinam vero etiam, si 
unius naturae est, consubstantialis cst Patri. Pa- 


VARLE LECTIONES. 
*Lego, βλασφημήσω. 4 Lego, ὥσπερ aut simile quidpiam. * Addo, πῶς 


——— ψφ' 


1127 


S»JOANNIS DAMASCENI 


1423 


ter siquidem et nos consubstantiales non sumus : Α Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, xal φύσει Θεὸν ἐξ αὑτῆς σεσαρχω- 


neque Pater, neque nos ex deitale et humanitate 


μένον γεννήσασα. 


sumus compositi. At vero unam  hypostasim compositam dico. Nam animata caro Domini per 
seipsam non exstitit, nec propriam hypostasim habuit, nec per seipsam talis homo fuit, sed Dei 
Verbi facta est, eumque sui hypostasim habuit. Quare confiteor et praedico, mente, corde et ore, 
proprie et vere Dei Genitricem esse sanctam Virginem Mariam, quas vere exsistentem — ante s»eula 
unigenitumque Dei Filium et natura Deum, ex seipsa carnem factum, pepererit et generarit, 


9. Ad bzc, confiteor duplas esse naturales om- 
nes ambarum ejus naturarum proprietates : puta 
deitatis, esse increatum et sine principio, et hu. 
manitatis creatum esse et initium habuisse; dei- 
tatis, circumscriptum , visibile, traciabile non 
esse; humanitatis, esse circumseriptum, tracta- 
bile, et visibile : deitatis, non esse passibile ; 
passibile esse, humanitatis : divinam voluntatem 
naturalem, et humanam voluntatem naturalem, 
divinam operationem naturalem et humanam ope- 
rationem naturalem. Volebat enim operabaturque 
uti Deus et consubstantialis Patri, opera divina 
patrans, volebatque et operabatur humana tan- 
quam bomo nobisque consubstantialis, volendo, 
eperande, et patiendo quz natura nostra consen- 
tanea sunt. Volebat et operabatur naturales et in- 
culpatas nature nosire voluutates, non sententise 
contrarietate, sed proprietate naturarum. Non 
enim voluntas naturalis hominis divine naturse 
voluntati contraria est. Nam, volente Deo et ap- 
probante, hono vult qus» naturalia sunt. Deus 


Y. Ἔτι ὁμολογῶ διπλᾶ πάντα τὰ φυσιχὲὰ εὐτοῦ 
τῶν δύο φύσεων ἰδιώματα, τὸ ἄχτεστον xà 
τἧς θεότητος, τὸ χτιστὸν καὶ ἢργμένον τῆς ἀνέροτό. 
τητος, t0 ἀπερίγραπτον xal ἀόρατον καὶ ἀναεὶς «v 
θεότητος, τὸ περιγραπτὸν xat Ψῃλαφητὸν xai ὁρατὸν 
τῆς ἀνθρωπότητος, τὸ ἀπαθὲς τῆς θεότητος, τὸ παϑη- 
τὸν τῆς ἀνθρωπότητος * θεῖον φυσικχὸν θέλημα, xai 
ἀνθρώπινον φυσιχὸν θέλημα, θεέαν φυσιχὴν ἐνέρ- 
γειαν, xal φυσιχὴν ἀνθρωπίνην ἐνέργειαν. "Hors 
γὰρ καὶ ἐνήργει, ὡς θεὸς καὶ τῷ Πατρὶ ὁμοούσιος, 
τὰ θεῖα θαυματουργῶν, καὶ ἤθελε καὶ ἐνήργει τὲ 
ἀνθρώπινα ὡς ἄνθρωπος, καὶ ἡμῖν ὁμοούσιος, θδων͵ 
χαὶ ἐνεργῶν, xal πάσχων τὰ καθ᾽ ἡμᾶς. Ἥθελι ἃ 
xai ἐνήργει τὰ φυσικὰ καὶ ἀδιάδλητα τῆς ἡμετ 
ρᾶς φύσεως θελήματα, οὐχ ἐναντιότητι γνώμης, dá 
ἰδιότητι τῶν φύσεων. Οὐ γὰρ τὸ quatxbv θέληριν 
ἀνθρώπου ἑναντίον τοῦ θείου θελήματος. θέμα 
γὰρ Θεοῦ xai εὐδοχίᾳ θέλει ἄνθρωπος τὰ weak 
θέλων γὰρ ὁ Θεὸς ταῦτα τῇ φύσει δέδωχε. iV 
xa0' ἡμετέραν γνώμην καὶ ἡδονὴν ἁμαρτητιχὰ ag 
τὸν θεῖον νόμον, ταῦτα ἐναντία τοῦ θείου θελήμαι, 


quippe suapte voluntate bac ποβίγ nature con- C Ὑνωμιχὰ xal ὑποστατικὰ θελήματα * ὡς μὲν οὖν θὰ 


eessit. Qus vero pro arbitrio nostro nostraque 
voluptate adversus Dei legem peccando admittun- 
tur, hzc cum Dei voluntati adversentur, arbitra- 
yia et personalia sunt. Christus itaque, tanquam 
Deus, divina sua voluntate, divinaque operatione 
una cum Patre et Spiritu divinas res patrabat, 
puta universi hujus conservationem gubernatio- 
nemque, el oninium salutem, et quacunque ad 
divinam voluntatem spectanL: at vero, ut homo, 
humana voluntate volebat, et operatione humana 
agebat, quz naturalia sunt humanitatis ; cujus- 
modi sunt manducare, bibere, cernere, intelli- 
gere, manum porrigere, ambulare, dormire, alia- 
que ejusmodi omnia, juxta ac Patri placitum erat. 
Volebat autem, etiam ut homo erat, salutem no- 
stram. Voluntatem qua per voluptatem, aut per 
secretam obreptionem peccandi capax esset, non 
suscepit. Peccatum siquidem non fecit, nec dolus 
inventus est in ore ejus *. Nam divina hypostasis 
cum esset, humana assumpta natura, naturali volun- 
tate humanitatis utebatur, prout divine voluntati 
hypostasis suze allubescebat. Atque hoc pacto no- 
vus Adam veterem salvum fecit ;. quippe qui per 
omnia factus est ut homo obediens Deo et Patri 


* ]sa,. Lin. 9; E Petr. τι, 22. 


ὁ Χριστὸς, ἤθελε θείᾳ θελήσει, καὶ ἐνεργείᾳ ha 
ἐνήργει σὺν τῷ Πατρὶ xal τῷ Πνεύματι τὰ θεῖα, ὦ 
τὴν τοῦ παντὸς συνοχὴν xal χυδέρνησιν, τὴν τῶν b- 
θρώπων σωτηρίαν, xal ὅσα τῆς θείας φύσεώς in 
θελητά" ὡς δὲ ἄνθρωπος, ἢθελε ἀνθρωπίνῃ 6t, 
χαὶ ἐνεργείᾳ ἀνθρωπίνῃ ἐνήργει τὰ φυσιχὰ τῆς ἐν 
θρωπότητος, οἷον φαγεῖν, πιεῖν, ὀρᾷν, νοεῖν, irz- 
νειν χεῖρα, περιπατεῖν, ὑπνοῦν, χσὶ τὰ tua 
πάντα κατὰ τὴν Πατρικὴν εὐδοχέαν. Ἤθελε ἃ 
ὡς Θεὸς τὴν ἡμῶν σωτηρίαν " τὸ καθ᾽ ἡδονὴν» 

τητιχὸν xal παρήδρυσιν οὐ παρεδέξατο θὼς 

ἁμαρτίαν γὰρ οὐχ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος h^ 
στόματι αὐτοῦ. Θεία γὰρ ὧν ὑπόστασις, χαὶ gom 
ἀνθρωπίνην ἀναλαδὼν, τῇ φυσικῇ θελήσει rcd» 


D θρωπότητος, χατὰ τὸ θεῖον τῆς ὕ ποστάσως αὐτῆς 


ἐχρήσατο θέλημα: xai οὕτως ὁ νέος τὸν τῶλαὺν 
Ἀδὰμ ἀνεσώσατο" γέγονε γὰρ Ev πᾶσιν ὑπῆχους, ὡς 
ἄνθρωπος, τῷ Θεῷ xal Πατρὶ ἕως θανάτου. θὺ Τῇ 
ὡς θεὸς γέγονεν ὑπήχοος. Ὑπακοὴ γάρ ἔστιν οὖν 
εξούσιος ὑποταγὴ τοῦ οἰχείου θελήματος ἑτέρῳ Gt. 
ματι τὸ δὲ θεῖον θέλημα οὐ δοῦλον, οὐδὲ ort. 
Οὐχ ἔστι γὰρ τῆς θείας θελήσεως τὸ ὀρέγεσθαι bee 
σεως, πόσεως, ὕπνον, θέλειν λαθεῖν, xal μὴ Got 
σθαι " τὸ γὰρ θεῖον θέλημα παντοδύναμον * οὐδὲ La 


YARLE LECTIONES. 


(Is. παρείοδυσιν, obreplionem, vel παρεισδύσαν, obrependa subicns 


1129 DE RECTA SENTENTIA LIBER. 1430 
θείας ἐνεργείας τὸ ὁρᾷν σωματιχοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ A usque ad' mortem. Non enim uti Deus obediens 
ἀναπνεῖν, περιπατεῖν, καὶ χεῖρας ἐχτείνειν. faetus est : quia obedientia, spontanea liberaque 
proprize voluntatis subjeetio est voluntati alterius : divina autem 394 voluntas, nec serva, nec ob- 
sequens est. Neque etiam divine voluntatis est, cibum et potum et somnum appetere, velle latere, 
nec posse ; quandoquidem voluntas divina omnipotens est : neque operationis divine est eerporeis 


Oculis cernere, respirare, ambulare, et manus extendere. 


δ΄. Διὰ τοῦτο καθὼς δύο αὐτοῦ τὰς φύσεις ὅμολο- 
γοῦμεν, αὐτοῦ συνομολογοῦμεν καὶ τὰ φυσιχὰ θελή- 
μᾶτα, καὶ δύο τὰς φυσιχὰς ἐνεργείας τοῦ αὐτοῦ ἑνὸς 
Χριστοῦ, τῆς μιᾶς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ ΥἹοῦ 
«οὔ ἀνθρώπου συνθέτου ὑποστάσεως" ἕνα δὲ xal τὸν 
αὐτὸν θέλοντα φυσιχῶς τὰ θεῖα χαὶ τὰ ἀνθρώπινα" 
τὰ θεῖα, θείᾳ θελήσει, τὰ ἀνθρώπινα, ἀνθρωπίνῃ θε- 
λήσει, Μία γὰρ ὑπόστασις ὧν ὁ Χριστὸς δύο φύσεων, 
θείας τε καὶ ἀνθρωπίνης, ταῦτα θείως, χἀχεῖνα ἀν- 


4. Quapropter sicut duas ejus naturas confite- 
mur, duas simul fatemur tum voluntates natura- 
les, tum operationes naturales ejusdem unius 
Christi, unius composite hypostasis Fill Dei ei 
filii hominis; unum, inquam, et eumdem natura- 
liter volentem que divina, quseque humana sunt: 
divina quidem, divina voluntate, humana vero, 
voluntate humana. Cum enim Clrristus sit una 
hypostasis duarum naturarum, divine scilicet οἱ 


θρωπίνως ὁ αὑτὸς ἤθελε, xai ἐνήργει τὰ θεῖα, καὶ B humans, hee divino more, et illa humano idem 


θεανδρικῶς τὰ ἀνθρώπινα. El γὰρ καὶ ὡς Θεὸς ἤθελε 
τὰ θεῖα, xal ὡς ἄνθρωπος τὰ ἀνθρώπινα, ἀλλ᾽ οὖν 
οὔτε ὡς Θεὸς γυμνὸς ἤθελε τὰ θεΐα, οὔτε ὡς ἄνθρω» 
πος ψιλὸς τὰ ἀνθρώπινα, ἀλλὰ Θεὸς ἀνδρισθεὶς, τουν- 
ἐστιν ἐνανθρωπήσας, φυσιχῇ θείᾳ θελῆσει καὶ ἔνεβ» 
γείᾳ, ὡς θεὸς καὶ ἄνθδῥωπος ὁ αὐτὸς, ἤθελε xal ἐνήρ- 
Yet τὰ θεῖα, xal φυσιχῇ ἀνθρωπίνῃ θελήσει. xai 
ἐνεργείᾳ, ὡς Θεὸς χαὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς, ἤθελε xal 
ἐνήργει τὰ ἀνθρώπινα, πεφυχὼς θέλειν χαὶ ἐνεργεῖν 
ὡς ἄνθρωπος τὰ ἀνθρώπινα. Θέλει γὰρ καὶ ἐνεργεῖ 
ξχατέρας φύσεως τὰ ἴδια μετὰ τῆς θατέρου χοινω- 
νίας, τῆς μὲν θεότητος αὐτεξουσίως χαὶ παντεξου- 
σίως διὰ τῆς ἀνθρωπότητος αὑτοῦ ἐνεργούσης " τῆς 


ipse volebat agebatque, ac theandrice, seu divino- 
humane hunians. Tametsi enim uti Deus divina 
volebat, et ut homo humans, attamen non tan- 
quam nude Deus divina volebat, neque ut. merus 
hemo, humana; sed cum Deus, ut ita dicam, wi- 
rificatus esset, hoc est, homo factus, divina vo- 
luntate et operatione tanquam Deus δὲ hosio 
idem ipse volebat, efficiebatque divina, ac natu- 
rali bumana voluntate et operatione naturali, ceu 
Deus et homo, idem ipse volebat operabaturque 
humana, eo quod tanquam homo natura compa- 
ratus erat, ut humana vellet et operaretur. Vult 
siquidem * et agit qua utriusque naturse propria 


δὲ ἀνθρωπότητος αὐτεξουσίως xal xatà πάντα τῷ C sunt cum alterius communione : Deitate quidem 


θείῳ αὑτοῦ θελήματι δ xal ταῦτα θελούσης ἃ θέλειν 
αὐτὴν dj θεία θέλησις θέλει, διὰ τὸ μοναδιχὸν τῆς 
ὑποστάσεως. Ὅτι δὲ εἷς ἐστιν ὁ Χριστὸς xa μία 
ὑπόστασις δῆλον. Ἔρωτᾷ γὰρ αὐτός " « Τίνα με λέ- 
γουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι τὸν ΥἹὸν τοῦ ἀνθρώπου: » 
Καί φασιν οἱ μαθηταί * « Οἱ μὲν Ἰωάννην τὸν Βαπτι- 
στὴν, ἄλλοι δὲ ᾿Ἠλίαν, ἕτεροι δὲ Ἱερεμίαν, fj ἕνα 
τῶν προφητῶν. Ὑμεῖς δὲ, τίνα με λέγετε εἶναι ; 
᾿Αποχριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος sims: Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ 
Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. » ΥἹὸν ἀνθρώπου αὐτὸν 
ὡμολόγησεν, ὁ Πέτρος ΥἹὸν Θεοῦ ἀνηγόρευσεν, διὸ 
καὶ ἤχουσε ".ε Μαχάριος εἴ, Σίμων Βαρ- Ἰωνᾶ, ὅτι 
σὰρξ xat αἷμα οὐχ ἀπεχάλυψέ σοι, ἀλλ᾽ ὁ Πατήρ μου 
ὁ ἐν οὐρανοῖς. Σὺ εἶ Πέτρος, » xoi ἐπὶ ταύτην τὴν 


πέτραν ἡ Ἐχχλησία ἑστήριχται, « χαὶ πύλαι ἄδου,» ἢ 


αἱρετιχῶν στόματα, « οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. » 


libera omnipotentique potestate per humanitatem 
operante, humanitate autem libere et per omnia 
divine ejus voluntati obsecundante et ea volente, 
que divina voluntas eam velle vult propter uni- 
tatem persone, Quod autem Christus unus .est, 
unaque persona et hypostasis, manifestam est; 
Ipse siquidem interrogat : « Quem me ditunt ho- 
mines esse Filium hominis? » aiuntque discipuli : 
« Alii quidem Joannem Baptistam, alii autem 
Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophe- 
tis. Vos autem quem me esse dicitis? Respondens 
autem Petrus dixit: Tu es Christus Filius Dei 
vivi*. » Sese Filium hominis esse fassus est, 
ipsum Petrus Dei Filium salutavit. ldcirco ctiam 
audivit: « Beatus es, Simon Barjona, quía caro 
et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui 


est in celis. Tu es Petrus, » et super bane petram Ecclesia firmiter edificata est, « et ports 
inferi, » ora utique hereticorum, « non pravalebunt adversus eam. » 


ε΄. "Ext. ὁμολογῶ τὸν Τρισάγιον ὕμνον τὰς τρεῖς 
ὑποστάσεις τῆς θεότητος σημαίνειν, καὶ τὴν μίαν 
οὐσίαν καὶ χυριότητα. Διὸ οὐδὲ τὴν προσθήχην τοῦ 
ματαιόφρονος Πέτρου τοῦ Κναφέως παραδέχομαι. Ἢ 
γὰρ τῇ Τριάδι τὸ τῆς σταυρώσεως προσάγει πάθος, 
ἢ τέταρτον τῇ Τριάδι παρεισάγει πρόσωπον. 


* Leo, Epist. δὰ Flav, 5 Matth. xvi, 15-16, 


5. Preterea con(iteor Trisagium hymnum desi- 
gnare tres deitatis hypostases, unamque substan- 
tiam, et unum dominatum. Quamobrem adjectio- 
nem insani illiis Petri Fullonis nequaquam ad- 
mitto, Aut enim Trinitati crucifixionis passionem 
affüngit, aut quartam Trinitati personam profane 
inserit, 

! ibid. 17, 18. 


VARIJE LECTIONES. 


€ Dcest aliquid. 


1431 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1432 


6. Detestor quoque Origenis nugamenta, preex- À — c'. ᾿Αποδάλλομαι δὲ xal τὰ Ὡριγένους ληρήματα, 


sistentiam — animarum, stullamque earumdem 
transinigrationem οἱ portentosam rerum restitu- 
tionem. Ita sentio, et vere confiteor, cumque 
hac fide astare volo tremendo Christi tribunali. 


7. Insuper sanctas sex synodos recipio : Pri- 
mam trecentorum octodecim Patrum adversus 
406 Arium Tritheitam celebratam. Secundam, 
Constantinopoli centum quinquaginta Patrum con- 
tra Macedonium Spiritus sancti hostem. Tertiam, 
qua Ephesina prima est, ducentorum Patrum 
contra Nestorium unius Christi Dei hypostasis 
divisorem, hominicolam, quaternitatis asserto- 
rem, ae infestum Dei Genitrici. Quartam, Chal- 
cedonensem  sexcentorum triginta Patrum ad- 
versus Eutychem et Dioscorum  Theopaschitas. 
Quintam, Constantinopolitanam centum  sexa- 
ginta quatuor sanctorum Patrum adversus Orige- 
nem nugacem senem. Sextam denique, ducento- 
rum octoginta novem Patrum sanctissimam re- 
ctissimzque doctrinz synodum in amplissima urbe 
Constantinopolitana celebratam adversus Sergium 
et Cyrum et Paulum et Petrum et Pyrrhum et 
Macarium et Stephanum ejus discipulum coactam: 
et omnia quz ab eis definita sunt amplector, li- 
bensque suscipio omnes quos susceperunt, et de- 
testor et. anathematizo omnes quos abjecerunt, 


τὴν τε τῶν ψυχῶν προύπαρξιν, xal τὴν ἄλεγον 
μετεμψύχωσιν, xal τὴν τερατώδη ἀποχατάστασιν. 
Ταῦτα φρονῶ, xoX ὄντως ὁμολογῶ, καὶ μετὰ ταύτης 
τῆς πίστεως εὔχομαι παραστῆναι τῷ φριχτῷ τοῦ 
Χριστοῦ βήματι. 

ζ’. -Δέχομαι δὲ τὰς ἁγίας BE συνόδους" πρώτην, 
τὴν ἐν Νικαίᾳ τῶν cw ἁγίων Πατέρων χατὰ 'Apcio, 
τοῦ Τριθεΐτου. Δευτέραν, καὶ τὴν ἐν Κωνσταντιγου- 
πόλει τῶν pv', κατὰ Μαχεδονίου τοῦ πνευματημάχου. 
Τρίτην, χαὶ τὴν ἐν Ἐφέσῳ τὸ πρότερον, tintas 
σίων, χατὰ Νεστορίου τοῦ διαιρέτου τῆς Xpiw, τῷ 
Θεοῦ ὑποστάσεως, καὶ ἀνθρωπολάτρον, xaX τετραδό- 
φρονος, xat δυσμενοῦς τῆς ἀληθῶς Θεοτόχου. Τετάρ- 
«ny, καὶ τὴν ἐν Χαλχηδόνι τῶν 4X, χατὰ Ἐῤτυχέως 
xai Διοσχόρου τῶν Θεοπασχιτῶν. Καὶ τὴν πέμπτην, 
τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει τῶν ρξδ' ἁγίων Πατέρων, 
χατὰ Ὠριγένους τοῦ ληρήσαντος γέροντος" xai τὴν 
ἔχτην, τῶν σπθ', ἐν τῇ μεγίστῃ Ἐκωνσταντινου τάδε 
ἁγιωτάτην xal ὀρθοδοξοτάτην σύνοδον χατὰ Yepylu, 
xai Κύρον, xal Παύλον, καὶ Πέτρου, καὶ ojo, 
καὶ Μαχαρίον, καὶ Στεφάνου τοῦ αὐτοῦ μαθητοῦ cz. 
κχροτηθεῖσαν᾽" xal πάντα τὰ ὅὃπ᾽ αὐτῶν ὁρ'σθένχ 
στέργω καὶ ἀσμενίζομαι, δεχόμενος πάντας oxik 
ξαντο, καὶ ἀποδαλλόμενος καὶ ἀναθεματίζωώ. 
τας οὗς ἀπεδάλοντο, καὶ πᾶσαν αἵρεσιν, ἀπὸ Sw, 
τοῦ Μάγου μέχρι τῶν νῦν χινηθεισῶν xatd, 
ἁγίας τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν Ἐκκλησίας. 


Memque h:zresim omnem ἃ Simone Mago usque ad eas quie nunc excitale sunt adversus samtm 


Christi Deique nostri Ecclesiam. 


8. Et juro per sanctam, consubstantialemque, C 


et adorandam Trinitatem, absque omni dolo et 
fraude, me ita sentire, nec aliud quidpiam prze- 
ter illa admittere, nec me communicaturum cum 
altero, qui fidem hanc non confiteatur, ac prae- 
sertim cum Maronitis, neque me recepturum cle- 
ricum bigamum ad sacerdotium, aut quodcunque 
munus quod Patres deceat. Przterea me subditum 
fore sancte catholice et apostolice Ecclesi: me- 
tropolis dilectissimz:e Christo Damasci, atque in 
omnibus obsecuturum obediturumque tu: san- 
ctitati, et illis qui post eam sanctissime ejusdem 
Ecclesie prasules erunt, neque recepturum citra 
sanctitatis tu: sententiam et jussionem, aliquem 
e Manichzis quos ($a sanctitas proscripserit. Ac 
tandem observantem me fore sacrorum canonum 
sanctorum apostolorum, sanctarumque synodo- 
rum, οἱ sancti rerumque divinarum enuntiatoris 
Basilii, iisque firmiter adhzesurum. Istzec omnia 
custodiam, fiduciam habens in inexplicabili mise- 
ricordia Dei, et in vestris orationibus, cumque 
fide hac astabo tribunali Christi, per cujus gra- 
tiam salutem ejus sum consecuturus. lpsi gloria 


η΄. Καὶ ὄμνυμι χατὰ τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου τὰ 
προσχυνητῆς Τριάδος, παντὸς δόλου χωρὶς, du. 
φρονεῖν, xaX μηδὲν ἕτερον παρὰ καῦτα δέχεσθαι͵ mi 
μὴ κοινωνεῖν ἑτεροπίστῳ οὕτως μὴ ὁιμολογοῦνα, 
ἐξαιρέτως τοῖς Μαρωνίταις * μὴήτε δέχεσθαι χληρσὰ 
δίγαμον εἰς ἱερατεῖον, ἣ εἰς οἵαν δή ποτε ἐγχείρτον 
Πατρικῶς ἁρμόζουσαν. Ὑποτάσσεσθαι τῇ ἁγω 
χαθολιχῇ xal ἀποστολιχῇ Ἐχχλησίᾳ τῆς φιλοχρίτο 
ἡμῶν μητροπόλεως Δαμασχοῦ, xal ἐν πᾶσι c 
σθαι χαὶ ὑπαχούειν τῇ σῇ ἀγιωσύνῃ, xal τοῖς 
αὑτὴν τῆς ἁγιωτάτης Ἐχχλησίας προστατεῖν: 
xaX μὴ δέχεσθαί τινα τῶν Μανιχαέων τῶν ἐχδληδν 
των ὑπὸ τῆς σῆς ἁγιωσύνης, παρὰ γνώμην xi xi 
λευσιν τῆς σῆς ἁγιότητος. Στοιχεῖν ὃὲ xal ἐκαένειν 
τοῖς ἁγίοις κανόσι τῶν ἁγίων ἀποστώῶμν, τῶν τ: 
ἁγίων συνόδων, καὶ τοῦ ἁγίου καὶ θεαφάντορος ὃ: 
σιλείου * ταῦτα πάντα φυλάξω θα ῥῶν τὸν τοῦ 9: 
ἀφάτοις οἰχτιρμοῖς xai ταῖς ὑμετέραις copa x 
μετὰ ταύτης τῆς πίστεως παραστήσομα: τῷ αὐ πὰ 
τοῦ Χριστοῦ, xal τύχω τῆς αὑτοῦ σωτηρίας “ὦ αὐτὸ 
χάριτι. Αὐτῷ ἡ δόξα xo τὸ χράτος σὺν τῷ Aio 
Πατρὶ xoi τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, vov xal ἀεὶ, xai εἰ; τῶν 
αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾿Αμήν. 


et imperium cum Patre qui sine principio est, et Spiritu sancto, nunc et semper et in secula 52" 


culorum. Amen. 


| 


1ι CONTRA JACOBITAS. 1434 








IN TRACTATUM CONTRA JACOBITAS 
ADMONITIO. 


396 Tractatum sancti Joannis Damasceni contra Acephalos, seu potius Jacobitas, Henricus 
Canisius in lucem Latine emisit tomo IV Antiq. lect. ex interpretatione Francisci Turriani, sed 
initio magna parte mutilum. Eumdem, sed integrum magis, illustrissimus abbas D. Julius 
Inperialis, summi pontificis vice-legatus Ferrarie, pro eximia sua erga rem litterariam, nec 
minori ad mea studia promovenda propensione, ex Vaticano codice Greco, n. 593, descri- 
bendum obtinuit, mihique peramanter transmisit. Quia vero Vaticanus codex, uno deperdito 
folio, mutilus itidem repertus est, jacturam quadamtenus sarcivi ex Arabica lucubrationis 
ejusdem translatione, quam R. P. Lelong, humanissimus juxta atque eruditissimus presbyte- 
rorum Oratorii Parisiensis, bibliothecarius mecum communicavit, interpretante viro lingua- 
rum et rerüm Orientalium peritissimo. Sed et codex iste ad sensum auctoris agnoscendum, 
obscuraque et dubia exemplaris Greci loca illustranda, non parum contulit. 

Hoc opus, quantum conjicere licet, conscripsit auctor , cum Damasci ageret adhuc, ante- 

uam in Palestinam profectus, monastica vite nomen dedisset. Petrum quidem metropo- 
litam, qui hoc ei pensum injunxerat, ex Theophanis Historia novimus, de Christiana religione 
optime meritum. Quis vero episcopus ille Jacobita fuerit, cujus ad catholicam Ecclesiam 
revocandi causa liber iste sit exaratus, assequi facile non est. In exordio dicitur, ejusdem 
gentis esse, ejusdemque nominis, αἰδοῖ xal πόθῳ τοῦ ὁμοφύλου καὶ τῆς ὁμωνυμίας βαλλόμενος * qua 
quidem Damascene regionis hominem, vel etiam Petro metropolite, aut Joanni ipsi affini- 
tate junctum, Petrumque aut Joannem nominatum, videntur indicare; quinimo Petri potius 
quam Joannis cognominem; quoniam dissertatio non Joannis nostri nomine, sed Petri, 
prodiit. Alioqui Eliam nuncupatum illum fuisse conjecissem propter libellum, seu profes- 
sionem fidei, quam jubente metropolita suo Petro Joannem perindé contexuisse modo ante 
dicebamus, recitandam δ Elia episcopo e Maronitarum grege. Magis comperta non est 
Τουδαραῖα, Tudarea, civitas : sed notum est oppidum Darca, seu Daras, sex millibus passuum 
Damasco disparatum. Legendum forsan foretin hujus dissertationis titulo, πρὸς τὸν ἐπίσκοπον 
τοῦ Δαραίας, Seu τῆς Aapalac, ad. episcopum Darcee (1). 

Nihil hic addam in tractatus hujus commendationem, quo alium adversus Monophysitas ac- 
curatiorem aut urgentiorem vix reperire sit, nec apud Leontium ; tametsi Turrianus Damascenum 
ex fontibus Leontii rivulos suos irrigasse scripseritin praefatione ad hunc librum. Nonnulla no- 
strum.-auctorem ex Leontiilibris mutuatum esse inficias non eo : at plura, ipsaque validiora in 
hoc quod damus opere occurrunt, quam quie apud Leontium leguntur. Citatur heec Dama- 
sceni lucubratio in collectaneis contra Severianos, que Latine ab Henrico Canisio perinde 
eodem tomo lV Antiq. lect. edita sunt. In fine dissertationis subjiciuntur, in modum appen- 
dicis, auctoritates Patrum varie, quibus nature due in Christo comprobantur : quarum 
nonnullas suis locis excutiam. Quia vero omnium postrema citatur epistola ad Ceesarium 
monachum, sancti Joannis Chrysostomi nomine inscripta, singulari dissertatione in Prolego- 
menis dicam, que me momenta moveant ad illam tanto doctori abjudicandam. 


(1) Et sic legimus pro Τουδαραίας, ad episcopum Tudarea. Vide Prafationem generalem, num. XX, 
DIT. 


145 


S. JOANNIS DAMASCENI 
REN Mn 


IQANNOY ἉΓΊΟΥ MONAXOY 


AAMAYKHNOY 
ΤΟΜΟΣ, ΩΣ EK ΠΡΟΣΩΠΟΥ͂ IIETPOY TOY ATIOTATOY ἘΠΙΣΚΟΠΟΥ͂ AAMAIEDY, 


Πρὸς τὸν éxloxozor δῆθεν τοῦ Aepalac τὸν ᾿Ἶακωδίτην. 


SANCTI JOANNIS MONACHI 


DAMASCENI 


LIBELLUS, VELUT EX PERSONA PETRI SANCTISSIMI EPISCOPI DAMASCI 


AD EPISCOPUM DARJEE JACOBITAM. 


bh 


297 !. Sapientiumsapiensest pronuntiatum, nec A α΄. Οὐδὲ τὸ καλὸν, ὅτε μὴ xal révntm- ei, 


bonum esse bonum, nisi recte geratur. Hoe etiam 
de fBHebrzis testatur divinus Apostolus ', quod 
zelum quidem Dei babeant, sed non secendum 
scientiam : quod testimonium minime vult in 
laudem eorum cedere, sed potius in vituperium. 
Bonus est religionis zclus, sed qui charitate tem- 
peratus sit. Nequitia res odiosa est : qui vero 
illam sdmittat, commiseratione plane dignus est. 
Tabum abominor; at membrum foveo, quandio 
nog inutile prorsus nec vitiatum est. Quamobrem 
fenem , ut. aiunt, omnem moveo, nullam non 
artem pervestigo, remedium salubre molior, ad- 
jutorem Deum invoco, et qua reverentia, quove 
amore tangor erga eum qui tum generis, tum 
nominis ejusdem mecum consors est, subjectum 
extrinsecus vitium abigere contendo. Si igitur ad 
sanitatem revocavero , grates reddenda illi erunt, 
qui hanc concesserit : sin vero, prol calamitatem ! 
secandum trado id quod unice diligebam : non 
quidem sine moore; attamen trado, consor- 
tium illius fugiens, ne malum depascatur ulterius, 
majorique numero vitiose partes augescant. Atqui 
non aspergam convitiis, sed gemebundus cum pro- 
pheta fugio : « Curavimus Babylonem, inquit, nec 
sanata est *. » Cujus causam hanc subjungit, « Quia 
noluit.» Voluntarius morbus est, ut et remedii sus- 
ceptio. Hac me ad scribendum impulerunt, non 
contendendi libido, non invidentia, non argutatio, 
non vincendi desiderium, non ostentationis stu- 


ῥῆἧσις σοφή τίς ἐστι. Μαρτυρεῖ δὲ xaX τοῖς "Eni, 
παισὶν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, ὡς ζῆλον μὲν Θεοῦ ὅκα 
ἀλλ᾽ οὗ χατ᾽ ἐπίγνωσιν οὖκ Ey Exalwp ck» και. 
ρίαν τιϑεὶς, ἀλλὰ δήπου μεμφόμενος. Kai, 
«ἧς εὑσεδείας, ἀλλ᾽ ἀγάπῃ cu vx&xpa p£voc. Loro» 
ἢ κακία, ἀλλ᾽ ἑλέους ὁ ταύτην δεχόμενος Bs; μὴ 
τὴν σηπεδόνα, τὸ μέλος δὲ sepul uo, ἕως οὕπω sm 
ἄχρηστον" καὶ πάντα μὲν δὴ χάλων χινῶ, τὸ i 
γόμενον, καὶ τέχνην ἀνιχνεύω ἄτεασαν, καὶ ἀλεξαν 
xov μηχανῶμαι φάρμαχον, xai Θεὸν ἑπιθοῶμι 
συνέριθον, αἷδοῖ καὶ πόθῳ τοῦ ὁμοφύλου χαὶ ἧς 
ὁμωνυμίας βαλλόμενος, καὶ τὸν θύραθεν μῶμον io 
σειόμενος. Εἰ μὲν οὖν πείσω τὴν ὑγεέαν, τῷ 5chah 
χάρις τῆς ὑγείας" εἰ δὲ μὴ πείσω “ ἕατταταιὶξ ὧν 
xax! τομῇ τὸ ποθούμενον παραδίδωμι" üm 
μὲν, ἀλλ᾽ ὅμως ἐχδίδωμι, φεύγων τὴν αὐυνουσίαν ἐς 
ἂν μὴ διανεμηθείη τὸ χαχὸν, ὡς πλείονα Ὑενέσιε 
ἀχρειούμενα, xal μετὰ τοῦ προφήτου οὐχ iz» 
ζων, ἀλλ᾽ ὀδυρόμενος φεύγομαι. ε« Ἶατρεύσαμ;ρ" 
Βαδυλῶνα, xai οὐχ ἰάθη. » Καὶ τὴν αἱτίαν 5 ....... 
« Οὐχ ἠθέλησεν. » Αὐθὰς fj τε νόσος καὶ τῆς kpr- 
πείας fj εἰσδοχὴ " ταῦτά μὲ πρὸς τὸ γράφειν rzee- 
μησεν. Οὐχ ἔρις, οὐ ζῆλοξ, οὐκ ἔλεγχε, οὐ νίκη: 
ἔφεσις, οὐκ ἐπιδείξεως τρόπος, οὐ μιίφος- ἀλλ᾽ ἔλεος 
£x πόθου θείου xal τοῦ πλησίου ὁρμώμενος. « "En 
γὰρ ὑποστείλῃ, φησὶν, οὐχ εὐδοκεῖ ἐν σοὶ ἢ dori 
μου. » Ei; τοῦτο γὰρ ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἔθετο, παραχαλεῖΐν, 
νουθετεῖν, ἐπιστρέφειν, φιλοκαλεῖν, σχάπτειν, χόπροι 
περιτιθέναι, θεραπεύειν τὴν ἁμαρτίαν b. "Axaprir 


dium, non denique ullum odium, sed commisera- C δὲ xal τὴν χαχοχαρπίαν φαμὲν, ὥσπερ ἄφωνον τραγ- 


tio, que ex Dei proximique dilectione nascitur. 
Nam, « Si te subtraxeris, inquit Scriptura, non 
placebis animx: mez ?. » Ad hoc enim a Deo con- 


! Rom. 1,2, 3 Jerem. Li, D. 


ῳδὸν, τὸν χαχόφωνον. « Οὐαὶ γάρ μοι ἐὰν μὴ εὐαγ» 


γελίζωμαι, » xaX εἰ κατορύξιυ τὸ τάλαντον, ἀχρεῖος 
xaY πονηρὸς διὰ τὸν ὄχνον γινόμενος, ἀποπεμφθήσι. 


8 [Habac i1, 4 sec. LXX. 


VARLE LECTIONES. 
* Deest aliquid ; lego, προστίθησιν " ὅτι. Sic Arabs. b Lege, ἀκαρπίαν, sine fructu. 


Hx 


| 


1431 CONTRA JACOBITAS. 1438 


μαι τῇ: χαρᾶς τοῦ Κυρίου μον. Δέξασθε τοίνυν λόγον A stituti sumus, ut fodiamus, ut stercus. cireumpo- 
ἑάπσεω; τῇ Πνεύματος χρατούμενον χάριτι. ὡς ἂν — namus, ut sterilitati medeamur. Porro sterilitatem 
1303 μὲν ὁ Θεὸς, χοινωνὸν δὲ τῆς εὐφροσύνης τὴν dicimus, »psam quoque malorum operum procrea- 
Ἐχχλησίαν ποιήσητε 6. Μίαν δὲ ταύτην ἐπουρανίων — tionem; quemadmodum tragedus mutus vocatur, 
xa ἐπιγείων ὁ σταυρὸς τοῦ Κυρίου εἰργάσατο. cujus vox insuavis est. « Vge mihi si non evange- 
lizavero *. » Si talento defosso, servus inutilis et nequam  efficiar, exsulabo procul a gaudio Domini 
mei. Suscipite ergo medicine sermonem , gratia Spiritus confirmatum, quo Deus quidem oblecte- 
tur, gaudiique ejus consortem Ecclesiam faciatis. Hanc vero crux Christi esse unam przstitit, ex 
celestibus terrenisque constantem. - 

β΄. Ἐπειδὴ περὶ ρύσδως ὃ σύμπας ἡμῖν λόγος χε- 9. Quando toto nobis hoc sermone dicendum 
χρότηται, τοῦτό φαμεν ὡς ἐπὶ μὲν τῆς ἁγίας xal — est de natura, hoc przfamur, in sancta et consub- 
ὑπερουσίου θεότητος, fiot τῆς μοναρχιχῇς καὶ ópoou- — stantiali Deitate, hóc est in unius imperii et sub- 
σίου Τριάδος, ΓΆρειος μὲν xal Εὐνόμιος, καὶ ἡ τού. — stantie Trinitate, Arium quidem et Eunomium , 
των πολύθεος, xal οὐδὲν ἧττον ἄθεος συμμορία, τρεῖς — horumque polytheorum, seu potius atheorum factio- 
οὐσίας ἀναφανδὸν ἑφληνάφησαν, ταῖς ὑποστάσεσι τὴν Ἢ nem. 896 tres substantias propalam ineptientium 
φύσιν συνδιατέμνοντες, χαχῶς εἰδότες, xal τῇ ómo- — more statuisse, divisa eum hypostasibus natura, 
στάσει ταυτὸν τὴν φύσιν νοήσαντες. Σαδέλλιος (f) cum male intelligerent, animoque sibi fingerent, 

naturam idem esse atque hypostasim. Sabellium 

vero Africanum hypostasim unam stulte asseruísse , contractamque conjunctione pessima Trinitatem 
confudisse, ad tuendam substantiz unitatem in hypostasi unica. Quod vero ad dispensationem saluta- 
rem (seu incarnationem) spectat Salvatoris, qui ia Trinitate Verbum Dei est, Fillus unicus Patris, pes- 
simus perditissimusque Nestorius, anthropolatra, Diodorusque, et Theodorus episcopus Mopsuestiz, 
rebelles quoque fuerunt, confitendo duas naturas, dividendoque hypostasim, ita ut ex eorum opinione 
duse persons essent secundum nuaserum naturarum. Diviserunt igitur Dominum unum Jesum Christum, 
duosque constituerunt, ac hypostases duas ; eo quod existimarent hypostasim et naturam unum quod- 
dam esse. At Dioscorus et Severus, et sectatorum utriusque turba multiceps, unam quoque et ipsi hy- 
postasim asseruerunt, unam simul esse naturam definientes, quia nesciebant quid dicerent, nec intelli- 
gebant quae affirmarent. Morbus vero, seu error, mentis eorum in eo fuit, quod naturam et hypostasim 
unum et idem esse existimabant. Sed nec illic substiterunt. Dixerunt enim in Trinitate sancta tres esse 
naturas substantiasque particulares, et scientiam notionemve unam communem. Nihil tamen solidi, 
quod ad rem confirmandam aptum natum sit, habuerunt. 

ὅδ. Czterum religionis orthodoxe et veritatis priecones in tali sententia non fuerunt; verum legem 
divinam secuti, cursumque ad coleste lumen dirigentes, recta ambulaverunt per viam regiam, qus me- 
dia est, non declinantes ad sinistram, superbis et ignorantiz, neque ad dextram, imaginationis pban- 
tasticse. Neque ineptias contrariis ineptiis emendare aggressi sunt ; sed ad propositum finem inter mala 
extrema pervenerunt, continentes se intra limites veritatis, ita ut ad neutram partem inclinando ab ea 
deflecterent. Itaque confessi sunt substantiam unam in Trinitate, et tres hypostases ejusdem agnoscen- 
tes, libenter predicaverunt. Rursum vero agnoverunt distinctionem illam in mysterio incarnationis» 
quemadmodum Gregorius Theologus ait *, naturas duas, et substantias duaa, et hypostasim unam, na4 
turamque et substantiam eadem definitione complexi sunt: personam quoque et hypostasim eodem 
modo definierunt ; quippe qui noverant differentiam quze est inter naturam, seu substantiam, et hypo- 
stasim, sive personam, ejusmodi esse ac distinctionem quz est inter commune et singulare. 


.. 4. Primo igitur nobis inquirendum est de natura et hypostasi, ut vocis utriusque significationem per- 
spectam habeamus : deinde compertum nobis erit, an duas in Christo naturas asserere debeamus, vel 
unicam. Postulat enim instituti ratio, ut illud definiatur. Neque vero veritatem contentioni exponemus, 
sed amice eam investigabimus, cum veritatis ea natura sit, ut manifesta illi fiat, qui illam ea sollicitu- 
dine perquirit, quam Scriptura sic eloquitur : « Appropinquate ad me, et ego accedam ad vos *. » Et 
alibi : « Ubi duo vel tres congregati fuerint in noméne meo, ego in medio illorum sum ". » Iterum quo- 
que dicit : « Petitis, et non accipitis, eo quod non sicut oportet petatis *. » Et : « Cum sit in vobis 
zelus et contentio et discidium, an ignoratis quod carnales estis, et secundum carnem ambulatis *? » Et 
item : « Non potestis credere in me, qui gloriam hominum quzritis !^. » 

* | Cor, ix, 16. * Greg. epist ad Cledon. * Zach. 1, 5, " Matth, xvi, 980. *Jac. iv, ὅ. * Joan. v, 
44. 191 (ον. un, 5. 

VARLE LECT'ONES. 
* Árabs, εἰ una fiat Ecclesia in gaudio communionis. 


NOTE. 
(1) Hic inulta desunt in Vaticano codice, qui suppleta sunt ex translatione Arabica, 





1439 S. JOANNIS DAMASCENI 1i 


5. Jam igliur. orationis nostre principium ducetur ab his sancti Basilii verbis, quse seripsit epistola 
ad Amphiloehium !!, nempe quod « inter substantiam et hypostasiin differentia eadem sit, quae est inter 
id quod multis commune est, et illud quod particulare est unicuique individuo. » Et. paucis interjectis, 
Ín eadem epistola dicit: « Nomen substantie dicit nos ad intelligendum rem aliquam indefinitam. 
Nam niens non invenit in quo consistat, ex communi illa notione quam significat. » At. nomen hypo- 
siasis significat id quod in re una aliqua commune est ; eamque (mens) definit ex manifesto apparent 
bus in ea proprietatibus. Qui porro non agnoscit differentiam inter naturam et bypostasim, ita veritati 
investigand:: dat operam, ut inter 8cctam de qua diximus, et ipsum, nullum discrimen sit. Nam si 
hzc distinguuntur, quare de Christo asserunt, habere illum naturam unam, ut personsm umam! 
Iterum, si substantiz et hypostasis idem sunt, Filius, quandoquidem unius est cum Patre substanliz, 
una quoque cum eo hypostasis erit. Et vicissim si hypostasis est alia, erit quoque similiter alia natura, 
et sicut est ejusdem ac Pater substantiz, ejusdem quoque cum eo hypostasis erit : et si hypostasi di- 
versus est, erit quoque substantia diversus, qnod valde impium est. [ta pariter de humanitate. Si enim 
id quod subsistentiam habet, hypostasis est, bumanitas quz subsistentiam habet, et cujus n»tura wm 
est, erit similiter hypostasis una. Sicut etiam humanitas universim sumpta una natura est, ita etim 
eril una persona. 

0. Quod si dicatis aliler Joquendum de divimitato sancta, aliter de incarnationis mysterio, qu 
Dominua propter nos dispensavit, nobis interrogantibus respondete : Num natura et hypostasis nee 
sunt? Si dizeritis Christum esse ex duabus naturis, &n non intelligitis ea responsione cogi vos, ut ἢ. 
sum ex duabus quoque hypostasibus esse asseratis? Nam etiamsi illud de Christo non enuntietis, cer 
iini tamen ex iis quz pr:misistis, duas quoque affirmare naturas. Quippe si natura et hypostasis ien 
sunt, asseritisque divinitatem Christi esse naturam, et corpus ejus, naturam, simul dicitis divimiw 
ejus esse hypostasim unam, et humanitatis ejus esse bypostasim alteram. - 

7. Quod si hypostasis et natura idem sunt, Christus, cum sit consubstantialis Patri, ac coude. 
tialis nobis, erit etiam ejusdem cum Patre et nobis hypostasis : tuni subinde hypostases divisie & 
humanitatis una hypostasis fient. Nam si hypostasis et natura unum et idem sunt, atque in Orem 
distinctionem 999 naturarum constituatis, non vero hypostasium, seu personerum ; natura proiséed 


hypostasis idem non erunt. Hujus vero argumenti deimonstratio maxime perspicua est cuilibet, sii 


mente czcutiat. 


8. Ac certo quidem. nomine ὑποστάσεως, significatur res una singularis secundum seipsam. Qui 
nomen hypostasis cum significationes habeat diversas, earum una est quod designet aliquid pets 
subsistens ; alia, id quod in alio non exsistit, aut in alio preter ipsum subsistentiam non habet, et s« 
est accidens. Hoc autem nomen cum usurpant Patres de substantia singulari, plerumque significat i 
quod non est in subjecto, quodque non est privatio, &zpe rursum significat subjectum de quo qezim 
predicantur. 


9. Vos igitur ( Monophysitz) relictisambagibus, A θ΄... « .«. τες τοίνυν τὸ περισχελὲς, τὸν λόγν 


recte tractate verbum veritatis; non enim, sicut 
sancti doctores dixerunt, idem dicitis esse natu 
ram et hypostasim ; quin potius naturam particu- 
larem tanquam hypostasim per se exsistentem con- 
filemini. Sed quod non oporteat dicere naturas 
particulares , hinc intelligemus. 

10. Si naturas particulares in sancta Trinitate 
confilemini , diverse substanti2 eam censetis , 
rursumque adeo Arius excitatus est. Quod si sin- 
gulis personis divinis sanctae Trinitatis propriam 
gubstantian tribuilis, quas consubstantiales esse 
secundum communem substantiam confiteamini ; 
idem vero sit substantia et hypostasis : erit igitur 
opinione vestra qualternitas hypostasium, trium 
quidem particularium , unius vero communis ; el 
similiter quaternitas substantiarum ; imo unaqua- 
que hypostasis duarum naturarum ct hypostasium 
erit, unius quidem communis, et unius particula- 
εἶδ, eruntque simul ejusdem et diversa essentiz, 
ejusdem et diverse hypostasis. Ecquis non rideat ; 
jmo vero non fleat immoderatum horum furorem ? 


55 Basil. epist. 391. 


τῆς ἀληθείας ὀρθοτομήσατε * οὐ γὰρ ὡς ol kr 
Πατέρες εἰρήχασι, ταυτὸν λέγετε φύσιν χαὶ ὑπό: 
σιν" μεριχὴν 6b μᾶλλον τὴν φύσιν, ὡς χαὶ τ 
xat' αὐτὸ ὁμολογεῖτε ὑπόστασιν. “Ὅτι δὲ o5 μερ2. 
φύσεις λέγειν ἐχρῆν, ἐντεῦθεν εἰσόμεθα. 


v, Εἰ μεριχὰς φύσεις ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος ἐμο- 
λογεῖτε, ἑτεροούσιον ταύτην δοξάζετε, χαὶ πάλιν 
ἐγήγερται Αρειος. El δὲ ἑχάστῃ τῶν τῖς ἀγὶς 
Τριάδος θεαρχιχῶν ὑποστάσεων ἰδιάξουσαν δῶτε οὐ“ 
σίαν, ὁμοουσίους δὲ ταύτας χατὰ τὴν χοενὴν οὐσἰῖν 
ὁμολογήσετε * ταυτὸν δὲ οὐσία καὶ ὑπόστασις, ἔσται 
καθ᾽ ὑμῶν τετρὰς ὑποστάσεων " τριῶν μὲν μεριχῶν, 
μιᾶς δὲ χοινῆς, xal οὐσιῶν ὁμοίως τετράς. Καὶ ἐχὰ- 
στὴ τῶν ὑποστάσεων, δύο φύσεών τε χαὶ ὑποστάσεων, 
μιᾶς μὲν χοινῆς, μιᾶς δὲ μεριχῆς, καὶ ἔσονται ὁμο- 
ούσιοι χαὶ ὁτεροούσιοι, ὁμοῦπόστατοί τε καὶ ἕτερον 
ὑπόστατοι. Καὶ τίς οὐ γελάσεται, μᾶλλον δὲ ἀποδύρε- 
και τῆς μανίας τὴν ὑπερδολήν; Οὐχ ἔστι τοῦτο εἰ 
μὴ φλήναφος χαὶ διανοίας ἀνάπλασμα χαχοδαέμονος, 
δαιμόνων εὕρημα σχοτεινὸν, χαὶ τῆς Ἑλληνικῆς 


1168. 


CONTRA ΖΑΘΟΟΒΙΤΑΒ, 


1468 


xai κατ᾿ ἄλλο μὲν λογίζεται, xat! ἄλλο δὲ τὸ λογι- A naturas in seipso diversas habet, ut alia quidem 


σθὲν ivepyel* ψυχῇ μὲν γὰρ νοερᾷ λογισάμενος, εἰ 
τύχοι τοῦ πλοίου τὴν σύμπηξιν, χερσὶ τὸ νοηθὲν εἰς 
πέρας ἄγει" οὕτως ὁ γΥίὸς, εἷς ὧν, xai δύο φύσεις, 
κατ᾿ ἄλλην μὲν τὰς θεοσημείας ἐργάζεται, κατ᾽ ἄλλην 
δὲ τὰ ταπεινὰ παραδέχεται. Ἧ μὲν γὰρ ix Πατρὸς 
καὶ Θεὸς, ἐνεργεῖ τὰ σημεῖα " f] δὲ Ex Παρθένου xai ὁ 
ἄνθρωπος, τὸν στανρὸν, xal τὰ πάθη, xal τὰ παρα- 
«λήσια φυσιχῶς ἐθέλων ὑπέμεινε. » Τίνι χαταφαΐνε- 
ταί σοι συνηγορεῖν τὸ παράδειγμα ; τοῖς μίαν ἐπὶ 
Χριστοῦ φύσιν λέγειν τολμῶσι, f| τοῖς δύο ὀρθοδόξως 
ἀσνγχύτους καὶ ἀδιαιρέτους χηρύττουσιν; Ὃ θεολό- 
γος Γρηγόριος τάδε φησί * « Φύσεις μὲν γὰρ δύο, Θεὸς 
καὶ ἄνθρωπος " ἐπεὶ xal ψυχὴ xal σῶμα " υἱοὶ δὲ οὐ 
δύο, οὐδὲ θεοί. » 


ve^. Ὅτι δὲ πλεῖστον ἔχει τὸ ἀπειχὸς, ἐντεῦθεν εἰσό- 
μεθα. Ἐχ τίνων φατὲ συντεθεῖσθαι τὸν ἄνθρωπον ; 
'Ex ψυχῆς δηλαδὴ xat σώματος. Τί οὖν μὴ ix Θεοῦ 
καὶ ἀνθρώπου τὸν Χριστὸν ὁμολογεῖτε ; ἣ τίνος ἕνεχα 
μὴ ix ψυχότητος τὸν ἄνθρωπον καὶ σωματότητος, 
ὥσπερ τὸν Χριστὸν ἐκ θεότητος xal ἀνθρωπότητος ; 
Διὰ τί δὲ ὁ ἄνθρωπος μὴ ὅλος ψυχὴ χαὶ ὅλος σῶμα λέ- 
γοιτο, ὡς Χριστὸς ὅλος Θεὸς χαὶ ὅλος ἄνθρωπος; καὶ 
ὅλος ἐν ψυχότητι τέλειος, χαὶ ὅλος ἐν ἀνθρωπότητι τέ- 
AMA, ὡς ὁ Χριστὸς ὅλος ἐν θεότητι τέλειος καὶ ὅλος 
àv ἀνθρωπότητι τέλειός χαὶ ὅλος ψυχὴ μετὰ τοῦ 
σώματος, καὶ ὅλος σῶμᾳ μετὰ τῆς Ψυχῆς, ὡς ὁ Χρι- 
στὸς ὅλος Θεὸς μετὰ τῆς σαρχὸς αὐτοῦ, χαὶ ὅλος ἄν- 


θρωπος μετὰ τῆς αὐτοῦ ἀνάρχου θεότητο; : Ὁ μὲν γὰρ ς 


᾿ ἄνθρωπος ix ψυχῆς καὶ σώματος ἕτερόν τι παρὰ 
ταῦτα γεγένηται », ἦτοι ἄνθρωπος" ὁ δὲ Χριστὸς ἐξ 
ἑτέρων τὰ αὐτά" ix θεότητος χαὶ ἀνθρωπότητος, 
Θεός τε χαὶ ἄνθρωπος. Εἰ δὲ κατὰ πάντα ἔχει τὴν 
ὁμοιότητα, ἔδει xal XpictÓewta τὴν σύνθετον ὑμῶν 
ὁγομάζεσθαι φύσιν, ὥσπερ ἀνθρωπότης ἡ τῶν ἀνθρώ- 
πων φύσις ἔστι τε καὶ λέγεται. 


νζ΄. “Ἄλλως δὲ καὶ ἡ ψυχὴ ὑπὸ τῶν τοῦ σώματος 
προχατεχομένη παθῶν, xal προπάσχει πολλάκις τοῦ 
σώματος, συμπάσχει δὲ διηνεχῶς. ᾿Αγωνιᾷ γὰρ πολ- 
λάκις τὴν τοῦ σώματος τομὴν, χαὶ πρὸ τοῦ πάθους 
τοῦ σώματος πάσχει, xal ἀλλοιοῦται * καὶ μετὰ τὴν 
τομὴν οὐδὲν ἧττον τοῦ σώματος τὰ τῆς ὀδύνης ἐμπα- 
θῶς παραδέχεται. Ὅπερ ἐπὶ τῆς τοῦ Κυρίου θεότη- 
Φφος οὐχ ἄν τις μὴ παραπλὴξ τὴν διάνοιαν εἴπῃ ποτέ. 
Ei οὖν xai μιᾶς φύσεως ὁ ἄνθρωπος λέγεται, ἀλλ᾽ 
ὡς εἶδος, οὐχ ὡς ὑπόστασις. “Ὅταν μὲν γὰρ ἄνθρω- 
T6 πρὸς ἄνθρωπον χρίνηται, μιᾶς φύσεως ὡς ὁμοού- 
σιοι λέγονται, καὶ ὡς ὑφ᾽ ἕν εἶδος ταττόμενοι" ὅτε 
δὲ φυσιογενεῖται ὁ ἄνθρωπος, δύο ἐπ᾽ αὐτοῦ φύσεις 
θεωρηθήσονται, ψυχῆς λέγω xat σώματος. Ἐν γὰρ 
τῇ τῆς ψυχῆς πρὸς τὸ σῶμα συγχρίσει , τίς οὕτως 
ἀνόητος, ὡς μίαν ἀμφοτέρων φύσιν εἰπεῖν; Χριστῶν 


19 Epist ad Cled. 


raliocinelur, alia vero id exsequatur quod ratione 
digessit ( animo siquidem , navigii puta compa- 
gem complexus, conceptam mente siructuram ad 
finem perducit ); ita Filius cum unus sit, et dua 
nature; altera divina miracula edit, allera autem 
suscipit humilia. Quatenus est ex Patre Deus, 
prodigia operatur ; quatenus vero ex Virgine homo 
est, crucein, perpessionesque , et similia nalurali- 
ler et sponte sustinuit. » Cui censes exemplum 
patrocinari ? iis qui unam in Christo naturam di- 
cere audeant ? an illis qui duas, ut recta doctrina 
fert, non confusas, neque divisas pr:edicant? Ad 
bec Gregorius Theologus ait !* : « Naturse quidem 
duse, Deus et. tomo, quoniam anima et corpus ; 
filii vero non duo, neque dii. » 

50.Quod vero maximum illic discrimen sit, 
exinde noverimus. Ex «uibusnam compositum 
esse hominem dicilis ? ex anima utique et corpore. 
Eccur igitur non fateamini Christum esee compo- 
situm ex Deu et homine? Quidve cause est, ut 
non ex animitate et corporalitate constare hominem 
pronentietis, veluti Christum ex deiate et bu- 
manitate * Quare home non totus anima, nec to- 
tus corpus dieitur, sicut Christus totus Deus et 
totus homo? non totus in animitate períectus, et 
totus in corporalitate perfectus : sieut Christus 
totus in divinitate perfectus, et totus in hbumabi- 
tate perfectus , nec totus anima una cum corpore, 
et totus corpus una eum anima, sicut Cbristus 
totus Deus cum sua carne, ettotus homo cum dei- 
(late sua, quae initium nen habuit. Homo siquidem, 
ex anima ei corpore constans, aliud quid prater 
hac effectus &11 est, nempe bomo : Christus 
vero ex diversis, eadem : ex divinitate et humani- 
tate, Deus simul et homo. Si autem per omnia si« 
mile exemplum foret, necessarium esset vestram 
illam compositam naturam nominare Christitatem, 
velut natura hominum est et dicitur humanitas. 

57. Praterea, anima perpossionibus corporis 
prseoccupala, corpore prius ssepe patitur ; perpe- 
tuo vero una patitur. Sepe siquidem accidit, ut 
propter corporis sectionem angalur, et ante pa» 
tiatur, quam corpus doleat, atque mutationem ca- 
piat. Ast, secto corpore, nBihilominus quam cor- 
pus, doloris sensu afficitur : quod tamen in divini- 
tate Domini nemo sanus evenisse dixerit. Etsi er- 
go unius nature homo dicitur; δὶ non tanquam 
hypostasis, sed tanquam species. Nam cum homo 
cum homine confertur, unius nature, ceu con- 
substantiiles ejusdemve substantiz dicuntur, et 
tanquam sub una specie collocati. Quando vero 
de natura hominis disputatur, duz in eo nature 
spectantur, animae scilicet ei corporis. Si enim 
anima cum corpore comparetur, quis ita demens 


VARIE LECTIONES. 
" Turr. vertit genitus est, ac si legerit γεγέννηται, Arab. vero posuit, fuit, factus est, γεγένηται, 


1445 CONTRA JACOBITAS. 1146 
λέγοντες xal μετὰ τὴν ἕνωσιν, xal ἐν θεότητι xat A duabus naturis ipsum esse confitemini, idemque 
ἀνθρωπότητι, οὐ δύο φύσεις αὐτὸν xal ἐν δυσὶν Ópo- — apud vos valet ex divinitate et humanitate esse, 
λογήσετε φύσεσιν; atque ex naturis duabus ; quare, cum dicatis 
Christum divinitatem humanitatemque esse etiam post unitionem , atque in divinitate et humanitate, 
non ipsum duas naturas, et in duabus naturis fatearnini. ' 

ιε. El οὐ ταὐτὸν θεότης καὶ ἀνθρωπότης, ὡς ἐν 15. Si divinitas et humanitas idem non sunt ob 
ποιότητι φυσιχῇ, ἄλλο δὲ xaX ἄλλο, ἕτερον δὲ xal — naturalem qualitatem suam, sed aliud et aliud, 
ἕτερον, σχοπείτω πᾶς τις εὖ φρονῶν, εἰ τὸ ἄλλο diversum οἱ diversum ; adveriat quisquis sans 
κατὰ φύσιν xal ἄλλο, ἕν κατ᾽ οὐσίαν, xal o) δύο — mentis est, an aliud et aliud secundum naturam, 
εἰσὶν, εἰ δὲ δύο, xal οὐχ Bv, φύσεις δηλαδὴ " τὸ γὰρ — unum natura sint, et non duo. Sin autem duo 
ἄλλο, φύσιν δηλοῖ, ὡς ol περὶ ταῦτα σοφοὶ διειλῆ.- — (de naturis loquor) , plane non unam. Siquidem 
φασι. Φύσις δὲ καὶ φύσις μία ἐστὶν, f| δύο ; Δύο δῆ- aliud naturam significat , ut ejusmodi rerum periti 
λον. Μία γὰρ καὶ μία, καὶ τοῖς νηπίοις δῆλον, ὡς — tradiderunt. Jamvero natura et natura, nunquid 


δύο εἰσίν. una est, et non duo? duo profecto. Una enim et 
B una, ut vel pueri norunt, duz sunt. 
ις΄. El δέ φατε τὰ ἑνούμενα ἕν εἶναι" ἀλλ᾽ ἀχού- 10. Sin autem dicitis ea quz unita sunt, unum 


cate, ὅτι τὰ ἑνούμενα οὐ χατὰ πάντα ἕν εἰσιν, 6886; audite tamen, ea quae unita sunt, non om- 
ἀλλὰ χαθὸ ἥνωνται. Εἰ γὰρ τὰ ἐνούμενα xavà πάντα — nibus modis unum esse, sed quatenus unita sunt : 
ἕν εἰσιν, ἐπειδὴ ἐξ ἀνομοίων φύσεων ὁ ἄνθρωπος — Nam si, quz unita sunt, per omnia unum sunt, 
σύγχειται, ἀνάγχη λέγειν ὡς ψυχὴ καὶ σῶμα xasà — quia homo ex dissimilibus naturis compositus est, 
πάντα ἕν εἰσι, xal ἔσται τὸ ἀσώματον σῶμα, xal τὸ — necessum erit dicere, quod anima et corpus per 
σῶμα ἀσώματον καὶ ἐπειδὴ θεότης xal ἀνθρω- — omnia unum sint : adeoque quod incorporeum est, 
πότης ἧνωνται, ἔσονται ἕν κατὰ τὴν οὐσιώδη illud corpus erit, et corpus, incorporeum. ltem 
διαφορὰν, xal ἣ τὸ θεῖον χτιστὸν, ἢ τὸ ἀνθρώπινον — que quia divinitas et humanitas unitze sunt, idcirco 
ἄχτιστον. unum erunt secundum substantialem differentiam , 
ut quod divinum est, creatum sit, et quod huma- 
num, increatum. 
ιζ΄. El «à ἑνούμενα ἕν εἰσι χατὰ πάντα, τὸ δὲ 47. Si qu: unita sunt , omni modo uuum sunt: 
σῶμα ἐξ ἐναντίων ποιοτήτων σύγχειται, ἐροῦμεν ὡς — corpus vero ex contrariis qualitatibus compositum 
θεῤμότης καὶ ψύξις ταὐτὸν, xaX ξηρότης xot ὑγρό- C est, dicendum nobis erit, calorem et-frigus idem es- 
της ὁμοίως ταὐτόν᾽ xal Πέτρος xai Ἰωάννης, — se, siccitatem quoque et humiditatem perinde idem; 
ἐπειδὴ τῇ φύσει ἤνωνται, ἄρα xal τῇ ὑποστάσει &Íc, — imo Petrus et Joannes, quippe qui natura unita 
οὐ δύο τυγχάνουσιν. ᾿Αλλ’ οὐχ οὕτω τοῖς εὖ φρο — sunt, ex consequenti bypostasi etiam unus sunt, 
νοῦσι καὶ τῇ ἀληθείᾳ δοχεῖ * μᾶλλον δὲ τὰ ἐνούμενα, — et non duo. At non ita convenit cum his qui reete 
καθὸ ἥνωνται, ἕν εἶναι " Πέτρον μὲν xai Ἰωάννην, — sapiunt , et veritate : quin potius quz unita sunt, 
ἐπειδὴ κατὰ φύσιν ἥνωνται, ὁμοδύσιοι τυγχάνοντες, — quatenus unita sunt, unum esse sentiunt : puta 
ἕν εἶναι χατὰ φύσιν’ ψυχὴν δὲ xal σῶμα, ἐπειδὴ — Petrum et Joannem, quia unum natura sunt , ejus- 
xa0' ὑπόστασιν ἦνωνται, ἕν εἶναι καθ᾽ ὑπόστασιν. — demque substantie, unum esse secundum natu- 
Οὐ γὰρ κατὰ φύσιν ἕν εἶναι ψυχὴν xai σῶμα εἴποι pam ; animam vero et corpus , quatenus secundum 
εις ἂν νήφων τὸν λογισμόν. bypostasim uniuntur, unum hypostasi esse. Nemo 
. quippe sobrius dixerit, animam et corpus penes 
naturam esse unum. 
τη; ΕἸ ix δύο φύσεων ἡ ἕνωσις γέγονεν, ἢ πρὸ A09. 18. Si ex duabus naturis unio facta est, 
τῆς ἑνώσεως ἦσαν δύο, ἢ ἐν τῇ ἑνώσει, ἢ μετὰ τὴν aut ante unitionem dus erant, aut in ipsa unitione, 
ἕνωσιν. Καὶ εἰ μὲν πρὸ τῆς ἑνώσεως ὑπέστησαν, D sut post unitionem. Si ante unitionem per se sub- 
τί Νεστορίῳ μεμφόμεθα ; Εἰ δὲ καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν gtiterunt, quid est quod Nestorium accusamus f Si 
ἡ σὰρξ ὑφέστηχε, τί ἡμῖν μέμφεσθε ; Εἰ δὲ ἐν τῇὟῪ autem post unitionem caro constitit, quod est cur 
ἑνώσει φατὲ, μένει δὲ ἡ ἕνωσις " xol νῦν xol εἰς — pos reprehendatis? Sin demum in ipsa unitione , 
τὸν αἰῶνα δύο εἰσί τε xal ἔσονται " εἰ δὲ τῷ χαιρῷ: unio vero perseverat: igitur et nunc et in perpe- 
τῆς τοῦ Aóyou σαρχώσεως τὸ ἕν τῇ ἑνώσει φατὲ, — tuum dux sunt, et erunt. Si autem ipso incarna- 
καὶ πρὶν ἐνωθῶσιν, ἧσαν δύο, ἢ ἐνωθέντα; Εἰ μὲν tionis Verbi tempore unum propter unitionem esse 
γὰρ πρὸ τῆς ἐνώσεως ὑπῆρξαν ἀμφότερα, ἐξ ὑπο- dicitis, antequam uuirentur, duz erant, an unite? 
στάσεων ἀνάγκη λέγειν δύο τὴν ἕνωσιν " εἰ δὲ ἐν Si ἀμφ prius exstiterunt, quam unirentur, neces- 
τῇ ἑνώσει δύο φατὲ, ὁ δὲ ἀριθμὸς xaf' ὑμᾶς πάν- — gum erit affirmare ex duplici hypostasi factam esse 
vU... . S διαίρεσιν, διαιρέσεως αἰτία ἡ ἕνωσις" — unionem ; sin duas dicitis In unilione ; numerus 
xa* ἐν τῇ ἑνώσει b... . τὴν ἕνωσιν, vero in opinione vestra necessario divisionem ἰῃ- 
ducit : divisionis ergo causa est unitio, et in ipsamet unione dirimitis unionem. 
VARI LECTIONES. 


δ Leg. εἰσάγει. Turr. inducit. Arab. U divisi h 1 ΞΕ. ah. 
et cum unione dividitur unio. afferet divisionem, ^ Leg. διαιρεῖτε. Turr. Dividitis unionem. Arab 


Iu 


Christus, propriam substantize , seu essentiz , de- 
finitionem et rationem servat, etiam in uuione, 
atque alia est definitio divinitatis Christi , et alia 
humanitatis; quomodo, qux: non sunt sub una 
eademque definitione posita , naturam unam , non 
duas esse dicitis ? 


40 Si caro Verbi Dei, lut vestra sententia fert , 
ejusdem substantiz est cum divinitate ejus increa- 
ta, consubeétantiationis opinatione prava laboratis. 
Eccur vero quod jam olim parturitis, non emer- 
git? Sin autem non est ejusdem substanti:, quo- 
nam pacto 4085 non sunt ejusdem substantis, 
erunt unius nature? aut quomodo qus unius na- 


ture sunt, ejusdem substantie non sunt? Nisi 


est , eamdem habere substantiam , sive essentiam. 

91. Si Christus est consubstantialis Patri , no- 
bisque itidem consubstantialis secundum eamdem 
naturam, nos quoque Patri consubstantiales su- 
mus. Qus enim secundum naturani eamdem ejus- 
dem substantiz sunt, ea inter se sunt consubstan- 
tialia. Si autem secundum divinitatem est Patri 
consubstantialis, nobis vero secundum bumanita- 
tem ; rogo, dicite, estne divinitas et humanitas una 
natura ? At si una natura non est, necessario due 
sunt: atque adeo dua naturz Christus esL, et in 
duabus naturis. Sin vero est una, quinam ergo 
differunt. Nam qua differunt, vel substaniize ra- 
tione differunt, vel raüone ejus quod subsetantiz 
advenit. Si ratione ejus quod advenit substantia, 


S. JOANNIS DAMASCENI 
49. Si unumquodque eorum, ex quibus exstat A 


148 

ιθ΄. El φυλάττει ἔχαστον τὰ ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸν 
ἴδιον τῆς οὐσίας ὄρον τε χαὶ λόγον, x&v τῇ ἑνώσει, 
xai ἕτερος μὲν ὁ τῆς Χριστοῦ θεότητος ὄρος xal ὁ 
τῆς ἀνβρωπότητος ἕτερος, τί τὰ μὴ ὑπὸ ἕνα xal τὸν 
αὑτὸν ὄρον ταττόμενα μίαν, καὶ οὐ δύο φύσεις 
λέγετε ; 


x'. Εἰ ὁμοούσιος ἡ τοῦ θεοῦ Λόγου- σὰρξ τῇ ἀχτί. 
στῳ αὐτοῦ θεότητι χαθ᾽ ὑμᾶς, συνουσίωσιν νοσεῖτε, 
Καὶ τί μὴ τὸ πάλαι ὑμῖν ὠδινόμενον ἀποῤῥέγνυται:; 
Εἰ δὲ οὐχ ὁμοούσιος, πῶς τὰ μὴ ὁμοούσια μιᾶς ἂν 
εἴη φύσεως ; ἣ πῶς τὰ μιᾶς φύσεως οὐχὶ χαὶ ἐμο- 
ούσια ; Εἰ μὴ γὰρ μεθύομεν, ὁμοουσιότητος ὄρος io 
τὰ τὴν αὐτὴν οὐσίαν ἔχοντα. 
enim ebrii sumus, consubstantialitatis defisitie 


κα΄. El ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ xat ὁμοούσιος tub 
κατὰ τὴ») αὐτὴν φύσιν ἐστὶν Ó Χριστὸς, xai ἦε; 
ix παντὸς τῷ Πατρὶ ὁμοούσιοι" τὰ γὰρ τῷ εἰ 
χατὰ τὴν αὐτὴν φύσιν ὁμοούσια, xal ἀλλήλοις di 
ὁμοούσια. Εἰ δὲ χατὰ τὴν θεότητα τῷ Πατρί i», 
ὁμοούσιος, ἡμῖν δὲ xaxk τὴν ἀνθρωπότητα " iie. 
εἴπατε, καὶ ἀνθρωπότης μία φύσις kosiv; "uy 
μὲν οὐ μία, δύο πάντως καὶ δύο φύσεις ipi 
Χριστὸς, καὶ ἐν δύο φύσεσιν. El δὲ μία, sri, 
φέρουσι ; Τὰ γὰρ διαφέροντα, f) οὐσιωδῶξινς, 
ἣ ἐπουσιωδῶς " ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἐπουσιωδῶς, Üzorim; 
ἂν εἶεν, xal οὐ φύσεις" εἰ δὲ οὐσιωδῶς, φούπι, Ὦ 
γὰρ διαφέροντα, τὸ ἐλάχιστον δύο" τὸ γὰρ ἕν, zl 
ἕν, οὐ διαφέρει. Συνεισφέρειν γὰρ οἷδεν ἐξ ἀνέῃς 


hypostases forent, non nature. Sed si ratione C τὸν ἀριθμὸν ἡ διαφορά. 
substantie discrepant, jam nature sunt. Nam que differentia sunt, ut minimum duo sunt. Um 
siquidem qua unum est, discrimen non admiuit. Differentia quippe necessario numerum infme 


Cum. 


$99. Quse substantialia sunt, rationem eamdem 
recipiunt. Si ergo Christus natura una est incar- 
nata , estque hac ejus essentise definitio, aliunde 
vero eonsubstaniialis est Patri et nobis : est igitur 
Pater nobiscum una divinitatis natura incarnata. 


95. Differentia duo saltem infert qu: differant, 
sive naturz sint , sive hypostases , sive hypostasis 
una a seipsa discrepans. Si naturas, hx substan- 
tialiter differunt ; si hypostases, secundum 403 
id quod essentie adjectitium est: si hypostasim 
unam qua a se diversa sit, per variationem et 
mutationem secundum accidens separabile: horum 
igiturque alterum cligite, ut vel duas post unitio- 
nem hypostases esse Christum dicatis, vel divini- 
tatem ejus ratione accidentis separabilis ab ipsius 
humanitate discrepare : tumque adeo incrcatum , 
principii expers , impassibile, omnipotens , et alia 
ejusmodi ; itemque creatum , ceptum , passibile, 
aliaque similia, ex quibus Christus constat , acci- 
dentia erunt, et quidem separabilia, mutabiliaque 
et variabilia : aut. nobiscum, utque fert veritas , 
Christum esse duas naturas predicetis , quarum 
discrimen profitemini. Qui enim substantiarum dis- 


χβ', Τὰ ὁμοούσια Σὸν αὐτὸν ἐπιδέχεται λόγι Ε 
οὖν ὁ Χριστὸς μία φύσις ἐστὶ σεσαρχωμέν, u 
οὗτος, ὥς φατε, τῆς αὑτοῦ οὐσίας ὁ ὄρος i 
ὁμοηύσιος δέ ἐστι xaX Πατρὶ, xaV fjpiv ὁμοχα΄ 
ἄρα Estat καὶ ὁ Πατὴρ xai ἡμεῖς μία φύσι 
τος σεσαρχωμένη. 

xy'. 'H διαφορὰ τοὐλάχιστον δύο εἰσάτει τὴν 
φέροντα, ἣ φύσεις, ἣ ὑποστάσεις, T) μίαν ὁτόντει 


᾿ἑαντῆς διαφέρουσαν " καὶ εἰ μὲν φύσεις, οὐσενδᾶς" 


εἰ δὲ ὑποστάσεις [ἐπουσιωδῶς " εἰ δὲ play ἐπέστδειν 
ἀλλοιουμένην xal μεταδαλλομένην, xac ch qupata 
συμδεδηχός " ἕλεσθε τοιγαροῦν τούτων Mrupos, ἢ 
δύο ὑποστάσεις μετὰ τὴν ἕνωσιν τὸν Χρισὸν & 
πᾶτε, ἣ χατὰ τὸ χωριστὸν συμεδηχὸς διαφέμη 
τὴν θεότητα αὐτοῦ τῆς αὐτοῦ ἀνθρωπότητος, τὸ ᾿ 
ἔσται τὸ ἄχτιστον, xal ἄναρχον, καὶ ἀπεθὶς, τὰ 
παντοδύναμον, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὁμοίως δὲ πεὶ κα 
χτιστὸν, χαὶ ἡργμένον, xaX παθητὸν, xai τὰ τοιαῦτα, 
συμδεθηκότα, xal ταῦτα χωριστὰ, καὶ τρεπτὰ, πὶ 
ἀλλοιωτὰ ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς, f) 560 φύσεις τὸν Χριστὸν 
μεθ᾽ ἡμῶν val τῆς ἀληθείας κηρύξατε, ὧν καὶ τῇ 
διαφορὰν ὁμολογεῖτε. Οὐσιῶν γὰρ διαφορὰν λέγοντες, 
οὐσῶν λέγειν χαὶ σωξζυμένων ἀναγχασθήσεσθε. Ἰώ 
γὰρ μὴ ὄντος οὗτε διαφορὰ ἂν εἴη. Πῶς γὰρ διεφέ- 


me Fe £e πο τ 


1449 


CONTRA JACOBITAS. 


450 


poscat τὰ μὴ σωζόμενα, εἰ ὃξ ὄντως σώζονται, xal A crimen  asseritis , integras subinde salvasque eas- 


ἀριθμείσθωσαν. 


denm dicere cogemini. Ejus enim quod non est, nec 


differentia esse possit. Quo etenim pacto differant quz salva non exstant? Quod si vero salva sunt, 


ergo et numerantur. 

χῷ. El δέ φατε, ὡς ix δύο φύσεων μία φύσις 
ἐχρημάτισε σύνθετος, εἴπατε ἡμῖν πῶς συντίθεσθαι 
τὰ μὴ συντιθέμενα πέφυχε ; Μία γὰρ φύσις σύνθε- 
τος ἐχ διαφόρων συνίσταται φύσεων, ὅταν ἐνουμένων 
φύσεων, ἕτερόν τι παρὰ τὰ ἐνωθέντα τὸ ἀποτελού - 
μένον γίνηται, καὶ μήτε τοῦτο χυρίως, μήτε ἐκεῖνο, 
ἀλλ᾽ ἕτερον νοῆται χαὶ λέγηται" ὡς ἀπὸ τῶν τεσσά- 
ρων στοιχείων, πυρός φημι, καὶ ἀέρος, γῆς τε xat 
ὕδατος, συσταίη σῶμα, ἐνουμένων δηλαδὴ τῶν τε6- 
σάρων χαὶ συγχιρναμένων. Καὶ τὸ ἀποτελούμενον, 
οὔτε πῦρ ἐστιν, οὔτε λέγεται, οὔτε ἀὴρ, οὔτε ὕδωρ, 
οὔτε γῆ, ἀλλ᾽ ἐχ τούτων παρὰ ταῦτα ἕτερον. Ὁμοίως 
ἀπὸ ἵππου xai ὄνον ἡμίονος, xal οὐδ᾽ ἵππος, οὐδὲ 
ὄνος ἐστὶν, οὐδὲ λέγεται, ἀλλ᾽ Ex τούτων παρὰ ταῦτα 
ἕτερον. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ix 
θεότητος ὧν χαὶ ἀνθρωπότητος, ἐν θεότητί τέ ἐστι 
xai ἀνθρωπότητι τέλειος, xal Θοὸς xal ἄνθρωπος 
ἔστι τε χαὶ λέγεται, καὶ ὅλως θεὸς καὶ ὅλως ἄνθρω- 
πος i* ὅπερ ἐπὶ τῆς συνθότῳ φύσεως οὐκ ἔστιν 
δὑρεῖν. Οὐ γὰρ ὅλον τὸ αὥμα πῦρ, οὐδ᾽ ὅλως ὁ ἄν- 
θρωπας ψυχὴ, ἣ ἵππος ὅλη ἐστὶν ἡ ἡμίονος. Διὸ οὐ 
μία σύνθετος φύσις ἐσεὶν ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ μία ὑπό- 
στασις σύνθετος * οὐχ ἐξ ἑτέρων ἑτέρα, ἀλλ᾽ ἐξ ἐτέ- 
ρων τὰ αὐτά" kx θεότητος γὰρ καὶ ἀνθρωπέτητος, 
Θεός τέ ἐστι καὶ ἄνθρωπος τέλειος * δύο μέντοι φύσεις 
ἐν μιᾷ συνθέτῳ ὑποστάσει, καὶ ἐν δυσὶ φύσεσι μία 
δπόστασις σύνθετος. 


x£&. Εἰ ὁμοφυὴς ὁ Χριστὸς, xai ὁμοούσιος τῷ Πα- 
πρὶ ἀπλῆς ὄντι φύσεως, ἔχει δὲ χαὶ σύνθετον 
φύσιν, δύο ἕξει φύσεις, μίων ἀπλῆν καὶ μίαν σύν- 
ϑετον. | 

χς΄. El ἄχτιστος καὶ ἄναρχος ἡ Χριστοῦ θεότης, 
κτιστὴ δὲ xoa ἡργμένη ἢ ἀνθρωπότης αὐτοῦ, 
φῶς τὸ ἄναρχον χαὶ *b ἠργμένον μιᾶς ἔσται φύ- 
Φφεως: 
κζ΄. Ei μία σύνθοεος φύσις ὁ Χριστὸς, τὸ δὲ 
ἁπλοῦν καὶ τὸ σύνθετον οὐχ εἰσὶν ὁμοούσια, ὁ δὲ 
Πατὴρ ἀπλῆς φύσοώς Loww " οὐχ ἔστιν ἄρα ὁ Χριστὸς 
ὁμοούσιος τῷ Πατρί. 


κη΄. Εἰ μία φύσις σύνθετός ἐστιν ὁ Χριστὲς ἐκ ὃ 


θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος, οὐκ ix θεότητος δὲ 
καὶ ἀνθρωπότητος ἡ νούτου Μήτηρ ἐστὶν, οὐδὲ τῇ 
Μητρί ἔστιν ὁμοούσιος * καὶ μετηνέγχατε ὅρια αἰώ- 
vis, ἃ οἱ Πατέρες ἡμῶν ἔθεννο, ὁμοούσιον τὸν Χρι- 
στὸν εἰπόντες τῷ Πατρὶ πατὰ τὴν θεότητα xat ὁμο- 
οὐσιον τῇ Μητρὶ χατὰ τὴν ἀνθρωπότητα. 


κθ΄. Εἰ δὲ xex' ἐπίνοιαν τοῦ Χριστοῦ σὰς φύσεις 
λέγετε χαὶ θεωρίαν, εἴπατε ἡμῖν οἱ τῶν φύσεων 


$4. Si vero aitis, ex duabus naturis naturam 
unam faciam esse compositam, dicatis mobis, 
amabo, qui comparatum sit, ut quce non compesita 
sunt, componantur ? Una quippe natura composita 
ex diversis constituitur, quando, unitis naturis, 
aliud quid prster unita effectum est, ul. neque 
hoc proprie, meque illud, sed diversum intelliga- 
tur et enuntietur : puta si ex quatuer elementis, 
igne scilicet, aere, terra et aqua, corpus consu- 
tuetur, id qued ex quatuor istis, eisque commistis 


D egectura fuit, nec ignis est, nec dicKur, nec aer, 


hec aqua, neque terra, sed ex istis aliud preter 
ista. Similiter mulus ab equo sique aeino distie- 
'guitur; nam nee equus est aut »e aut. nomiue 
nec asinus, sed aliquid tertium ex illis eonstitu- 
tum. Atqui Dominus noster Jesus Christus, quia 
ex divinitate et humanitate constat, in divinitate 
est et in humanitate perfectus, Deusque et homo 
est et dicitur, totusque Deus et totus hemo ; qued 
quidem in composita natura nequaquam reperia- 
tur. Non enim totum cerpus ignie cst, neque totus 
homo est anima, aut totue quaius equus est. Quam- 
ebrem moa una composita matura est Cbristus, 
sed. una hypostasis composita; non ex aliis aliud, 
sed ex aliis eadem, ex divinitate siquidem et hu- 
manitate, Deus et homo est perfectus : dub. porre 
nature in una hypostasi cemposita, et hyposta- 
sis una composita in naturis duabus. 

95. Si Christus nature ejusdem et substantie 
est ae Pater qui simplieis nature est, babet vero 
insuper eompositaem nsturam ; dues proinde habe- 
bit natures, anam simplieom, et unam compositam. 

96. Si neque erosta. est, nee initium habuit 
Christi Deitas, creata vero fuit, et esae cepit ejus 
humanitas ; quomodo illed qued ceptum non est, 
et id quod ceptum est, unius naters erunt? 

27, Si una natura composita Christus est ; shm- 
plex autem et compositum consubstantialia nen 
sunt, Pater vero simplicis eet nature : nen est 
igitur Christus consubstantialis Patel. 

98. Si Christus est una natura eomposita ex di- 
vinitate et. humanitate, non autem ejus Mater ex 
divinitate et humanitate constat; nec subinde 
ejasdem cujus Mater, substantise fuerit : adeoque 
transtalistis terminos :eiernos, quos patres 4045 
Mostri statuerunt, pronuntiando Cbristum Patri 
consubstantialem esse seeundum divinitatem, et 
consubstantialem Matri secundum humanitatem. 

90. Quod si naturas Christi cogitatione ae con- 
temiplatione tenus effertis, dicite nobis, naturarum 


VARLE LECTIONES., 
! Lego cum Turriano, ὅλος Θεὸς, xai ὅλος ἄνθρωπος, totus Deus, εἰ totus homo, Sic interpr. Arabs. 


Nam Christus nec in 


totum Deus, neque in totum homo est, ut alibi Noster monet; sed simul Dens 


et homo perfectus. Unde sequitur, οὐ γὰρ ὅλον τὸ σῶμα κῦρ, οὐδ᾽ ὅλο; ὁ üv0pu móc, ψυχὴ, ἣ ἵπκος 


ὅλῃ ἐστὶν ἡ ἡμίονος 
PaTROL. Gn. XCIV. 


(0 


BL S. JOANNIS DAMASCENI T 


excogitalores εἰ speculatores, sitne cogitatio re- ἃ Erivontal xai Óenpr, zai d ἐπίνοια dira, 


rum verarum et exsistentium, uL ea quse sensui 
simplieia videntur, notione dispiciat et discernat ; 
velut si in homine animam, quae sub aspectum 
non cadit, uma eum corpore quod eerni natum sil, 
cognoseat, vel fignentum mentis ex complicatione 
sensus οἱ imaginationis, ex iis qus sunt ea qux 
non sunt, cemponenlis et effingentis, ut hippecen- 
taurorum οἱ Liragelaphorum effictio rem nen si- 


.gnilicat; vel nuda est vox significationis expers, 


- ut scindapsus et blitiri. Si secundum dicitis, inear- 
nationis mysterium mera imaginetio atque illusio 
erit : sai primum, uti duas naturas cogitatione eon- 


.sideratig, .oum consideratio sit eorum quz suat, 


eur ea quse sunt nom numeretis; quando saaeti 
Patres nou naturas, sed harum distantiam cogita- 
4iome intelligi dixerunt? Nam ubi nature cogita- 
tione dirimuntue, inquit? Quod si cogitatione di- 


.rimentur, manifestum est eas non actu vel exsi- 


-&tentia distare. $i enim quod cogitatione spectatur, 
exsistentia c.t, cogitatione autem distantiam B&- 
turarum feri ait Pater !* : actu igitur et. exsistea- 
tia distantiam dixerit, quod Geri nequit. Vos igi- 
tur cum post unitionem, divinitatem et bumanitalem 
in Christo dicitis non re e$ actu eas fatetiai : 
ergo ex vestra sententia, neque Deus erit re et 
veritate, neque homo, sed aliud quid preetor heec. 

30. Rursus, si contemplatione tenue dicitis duas 
Chwisti naturas, quandoquidem centemplatio rerum 
exsistentium est, ut harum rerum periti tradidere, 
mecessario prorsus mature Christi suut. Quod si 
sunt, ecquid ergo numerum ceu terricalameutum 
aliquod fugitis ? 

91. Sin autem ailis quod, qui naturas duas dicit, 
dividat mysterium incarnationis, duosque Chri- 
stos effuliat : qui ergo unionem ex naturis duabus 
dict, ez duobus proinde Christis unionem enun- 
Wat. 

34. δὶ dicendo duas naterae, Christum dividi- 

tis, in uailione vero naturas duas asseritis, in uni- 
lone igiiur unionem dividitis, ul ex vestra opi- 
uiene unitio divisio sit. 
. 93. Nauwa οἱ natura unius esee nalutze Run- 
quam dicentur, sed uniua fersan hypostasis : uec 
hypostasis οἱ hypostasis unius dicentur hypostasis, 
sed unius naturz. Qui igitur ea ex quibus consiaL 
Cbristus, unius nature esse affirmatis, hypostases 
has, et pon naturas esse fateamini. Sin autem, ante- 
posita veritate mendacio, ea, ex quibus est Chri- 
sius, post unittonem unius hypostasis esse dicatis, 
uaturas istaec esse confitemini. | 

34. Si discrimen naturarum eliam post unilio- 
nem agnoscitis, quomodo plurali numero nateras 


!* Gregor. Naz. orat. 36 ; Cyrill. epist. 9 ad Succ. 


ὄντων πραγμάτων ἐστὶν, οἱονεὶ τὰ τῇ αἱσϑῆσει 
κοῦντα ἀπλᾶ, τῇ νοήσει Bur θροῦσα xai διαχρίγῳ, 
ὡς ἐπὶ ἀνθρώπου σὺν Θεῷ 2 φαινοπένω σώματι 
τὴν ψυχὴν ἐπιγινώσχουσα,, τὸ ἀόρατον, ἢ ios. 
ἀνάπλασμα, κατὰ συμπλοκὴν al39f ouo; τε χαὶ φ 
τασίας ix τῶν ὄντων τὰ μηδαμῶς ὄντα συγε-ῖε 
xai ἀναπλάττουσα, ὡς ἢ τῶν ἐππακενταύουν 
τραγελάφων μυθοπλαστία πρᾶγμα dni gu 
ἢ ψιλὴ φωνὴ ἄσημός ἔστι, ὡς σκχίνξαϊας χης 
βλίτυρι. Εἰ μὲν οὖν τὸ δεύτερον, permis χ. 
φεναγχισμὸς τὸ τῇ; οἰχονομίας μυστήριον Fa . 
πρότερον, δύο δὲ κατ᾽ ἐπένοιαν τὰς φύξει; loger. 
ὄντων δὲ ἡ θεωρία - τί τὰ ὄντα μὴ ἀριϑεῤη.; 
ποὺ γε οἱ Πατέρες οἱ ἅγιοι, οὗ τὰς ςύπ:ς͵ "δνὲ 
τούτων διάστασιν κατ᾽ ὃπίνοιαν εἶπον; ; has τὸ 
αἱ φύσεις, φησὶ, διέίστανται ταῖς Exmas. B4 
τῇ ἐπινοίᾳ αἱ φύσεις διέστανται,, δῆλον ὡς ἐγ 
epyela , οὐδὲ ὑπάρξει τὸ ἔπενοίᾳ “ εἰ γὰρ τὸ ἔπιεν 
ὑπάρξει, ἐπινοίᾳ δὲ ὃ Πατὴρ, τὴν brennt. 
ἐνεργείᾳ καὶ ὑπάρξες quoi τὴν bdo p 
ἀμήχανον. Ὑμεῖς τοιγαροῦν ἐπινοίξ zip bi- 
καὶ τὴν ἀνδρωπότητα Ev τῷ Xptecip prisi 
σιν λέγοντες, οὐκ ἐνεργαίᾳ, οὐδὲ πρέηε:ς 
ὁμολογεῖτε" οὐχοῦν οὔτε Θεὸς ἔσται χεῖξε ὲ. 
θείᾳ, οὔτε ὑπάρξει, οὐδὲ ἄνθρωπος, dids πὰ 
ταῦτα ἕτερον. 

λ΄, Καὶ πάλιν, εἰ θεωρίαν cri bol» 
στοῦ τὰς φύσεις " περὶ τὰ ὄντα Si d ἐξέ 
ταῦτα δεινοὶ διειλήφασιν " εἰσὶ τέτυ; εἰ Topo 
φύσεις, Καὶ εἰ εἰσὶ, τί τὸν &prüpin ura s μρ. 
μολύχειον φεύγετε ; 


λα΄. Εἰ δέ φανε, ὡς ὁ λέγων δύο qx ἐπε 
τὴν οἰκονομίαν, χαὶ δύο λέγει Χριστεῖ inni 
ὁ ἐχ δύο φύσεων τὴν ἕνωσιν λέγων, Ex Un Yarb 
φήσει καὶ ἕνωσιν. 


λβ΄. Εἰ τὸ λέγειν δύο φύσεις διαιρεῖ simi 
ἐν δὲ τῇ ἐνώσει δύο φύσεις: φατὲ, ivow 
διαιρεῖτε τὴν ἕνωσιν, καὶ ἔσται ἡ ἕνωσις Bii | 
δισίρεεις. 

λγ΄, Φύσις xal φύσις μιᾶς εύσέως οὐ ἰηήκε 
πώποτε, ἀλλὰ μιᾶς τυχὸν ὕποσεάσρως ad ie» 


p 95249 xai ὑπόστασις μιᾶς ὑποσώκως. DÀ 


μιᾶς φύσεως. Μιᾶς οὖν φύσεως ck ἐξ ὧν ὁ Xon 
λέγοντες, ὑποστάσεις ταύτας, καὶ οὐ vuv il 
γήσοιτε, El δὲ τἀληθὲς τοῦ ψεύδους xp. 
μιᾶς φύσεως τὰ ἐξ ὧν ὁ Χριοστὸς μετὰ τὶν ἔα 
εἴποτε, φύσεις ταῦτα ὁμολογήσοιτε. 


λδ΄. Εἰ τὴν διαφορὰν τῶν φύσεων xoi μεῖὰ ἃ 
ἔνωσιν ὁμολογεῖτε, πῶς τῶν φύσεων ihr 


| VARIA LECTIONES. 
) Forte, τῷ. * Légendum, πρᾶγμα οὐ." llc periodus deest in Arab. In Arab. in ρίωγαί! Pes 
ἐξ: 


Cyrillus utique οἱ Gregorius. 


κατὰ θεωρίαν. 


1053 


CONTRA JACOBITAS. 


i5 


λέγοντες, οὐ δύο φύσεις ὁμολογεῖτε. El γὰρ μία A pronuntiantes, non duas naturas fatemini? Nam 


καθ᾽ ὑμᾶς φύσις σύνθετός bot: μετὰ τὴν ἕνωσιν, 
ἔδει ὑμᾶς λέγειν, οὐ φύσεων διαφορὰν, ἀλλὰ μιᾶς 
φύσεως πρὸς ἑαυτὴν διαφοράν" ὅπερ ὑμῶν, οὐχ 
ἐμῶν ἔστιν εἰπεῖν xa φρονῆσαι. 'H αὐτὴ γὰρ 
φύσις οὐσιώδη διαφορὰν πρὸς ἑαυτὴν οὐχ ἕξει 
ποτέ. 
λε΄. Εἰ μία φύσις ἐστὶ τοῦ Χριστοῦ, εἴπατε ἡμῖν 
τὸ ταύτης ὄνομα. Χρὴ γὰρ τὸ ὃν, καὶ ὀνομάζεσθαι, 
καὶ οἰκείως ὀνομάζεσθαι, ὥσπερ Θεοῦ φύσις θεότης, 
xaX ἀνθρώπου ἀνθρωπότης. Πῶς οὖν τὴν Χριστοῦ 
φύσιν ὀνομάσομεν ; Χριστότητα ; ἀλλ᾽ οὐδεὶς τῶν 
. θεοπνεύστων εἴρηχε τοῦτο * ἀλλὰ θεοτητοανθρωπό- 
«nta ; ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῦτο. Τί δὲ ἡμῖν φύσιν ἀνώνυμον 
εἰσκομίζετε ; Εἰ δέ φατε, ὅτι καινοτομοῦνται φύσεις, 
καὶ τῷ ξένῳ τοῦ μυστηρίου ξένον τι γίνεται " ἀλλ᾽ 
οὐδὲν τῆς τοῦ Θεοῦ φύσεως ἀληπτότερον ἣ ὑψηλός 
τερον, xaX ὅμως τὸ μόνον ἄληπτον ἠνέσχετο πρὸς 
ἡμῶν ὀνομάζεσθαι. Ἢ τοίνυν ὑψηλοτέραν xat xpelz- 
'eoyz τῆς θεότητος τὴν πρὸς ἡμῶν σχεδιασθεῖσαν 
φύσιν εἴπατε, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν. Ἢ ταύτης ὄνομα ἐμ- 
φανίσατε, ἣ μετὰ τῶν χηρύχων τῆς ἁληθείας θεό- 
τὴτα xai ἀνθρωπότητα τὰ; φύσεις Χριστοῦ εἴπατε, 
xa o0 τὴν φύσιν. θεότης γὰρ χαὶ ἀνθριυπότης μία 
᾿ ψύσις οὐχ ἔστιν. 


ἃς’. Εἰ ix θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος μία φύσις 
. ἐστὶ τοῦ Χριστοῦ, μέρος φύσεως, xai οὐ τελεία 
' φύσις ἢ θεότητος ἐν τῷ Χριστῷ, ὁμοίως xai àv- 
' θρωπότης. 

AQ. El ἢ σύνθετο; ὑμῶν φύσις, οὐδὲ τῷ Πατρὶ 
παθόλου ἐστὶν ὁμοούσιος, οὐδὲ τῇ Μητρὶ, τὸ δὲ ὅλον 
ἐστὶν ὁ Χριστός ὁ Χριστὸς, 7j Χριστὸς, οὐδενί ἐστιν 

: ὁμοούσιος. Καὶ εἰ τοῦτο, ὅτε ἐστέ τινι ὁμοούσιος, 
οὐχ ἔστι Χριστὸς ὁμοούσιος * οὖν ὧν τῷ Πατρὶ οὐχ 
ἔστι Χριστός. ᾿Ανάγκη τοίνυν δυοῖν θάτερον, ἣ ὁμοού- 
σιῶν ὄντα τῷ Πατρὶ, μὴ εἶναι Χριστὸν, ἢ Χριστὸν 

' ὄντα, μὴ εἶναι τῷ ἰξατρὶ ὁμοούσιον. 


Aw. TÀ συντιθέμενα ἐξ ἐναντίων συντίθεται, οὐ- 
. dig δὲ κατὰ τοὺς φυσικοὺς οὐδέν ἐστιν ἐναντίων. 
᾿Αδύνατον οὖν εἶναι οὐσίαν ἐξ οὐσιῶν σύνθετον. 


M. Τὰς φύσεις, ἤτοι οὐσίας, αἱ οὐσιώδεις συν- 
ἑατῶσι διαφοραί * εἰ οὖν ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπό- 
τητος μία φύσις συνέστηχέν, ἔσονται θεότης xai ἀν- 
: θρωπότης οὐ φύσεις, ἀλλ᾽ οὐσιώδεις διαφοραί. 
ν΄. Τὰ μιᾶς ὄντα οὐσίας, ἑτεροῦύπόστατα πάντως " 
. πὰ δὲ μιᾶς ὑποστάσεως ἑτεροούσια. Τὴν θεότητα 
φοιγαροῦν xai τὴν ἀνθρωπότητα τοῦ Χριατοῦ, ἣ μιᾶς 
οὐσίας λέγοντες, εἴπατε ἄλλης καὶ ἄλλης ὑποστάσεως 
εἶναι, ἢ μιᾶς ὑποστάσεως λέγοντες, δύο φύσεις, οὐ 
μίαν ὁμολυγήσατε. "Ἔνθᾳ γὰρ τὸ ἑτεροούσιον, μία 
φύσις οὐκ ἔστιν * ἣ οὖν ὁμοούσιον εἴπατε τὴν σάρχα 
«ἢ τοῦ Λόγου θεότητι, ἢ ἑτεροούσια λέγοντες, δύο 
φύσεις ὁμοληγήσατε. 


$i secundum vos una composila natura est, post 
unitionem dieere vos oportebat, non differentiam 
naturarum, sed unius naturg a seipsa : 40D quod 
quidem vestrum est, nou nostrum, sic loqui et 
sentire, Eademimnet enim natura essentiale ἃ sc ipsa 
discrimen nuaquam habucrit. 

35. Si una Christi natuta est, ejus nobis nomen 
dicitote. Nam id quod est, etiam nominetur opor- 
tel, et proprie nominetur; uti natura Dei deitas 
appellatur, et natura hominis, humanitas. Quo 
igitur nomine Christi naturam efferamus ? an Chri 
slitalis? at nemo eorum qui divino afflatu lecuti 
sunt, tale quid pronuntiavA. An divino-humanita- 
tis? minime vero istud. Ecquid ergo naturam 
nullius nominis intreducitis? Sin reponitis, inno- 
vari naturas, et. novo mysterio novum aliquid et 
peregrinum effici : at vero nihil sublimius, οἱ quod 
minus comprehendi possit, quam natura Dei, ct 
tamen illud unum solumque quod comprehendi 
nequeat, a nobis nominari voluit. Vel igitur natu- 
ram quam obtrudistis, altiorem et meliorem deitate 
esse dicite; satisque nobis erit. Vel nomen illius 
proferte, vel cum veritatis praedicatoribus divini- 
tatem et humanitatem Christi, naturag esse pro- 
nuntiate, non naturam. Deitas siquidein et huma- 
nitas non sunt una natura. 

26. Si ex divinitate et humanitate una Christi 
natura est, divinitas pars nature duntaxat, et non 
perfecta natura erit in Cbristo, similiter etiam et 
humanitas. 

$7. Si natura. vestra composita, neque Patri in 
totum consubstantialis est, neque Matri, Christus 
vero totum illud est : Christus quatenus Christus 
cst, nulli consubstantialis est. Quod si ita est, qua 
parte alicui consubstantialis est, jam non est Chri- 
stus. lgüur quatenus ejusdem est ac Pater essen- 
tie, non es! Christus. Quocirca duorum alterum 
necessarium est, aut Christum non 6866, qui Pa- 
tri consubstantialis sit, aut qui Christus sit, non 
esse Patri consubstantialem. 

388. Que composita sunt, ex contrariis compo- 
nuntur, substantie autem secundum physicos 
nihil contrarium est : fleri igitur non potest ut 


D substantia ex substantiis composita sit. 


39. Naturas, sive suhstantias differentiz sub- 
stantiales constituunt. Quamobrem $i ex. deitate 
et humanitate natura una consistit, erunt deitas el 
humanitas, non naturz, sed essentiales differenti. 

40. Qua unius sunt essentiz, diversarum pla- 
ne hypostasium sunt : quz vero unius sunt hy- 
postasis, diversarum naturarum exsistunt. Igitur 
qui divinitatem et humanitatem Christi vel unius 
esse nature dicitis, alterius atque alterius sub- 
stantiz esse dicite : vel dicendo unius esse hypo- 
stasis, naturas duas, non unam fateamini. Ubi 
enim est substantie diversitas, non est natura 
una. Autigitur carnem divinitati Verbi consub- 


stantialem esse dicite, aut diverszm esse substantie predicantes, duas naturas confitemini. 





1455 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1456 


41. Qui unam divinitatis Christi, carnisque ejus A μα΄. Οἱ μίαν φύσιν τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ xol 


naturam aitis, dicitote nobis, qua tandem natura 
Christus passus est? Composita utique, repone- 
tls. Unam quippe dicendo, passionem ei necessa- 
río effingis : atque adeo de vestra sententia, tam 
divinitas, quam humanitas Christi obnoxia pas- 
sloni fuerit, 


42. Solent qui res philosophicas tractant, £06 
-&ermenem prius de quantitate instituere, quam 
-de qualitate. Cujus causam hanc adjungunt, quod 
ubi qualitas fuerit, illic omnino quantitas etiam 
consideretur. Differentia siquidem differentium 
differentia est. Quomodo. igitur, cum qualitatum 
-eesentialium discrimen predicetis, eorum quse 
essentialiter diversa sunt, numerum non fateemini? 


15. Si est una Christi natura composita, aut 
solummodo patibilis erit, aut non patibilis, aut 
simul patibilis et non patibilis, et utrumque se- 
-cundum idem ; aut mutabilis, et quandoque pati- 
c bilis, quandoque rursum non patibilis, aut demum 
:pars ejus patiendi capax altera a passionibus im- 
munis : quam ergo ex his impietatibus malueritis 
eligite. Si enim solum patibilis, Christus Deus 
*non est : si pati nescius, non est homo : si quan- 
-doque patibilis, quandoque non patibilis, neutrum 
matura fuerit , quin potius per accidens. Quod 
enim natura insitum est, non mutatur. Sin autem 
pars ejus altera patiendi capax est, incapox al- 
tera : suapte vero natura utrumque est. illud quod 


τῆς σαρχὸς αὑτοῦ λέγοντες, εἴπατε ἡμῖν ποίᾳ φύσει 
ὁ Χριστὸς πέπονθε ; Τῇ συνθέτῳ, δῆλον ἐραζτε. Μίαν 
γὰρ λέγοντες, ἐξ ἀνάγχης αὐτῇ καὶ τὸ πάθος mpoc- 
ἀψετε, καὶ ἔσται xa0' ὑμᾶς χαὶ ἡ θεότης καὶ ἡ ἀν- 
θρωπότης τοῦ Χριστοῦ παθητή. 


μβ΄. Προτάττειν σύνηθες τῷ φιλοσόφῳ λόγῳ τὸν 
περὶ ποσότητος λόγον τοῦ περὶ ποιότητος, χαὶ τὴν 
αἱτίαν προστίθησιν, ὡς ἔνθα ποιότης, καὶ ποσότης 
πάντως θεωρηθήσεται. 'H γὰρ διαφορὰ διαφερόντων 
ἐστὶ διαφορά. Πῶς οὖν ποιοτήτων οὐσεωδῶν διαφορὰν 
λέγοντες, τῶν οὐσιωδῶς διαφερόντων τὸν ἀριθμὲν 
οὐχ ὁμολογεῖτε ; 


μγ΄. El μία φύσις δύνθετος ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, ἢ 
παθητὴ ἔσται μόνον, ἣ ἀπαθὴς, ἢ παθητοαπαθὶς, 
xai xat' αὐτὸν ἀμφότερα " fj τρεπτὴ, καὶ ποτὲ μὲν 
παθητὴ, ποτὲ δὲ ἀπαθὴς, ἢ μέρος αὑτῆς παθητὸν, 
xai μέρος αὐτῆς ἀπαθές " olav οὖν βούλεσθε c» 
ἀσεδειῶν ἕλεσθε. El γὰρ παθητὴ μόνον, οὐ θεὸς ! 
Χριστός * εἰ δὲ ἀπαθὴς μόνον, οὐχ ἄνθρωπος" ci 
ποτὲ μὲν παθητὴ, ποτὲ δὲ ἀπαθὴς, οὐδ᾽ zw 
φύσει, xavà συμδεδηχὸς δὲ μᾶλλόν ἔστι. ἢ τὰ 
φύσει πεφυχὸς, οὐ μεθίσταται. Εἰ δὲ népe;iess 
παθητὸν, καὶ μέρος ἀπαθὲς, φύσει δὲ ἑξκάτερόν στ. 
τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ, οὐ ταύτης ἔσται τὰ μέρη φύει. 
καὶ οὕτω δύο φύσεις ἔσται ὁ Χριστός - ὃς οὐ qux 
μία ἐστὶν, ἀλλ᾽ ὑπόστασις μία σύνθετος Ex δύο q- 


δεῖ, non erunt. partes ejusdem πίῃ : atque ita C σεων, καὶ ἐν δυσὶ φύσεσι, xal δύο φύσεις. Τὰν Tit 


Christus erit due nature, quia non est una natu- 
ra, sed una hypostasis compoeita ex naturis dua- 
bus. Eamdem quippe naturam simul et patibilem 


αὐτὴν φύσιν παθητὴν ἅμα xal ἀπαθῇ, εἶναι &piy- 
voy * τῶν ἐναντίων γὰρ οὐσιωδῶν διαφορῶν δεχεπὶ 
εἶναι μία καὶ ἡ αὐτὴ φύσις οὐ δύναται. 


esse et non patibilem impossibile est : una siquidem eademque natura contrarias differentias ἐμ 


stantiales recipere non potest. 


48. In omni unione, que uniuntur, quamvis 
«enfundantur, quamvis permisceantur, manent, 
mta natura propria nihil desciscant. Licet enim 
viuum admisceatar aqux, dus nature sunt in illa 
temperatione : cera quoque et pix licet. confuse 
Sint, neutrum tamen a natura sua excidit, sed in 
mistione naturz duz persistunt. Tametsi enim unita 
sunt, nec quodlibet eorum proprietatem suam pu- 
ram ei integram perhibet, propter confusionem 
commietionemque cum eo cui unitum est, nihilo- 
minus unumquedque illud est quod prius erat, 
adeoque dux nature, non una, censentur ab iis 
qui talia judicare norunt. Ecquis enim ignorat, in 
vino οἱ aqua mistis duas naturas esse ? Quod si 
igitur hec ita se babent, qua de causa vos qui 
discrimen sciatis, naturarumque proprietates con- 
fieamini, unam et non duas przdicetis? cur nec 
rebus quz nullo pacto confunduntur, ea concedi- 
4s, qus confusis conveniunt ? sed manifestum 


pP. Ἐπὶ πάσης ἐνώσεως, ἐνούμενα κἂν guprit- 
ται, xÀv συγχιρνᾶται, μένει τῆς οἰκείας μὴ tier 
μενα φύσεως. Κἂν τε γὰρ οἶνος ὕδατι κραθῇ, a9 
φύσεις εἰσὶν ἐν τῷ χράματι * xal χηρὸς xal «i2. 
εἰ xat συγχέχνται, ἀλλ᾽ οὐδέτερον τῆς οἰχείας ἐξέστῃ 
φύσεως, ἀλλ᾽ ἐν τῷ uirga αἱ δύο δια μένουσι φύσεις. 
Εἰ γὰρ καὶ Ὦνωνται, xai τὴν οἰχείαν ἥπραστον ἐνάεί- 
χνυται ἰδιότητα χαθαρὰν καὶ ἁλώδητον δαὶ τὴν πρὸς 


D τὸ ἑἐνωθὲν σύγχυσίν τε καὶ σύγκρασιν, ἀλλ᾽ ὅμως 


κατὰ φύσιν Exactov, ὅπερ fjv. τοῦτό ἐστε, καὶ δύο qv- 
σεις, οὐ μία, τοῖς εἰδόσι χρίνειν τὰ τοεάδε λογίζον- 
ται. Τίς γὰρ οὐχ οἶδεν, ὡς ἐν τῷ ἐξ οἴνου καὶ ὕδατος 
κράματι δύο φύσεις εἰσίν ; Εἰ οὖν ταῦτα οὕτως ἔχει, 
πῶς ὑμεῖς χαὶ τὴν διαφορὰν εἰδότες, καὶ τὰς ἱἰδιότη- 
τας ὁμολογοῦντες τῶν φύσεων, μίαν τ«εὐτην xal οὗ 
δύο χηρύττετε ; xal οὐδὲ τὰ τῆς συγχύσεως τοῖς 
ἀσυγχύτοις διδόατε ; ᾿Αλλὰ δῆλον, ὡς τρολὴν xal ἀφα- 
νισμὸν, καὶ συνουσίωσιν ὠδίνετε μὲν, εἰς τοὐμφανὲς 
δὲ προάγειν ἐντροπκῇ τῆς ἀσεδείας οὐ βούλεσθε. 


£st vos, demutationem, exstinctionemque, et consubstantiationem parlurire; im apertum vero pre- 


JAerre non vultis, impietatis notam veriti. 


A5. Qua uniuntur, unitione flunt unum, non post 


με'. Τὰ ἐναύμενα, τῇ ἑνώσει γίνεται ἕν, οὐ μιτὸ 


1457 


CONTRA JACOBITAS. 


I5 


τὴν ἕνωσιν * xaX ὅσον μὲν ἐντῇ 5... xat ἡ ἕνωσις Α unitionem; οἱ quandiu in unione perseverant, 


σώζεται, ἕν εἰσι, χαθὸ fivovtav* πῶς οὖν ὑμεῖς, ἐν 
μὲν τῇ ἑνώσει δύο φατὲ, μετὰ δέ γε τὴν ἕνωσιν, 
μίαν γεγενῆσθαι φύσιν αὐθαδιάζεσθε, τοῦ μακαρίου 
KupDAou τὸ, μετὰ τὴν ἕνωσιν, kv* τοῦ, ἐν τῇ 
ἑνώσει, εἰληφότος ; Πότε γὰρ ἡ ἕνωσις γενομένη 
πέπαυται ; ἣ τί τὸ ταύτην παῦσαν, ὡς ἂν ἕτερον τὸ 
ταύτης ἀποτέλεσμα μετ᾽ αὐτὴν, xat οὐχ ἐν αὐτῇ παρὰ 
τὰ ἐξ ὧν ἐστιν ὑποπτεύηται ; Οὐ γάρ ἐστιν ἡ ἕνω- 
σις, ὡς ἡ τῶν γενομένων, xal μηχέτι ὄντων φύσις * 
οἷον ὁ χρόνος, καὶ ἣ ὄρχησις, χαὶ τἀ τοιαῦτα. 


uc. El ἕτερόν τι μετὰ τὴν ἕνωσιν γέγονε παρὰ 
τὴν ἕνιυσιν, σύγχυσις δηλαδὴ, xal οὐχ ἕνωσις. 


μζ΄. Εἰ fj σύγχυσις τὰς δύο φύσεις μίαν ποιεῖ, τὸ 
δ᾽ αὐτὸ ποιεῖ παρ᾽ ὑμῖν καὶ τὸ ἀσύγχντον, τίς ἣ δια- 
φορὰ παρ᾽ ὑμῖν τοῦ ἀσυγχύτου χαὶ τῆς συγχύσεως, 
εἴπατε. 

μη΄ El xav ἄλλο καὶ ἄλλο λέγεται ὁ Χριστὸς 
ὁρατὸς xal ἀόρατος, θνητὸς καὶ ἀθάνατος, ψηλαφη- 
τὸς xal ἀνέπαφος, xaX οὐ χατ᾽ ἄλλον xal ἄλλον" τὸ 
δὲ ἄλλο οὐσίαν σημαίνει, τί μὴ δύο οὐσίας φατέ; 


pU. Τὸ ἄλλο, οὐσίας ἐστὶ σημαντινὸν, χατὰ τὴν 
λογιχῆν, ἄλλος δὲ, ὑποστάσεως" εἰ οὖν ἄλλο καὶ 
ἄλλο λέγοντες τὸν Χριστὸν, οὐκ ἀναγκασθήσεσθε δύο 
φύσεις. Elwave * xal. ἄλλον καὶ ἄλλον" o) P γὰρ ση- 
μανεῖτε δύο ὑποστάσεις. 


v. El δέ ψατε, ὡς ἢ 60e διαίρεσιν εἰσφέρει, μά- 
θετε χαλῶς διδασχνόμενοι, ὡς τὸν ἀριθμὸγ, οὐ διαίρε- 
σιν ὁ φιλόσοφος λόγος ὁρίζεται, ἀλλὰ σωρείαν μο- 
νάδων, ἢ χύσιν μονάδων. Ὥστε μᾶλλον ἕνωσιν δηλοῖ, 
ἢ διαίρεσιν" ἡ μὲν γὰρ διαίρεσις τῆς μονάδος ἥμισυ 
χαὶ ἥμισυ" ἢ δὲ δυὰς πρόσθεσις μονάδος, Μᾶλλον 
γὰρ τὸ τὰ δύο ἕν καὶ ἕν εἰπεῖν, ἐστὶ διαιρέσεως " τὸ 
δὲ ἕν καὶ ἕν ὑφ᾽ ἕν συλλώδεΐϊν, xai δύο εἰπεῖν, συν- 
αφείας τε καὶ ἑνώσεως. El συνάγει τοίνυν ὁ ἀριθμὸς, 
ἀλλ᾽ οὐχὶ διαιρεῖ. Ἐπεὶ ἢ τομὴ τῆς μονάδος ἐστὶν ἡ 
δυάς " τὸ δὲ τεμνόμενον διχῆ φέμνεται, τομὴ, χαὶ οὐ 
πρόσθεσίς ἐστιν ὁ ἀριθμός " xal εἰ τοῦτο, ὥσπερ ἡ 


μονὰς τεμνομένη τὴν δυάδα ποιεῖ, τὸν αὐτὸν τρόπον, D 


ἔδει xal τὸν δύο τεμνόμενον τὴν πετράδα ποιεῖν. Καὶ 
πόθεν ἦλθεν ὁ τρία ; Ἔδει γὰρ μόνους «τοὺς ἀρτίους 
ἀριθμεῖσθαι, ὑποξαιρουμένων τῶν περιττῶν. Ἢ μᾶλ- 
λον εἰπεῖν ἀληθὲς, ὡς ἀριθμὸς διττὸς λέγεται" ὁ μὲν 
γάρ ἔστι καθ᾽ αὐτὸν, ὡς αὐτὴ ἡ φύσις τοῦ ἀριθμοῦ, 
ὁ δὲ ἐν σχέσει καὶ πράγματι θεωρούμενος, ὥσπερ 
λευχὸν, f$ τὰ λευχότης καὶ «b λελευχασμένον. Αὕτη 


τοίνυν ἡ φύσις τοῦ ἀριθμοῦ οὔτε διαιρεῖ, οὔτε συν- 


unioque salva est, unum sunt, quatenus unita sua : 


qui ergo vos in unitione quidem naturas duas di- 
citis, post unitionem vero uaturam unam factam esse 


contumaci ore asseveratis, quando beatus Cyrillus 
illud, post snitionem, pro, in ipsa unitione, socepe- 
rit? Ecquando enim unio facta cessavit ? aut quid 
est quod eam diremerit, ut effectum- ejus alterum 
3b eis ex quibus constat, eidem: suceessisse, eb aon 
in ipsa persistere putetur? Non enim unio est ad 
instar naturz eorum qux A07 fient, nec auplius 
exsistunt, ut puta- temporis, saltationis, et simi- 
lium. 

46. Si aliud quidpiam unione peracta prsier 
unionem effectum est., confusie eerte, e non unio 


B fuerit. 


41. Si confusio duas naturas unam facit; boc 
vero ipsum in vestra opinione prestet etiam ἰὼν» 
munitas a confusione; dicatis velim, quid discri- 
minis sit inter non confusum et confusum. 

48. Si secundum aliud et aliwd Christus di- 
citur visibilis et invisibilis, mortalis et immer- 
talis , tractabilis et noa tractobilis; non item 86» 
cundum alium et alium : cum aliud essentiem 
substaptiamve significet, eccur non duas substan- 
tias pronuntiatis ? 

49. Aliud subetantiam designat secundum le- 
gice leges, alius vero hypostasim : si erge 
Christum aliud et aliud esse prenuntiando, duse. 
dicere naturas non cogemini, dicite et alium 
et alium. Sic enim signiücabitie duas hype- 
siases. 

50. Quod si vero ebjiciatis, numerum binarium- 
divisionem inferre, discite, secundum rectam dis- 
eiplinam , numerum ἃ philosophis. definiri, wt 
si, noa divisio, sed acervus unitatum, seu ef- 
fusio unitatum. Unde unionem declaret magis 


"quam divisionem. Divisio siquidem wunitMis, est 


dimidium et dimidium : duorum vero numarus , 
unitatiy appositio est. Imo dicere, duo esse unum 
et unum, hoc pertinet ad divisionem : unum au- 
tem et unum sub uno numero comprehendere, et 
duo dicere , eonjunctionis est el unitionis. Si ita- 
que numerus colligit : at certe non dividit. Quia 
vero sectio unitatis binarius est : quod autem seca- 
tur, in duo secatur; sectio, et non adjecto nume- 
rus erit. Quod si ita est, quemadmodum unitas . 
partita, numerum duorum facit, eodem modo. 
oportebat , ut etiam numerus duorum sectus, nu-- 
merum qua&uor efficeret. Upndenam ergo Lerna-. 
rius venit * Oporteret eiim numeros pares dun-. 
taxat numerari , subductis. imparibus. Vel, quod. 
plane verius est, quemadmodum numerus duplex . 


VARLE LECTIONES. 


? Deest aliquid quod sic A ἢ "T 
verat unitum. nde lego "c "ieri Inter ve reddidit εἰ omne quod in-uuitione perseperat, seu 


γμθ-. 


Turr. sed in unione. |? Deest, εἰπεῖν, aut λέγειν. 


εἴπατε. Arab. interpr. hunc locum sic reddidit : Non cogemini naturas duas [ateri, neque dicetis alium. 


et alium. Non enim exigitur a vobis hic sensus, ut significelis nisi hypostasim. 


verus sit contextus. — 4 Legerim, δυάς, vel ὁ δύο, 


P Emendo οὕτω, uL 


1459 - S. JOANNIS DAMASCENI 1460 
dicitur; wt alius secundum sesit, sicuL'est ipsa nume- À άπτει, ἀλλ᾽ ἀμφότερα δέχεται" οἷον ἣ δυὰς, εἰ μὲν 
ri natura , alius in relatione et in ipsa re conside- τὰς μονάδας, ἐξ ὧν συνίσταται, αχοπεῖς, εἰς ταῦτα 
retur, sieut album est, cum albedo ipsa, tum res διαιρεῖται. Τὰ γὰρ δύο, διαιρεῖται εἰς ἕν xai ἕν. E! 
dealbata ; ipsa itaque numeri natura nec dividit, δὲ τούτων τὴν ὁμάδα θεωρεῖς, ἐχ τούτων μᾶλλον 3ov- 
nec eopulat, sed utrumque recipit : ut puta bina- — ámcecau - Bv γὰρ καὶ ἕν, δύο δύο xal δύο, τέσααρα. 
rius, siquidem unitates ex quibus constat, spectes, Καὶ πάλιν ὁ ἀριθμὸς, οὐ διαίρεσίς ἔστιν, ἀλλὰ ση- 
in eas dividitur. Duo enim dividuntur in unum μεῖον δηλωτιχὸν τοῦ ποσοῦ τῶν προκειμένων, εἴτε 
et unum. Sin vero harum summam inspieias, ex ἡνωμένων, εἴτε διῃρημένων, ἄλλου λόγου, χαὶ οὐ τοῦ 
his potius colligatur. Unum siquidem et unum, ἀριθμοῦ ταῦτα διαιροῦντος, ἣ συνάπτοντος. Δέχα γὰρ 
dwo.sunt. Duo et duo, quatuor. Rursumque nu- πήχεις λέγοντες τοῦδε τοῦ ξύλου τυχὸν, συνεχοῦς 
ierus non est divisio, sed signum quo quantitas ὄντος, οὐ συνδιαιροῦμεν τῷ ἀριθμῷ xal τὴν Ev τῷ 
suljectosum declaratur, siveunita, sivedivisa sint; δεχαπήχει ξύλῳ ἑνότητα ᾿ xal πάλιν δέκα φοΐνιχας 
quippe quie aliam ob causam, non vero proplar λέγοντες, ἐν διαιρέσει τούτους ἐπιστάμεθα " xal ἕνα 
numerum, dividuntur aut. copulantur. Dicentes μόδιον, σίτου τυχὸν, 1| φοινίχων, λέγοντες, ὃν διαι- 
enim , decem cubitos hujus ligni v. gr quod conti- ρέσει τοὺς τῷ μοδίῳ ἀνεχομένους χόχχους οἴδαμεν. 
nuum est, non proinde dividimus unitatem ligni P Καὶ εἰ μὲν ὁ ἀριθμὸς ἐπιφημισθῇ φύσεσιν, οὐ τὸ 
decemeubitalis. Ac rursus cum decem palmas di- ποσὸν αὐτῶν προηγουμένως, τὸ δὲ ἀλλογενὲς παρ- 
cimus, divisas eas novimus : itemque cum mo- ἰστησι. Boh; γὰρ τυχὸν xai ἵππου δύο λέγοντες e 
dium unom, tritici puta, vel dactylorum, divisa σεῖς, οὐ τὴν κατὰ τὸ ποσὸν αὐτῶν διαίρεσιν, ἀλλὲ τὸ 
contineri grana in modio scimus. Quocirca δἰ nume- κατὰ τὸ εἶδος παρηλλαγμένον σημαένομεν. Τρεῖς ü 

vus 4408 de naturis enuntiatur, non quantitatem ἵππους ἢ ἀνθρώπους λέγοντες, Πέτρον τυχὸν, ni 


carem principaliter, scd generis discrimen ostendit. 
Cum enim bovis, exempli gratia, et equi naturas 
duae dietmus, non divisionem eorum secundum 
quantitatem, sed specierum diversitatem significa- 
mus. Tres vero equos aut homines dicendo, Pe- 
Urwm, v. gr., Jaeobum , et Joannem , divisionem 
magis eorum declaramus , quodque hi tot sint, 
“θὰ quod sint istiusmodi. !mo in sancta et con- 


Ἰάκωδον, xai Ἰωάννην, τὸ διῃρημένον μᾶλλον e 
τῶν, καὶ ὡς οὐ τοιοίδε, τόσοι δὲ μᾶλλον διηλοῦκι 
Καὶ ἐπὶ μὲν τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος o 
τὰς ὑποστάσεις χηρύττοντες, μίαν τούτων o usn τὰ 
φύσιν ὁμολογοῦμεν. Ἐπὶ δέ γε τῆς σωτηρίου ézre 
μέας, δύο λέγοντες φύσεις, τὸ ἑτεροειδὰς αὐτῶν," 
τὸ χεχωρισμένον δημαίνομεν, ὡς ἐκεῖσε τῶν οὗδια 
τὸν ἀριθμὸν, x&v. μηδεμία ὑπόστασις sia ἀνούσας, 


*ebetantiali Trinitate sie tes hypostases praediea- (, οὕτω κἀνταῦθα τῶν ὑποστάσεων, χἂν μηδεμία quts 
"we, UL unam earum naturam et substantiam con. ἀνυπόστατος sfr, διχαίως ἐχδάλλοντες. 

fileamur. Quocirca in salutari incarnatione, cum naturas duss proferimus, diversitatem — earee 
non separationem signi&camus; ut quemadmodunr illic wumerum substantiarum — excludi 





tametsi nulla hypostasis smbstantie expers sit, 


consimiliter numerum hypostasiugs 


hic jwre ε- 


plodiaus, quamvis nulla natura sit sine hypostasi. 


B1. Si numerus duarum nmatirarum | divisio- 
hem infert, et idcirco naturarum numerum fu- 
εἶδ, quare numerum proprietatum non de- 
clinatis ? 

98. Unam naturam. Dei Verbi incarnatam. con- 
fitemini, nobisque et vobis communis hec sen- 
tentia. est : quippe cum hoc Patrum effatum sit. 
Sed si duas naturas eo declarare vultis, frustra 
bellum cum veritate geritis. Sin autem hoc, tan- 
quam unam simpliciter naturam exprimat, veri- 
tati contra dicendo adversus duas naturas opponi- 
tis, prospere vobis non cedit interjecta vox, 
incarmatam. Sin vero neque unam absolute, ne- 
que duas onitas Fepresentat, quecumque pars ad- 
jecta inter unam et duas assumstur, hanc declara- 
bit illad , incarnatam , sive dupla pars sit, sive 
dimidia, quantitas penes vestrum arbitrium erit 


να. El ἡ δυὰς πάντως εἰσάγει διαίρεσιν, καὶ δὲ 
τοῦτο τὸν ἀριθμὸν τῶν φύσεων φεύγετε, τί τῶν ἂν 
τήτων τὸν ἀριθμὸν οὐκ ἐκκλένετα ; 


νβ΄. Μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρι 
γὴν ὁμολογεῖτε, χαὶ χοινὴ ὑμῖν καὶ ἡμῖν ἡ ἐδ 
Πατρῶν γὰρ ὁ λόγος ἐστίν. ᾿Αλλ᾽ εἰ μὰν δύο «ὡς € 
σεις δηλοῦν διὰ τούτου βούλεσθε, εἰπεαῖος ὑμῖν ὁ πρὸ 
τὴν ἀλήθειαν πόλεμος. Εἰ δὲ ὡς μιᾶς ἐμφαντισὸν, 
τοῦτο ἁπλῶς ἀντιφαντικῶς χατὰ τῶν δύο πκριΐεγε- 
σθς, μάτην ὑμῖν τὸ, σεσαρκωμένευγν (B, «xpébh- 
πται. Εἰ δὲ μήτε μίαν ἁπλῶς, p. δύο ἃ : 
παρίστησι, πάντως ὅ tl ποτε kt μεταξὺ τη; 
μιᾶς xai τῶν δύο παραληφθῇ, ταῦτα ἡμὲν δηλώσει τὸ, 
σεσαρκωμένην" εἴτε δίμοιρον, εἴτε ἥμισυ τοῦδε 
τοσοῦ, ὑμεῖς ἂν εἴητε κύριοι" ὅπου γε ei μαχάριοι ὁ 
᾿Αθανάσιός τε καὶ Κύριλλος ἐνταῦθα καταχρηστικῶς. 


I 


NOTAE. 


(ἢ Eodem modo Theodoretus Dial. 2, Athanasii, 
ni fallor, nomen reveritus, Eranistam dicentem, 
Ünam Dei Verbi naturam incatnatam, excipit: Nc- 

M05, 0 bone, duas Dei Verbi natmras esse. incar- 
ratas dicimus ; Μίαν γὰρ ἴσμεν τὴν τοῦ Θεοῦ AÓ- 

φύσιν, ἀλλὰ τὴν σάρνα ἢ χρησάμενος ἐσαρχώθη, 
τέρας εἶναι φύσεως ἐδιδάχθημεν - Unam. enim Dei 


Verbi πουΐπιιε, sed edocti sumus, carnem | alterius 

esse nature. "Αλλὴ μὲν fj σαρχωθεῖσα τοῦ Θεοῦ Aó- 

φύσις, ἄλλη δὲ ἡ τῆς σαρκὸς, ἣν ἀναλαδοῦσα $ τοῦ 

οὔ Λόγου φύσις, ἐσαρχώθη " Alia ἐπεαγπαία De 

Verbi natura, alia carnis, quam cum Dei Verbi na- 

(ura accepisset , incarnatus. (uit. De Athanasii ver? 
auctoritate dissertatione singulari dicetur 


1161 


CONTRA JACOBITAS. 


μὲσ 


καὶ οὐ χυρίως, τῷ τῆς φύσεως ὀνόματι τὴν ὑπόστα- À Beati siquidem Kibanasius et. Cyrillus, per abu- 


σιν ἐδήλωσαν, ὡς χκαθολιχωτέρῳ. Κατηγοροῦνται γὰρ 
τὰ καθολιχώτερα τῶν μερικῶν, χαὶ ταυτὸν μὲν παν- 
«τάπασιν οὐκ ἔστιν. Οὐ γὰρ ἡ ὑπόστασις, φύσις" οὗ 
γὰρ χαθολιχὸν dj ὑπόστασις * ὅμως δὲ δέχεται τό τε 
ὄνομα xai τὸν ὄρον τοῦ χαθολικοῦ, ἀλλ᾽ οὐχ Avtt- 
στρέφει. Ἢ μὲν γὰρ ὑπόστασις, Ἦτοι τὸ ἄτομον τῆς 
φύσεως, φύσις, ἀλλ᾽ οὐ μόνον φύσις, ἀλλὰ μετὰ ἰδιώ- 
ματος. Ἡ δὲ φύσις, οὐχ ὑπόστασις, ἧτοι ἄτομον" οὕτω 
βιιαταχρηστιχῶς καὶ οὐ χυρίως τῷ τῆς φύσΞξως ὀνό- 
ματι τὴν ὑπόστασιν ἐσήμαναν, ὡς εἶναι τὸ λεγόμε- 
νον, μέαν ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρχω- 
μένην. Οὐ γὰρ d) φύσις τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσάρχωται, 
ἀλλ᾽ ἡ ὑπόστασις" xai μάρτυς ὁ θεῖος εὐαγγελιστὴς 
ὧδέ πη βοῶν διαπρύσιον" «'O Λόγος σὰρξ ἐγένετο.» 
Ὃ δὲ Λόγος οὐ φύσις ἐστὶν, ὡς ἀνωτέρω δεδήλωται, 
ἀλλ᾽ ὑπόστασις χαὶ αὐτὸ; δὲ ὁ θεοφόρος Κύριλλος 
ἑτέρωθι τάδε φησίν" « Φύσις τοῦ Λόγου, ἤγουν ἡ 
ὑπόστασις, ὅ ἐστιν αὐτὸ; ὁ Λόγος. » Εἰ γὰρ ἡ φύσις 
“οὐ Λόγου, ἦτοι ἡ θεότης, σεσάρκωται " ἑτέραν γὰρ 
φύσιν ὁ Λόγος σὸχ εἶχε παρὰ τὴν θεότητα, τῆς αὐτῆς 
δὲ φύσεως ὁ Αόγος τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Ἠνεύματι, καὶ 
πάντα χοινὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ ΥἹοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου 
δινεύματος, πλὴν τοῦ τρόπου τῆς ὑπάρξεως χαὶ ὁ 
Πατὴρ xei τὸ Πνεῦμα σεσάρκωται: Ἕνωσιν τοιγαροῦν 
φύσεως καθ᾽ ὑπόστασιν, καὶ τοῦ Λόγου σάρχωσιν, 
καὶ τῆς σαρχὸς θέωσιν ὁμολογοῦμεν. Σάρχωσις γάρ 
ἔστι τὸ μετασχεῖν σαρχός * σαρχοῦται τοίνυν ἡ ἑνού- 
Φιο; νοῦ Θεοῦ Λόγου ὑπόστασις, ἤτοι ὁ Θεὸς Αόγος, 


καὶ παχύνεται, καὶ ὑπόστασις τῇ σαρχὶ γίνεται" C 


καὶ ὧν πρότερον Gabe, σὰρξ, ἤτοι ἄνθρωπος ὕστερον 
γίνεται, ναὶ μία τῶν δύο φύσεων χρηματίζει ὅπό- 

τάσις σύνθετος * xal ἐν αὑτῇ διὰ τῆς σαρχώσεως 
ἑνοῦνται αἱ δύο φύσεις, τῆς τε θεότητος xai τῆς ἀν- 
θρωπότηνος, καὶ περιχωροῦσιν ἐν ἀλλήλαις, d δὲ 
περιχώρησις ἐκ τῆς θεότητος γίνεται. Αὕτη γὰρ με- 
ταδίδωσι τῇ σαρχὶ τῆς οἰχείας δόξης τε χαὶ λαμπρό- 
τηῖος, οὐ μεταλαμθάνουσα τῶν τῆς σαρχὸς παθῶν. 
Διὸ ἡ μὲν φύσις vic σαρχὸς θεοῦται, ob capxot δὲ 
«τὴν φύσιν τοῦ Λόγου" θεοῖ μὲν τὸ πρόσλημμα, οὗ 
σαρχοῦται δέ. Ὠφελεῖται γὰρ τὸ χεῖρον ὑπὸ τοῦ χρείτ- 
τόνος, οὗ παραδλάπτεται δὲ τὸ χρεῖττον ὑπὸ χείρο- 
νος. Ὡς γὰρ ὁ σίϑηρος μὲν πυροῦται, τὸ δὲ [πῦρ οὐ 
διδηροῦται * καὶ ὡς ἡ σὰρξ μὲν Ψυχοῦται, fj δε ψυχὴ 
οὐ capxoutat, οὕτω; ἡ θεία φύσις, θεοῖ μὲν τὴν 
σάρκα, αὐτὴ δὲ οὗ σαρχοῦται “ οὐ γὰρ δεχτιχὴ ἡ θεία 
φύσις τῆς οἰασοῦν προσθήχης, ἢ ὑφαιρέσεως * καὶ 
μεταδοτιχὴ μὲν, οὐ μεταχηπτιχῇ δέ. Διὸ οὐδεμία φύ- 
σις σύνθετος γέγονε. Ταυτὸν οὖν ἔστιν εἰπεῖν, ἐνού- 
σιον ὑπόστασιν, xol φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου " ὡς γὰρ 
εἴρηται, τὴν ὑπόστασιν τῷ τῆς φύσεως ὀνόματι ὑπ- 
ἐσήμαναν οἱ μαχάριοι ᾿Αθανάσιος καὶ Κύριλλος. Ἡ 
᾿μὲν γὰρ ὑπόστασις, καὶ φύσις * οὐχέτι δὲ xol f φύ- 
σις, ὑπόστασις. Οὐ γὰρ ἀντιστρέφει" χατηγοροῦνται 
μὲν γὰρ τῶν μεριχῶν τὰ χαθόλου, τὰ δὲ μερικὰ τῶν 
καθόλων ob καταφάσχεται. Εἰ δὲ xal τινος σιδήρον 
πυρουμένου, ἡ φύσις τοῦ σιδήρου πεπυρῶσθαι λέγε- 


" Jan. 1.14. 


'" [n defens. 3 Anath. cont. Theod. 


sionem, et nop proprie, nature noine, tanquam 
generaliore, hypostasim istic significarunt. Prz- 
dicantur enim quas universaliora sunt de particu- 
laribus, nec idem omnibus modis sunl; quia pa- 
tura hypostasis non est : non enim universale est 
hypostasis; οἱ tametsi recipiat nomen el dcefipi- 
tionem universalis, non tamen vice versa. Nain 
hypostasis individuumve nature, natura cst, nec 
natura solum, sed cum proprietate : natura vero 
non est hypostasis , sive individuum. Sic per abu- 
sionem, non proprie, naturz nomine hypostasim 
significarunt, ut perinde sit ista locutio, ac si 
dixissent, «nam hypostasim divini Verbi incar- 
natam. Non enim natura divini Verbi incarnata 
est, sed liypostasis. Cujus etiam testis est evange- 
lista,hoc modo diserte clamans : « Et Verbum care 
factum **. » Atqui Verbum non cst natura, ut supe- 
rius ostensum est, sed hypostasis. Sed ct divinus 
ipsemet Cyrillus in alio loco '*, ait : Natura Verbi, 
sive hypostasis, quod est Verbum ipsum.» Si enim 
natuta Verbi, deitas scilicet, incarnata est, cum 409 
naturam aliam preter deitatem Verbum non ha- 
buerit, sed ejusdem natura sit ac Pater οἱ Spiritus- 
sanctus, ut sint omnia communia Patri et Filio et 
Spiritui sancto, excepto exsistendi modo : ctiam 
Pater et Filius et Spiritus sanctus incarnatl'erunt. 
Quapropter unionem naturarum secundum hypo- 
stasim , incarnationem Verbi , carnis deificatio- 
nem, confitemur. Nam incarnatio est partici- 
patio οἱ assumptio carnis. Incarnatur itaque hy- 
postasis Verbi in substantia exsistens, id est Deus 
Verbum, crassescitque, et carni hypostasis fit. Qui 
ante Deus erat, posumodum fit caro,id est homo, vo- 
caturque una duarum naturarum hypostasis com- 
posita, naturis ambabus, divinitate et humanitate 
in ipsa per incarnationem unitis, et in se mu- 
tuo circuminsidentibus. Quanquam circumin- 
sessio divinitate it, ipsa communicaute gloriam 
suam et splendorem cum carne, nec participante 
passiones carnis. Quocirca natura quidem carnis 
deificatur : at non item carnem facit naturam Ver- 
bi. Natura Verbi assumptam naturam deificat, non 
autem incarnatur. Locupletatur enim quod dete- 


D rius est ab excellentiori, nec quod excellentius est 


a deteriore leditur. Nam sicut ferrum ignitum: 
efficitur, ignis vero non efficitur : et sicut caro. 
quidem animatur, nec anima flt caro : sic divina 
natura deificat, nec tamen ipsa incarnatur. Divina 
quippe natura capax non est eujuslibet accessionis 
aut. substractionis : sicque largitur et communicat, 
ut ipsa vicissim non participet. Quamobrem facta. 
non est una natura composita. Igitur hypostasim 
in natura exstantem dicere perinde est, atque Dei: 
Verbi naturam. Nam, ut dictum est, beati Patres. 
Athanasius et Cyrillus natur» nomine hyposta- 
sim. signiflcarunt. Hvpostasis enim etiam natur 


Lu 
- 


DN ; :. ME Tal wv n . abt A Le". 
"e Li * ΝΜ Υ eu 1 . 


tim 
a* ca Qe [L 
b . 4, μη, 97e Ὁ 


“ " 17.7 


᾿ 


"o. 


*adprer? p JE “."- 


«αι EE EM 
; 
er Cth » "5 


ΗΝ 
ΣΎ ΝῊλ τ 


ὙΠ ΣΑΣ 
Up oso o PLI ὦ» 


«To . 





1463 S. JOANNIS DAMASCENI 
est, sed non itidem natura est hypostasis. Non A ται" ἀλλ᾽ εἰδέναι χρὴ ὡς διὰ τὸ δεχτιχὴν εἶν 


enim reciprocatur. Universalia quippe de pari- 
cularibus predicantur ; non vero particularia enun- 
tantur de universalibus. Quod si ferro ignescente 
natura ferri ignea facta dicitur, observandum ta- 
men est id flerj, quia natura ferri capax est inflam- 
mationis, et inffammatio opus naturz est. Ast in- 
carnato Verbo opus nsturz non est incarnatio, sed 
modtüs dispensatoris accommodationis. Non igi- 
tur dicere licet, unam Deitatis hypostasim quid- 
quam habere, quod omnes non habeant, excepto 


φύσιν τοῦ σιδήρου πυρώσεως, καὶ διὰ τὸ φύσι 
γον εἶναι τὴν πύρωσιν. Ἐπὶ δὲ τῆς τοῦ Αόγο 
χώσεως, οὐ φύσεως ἔργον tj σάρχωσις, ἀλλὰ. 
οἰχονομιχῇς συγχαταδάσεως. Οὐκ ἔστιν οὖν 
μίαν τῶν τῆς θεότητος ὃ ποστάσεων ἔχειν τ 
οὐχὶ πᾶσαι αἱ ὑποστάσεις xéxtrvsat, πλὴν τὸ 
που τῆς ὑπάρξεως. Καὶ ἢ σάρχωσις δὲ cpóm 
τέρας ὑπάρξεως πέφυκε, μόνῳ τῷ μονγεπ 
xal Λόγῳ ἁρμόζουσα, ὡς ἂν ἰδιότης win ὁ 
τος. 


exsistendi modo. Sed incarnatio secundze exsistentize modus est, qui soli unigenito Fille com 


ut immobilis proprietas maneat. 


ὅδ. Fortasse vero quzretis : quinam ergo dica- ἢ νγ΄. ᾿Αλλ᾽ ἐρεῖτε τυχόν " δός οὖν φαμεν τὴν 


* mus naturam carnís deiflcatam passamque esse, 


ut non de omnibus humanitatis hypostasibus hsec 


Afürmemus ; dicendo vero, nsturam verbi incar- 


natam esse , incarnationem ad Patrem et Spiritum 
referamus? Quoniam omnis hominum natura 
capax est eorum qua nature consentanea sunt, 
quaeque preter naturam, et super naturam, citra 
nature demutationem. Natura vero divina ab 
cmn! mutatione et accretione immunis est. Ne- 
que hoc solum, sed quia caro illa primitiae fuit 
massz' nostre, nec bypostasis per se consistens 
facta est, sed natera in hypostasi exstans, compo- 
sitam 8 8. Ὁ Christi complens hypostasim, et seip- 
sam, et non sui ipsius ergo, sed propter communem 


na(urz salutem unita Verbo est. Quamobrem dici- € 


mus naturam deitatis unitam esse natura humani- 
tatis, incarnatam vero hypostasim Verbi. [ncar- 
nari siquidem est carnem assumere, bypostasim- 
(ue carni fleri. Unio vero est concursus et coitio 
düarum naturarum in unum et idem. 

54. Exemplum hominis, si de specie et natura 
illud accipiatis, in Cbristo locum non habebit. 
Christorum quippe speciem nunquam audivimus : 
unde nec Christus natura est, sed hypostasis. Cy- 
rillo enim auctore, nomen Chrísti, nec vim defini- 
tionis habet , nec alicujus essentiam declarat. Sin 
vero illum accipiatis de quopiam homine, qui hy- 
postasis sit, exemplum absonum non est? Ceterum 
nosse attinet, non oportere, ut exempla omnifarie 
similia sint illis cum quibus componuntur; quin 
potius aliqua parte ab iis discrepare: alioqui 
esemplum non foret. Quocirca Justinus philosophus 
et martyr, ἰὼ E£positione rectz confessionis '* 
sic loquitur : « Nonnulli unionem illam velut 
anime cum corpore intelligentes, sic explicue, 
runt. Aptum quippe exemplum est, e(si non ex 
omni parte , aliquatenus tamen. Nam , quemadmo- 
dum homo unus est, duas vero naturas babet, » etc. 

55. Considerate vero, eum non dixisse, unum 
hominem esse ex duabus naturis, sed, naturas 
duas babere, ut post unitionem duarum natura- 
rum, naturas duas habere hominem pronuntiave- 
rit. « Sicut enim unus homo est, Inquit, duas vero 


τῆς σαρχὸς τεθεῶσθϑαι καὶ πετοονθέναι, μὴ τεῦ! 
σῶν τῶν τῆς ἀνθρωποότητος ὑποστάσεων χε 
σχοντες " τὴν δὲ φύσιν τοῦ Λόγον σεσαρεῦσι 
γοντες, ἐπὶ τὸν Πατέρα καὶ τὸ Πνεῦμα τὴν cg 
ἀναφέρομεν; Ὅτι πᾶσα ὦ τῶν ἀνθρώπω, 
δεχτική ἐστι τῶν κατὰ φύσιν, καὶ παρὲ sim 
ὑπὲρ φύσιν, οὐ μεταδολῇ φύσεως. Ἢ & bi, 
πάσης ἀλλοιώσεως καὶ προσθήκης ἐστὶν ἐνεηῆν 
οὗ μόνον δὲ, ἀλλ᾽ ὅτε καὶ ἀπαρχὴ ὑπέρῃν 
ἐχείνη τοῦ ἡμετέρου φυράματος, καὶ οὐ] iim 

ἰδιοσύστατος ἐγεγόνει, ἀλλὰ φύσις ivusima, 

πληρωτιχὴ τῆς συνθέτου τοῦ Χριστοῦ δες 
xaX οὐχ ἑαυτῆς ἕνεχα, ἀλλὰ τῆς κχοινῆς amic 
φύσεως ἡνώθη τῷ Θεῷ Λόγῳ ^. φαμὲν sim ἐμῇ 
σιν τῆς θεότητος ἡνῶσθαι τῇ φύσει si; ἀνδριάς 
τος, σεσαρχῶσθαι δὲ τὴν τοῦ Aóveiainum. DÀ 
κωσις μὲν γὰρ, σαρχὸς πρόσληψις, πὸ ὁ ἀτρὶ ἡ 
νέσθαι ὑπόστασις. Ἕνωσις δὲ, δύο cin πὰς τ 
εἰς ταυτὸν συνέλευσις. 


νδ΄. Τὸ τοῦ ἀνθρώπου παράδειγμα, ἂν ppira 
εἴδους xal τῆς φύσεως λάδηξτε, εἰς Xpmhpe 
οὐχ ἕξει. Εἶδος γὰρ Χριστῶν οὐδέπω xa) vaipé 
μεν" διὸ οὔτε φύσις ὁ Χριστὸς, ἀλλ᾽ ὑπόσακη 
γὰρ τὸν μακάριον Κύριλλον, τὸ Χριστὸςικάι 
6pou δύναμιν ἔχει, οὔτε τὴν τινος οὐσίθιν» 
δὲ ἐπὶ τοῦ τινος ἀνθρώπου, ὑπόστασις 6d 
ἄτοπον. Ἰστέον δὲ, ὡς οὐκ ἀνάγκη τὰ περ 
χαθόλως τοῖς παραδειχνυμλένοις beue, ls 
μᾶλλον xatá τι χαὶ τὸ ἀπεοικός “ ἐπεὶ οὐκ 
παράδειγμα. Ἰουστῖνος τοένυν ὁ φιυλόσιγες wi 
vu οὕτω φησὶν ἐν τῇ Ἐχθέσε: τῇ περὶ ci 0p 
Aoylac * « Τινὲς μὲν τὴν ἕνωσιν ὡς φυγῆς sek 
νοήσαντες, οὕτως ἐχδεδώχασε - καὶ ἁρμόδιον 
παράδειγμα" εἰ xal μὴ κατὰ πάντα. Kesá αὶ 
ὡς γὰρ εἷς μὲν ἐδτιν ὃ ἄνθρωπος, ἔχει B t 
$00. » 


νε΄, Σχοπεῖτέ τε ὡς οὐκ εἶπεν, Εἷς ἐστιν ii 
πος kx δύο φύσεων, ἀλλ᾽, Ἔχει φύσεις δύο, 8 
μετὰ τὴν τῶν δύο φύσεων ἕνωσιν, δύο φύεει 
τὸν ἄνθρωπον ἔφησεν. ε« Ὡς γὰρ εἷς μὲν ἔστι, 
ὁ ἄνθρωπος, ἔχει δὲ φύσεις δύο ἐν αὐτῷ δια 


!! Expositio fidei inter opera Justini martyris de qua dicetur infra. 


1465 


CONTRA JACOBITAS, 


1108 


xai κατ᾽ ἄλλο μὲν λογίζεται, χατ᾽ ἄλλο δὲ τὸ λογι- A naturas in seipso diversas habet, ut alia quidem 


αθὲν ἐνεργεῖ Ψυχῇ μὲν γὰρ νοερᾷ λογισάμενος, εἰ 
τύχοι τοῦ πλοίου τὴν σύμπηξιν, χερσὶ τὸ νοηθὲν εἰς 
πέρας ἄγει οὕτως ὁ Υἱὸς, εἷς ὧν, xai δύο φύσεις, 
κατ᾿ ἄλλην μὲν τὰς θεοσημείας ἐργάζεται, xaz' ἄλλην 
δὲ τὰ ταπεινὰ παραδέχεται. Ἧ μὲν γὰρ ix Πατρὸς 
xa Θεὸς, ἐνεργεῖ τὰ σημεῖα " 7] δὲ ἐχ Παρθένου xal ὁ 
ἄνθρωπος, τὸν σταυρὸν, xal τὰ πάθη, xal τὰ παρα- 
πλήσια φυσιχῶς ἐθέλων ὑπέμεινε. » Τίνι χαταφαίνε- 
ταί σοι συνηγορεῖν τὸ παράδειγμα ; τοῖς μίαν ἐπὶ 
Χριστοῦ φύσιν λέγειν τολμῶσι, ἣ τοῖς δύο ὀρθοδόξως 
ἀσνγχύτους χαὶ ἀδιαιρέτους χηρύττουσιν; Ὃ θεολό- 
Yos Γρηγόριοςικάδε φησί" « Φύσεις μὲν γὰρ δύο, θεὸς 
καὶ ἄνθρωπος " ἐπεὶ χαὶ ψυχὴ xal σῶμα * υἱοὶ δὲ οὐ 
δύο, οὐδὲ θεοί. » 


νς΄. Ὅτι δὲ πλεῖστον ἔχει τὸ ἀπειχὸς, ἐντεῦθεν εἰσό- 
μεθα. Ἐχ τίνων φατὲ συντεθεῖσθαι τὸν ἄνθρωπον ; 
'Ex ψυχῆς δηλαδὴ xaX σώματος. Τί οὖν μὴ Ex Θεοῦ 
καὶ ἀνθρώπου τὸν Χριστὸν ὁμολογεῖτε ; ἣ τίνος ἕνεχα 
μὴ ix ψυχότητος τὸν ἄνθρωπον xat σωματότητος, 
ὥσπερ τὸν Χριστὸν kx θεότητος χαὶ ἀνθρωπότητος ; 
Διὰ τί δὲ ὁ ἄνθρωπος μὴ ὅλος ψυχὴ καὶ ὅλος σῶμα λέ- 
γοιτο, ὡς Χριστὸς ὅλος Θεὸς χαὶ ὅλος ἄνθρωπος; xal 
bios ἐν Ψυχότητι τέλειος, xat ὅλος ἐν ἀνθρωπότητι τέ- 
λειος, ὡς ὁ Χριστὸς ὅλος ἐν θεότητι τέλειος xal ὅλος 
ἐν ἀνθρωπότητι τέλειός χαὶ ὅλος ψυχὴ μετὰ τοῦ 
σώματος, καὶ ὅλος σῶμα μετὰ τῆς Ψυχῆς, ὡς ὁ Χρι- 
στὸς ὅλος Θοὸς μετὰ τῆς σαρχὸς αὐτοῦ, καὶ ὅλος ἄν- 


θρωπος μετὰ τῆς αὐτοῦ ἀνάρχου θεότητο; ; Ὁ μὲν γὰρ ς 


᾿ ἄνθρωπος ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος ἕτερόν τι παρὰ 
καῦτα γεγένηται T, ἤτοι ἄνθρωπος; ὁ δὲ Χριστὸς ἐξ 
ἑτέρων τὰ αὐτά" ix θεότητος xal ἀνθρωπότητος, 
Θεός τε xal ἄνθρωπος, Εἰ δὲ χατὰ πάντα ἔχει τὴν 
ὁμοιότητα, ἔδει xal Χρισεόφητα τὴν σύνθετον ὑμῶν 
ὀνομάζεσθαι φύσιν, ὥσπερ ἀνθρωπότης ἡ τῶν ἀνθρώ- 
πων φύσις ἔστι τε xal λέγεται. 


νζ΄. Ἄλλως δὲ xat ἡ ψυχὴ ὑπὸ τῶν τοῦ σώματος 
προχατεχομένη παθῶν, xal προπάσχει πολλάχις τοῦ 
σώματος, συμπάσχει δὲ διηνεχῶς. ᾿Αγωνιᾷ γὰρ πολ- 
Mais τὴν τοῦ σώματος τομὴν, xat πρὸ τοῦ πάθους 
τοῦ σώματος πάσχει, xal ἀλλοιοῦται * xal μετὰ τὴν 
τομὴν οὐδὲν ἧττον τοῦ σώματος τὰ τῆς ὀδύνης ἐμπα- 
θῶς παραδέχεται. "Ὅπερ ἐπὶ τῆς τοῦ Κυρίου θεότη- 
τος οὐχ ἄν τις μὴ παραπλὴξ τὴν διάνοιαν εἴπῃ ποτέ. 
Εἰ οὖν xai μιᾶς φύσεως ὁ ἄνθρωπος λέγεται, ἀλλ᾽ 
ὡς εἶδος, οὐχ ὡς ὑπόστασις. Ὅταν μὲν γὰρ ἄνθρω- 
πος πρὸς ἄνθρωπον χρίνηται, μιᾶς φύσεως ὡς ὁμοού- 
σιοι λέγονται, καὶ ὡς ὑφ᾽ ἕν εἶδος ταττόμενοι" ὅτε 
δὲ φυσιογενεῖται ὁ ἄνθρωπος, δύο ἐπ᾽ αὐτοῦ φύσεις 
θτωρηθήσονται, ψυχῆς λέγω καὶ σώματος. Ἐν γὰρ 
τῇ τῆς ψυχῆς πρὸς τὸ σῶμα συγχρίσει, τίς οὕτως 
ἀνόητος, ὡς μίαν ἀμφοτέρων φύσιν εἰπεῖν; Χριστῶν 


16 Epist ad Cled. 


raliocinetur, alia vero id exsequatur qued ratione 
digessit ( animo siquidem , navigii puta compa- 
gem complexus, conceptam mente structuram ad 
finem perducit ); ita Filius cum unus sit, οἱ duae 
nature ; altera divipa miracula edit, altera autem 
suscipit humilia. Quatenus est ex Patre Deus, 
prodigia operatur ; quatenus vero ex Virgine homo 
est, crucein, perpessionesque , et similia nalurali- 
ler et sponte sustinuit. » Cui censes exemplum 
patrocinari 1 iis qui unam in Christo naturam di- 
cere audeant ? an illis qui duas, ut recta doctrina 
leri, non. confusas, neque divisas predicant? Ad 
hzc Gregorius Theologus ait !* : « Naturg quidem 
dus, Deus et. homo, quoniam anima et corpus ; 


B filii vero non duo, neque dii. » 


56.Quod vero maximum illie discrimem sit, 
exinde noverimus. Ex quibusnam compositum 
esse hominem dicilis ? ex anima utique et corpore. 
Eccur igitur non fateamini Christum esee compo- 
situm ex Deu et homine? Quidve causz est, ut 
non ex animitale et corporalitate constare bominem 
pronuntietis, veluti Christum ex deiiate et bu- 
manitate * Quare homo non totus anima, nec to- 
tus corpus dieitur, sicut Christus totus Deus et 
totus homo? non totus in animitate perfectus, et 
totus in corporalitate perfectus : sieut Christus 
totus in divinitate perfectus, et totus in humani- 
tate perfectus , nec totus anima una eum corpore, 
et totus corpus una cum anima, sieut Christus 
totus Deus cum sua carne, ettotus homo eum dei- 
late sua, quise initium nen habuit. Homo siquidem, 
ex anima et corpore constams, aliud quid proter 
liec effectus A11 est, nempe homo : Christus 
vero ex diversis, eadem : ex divinitate et humani- 
tate, Deus simul et bomo. Si autem per omuia si- 
mile exemplum foret, necessarium esset vestram 
illam compositam naturam nominare Christitatem, 
velut natura hominum est et dicitur humanitas. 

57. Praeterea, anima perpossionibus corporis 
preoccupala, corpore prius sspe patitur; perpe- 
tuo vero una patitur. Sepe siquidem accidit, ul 
propter corporis sectionem angoalur, et ant&  pa- 
tiatur, quam corpus doleat, atque mutationem ca- 
piat. Ast, secto corpore, nibilominus quam cor- 
pus, doloris sensu afficitur : quod tamen in divini- 
tate Domini nemo sanus evenisse dixerit. Etsi er- 
go unius nature homo dicitur; at non tanquam 
hypostasis, sed tanquam species. Nam cum homo 
cum homine confertur, unius nature, ceu con- 
substantiules ejusdemve substantiz dicuntur, et 
tanquam sub una specie collocati. Quando vero 
de natura hominis disputatur, du: in eo natura 
spectantur, animze scilicet et corporis. Si enim 
anima cum corpore comparetur, quis ita demens 


| VARIAE LECTIONES. 
" Turr. vertit genitus est, ac si legeril γεγέννηται, Arab. vero posuit, fuit, factus est, γεγένηται, 





1461 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1108 


sit, ut unam utriusque esse naturam dicat? Atqui A δὲ εἶδος οὐχ ἔστιν οὐ γὰρ πολλοὶ Χριστοὶ Ex θεότη- 


species Christorum non est. Siquidem plures 
Christi non sunt, ex deitate et lumanitate compo- 
si, ut omnes sub eadem specie collocati, na- 
tura unius predicentur : sed potius unus Chri- 
stns est, ex duabus et in duabus naturis agnitus. 

B8. Quod autem beatus Cyrillus “7 eum in duo- 
)ms hireis describat , noveritis exemplum hoc ad 
liypostases non spectare , sed ad diversitatem vi- 
ventis et immolati. Atque hoc quidem dicimus , ex 
duabes rebus creatis fortasse impossibile non esse, 
unum naturam fteri. Verum ex creato et. increato 
una effici natura non potest, sive duarum parti- 
ceps sit, sive aliud quid facta fuerit prater istze, 
ut Grogorius Theologus censet. Quo pacto enim 
natura eadem esse inceperit, et non inceperit ? 

50. Si dicere, ez divinitate et humanitate, perinde 
est ae dicere, ex duabus naturis; qui non dicitis 
duas naturas in Christo post unitionem, nec pro- 
inde divinitatem et humanitatem in ipso post uni- 
tionem confitemini. 

60. Qu:e unius natorse sunt, easdem, nulla defi- 
ciento, differentias l'abehunt, Nec onim, quia homo 
rationis particeps sit, ei angelus item particeps ra- 
Uenis, idcirco una angeli et hominis natura dice- 
tar, Nam angelus immortalis est', homo vero mor- 
talis, nec per omnia similes sunt. Ac mortalis 
quidem homo est, mortalis vero etiam canis : sed 
bomo rationalis est, canis autem rationis expers, 
atque ita non unias nature sunt. Necesse igitur est, 


wt quse unias eseentias sunt, casdem, nulia defi. C 


ciente, differentias essentiales habeant. Si ergo 
wna essentia est divinitatis Verbi, exdem penitus 
erunt utriusque naturse. differenia. 

61. Si ea ex quibus Christus est, in ipso non 
exstant, vel interiere , vel sunt. in alio. Narrate 
vero ubi. 

&19 92. Si in iis qux» ejusdem substantie sive 
essentise sunt, dum una natura dicitur , unitas na- 
turz declaratur, et non hypostasis ; quipam in iis 
quee diversas essentias habent , nature dus , non 
-ubstantiarum discrimen, sed hypostases diremptas 
signifteabunt ? 

65. Quse sunt ad aliquid, seu relativa, si- 
iul, semperque simul sunt. Unio vero, et 
qu: üniuntüc , eorum sunt quas ad. aliquid dicun- 
tur ): simul sant. igitur unio, et res unite. Aut 
ergo quz unita sunt, predicate, aut. unionem 
cessare facite. Jam vero quisnam auctor erit divi- 
sionis ? 

64. A.ius et alius hypostasium pronomina 
suat, naturarum vero, aliud et aliud, secundum 
theologum Gregorium **. Si itaque alius et. alius, 
ubi de divinis agitur, hypostases significant , ergo 


'' Cyrill. Epist.ad Acac. Melit. De hirco emissario. 


τὸς συντεθειμένοι xal ἀνθρωπκότητος, ἵνα πάντες 
ὑπὸ τὸ αὐτὸ εἶδος ταττόμενοι, μιᾶς κηρυχθῶσι e 
σεως ἀλλ᾽ εἷς ἐστιν ὁ Χριστὸς, &x δύο καὶ ἐν δοηῖϊ 
γνωριζόμενος φύσεσιν. 

νη΄. Ἑπιστήσστε δὲ, ὡς ἐν δυσὶν αὑτὸν χιμάροις ὁ 
μακάριος διαγράφει Κύριλλος, ἀλλ᾽ οὗ πρὸς τὰς 
ὑποστάσεις, ἀλλὰ πρὸς τὸ διάφορον τοῦ ζῶντος καὶ 
τοῦ τεθυμένσυ, τὸ παράδειγμα φέρει. Καὶ τοῦτο M 
φάμεν, ὡς ἐχ δύο χτιστῶν τάχα που γενέσθαι pia 
οὐχ ἀδύνατον φύσιν " kx δὲ κτιστοῦ xol ἀκχτίστο, 
μίαν φύσιν γενέσθαι ἀμήχανον, ἢ τῶν δύο μετέχου- 
cav, ἣ ἕτερόν τι παρὰ ταῦτα, χατὰ τὸν θεολόγοι 
Γρηγόριον (5). Πῶς γὰρ tj αὐτὴ ἤρξατό τε τοῦ εἕνει͵ 
xa οὐχ ἦρξατο ; 

νῦ’. Εἰ ταυτόν ἔστιν εἰπεῖν, ἔχ θΘεότκητός τε ssi 
ἀνθρωπότητος, καὶ ἔχ δύο φύσεων, δύο qim; 
ἐν τῷ Χριστῷ μετὰ τὴν ἕνωσιν μὴ λέγοντες, οὐδ 
θεότητα xal ἀνθρωπότητα ἐν αὐτῷ μετὰ τὴν ἕναν 
ὁμολογεῖτε. . 

E. Τὰ μιᾶς οὐσίας, τὰς αὑτὰς ἀπαραλείκτω; E 
διαφοράς. Οὔτε γὰρ, ἐπειδὴ λογιχὸς ὅ ἄνθρωςς εἰ 
λογιχὸς ὁ ἄγγελος, μία φύσις ἀγγέλου καὶ hem 
λεχθήσεται. ᾿Αθάνατος γὰρ 6 ἄγγελος. Owk δὶ 
ἄνθρωπος, xal οὐ πάντη τὴν ὅμοίξωσιν ἔπ τὰ 
θνητὸς μὲν ὁ ἄνθρωπος, θνητὸς δὲ xat ὃ χύων᾽ ioi 
λογικὸς μὲν ὁ ἄνθρωπος, ὁ δὲ χύων ἄλογος, χὲὶ 9 
μιᾶς φύσεως. ᾿Ανάγχη τοίνυν τὰ μιᾶς οὐσία:, Ὡς 
αὐτὰς ἀπαραλείπτως ἔχειν οὐσιώδεεςς διατορά:. Ὦ 
τοίνυν μία οὐσία εἧς τοῦ Θεοῦ Λόγου θεότητα πὶ 
τῆς σαρχὸς αὐτοῦ, αἱ αὐταὶ διαφοραὶ ἀμιφοῖν &zze- 
λείπτως ἔσονται. 


£a', Bi τὰ ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς, pj. ἐν αὐτῷ, ἢ 
ὦὠλοντο, ἣ ἐν ἑτέρῳ " xal ποῦ, δείξατε. 7 


ξβ΄. Εἰ ἐπὶ τῶν ὁμοουσίων ἢ μία φύσις λεγολίν. 


παυτότητα φύσεως, οὐχ ὑποστάσεως, δηλοῖ, 3 


ἐπὶ τῶν ἑτεροουσίων, αἱ δύο φύσεις, οὗ τὸ ie 
pov τῶν οὐσιῶν, ἀλλ᾽ ὑποστάσεων δηλώσει δι» 
ow; - 


£v. Τὰ πρός τι ἅμα, καὶ δεὶ ὅτε αι 4$ δὲ Pes 


p χαὶ τὰ ἐνωθέντα, τῶν πρός τι, “Ἅμα οὖν ἥ ἕνωσις 


καὶ τὰ ἐνωθέντα, Ἢ τοίνυν xal τὰ δνωθέντα χηρὺ- 


Eae, | καὶ τὴν ἕνωσιν καύσατε. Καὶ τίς λοιτὸν τῆς 
διαιρέσεως αἵτιος ; 


£v. Τὸ ἅ.1.λος καὶ doc ὁποστάσειωυν ἀντωνυμία!" 
φύσεων δὲ τὸ ἅ.1.10 καὶ ἄλλο, κατὰ τὸν θεολόγον 
Γρηγόριον. El οὖν ἀεὶ τὸ ἄ.1.1ος χαὶ ἅ.2.:λος ἐπὶ τῆς 
θεολογίας τὰς ὑποστάσεις δηλοῖ " ἄρα καὶ «b dile 


18 Greg. epist.! ad Cledon. 


NOT £. 


(3) Turr. non quz Dreeeesserunt, sed quie sc- 


quuntur Theologo ascribit. Quomodo enim , wt ait 


Gregorius, una natura capit esse? et non esse Czte- 
rum Theologi locus obvius non est. 


CONTRA JACODBITAS. 


Uto 


Ado ἐπὶ τῆς οἰχονομίας ἀεὶ τὰς φύσεις δηλώ- Α el aliud et aliud in incarnationne semper naturas 


, Τὸ ἄλλο τῇ φύσει εἰπεῖν, xal τὸ ἄλλην φύσιν, 
ν. Εἰ οὖν τὸ πρῶτον ἀεὶ ἐπὶ τῆς θεότητος τοῦ 
τοῦ xai τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ, ἀεὶ xal τὸ 
ρον. "Ἄλλη δὲ xal ἄλλη φύσις, οὐχ ἔσται μία. 


. Τί ὑμῖν βούλεται ἡ σύνθετος φύσις ; νιχῇ 
γρᾷ δύο σημαίνει πράγματα ὡς παρὰ τοῖς [α΄ 
y ἡ διττὴ, καὶ ἡ διπλῆ φύσις, καὶ ὡς χορὸς᾽ 
αὸὺς, ἣ πληθυντικῇ προφορᾷ μίαν, ὡς ᾿Αθῆναι, 
t, καὶ τὰ τοιαῦτα. Εὶ μὲν οὖν τὸ πρότερον, 
bv τὸ μίαν λέγειν * οὐδὲ γὰρ οἱ Πατέρες μίαν 
. Εἰ δὲ τὸ δεύτερον, περιττὸν τὸ σύνθετον * ταυ- 
'àp ὑμῖν ἔχ τε τῆς ἁπλῆς χαὶ τῆς συνθέτου ση- 
vog. Εἰ δὲ ἕτερόν τι παρὰ τὰ εἰρημένα, ἄλλην 
συγχεχυμένην εἰσχομίζετε φύσιν, ὥσπερ ἡμίο- 
καὶ τὴν παρ᾽ Ἕλλησιν τῶν πολυμόρφων ζώων 
πίαν. 

. Ἔ μία σεσαρχωμένη φύσις, ἣ ὡς σχῆμα 
σάρχα περίχειται, καὶ μία ἐστὶ xal σεσαρκω- 
. οἷα χαλχὸς ἀνδριάντος μεμορφωμένος σχή- 
, ἣ τῆς σαρχὸς τραπείσης τῆς προσληφθείσης 
ἣν τοῦ προσλαδομένου φύσιν, ἢ ὡς τῆς τοῦ 
ἰαδόντος φύσεως μεταδληθείσης εἰς τὴν τοῦ 
ἰήμματος φύσιν, xal τῆς οἰκείας οὐσίας πετον» 
; ἔχστασιν, f| οὐσία οὐσίᾳ ἦνωται, καὶ δύο εἰσίν " 
οὖν αἱρεῖσθε, χηρύξατε, 7| δύο φύσεις ὁ Χριστὸς, 
reos οὐ δύο. Τὰ γὰρ ἀντιφατικῶς λεγόμενα, 
΄ς ἀντίχειται" ἢ τοίνυν δύο χηρύττετε, ἣ μίαν 
τως εἴπατε. Τί γὰρ λέξιν προδάλλεσθε, ἧς 
σθε τὴν δύναμιν πρὸς ἑξαπάτην τῶν ἀπλουστέ- 


. Μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρχωμένην 
πες, 1] τοῦ, σεσσρκωμένην,, ἀρνεῖσθε τὴν δύ- 
» 1 ἐξ ὀνόματος καὶ ὄρου δύο φύσεις χατὰ περί- 
v λέγετε * μίαν μὲν φύσιν ἀναφανδὸν ὀνομάζον- 
ἣν δὲ ἑτέραν ἐξ ὄρου μηνύοντες. Εἴπερ σὰρξ 
»μένη ψυχῇ λογιχῇ καὶ νοερᾷ, ἀνθρώπου φύσις 


, Τὰ ἑτεροούσια ἑνώσει γίνεται ἕν, καὶ οὐ φύ- 
βύσει γὰρ ἕν τὰ ὁμοούσια. Ἕτερον τοίνυν φύσις 
περὸν ἕνωσις, καὶ τὸ ἐξ ἑκάστου ἀποτελούμε- 
v ἕτερον" ἐξ ὁμοουσιότητος μὲν φύεις ula, 
Che καθ᾽ ὑπόστασιν ἑνώσεως, μία ὑπόστα- 


[ὃ Χριστὸς ὄνομα, γατὰ τὸν μαχάριον Κύριλ- 
ὕτε δύναμιν ὄρου ἔχει, οὔτε τὴν τινος οὐσίαν 
El & μὴ οὐσίαν δηλοῖ, xaX ὅρου δύναμιν οὐχ 
ὑπόστασις ἂν εἴη καὶ οὐ φύσις. "Op μὲν γὰρ 
χαὶ φύσις δηλοῦσθαι πέφυχεν, ὑπογραφῇ δὲ, 
πον xai ὑπόστασις, εἴπερ ὁ μὲν ἐξ οὐσιωδῶν, 
ξ ἐπουσιωδῶν σύγχειται. Τὸ δὲ Θεὸς ὄνομα, 
ἰχὸν οὐσίας ἐστίν * ὡσαύτως δὲ xal τὸ ἄγθρω- 


deelarabunt. 

65. Dicere, aliud natura, et n»sturam aliam 
dicere, idem prorsus est. Si ergo primum in divi- 
nitate Christi et humanitate locum habet ; semper 
etiam secundum. At vero alia et alia natura non 
erit una. 

66. Quid sibi videtur apud vos natura compo- 
sita? singulari voce res dus significari solent, 
ut apud Patres bina et duplex natura, et. velut 
chorus, et populus ; aut plurali, una, velut. Athe- 
nee, Thelxe, et similia. Si quidem prius, superva- 
caneum ὁδί unam dicere : nusquam enim Patres 
unam dixere. Sin vero posterius, frustra composita 
dicitur. ldem quippe vobis simplici atque compo- 
sit natura significatur. Sin antem aliud prster 
ista, aliam nateram nobís confusam introducitis, 
uti mulum, aut prodigiosailla diversz formse ani- 
mantía, quz a gentilibus efficta sunt. 


67. Una illa composita natura est, vel quia 
carne habitus instar induitur, adeoque uma est, 
quamlibet incarnata, at puta xs in statuz figuram 
conformatum : vel quia assumpta caro mutata 
fuit in naturam illius a quo sumpta est, vel per 
nature assumentis in assumpti naturam conver 
sionem, ita ut a substantía propria moveri passa 
sit : vel demum quatenus snbstantía substantia 
unita fuit, et dux consistunt. Quod horum vobis 
arriserit, edicite : vel dux nature Christus 68], 
vel nequaquam dux. Nam qu: per contradictio - 
nem enuntiantur, omnibus modis opposita stunt. 
Vel ergo duas naturas predicate, vel unam abso- 
lute dicite. Quid' enim dictionem producitis, cujus 
vim abnegatis ad simpliciores decipiendos? 


68. Cum naturam unam Dei Verbi incarnatam 
dicitis, aut vim vocis, incarnatam , inficiamini, aut 
per circumlocutionem 60 nomine et termino na- 
turas duas effertis ; unam quidem aperte normi- 
nautes, aliam vero adjuneto termino indicantes : 
si quidem caro anima rationis participe animata 
ét intelligente, hominis natura sit, 

69. Qus sunt diversse substentise , unione fiunt 
unum, et mon matura. Natura quippe ea qua 
sunt ejusdem substantie, unum sunt, Aliud igitur 


D est natura, et aliud unio, et aliud quod ex pluri- 


bus eífficüur. Quamobrem ez consubstantialitate 
una natura est : ex unione penes hypostasim, hy. 


postagis una. 

&19 70. Nomen Christi, ot beatus Cyrilius ** 2u- 
etor est, neque vim definitionis habet, nec alicujus 
essentiam declarst. Quod si nec esaentiam declarat 
sliewjus, nec vim habet definitionis, hypostasis 
erit, non natura. Definitione enim essentia decla- 
ratur : descriptiene vero, persona et hypostasis : 
quandoquidem definitio ex essentialibus compe- 
nitur; descriptio vero ex iis quz sunt in substac- 


yrill. in schol. citat. a S. Mar., epist. 1 ad Thalass. Tom. fl, p. 977. 





141| 


S. JOANNIS DAMASCENI | 


tia. Porro nomen Del essentiam substantiamve A xoc. Τί οὖν τὸν ἕνα Χριστὸν, τὸν 5 Θεόν τε χοὶ 


significat, similiter nomen hominis. Quid causa est 
igitur, car unum Christum, Deum et bominem, 
hypostasim unam compositam , quatenus Christus 
est, non przdicetis; quatenus vero Deus et homo, 
non duas naturas? 

71. Etsi. vero ex perfectis unio flat : attamen 
ratione totius, id est ejus quod unitione effectum 
est, partes dicuntur, quie ad unionem concurrunt ; 
ut puta ex terra, et pales, et aqua lateres (iunt : 
quorum quodlibet per se seorsim perfectum esl; 
ad lsterem vero quod attinet, pars censetur. Partes 
ergo Christi dus nature sunt : ex divinitate siqui- 
dem et humanitate exsistit. Quomodo igitur aon 
sunt partes in toto, nec totum in partibus? aul 
enim in ipeo sunt, aut alibi; sut ipse quoque 
exstinctus erit, aut in aliis est preter ista, aut 
nusquam. 

723. Si caro ejusdem nature est cum divinitate 
Verbi, quomodo Trinitas in quaternitatem mon 
tranaiit? Quz enim consubstantialia sunt, diversse 
sunt bypostasis. Sin vero diverss essentia caro 
est : qui fit ut Christus non sit duz παίυγ ἢ 

75. Si Deus Verbum et Pater secundum quid- 
dam duo sunt; caro autem et Deus Verbum 
secundum nihil duo sunt, plus unitum est carni 
Verbum, quam Patri. Sin vero non plus, secundum 
aliquid sunt duo Deus Verbum et caro. Quod si 
secundum aliquid duo sunt; omnino secundum 
naturam : non enim secundum hypostasim. 

74. Unus Christus , composita illa hypostasis, 
natura idem est cum Patre, et Spiritu, cum matre 
itidem et nobis. Est enim tum Patri, tum aobis 
consubstantialis; cum tamen hvpostasi discrepet. 
Si igitur naturam unam compositam ei tribuitis, 
Patrem proinde et Spiritum sanctum compositze 
naturse esse dicetis ; quinimo Trinitatem et hbomi- 
nes unius esse naturz fatebimini. Sin vero hypo- 
stasim in naturis duabus exstantem, secundum 
aliud Patri consubstantialis erit, et secundum aliud, 
nobis. 

75. Deitas de tribus vivificie Trinitatis hyposta- 
sibas enuntistur : eonsimili modo bumanitas de 
infinitis naturt& humane hypostasibus. Si ergo 


ἄνθρωπον, μὴ μίαν μὲν ὑπόστασιν σύνθετον 
Χριστὸν, ὡς Θεὸν δὲ καὶ ἄνθρωπον, δύο eise; 
ρὐξατεῖ: 


οα΄. Εἰ δὲ xal ἐκ τελείων ἢ ἕνωσις 1 évocto, 4 
xai πρὸς τὸ ὅλον, fjtot τὸ ἐπ τῆς ἑνώσεως ἐπ; 
cua, μέρη τὰ πρὸς ἕνωσιν συνελθόντα 
bx χοὸς τυχὸν, ἡ πλίνθος, xoi ἀχύρου, wi ὕδε: 
ὧν ἕχαστον, χαθ' αὑτὸ μὲν τέλειον, μέρος ἃ « 
τὴν πλίνθον λελόγισται. ἈΔέρη τοένυν Xowwi 
φύσεις * ix θεότητος γὰρ οὗτος καὶ ἀνθρωτέτη 
Πῶς οὖν οὐχ ἐν τῷ ὅλῳ τὰ μέρη, καὶ τὸ ὅλον ἐγ 
μέρεσιν; Ἢ γὰρ ἐν αὐτῷ, ἢ ἀλλαχόσι͵ ἢ ἐνέᾳ 
καὶ αὐτὸς, ἣ tv ἄλλοις παρὰ ταῦτα, ἢ οὐδεμῇ, 


οβ΄. Εἰ τῆς αὑτῆς φύσεως ἡ σὰρξ τῇ mi jt. 
θεότητι, πῶς οὐ γέγονε τετρὰς ἡ Τριέ, ἢ καὶ 
ὁμοούσια ἑτέρας ἐστὶν ὑποστάσεως. Εἰ ἃ ian; 
σιος, πῶς οὐ δύο φύσεις ἐστὶν ὁ Xpuosk; 


ογ΄. Εἰ ὁ Θεὸς Λόγος καὶ ὁ Πατὴρ mitje 
δύο, 1j δὲ σὰρξ καὶ ὁ Θεὸς Λόγος xat sikista, 
πλόον ἤνωται τῇ σαρχὶ, Θεὸς Aórs li ta 
Εἰ δὲ οὐ πλέον * κατά τι γοῦν εἶσι δύο ὁ δὲς ἐπ 
καὶ ἡ σάρξ. Καὶ εἰ κατά τι, δύο xatipity d ἡ 
χαθ᾽ ὑκόστασιν. 


VoU. Ὁ εἷς Χριστὸς, ἢ σύνθετο; vimm wi 
μὲν φύσιν ταντίζεται τῷ Πατρὶ xei sy δεχει͵ 
τῇ Μητρί τε καὶ ὑμῖν’ καὶ τῷ Πατρὶ τὰ un ud 
ὑμῖν ὁμοούσιος " διαφέρει δὲ καθ᾽ üxicum Bb 
οὖν μίαν φύσιν αὑτῷ δῶτε σύνθετον, ἐενήξε gi. 
σεως τὸν Πατέρα καὶ τὸ Hosupa τὸ ἅγιον ᾶκι εἰ 
μιᾶς φύσεως τὴν Τριάδα καὶ τοὺς ἀνθρώτα, dm 
El δὲ ὑπόστασιν ἐν δύο γνωριζομένην sim us 
ἄλλο ἔσται τῷ Πατρὶ καὶ xav" ἄλλο Bis 
eux. 


ot. 'H θεότης κατὰ τῶν τριῶν τῆς Un 
Τριάδος ὑποστάσεως φέρεται, ὁμοίως παὶ ἡ ἐὴμ 
πότης κατὰ τῶν ἀπείρων τῆς ἀνθρωπίνῃ; pm 


naturam wnam deitatis humanitatisque dicatis, una ἢ ὑποστάσεων. El τοίνυν μέαν φύσιν sk isle 


nalura, secundum vestram opinionem, in Christo 
trium sanctarum Trinitatis hypostasium fuit, in- 
finitarumque bypostasium humanitatis. 

76. Si particularem specialemque Verbi substan- 
liam asseritis, idemque esse naturam et bypesta- 
sim ; indicate nobis sanctorum Patrum aliquem, 
qui tres naturas [substantiasve dixerit in sancta 
Trinitate, nosque, imposita ori manu, conticesce- 
mus. 1 Sin vero ostendere non potestis, eccur 
vane de eerde, et non ex Deo, loquentes fre- 
mitis ? 


καὶ τῆς ἀνθρωπότητος εἴπητε, μία gine καῖ ἢ 
ἐν τῷ Χριστῷ γέγονε τῶν ἁγίων τῆς Todi τῷ 
ὑποστάσεων. 

oc. Εἰ μεριχὴν καὶ ἰδικὴν οὐσίαν τοῦ Αὐγῷ € 
xai ταυτὸν φύσιν xal ὑπόστασιν δείξατε ἡ ἢ 
τῶν ἁγίων Πατέρων τρεῖς φύσεις ἣ οὐσίας ἐξ 
ἁγίας Τριάδος εἰπόντα, καὶ ἡμεῖς σιγήσοιμεν ,] 
ἐπὶ στόματι θέμενοι. Εἰ δὲ μὴ δεῖξαι δύνει 
μάτην ἀπὸ χαρδίας, καὶ οὐκ &x Θεοῦ, 186 
φρνάττεσθε; 


VARLE LECTIONES. 


* Articulus τὸν utrobique superfluus est, 


* Leg. χηρύξετε. 


1413 


νος ἀριθμὸς παρίστησιν, ἀλλὰ δὴ χαὶ ὁ ἀόριστος, ὁ 
“«ολλὰ τυχὸν, καὶ ὀλίγα, καὶ πλείονα, xat ἐλάττονα * 
καὶ ἡ ἀναλογία δὲ. ταυτὸν οἷδε πολλάχις ποιεῖν, ὡς 
τὸ μεῖζον xat ἴσον καὶ ἧττον" ἀλλὰ καὶ ἡ δειχτικὴ 
φωνὴ, τοῦτό φημι, κἀκεῖνο, καὶ καῦτα, xaX ἄ.1.1ο, 
καὶ ἕτερον" καὶ ἡ τάξις, ὡς xpó τοῦδε, καὶ μετ᾽ 
ἐκεῖγο, καὶ ἀπ' ἀρχῆς, καὶ ὕστερον, xai ἕτεροι δὲ 
«ρόποι τυχόν. Εἰ μὲν οὖν πάντας τοὺς τρόπους δηλω- 
«ἰχοὺς τῆς τῶν πραγμάτων ποσότητος, διαιρετιχοὺς 
λέγετε, ἐγγύθεν ὁ ἔλεγχος. Μίαν γὰρ χαὶ μίαν φύ- 
ev, ἕτερόν τε xal ἕτερον, χαὶ ἄλλο xat ἄλλο, καὶ 
φύσεις ἀορίστως καὶ ἰδιότητας, xat μεῖζον χαὶ ἕλατ- 
«οΥ, xai πρότερον xal ὕστερον λέγετε. Εἰ δὲ μόνον 
«τὸν ὡρισμένον ἀριθμὸν, καὶ μάλιστα τῆς δυάδος, 


διαιρεῖν ὑποτίθεσθε τῆς ἐξουσίας * τίς γὰρ ἢ ἀπο- Β 


χλήρωσις τῆς ἀληθείας ἑτέρως ἐχούσης ; Ἧ δυὰς 
γὰρ xaX τὰ δύο ὁμοῦ τὰ ἀριθμούμενα συλληπτικχῇ δυ- 
“νάμει παρίστησιν, ἣ τῆς μιᾶς ὑμῶν ὁ διαλελυμένος 
ἀριθμὸς, xai καθ᾽ ἑαντὸν θεωρούμενος. 


οη΄. Ἐπὶ πᾶσι τοῦτο ἡμῖν ἀκαγγείλατε * ἔχει θείαν 
φύσιν ὁ Χριστὸς καὶ μετὰ νὴν ἕνωσιν; Ναὶ, ἐρεῖτε. 
Ἔχει δὲ καὶ ἀνθρωπίνην ; Καὶ τοῦτο συνομολογή- 
σετε, εἴ γε μὴ γυμνῇ τῇ κεφαλῇ ἀσεδεῖν βουληθείητε. 
Φύσις οὖν θεία καὶ φύσις ἀνθρωπίνη, μία φύσις, ὃ 
δύο εἰσίν ; ᾿Αλλ᾽ εἰ μὲν μίαν εἴπητε, ἔσται ὁ Πατὴρ 
ἡμῖν ὁμοούσιος * εἰ δὲ δύο χαὶ οὐ μία, τί μὴ τὸν τύ- 
φον σὺν τῷ τούτου γεννήτορι μαχρὰν ἀποῤῥίψαντες, 


CONTRA JACODITAS. 
oz. Tb τῶν πραγμάτων ποσὸν, οὐ μόνον ὡρισμέ- A 


1414 

71. Quantitas rerum non solum definito numero 
reprzsentatur, verum etiam iudefinito; ut, ex. gr., 
multis et paucis, pluribus εἰ paucioribus. Compa- 
ralio idem quoque prestare solet, ut majus , et 
squale, et minus : imo et vox demonstrandi, &oc, 
inquam, et. ἐμά, et hac, οἱ aliud, et alterum ; 
Itemque ordo; ut ante. hoc, et, post. illud, et, a 
principio, εἰ, postea, aliique fortassis modi. Si igi- 
tur omnes modos, quibus quantitas rerum declara- 
tur, divisionem inducere dicitis, obvia facilisque 
confutatio est. Unam quippe atque unam natu- 
ram, diversum item εἰ diversum, aliud et aliud , 
naluras etiam indellnite, et proprietates, majus et 
minus, prius et posterius dicitis. Sin vero solum- 
modo numerum definitum, et maximum binarium, 
dividere ponitis, hoc vestrae licentis erit. Quinam 
enim id sortitus sit, quando veritas aliter se ha- 
bet? Dualitas quippe et duo, ea quie numeran- 
tur, vi quadam colligante, simul reprsesentant ; 
sicul et unius el unius, ut vos loquimini, numerus 
solutus, ei in se consideratus. 

18. Preeter h»c omnia, narrate nobis : Habetne 
Chrisuis divinam naturam post unionem * Omni- 
no, aietis. Habetne vero etiam humana n? et hec 
utique confitebimini, nisi aperto capite impietatem 
estentare velitis. Divina. ergo natera et humane, 
unane natura, an dus sunt? Quod si unam dixze- 
ritis ; erit igitur Pater nobis eonsubstantialis : sin 
vero, cur dus, nec una solum? cur.non abjecta 


μεθ’ ἡμῶν ἕνα Χριστὸν, ἕνα Υἱὸν, ἕνα Kóptov, μίαν C proeul superbia cum ejus parente, aon unum no- 


ὑπόστασιν ix δύο φύσεων, xal δύο φύσεις, xal iv 
δυσὶ φύσεσι, μετὰ τὴν ἕνωσιν ὁμολογήσετε ; Rl μὲν 
γὰρ οὐδέποτε δύο φύσεων τὸν Χριστόν φατε, τί 
μάτην μιᾶς αὐτὸν φύσεως μετὰ τὴν ἕνωσιν λέγετε ; 
Ε1δὲ πρὸ τῆς ἐνώσεως δύο φύσεων αὐτὸν φάσκοντες, 
μιᾶς ὁμολογεῖτε μοτὰ τὴν ἕνωσιν, ἀντιχρὺς πρὸς τὴν 
ἀλήθειαν ἀκομάχεσθε. Πρὸ γὰρ τῆς ἑνώσεως, joo: 
«ἧς θείας σαρκώσεως, μιᾶς φύσεως ἁπλῆς, ἤτοι τῆς 
θείας, μία «τελῶν ὑπόστασις, οὐδὲ Χριστὸς ἦν. Ἥ 
τοίνυν παντελῶς τὰς δύο φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ ἀναι- 
ρήσετε, ἢ διφυᾶ πρὸ τῆς ἐχ Παρθένου τὸν Χριστὸν 
σαρχώσεως λέξετε, μὴ διδόναι αὐτῷ τὰς χυρίως οὔ- 
σας αὑτοῦ δύο φύσεις μετὰ τὴν ἔνωσιν ἀνεχόμενοι. 
Ἡμεῖς γὰρ ἐν τῷ λιμένι τῆς οδαεδείας ἱστάμενοι, 


biscum Christum, unum Filium, unum Dominum, 
unam hypostasim ex duabus naturis, naturasque 
duas et in duabus naturis post unionem fateamini ἢ 
si eaim Christum nunquam natorarum duarum di- 
eitis, curnam ipsum nature unius post unitionem 
vane propuntiatis? si vero enm duarum natursrum 
aate unionem dicendo, ea poraeta, unius nmalurse 
esse confitemini, plane cum veritate pugnatis. Nam 
ante unionem, id est, ante divinam incareationer, 
cum una Raturs unius simplicis, sive divine, hy- 
postasis esset, ne quidem erat Christus. Aut igitur 
duas in Christo naturas tolletis, aut duplieis na- 
turz Christum ante sumptam ex Virgine earnoem 
dicetis, duas ipsi post unitiomem naturae, que - 


καὶ πάσης αἱρετιχῆς xexovolac ἀποκρουόμενοι κατ- D ipsius proprie simt, tribui nom sustinentes. Nos 


αιγίδα." ταῖς αὔραις τοῦ Ἠνεύματος, ἐπὶ μὲν τῆς 
ἁγίας καὶ ὑπερυμνήτον Τριάδος μίαν οὐσίαν καὶ 
φύσιν θεότητος, τρεῖς δὲ τελείας τὰς ὑποστάσεις σέ- 
ὄομεν, μηδεμίαν αὐτὰς πρὸς ἀλλήλας γεκτῆσθαι 
οιαφορὰν ὁμολογοῦντες * κάσας δὲ κοινῶς, καὶ ταυ- 
«ὥς, καὶ ἁπλῶς, καὶ ἀμερῶς, καὶ ὁλικῶς τὰς θεωνυ- 
μίας ἐπὶ πάσης τῆς θεότητος ἐχλαμόάνομεν, ἤτοι 
τῶν τριῶν ὑποστάσεων τὴν οὐσίαν, εἴτε οὖν φύσιν, 
τὴν χυριότητα, χαὶ τὴν ἁγιότητα, τὴν βασιλείαν, 
τὴν δύναμιν, τὴν ἐνέργειαν, τὴν θέλησιν, τὴν ἐξ- 
ουσίαν * διακεχριμένως δὲ τὸ Πατὴρ, τὸ Υἱὸς, καὶ τὸ 


enim qui in portu sincere pietalis versamur, et 
dispulsa per Spiritus sancti afflatus omni bseretiem 
nequitiae procella, in. sancta et supraquam laede- 
bili Trinitate subetantiam unam naturamque éivi- 
nitatis, ἰγὸδ item perfectas hypostases colimus, 
nullam eas inter se differentiam sumbetantialem 
habere conáÉtentes; sed omnia divina nomina 
communiter, et unite, eodemque modo, simpliciter, 
indivisinf, et universim de tota divinitate accipi- 
mus ;. substantiam puta, seu naturam, trium per- 
sonarum, dominationem , et sanctitatem, regnum, 


] VARLE LECTIONES. 
" Arabicus legisse videtur, ut Turrianus, ἀποχλήρωσις, aeriio. 


1475 


S. JOANNIS DAMASCENI 


16 


potentiam, operationem, voluntatem, auctorita- A Πνεῦμα γινώσχομεν * τὸ ἀγέννητόν φημι, xal τὸ vi.- 


tea : discretim demum cognoscimus Patrem et Fi- 
lium et Spiritum sanctum; ingenitum, inquam, et 
genitum, et $15 procedentem ; uti solum ingeni- 
tum Patrem, solum genitum Filium, solum proce- 
dentem Spiritum sanctum, sciamus, non inversa 
aut dimota uniuscujusque proprietate : novinius 
enim ea accidentia, non esse (nihil quippe accidit 
Deo), sed esse proprietates quibus unaquseque hy- 
postasis sigillatur : Deum perfectum Patrem, Deum 
perfectum. Filium , Deum perfectum Spiritum 
eanctum : Deum et Deum et Deum, sed tria 
Deum unurm, simul intellecta et cognita, non con- 
tracta in personam unam et unsm hypostasim, 
absit! sed ad unum principium Patrem relatis 


Filio et Spiritu sancto. Unus quippe Deus es, D 


quia una divinitas ; non tres dii, sicuti tres homi- 
nes. llaudquaquam enim substantia dividuntur, 
ποὰ dirimuntur potestate, nom loco, non operatio- 
ne, non voluntate separantur, habentes indivulsam 
in seipsis mutuo mansionem et circuminsessio- 
nem. Ubinam siquidem erunt, nisi se invicem 
pervadant? alioqui persona queelibet circumseripta 
feret. Unus itaque est Deus ex perfectis tribus 


νητὸν, καὶ τὸ ἐχκπορευτόν᾽ μόνον ἀγέννητον τὸν Ha- 
τέρα εἰδότες, μόνον γεννητὸν τὸν Υἱὸν, μόνον ἐχπὸ- 
ρευτὸν «b Πνεῦμα τὸ ἅγιον, μὴ μεταπιπτούστς P 
«ινουμένης τῆς ἐχάστου ἰδιότητος" οὐ συμδεθηχότα 
ταῦτα γινώσχοντες * οὐδὲν γὰρ ἐπισυμδαΐξνει Θεῷ, 
ἀλλὰ χαρακτηριστιχὰ τῆς ἐχάστον ὑποστάσεω: ἰδιώ- 
ματα * Θεὸν τέλειον τὸν Πατέρα, Θεὸν τέλειον τὸν 
Υίδν, Θεὸν τέλειον «b Πνεῦμα τὸ ἅγιον " Θεὸν xx: 
Θεὸν καὶ Θεὸν, ἀλλ᾽ ἕνα τὰ τρία Θεὸν, σὺν dM, 
νοούμενά τε xai γινωσκόμενα, οὐ σνναλειφόμενα εἰς 
ἕν πρόσωπον χαὶ μίαν ὑπόστασιν’ ἄπαγε - ἀλλ᾽ εἰ; 
ἕν αἴτιον τὸν [Πατέρα συναναφερομένον Υἱοῦ τε «a: 
Πνεύματος. Εἷς γὰρ Θεὸς, ἐπειδὴ μία θεότης, οὐ 
τρεῖς δὲ θεοὶ, ὥσπερ τρεῖ; ἄνθρωποι " οὐδὲ γὰρ οὐσ!Σ 
τέμνονται, οὐ δυνάμει χωρίζονται, οὗ τότιῳ, οὐχ 
ἐνεργείᾳ, οὐ βουλήσει μερίζονται, ἀνεχφοΐττ, τον ἔχον- 
τες τὴν ἐν ἀλλήλοις ἵδρυσίν τε καὶ περιχώρνν... 
Ποῦ γὰρ ἔσονται, μὴ ἐν ἀλλήλοις μένοντα ; κεοι- 
γραπτὸν ἂν εἴη οὕτως ἑκάτερον. Ec οὖν Go; ix 
τριῶν τελείων τῶν ὑποστάσεων, ἵνα μὴ σύνθες-, 
ἐξ ἀτελείων φύσις νυβίζοιξο, μία Sb ἐκ τριῶν --- 
λείων ἁπλῇ xal ἀσύνθετος, ὑπερταλὴς om τρί: 
λειος. 


hypostasibus, ne natura ex imperfectis composita censeatur: &na vero ex tribus perfeeth, simplex 
οἱ compositionis expers, supra modum perfecta, ei perfeeiienis origo. 


79. In incarnatione vero salutari, que intelli- 
gentiam omnem superat, coafilemur unum de 
TriaKate, unigenitum, Filium Verbumque Dei, 


οθ΄. Ἐπὶ δέ γε τῆς σωτηρίου οἰχονομίας xax zi- 
cay ὑπεραιρούσης «κατάληψιν, ὁμολογοῦμεν τὸν ἵν 
τῆς ἁγίας Τριάδος, τὸν μονογενῇ Υ᾽ ὃν καὶ Λόνον τοῦ 


- beneplacito Pa:ris incarmatum de Spiritu sancto (C, Θεοῦ, εὐδοκίᾳ τοῦ Πατρὸς σεσαρκώσθαι Ex Iw:2:- 


. ege6, et ex saneta semper Virgine et Dei Genitrice 
Maria : duasque ejus generationes colimus, wnam 


ante secula et slernam, nulla causa, ex Patre 


sine matre : etunam ex virgine matre, eine parre, 
prepter nostram salutem. Neque incarnatum Pa- 


trem, neque generatum dicimus, neque Spiritum 


sanctum. Proprietas enim flliationis immobilis est. 
Filius igitur cum esset, Filius denuo factus est : 
Filius namque Dei et Pstrie, bominis filius factus 
est, unaque ex naturis duabus hypostasis compo- 
wita. Cum enim liypostasis esset in substantia 
exsistens, naturam substantem assumpsit, massc 
nosire prinitias. Substantem porro dicimus, non 
tenquam habuerit propriam hypoetasim, sed qus 
exstiterit in bypostasi Verbi. Simul quippe caro, 
eimul Dei Verbi earo, simul caro animata rationis 
particeps, minime sublata propter unionem diffe- 
rentia naturarum (quandequidem ea ex quibus 


.umus Christus et Dominus constat, immota nec 


΄ 


pormultata manserunt), sed illis in unam byposta- 
sim compositam concurrentibus sine confusione el 
sejunctione. Unionem enim secundum bypoetasim 
dieimus. At vero uaio secundum hypostasim con- 
currentium quoque naturarum discrimeil servat, et 
unitatem naturse custedit. Si enim Verbum cerni 
eonsuletá€Miale non es, nee diecreium ab eo quod 
simul cum eo subsistit, nec unam proinde in ipso 
dicere naturam licet, neque duas hypostases. Hac 
siquidem hypostases constituunt : ut. consubsian- 


$9, 


τος ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς ἁγίας ἄἀειπαηρθένιν χεὶ 
Θεοτόχου" xal δύο αὐτοῦ τὰς γεννήσεις cifo1s. 
μίαν τὴν προαιώνιον xal ἀΐδιον, ἀναιτίως, Ex D3:5.; 
ἄνευ μητρὸς, xal μίαν τὴν ἐκ τῆς Παρθένου μπτοὺ; 
ἄνευ πατρὸς διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρέαν. Οὕτε τὸν 
Πατέρα σεσαρχῶσθαι καὶ γεγεννῆσθαι λέγοντε:, ef: 
τὸ Πνεῦμα ἅγιον" ἡ γὰρ ἰδιότης ἀχένητος τῆ: οἱδττ- 
“ος. Υἱὸς οὖν ὑπάρχων, Υἱὸς πάλιν γέγονεν. Y9; ri: 
ὧν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, υἱὸς ἀνθρώπου ἐγέετ" 

kx δύο φύσεων pla ὑπόστασις σύνθετος. "Yrir 

τὰρ ὑπάρχων ἑνούσιος, φύσιν ἀνέλαδεν ἕνυπόετιν. 

ἀπαρχὴν τοῦ ἡμετέρου φυράματος. ἙἘνυπόστατον V. 

φάμεν, οὐχ ὡς ἰδίαν kay qxutav ὑπόστασιν, ἄλλ᾽ ἐν τὶ 
κοῦ Λόγου ὑποστάσει ὑπάρξασαν. "Ape γὰρ σὰρξ. 


D ἅμα Θεοῦ Λόγου σάρξ᾽ ἅμα σὰρξ ὄμφνχος λογικὲ, 


ἅμα Θεοῦ Λόγον σὰρξ ἔμψυχος λογική" οὐδαμῶς τῆς 
τῶν φύσεων διαφορᾶς ἀνῃρημένης διὰ τὸν ἔνωσιν᾽ 
μεμέντγε γὰρ τὰ ἐξ ὧν ὁ Χριστός τε καὶ Ἰζύριο;, 
ἄτρεπτα xai ἀμετάδλητα ^ ἀλλ᾽ εἰς μίαν ὑπόστασι" 
σύνθετον συνδραμουσῶν ἀσυγχύτως xal ἀδιαιρέτως᾿" 
καθ᾽ ὑπόστασιν γὰρ τὴν ἕνωσιν δογματίζομεν. Ἡ δὲ 
καθ᾽ ὑπόστασιν ἕνωσις, καὶ τῶν συνελθουσῶν οὐσ'ὧν 
φυλάττει τὴν διαφορὰν, καὶ τοῦ προσώπου τηρεῖν 
οἶδε τὴν ἑνότητα. El γὰρ οὖχ ὁμοούσιος ὁ Λόγος τῇ 
σαρχὶ, οὔτε χεχωρισμένο; τοῦ συνυφεστῶτός ἐστιν, 
οὗτε μίαν ἐπ᾽ αὐτοῦ φύσιν λέγειν θεμιτὸν, οὔτε δύ» 
τὰς ὑποστάσεις. Ταῦτα γὰρ τὰς ὑποστάσεις ποιεῖ " 
τὸ γὰρ ὁμοούσιον, τὸ ἕν μὲν καὶ ταυτὸν χατ᾽ οὐσίαν 
δηλοῖ, Τὸ xa0' ὑπόστασιν δὲ, διάφορον" τοὔμπαλιν δὲ 


1471] 


CONTRA JACOBITAS. 


M 


τὸ ἑτεροούσιον, τὸ xa0' ὑπόστασιν μὲν, ταυτὸν, τὸ δὲ A tiale unum idemque seeundum.substautiam dec!a- 


κατὰ φύσιν, τὸ διάφορον τῶν ἡνωμένων. 


Tet, unaque diversitatem penes hypostasim : con- 


—ra vero diverse substantiz esse, unum quidem secundum hypostasim efferat, diversam vero ubi- 


torum nalturani. 

X. Οὕτως οὐχ ἔστιν ἄλλος χαὶ ἄλλος ὁ Χριστὸς, ἵνα 
μὴ τετράδι λατρεύωμεν, ἄλλο δὲ χαὶ ἄλλο, ἵνα μὴ τῇ 
θεότητι τὸ πάθος προσάπτωμεν. Εἰ μὲν γὰρ ἄλλος 
xal ἄλλος, μάτην μεγαλαιχοῦμεν, τὴν τῆς ἡμετέρας 
φύσεως θέωσιν διὰ τῆς τοῦ Λόγον γεγενῆσθαι σαρ- 
χώσεως. El γὰρ ἡ ἄλλον ἐν ἄλλῳ ἐνοίχησις, σάρχω- 
σις, πλείστας σαρκώσεις ὁ θεὸς ὑπέμεινεν. ε« "Evot- 
χήσω γὰρ, qn3tv, ἐν ὑμῖν, xal ἐμπεριπατήσω. » Καί" 
« Οὐχ οἴδατε ὅτι ναοὶ Θεοῦ ἐστε, χαὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ 
Θεοῦ ἐνοιχεῖ ἐν ὑμῖν; » Εἰ δὲ μὴ ἄλλο xai ἄλλο, ταν- 
τὸν χατὰ φύσιν dj σὰρξ xal θεότης, xal πάντα σνγ- 


80. lloc pacto efficitur, ut non sit alius et alius 
Christus, ne quaternitati serviamus : aliud vero et 
aliud sit, ne divinitali passionem adnectamus. Si 
enim alius et alius, vane frustraque gloriaromut 
A16 factam esse per Verbi incaraationem natare 
nostre deilicationem. Etenim si alius in alio imba- 
bitatio incarnaüio est, plurimas omnino Deus in- 
carpationes sustinuerit. « lubabitabo, inquit, ia ve- 
bis, et inambulebo **, « Et : « Nescitis quod tem- 
plum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vebis "5 » 
Sin vero non eat aliud et aliud, idem natura sunt 


xiyutat xal συμπέφυρται. El μὲν οὖν οὐχ ἄλλος καὶ f caro et divinitas, omniaque confusa et commieta 


ἄλλος, εἴς ὁ Χριττὸς, xai μία ὑπόστασις * ἄλλος γὰρ, 
ἡ ὑπόστα:ις. El δὲ ἄλλο χαὶ ἄλλο, οὐχ ἕν δηλαδὴ 
κατὰ φύσιν. Εἰ δὲ μὴ ἕν, παντί που δῆλον, ὡς δύο. 
Εἷς οὖν ἐστι χαθ᾽ ὑπόστασιν, πρὸς ἑαυτὸν ταυτιζό- 
βᾶῆνος, τῶν δ᾽ ἄχρων vol; χαραχτηρισειχοῖς ἀφοριζό- 
μενος ἰδιώμασιν. Εἰ γὰρ παὶ τῶν χαραχτηριστιχῶν 
ἰδιωμάτων ἡ ἁγία αὐτοῦ σὰρξ οὐκ ἄμοιρος ἦν, ἀλλά 
γε τούτων τὸ ἄθροιαμα, καὶ τῆς σαρχὸς ἡ ónóctasl; 
τε xal σύμπηξις, οὐ χαθ᾽ αὑτὴν, ἀλλ᾽ ἐν τῇ τοῦ Δόγου 
ὑποστάσει γεγίνηται, χαὶ αὐτὴν οὐχ ἰδίαν ἔσχεν 
ὑπόστασιν, Ἐντεῦθεν οὔτε ἑνυπόστατος fjv, οὔτε 
ἰδίαν ἔσχεν ὑπόστασιν. δύο δὲ φύσεις ὑπάρχει, 
ὁμοουσιότηξε μὲν τῶν ἄχρων, ἑτεροουσιότητι δὲ τῶν 
μερῶν, ἐνούμενός τε χαὶ διαιρούμενος ". 


suut. Si itaque non est alius et alius, uaus est 
Christus, et una bypostasis : alius enim hypostasis 
est. Si vero est aliud e& aliud ; plane non est unum 
secundum naturam, Quod si non est unum, nemo 
dubitaverii, quin duo sint. Unus esi ergo, ut 
idem hypostasi sit, exiremoruin tamen. proprieta- 
libus ebaracterisicis discretus. Nas etsi ejus 
sáncta caro proprietaium quibus  sigillaretur , 
expers no&. fuit; barum nmihileminus colleetie, et 
carnis consisientio, copstitulioque, per se uinimo 
substitit, sed in hypostasi Verbi, ut ipsam Verbi 
hyposiasim, gon. propriam suam habuerit. Que 
factum eet, ui sine hypostasi nou exstiterit, Bec 
hypostasi propria praedita sit, Est porre dwr 


nature, qui extremorum — consubsionlialitate, ac partium diversitate, cum unius, (un discre- 


(ug est. 


κα΄. Δύο δὲ φύσεις λέγοντες, οὐ διαιροῦμεν τὴν 5 84. Naturas duas dicendo, unionem non divelli- 


ἕνωσιν, τὴν δὲ τροπὴν χαὶ τὴν σύγχυσιν φεύγομεν. 
Λόγῳ γὰρ xal τρόπῳ πῆς διαφορᾶς ταύτας ἀριθμεῖ- 
σθαι τινώσχομεν. Ὃν γὰρ τρόπον τὴν σύγχυσιν φεύ- 
γόμεν, οὕτω xal τὴν διαίρεσιν παραμτούμεθα, ἐπί τε 
τῖς ἁγίας καὶ θεαρχικῆς Τριάδος, xai ἐπὶ τῆς τοῦ 
ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος οἰκονομίας, Ὡς γὰρ ἐκχεξ τρεῖς 
μὲν ὑποστάσεις ὁμολογοῦμεν, μίαν δὲ οὐσίαν xai 
φύσιν χηρύντομεν, οὐδ᾽ éxetípav μὲν τῶν ὑποστά- 
σεων εἰδύώτες ἀνούσιον " ἀλλ᾽ οὐ ταύτῃ οὐσίαν ἑκάστῃ 
ἰδιαερέτως προσνέμοντες, οὐδ᾽ ἀφοριστικὸν ποσότητος 
ἀριθμὸν οὐσιῶν καταγγέλλοντες, ἵνα μὴ τὸ ἑτεροφυὲς 
xai ἑτεροούσιον εἰσάγωμδν * οὕτω χἀνταῦθα, δύο λέ- 
γοντες φύσεις, οὐ διαιροῦμεν τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν 
ἕνωσιν, οὐδ᾽ ὑποστάσεων ἀριθμὸν φυνεισφέρομεν, εἰ 


mug, sed conversionem εἰ coníusionem vitamus. 
Ratione enim et modo differentia has Aaumerari 
hoyimus. Quemadmodum enim coníusionem. fugi- 
Mus, sic quoque sejuaciioneim exhorremus, eum 
in sancta divinaque Trinitate, Lum in incarmalieno 
unius de saneta Trinitate. Nau sicul tres quidem 
jllic bypostases coufitemur, unamque preedicamus 
substamtiam et naturam, ut nullam prorsus ex 
tribus illis bypestasibus, subslantia carere agne- 
scamus, imo nec unicuique subsiantiam suam 
specialiter tribuamus, aut definitum quantitatie 
substantiarum numerum dicamus, me diversitas 
naturarum substantiarumque introducatur : ele 
eiiam, cum bie duas naturae pronuntiamus, Ben 


xai μὴ ἀννπόστατοι εἶεν «b ἑτεροειδὲς δὲ δηλοῦμεν D dividinus Uypostaticam unionem, neque lyposta- 


xai ἑτεροούσιον. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ ὁ τῶν ὑποστάσεων 
ἀριθμὸς τὸ ὁμοούσιον οὐ λυμαίνεται, οὐδὲ τὴν κατὰ 
φύσιν διαίρεσιν εἰσάγει ταῖς ὁποστάσεσιν, ἀλλὰ τὸ 
τῶν ὑποστάσεων σημαίνων, τὸ ἑνιαῖον τῆς οὐσίας οὐ 
διατέμνει' οὕτως ὧδε, ἡ ποσότης τῶν φύσεων τὸ ταυ- 
τὸν xal τὸ ἐνιαῖον 50 διαιρεῖ τῶν ὑποστάσεων, τὴν 


sium numerum inferimus, tametsi nature ists 
subsistenti minime sint expertes ; sed discrimen 
naiurarum essentiarumve declaramus. Nam velut 
illic numerus bypostasiuim substantim unitatem non 
lzdit, nec propter hypostases naturse diversilalem 
inducit; quin pótius hvpostases signiflicando, uni- 


" Levit. xxvi, 11, 12; Π| Cor. vi, 16. 51 Cor. ut, 16. 


VARLAE LECTIONES. 
v. Clarius interpr. arab. : Estque Christus nature dua, unitus et discretus : unitus unitate hypostasis, ais. 


οἸ οί" dirersitate natuwrarum. 


H- 


1419 


S. JOANNIS DAMASCENTI 


1480 


tatem substanti: non scindit : ita perinde hlc quan- A ὡς ἐν ποσότητι δὲ φυσιχῇ διαφορὰν, καὶ τῶν συνεὶ- 


titas, sive numerus naturarum unam et eamdem 
hypostasim non dirimit, sed velut in naturarum 
quantitate, discrimen congeriemque exprimit eo- 
rum qua simul coivere. Quamobrem, cum ex dua- 
bus naturis perfectis unionem esse factam dici- 
mus, esm non aimus esse factam secundum con- 
versionem, aut confusionem, aut. demutationem, 
aut permistionem, neque secundom affectum, aet 
dignitatem, aut demum per communionem volun- 
tatis ejusdem, vel nominis, vel dignitatis, sicut 
dixk impius Nestorius : quia potius wnionem sub- 
stantivam et secundum hypostasim recta fide prse- 
dicamus : nof ut dos subtaptim, sive essentis, 
essentiam unam compositam perfecerint; sed ut 
unite iater se fuerint secundum veritatem in unam 
Dei Filii compositam hypostasim : earumque adeo 
subetantialem differentiam sartam tectam servari 
&17 definimus. Mansit enimvero creatum, quod 
erestum erat, οἱ non creatam , quod creatum non 
erat : mortale item qued niertale erat, et immor- 
tale quod immortale. Unum quidem corusest mi- 
raculis, aliud succumbit injuriis. Etsi enim unus 
est qui 96 pauitur, et alia mirsbiliter operatur, 
4 uraque communia unius fueriat : atiud tamen 
illud est, ex que contumeliosa cemmunia erant, 
et aliud id ex quo cominunia prsecelsa queque **. 
πέσει πὶ aliud et aliud, ratione οἱ mode differen- 
te : eommunia vero utriusque utraque, modo 


θόντων τὴν σωρείαν δηλοῖ. Διὸ δὴ Ex δύο φύσεων «t- 
λείων τὴν ἕνωσιν γεγενῆσθαι λέγοντες, οὗ κατὰ φυρ- 
pàv, ἣ σύγχυσιν, ἣ τροπὴν, ἣ ἀνάχρασιν φάσχομεν᾽ 
οὐδ᾽ αὖ πάλιν προσωπιχὴν, ἢ σχετιχὴν, ἢ κατ᾽ ἀξίαν, 
f| ταυτοδουλίαν, ἣ ταυτωνυμίαν, ἢ ὁμοτιμίαν, ὡς ὁ 
θεοστυγὴς ἔφη Νεστόριος “ οὐσιώδη δὲ μᾶλλον xà 
καθ᾽ ὑπόστασιν ὀρθοδόξως χηρύττομεν" οὐχ ὡς τῶν 
δύο οὐσιῶν μίαν οὐσίαν ἀποτελεσασῶν σύνθετον, ἀλλ᾽ 
ἐνωθεισῶν ἀλλήλοις χατ᾽ ἀλήθειαν εἰς μέαν ὑπόστα- 
σιν σύνθετον τοῦ Υἱοῦ τοῦ θεοῦ, σώζεσθαι αὐτῶν τὴν 
οὐσιώδη διαφορὰν ὁριζόμεθα. Μεμένηκχε γὰρ τὸ χτι- 
στὸν μὲν, χτιστὸν, τὸ δὲ ἄχτιστον, ἄχτιστον " γενη- 
τὸν x, τὸ θνητὸν, καὶ ἀθάνατον, τὸ ἀθάνατον " xal τὸ 
μὲν διαλάμπει τοῖς θαύμασι, τὸ δὰ ταῖς O6peatv ὑπο- 
πέπτωχεν. Εἰ γὰρ καὶ εἷς ὁ ταῦτα πάσχων, χἀχεῖν: 
θανματουργῶν, καὶ κοινὰ τοῦ ἑνὸς ὑπῆρχεν ἀμφ. 
τερα, ἀλλ᾽ ἕτερον ἐξ οὗ κοινὰ τὰ τῆς Ὀόροως, καὶ ἐξ 
οὗ χοινὰ τὰ αὐχήματα, ἕτερον" ἕτερον μέντοι oni 
ἕτερον λόγῳ xaX τρόπῳ τῆς διαφορᾶς, χοινὰ δὲ ἐχε- 
τέρῳ ἑκάτερα τῷ τρόπῳ τῆς ἀντιδόσεως, διὰ τὴν εἰς 
ἄλληλα τῶν μερῶν περινρησιν, καὶ τὴν xal ὑτέ- 
στάσιν ἕνωσιν. Ἐνεργεῖ γὰρ ἑκατέρᾳ μορφῇ pni 
τῆς θατέρου κοινωνίας, τοῦθ᾽ ὅπερ ἔδιον Eayzsr ἐὐ 
δὴ χαὶ ὁ Κύριος τῆς δόξης ἐσταυρῶσθαι λέγετε: ἐτ- 
λαδὴ, ὡς οὐ θεότητι, ἀλλὰ τῇ συνυφεστη xoa mor: 
καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἀνεληλυθέναι ὅπου ἦν τ 
πρότερον γέγραπται" οὐχ fj τὸ πρότερον ἄνθρωπο; 
ἦν, ἀλλ᾽ ἔνθα ὡς Θεὸς ὑπῆρχε, καὶ τοῦ ξξατρὸς ἀδια:- 


weetus communicationis propter cireuninssssio- (« ρετος. Οὔτε γὰρ τὴν θεότητα παθητὴν, ἢ πάσχε:ν 


nem partium in se invieem, οἱ propter enionem 
lypostaticam. Agit enim utraque forma curn »lte- 
rius communione, quod proprium habet : quo (it 
ui Dominus gloris crucifixus dicatur "5 (nimirum 
men deitate, sed carne una cum illa subsistente), 
et ülius hominis ascendisse scriptus sit **, ubierat 
prius. Non ubi prius home erat, sed ubi tanquam 
Deue exsistebat, indivulsus a Patre. Nequaquam 
enim deitatem patiendi capacem, aut carne pas- 
sem docemus ; neque carnem, sive bumanitatem, 
ente ancula exstare cen(itemur : sed eum qui am- 
bee, hanc et illam, habet, aliquando quidem ex 
utrasque Christum nominamus, aliquando vero ex 
altera partium, atque ex divinitate quidom, Deum, 
hemiaem vero rursum, ex bumanitate. Cumque 
Deum pessibilem dicamus, non tamen ut Deum, 
sed tanquam hominem : quin puerum δίδου} aa- 
terierem, non uli puerum, sed ut qui etiam Deus 
sit, annuntiamus. Unus quippe est, hoc et illud, 
Deus et homo, Deus perfectus et perfectus homo, 
omnes ἰπ se ferens deitatis proprietates ; deitatem 
jequam, immunitatem 3 principio, immortalita- 
tem, dominstum, voluntatem omnipotentem εἰ 


* Leo M. epist. ad Flav. 


5apxi καταγγέλλομεν, οὔτε τὴν σάρκα, ἤτοι τὴν ἀν- 
θρωπότητα, προαιώνιον ὁμολογοῦμεν, ἀλλὰ τὰς ἐξ- 
φοτέρας, ταύτην τε κἀκείνην ἔχοντα, ὅτε μεὸν ix τοὺ 
συναμφοτέρου, Χριστὸν ὀνομάζομεν, ὅτε δὲ ἐξ DÀ; 
τῶν μερῶν, bx μὲν θεότητος Θεὸν, ἄνθρευπον δὲ τί: 
λιν ἐξ ἀνθρωπκότητος φάσχομεν. Καὶ Θεὸν μὲν τεῦη- 
τὸν, οὐχ ὡς θεὸν δὲ, ἀλλ᾽ ὡς καὶ ἄνθρωπον λέγομεν 
φαιδίον δὲ προαιώνιον, οὐχ fj παιδίον, ἀλλ᾽ ὡς τοὶ 
Θεὸν καταγγέλλομεν. Εἷς γάρ ἐστι τοῦτο χάκεϊν. 
Θεός τε καὶ ἄνθρωπος ᾿ Θεὸς τέλειος, καὶ &vbps 

τέλειος, πάντα φέρων τὰ τῆς θεύτητος ἰδεώματι ὃ" 

θεότητα, τὸ ἄναρχον, τὸ ἀθάνατον, τὴν xupiórrs- 
τὴν παντοδύναμον θέλησιν χαὶ ἐνέργειαν, xai πᾶσεν 
φέρων τὴν τῆς σαρνὸς οὐσίαν ἀνελλιπῶς, φυχὴν. 


D σῶμα, νοῦν, καὶ τὰ τούτων φυσιχὰ καὶ ἀδιάδλητα 


πάθη καὶ ἰδιώματα, τὴν αὐτοξούφιον θέλησιν καὶ 
ἐνέργειαν, τὴν πεῖναν, τὴν δίψαν, τὸ δάκρυον, ctv 
λύπην, τὴν ἀδημονίαν, τὸν θάνατον. « Ὁ Κύριος γάρ 
μον xat Θεὸς, » φησὶν ὁ θωμᾶς. Καί" « Θεὸς ἦν ὁ 
Λόγος, καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, » ὁ Θεολόγος εἷ- 
κεν ἐν Πνεύματι. Καί" « Ἐν ἀρχῇ fiv ὁ Λόγος. » Καί" 
« Θέλω, καθαρίσθητι' » καί" « Θὺχ ἂν τὸν Kop: 
«ἧς δόξης ἐσταύρωσαν. » Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ 


33] Cor. 1, 8. ** Joan. vi, 62. 


VAME LECTIONES. 


* Leg. θνητόν, sic Turr., mortale Arab. 


1481 CONTRA JACOHITAS. 1189 


ἡ τῶν θεοδημε:ῶν δύναμις, τὴν θείαν αὑτοῦ ἀναχῆ - A operationem ; omnem lteni carnis substantiam 
ρύττει φύσιν τε καὶ ἐνέργειαν. gerens nulla parte destitutam, animam, corpus, 
-gens$um, seu mentem, eorumque naturalia, affectusque et proprietates inculpatas, liberam volun- 
tatem. et. actionem, famem, sitim, lacrymas, morrorer, angorem, mortem. Ait quippe Thomas: . 
« Dominus meus et Deus meus **. » Et : « Deus erat Verbum, et Verbum caro fáctum est'*, » dixit la 
Spiritu Theologus. Et: « In principio erat Verbum **. » Item: « Volo, mundare **. » Rursum: . 
« Nunquam Dominum glorie cruciflixissent **..» Hxc et à!ía eju$modi, potestásque miraculorum 
divinam ejus naturam actionemque przdicant. 

πβ΄. Εἶτα, ε Ἐξουσίαν ἔχω ϑεῖναι τὴν Woyfv pov, 89. Insuper ait: « Potestatem bhdbeo ponendi 
καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαδεῖν αὐτήν.» Καί" « Ῥηλα- animam ieam, et potestatem habeo iterum su- 
φίδάτέ με, xal ere Oct πνεῦμα σάρχα καὶ ὁστέα οὐκ — mendi eam 5.» Et: « Palpate et videte, quod 
ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα. » Kal * ε Ἡμεῖς 6b spiritus carnem et ossa non habet, sicut me vide- 
νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν. » Kat, « Εἰσελθὼν εἰς οἰχίαν, — tis habere ?!. » Item : « Nós autem sensum Cliri- 
ἐθέλησεν ἵνα μῇ τις γνῷ, xal οὖχ ἠδυνήθη λαθεῖν. » sti habemus **, » — ὁ Ingressus dorium, neminem 
Καίπερ, « Μὴ ἐμὸν γενέσθω θέλημα, ἀλλὰ τὸ σόν. » B voluit scire, et nón potuit latere 3», » — « Pater, 
Καὶ ἡ χλάσις δὲ τῶν ἄρτων, καὶ ἡ βάδισις, χαὶ ἡ πο flat voluntas mea , séd tuá **. » Fraciio pa- 
ἐπὶ τοῦ σταυροῦ τῶν χειρῶν ἔχτασις, χαὶ d) νόησις, — num, deambulatio, exteilsio manuum in cruce, in- 
xaX fj ζωτιχὴ, τρεπτιχή τε, καὶ αὐξητιχὴ, xat αἰσθη- — tellectio, vis vitalis, nutriendl, augendi el. sentlen- 
τιχὴ δύναμις παρίστησι τὴν ἀνθρωπίνην ἐνέργειαν. di, hàómahum actam perhibent. lliüdque rursum : 
Καὶ xó* « Ὕστερον ἐπείνασε. » Καὶ τὸ ἐπὶ Λαζάρῳυ ε Postea esuriit **; » et ille Lazari causa lacry- 
δάχρυον, καὶ τὸ, « Διψῶ. » Καί" « Νῦν ἡ φυχή pov — mie**, necnon illud : « Sitio *.» Et': « Nunc anima 
tetápaxta:, » Kod, c Tiketio nó; εἰμι ξως θανάτου.» — mea turbata esi **. » — « Tristis sum usque ad 
Καὶ, “Ἤρξατο λυπεῖεθαι, καὶ ἐχθαμδεῖσθαι, xat ἀδης — mortem ?*, » Ad haec : « Copit paveré et edere et 
povelv. Kat πέρας 7" « El; χεῖράς σου παρατίθημι — moestus esse **, » Denique : « Pater, 218 in ma- 
tb πνεῦμά μου" καὶ τοῦτο εἰπὼν ἐξέπνευσεν. » "Ap — nus tuas commehdo spirilum meum, et eum hoc 
οὗ σαφῶς ὥσπερ τὰ πρότερα μαρτυρεῖ τὴν θεότητά, — dixisset, exspiravit *'. » Annon plane sicut priora 
δὕτω γαὶ τἀῦτα τὴν düvoU ἀνθρωπόξητα, xal τὸ τῶν [114 divinitatem testantur, ita quoque hzc ipsius 
φύσεων διάφορον xaY ἀσύγχυτον ; Πῶς γὰρ ταῦτα — humánitatem, duarumque náturarum discrimen, et 
χἀχεῖνα ἐπὶ μιᾶς λεχθήσεται φύσεος ; C inconfusam ünionem? Quinam enim hzc et illa de 

una natura dicentur? 

er. θεὸς τοιγαροῦν ἔστι τέλειος, xal ἄνθρωπος 85. Deus ergo est perfectus, et perfectus homo ; 
t£eto;* tb, χατὰ φύσιν, καὶ ἄνθρωώπος xavà φύσιν natura Deus, et natura homo : perfectus in divi- 
ἐν θεότηδι τέλειος, 32V ἀνελλιπὴς ἐν ἀνθρωπότητι, — nitate, nulla re defectus in humanitate. Etsi enim 
El γὰρ καὶ χατ᾽ olXovoulav γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλλὰ — secundum dispensationem factus homo est; at 
φύσει γέγονεν ἄνθρωπος" ὅλος Θεὸς xài μετὰ τῆς — natura est factus homo : totus Deus, etiam. cum 
capxb; αὐτοῦ, xal ὅλος ἄνθρωπος μείξὰ τῆς ὑπερου- 508 carhe, et totus hoino cum supersubstantiali 
σίου θεότητος αὐτοῦ. Φαμὲν καὶ τοῦτό δηλοῦντα τὸν Deitate suá. Sed et addimus, hoc Gregorium Theo- 
θεολόγον Γρηγόριον εἰρηκέναι" « Ὧν τὸ μὲν ἐθέωσε, — logum locutum esse ** : « Ex quibus (naiuris) illa 
τὸ δὲ ἐθεώθη, καὶ τολμῶ λέγειν ὁμόθεον. » Ὡς γὰρ — quidem deiflcavit, hzc autem deificata est; quin 
τὴν σάρκωδιν ἄνευ τρὸπῆἧς ξοῦ Λόγου χὰὶ μεταδολῆς — et dicere ausim, simul Deus facta est.» Nam, sicut 
οἴδαμεν, οὕτω χαὶ τὴν θέϊξυσιν. Αὐτὸς γὰρ ὁ Λόγος — Incarnationem citra conversionem Verbi demuta- 
σὰρξ ἐγένετο, χυηθεὶς μὲν ἐκ ἑἧῆς Παῤθένου, mposi-  tionemque novimus, sic et deificationem. ἴρβυηι 
Ov δὲ Θεὸς μέτὰ τῆς προσλήψεως ἤδη καὶ αὐτῆς — quippe Verbum caro factum est, ex Virgine quidem 
ὑπ' αὐτοῦ θεωθείση; ἅμα τῇ εἰς τὸ εἶναι ταύτης παρ- p prognatum, procedens vero Deus cüm assumpta 
αγωγῇ " ὡς ὁμοῦ γενέσθαι τὰ τρία, τὴν πρόσληψιν, — carne, quee jain ab ipao dei(icata fuefit, simul at- 
τὴν ὕπαρξιν, καὶ τὴν θέωσιν τοῦ ἀνθρώπου *. Ἅμα ἡ que esse incepit. Quo evenit, ul tria simul gesta 
σύλληψις xai ἡ ὕπαρξις τεθαυματούῤγηται" ἡ piv — fuerint, assumptio, exstantia et deificatio huma- 
σύλληψις τοῦ Λόγου, τῆς δὲ σαρχὸς ἡ ἐν αὐτῷ τῷ — nitatis. Ássumpltio et exsistentia prodigiose simul 
Λόγῳ ὕπαρξις" δι᾽ αὐτῆς τῆς Θεομήτορος ὑπερφυῶς patratz sunt, Verbo quidem assumente, carne vero 
χορηγούσης τὸ πλασθῆναι τῷ πλάστῃ, xal τὸ ἀνθρω- — in ipsomet Verbo exsistente; ipsius utique Dei 
πισθῆναι τῷ Θεῷ xal ποιητῇ τοῦ παντὸς, θεοῦντι 4b — Genitricis opera, quz» modo matura sublimiori 
πρόσλημμα, σωζούσης τῆς ἑνώσεως τὰ ἐνωθένιᾶ, — prestitit, ut ellictor effipgeretur, homoque fieret 
τοιαῦτα οἷα ἤνωται" οὐ τὸ θεῖον λέγω. μόνον, ἀλλὸςἙ — Deus et opifex universi, ἃ quo assumpta natura 


" *5 Joan. Xx, 98. !* Joan. 1, 1, 16. *t ibid. 4. ?** Mattb. vin, 5. ?* I Cor. τ, 8. ?? Joan. x, 8. 
- Luc. xxiv, 59. ?* I Cor. u, 16. ? Marc. vit, 18. ?* Luc. xxii 49, 35 Matth, iw, 9, ?* Joan. Ἵ, 
i ral r3 xix.28. ?* Joan. xu, 97. ** Matth, xxvi, ὅδ. " Marc. xiv, 29... δ Luc. xxii, 46. 


VARLE LECTIONES. 
7 Turr. legit πάτερ, ut et interpr. Arab... * llzec usque ad δι᾽ αὐτῆς, omisit Turrianus. 
PaTBOZ. ἀκ. XCIV. 41 


3483 


S. JOANNIS DAMASCENI 


16 


.deifcata fuit, unione servante qua unita sunt, A xat τὸ ἀνθρώπινον τοῦ Χριστοῦ τὸ ὑπὲρ ἡμᾶς καὶ 


qualia unita fuere; non id solum quod divinum 
est, inquam; sed boc etiam quod humanum est in 
"Christo, quod nostri gratia et ad instar nostri 
habuit. Neque enim cum primum nostri similis 
esset, postmodum supra nos factus est : quin po- 
tius semper, et ex quo primum exstitit, uLrumque 


χαθ᾽ ἡμᾶς. Οὔτε γὰρ γενόμενος πρότερον καθ᾽ ἡμᾶς, 
ὕστερον γέγονεν ὑπὲρ ἡμᾶς " ἀλλ᾽ ἀεὶ ἐκ πρώτης 
ὑπάρξεως ἄμφω ὑπῆρχε διὰ τὸ ἐξ ἄχρας συλλήψεως 
ἐν αὐτῷ τῷ Λόγῳ τὴν ὕπαρξιν ἐσχηχέναι. ᾿Ανθρώπι- 
vov μὲν οὖν ἔστι κατὰ τὴν οἰχείαν φύσιν, Θεοῦ δὲ xai 
θεῖον, ὑπερφνῶς. 


fuit, quia a conceptionis ejus initio in ipsomet Verbo exsistentiam habuere. Quod ergo humanum 
«e&t, secundum suam naturam exsistit, quod vero Dei et divinum, supra natiram. 


84. Porro sanctam Virginem proprie vereque 
Dei Matrem praedicamus : quippe cum, sicut Deus 
verus est qui ex ea natus est, sic vere Mater Dei, 
qua Deum ex 86 carnem factum pepererit. Atqui 

*Deum ex ipsa natum esse aimus, non ut ex ipsa 
eternam Deitatis exstantiam acceperit, sed quod 
ex ipsa siL incarnatus aine conversione, factusque, 
€t genitus homo, Christus unus, Filius unus, 
Dominus unus, hypostasis una, idem ipse Deus et 
bomo, qui alteram Trinitati personam non in- 

«exerit. 

.. 85. Quocirca adjectionem quoque Trisagio hymno 
*actam blasphemam esse decernimus, ceu qua Tri- 
nitali quarta persona inseratur, el seorsim ponat 
'subsistentem Dei virtutem , seorsimque eum. qui 
erucifixus^est, ac si alius foret preter illum for- 
4em Σ vel qua Trinitas sancta laudetur ceu passi- 
bilis, unaque cum Filio crucifigatur Pater et Spi- 
Titus sanctus : vel qua denique Spiritus sanctus 
 immoríalis, passibilis significetur. Nam hymnus 
hic Trisagius olim a Spiritu sancto per Seraphim, 
ministros ejus spiritus, videnti Deum lIsaiz reve- 
latus est **, quo tres Deitatis hypostases arcano 
modo declarabantur, unusque dominatus, et 419 
natura. Ipse siquidem lsaias se vidisse Dcum 
οἱ Patrem ait; Joannes vero Theologus Filium 
ei manifestatum ait **; Paulus denique, divinus 
Alle apostolus, Spiritum sanctum **. Hinc omnes 
:sancti Patres ter sauctum hunc hymnum de san- 
cta Trinitale acceperunt. Quocirca Gregorius 
"Theologus ait : « Hoc pacto itaque sancta sancto- 
'rum qus ἃ Seraphinis obteguntur, celebranturque 
«ribus sanctitatis acclamationibus, in unam domi- 
nationem Beitatemque coeunt, de quo alius quis- 
ipiam amie nos egregie admodum et altissime phi- 
losopliatus est. » 

86. Fertur in libris historicis, Proclo patriar- 
«ha Constantinopolitano, cum populus illic sup- 
plicaret propter Dei quamdam commipationem, 
raptum e plebe puerum, bymnum hujusmodi an- 
gelis docentibus didicisse : Sanctus Deus, sanctus 
fortis, sanctus. immortalis, miserere nobis; quem 
eliam canere jussus est. ld quod revelatum erat 
confirinavit eventus : simul enim atque ceci- 
nerunt, ira cessavit. Atqui hanc esse hymni viin 


πὸ. Τὴν δὲ ἁγίαν Παρθένον xuplec καὶ ἀληθῶ; 
Θεοτόχον κηρύττομεν. Ὡς γὰρ θεὸς ἀληθὴς ὁ ἐξ αὐ- 


«ἧς γεγεννημένος, οὕτω θΘεοτόχος ἀληθὴς, ἡ Θεὸν ἐξ 


αὐτῆς σεσαρκωμένον χυήσασα. θεὰν δέ φαμεν ἐξ αὖὑ- 
τῆς γεγεννῆσθαι, οὐχ ὡς ἐξ αὐτῆς ἐσχτη,πότα τὴν àt- 
διον τῆς θεότητος ὕπαρξιν, ἀλλ᾽ ὡς ἐξ αὐτῆς ἀτροέ- 


D πτως σαρχωθέντα, xai γενόμενον ἄνθρωπον, xal γεν- 


νηθέντα, ἕνα Χριστὸν, ἕνα Υἱὸν, ἕνα ἸΚύριον, μίαν 
ὑπόστασιν, τὸν αὐτὰν Θεόν τε xa ἄνθρωπον, c4 
ἕτερον ἐν τῇ Τριάδι παρεισάγοντα πρόσιωπον. 


πε΄. Ἐντεῦθεν xal ἐν τῷ Τρισαγέῳ προσθέχιν 
βλάσφημον ὁριζόμεθα, ὡς πέεαρτον ἐν Τριάδι καρεν- 
τιθεῖσαν πρόσιυπον, χαὶ ἀνὰ μέρος τιθεῖσαν τοὺ re 
τὴν ἐνυπόστατον δύναμιν, xal ἀνὰ μάρος τὸν ἐπ» 
ρωμένον, ὡς ἄλλον ὄντα παρὰ τὸν lox upór, 1 aik- 
τὴν τὴν ἁγίαν Τριάδα δοξάζουσαν, xaX guaupunon 
τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα xol τὸ ΤΙνεῦμα «ὃ ἄγων, ἢ τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον xal ἀθάγατο», παθητὸν ἀτοῖε:- 
xvjousav. Ὁ γὰρ Τρισάγιος οὗτος ὕμινος, πάλαι μὲν 
ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου διὰ τῶν λειτουργιχῶν 
αὐτοῦ πνευμάτων τῶν Σεραφὶμ τῷ θεόπτῃ "Hi 
μεμνσταγώγητο, τὰς τρεῖς ὑποστάσεις crc Θεότητα; 
μυστιχῶς ἐμφαίνοντος 8, xal τὴν μέαν χυριότη-2. 
xaX φύσιν. Αὐτὸς μὲν γὰρ ὁ "Haatag τὸν Θεὸν xx: 
Πατέρα ἔφη ἑωραχέναι" ὁ Θεολόγος δὲ Ἰωάννη; τὸν 


Υἱὸν αὐτῷ ἔφη ἀποχεχαλύφθαι - Παῦλος δὲ θεῖς 


ἀπόστολος, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἐντεῦθεν ἅπας: 
τῶν ἁγίων Πατέρων ἑσμὸς, εἰς τὴν ἁγίαν Τρ 
τοῦτον τὸν Τρισάγιον ἐξειλΐῆφασιν ὕμνον. Φησὶ s 
ὁ Θεολόγος Γρηγόριος “ εθὕτω μὲν οὖν τὰ "Av: y 
ἁγίων, ἃ καὶ τοῖς Σεραφὶμ τυγχαλύπτεται, χὰ S 


ζεται τρισὶν ἁγιασμοῖς εἰ, μέαν συνιοῦσι χυριότ,3 


τε χαὶ Θεότητα" ὃ xal ἄλλῳ τινὶ τῶν πρὸ ἡμῶν zt 
φιλοσόφηται χάλλιστά τε χαὶ ὑψηλότατα, Ex roo; δὲ 


D θείας ἀποχαλύψεως. 


πε΄. Αἱ ἱστοριχαὶ διχλγορεύουσε βίδλοι, ἐπὶ Πρό- 
χλου προέδρου Κωνσταντινουπόλεως, λιτανεύοντος 
toU αὐτόθι λαοῦ διά τινα θεήλατον. ἀπειλὴν. ἀφο 
παγῆναι τοῦ λαοῦ παιδίον, xal τὸν ὕμνον οὕτω C 
δαχθῆναι ὑπ᾽ ἀγγελιχῇς τινος μυσταγωγίας * "ATICC 
ὁ Θεὸς, ἅγιος. ἰσχυρὸς, ἅγιος ἀθάνατος, ἐλέησον 
ἡμᾶς, καὶ χελευσθῆναι ἄδειν. ᾿Εχύρωσε δὲ τὴν ἀπο- 
χάλυψιν ἡ σύντομος ἔχδασις" ἅμα γὰρ ἦπαν, xai 
ἐχόπασεν ἡ ὀργή. Φαμὲν δὲ ταύτην εἶναι τοῦ ὕμνου 


" Isa. v, 1 seqq. "" Joan. xu, 4]. " Act. χχνιπ, 25. 


VAIUA LECTIONES. 


“μος. ἐμφαίνων. 


1165 : 


CONTRA JACOBITAS. 


1486 


τὴν δύναμιν" Ἅγιος ὁ Θεὸς, ὁ Πατὴρ ἐξ οὗ θεὸς ὁ A sensumquo dicimus. Sanctus Deus , Pater scilicet, 


γιὸς, καὶ θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον " ἄγιας ἰσχυρὸς, 
ὁ Υἱὸς, ἡ τοῦ Πατρὸς σοφία xai δύναμις" ἅγιος 
ἀθάνατος, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον " τὸ ΠΙνρῦμα γάρ ἔστι 
τὸ ζωοποιοῦν, χαὶ ὁ ε vópo; τοῦ Πνεύματος; πῆς 
ζωῆς. » Καὶ ὁ Θεοκάτωρ Δαδίδ' « Ἐδίψησεν ἡ ψυχῆ 
μου πρὸς τὸν Θεὸν, τὸν ἰσχυρὸν, τὸν ζῶντα. » Ταῦτα 
δὲ λέγομεν, οὐ μόνον τῷ Πατρὶ περιορίζοντες τὴ" 
θεότητα, οὐδὲ μόνῳ τῷ Υἱῷ τὴν δύναμιν, f| τὴν ἀθα- 
γασίαν μόνῳ τῷ Ἠνεύμαςι, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ἐχάστης τῶν 


ὑποστάσεων πάσας τὰς θεωνυμίας ἁπλῶς χαὶ ἐνιαίως: . 


λαμθάνοντες, “ὃν θεῖον ’ Ἀπόστολον ἐχμιμούμενοι 
φάσχοντα" « Ἡμῖν δὲ εἷς Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ 
πάντα, καὶ ἡμεῖς ἐξ αὐτοῦ b * χαὶ εἷς Κύριος Ἶη- 
σοῦς Χριστὸς, δι᾽ o0 τὰ πάντα, χαὶ ἡμεῖς δι᾿ αὐτοῦ" 
καὶ ἕν Πνεῦμα ἅγιον, ἐν ᾧ τὰ πάντα, xal ἡμεῖς ἐν 
αὐτῷ «4.» 00 μὴν ἀλλὰ xal τὸν Θεολόγον Γρηγόριον 
ᾧδέ πη λέγοντα᾽ « Ἢ μῖν δὲ εἷς Θεὸς ὁ Πατῆρ, ἐξ οὗ τὰ 


χάντα, καὶ εἷς Κύριος; Ἰησοῦς Χριστὸς, δι᾽ οὗ τὰ 


πάντα, καὶ ἕν Πνεῦμα ἅγιον, ἐν ᾧ τὰ πάντα " τοῦ 
ἐξ o5, καὶ δι᾽ οὗ, καὶ ἐν ᾧ, μὴ φύσεις τεμνόντων, 
ἀλλὰ χαραχτηριζόντων μεᾶς χαὶ ἀτυγχύτου φύσεως 
ἰδιότητας. » 

πζ΄. Γέλως οὖν ὄντως χαὶ παίγνιον, τὴν δι᾿. ἀγγέ- 
λων μυηθεῖσαν πρότερόν τε καὶ ὕστερον, xai τῇ 
τῆς ἐπαγωγῆς λήξει πιστωθεῖσαν, καὶ τῇ τῶν ἁγίων 
{πλτέρων μαρτυρίᾳ βεθαιωθεῖσαν τρισάγιον ᾧδὴν, ὡς 
τῆς μιᾶς τρισυποστάτου Θεότητος ἐμφαντιχὴν, τῇ 
τοῦ Κναφέω; οἷον χαταπατηθῆναι ἀλόγῳ. οἱήσει " 
ὡς γὰρ ἱμάτιον τὸν ἱερὸν τοῦτον ὕμνον καθαίρειν 
οἰόμενος, καὶ πλέον λαμπρύνειν, ἣ χαλῶς ἔχει, 
προσθήχην τῷ Τρισαγίῳ, ὡς δῆθεν τῶν Σεραφὶμ 
ὑπέρτερος, παρενέθετο, ὥοπερ ἀντινομοθετῶν τῷ 
ἁγίῳ Πνεύματι. ᾿Αλλ᾽ ὦ τῆς αὐθαδίας, ἵνα μὴ λέγω 
τῆς ἀνοίας ! Ἡμεῖς δὲ οὕτω φαμὲν, κἂν οἱ δαίμονες 
διαῤῥήγνυνται " "Aqvoc ὁ Θεὸς, ἅγιος ἰσχυρὸς, 
ἅγιος ἀθώνωτος, 4Aéxnc or ἡμᾶς. 

πη΄. Πρὸς δὲ τῶν εἰρημένων πίστωσιν, xal χρή- 
σεις τῶν ἁγίων Πατέρων, ὧν τὸ στόμα Θεοῦ χεχρη- 
μάτιχε στόμα, ὑπετάξαμεν ὧν δυσῳκηθέντες τὸ al- 
δέσιμον, μεθ᾽ ἡμῶν χαὶ «fic ἀληθείας ἕνα Θεὸν, xai 
μίαν φύσιν ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι, καὶ τὸν ἕνα τῆς 
ἁγίας Τριάδος, τὸν μονογενῇ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, χαὶ μετὰ 
σάρχωσιν ἕνα Χριστὸν, ἕνα Υἱὸν, ἕνα Κύριον, καὶ 


ex quo Deus Filius, Deusque Spiritus sanctus. Sau- 
ctus fortis, Filius, sapientia Patris et virtus : San- 
cius immortalis, Spiritus sanctus; utpote qui vi- 
vilicus sit ; estque, «lex Spiritus vitze **. » Quinimo 
Deiparens David : « Sitivit anima mea, inquit, ad 
Deum fortem, vivum". » Quod quidem 4 nobis di- 
ctum non sit, ut in solo Patre divinitas circumscri- 
batur,in solo Filio, virtus, et in solo Spiritu sancto 
immortalitas ; quin potius in unaquaque liypostasi 
cincta nomina divina simpliciter et singulariter ac- 
cipimus, Apostolum imitati, ubi ait: « Nobisauteim 
unus Deus Pater, ex quo omnia et nos ex ipso "ἢ; et 
unus Dominas Jesus Christus, per quem omnia, et 
nos per ipsum "ἢ ; et unus Spiritus sanclus, in quo 
omnia et nos in ipso. » Imo Gregorium quoque 
Theologum ita loquentem : « Nobis autem unus 
Deus Pater ex quo omnia, et unus Dominus Jesus. 
Christus per quem omnia; et unus Spiritus san- 
ctus , in quo omnia. » Illud ex quo, et per quem et 
in quo, naturas non scindentibus, sed proprie- 
tates exprimentibus unius et non confusc na- 
ture. » . 
. 87. Ridiculum ergo est et ludicrum. , canticum 
Trisagium, quod angeli olim postmodunique do- 
cuerunt, quod cessatio inflicte. plage comproba- 
vit, quod sancti Patres testimonio $uo confiyma- 
runt, DivinitMem tium personarum declarare, 
insana arrogantia Petri Fullonis modo quodam 
conculcari. Sacrum siquidem liymnum istum pal- 
lii instar repurgare se putans, splendidioremque 
reddere, ac si Serapliünis foret przstantior, ad- 
jectione Trisagium infersit, adversus Spiritum 
sanctum veluti leges sanciens. O supremam ar- 
rogantiam, ne dicam, insaniam ! Nos vero, rumpan- 
tur licet daemonibus ilia, sic dieimus : Sanctis Deus, 
sanctus foriis, sanctus immortalis, miserere nostri. 
88. Ceterum ad confirmanda que dicta spnt, 
auctoritates suhjicunus sanctorum Patrum, quo- 
rum 0s, 0s Dei fuerit : ut eorum reverentia per- 
culsi, nobiscum et cum veritate unum 490 Deum, 
unamque naturam in tribus personis, unum ilem 
de sancta Trinitate unigenitum, Dei Filium, unum, 
inquam, post incarnationem Christum, Fillum 


μίαν ὑπόστασιν kv δυοὶ φύσεσιν ἀτυγχύτως χαὶ ἀδιαι- Ὁ unum, Dominum unum, hypostasim unam, in 


pi" ὀρθοδόξως; χηρύξατε. 


ΧΡΗ͂ΣΕῚΣ TON ATION HATEPON 


Ἀποδεικγύουσαι. ὡς elc ἐστιν ὁ Χριστὸς, ἐκ δύο 
φύσεων, καὶ δύο φύσεις, καὶ ἐν δυσὶ φύσεσι, 
καὶ μετὰ τὴν σωξηριώδῃη ὑπεράγαθον αὑτοῦ 
σάρχωσιν. 


Σχόπει ἀναγινώσχων. 


Τοῦ ἁγίου Εἰρηναίου ἐπισχόπου Λουγδούνων, ἐκ 
τοῦ κατὰ Οὐα.Ἰεντίγου. 


« Ὥσπερ γὰρ fj χιδωτὸς χεχρυτωμένη ἦν ἔσωθεν 
χαὶ ἔξωθεν χρυσίῳ χαθαρῷ, οὕτως χαὶ τὸ τοῦ Χρι- 
* Rom. vin, 3 "7 Psal. xt1,2.. 551 Οογ. viii, 6. 


duabus naturis, sine confusione, οἱ sine divisione, 
recta sinceraque fide pr:edicetis. 
AUCTORITATES SS. PATRUM 


Quibus demonstratur. unum. esse. Chrisistin. ex. na- 
turis duabus, et naturas duas , iuque duabus na- 
turis , post ejus salutarem — infinita que. boniiatis 
iacarnationen. 


Inspiee qui legis. 
Sancti Irenai episcopi Lugdunensis , contra Valen- 
tinum. 
« Sicut cnim arca aurata intus ct cxtra. erat 
auro puro; sic etiam Christi corpus purum splen- 


VARIA LECTIONES. ; 


b Als. εἰ; αὐτόν. 


e Haec. postrema pars deest in. Arabica translatione et in textu Apostoli : at multis 


in locis legitur apud Dama$cenum, ut et apud Basilium, 


148] 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1488 


didmnque fuit intrinsecus quidem Verbo ornatum, A στοῦ σῶμα χαθαρὸν ἦν, διαυγὲς, ἔσωθεν μὲν τῷ 


extrinsecus vero spiritu munitum, ut ex utroque 
"naturarum splendor manifestus esset. » 


"Sancti Justini philosophi et martyris, ez libro tertio 
, de Trinitate, cap. ὃ. 


« Ejus porro uterum, ceu divinum semen 
subiens, templum sibi ipse perfectum effingit, 
accepta quadam ex illius natura particula, quam 
in templi formam condendo, substantiam esse suam 
fecit, hocque per suminam unionem indutus , Dei 
Filius utroque modo processit. » 

Ejusdem , ex eadem lucubratione , cap. 17. 

« Quemadmodum unus quidem homo cst, in se 
'wero naturas duas diversas habet , atque alis qui- 
dem Tatiocindtur, alia vero quod ratione concepit 
exsequitur; anima scilicet inteligente cogitans , 
'mavigii puta compagem, remque conceptam ad 
"finem perducit; ita Filius, unus cum sit, duzque 
naturz, aliera quidem divina miracüla edebat, 
altera vero hümilia admittebat. » 


Sancii Aihandsii episcopi AMezandrini, ex sermone 
conira hareses. 


'« Qui cum m forma Dei etset, nd tapinam avbi- 
tratus est A) esse se equalem Deo, sed semetipsum 
" exinamivit, formám servi accipiens *. » Duas habet 
formas: eas retine, neutram adulteres. Neque 
: enim homo eum esset Pei Filins et Deus, formam 


Λόγῳᾳ κοσμούμενον, ἔξωθεν δὲ τὸ Πνεύματι φρουρυῦ- 
μένον, ἵν᾿ ἐξ ἀμφοτέρων τὸ περιφανὲς -πὧν φύσεων 
ἀναδειχθῇ. » 

Τοῦ ἀγίου Ἰουστίνου φιλοσόφου καὶ μάρτυρος. 
ἐκ τοῦ τρίτου βιδλίου, τοῦ περὶ τῆς ἁγίας 
Τριάδος (8), κεφάλ. γ'. 

« Καὶ ταύτην 4 τὴν νηδὺν εἰσδὼς, οἱονεὶ θεῖος 
σπόρος, πλάττει ναὸν ἑαυτῷ τέλειον, ἀνθρώπου μέ- 
po; τιλαδὼν τῆς ἐχείνης φύσεως, xai εἰς τὴν τοῦ 
ναοῦ διάπλασιν οὐσιώσας" ἐνδύς τε τοῦτον χατ' 
&xpav ἕνωσιν, Υἱὸς θεοῦ ἄμφω προῆλθεν 5.» 


Τοῦ αὑτοῦ, ἐκτοῦ αὐτοῦσυγγράμματεος, χεςάλ. wy. 
« Ὥσπερ εἷς μέν ἔστιν ὁ ἄνθρωπος, ἔχει δὲ φύ- 
σεις διαφόρους δύο, καὶ xat' ἄλλο μὲν λογίζεται, 
xav' ἄλλο δὲ τὸ λογισθὲν ἐνεργεῖ" ψυχῇ μὲν γὰρ 
νοερᾷ λογισάμενος, εἰ τύχοι τοῦ πλοίου τὴν οὐμ- 
πηξιν, χερσὶ τὸ νοηθὲν εἰς πέρας ἄγει " οὕτως ὁ YE; 
εἷς ὧν, καὶ δύο φύσεις, xav! ἄλλην μὲν τὰς Deos. 
μείας εἰργάζετο, xav ἄλλην δὲ τὰ ταπεινὰ gap. 
χετο. » - - 
Τοῦ ἀγίου ᾿Αθανασίου, ἐπισκόπου Ἁ.λεξανὲρείαι 
&x τοῦ xatà αἱρέσπων». 

, «τ Ὅς ἐν μορφῇ θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ din; 
ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, à.LA ἑαυτὰ νάῤιι͵ 
μορφὴν δούλου Aa6óy, Δύο ἔχεις μορτὰς τὰν 
ταύτας * μηδετέραν παραχαράξῃς. Οὔτε γὰρ bApe- 
πος ὧν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ xot Θεὸς, ἣηράνισε τὴν δεῖ- 


"Dei destruxit, neque Deus cum esset, humanam C χῇν μορφὴν" οὔτε θεὸς ὧν, πα ιρητἧσατο rjv ἐγθρω- 


d Philipp. οἵ, 0, 7. 


VARIA LECTIONES. 
ἃ Edit. ταύτης. ὁ Edit. et Leont. addunt, τὰς φύσεις. 
NOTAE. 


(4) Bsbentur hzc fn Expositione fidei, quz edita 
est intet opera Justini, vocaturque a Leontio et aliis 
-Liber tertius. de Trinitate. Nam duos alios libros 
 subsequebatur, in quibus auctor contra Judzos et 
"Grsevos disputabat. Sic enim initio tertii hujus oe 
ris loquitur : Ἰχανῶς τὸν xav& Ἰουδαίων xai ᾿Ελ- 
λήνων λέξαντες ἔλεγχον. ἀχολούθως αὖθις τὸν ὑγιῆ 
᾿πῆς πίστεως ἐχτιθέμεθα λόγον ᾿ Postquam satis su- 
"perque: δνααογαπι Grecorumnque errores. arguimus, 
45 consequenti ruwsum reciam fidei doctrinam expo- 
'memue. Oportebat enim wt, ostensa prius. veritate, 
'eos qui ad illam accéderent, quomodo de ea sentien- 
*dum sit, rescirent. inter opera sancti Maxiini varia 
librorum .priorum *ragmenta edita sunt, quorum 
inscriptione addiscimus, duos scriptos fuisse pro- 
ter sopbistam quemdam, Espharasium nomine. 
οὔ ἁγίόυ Ἰσυστίνου φιλοδόφου x0Y τέλος μάρτυρος, 
ἐκ τοῦ πρὸς Εὐφράσιον φοφιστὴν, περὶ προνοίας xal 
πίστεως λόγου, οὗ ἡ ἀρχὴ * "Ayp&vvoc ὁ λόγος" Ju- 
stini philosophi εἰ tandem martgris, ex libro ed Eu- 
phrasium sophistam, de Providentia et fide, cujus 
vrincipium est : Immaculatus sermo. Tertia porro 
pars operis tertiusve liber, seu Expositio fidei in- 
scribitur, De Trinitate, quia primum de hoc myste- 
rio disputat, deinde vero incarnatione, cujus 
veetam (dem explicat, ac tandem hzreticorum ca- 
villos diluit. Quod vere fragmentum quod hic affert 
Damascenus, sumptum dicitur ex cap. ὅ, et aliud 
quod proxime sequitur, ex cap. 17, non sine libra- 
riorum vitio scriptum fuit; quandoquidem paucis 
hnucis distaBt, et primum habetur initio sccundz 


partshujus expositionis. In Actis concilii Lam. 
nensis sub Martino apud Leontium 
|. 1 Contra Nestor. εἰ Eutgch. citantur fragsan 
lihri Contra Pa anos, AER Tr2ecos, ei Ὥρα, 
n prioreloco siclegitur: “Ἔστι γὰρ ἀληθῶς ion; 
θεὸς τε ὁμοῦ xal d puros, xa n μὰν siiis, 
χατὰ τὴν φύσιν ἐνεργεῖ τὴν χρείττονα, τὰ δὲ c 
χατὰ τὴν ἐλάττονα φύσιν ὑπέμεινεν - Est ἐπ 
ominus, Deus simul εἰ homo : et gloriosa qnin 
secundum precipuam naturam abatur, imn 
vero secundum in[eriorem naturaliter sustinet. Ex 
dem porro iisdem fere verbis repetuntar is Eipe- 
sitione fidei, qua ut alia complura aacforem iwii- 
cant haresis Eutychian:e exorta recentiorem , 
referuntque decantatissimum hoc Leonis M. dictum 
in epistola ad Flavianum. Agit enésm  siraque (erma, 
cum alterius communione quod proprium. est, Verbo 
scilicet operante quod Verbi est, e£ carne exsequenic 
quod carnis est. Unum horsm. coruscat miracalis, 
aliud succumbit injuriis. ἴῃ Lateranensi synodo 
totum hoc opus citatur tanquam : Τοῦ ἁγίου ἿἾου- 
στίνου φιλοσόφου, ἐπισχόπου xa μάρτυρος, Sar- 
cli Justini philosophi, episcopi e& martyris. Quod 
firmare posset conjectationem eorum qui Exposi- 
tionem fidei attribuerunt Justino episcopo Sicilie, 
sive ut emendare volunt Cilicie, cujus exstat epi 
stola ad Petrum Fullonem. Sed de rebus abstrusis 
adeo prasiat a judicio ferendo abstinere. Velleu 
cerlissime constaret et. genuinas esse epistolas 
quis circumferuntur, Felicis papz, Quintiani, Ju- 
stini, et aliorum ad Petrum Fullonem. 


1489 


CONTRA JACOBITAS. 


1400 


πίνην μορφήν. Ἐπεὶ οὖν δύο ἔχομεν μορφὰς, τὴν A fermam recusavit, Quandoquidem igitur duas ha- 


᾿ Δεσποτιχὴν φημι xal τὴν δουλιχήν’ τὴν μὲν φύσει 
Θεοῦ, τὴν δὲ φύσει ἀνθρωπείαν " τὴν μὲν πρὸ αἰώ- 
νων, τὴν δὲ ἐξ ὑστέρων καιρῶν" τὴν μὲν kx τοῦ 
ἸΙατρὸς, τὴν δὲ ix τῆς Παρθένου * τὴν μὲν ἐχ μόνου, 
τὴν δὲ ἐχ μόνης * ἐπειδὴ δύο ταῦτα ὑφέστηχε πρά- 
γματα, δύο ἕν ἑνί" οὔτε γὰρ διαιροῦμεν τὸν Θεὸν 
Λόγον ἀπὸ τοῦ σώματος, οὔτε δύο οἴδαμεν υἱοὺς, xal 
Χριστούς * ἀλλὰ τὸν πρὸ αἰώνων Yibv τοῦ Θεοῦ, ἐν 


ὑστέροις καιροῖς ἄνθρωπον ἐξ αὐτῆς μήτρας τῆς 


Παρθένου γενόμενον τέλειον. Ὡς γὰρ ὁ γεννῆσας 
Πατὴρ, τέλειον ἐγέννησεν Υἱὸν, οὕτως xaX ὁ αὑτὸς 
χαὶ εἷς Υἱὸς, καὶ Λόγος τοῦ Πατρὸς, τὸν τελείως 
ἀπολλύμενον ἄνθρωπον σῶδαι βουλόμενος, «τέλειος 
ἐγένετο ἄνθρωπος, ἵνα μὴ τὸ ἔξωθεν σώσας, τὸ ἔσω- 


bemus formas, Domini scilicet et servi, aliam 
natura divinam, aliam natura humanam; aliam 
ante szecula, aliam postremis temporibus ; aliam ex 
Patre, aliam ex Virgine; aliam ex solo, aliam ex 
Sola; atque du:e res iste substant, dux in uno. 
Non enim divinum Verbum a corpore dirimimus, 
neque duos filios, Christosque novimus : sed Fi- 
lium Dei qui ante szcula fuit, in ultimis tempori- 
bus hominem, ex ipsa Virginis vulva perfectum 
editum. Quemadmodum enim qui ipsum genuit 
Pater, perfectum genuit Filium, ita et ipse unus 
Filius et Verbum Patris, hominem qui in totum 
perierat, facere salvum cupiens, perfectus homo 
exstitit, ne exteriorem salvando, interiorem qui 


θεν προδεδομένον ἐάσῃ οὐδὲ yàp σῶμα ἀναλα- D perditus erat, negligeret. Neque enim assumpto 


6v, εἴασε τὴν ψυχὴν, ἀλλὰ xal ψυχὴν xo νοῦν 

ἀνέλαδεν. » 

Τοῦ ἀγίου Μεθοδίου ἐπισκόπου Πατάρων καὶ 
μάρτυρος, ἐκ τοῦ λόγου slc τὴν ᾿Υκαπαντήν. 

« Τὸν ἐν ὁράσει ἀόρατον, τὸν ἐν περιλήψει ἀπερί- 
λήπτον, τὸν ἐν σμικρότητι ὑπερμεγέθη, τὸν ἐν ναῷ 
xal ἐν ὑψίστοις, τὸν ἐπὶ θρόνου παρθενιχοῦ, xal ἐπὶ 
ὀχήματος Χερουδιχοῦ, τὸν χάτω χαὶ ἄνω ἀδιαστάτως, 
(ὃν ἐν μορφῇ δούλου xal ἐν μορφῇ Θεοῦ Πατρὸς, 
τὸν ὑπήχοον χαὶ βασιλέα τῶν ἀπάντων. » 


Τοῦ γίου ἐπισχόπου Βασιλείου Καισαρείας Kax- 
παδοκίας. ἐκτοῦ κατ᾽ Εὐνομίου Aóyov α΄. ---" Ort 
ταυτόν àc cv. οὐσία καὶ μορφὴ (5). 


ε Ἐγὼ yàp χαὶ τὸ bv μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχειν, ἴσον 
δύνασθαι τῷ ἐν οὐσίᾳ Θεοῦιζφημι" ὡς γὰρ τὸ μορ- 
φὴν ἀνειληφέναι δούλου, ἐν τῇ οὐσίᾳ τῆς ἀνθρωπό- 
ento; τὸν Κύριον γεγενῆσθαι σημαίνει" οὕτω. τὸ λέ- 
(ev, ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχειν, τῆς θείας οὐσίας 
παρίστησι τὴν ἰδιότητα. » 

Tov αὐεοῦ, ἐκ τῆς ὃ ἢ ᾿ 
, δῆς peni τως Hu πρὸς 'Aétior 

« Οὗ γὰρ ἂν δυνήσῃ ποτὲ σὺ, f) ἄλλος τις, παρα- 
ὁτῆσαι ἣ ἀποδεῖξαι ἐν ἀληθείᾳ, τοὺς προειρημένους 
ἁγίους Πατέρας ἡμῶν xai διδασχάλους, ἣ ἡμᾶς, fi 
τινα τῶν ἐχχρίτων Πατέρων χαὶ διδασκάλων τῆς 
ἁγίας χαθολιχῇς xal ἀποστολιχῆς Ἐχχλησίας, ἣ εἰ- 
πόντας, ἣ διδάξαντας ἐγγράφως, ἣ ἀγράφως, ὡς cb 


corpore animam omisit, sed animam quoque et 
mentem assumpsit. » 


Sancti M&ethodii spiscopi Patarorum εἰ. martyris, ex 
sermone ἐπ Üccursum, seu Purificationem. 


« Eum qui dum aspicitur, aspectabilis non est, 
qui dum prehenditur, incomprehensus, qui ín 
parvitate supraquam magnus est, qui in templo 
et ín altissimis adest, qui throno virginali si- 
mul et currui Cherubico insidet, qui infirmus 
est, et supremus absque intercapedine ulla, qui 
in forma servi inque Dei Patris forma, subjectus, 
οἱ universorum Rez, » etc. S 


Sancti Basilii episcopi Casaree Cappadocie, ez 
libro primo contra Eunomium. — (Quod essentia 
el [orma idem sint. 


« Ego etenim in forma Dei esse tantumdem va- 
lere dico, quantum esse in Dei essentia. Sicut 
enim accepisse servi. formam, signilicat fuisse 
Dominum in essentia bumanitatis ; sic dicere esse 
in forma Dei, id quod est divine essenlis pro- 
prium exprimit. » 

Ejusdem, ex disputatione conira Aetium Arianum. 


« Non enim poteris unquam tu aut quivis alius, 
vincere, aut demonstrare verum esse, sanctos 
Patres, quos diximus, et magistros sancta Eccle- 
sim catholice οἱ apostolice, 3ut pronuntiasse, 
aut scriptis prodidisse, aut etiam, sine seriptis, 
id quod tu ais, in Christo Deo nostro unam na- 


λέγεις ἐπὶ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν μίαν φύσιν σύν- p turam. compositam, uniusve speciei, vel. unam 


θετον, ἣ μονοειδῇ, ἣ ἕν θέλημα, χαὶ μίαν ἐνέργειαν, 
Jj τι τῶν ἀκηγορευμένων δογμάτων, xal ἀποδεδλη- 
μένων Éx τῆς χαθολιχῆς καὶ ἀποστολιχῆς Ἐχχλη- 
σίας. Εἰ γὰρ κατελύσαμεν, ταῦτα πάλιν οἰχοδομοῦ- 
μεν, χατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον, παραθάτας ἑαυτοὺς 
συνιστάνομεν. Τοὐναντίον δὲ μᾶλλον, διπλοῦν ἐχηρύ- 
ξαμεν ὑπάρξειν κατὰ πάντα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν 
Χριστὸν ἐν μιᾷ ὑποστάσει, xal ἑνὶ προσώπῳ, χωρὶς 


** Galat. i, 18. 


voluntatem, et unam operationem ; aut quidpiam 
ex vetitis dogmatis, et a sancta catholica etl apo- 
slolica Ecclesia rejectis. Si enim quse destruxi- 
mus, hac rursum, ut Apostolus ait **, zdifica- 
mus, transgressores nos ipsi constituimus. Con- 
tra polius duplicem per omnia esse Dominum 
Jesum Christum in una hypostasi predicavimus, in-- 
que una persona sine ulla qualicunque divisione 


NOTE. 


(3) Tur. habet : quod idem sit substantia et [orma, 


et Dasilio episcopo Casarew  Cappadocie ex libro 
. contra Eunomium, 


(6) Hoc opus Basilio M., imo ct Severo lhizre- 


siarcha Antiocheno recentius est, nec editum liao- 
tenus fuit. 


1491 S. JOANNIS DAMASCENI 140 
vel confusione. Dicere enim unam naturam, ct A οἱασδηποτοῦν διαιρέσεως ἣ συγχύσεως. Τὸ vXp )έ- 


veluntateiw et. 499 operationem in eodem Do- 
mino nostro Jesa Christo, et non duas, doctrina 
sententiaque est hominuw perverse opinionis et 
blasphemorum, eorumque qui tecum sentiunt. » 
Saucti Atlianasii, ex epistola ad Epictetum. 


« Si Yerbum ejusdem substantix est ae corpus 
quod de terra naturam habet: est vero secun- 
dum Patrum confessionem, Verbum Patri con- 
substantiale : erit igitur Pater consubstantialis 
corpori, quod e terra editum est. Cur itaque ac- 
cusant Árianos, qui Filium esse creaturam di- 
cent, quando ipsi Patrem creaturis consubstan- 
tialem aiunt? » 

Et paulo post : « Quis infernus ructando hoc 
dictum protulit, corpus ex Maria consubstantiale 
esse divinitadi Verbi? » 


Sancti Gregorii Theologi, ex secunda ad Cledonium 
epistola, 


« Nature quidem dus», Deus et homo, quoniam 
$nima et corpus: filii vero non duo, neque dii. 
Neque enim hic duo homines; etsi Paulus, ho- 
minem qui foris est, et hominem qui intus est, ap- 
pellarit *. » 

Ejusdem, ex Apologetico. 

« Hoo nobis lex vult pedagogus ** : hoc pro- 
phetze Christo et legi interjecti : hoc Christus le- 
gis spiritualis perfectio et finis: hoc exinanita 
Deitas : boc assumpta caro : hoe nova mistio, Deus 
et homo, unum ex ambobus, et utraque per unum. » 


Ejusdem, ex sermone secundo de Filio. 

« Signum vero hoc est: quando nature cogi- 
tatione discrepant, simul nomina dividuntur. 
Audi Paulum dicentem : Ut Deus et Pater Domiri 
wostri Jesu Christi, Pater glorie 9*; Christi qui- 
dem Deus, glorie vero Pater. Si enim utrumque 
unum; at non natura, sed coitione. » 


Ejusdem, reliqua pars. auctoritatis paulo ante. ci- 
tate ev Epistola ad Cledonium. 


ἐ Si vero summa dicendum est, aliud quidem 
et aliud, ea ex quibus est Salvator ; quippe cum 
jdem non sint id quod aspectabile est el illud 
quod spectari nequiL : esse extra tempus, et 
subesse tempori : at non aliusét alius; absit! Ambo 
siquidem unum temperatione, Deo homine facto , 
et Domine facto Deo, vel quotnodocunque nomi- 
pare ipsum libuerit, Dico autem aliud et aliud, 
contra atque in saucta Trinitate se habet, Illic 
enim alius et alius dicitur, ne confundamus hy- 
postases: non item aliud et aliud. Unum enim 
tria sunt, idemque Deitate. » 

Scholium : Si non est aliud et aliud, quia est 
una natura, aliud igitur et aliud non sunt una 


γεῖν μίαν φύσιν, καὶ θέλησιν, καὶ ἐνέργειαν ἐπὶ τοῦ 

αὐτοῦ Κυρίου ἡμῶν "IndoU Χριστοῦ, xat οὐ 530, τῶν 

χαχοδόξων xai βλασφήμων xdi ὁμοφρόνων σου &v- 

δρῶν ὑπάρχει δίδαγμᾶ τε xal φρόνημα. » 

Τοῦ ἁγίου ᾿Αθαγασίου, ἐκ τῆς πρὸς Ἐπίκτητον 
ἐπιστοιῖῆς. 

« Εἰ δὲ ὁμοούσιος ὁ Λόγος τῷ σώματι kx γῆς 
ἔχοντι τὴν φύσιν" ὁμοούσιος δὲ ὁ Λόγος τῷ Πατρὶ, 
κατὰ τὴν τῶν Πατέρων ὁμολογίαν, ὁμοούσιος χαὶ 
αὐτὸς ὁ Πατὴρ τῷ σώματι τῷ ἐχ γῆς γενομένῳ. 
Καὶ τί ἔτι μέμφονται τοῖς ᾿Αρειανοῖς λέγουσι τὸν 
Υἱὸν χτίσμα, λέγοντες αὐτοὶ καὶ τὸν Πατέρα ὁμοού- 
σιον: ? 


B Kal μετὰ βραχέα" « Ποῖος ἄδης £v, ρεύξατο ἐμο. 
ούσιον εἰπεῖν τὸ ἐκ Μαρίας σῶμα τῇ τοῦ Λόγου θεό- 
«wt (7); » 


ToU ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ τῆς sp 
r KAn0óviov. àxictoAQc δευτέρας. 


« Φύαεις μὲν γὰρ δύο, Θεὸς χαὶ ἄνθρωπος, ἐπεὶ 
καὶ ψυχὴ καὶ σῶμα " υἱοὶ δὲ οὐ δύο, οὐδὲ θεοί. Οὐ 1i 
ἐνταῦθα δύο ἄνθρωποι, εἰ xal οὕτως Ó Παῦλο; 7 


ἐχτὸς τοῦ ἀνθρώπου xai τὸ ἐντὸς προσηγόρεναι " 


Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ Ἀποιλογηκικοῦ. 

« Τοῦτο ἡμῖν ὁ παιδαγωγὸς βούλεται νόμος" vim 
οἱ μέσοι Χριστοῦ xai νόμου προφῆται " τοῦτο 5) 
πνευματιχοῦ νόμου τελειότης xal τὸ τέλος Xpistic 
τοῦτο 1j χενωθεῖσα Θεότης" τοῦτο ἢ προσληφβεῖΞ 


G σάρξ" τοῦτο f) καινὴ μίξις, Θεὸς xa ἄνθρωτκες, ἐν 


ἐξ ἀμφοῖν, χαὶ 6c δνὸς ἀμφότερα. ὑ 
Τοῦ αὐτοῦ, ἐν τοῦ περὶ γίοῦ Osvrfpov «λόγου. 
«Σημεῖον δὸ, ἡνίχα. αἱ φύσεις δείστανται i 


ἐπινοίαις, δυνδιαίῤῥεῖθαι xal τὰ ὀνόϊξαξα " Παύλου λὲ- 
γόνστος &xoucov* "Iva ὁ Θεὸς καὶ ὁ lae hp τοῦ Kui 
ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὃ Πατὴρ τῆς δόξὴς " Ae 
στοῦ μὲν Θεὸς, τῆς δὲ δόξὴς Πατήρ" εἰ γὰρ er 
ἀμφότερον ἕν, ἀλλ᾽ οὐ τῇ φόδει, τῇ δὲ συνόδῳ." 


Τοῦ αὐτοῦ, ἀναπλήῤωσις τῆς 305. uuxpot;t 
C6uc ἐκ τῆς πρὸς Κληδόνιον 8' àsccorco d. 
« Εἰ δὲ δεῖ συντόμως ἐϊπεῖν, ὅλλο μὲν xa b^ 


τὰ ἐξ ὧν ὁ Σωτήρ εἴπερ μὴ ταυτὸν τὸ ἀόρατον τὸ 
ὁρατῷ, καὶ τὸ ἄχρονον τῷ ὑποχρόνῳ" οὐχ ἄλλο; δὲ 
xa ἄλλος" μὴ γένοιτο! Τὰ γὰρ ἀμφότεοα ἕν τῇ τυῦ- 
χράσει, θεοῦ μὲν ἐνανθρωπήσαντος, ἀνθρώπου ἃ 


θεωθέντος, f| ὅπως ἄν τις ὀνομάσειε. Λέγω δὲ ἄλλο 


καὶ ἄλλο ἔμπαλιν, fj ἐπὶ τῆς Τριάδος ἔχει. Ἔχεϊ γὲν 
γὰρ ἄλλος χαὶ ἄλλος, ἵνα μὴ τὰς ὑποστάσεις συγ’ 
χέωμεν, οὐχ ἄλλο δὲ καὶ ἄλλο. "Ev γὰρ τὰ τρία, xol 
ταυτὸν τῇ Θεότητι. » 


Σχόλλιον. El οὐχ ἄλλο καὶ ἄλλο, διὰ τὸ μέαν εἶναι 
τὴν φύσιν, τὸ ἄλλο ἄρα χαὶ ἄλλο οὐ μία φύσις. Καὶ 


δ᾽ Hl Cor. 1v, 16. 5 Galat. ui, 24. 55 ρίιο8. 1, ὅ, 17. 


NOTE. 
(7) Hac aliaque Ambrosius imitatus cst, citandus infra. 


1493 


CONTRA JACOBITAS., 


1X 


εἰ ἔμπαλιν ἃ ἐπὶ τῆς Τριάδος ἔχει, ἐκεξ δὲ τρεῖς A natura. Νὶ εἰ rursum, contra ὃς i sancta. Τυϊ 


ὑποστάσεις, διὰ 1*5, ἄλλος καὶ ἄλλος, nia δὲ φύσις 
διὰ τὸ μὴ ἄλλο καὶ ἄλλο" ἐνταῦθα δύο μὲν φύσεις 
ϑιὰ τὸ, ὅλλο καὶ ἄλλο, μία δὲ ὑπόστασις, διὰ τὸ οὐκ 
ἄλλος καὶ ἄλλος. 


Tov αδτοῦ, ix τοῦ “περὶ Υἱοῦ δευτέρου «δέγευ. 

e Τοῦτό ἐστιν ὃ ποιεῖ αἱρετιχοῖς τὴν πλάνην, ἡ tov. 
ὀνομάτων ἐπίζευξις, ἑκαλλαττομένων τῶν ὀνομάτων, 
διὰ τὴν σύγχρασιν. Σημεῖον δὲ ὡς ἡνίχα αἱ φύσεις 
διίστανται ταῖς ἐπινοίαις, συνδιαιρεῖται τὰ ὀνόματα. 
Ἰϊαύλου λέγοντος ἄχουτον - Ἵνα ὁ Θοὸς τοῦ Κυρίου 
ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ Πατὴρ τῆς δόξης " Χρι- 
στοῦ μὲν Θεὸς, τῆς δὲ δόξης Πατήρ. Εἰ γὰρ τὸ σὺυν- 
ἀμφότερον ἕν, ἀλλ᾽ οὗ τῇ φύσει, τῇ δὲ συνόδῳ " τού- 

τῶν τί ἂν γένοιτο γνωριμώτερον; » 

Σχόλιον. Τὰ μὴ φύσει ἕν, πάντως δύο. Εἰ δὲ ἡ 
σύνοδος καθ᾽ ὑπόστασιν, ἄρα ἣ θεότης τοῦ Χριστοῦ, 
xai ἢ ἀνθρωπότης αὐτοῦ, δύο μὲν τῇ φύσει, ἕν δὲ 
«τῇ διοστάσει. 


Τοῦ αϑτοῦ, ix τῶν ἐπῶν. 
« Ἧλθε Θεὸς θνητός τε, φύσεις δύο εἰς ἕν ἀγείρας, 


« Ἐὴν μὲν κευθομένην, τὴν δ᾽ ἀμφαδίην μερόπεσσιν. » 


Tou ἁγίου " lou Μεδιολάνων (8), ἐκ τοῦ 
περὶ ἀγθρωπήσεξως, ἦἧτοι κατὰ Ἀπολιναρίου 
AóTov. 

« ᾿Αλλ᾽ ἐν ὅσῳ τούτους ἐλέγχομεν, ἀνεφύησαν ἕτε- 
got, λέγοντες τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου, xal τὴν θεό- 
τητα μιᾶς εἶναι φύσεως. Ποῖος ὅδης τὴν τοσαύτην 
βλασφημίαν ἡρεύξατο; ᾿Αρειανοὶ γὰρ ἤδη τυγχά- 
νουσι φορητότεροι" οἷς ἐκ τούτων αὔξεται τῆς φιλο- 
νειχίας, καὶ ἀπιστίας τὸ στέλεχος , φιλονειχότερον 
διαδεδαιούμενον λέγειν τὸν Πατέρα, καὶ τὸν YUv, 
καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον μιᾶς οὐσίας μὴ εἶναι" ἐπειδὴ 
οὗτοι τὴν θεότητα τοῦ Κυρίου χαὶ τὴν σάρχα, μιᾶς 
φασιν ὑπάρχειν οὐσίας f. » 

Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ πρὸς Γρατιαγὸν τὸν βασιλέα. 
Ταύτην δὲ χρῆσιν 4 δ Κύρειλδλος ὃν τῇ 
xav Ἔφεσον . 
« Φυλάξωμεν τὴν διαφορὰν τῆς θεότητος καὶ τῆς 

capxóc * εἷς γὰρ ἐν ἑχατέρᾳ τελεῖ € ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς, 

ἐπειϑήπερ ἕν αὐτῷ ξκατέρα φύσις ἐστίν. » 


Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῆς ἐρμηνείας τοῦ θείου συμ- 
. D 


ε Τοὺς δὲ λέγοντας Ψιλὸν ἄνθρωπον τὸν Χριστὸν, 
3$ παϑητὸν τὸν Θεὸν Αόγον, f| el; σάρχα τραπέντα, fj 
συνουσιωμένον ἐσχηκέναι τὸ σῶμα, f) οὐρανόθεν αὐτὸ 


9 Carm. De test. et adv. Christi. 


tate, illic awtem tes hvpostases sunt, quia. alius 
e alius; una. vero. natura, quia non est aliud et 
aliud ; hic igitur dure quidem nature, quia. aliud 
et aliud, una autem hypostasis, quia non est alius 


εἰ alius. 


Ejusdem, ex sermone sccundo de. Filio. 

« Atqui hoc est quod. hseretices in errorem. ad- 
ducit, conjunctio nuncwepationum, oommmtatis 
8.38 propter contemperationem nenminibus. Cer- 
tum vero signum est, quando naturse. cogitationo 
secernuntar, simul nomiua dividi. Audi Paulum 
dicentem : Ut Deus. Domini nostri Jesu. Christi, 
Pater glorie : Christi quidem Deus, glorim vero 
Pater. Etsi enim utrumque unum οὐδ, non. tàmeu 
natura, sed coitione. Quo quid essenotlus possit?» 

Scholium. Qus natura non sunt unum, om- 
nino duo sunt. Sin vero coitio secundum hy- 
postasim est ; ergo Deitas Cbristi ejusque buma- 
mites, üá$tura quidem due sunt, unum autem hy- 

Ejusdem ex versibus "*. 


« Venit Deus ac mortalis, naturas ambas in 
[unum copulans, 


« Aliam quidem occultam, patentem allam ho- 
[minibus. » 
Sencti Ambrosii Mediolanensis, ex. libro De incar- 
nelione, seu contra Apollinarium. 


« Sed, dum hos rederguimus, emergunt alii, 
qui carnem Domini et divinilatem dicant unius 
esse naturse. Quse tantum sacrilegium inferna vo- 
muerunt? Jam tolerabiliores sunt Ariani, quorum 
per istos [rirarum et] perfidis robur adolescit, 
ut mejore contentione asserant Patrem οἱ Filium 
et Spiritum samctum unius noo esse substantie; 
quia isti divinitatem Domini et carnem, subatan- 
ti? unius dicere tentaverunt. » 


Ejusdem, ex libro ad Gratianum. imperatorem. 
Quam auctoritatem Cyrillus protulit in. Ephesina 


sgnodo. 

« Servemus. distinctionem divinitatis et carnis. 
Unus in utraque loquitur Dei Filius, quia in eo- 
dem utraque natura est. » 

Einsdem. ex interpretatione divini Symboli. 


« Eos vero qui nudum hominem Christum di- 
cunt, aut passibile Verbuin Del, aut. mutatum In 
carnem, aut consubstantiatum cum Verbo corpus 


YARLE LEGCTIONE3. 
f Alioqui legendum esset, λέγειν πεπείρανται, aut simile quidpiam. 5 Leg. λαλεῖ, ut Leontíus 


Cyrillum Ambros. Loquitur. Fra 


fore 


Byzantino ex dialogo ἃ Theodoreti cum Eranista. 


(8) Qus hie eitantur sancti Ambrosit o 
missa fuerunt ἃ Martiano Mediolanensi ad 


ut . um istud non occurrit in tractatu in Symbolum apesto- 
rum, qui inter Ambrosil opera editus (git : aeceptum vero est tam ἃ Damascono quam a Leomtlo 


NOTA. 


suam edidit, tuncque adee translata fuere in Grz- 


heo- ' cam linguam. Quo faetum est ut varia pessim 


dosium juniorem, quo tempore Nestorius haeresim — horum excerpta ciliata sint ἃ Graecis scriptoribus. 


1425 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1496 


habuisse, aut illud e φαΐο traxisse, aut phan- A χεχομιχέναι, ἣ φάντασμα slvat, ἣ θνητὸν λέγοντες 


tasma csse, aut Deum Verbum esse mortalem, aut 
gpus illi fuisse ut suscitaretur a atre, aut cor- 
pus anime expers, vel hominem absque niente ac- 
cepisse, aut duas Christi naturas permistione con- 
(usas, unam factas esse naturam ; nop vero etiam 
confitentur Dominum Jesum Christum substan- 
Has duas esse citra capfusignem ; unam autem 
personam, quatenus Christus unus est, unus Fi- 
lius, his anathema dicit catholica οἱ apostolica 
Ecclesia. » 


Sancti. Amphilochii episcopi Iconii, ex epistola ad 
Seleucun 


( Sic. Christum Deum a hominem confiteor, 
Dei Filium, Filium unum, duarum naturarum, 


τὸν Θεὸν Λόγον, ἣ δεδεῆσθαι τῆς παρὰ τοῦ Πατρὸς 
ἀναστάσεως, ἣ ἄψυχον σῶμᾳ, ἣ ἄνουν ἄνθρωπον 
ἀνειληφέναι, ἢ τὰς δύο οὐσίας τοῦ Χριστοῦ κατ᾽ ἀνά- 
χρᾶσιν συγχνθείσας μίαν γενενῆσθαι οὐσίαν, xai μὴ 
ὁμολογοῦντες τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν δύο 
elvat οὐσίας ἀσυγχύτους, ἕν δὲ πρόσωτον, xa9' ὃ εἷς 
Χριστὸς, εἷς Υἱὸς, τούτους ἀναθεματίζει ἡ χαθολικὴ 
xaX ἀποστολιχὴ ᾿Εχχλησία. » 


Τοῦ dylov Ἁμριλοχίου ἐπισκόπου ᾿Ϊκονίου, ἐκ 


τῆς πρὸς Σέλευκον àxictoAnc. 


« Οὕτω θεὸν xat. ἄνθρωπον τὸν Χριστὸν ὁμολογῶ, 


τὸν υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἕνα Υἱὸν, δύο φύσεων, καθητῆς τε 


passibilis scilicet et impassibilis, mortalis et im- B xa ἀπαθοῦς, θνητῆς τε xaX ἀθανάτον. » 


mortalis. » 

A9 fg Εἰ paucis interjectis: « Unum Filium, 
duarum inquam naturarum, sine confusione, con- 
versione, separatione. Patitur itaque Christus, 
Dei Filius, non deitate, sed humanitate. » 

Ejusdem ex eadem epistola. 

« Natura assumpta patitur : quz vero assump- 
sit, hec impassibilis perstat. Humanas proprii 
templi sui passiones Deus Verbum esse suas fa- 
cit; crucem dico, mortemque, et alia, quacun- 
que cirea ipsum propter dispensationem spectan- 
tur. Hzc sibi vindicat, nihil ipse patiens: quia 
ip personam unam natura dus conveniunt. 1 


Sancti Gregorii Nysseni, ex Epistola ad Philippum ς 


monachum. ' 

« Qus sunt ejusdem substantize, hoc habent, 
ut sit idem : contra autem, qu: diverse. Etsi 
enim ambo unione qus exprimi non possit, unum 
sunt, nón tamen natura, quia non confuse. Chri- 
stus itaque cum duz nature sit, in quibus vere 
éognoscatur, et singularem  flliationis personam 
habet. » 

Ejusdem, ez libro contra Apollinarium (ἢ 40). 

« Si ergo in contrariis proprietatibus, alter- 
utrius horum natura cernitur, carnis nempe et 
deitatis ; quomodo nature dus una sunt? » 


Saneti Cyrilli ione dd. Alp i Alexandrini, ex allocu- 
tione ad. Alexandrinus. 


« Ego contemperatum non probo, quod alienum D 


sil ab apostolica flde, et recta Christi traditione. 
Contemperatio enim naturarum interitum parit : 
unio vero inenarrabilis, quam sancti Patres con- 
filentur, naturas ambas citra confusionem ser- 
vat, unumque Christum, qui apparuit, ex amba- 
bus constituit, Deum simul et hominem, et non 
duos Christos; sed unum potius, unitione, non 
temperationc. Nam si contemperat:e dus naturse 
essent in mistionem unam, cum diversz sint sub. 
stanti?, neutra salva foret, sed per confusionem 
amba delet: essent. » 

Et post pauca: « Ac quidem templum solvitur 
trduanz sepulturze tempore, ipsomet iia volente; 
. Fursumque illud excitavit. Unitus illi cst modo 


Καὶ μετ᾽ ὀλίγα" « Ἕνα Υἱὸν, δύο φύσεών φημι, 
ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀδιᾳιρέτως. Πάσχει τοίγυν ὁ 
Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, οὐ θεότητι, ἀλλ᾽ ἄνθρω» 
πότητι. 9 

Τοῦ αὑτοῦ, ἐκ τῆς αὑτῆς δειεστολῆς. 

ε Ἧ ληφθεῖσα πάσχει φύσις, ἣ δὲ λαβοῦσα ic- 
θὴς μένει. Οἰκειοῦται δὲ ὁ Θεὸς Λόγος, τὰ τὸ ἐῶ) 
ναοῦ ἀνθρώπινα πάθη" σταυρόν φη δε, ναὶ ἀξνεῖει, 
καὶ τὰ ἄλλα, ὅσα περὶ αὐτὸν οἰχονομ κῶς Vosgisr. 
οἰκειοῦται αὑτὸς πάσχων οὐδέν. Ἐπειϑὴ εἰς ἕν xpe- 
coy συντελοῦσιν αἱ διτταὶ φύσεις. » 


Τοῦ ἁγίου Γρηγορίοῃ éxigxózov ,εἸϑύσσης, τς 
πρὸς Φίλιππον μογάζοντα ἐσεειστολῆς. 


« Τὰ μὲν ὁμοούσια ταυτότητα κέκτηται͵ τὰ ἃ 
ἑτεροούσια τὸ ἀνάπαλιν. Κἂν γὰρ ἀῤῥῆτῳ ἑνώπι 
τὰ ἀμφότερα ἕν, ἀλλ᾽ οὐ τῇ φύσει, διὰ τὸ ἀσύγγ» 
τον. Ὁ τοίνυν Χριστὸς δύο ὑπάρχων φύσεις, & ἐν 
αὐταῖς ἀληθῶς γνωριζόμενος, μοναδικὸν ἔχει τίς 
υἱότητος τὸ πρόσωπον. » 


Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ κατὰ ᾿Απο.δεναρίου. 

« Εἰ οὖν ἐν τοῖς ἐναντίοις ἰδιώμασιν ἡ tee 
τούτων θεωρεῖται φύσις, τῆς σαρχὸς λέγοι" xh? 
θεότητος, πῶς μία αἱ δύο φύςεις εἰσίν ; » 

Τοῦ ἁγίου υρίλλου ἀρχιεπισκόπου 'AJ4star- 
cpelacs. ἐκ τοῦ τροσφωγηειχοῦ τοῦ πρὸρ '4AJ4- 
ξανδρεῖς. 

c Ἐγὼ τὸ συγχεχραμένον οὗ καταδέχομαι᾽ ἀλλό- 
τρῖον γάρ ἔστι τῆς ἀποστολιχῆς πίστεως, xal τῆς 
τοῦ Χριστοῦ ὀρθῆς παραδόσεως. Ἧ yàp οαὐγερᾶσις 
ἀφανισμὸν τῶν φύσεων ἐργάζεται. ὦ δὲ ἄῤῥητος 
ἕνωσις παρὰ τῶν ὀρθῶς φρονούντων δμολογουμένῃ, 
ἀμφοτέρας σώζει ἀσυγχύτως τὰς φύσεις, xai ἕνα 
ἀκοτελεῖ ἐξ ἀμφοῖν τὸν ὀφθέντα Χριστὸν, Θεόν τε 
ὁμοῦ χαὶ ἄνθρωπον γενόμενον τὸν αὐτὸν, καὶ οὐ δύο 
Χριστούς " ἕνα δὲ μᾶλλον ἐνωθέντα xal οὐ χεχραμέ- 
νον. El γὰρ κέχρανται αἱ δύο φύσεις εἰς μέξιν μίαν, 
ἑτεροούσιοι τυγχάνουσαι, οὐδ᾽ ὁποτέρα σώζεται, ἀλλ 
ἀμφότεραι συγχυθεῖσαι ἢφανίσθησαν. » 

Καὶ μετ᾽ ὀλίγα" « Καὶ λύεται μὲν ὁ ναὸς ἐν τῷ 
καιρῷ τῆς τριημέρου ταφῆς, βουλομένου αὐτοῦ, καὶ 
πάλιν ἀνέστησεν αὐτὸν, καὶ ἡνώθη αὐτῷ ἀῤῥήτῳ καὶ 


119; 


CONTRA JACOBITAS. ΄ 


1198 


ἀφράστῳ λόγῳ᾽ οὗ κεχραμένος ἂν αὐτῷ, ἣ ἀποσεσαρ- À qui nec dici nec exprimi possit, non in eo tem- 


κωμένος, ἀλλ᾽ ἀποσώζων ἐν ἑαυτῷ τῶν δύο φύσεων 
«ὧν ἑτεροουσίων ἀσυγχύτους τὰς ἰδιότητας. Οὐ γὰρ 
δήπον ἐκράϑησαν al φύσεις ἐν τῇ ἀῤῥήτῳ καὶ ἀσυγ- 
χύτῳ ἑνώσει, ἀλλ᾽ ἠνώθησαν ἀῤῥήτῳ xal ἀφράστῳ 
λόγῳ, καὶ ὑπερέκεινα παντὸς νοῦ τυγχάνουσι, χατὰ 
«τὸν τρισμαχάριον χαὶ ἀληθῶς οἰχουμενιχὸν τῆς ὀρθο- 
δόξου πίστεως διδάσχαλον, xal ἀρχιεπίσχοπον ἡμῶν 
᾿Αθανάσιον, τὸν ἐν τῇ μεγάλῃ ἐν Νιχαίς συνόδῳ 
διαστράψαντα μεταξὺ τῶν τριαχοσίων δέχα xo ὀχτὼ 
ἐπισχόπων, εἰπόντα " Δύο πραγμάτων ἀνομοίων xal 
ἀνίσων κατὰ τὴν φύσιν σύνοδος γέγονεν, οὐ σύγχρα- 
σ:ς, θεοῦ ἀφράστου καὶ θνητοῦ σώματος, οὐ κατ᾽ ἀφα- 
νισμὸν ἢ ἀποσάρκωσιν, ἀλλὰ χαθ᾽ ἕνωσιν ἄῤῥητον 
καὶ ἀνέχφραστον, καὶ ἀνεχδιήγητον" δύο φύσεων 
τῶν ἑτεροουσίων, τῶν ἐν ἑνὶ Χριστῷ, Υἱῷ δὲ τοῦ Θεοῦ 
σωζομένων, καὶ μήτε συγχεομένων, μήτε ἀπολλυμέ- 
νων, f] διαιρεθεισῶν."» 


Σχόλιον. Ὅρδειε, ὡς οἱ ἅγιοι Βατέρες ἐξ ἴσης τὴν 
σύγχυσιν xai τὴν ϑιαίρεσιν φεύγοντες, σώζεσθσι τὰς 
δύο φύσεις φασὶν ἐν ἑνὶ Χριστῷ, ἤτοι μιᾷ ὑπο- 
στάσει. 

Tov αὑτοῦ, ἐκ τοῦ περὶ «ἰστεὼς Aórov. 

« Οὐδέποτε γὰρ ἀπέστη τῆς ἰδίας θεότητος, εἶ καὶ 
ἐχένωσεν Exvsbv, μορφὴν δούλου λαδὼν δι᾽ ἡμᾶς, 
οὐχ ἀπολέσας τὴν θεϊχὴν μορφὴν, ἵνα κατὰ σὲ Evol- 
μὼς θεοποιηθῇ, ὡς ἄνθρωπος" μὴ γένοιτο. ᾿Αλλὰ 


peratus, aut exuta carne; sed illesas in seipso 
servans ambarum essentie diverse naturarum 
proprietates. Non enim contemperatse naturz sunt 
jn explicabili et inconfusa illa unione, sed copu- 
latze sunt arcana ratione qua efferri sermone non 
potest : suntque supra intelligentiam omnem, juxta 
ac pronuntiavit beatissimus vereque cecumenicus 
orthodoxa fidel magister, archiepiscopusque no- 
ster Athanasius, qui inter trecentos decem et 
ocio praesules splenduit in magno concilio Ni- 
esno. Duarum rerum dissimilium et inzqualium 
coitio secundum naturam facia est, non contem- 
peratio; Dei, inquam, qui verbis exprimi nequit, 
ac mortalis corporis : non per exstinctionem, aut 
exspoliationem carnis, sed per ineffabilem, inex- 
plicabilemque, et incnarrabilem unionem duarom 
essentie diverse naturarum, qux in uno Christo, 
Dei autem Filio, salve sunt, nec confuse, nec 
deperdita, nec divisa. » 

A. Scholium : Yidetis, quomodo sancti Patres 
confusionem divisionemque ex 400 fugientes, sal- 
vas esse naturas duas docent in Cbrieto, id est in 
una hypostasi. 

Ejusdem, ex libro De fide. 

« Nequaquam enim descivit à sua divinitate, ta- 
metsi semetipsum exinanivit, forma servi propter 
nos assumpta ΚΡ, non amissa divina, ut, quemad- 
modum ais, de facili quatenus erat homo, evaderet 


γὰρ ναὺν ἑαυτῷ ἔμψυχον, καὶ τέλειον κατασχευάσας C Dous * absit ! Quin potius animatum sibi templum 


kv τῇ ἀτγίᾳ Παρϑενιχῇ μήτρᾳ, χαὶ ἐνδυσάμενος αὑτὸν, 


καὶ ἐνωθεὶς αὐτῷ ἀῤῥήτῳ τῷ λόγῳ, σωζομένων 
ἀμφοτέρων τῶν φύσεων, xat οὗ χεχραμένων, xpo» 
ἦλθε, φαινόμενος μὲν ἄνθρωπος, νοούμενος δὲ Θεὸς 
Ἰησοῦς Χριστός. » 


Τοῦ αὑτοῦ, ἐν τῆς πρὸς Ἰωάννην τὸν "'Artioyslac 
στολῆς. 


« Ἑὰς δὲ εὐαγγελικὰς καὶ ἀποστολιχὰς περὶ τοῦ 
Κυρίου φωνὰς ἴσμεν τοὺς θεολάγους ἄνδρας, τὰς μὲν 
χοινοτοιοῦντας, ὡς ἐφ᾽ ἑνὸς προσώπου, τὰς δὲ διαι- 
ροῦντας ὡς ἐπὶ δύο φύσεων, καὶ τὰς μὲν θεοπρεπεῖς 
κατὰ τὴν θεότητα τοῦ Χριστοῦ, τὰς δὲ ταπεινὰς 
χατὰ τὴν ἀνθρωπότητα. » 


perfectumque in utero Virginis fabricavit, in quod 
jngressus, eique ineffabili modo unitus, naturis 
ambabus salvis, nou una eontemperatis, prodiit, ' 
ita ut homo quidem cerneretur. Deus vero intelli- 
geretur, Jesus Christus. » 

Ejusdem, ex epistola ad Joannem Antiochenum. 


« Scimus viros divinarum rerum peritos evan- 
gelicas οἱ apostolicas de Domino voces, alias qui- 
dem eommunes facere, tanquam in una persona : 
alias vero dividere, tanquam in duabus naturis; 
atque alias quidem qua» Deum deceant, pro Christi 
divinitate ; alias vero, quz» humiles sint, pro ejus- 
dem humanitate. » 


Σχόλιον. El ἀληθῶς ἕν πρόσωπον ἐπὶ Χριστοῦ D — Scholium : Si. vere una persona post unitionem 


μετὰ τὴν ἕνωσιν, πάντως ἀληθῶς xai δύο φύσεις. 


Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ εἧς πρὸς ᾿Αχάκιον ἐπκίσχοκον Me- 
Autre ἐκιστοήῆς. 

ε ᾿Αλλὰ γὰρ ἴσως ἐχεῖνο φαῖεν ἂν οἱ 8v ἐναντίας " 
Ἰδοὺ δὴ σαφῶς οἱ τῆς ὀρθῆς πίστεως τὴν ὁμολογίαν 
ποιούμενοι, δύο μὲν ὀνομόζουσι φύσεις, διαιρεῖσθαι 
δὲ τὰς τῶν θεηγόρων φωνὰς διατείγονται, χατά γε 
τὴν διαφορὰν αὐτῶγ. Εἶτα πῶς οὐχ ἐναντίᾳ ταῦτα 
τοῖς σοῖς ; Οὐ γὰρ ἂν ἔχεις προσώποις δυσὶν, ἤγουν 
ὑποστάσεσι, τὰς φωνὰς διανέμειν " ἀλλ, ὦ βέλτιστοι, 
φαίην ἂν, γεγράφαμεν ἐν τοῖς χεφαλαίοις " « Εἴ τις 


65 Philipp. », 6, 7. 


est in Christo, vere prorsus due quoque naturse 
sunt. 
Ejusdem, ex epistola ad Acacium Melitene 
. — episcopuw:n. 

« Sed enim fortassis illud dicent adversarii. Ecce 
jam qui reete fidei confessionem edunt, duas qui- 
dem naturas aperte nominant : dividi vero conten- 
dunt sanctorum Patrum voces secundum natura- 
rum ipsarum diserimen. Αἱ quomodo hec non 
adversantur assertioni tux ? Nequaquam enim 
possis voces istas personis duabus distribeere. 
Verum, cum bona vestra gratia dicam, iu capitulis 


1499 


S, JOANNIS DAMASCENI 


19n 


seripsimus ** : « Si quis duabus personis, seu hy- À « «pocó rot; δυσὶν, ἤγουν ὑποστάσεσι, διανέμει «à; 


« postasibus veces. distribuit, et alias quidem 
« lanquam homini, seorsum a Verbo, quod ex 
« Deo est iutelleete accommodat.; aids vero, 
« quippe qua Deum deeeant, soli Verlio, quod ex 
« Deo Patre est, hic damnatos esto. Discrimen 
« autem vocum nullatenus megavimus. » 

Scholium. : Vides, quomodo duas. naturse dicere 
non dubitat, sed. recusat confiteri. éas per se el 
sejunctim exstare. 

Ejuedem, ex Glaphyris in Leviticum.. 

« Duas siquidem dvieulas. jubet accipere, mundas 
ei. vivas, ub intelligas per vivos akites, eolestem 
hominem simul et. Deum in naturas duos distin- 
cium, pro cormsentanea singulis ratione.. Verbum 
quippe eraut ex Deo Patre in carne en Virgine as- 
gumplta splendeseene, sed citra sejunctionem. Unos 
enim est ez ambobss Christus. » 

Ejusdem, ea libris de Trinitate "'.. 

« Christus velut confinium quoddam est. dbvini- 
tatis εἰ humanitatis, utriusque habens tanquam in 
Unum ceitionem, οἱ resum natora discrepantium 
concursum jm identitatem pet unionem et impli- 
cationem. » 

- ἅῖ96 Ejusdem, ex epistola ad Succensum. 

4 Dispensationis itaque, ut dicebam, medum 
simo reputantes, videmus naturas duas mu4uo 
coivisse indivulsa unione, nulla conversione, nulla 
mutatione. Nai» caro caro est, et non Deitas; 


« φωνὰς, xat τὰς piv, ὡς ἀνθρώπῳ παρὰ τὸν i 
ε Θεοῦ Λόγον ἰδιχῶς νουυμένῳ προσάπτει, τὰς δὲ͵ 
« ὡς θεοπρεπεῖς, μόνῳ τῷ Ex θεοῦ Πατρὸς Αόγῳ, 
« οὗτος ἔστω κατάχριτος. Φωνῶν δὲ διαφορὰν xe 
e οὐδόνα τρόπον ἀνῃρήχαμεν. * 


Σχόλιον. Ὅρᾷς, ὡς οὗ τὸ 8ϑο φύσεις λϑγειν 
φαραιπεῖχαι, ἀλλὰ τὰ, ἰδίᾳ καὶ ἀνακέρος αὐνὰς ὀμε- 
λογεῖν. ᾿ 

Τοῦ αὐτοῦ, 8x τοῦ εἰς τὸ Λευϊειπόν. 

« δύο μὲν γὰρ ὀρνίδια χηφθῆναι χελεύει Qm 
xu καθαρὰ, ἵνα νοήσῃ Sut τῶν ποτοινῶν τὸν σὐρέ- 
ψιον ἄνθρωπον ὁμοῦ καὶ Θεὺῦν, εἷς δύο μὲν φύσιες, 
ὅσον ἦχεν εἰς τὸν ἐχάσνῇῃ πρέποντα χΧόγον, haue 
μενον. Λόγος γὰρ ἣν ὁ ix Θεοῦ Πατρὸς ἀνελάμηα, 
ἐν σαρκὶ τῇ x. γυναινὸς, πλὴν: ob. μεριζόμενον. B; 
γὰρ ἐξ ἀμφοῖν ὁ Χριστός. » 

Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ περὶ Τριάδος Jórov. 

« Μεθόριον δὲ ὥσπερ τι θεότητος xal ἀνθρυτέ- 
φῆτας, ὁ “ρισνῶς. ipe δὲ αὶ ἀρυροῖν ἔχεν ὡς ἐν 5 
σόνοδον, χαὶ τῶν τῇ φύσει διεσετηρεάνπεων τὴν εἰς τ». 
τότητα συνδρομὴν xa" voetv καὶ ἀναπλαιίκ, 


Τοῦ αὑτοῦ, ἐκ τῆς πρὸς Σούρκαν σον ὑπατολῖς. 

ε Ἐννοοῦντες “τοίνυν, ὡς ἔφην, τῆς olei ἂν 
τρόπον, ὁρῶρεν, ὅτι δύο φύσεις συνῆλθον ἐλλίλεις 
xaü' ἕνωσιν ἀδιάσπαστον, ἀτρέτττως τε χαὶ (qr 
δχήτως - ἡ γὰρ σὰρξ, σάρξ ἔστε, καὶ οὐ sies c 


etsi caro Dei facta est. Consimiliter etiam Verbum ( xai γέγονε Θεοῦ σάρξ" ὁμοίως δὲ xaX ὁ Δόγες θείς 


Deus est, et non caro, licet carnem propriam 
dispensatoria.ratiene sibi fecerit. Igitur cum hoc 
consideramus, nihil injuriz irrogamus coneursui 
illi, qui in unitatem desiit. Dicendo ex naturis 
duabus eum esse, post unitionem scilicet, naturas 
ab invicem non dirimimus, nec illum qui unus 
indivisibilisque est, in duos filios scindimus, sed 
Filium usum pronuntianus, et, veluti Patres dixe- 
Tuni, wnam naluram Verbi incaruatam, ltaque 
quantum in mentem cadit, οἱ solo animi obtuta 
considerando qua ralione unigenitus factus sit 
bomo, naturas duas esse aimus : unum vero Fi- 
lium, et Christum, et Duminum confitemur, Ver- 
bum Dei factum hominem et incarnatum. » 
Schelium : Consideret. quisquis mente eseus 
non cst, sensum hujus Patris. Non emim dixit, 
Post unitionem naturas non confitemur; sed, 
« non diriinimus. » Nam duas esse ait, « Filium 
vero unum, Christumque, et Dominum. » Et post- 
quam dixit, « Filium unum pronuntiamus, » sub- 
jongit, « et naturam unam Verbi incarnatam. » Ubi 
παίαταπι vocat hypostasim. Non enüm natura est, 
aut substantia Filius, sed hypostasis. Nam si 9896 
natura, cum Pater Filius non sit, Pater ejusdem 


δ Anaiem, 4. " Lib. n ed Herm. 


ἐστι xa οὐ σὰρξ, εἰ. καὶ ἰδίαν ἐποιῆσανο cip ogni 
οἰχονομιχῶς. Ὅταν δὲ ἐννοῶμεν τοῦτο, οὐδὲν iik 
κοῦμεν τὴν εἰς ἑνότητα συνδρομτὴν “ τὸ ἔχ δίο φ' 
σεὼν γεγενῆσθαι λέγοντες, μετὰ μέντοι τὴν Doo, 
οὐ διαιροῦμεν τὰς φύσεις ἀπ᾽ ἀλλήλων, οὐδὲ ἐς ὃ 
τέμνομεν νἱοὺς τὸν ἕνα καὶ ἀμέριστον, du ho 
φαμὲν υἱὸν, xot, ὡς οἱ Πατέρες εἰρήκασι, plar ?r 
σιν τοῦ θεοῦ Λάγου σεσαρκωμάνην. Οὐπχοὺς i? 
μὲν ἦχεν εἰς ἔννοιαν, xai εἰς póvou «b. ὁρᾷν x 5 
ψυχῆς ὄμμασι, viva τρόπον ἐνηνθρώπηκεν! ΡΥ 
γενὴς, δύο τὰς φύσεις εἶναί φάμεν, ἕνα δὲ Yin 7 
Χριστὸν, χαὶ Κύριον ὀμδλογοῦμεν, τὸν τοῦ B 
Λόγον ἐνανθρωπήσαντα xaX σεσαρχω μένον. ὃ 


D Σχόλιον. Xxozilto πᾶς τις μὴ τυφλώττων τὸν 


νοῦν, τοῦ Πατρὸς τὴν ἔννοιαν, Οὐχ εἶκε γὰρ, Μετὰ 
μέντοι τὴν ἕνωσιν, οὐχ ὁμολογοῦμεν τὰς «ὗσεις, 
ἀλλ᾽, ε Οὐ διαιροῦμεν" » Δύο γὰρ τὰς φύσεις εἶναί 
qst, « "Eva δὸ Υἱὸν, καὶ Χριστὸν, xai Κύριον} 
«αὶ εἰπὼν, ε ἕνα φαμὸν Υἱὸν, » ἐπήγαγε, « "αὶ 
μίαν φύσιν τοῦ Λόγου σεθαρχωμένην, » φύσι 
ἐνταῦθα τὴν ὑπόστασιν ὀνομάσας. Οὐ γὰρ φύσις, 
ἤτοι οὐσία, ὁ Υἱὸς, ἀλλ' ὑπόστασις, Ei γὰρ φύ- 
ew ὃ Υἱῦς, οὐκ ἔστι δὲ ὁ Πατὴρ Υἱὸς, οὐκοῦν 


VARLE LECTIONES. 


h Deest ἐν in cditis. 


1501 


CONTRA JACOBITAS. 


1508 


οὐδ᾽ ἂν εἴη ὁ Πατὴρ τῆς αὐτῆς φύσεως τῷ Υἱῷ "Α ac Filius naturz non foret. Attamen náturam car- 


ὅμως xal τῆς σαρχὸς ἐνδείκνυται τὴν φύσιν, πρὸς 
τὸν αὐτὸν Σούκενσον γράφων᾽ ὥστε εἰ χαὶ χαθ᾽ ὑμᾶς. 
οὐσίαν ἐνταῦθα τὴν φύσιν φησῖν, εἰσχομίζει xal τὴν 
τῆς σαρχὸς φύσιν διὰ τοῦ εἰπεῖν, σεσαρκωμένγην. 
Γράφει γοῦν οὕτως" | 
Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῆς πρὸς Σούχεγσον δευτέρα 
ἐπιστο.Ἰῆς. 


« Εἰ μὲν γὰρ μίαν εἰπόντες τοῦ Λόγου φύσιν, 
σεσιγήχαμεν, οὐκ ἐπενεγχόντες τὸ, cecapxapérnv, 
ἀλλ᾽ οἷον ἔξω τιθέντες τὴν οἰχονομίαν, Tiv αὐτοῖς 
τάχα που καὶ ἀπίθανος ὁ λόγος προσποιουμένοις 
ἐρωτᾶν, εἰ μία φύσις τὸ ὅλον, ποῦ τὸ τέλειον ἕν 
ἀνθρωκπότητι, ἣ πῶς ὑφέστηχεν ἡ καθ᾽ ἡμᾶς οὐσίά " 
ἐπειδὴ δὲ καὶ dj ἐν ἀνθρωπότητι τελειότης, καὶ τῆς 


nis indicat, cum δὰ eumdem Succensum scribit, 
Quamobrefn etsi substantiam, essentiamve, hic 
naturam perinde ac vos appellat, inducit etiam 
naluram carnis, cum ait, incarnatam. lta quippe 
scribit: 

Ejusdem, ex secunda ad Succensum epistola. 


« Si enim unam Verbi naturam dicendo, conti- 
cuissemus, néc subjunxissemus, incarnatam, velut 
exclusa incarnationis dispensatiune, esset fortassis 
eorum non ineptus sermo, cum rogare simulant : 
si una natura totum est, ubinam illa in humanitate 
perfectio sit, aut quo pacto natura nostra consi- 
stat ? quoniarh vero incarnatam pronuntiando, ipsa 


xa0' ἡμᾶς οὐσίας fj δήλωσις elaxexópiotac διὰ τοῦ B quoque perfectro quoad bumanitatem, et essentiss 


εἰπεῖν, σεσαρχωμένην, παυσάσθωσαν χαλαμίνὴην 
ῥάδδον ἑαυτοῖς ὑκοστήσαννες. » 

Σχόλιον. Παύσασθε τοιγαροῦν, ὦ οὗνοι, χαλαμέ- 
φὴν ῥάδδον ἑαυτοῖς δποθτήσαντες, s διδασχάλῳ' 
πειθόμενοι. Ἶδι γὰρ σαψῶς εἴρηκε διὰ «οὔ, &'acap- 
κωμέγην, εὐκέϊν τὴν Ey. δυθρωπότητι τελειότητα, 
xai τῆς xaÓ' ἡμᾶς οὐσίας vh». δήλωσιν ἐΐϊσχέχομί- 
σθαι, χαὺ ὡς οὐ μία φύσις τὸ ὅλον ἐστίν" εἰ δὲ οὗ 
μκἷα, παντέ που δῆλον, ὡς δύο. 

Tob ἁγίου ᾿λοάγγου τοῦ οσφύμου, ἐκ τοῦ 
" ele τὸν OP ATO Uv ' 
« Κασσίτερος μολίδδου χαὶ ἀργύρου μετέχει" ἀρ- 


nósttái declaratio allata est, inniti jam desinant 
baculo arundineo. » 
Schokwn : Desinita naque οἱ vos baeulo niti 
areudined,. morem. gerentes. doctori. Ecce enim 
' Pheulentef ait, incarhalàm prenuntiando, signift- 
carí perfectionem quoad liumanilatem, expressam- 


. que substantie nostre declatutionem ; imo non 


unam naturam totum esse. Si autem mon una, 
nemini non. perspicuum est duas esse. 
Ssncii Joannis Chrysostomi, ex sermone in Laxarum. 


« Stennum plumbi e& argeni particeps est, ar» - 


γύρου ἐὴν ὄψιν, poXi6Boo τὴν φύσιν" oÜct xai ὁ — genti quidem quoad aspectum, plumbi vere natura. 
Χριστὸς Θεὸς ὧν καὶ ἄνθρωξός, ἑὰς 800 φύσεις ἕν — Sic Christos Deus et homo cum sit, duas in seipso 
δῥαυτῷ ἀποσώζει [τὰς φύσεις] οὕτω xal aótbe ἐν ὦ naturas conservat. Sic οἱ ipse Ín Ipsis est, nee 


αὐταῖς ἐστιν, οὐχ ὑπάρχων ὅτερον «ap' αὑτάς, 


aliud przter ipsas exsistit. 


&27 Seholium (10) : Necesse non est ut exomplum omni parte similitudinem referat illius cum 


quo com penitur. Stamium esse quidem 

Homo. | 

ToU αὐτοῦ, Éx τῆς pbc Καισάριον τὸν μοναζόντα 
δακιστοιιῆς. 

« Οὕτω χἀνταῦθα τῆς θείας αὐτῷ φύσεως ἑνιδρυ- 
σάσης, ἕνα Υἱὸν, ἕν πρόδωπον, τὸ συναμφότερον ἀπ- 
ετέλεσε, γνωριζόμενον μέντοι ἀδιαιρέτῳ χαὶ ἀσυγ- 
χύτῳ λόγῳ᾽ οὐκ kv μιᾷ μόνῃ τῇ φύσει, ἀλλ᾽ ἐν δυσὶ 
τελείαις. Ἐπὶ γὰρ μιᾶς, ποῦ 45 ἀσύγχυτον ; ποῦ τῷ 
ἀδιαίρετον ; ποῦ ἡ ἕνωσις λεχθείη " ἑαυτῇ γὰρ ἑνοῦ» 
σθαι fj διαιρεῖσθαι ἀδύνατον. Ποῖός Marc ἡρεύξατο 
μίαν ἐπὶ Χριστοῦ φύσιν λέγειν μετὰ τὴν ἕνωσιν; fj 


argemtumi videlur, sed nom ést: Christus autem vere est 


Ejusdem, ex epistola ad Gesarium monachum. 


« Sic etiam hic divina natura in ipso insidente, 
unum Filium, unam personam, utrumque consti- 
tuit; qui quidem indivisa inconfusaque ratione 
agnoscitur, non in una sola natura, sed in duabus 
perfectis, Si quidem in una, ubi illud, eitrs confu- 
sionem ? ubi extra divisionem ? ubi unio dici queat? 
Unam enim sibi ipsi uniri, vel dividi impossibile 
est. Quis infernus eructando protulit, unam in 


γὰρ τὴν θείαν φύσιν χρατοῦντες, τὴν ἀνθρωπίνην D Christo naturam post uaitionem? Vel enim divi- 


ἀρνοῦνται, φημὶ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν" ἣ τὴν ἀν- 


θρωπίνην χατέχοντες, τῆς θείας φύσεως τὴν ἄρνη- 
σιν ποιοῦνται" ἐπεὶ λεγέτωσαν mola ἀπολώλεχε τὸ 
ἴδιον ; Εἰ γὰρ ἔτι Ebforto ἡ ἕνωσις, πάντως καὶ 
μετὰ τῆς ἑνώσεως ἰδιώματα ἀποσώζεσθαι ἀνάγχη. 
Ἐπεὶ οὐχ ὄνωσις τοῦτο, ἀλλὰ σύγχυσις xal ἀφανι- 
σμὸς τῶν φύσεων. » 


nD3m naturam tenentes, humanam negant, imo 
nostram inquam salutem : aut humanam tenentes, 
divinam nataram ejurant. Quocirca dicant, quz- 
nam qwod proprium sibi erat, amisit? Nam si 
adhuc salva unie est, proprietates omnino esse 
salvas oportet. Alioqui hoc unio non esset, sed 
confusio et exstinetio naturarum. » 


NOTAE. 


e Excerptum istud non reperi in genuinis, 
dubiisve, aut spuriis Chrysostomi homiliis de La- 
zaro, qui? bactenus ediize sunt. Caeterum Cbalce- 
donensis synodi ztate recentior homilia est, pro- 
indeque Chrysostomo : quemadmodum epistola ad 


Philippum paulo ante citata que Gregorii Nysseni 
nomen przfert. T i ' 
, 10) Scholium istud quod in Turriani transla 
tione reperi, desideratur in. codice Vaticano. 


-——— 7 c- 9ocF* 7 wm Ut τος ,8 


1503 : S. JOANNIS DAMASCENI P" 





IN DIALOGUM CONTRA MANICHZEOS 
ADMONITIO. 


Indubium vertit Jacobus Billius, num Dialogus 1ste adversus Manichesos genuinus s 
sancti Joannis Damasceni fetus. Combefisio non displicuit Billii suspicio. Fatetur tamen uia 
que, disputationem hanc dignam plane esse, que Damasceni nomen pra se ferat. Quin adjedi 
Combefisius : Quanquam vix ovum ovo similius Damasceni reliquis ac indubitatis operim 
Enimvero hujus voluminis dictio tota Damascenica est, trita ipsi argumentandi methods 
rerumque earumdem, at necessaria repetitio, sententiarum denique, quas passim alias, aci 
primis in libris De fide orthodoxa tradit, equabilitas, imo dictiones et voces eedem, 
que periodi ubique obvie sunt. Hec probe quidem Billio et Combefisio nota fuerant : at e 
cum obtinere vix potuerunt, ut concederent doctorem orthodoxum in ea fuisse sententis, t 
ignem quo torquentur demones et impii, verum corporeumque esse negaret, aut sa'tem m. 
taphorico sensu intelligeret. Annon vero idem ea de re Orientalis Ecclesise theologo sestit 
fas erat, quod. ecclesiastici tractatores nonnulli docere non dübitarunt ? Ambrosius in c.m 
Evang. secundum Lucam, de igne isto sic loquitur : Ignis est, quem generat mastitia ἐδ. 
ctorum : vermis est, eo quod irrationabilia amma peccala mentem rei scnsumque compengati 
et quadam ezedant viscera conscientie. Idem prorsus sentiebant illi, quorum A nca 
affert Hieronymus ad caleem commentarii in Isaiam, ubi verba ista expendens : Vemi» 
rum non morietur, et ignis eorum non ezstinguetur, hec habet : Vermis autem quse 
rietur, et ignis qui non exstinguetur, a. plerisque conscientia accipitur peccatorum gu w- 
queat ὧν supplictis constitutos, quare citio suo atque peccato caruertnt ei ectorum dm : puta 

quod dicitur : « Versatus sum in miseria, dum. mihi infigitur spina. » Eisen và 
obelo : « Sicut tinea vestimentum, et vermis lignum, sic moror excruciat cor. viri, νι ἐσ. 
taxat, u£ non negent. pravaricatorum et Dominum neganttum Gterna. supplica; 
Domino in Evangelio : « Ite in ignem eternum. qui praporatus est. diabolo et exdi 
ejus. Et infra ait : Ignis quoque juxta id accipiendus, quod et vermit, elc. Propter hac dk 
similia Patrum testimonia illustrissimus Monspeliensis episcopus in Catechismo cense!, ie 
capui non esse, 498 igne vero corporalique plectendos esse damnatos. Vide part. 1, set. - 
cap. 3, $21, ubiinsuper citat Estium in c. 4 Sent. dist. 44, $ 12 et 13. Non me preter E- 
ronymum epistola 59, ad Avitum, hoc dogura velut ab Origene assertum notare. Etenm£& 
sensu Origenes id tenuit, alio doctores catholici. Origenes quidem dolorem verum prc 
sura esse resurgentium corpora negabat; quibus nempe carnem veram adimeret : il ve. 
quorum mentem exponit Hieronymus, alieni prorsus erant ab istis erroribus, quos abün* 
invectos damnavit Ecclesia. Quinta quippe synodus ea solum Origenis dogmata anathez*: 
feriit, quee Verbi cum Patre consubstantialitatem, veram carnis resurrectionem, οἱ suf 
ciorum inferni perpetuitatem impugnabant. Illi autem sic tropice ignem et verme ^ 
quibus loquitur Scriptura, intelligebant, ut aerea corpora resurgentibus non affingenx ^" 
negarent prevaricatorum, et Dominum negantium cterna supplicia ; uti testatur ipsas 
ctus doctor. Hos vero Ecclesie Orientalis magistros fuisse, idcirco affirmare ausim, qt 
bis sepius inculeet idem Hieronymus, presertim epistola 89, que est ad sanctum M: 
num, se vix alios Seripture sacre commentatores legere preter Grecos, seu, ut alis! 
mavult,Grecie tractatores. Unde a Damasceni methodo non abhorret, quod, ut Manic* 
cavillos et ambages varias declinaret, doctores suos de more secutus, ignem  infersi tropolo- 
gice, perinde atque vermem illum quo demones et impii discruciantur, sic interpretatus su. 
80 si poena damni duntaxat, que omnium gravissima est, istiusmodi loeutionibus indicetur : 
ut nempe inferat acerbissimum hoc supplicium non tam a Deo infligi, quam a prava impto- 
rum voluntate accersiri. Sed nec ab ista doctrina procul abest lib. i De fide, cap. ἃ, eX Wb. 1". 
cap. ult., ubi docet ignem illum, οὐχ ὑλικὸν, οἷον τὸ παρ᾽ ἡμῖν, instar nostri materialem son 
esse; sed qualem Deus ipse novit. Qui ignem eternum materialem non esse censet, is pro- 
fecto eaque de igne et vermibus in Scripturis leguntur, metaphorico sensu intellexerit. 

Nec quemquam moretur titulus iste, qui in cod. Reg. 2502 huicce Dialogo prefigitur: 
Τοῦ αὐτοῦ μεγάλου "A8avacíou διάλογος χατὰ Μανιχαίων. ἐν ᾧ διαλέγονται ρθόδοξος καὶ Μανιχαῖος. "Ak 
λοι δὲ λέγουσιν εἶναι Ἰωάννου τοῦ Δαμασχηνοῦ. Ejusdem magni Anathasii dialegus adversus Mant- 
cheos, cujus interlocutores sunt Orthodoxus et Manicheus. Alii (amen aiunt ipsum Joannis 
Damasceni opus esse. Nam primo, totus hic liber Athanasii dictionem ac methodum nusquau 
exhibet ; sed recentioris cujusdam theologi. Deinde non constat apud eruditos Athanasium 
volumen aliquod singulare adversus Manicheos edidisse : et quamvis alicubi illos a se im- 
pugnatos asserat, hoc satis superque prestiterat in libro Contra omnes hereses. Quin euam 
ex probatis auctoribus nemo Athanasium ejusmodi colloquia scripsisse hactenus testatus est. 
Quotquot sanctissimo presuli ascripti fuere de Trinitate dialogi, eos aut Theodoreto, aut 
sancto Maximo restituerunt eruditi. Nec tamen quis conjiciat inter Maximi opera accensen- 





1505 — DIALOGUS CONTRA MANICILEOS. 1506 


dum forte illum esse, quem Damasceno tribuimus. .Etsi enim sanctum martyrem adversus 
Manicheeos dialogum edidisse didici ex Georgio Scholario, versus finem libri, quem contra 
Latinos Joanni Comneno Trapezuntio imperatori nuncupavit, quique asservatur in bibliotheca 
Regia n. 2957, ἐν τῇ Ὀρθοδόξου καὶ Mavtyalou διαλέξει, inquit : attamen noster hic dialogus toto 
colo discrepat a stylo et argumentandi ratione que animadvertuntur in Dialogis qui Ma- 
«ἰὴ tribuuntur. Quinimo pauca ishec verba, qui Scholarius ex Maximi colloquio deprom- 
psit, τὸ δὲ Πνεῦμα ἐχ τῆς ὑποστάσεως ἐχπορεύεται τοῦ Πατρός, Spiritus vero ex hypostasi Patris 
procedit, in nostro nusquam occurrunt. 

Joannes itaque Damascenus dialogum hunc scripsit contra Manicheos, quando in Syrie 
partibus sub Paulicianorum nomine, Paulo et Joanne auctoribus, denuo pullulare atque in- 


- valescere ceperunt, ita ut caliphas, seu principes Arabum Mohammedanos, Orientis ea eetate 


"» 
a 
9 
ΠῚ 
LY 
N 
ἃ 
, 
" 
E 
ES 
si 
p 


dominos, adversus fideles catholicos exstimularent. Narrat Theophanes Walidum, hujus 
nominis secundum, sanctissimo Damascenorum episcopo Petro idcirco linguam abscidisse, 
eumque exsilio multasse, quia contra Arabes et Manicheos scripserat. Id porro imperante 
Leone Isauro, dum floreret Damascenus noster, contigit. Quin etiam circa Copronymi, Leonis 
filii, undecimum 499 annum, eodem impio imperatore annuente et duce, mulii ex his hee- 
reticis in Thraciam migravere ; unde Bulgariam postmodum infestarunt, tum deinde in Oc- 
cidentis partes penetrarunt. Horum enim nepotes fuerunt Albigenses in Galliis, et Patarini 
in Italia. Ne igitur Manicheei astu suoatque vafritie fidelibus illuderent, eorum impia deliria 
profanaque dogmata precipua exponit : variis eos argumentis exagitat, innumeras ex princi- 
piis ipsorum conclusiones deducendo, quibus persentiscant omnes, heresim hanc talem esse, 
non fidei solum, verum etiam probis moribus perniciosissima sit, et rerum publicarum 
statui et regimini in$idietur. Severitatem legum memorat, que cum heiereticos alios levibus 
nis afficerent, istos capiteatque etiam tlammis punirent. Quamobrem Alexius Comnenus 
ilium, novorum Manicheorum, qui Rognmili nuncupabantur, antesignanum, igne cremari 
jussit, ut post. Anna "Comnenam ejus filíam, Zonaras aliique Byzantini scriptores referunt. 


Μὲ Bic porro díalogus Greece et Latine primum prodiit Basilee anno 1575 cum aliis Dama- 
4$ sceni operibus : Latinee vero translationis istius parentem agnoscere hactenus non potui : 
zu quie etsi in-quibusdam a Greco contextu dissidet, in multis tamen sat elegans est, et aucto- 
P" ris sensum exacte reddit. Anno 1578 eumdem dialogum Basilee edidit Leunclavius Greece et 
m; Latine, cum Legatione Theoriani ad Armenos, et aliis opusculis, quae omnia de Greecis rur» 

d sum Latina fecit. Aliam denique ejusdem Dialogi interpretationem elaboravit Jacobus Billius, . 
" quoe inter Damasceni nostri opera Parisiis edita est ann. 1577, 1603 et 1619. 


"ὦ 
E 


"-nhu"nunPEUSNWHAW ER" ὦ ΤΊ 





TOY ΓΙΟΥ͂ IQANNOY TOY AAMAZKHNOY 
ΚΑΤᾺ MANIXAION ΔΙΆΛΟΓΟΣ. 


S. JOANNIS DAMASCENI 


DIALOGUS CONTRA MANICHJEOS. 


Δια.λέγονται OP8030EO0Z xal ΜΑΝΊΧΑΙΟΣ 4. — A Interlocutores : ORTHOPOXUS et MANICILEUS, 

α΄. ΟΡΘΌΔΟΣΖΟΣ. Ἐπειδὴ συνεληλύθαμεν ἀλλή- 1. ORTHODOXUS. Quandoquidem mutuz dis- 
λοις λογιχὴν συξήτησιν ποιήσασθαι, ἐρωτῶ σε, τί τὸ — quisitionis causa, convenimus, ex te quzro, de 
ζητούμενον; MANIXAIOZ, Τὸν περὶ πίστεως γυ- — quonam inter nos agitur ? MANICH/EUS. Ut fidei 
μνάσαι λόγον, ὅπως ἂν εὕρωμεν τὴν ἀλήθειαν. — doctrinam explicemus , quo veritatem assequi pos- 
OP. Τὸ ψεῦδο; τῇ ἀληθείᾳ ἐναντίον; MAN. Παντὶ — simus. ORTH. Vero falsum adversatur, annon? 
τρόπῳ. OP. Πῶς; τοῦτο φής; MAN. Ἐπειδὴ ἢ MAN. Omnino. ORTII. Quid ita? MAN. Quia ve- 
piv ἀλήθεια τῶν ὄντων ἐστὶ γνῶσις, τὸ δὲ ψεῦδος,  ritaseorum quz sunt, est cognitio : falsitas autem, 
τοῦ μὴ ὄντος. OP8. Οὐ καλῶς ἀπεχρίθης" ἡ μὲν — ejus quod non est. ORTH. Haud recte respondisti. 
γὰρ ἀλήθεια, τῶν ὄντων ἐστὶ γνῶσις, τὸ δὲ ψεῦδος, — Nam veritas quidem eorum quz sunt, cognitio est, 
οὐχ ἔστι μὴ ὄντος γνῶσις, Τὸ γὰρ μὴ bv, οὗ γινώς — falsitas autem non est cognitio ejus, quod non est? 
σχέται. MAN, Τί οὖν ἐστι τὸ ψεῦδος; OP8. Τῶν — Nam quod non est, ne quidem cognoscitur. 


YARLE LECTIONES. 


Δ llc addo ex Regio codice 2502 ; nabuitque codex cardinalis Sirleti quem consulebat Dillius. 


1501 


MAN. Quidnam ergo est falsitas? ORTH. Eorum, A 


qui sunt, ignoratio. MAN. Recte dixisti. ORTH. Si 
igltur veritas, eorum 4188 sunt, cognitio est, fal- 
sitas autem ejus quod est, ignoratio; cognitio ha- 
bitusne est? MAN. Est plane. ORTH. Si cognitio 
est babitus, ignoratio plane privatio erit. MAN. 
Imo ignoratio quoque habitus est. ORTH. Quid 
est ignoratio? "MAN. Non habere cognitionem. 
ORTH. Particula, non, privationemne, an affirma- 
tionem, et habitum significat? MAN. Privationem. 
ORTH. Nunquid non dicimus non ens, id quod nou 
habet ut. sit? MAN. Profecto. ORTH. Ergo cum 
ignoratio nibil aliud sit quam cognitionem non 
babere ; particula autem, non, 4.3.0 privativa sit; 
ignoratio proinde privatio est, non habitus. MAN. 
Optime. ORTH. Cum igitur veritas cognitio sit, 
habitus quoque erit : eodemque modo cum falsitas 
ignoratio sit, pon est dubium quin privationis re- 
tionem obtineat. Sicque veritas habitus erit, fai- 
sitas privatio : ac veritas quidem ens, falsitas au- 
tem non ens. MAN. ita sone. ORTIL.-Malmn, fai- 


S. JOANNIS DAMASCENI là 


ὄντων ἀγνωσία. MAN. Ὀρϑῶς εἴρηκας. OP. 
οὖν ἡ μὲν ἀλήθεια τῶν ὄντων ἐστὶ γνῶσις, τὸ δὲ ἃ 
δος ἄγνοια τοῦ ὄντος, εἰπέ μοι, ἢ γνῶσις, t5 
MAN. Ναί. ὉΡΘ. El ἢ γνῶσις, ἕξις, fj im 
πάντως στέρησις. MAN. Καὶ ἃ ἄγνοια, ἕξ 
ΟΡΘ. Τί ἔστιν ἄγνοια; MAN. Τὸ μὴ ἔχειν pa 
ΟΡΘ. Τὸ, ph, στερητικόν ἔστιν ; ἢ ἀκοφανηχὰ 
ἐχτιχόν, MAN. T5, μὴ, στερητικόν ἔστιν. OP8. | 
ὃν λέγομεν ; τὸ ἐστερημένον τοῦ εἶναι: MAN. & 
λονότι. ΟΡΘ. Θύχοῦν ἣ ἄγνοια, τὸ μὴ ἔχειν pie 
ἐστι" τὸ δὲ, μὴ, στερητικόν ἢ ἄγνοια ἄρα στέρερ, 
xai οὐχ ἕξι. MAN. Ὀρθῶς εἴρηκας. 69, 1 
οὖν ἀλήθεια γνῶσις, ἕξις δηλονότι * δὲ δὲ, ἡ ded, 
ἄγνοια, στέρησις κατὰ τὸν τῆς ἀληθείας my 
ἔσται οὖν ἡ μὲν ἀλήθεια ἕξις, τὸ δὲ ψεῦδος, rip. 


Β αις" χαὶ ἔσται dj μὲν ἀλήθεια, ὃν, τὸ δὲ Geil y 


ὄν. ΜΑΝ. "Ex παντός. ΟΡΘ. eulx ἡ xni 
ἀλήθεια; MAN. Ῥεῦδος. ΘΡΘ. Οὐκ inüpnis 
la, καὶ ὄντως στέρησις, καὶ μὴ ὄν καὶ icai, 
σις ἕξει, ἀντίχειται τῷ ἄγαθῷ. AX ἐπὶ ἡ ges 


sitasne est, an veritas? MAN, Falsitas. ORTH. Malum ergo est nan eme, "vere«we μία κα; 
nibil : ei quemadmodum privatio habilui, sic bono opponitur. Sed ad  propesitum nim 


MAN. Age, redeamus. 

2. ORTII. Unum dicis rerum principium, .an 
duo? MAN. Duo : unum bonum, alterum malum. 
Ac bonum quidem, arborem bonem appello, quee 
bonum omne contineat, οἱ efficiat, nec fructum 
malum edere queat : malum autem, tenebras, cor- 
ruplionem, arborem malam, quz& malum omne 
vitiique geuus omne faciat, nec fructum bonum 
ferre possit. ORTH. Quidquamne inter hzc duo 
principia commerceli est, neene? MAN. Nihil 
prorsus. Sed alterum alteri contrarium est. 
ORTH. Estne unum in alio, aut cum alio; numve 
loco discreta sunt ? MAN. Discreta primum erant, 
atque utrumque suis se finibus continebat. 
ORTH. Quonam igitur pacto nunc inter se commista 
sunt? MAN. Bonus in loco suo, in omni bonitate et 
felicitate agebat. Materia autem, hoc est malum, 
cum sine vita, sine motu, spurca, horrenda tene- 
bra, a sensu remota, multis retro szculis fuisset ; 
tum postea secum ipsa cepit dissidere, ejusque 
fructus mutuo inter.se pugnare. Cumque alii jn- 
sequerentur, fugerent alii, ad lucis ünes pervene- 
rgnt; ad cujus aspectum, pulchritudinis ipsius 
cupiditate capti, puguxe mulu: finem facientes, 
unanimi consensu lucem adoriri instituerunt. 
Quamobrem.cum bonus virtutem ex se emisisset, 
couserto praelio, tenebrarum principes lucis par- 
tem voraverunt. Bonus quippe virtutem illam sibi 
eripi passus est ; veritus ne suo.quoque loco tan- 
dem illi potirentur. Hoc autem ea mente fecit, ul 
per eam partem, quam tradiderat, imperium in 
malum obtineret. Sicque boni malique commistio 
contingit. Nam ex portione boni, animz; et ex 
mali substantia, corpora prodierunt. ORTH. Nunc, 
queso, ἰδὲ una consideremus, MAN. Utique con- 
sidercmus. 


p. ΟΡΘ. Μίαν ἀρχὴν λέγεις τῶν κυ ila, 
MAN. Δύο, μίαν μὲν ἀγαθὴν, χαὶ μἐπτυπρν" vi 
τὴν μὲν ἀγαθὴν ὀνομάζω δένδρον bulla ur, 
ἀγαθοῦ περιεχτιχὸν καὶ ποιητιχὸν, μὲ bnügwm, 
χαρπὸν καχὸν ποιεῖν " τὴν δὲ πονγρέν, σχύτος, de 
ρᾶν, δένδρον πονηρὸν, παντὸς πονηροῦ xal xark, 
ποιητιχὸν, μὴ δυνάμενον καρτὸν iplb co 
ΟΡΘ. Κοινωνοῦσιν ἀλλήλαις αἷὗπαι oi Un oai 
οὔ: MAN. Παντελῶς ἀκοινῴνητᾳ, xà ivre: 
ἀλλήλαις ὑπάρχουσιν. | OPO. Ἐν ἀλλήλαις, iio 
ἀλλήλαις εἰσὶν, ἣ χεχωρισμέναι; MAN Ere. | 
σμέναι ἧσαν ἐξ ἀρχῆς, ἑκάστη ἐν τοῖς ὅπ; ἐμ; 
ΟΡΘ. Πῶς οὖν νῦν εἰσι συμμεμιγμέναι; MUP 
ὁ ἀγαθὸς ἐν τῷ ἰδίῳ τόπῳ, kv πάσῃ ipiwed 
μακαρῴώνητι, ἢ δὲ ὕλη... ἤγουν ἡ κέ ἐκ, 
ἀχίνητος, αἰσχρὰ, σκότος δυσειδὲς, πάν ὦ 
πολλοὺς αἰῶνας * ὕστερον δὲ ἑἐστασίσω νει, 
ἑαυτὴν, καὶ οἱ χαρποὶ αὐτῆς ἐ πολέμησε ταῖν. 
λους xai τῶν μὲν διωκόντων, τῶ» ἃ gros. 
ἔφθασαν εἰς τὰ ὅρια τοῦ φωτός * xal lir; ἢ ge 


p ἐπεθύμησαν τοῦ χάλλους αὐτοῦ, καὶ issu 2- 


πρὸς ἀλλήλους πολέμου, xai aupgendci(t, τῷ, 
ἀλλήλους, ἐπέθεντο τῷ φωτέ “ καὶ, ἁτέστειλεν ὁ £v 
θὸς τὴν δύναμιν παρ᾽ αὐτοῦ, καὶ cvy Tits vet 
μένης, ἔφαγον μέρος τοῦ φωτὰς, οἱ ἄρχεντε; wis 
τους. Παρεχώρηδε γὰρ ὁ ἀγαθὸς ἀρπαγῆνσι iur 
ἐξ αὐταῦ " xai φοδηθε)ς, ἵνα μὴ xasaxopisitun τ 
τόπου αὐτοῦ, τοῦτο ἐποέησαν, ἵνα διὰ τῆς uoles 
παρέδωχε, καταχυριεύσῃ τῆς xaxíac. Καὶ οὕτως ἢ 
νετο σύγχρασις τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τοῦ πονηροῦ. ἘΣῚ 
τῆς μοίρας τοῦ ἀγαθοῦ, ἐγένοντο αἱ ψυχαὶ, ix B1 
οὐσίας τῆς καχίας, τὰ σώματα. ΟΡΘ. Τέω; Καὶ 
τούτων διασχεψώμεθα. MAN. Διασχεψώμεθε. 


DIALOGUS CONTRA MANICIL/EOS. 


1510 


8. Ἢ ἀρχὴ ποσαχῶς λαμδάνεται; MAN. Φρά- Ὁ 5. ORTH. "Apyh, id est, principium, quot mo- 


OPG. "Avapyov μέν ἐστι, τὸ yd; ἐσχνκὸς 
τὸ δὲ τῆς ἀρχῆς ὄνομα, ὁμώνυμόν ἔστι xoi 
λὰ σημάίνει * λέγετα: γὰρ ἀρχὴ κατὰ χρόνον" 
μεν ἀρχὴν ἡμέρας, τὴν τοῦ ἡλίου ἀνατολὴν, 
ἢ ἐνιαυτοῦ λέγεται " ἀρχὴν xal κατὰ τόπους 
, ἀρχὴν ὁδοῦ, xaX ἀρχὴν τοῦ Φυσὼν, τὸν πα- 
y, Λέγεται ἀρχὴ xal xazà τὸ ἀξίωμα xai ἐξ- 
ὡς λέγομεν ἀρχὴν εἷναι τὸν βασιλέα τῶν 
ν᾿ λέγεται ἀρχὴ, καὶ τὸ φύσει πρότερον, ὡς 

ἀριθμοῦ" δύο μὲν γὰρ ὄντων, ἐξ ἀνάγχης 
ἕν. Ἑνὸς δὲ ὄντος οὐχ ἐξ ἀνάγχης εἰσὶ δύο " 
'àp δύο, ἕν xal Ev* τὸ δὲ ἕν, οὐ δύο. ᾿Αρχὴ 
| δύο, τὸ ἕν λέγεται. ᾿Αρχὴ καὶ χατὰ τάξιν" 
πον τὸ τοῦ ἀναγνώστου ἀξίωμα, εἶτα ὑποδιά- 


dis usenpatur? MAN. ld tu ipse edisscrss. 
QRTH. "Avapyov, dicitur, quod principism non ha- 
buit . τοῦ amem ἀρχὴ (principium) squivoca est; 
Multa quippe significat. Nam et de tempere princi- 
pium dicitur. Sic diei prineipium, solis.ortum dici- 
mus : anni quoque principium assignatur. Hem de 
Jocis principium dicimus, ut vim principium ; et 
Paradisum, fluminis Physan principinm. Quin ἀρχὴ 
quoque de dignitate et potentia dicitur : velu4 re- 
gem subditorum ἀρχὴν (id esk, prinsipatum) dici- 
mus '. Ad hzc principium dicitur, id quod natura 
prius est, velut in numero. Eiepim 4i duo sint, 
necessario unum erit : οἷ autem unum est, nom 
iem duo esse necessum est. Erunt quippe duo, 


ιαὶ οὕτως πρεσδύπερος, xal οὕτως ἐπίσκοπος. B unum.et unum : unum autem, duo non est. lia tit 


; xal ἀρχὴ κατὰ τὸ αἴτιον, xal τοῦτο τριχῶς * 
φυαιχὸν, ὡς ἀρχὴ υἱοῦ, πατήρ ἣ ποιητι- 
€ ἀρχὴ χτίσεως, ὁ χτίστης" ἢ μιμητιχὸν, 
ἢ εἰχόνος τὸ εἐἰχονιζόμενον᾽ χατὰ τοσούτους 
πους, λεγομένης τῆς ἀρχῆς, ἐχεῖνό ἐστι τὸ 
ἄναρχον λεγόμενον" πῶς οὖν δύο ἀρχὰς σὺ φὴς 
)ς; MAN. Κατὰ πάντας τοὺς τρόπους. 
οὕτως γὰρ ἔσονται ἄναρῤχοι“ ἀλλ᾽ ἐψεύσω 
€ σεαντοῦ χορυφρῆς ἀπὸ ψεύδου; ἀρξάμενος, 
ν ἕξεις τὸ τέλοςς MAN. Πῶς τοῦτο λέγεις ; 
io εἰπὼν, ἀπὸ ἀριθμοῦ ἤρξω * τὰ δὲ δύο, οὐχ 
DXm γὰρ ἀρχὴ τῶν δύο, fj μονάς. Περὶ ἀρχῆς 
Aeyópavos, μίαν ἀρχὴν εἰπὲ, ἵνα 7) τελεία ἡ 
φύσει γὰρ μονὰς, ἀρχὴ δυάδας. Εἰ οὖν δύο 


ut unum £91 duorum principium dicatvr. Princi- 
pium de ordine quoque dicitur ; ut prima dignitas, 
lector es$t, deinde subdiaconus, postea diaconus, 
tum presbyter, ac demum episcopus. Deuique prin- 
cipium. de, oausa- dieilur; idque irifariam. Aut 
enim causa naturalis est, ut prineipium filii est 
pater : aut e(ficiens, ut rei cendits principium 
£st conditor : aut exemplaris, ut imaginis princi- 
pium est id à guo imago ducilur. Cum igitur tot 
modis principii nomen sumatur,id demum vere 
ἄναρχον, sive principii expers, dicitur[quod nullum 
principium agnoscit]. Quinam igitur duo principia 
esse ais, que principio careans* MAN. Secundum 
omnes istos modos. ORTH. Sic utique sine ullo 


toU ἡ φύσει προτέρα ἀρχῇντουτέστιν ἡ μονάς ; C principio erunt. Verum mentitas es contra caput 
cumque a falso inceperis, infelicem quoque finem obtinebis. MANICH. Qui tendem? ORTH. Quo- 
cum duo dixeris, a numero incepisti. Binarius autem principiwm mon est. Dinarü siqui- 
liud principium est, nempe unitas. Quare «cum de principio disseris, unum dicas oportet prin- 
, quo perfectum principium sit. Unitasenim binarii prineipium est. Si igitur .duo sunl. principia, 


| principium illud erit, quod natura prius sit, hoc est unitas? 


IAN. Σὺ οὖν τρεῖς ὑποστάσεις λέγεις; Καὶ 
γεις, ὅτι ἀπὸ μονάδος δεῖ ἄρχεσθαι. ORO. Ki 
ἧς ὑποστάσεις λέγω, ἀλλὰ μίαν ἀρχὴν φημι" 
(ἂρ ὁ Πατὴρ Υἱοῦ xai Πνεύματος, οὐ κατὰ 
ἀλλὰ χατ᾽ αἰτίαν. Ἐχ Πατρὸς γὰρ Λόγος χαὶ 
ψ &l xal μὴ μετὰ Πατέρα. Ὥσπερ γὰρ &x τοῦ 
φῶς, χαὶ οὐ προτερεύει χατὰ χρόνον τὸ πῦρ toU 
' ἀδύνατον γὰο εἶναι πῦρ ἀφώτιστον" ἀρχὴ δέ 
αἱ αἰτία τὸ πῦρ τοῦ ἐξ αὑτοῦ φωτάς" οὕτω 
ἰατὴρ ἀρχὴ, xal αἰτία τοῦ Λόγου xa τοῦ 


ἀ. MAN. Atqui tu quoque tres ;persona; dicis. 
Quid igltar.est, enr ab unitate incipiendum dicas! 
ORTH..Ktsi tres. persooss dico; tamen principium 
unum osse aio. Pater enim Filii et Spiritus saneli 
principium 661; βοὴ 1emporis, sed caus ratione. 
Siquidem et Filius et Spiritus sanctius cx Paire 
Sunt, non tamen ost Patrem. Quemadmodum 
ex igne lux oritur, nec tamen ignis lucem tempore 
antecedit (neque enim feri potest, st ignis luce 
careat), verum ignis luminis illius quod ex se ori- 


ἰτος * ix τοῦ Πατρὸς γὰρ Λόγος xai πνεῦμα" D tur, principium atque causa est : eodem modo Pa- 


Ἐρεύει δὲ χρόνῳ. ᾿Αδύνατον γὰρ εἶναι Πατέρα 
Υἱοῦ, ἢ Λόγου, ἐχ τοῦ Πνεύματος c. Μίαν οὖν 


de 'Dialeet. cap. 1 e 59. 


der quoque  Vesbi et Spiritus gancti principium et 
causa est (nam et Vesbum et Syiritus ex Patre sunt), 


VARIJAE  LECTIONES. 


verba Manichzo tribuenda censet Billius refragantibus mse., uti mec ipse difftetur : a quibustanen 
:re nihil nos cogit. «Legisse videtur Billius, ἐκτὸς τοῦ Λόγου,ἢ Λόγον, ἐκτὸς τοῦ Πνεύματος. Vertit 

κί Pater. sine verbo, ei Verbum sine spiritu sit, An id in cod. cardinalis Sirleti legerit, me 
8 latet. Xerum alia auctoris mens esse videtur. Declarat nempe divinarum processionum ordi- 
luo fleri nequit, ut Pater Filii principium non ait, aut a Sriritu sancto originem accipiat Ver- 


e divinarum quippe personarum unico principio disputat Orthoduxus , uon de illarum inter se 
nione indivisa, de qua infra disserjtur. 





b 


1511 


S. JOANNIS DAMASCENI |t 


uec tamen tempore iis antiquior est. Neque enim A ἀρχὴν ὁμολογῶ, ὡς αἴτιον qudtxbv, τὸν Πατέρα 


fieri potest ut Pater ex Filio sit, aut Verbum ex 
Spiritu sancto. Quocirca principium unum con&- 


Yo» xaX Πνεύματος. Σὺ δὲ οὐ λέγεις ἔχ τοῦ à 
τὸν πονηρὸν, οὐδὲ τὸν ἀγαθὸν Ex τοῦ πονηροῦ. 


teor, ut Verbi ac Spiritus sancti causa naturalis sit Pater. At tu nec malum et bono, ncc rurgus ba 


ex malo ortam babere dicis. 

δ. Quod autem fleri nequeat, ut duo vestra prin» 
cipia temporis ratione principio careant, ad hunc 
modum cognoscemus. Quod ertum non habuit, im- 
mutabile est. Nam si mutatum est, haud omnino 
ortu caret. Etenim cum ab incorporco in corpus, 
aut ab informi in formam, aut ab immobili ad mo- 
tum, auta quiete et tranquillitate in dissidium 
mutatur, incipit fleri id quod ante non erat : euque 
ft ut neque principio careat, eo quod cum prius 
initii expers esset, mutetur in hoc quod esse inci- 


ε΄. Ὅτι δὲ οὐ κατὰ ypóvóv &vápyouc εἶναι bn 
τὰς καθ᾽ ὑμᾶς δύο ἀρχὰς, οὕτω γνωσόμεθϑα᾽ « 
ἀρξάμενον τοῦ εἶναι͵ ἄτρεπτόν ἐστιν * εἰ γὰρ Eg 
οὐ παντελῶς ἔστιν ἄναρχον. Τρεπόμενον γὰρ ἐξὶ 
μάτου εἰς σῶμα, ἣ ἐξ ἀνειδέου εἰς εἶδος, ἣ i. 
γήτου εἰς χίνησιν, f) ἐξ ἡσυχίας ἣ ἣδρεμίας εἰς. 
σιν, ἄρχεται τοῦ γίνεσθαι δέκερ οὐχ fv πρότερον 
οὐχ ἔστιν ἄναρχον, τρεπόμενον ἐξ ἀνάρχον ck i 
μενον" πὸ γὰρ ἀρχὴν λαμδᾶνον, καὶ ἢ ῤγμένον, 
ἄναρχον. MAN. Τί οὖν; ὃ κατὰ σὲ Θεὸς οὐχ ἔτει 


pit. Nam quod initium sumit et incepit, principio pg γεννήσας Υἱὸν, καὶ προαγαγὼν Πνεῦμα: 0M. 


non caret. MAN. Quid igitur? Tuus llle Deus, 
annon eum Filium genuit, ac Spiritum produxit, 
mutationem subiit? ORTII. Minime. Neque enim 


dico, cuin prius Pater non esset, /434$ postea Pa- 


δαμῶς * οὐ γὰρ λέγω, μὴ ὧν πρότερον ILsrio, ic 
pov γέγονε Πατὴῤ᾽ ἀλλ᾽ ἀεὶ fjv, ἔχων ἐξ tavi 
αὑτοῦ Λόγον, xat διὰ τοῦ Λόγου αὐτοῦ ἐξ sai3 
Ἠνεῦμα αὐτοῦ ἐχπορευόμενον. 


trem esse faetum : sed, semper Verbuineaum ex δὲ genitam, et per Verbim suum Spiritu sac 


se procedentem habuisse. 

6. MAN. Cum posthac universa creavit, annon 
mutatus est, conditor rerum factus? ORTH. Nulla- 
tenus. MAN. Eccur tandem ístud ἢ ORTH. Quoniam 
id omne quod condidit, non ex substantia sua, sed 
sua voluntate ex nihilo produxit, MAN. At vero 
cum res conditas exsistere voluit, anhon mutatus 
est, cum íd, quód antea non volebat, velle coepit? 
ORTH. Neutiquam. Non enim cum prius noluisset, 
postea voluit : sed semper hoc voluit, ut creature 
flerent, quo ipse tempore constituerat. 

1. Jam quod ne quidem duo esse possint, qui 
principio secundum locum careant, hoc modo 
perspiciemus. Duo ista, aut alterum in altero erunt 


(at impossibile est ut lux et tenebrz simul exsi- . 


stant; cum lucis praesentia tenebras pellat), aut 
utrumque seorsim in loco proprio est. Utrumque 
igitur suo loco circumscribetur, atque unius termi- 
nus, alterius initium erit. Verum fleri non potest 
quin lumen tenebris admisceatur, nisi aliquid sit 
interjectum , quod utriusque conjuuctionem im- 
pediat. Opus itaque fuerit, tum lucem ipsiusque 
jocum, tum tenebras ipsarumque locum esse; ac 


* ς΄. MAN. Εἶτα οὐδὲ χτίσάς ὕστεῤον ἦνεῖ 
ἐτράπη δημιουργὸς γενόβενος ; ΟΡΆ Mi 
MAN. Πῶς τοῦτο λέγεις: ΟΙΡΘ. "Ogstas; 
οὐσίας «αὑτοῦ τὴν χτίσιν προὴγαγει i9 P 
ὄντος εἰς τὸ εἶναι, θελήματι. MAX aa 
λησε γενέσθαι τὴν χτίσιν, οὐκ ἐτράπη, Wisi 
οὐχ ἤθελε πρότερον; ΟΡΘ. Οὐδαμῶς' ei 
τερον μὴ θέλων, ὕστερον ἢθέλησεν, ἀλλ Ee 
ἐν τῷ ὑπ᾽ αὐτοῦ ὡρισμένῳ καιρῷ yevisii ᾧ τὶ 
σιν. 

C. Ὅτι δὲ οὐδὲ χατὰ τόπον δυνατὸν διε ες 
άρχους, οὕτω γνωσόμεθα - τὰ δύο, f ὃν biz 
εἰσίν’ ἀδύνατον δὲ φῶς, χαὶ σκότος kv ἀλλῶκ ἐξ 
φωτὸς γὰρ παρουσία, σχότος διαλύει" ἣ in 

τῶν ἐν τῷ ἰδιάζοντι τόπῳ ἐστί. Bpod ^ 
ἕκαστον ἐν τῷ ἰδίῳ τόπῳ, καὶ οὖ τέλος τοῦ 5 Ὁ 
ἑνὸς, ἀρχὴ τοῦ ἑτέρου v(vacav * ἀλλὰ xa^ 
ἄμικτον εἶναι τῷ σχότει τὸ φῶς, μὴ δνε 
φράγματος, τοῦ χωλύσντος συγχραθῆκ δα, 
Χρὴ οὖν εἶναι τὸ φῶς, καὶ τὸν τόπον c9 
σχότος xal τὸν τόπον αὑτοῦ, χαὶ τὸ Bgm" P 
διατειχίζον xal διορίζον ἑκάστου αὐτῶν τὶν 37 


denique id quod interjectu suo utriusque regionem Ὁ καὶ ἔσονται, οὐ δύο ἀρχαὶ, ἀλλὰ πέντε. 


dirimit et secernit. [ta jam, non duo, sed quinque 
principia erunt. 

.8. MAN. Quid igitur? annon eadem in tuum 
quoque Deum, ejusque Filium, atque ipsius Spiri- 
tum cadent? ORTH. Minime. Neque enim cgo 
Deum in loco esse dico. Quantitatis enim est ex- 
pers, atque incomprehensus : nec tres personas 
inter se disjunctas esse assero. Verum, uti sermo 
qui ex mente gignitur, ab ea non excedit, nee se- 
jungitur, sed in ipsa est : ad eumdem quoque mo- 
dum Filius et Spiritus sanctus ex Patre et in Patre 
sunt. Una enim substantia est, nec a se invicem 
persona separantur; quemadmodum nec mentis 
facultates ab ea distrahi queunt. Modo siquidem 


η΄. MAN. Tí οὖν, ὁ χατὰ σὲ Θεὺς, καὶ ὁ Ys 
«οὔ, xai τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, οὐ τοῖς αὑτοὶς 73K 
σοῦνται: ΟΡΘ, Οὐδαμῶς * ἀγὼ γὰρ o)x bv 5 
φημὶ εἶναι τὸ θεῖον" ἄποσον γὰρ xal draps 
ἐστιν" οὐδὲ χεχωρισμένας ἀλλήλων φημὶ τὰς 
ὑποστάσεις " ἀλλ᾽ ὥσπερ ὁ λόγος Ex τοῦ νοῦ [: 
μενος, οὐκ ἐχφοιτᾷ ἐξ αὐτοῦ, οὐδὲ χωρίζεται, d) 
αὐτοῦ γεννᾶται, xal ἐν αὐτῷ ἐστιν, οὕτως ὁ YÀ 
τὸ Πνεῦμα ἐχ τοῦ Πατρός εἰσε, xai ἐν αὐτῷ. 
γὰρ οὐσία, xal ὑποστάσεις ἀδιάστατοι, ἐπειδὴ ἃ 
νάμεις τοῦ νοῦ ἀδιάστατοι αὐτοῦ εἶσιν. Ὕ περ: 
γὰρ ὃ Λόγο; xai τὸ Πνεῦμα, καὶ δυνάμεις ti^ 


T M 


-- "e ia 


1513 


DIALOGUS CONTRA MANICH/EOS. 


1816 


Πατρὸς ἀνεχφοίτητοι, καὶ ὑποστάσεις τελεῖαι" ἐπειδὴ A naturam. exsuperante, Verbum et Spiritus, tum 


πρέπει τὰς τοῦ ὑπερφυῶς Θεοῦ δυνάμεις ὑπερφνῶς 
εἶναι ὑποστάσεις. Διὸ εἰ καὶ τρεῖς ὑποστάσεις, ἀλλ᾽ 
εἷς Θεὸς, καὶ οὐ τρεῖς. Ὁ γὰρ νοῦς καὶ λόγος, καὶ τὸ 
φνεῦμα αὐτοῦ, εἷς νοῦς, χαὶ οὐ τρεῖς νόες " ὡς τὸ φυ- 
«àv τοῦ ῥόδον, xai τὸ ἄνθος, xal ἡ εὐωδία ἑχάστου 
αὑτῶν, ῥόδον λέγεται, καὶ ἔστι" χαὶ οὐ τρία ῥόδα λέ- 
γονται ἐν τῇ συναριθμήσει, ἀλλὰ ῥόδον ἡ ῥίζα, xaX ὁ 
πλάδος, καὶ τὸ ἄνθος. 


inseparabhiles Patris facultates sunt, tum perfectae 
personz. Consentaneum quippe est, ut qui Dei 
naturam omnem excedentis virtutes sunt, mode 
perinde natura sublimiore persone sint. Quo fit 
uL licet tres sint persone, unus tamen Deus sit, 
non tres. Mens enim et verbum et ipsius spiritus, 
una mens est, non tres mentes : sicut nempe rose 
planta, et flos, et fragrantia, horum quedque rosa 


dicitur, et est; nec tamen tres rose numerando dicuntur, sed ross, qua radix, et surculus, et [ios 


exsistit. 

. €. Ὅτι δὲ οὐδὲ κατὰ ἀξίωμα καὶ χράτος ἔσονται 
δύο ἀρχαὶ, οὕτω γινώσχομεν. Δύο μόνον ἃ ὄντων, Θεοῦ 
xa ὕλης, f) ὁ ἕτερος τοῦ ἑτέρου ἐχράτει, καὶ ἦρχεν, 
3) καὶ ἄλλα ἦσαν τὰ ὑποτασσόμενα ὑπὸ τῶν δύο ἀρχῶν, 
αὐυναΐδια αὐταῖς " καὶ οὐ δύο μόνον ἔσονται, ἀλλὰ 
πλείονα" δύο μὲν τὰ ἄρχοντα, ἕτερα δὲ τὰ ἀρχόμενα. 
Ἣ εἰ μὴ ἦσαν τὰ ἀρχόμενα συναΐδια ταῖς ἀρχαῖς, ἣν 
ποτε χρόνος, ὅτε οὐχ ἦσαν ἀρχαί. ΜΑΝ. Εἶτα χαὶ τῷ 
sip Θεῷ, οὐ τὰ αὐτὰ συμδήσεται ; ἣ γὰρ συναΐδιος αὐ- 
τῷ ἦν, ἣ ὑποχείριο; αὐτῷ ἡ χτίσις" ἣ ἣν καιρὸς ὅτε 
cox ἦρχεν. ΟΡΘ. Οὐχ οὕτως. Ἡ μὲν γὰρ χτίσις οὐ 
συναΐῖδιος αὐτῷ ἀεὶ δὲ xal Κύριος ἦν, καὶ ἔσται ἐξ- 
ουσιάζων ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παράγειν οὐσίας 
φῷ Λόγῳ αὐτοῦ χαὶ τῷ Πνεύματι τοῦ στόματος αὖ- 
«οὔ. Οὔτε δὲ ὁ Λόγος αὑτοῦ προφοριχὸς, ἀλλ᾽ οὐσιώ- 
δης καὶ ἐνυπόστατος, οὔτε τὸ axópa αὐτοῦ, μέλος σω- 
ματιχὸν, οὔτε τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, πνοὴ λυομένη, ἀλλ᾽ 
ὑπερούσια πάντα τὰ τοῦ ὑπερουσίου 9, εἰ χαὶ ἡμεῖς 
ἂχ τῶν καθ᾽ ἡμᾶς κατανοοῦμεν τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς. 


9. At veroquod nec dignitatis quidem et imperii 
ratione duo principia sint, jta exploratum habemus. 
Cum duo duntaxat essent, Deus nimirum et ma- 
teria, aut alteruin alteri dominabatur et imperabat, 
aut alia quoque erant, qux: duobus principiis sub- 
jicerentur, ejusdemque cum illie zternitatis eseent ; 
hacque ratione non duo 4antum, sed plura priaci- 
pia erunt. Duo nimirum quz imperent, alia autein 
quse subsint. Aut si ejusdem cum principiis zeter- 
nitatis non erant ea qae parebant, &33 tempus 
fuit, quo principia non erant. MAN. Annon tuus 
hic quoque Deus iisdem absurdis erit obnoxius ? 
au£ enim cosierns illi erant res creatz&, aut ipsius 
arbitrio subjeciz, aut tempus fuit, cum principatum 
nullum gereret. ORTH. Nequaquam. Neque enim 
res condiue ipsi costerns fuerunt, et tamen semper 
erat Dominus, eritque, ut qui rerum essentias ex 
nibilo producendi potestate polleat ; Verbo nempe 
suo ac Spiritu oris sui. Nec vero Yerbum illius 


prolatilium est, sed substantivum ac personam constituens; neque os ejus membrum corporeum, 
neque Spiritus ejus, halitus est, qui jn auras abeat: verum illius qui substantiam omnem su- 
per»t, oinnia quoque supra substantiam sunt, etiamsi nos ex his quse cirea nos sunt, -ea  speculc- 


mur quz sunt supra nog. 


v. 'AXX οὐδὲ χατὰ φυσιχὴν xal οὐσιώδη αἰτίαν Σ 10. Quin nec illa vestra quo principia naturalis 


ἔσονται αἱ xa0' ὑμᾶς δύο ἀρχαί" ὁ γὰρ Πατὴρ 
ὁμοουσίου Υἱοῦ γεννήτωρ, ἀΐδιος ἀϊδίου, ἀσώματος 
ἀσωμάτον. Εἰ οὖν αἱ καθ᾽ ὑμᾶς δύο ἀρχαὶ, κατὰ τὸ 

αἴτιον ἀρχαί εἰσι τῶν ὄντων, ἔσονται τὰ 
πάντα ὁμοούσια, χαὶ συναῖδια ταῖς καθ᾽ ὑμᾶς ἀρχαῖς- 
Εἰ δὲ xaX ἀΐδια, καὶ ἄτρεπτα, χαὶ ἐναντία, xai ἀχοι- 
νώνητα, χαὶ ἄρχοντα, xal οὐκ ἀρχόμενα, καὶ χύρια, 
καὶ οὐ δοῦλα. El δὲ χατὰ τὸ ποιητιχὸν αἴτιον ἀρχαί 
εἰσι τῶν ὄντων αἱ xa0* ὑμᾶς δύο ἀρχαὶ, οὐχ kx τῆς 
οὐσίας τοῦ Θεοῦ αἱ ψυχαὶ, οὐδὲ ἐκ τῆς οὐσίας τῆς 
ὕλης τὰ σώματα, ἀλλ᾽ ἐχ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι 
παρήχθησαν * χαὶ οὔτε ἐπολέμησεν ἡ ὕλη μετὰ τοῦ 
φωτὸς, καὶ οὔτε ἥρπασεν ἐξ αὐτοῦ μέρος, καὶ ἐποίησε 
τὰς ψυχάς. Πῶς δὲ, xol τὰ ἐναντία ἀχοινώνητα 


substantialisve cause rationem babent. Nam Pa- 
ter Filii consubstantialis sibi genitor est, sempi- 
ternus videlicet sempiterni, incorporeus ineorporei. 
Quocirca si duo vestra principia naturalis causm 
ratione rerum omnium principia sunt, omnia certe 
ejusdem cum vestris principiis οἱ substantie et 
sternitatis erunt. Quod si eterna, non est dubium 
quin immutabilia et contraria, et ab omni eem- 
mercio aliens- quseque imperent, non imperio sub- 
dantur ; dominentur, non serviant. Sin autem ve- 
stra duo principia efficientis rerum causse rationem 
habeant ; profecto nec anima ex Dei, nec corpora 
ex mnaterizs substantia, sed ex nibilo condita sunt. 
Nec proinde materia luci bellum intulit, nec pac- | 


συνεδιδάσθησαν εἰς ἑνὸς κόσμου ποίησιν ; fj πῶς ὁ p tem ipsi eripuit, animasque condidit. Qui praterea - 


μὲν πονηρὸς χατευχεύασε τὸ σῶμα, ὁ δὲ ἀγαθὸς 
τὴν ψυχὴν, xaX ἕν ζῶον τὸν ἄνθρωπον ἀπετέλεσαν - 
Εἰ δὲ χατὰ μίμησιν, ὡς πρωτότυπον εἰχόνος αἴτιον, 
τὸ εἰχονιζόμενον, αἱ xa" ὑμᾶς: ἀρχαὶ, ἄλλοι χόσμοι 
εἰσὶν, ὧν χαθ᾽ ὁμοίωσιν γέγονεν ὁ χόσμος. Οὐ γὰρ 
δ, εἶδος, οὐδὲ μία ἢ δύο μορφαὶ ἐν τοῖς οὖσιν, ἀλλ᾽ 


fleri potuit, ut quse contraria erant, atque ab omni 
inter se commercio abhorrebant, ad unius mundi 
effectionem convenerint, ac malus quidem corpus, 
bonus autem animam przpararit, atque ambo ho- 
minem, animal unum effecerint. Sin denique prin- 
cipia vestra exemplares causas esse ais : quemad- 


VARLE LECTIONES. 


4 Leuncl. μόνων.  * Basil. ὑπὲρ οὐσίαν. 
PaTRor. Gn. XCIV. 


48 


1515 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1516 


modum exenplar, imaginis qua ex illa ducitur, A ἀνάριθμοι. Kal πῶς ἀναρίθμητα εἴδη τῶν παρ 


causa est, fit plane ut ea sint mundi.alii ad quorum 
similitudinem mundus iste factus sit. Αἱ non una 
, est in rebus species, nec una, aut duz forms, sed 
innumerabiles. Qui ergo fii ut. innumerae specics 
. duorum vestrorum principiorum imagines gerant. 
Ex quo perspicuum est nullo modo consistere 


ὑμῖν δύο ἀρχῶν, εἰχόνες εἰσίν ; οὕτιυς ἀδύνατον xal 
ἀσύστατον τὸ παρ᾽ ὑμῖν κερὶ τῶν ἀρχῶν φρόνημε, 
ἙἘρωτήσατε γὰρ τὴν ἀπειρόκαχον τῶν παίδιον πλι- 
θὺν, ἣ δυὰς ἄρχει, fj ἡ μονάς ; xat ἐροῦσιν, ὡς ἡ 
μονὰς ἄρχει παντὸς ἀριθμοῦ. "Q νηπίων vrzue- 
δέστεροί τε καὶ ἀφρονέστεροι ! 


posse γοβίγδη) de duobus principiis opinionem. Sed vel a simplice puerorum tutba velim  quzrite. 


Binariusne principium 


esi; anne vero unitas? omnino respondebunt unitatem omnis numer 


principium esse. O homines pueris pueriliores et insipientiores ! 


11. At vero rursum sciscitantibus nobis dicite, 
utrum bonum, stabile, ordinisque tenax sit mul- 
torum, an unius imperium? Nemini profecto du- 
bium est, quin multorum principatus, regimen 
omne tandem submovesat, seditionisque, belli, pu- 
gn», malorum, ac tandem eversionis imperii eausa 
sit: contra vero unius imperium (firmum sit, οἱ 
zquum, pacemque, et ordinem, et tranquillitatem, 
et justitiam conciliet, resque in melius augeat. 
Quamobrem si de vestra sententia. duo principia 
sunt, prineipii experta, multiplici adeo principatu 
res reguntar. Quo fit ut malum rebus pressit, ae 
/&35& proinde unum principium sit, nempe malum. 
Jam vero quomodo dho illa principia, qux confin- 
1istis, nihil inter se commune habere contenditis. 
Nam si hoc exsistit, et illud quoque: ct si hoe sub- 
stantia est principii expers ac sempiterna, et illud 
similiter, fleri omnino non potest ut nlhil inter ea 


quod sunt, quod substantie sunt, quodque principii expertia prineipia sunt, 


ια΄, Kal τοῦτο δὲ ἡμῖν ἐρωτῶσιν εἴπατε" $ 5. 
λυαρχία ἐστὶ χαλὸν, xal στάσιμον, καὶ ταχτιχὸν͵ ἢ $ 
μοναρχία ; Πᾶσι δῆλον, ὡς 1j πολυαρχία ἄναρχό; ἔστι, 
χαὶ στασιώδης, χαὶ πολέμου, καὶ μάχης, xal χαχῶγ 
αἰτία, καὶ λύσεως fj δὲ μοναρχία βεδαία χαὶ lys. 


B μος, xai εἰρήνης αἰτία f, καὶ τάξεως, καὶ γαλήνης, 


καὶ διχαιοτύνης, χαὶ τῆς ἐπὶ τὸ χρεῖττον αὐξήσεως, 
Εἰ οὖν δύο ἀρχαὶ Kvapyet καθ᾽ ἡμᾶς, πολυο;γ 
ἄγχει τῶν ὄντιυν, xal ἀρχὴ τῶν πάντων xxxls χοὶ 
οὕτω μία ἀρχὴ, ἡ κακία. Πῶς δὲ ἀχοινιονήτους zn. 
τελῶς λέγετε τὰς δύο ἀρχὰς, ἃς αὐτοὶ &veziinrs. 
Εἰ γὰρ xai αὕτη ἐστὶ, χἀχείνη * καὶ ἢ 8 abt ois 
ἐστὶν ἄναρχος ἀρχὴ καὶ ἀΐδιος, χἀχείνη ὁμοίως, de 
εἰσι παντελῶς ἀχοινώνητοι. Καὶ οτνευνοῦσι γὰρ atia 
τὸ εἶναι, καὶ χατὰ τὸ, οὐσία, καὶ ἄναρχος ioi πὶ 
ἀΐδιος εἶναι" xai xarà πάντα Ψευδὴς ὁ λόπι cain 
ἀποδέδειχται. 
cominune sit. Hoc enim inter ea commune es, 
ac  semplerna. Sicqm 


modis omnibus doctrina vestra falsitatis convincitur. 


42. Ac rursus: Si duo principia principio caren- € 


tia sunt, utrumque eo quod suum est gaudet et 
oblectatur; suique conservationem bonum esse 
censet. Unicuique etenim rei illud bonum est, quod 
ipsius naturam tuetur. Atque adeo ille quem bo- 
num, et alter quem malum esse dicitis, uterque 
de seipso gaudet, iisque qux sua sunt oblectatur. 
Quis igitur est, qui alterum bonum, alterum ma- 
]um esse judicavit. Tlle profecto Deus potior erit, 
amborumqne prazstantior. Deterius enim ἃ prs- 
stantiori ; et js qui subest, ab eo qui prxest, jadi- 
catur. 

415. Qin illud quoque dicas velim : inter vestra 
düo principia aliquidne commune sit, an nihil 
prorsus? MAN. Nihil prorsus. Siquidem alterum 
in confertissima bonorum copia versabatur, alte- 
rum mediis in malis. Verum permistio pestea con- 
tigit. ORTH, Supersedeas tantisper velim ab edis- 
serenda ista permistione ; ac mlhi prius enarres, 
num ens enti, secundum quod est, repugnet, nam 
vero non ens enti ? MAN. Id quod malum est, ei 
. quod est bonum, repugnat. ORTH. Hoc sciscitatus 
.non sum, utrum boni, vel mall ratione , sed an in 
eo quod sunt, Inter se pugnent. Nam ea quz sunt, 
haudquaquam omni ex parte pugnant. Siquidem 
, hac ipsa ratione quod sunt, inter se conveniunt. 


ιβ΄. Καὶ πάλιν " εἰ δύο ἄρχαὶλ knojn, Exactoy 
ἐπὶ τῷ οἰχείῳ χαίρει καὶ τέρπεται, χᾶ iens) σύ- 
στασιν, ἀγαθὸν λογίζεται * ἑκάστῳ vào ἀγυθόν το, 
τὸ συστατιχὸν τῆς οἰχείας ρύσεως “ xai ὁ ταρ' vuv 
οὖν ἀγαθὸς, χαὶ ὁ παρ᾽ ὁμῖῆν πονηρὸς, ἔχαστος t7' 
ἑαυτῷ χαίρει, xat τοῖς οἰχείοις ἔπετέρπεται, ταὶ τὰ 
οἰχεῖα ἀγαθὰ λογίζεται. Tíc οὖν ὁ κρίνας thin 
πονηρόν ; xal χἀχεῖνος μᾶλλόν ἕστι 8: nw 
ἀμφοτέρων. Τὸ γὰρ ἔλαττον ὑπὸ τοῦ xprim καὶ 
τὸ ἀρχόμενον ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος πρίνεται. 


ιγ΄. Εἰπὲ δὲ xal τοῦτο" χοινωνοῦσιν ἀλλήλαις d 
παρ᾽ ἡμῖν δύο ἀρχαὶ, f] παντελῶς εἶσιν ἀχοινώνηται; 
MANIX. ᾿Ακοινώνητοι ἦσαν παντελῶς "ἡ μὲν r3e 
μία ἐν πληρώματι τῶν ἀγαθῶν ἥν, ἡ δὲ ἑτέρα t 
πληρῶματι τῶν καχῶν " ἀλλ᾽ ἐγένετο μετὰ ταῦτε 
σύγχρασις. OP8. ᾿Αναθαλοῦ τέως τὸν τῆς ουγχρά- 
σεως λόγον. Φράπον δὲ ἣμῖν πρότερον “ τὸ ὃν τῷ bra 
χατὰ τὸ εἶναι ἐναντίον, ἢ τὸ μὴ ὃν τῷ ὄντι. ΜΑΝΙ͂Χ. 
Τὸ ὃν xaxbv, τῷ ὄντι ἀγαθῷ ἑναντίον. ΟΡΘ. Ox 
ἠρώτησα, cl χατὰ τὸ καχὸν καὶ ἀγαθόν εἶσιν ἐναντία, 
ἀλλὰ κατὰ τὸ εἶναι. Τὰ γὰρ ὄντα, οὗ παντελῶς ἐναν- 
tía * χατὰ γὰρ αὐτὸ τὸ εἶναι χοινωνοῦσιν ἀλλήλοις, 
τῷ δὲ ὄντι τὸ μὴ εἶναι ἐναντίον " ὥστε εἰ παντελῶς 
ἐναντίον τῷ ἀγαθῷ τὸ χαχὸν, ἔστι δὲ τὸ ἀγαθὴν. οὖν 


VARIAE LECTIONES. 


basil. deest αἰτία. 


5 Lego εἰ. cum Leunclavio. 


1517 


DIALOGUS CONTRA MANICILEOS., 


1518 


ἔστι δὲ τὸ xaxóv. Ὥστε τὸ ἃ xaxby στέρησίς ἐστι τοῦ A Αἱ vero ei quod est, illud quod non est, adversa. 


elvat, καὶ xaxiv λέγεται ; xai εἰ οὐσία τὸ ἀγαθὸν, 
ἀνούσιον τὸ κακὸν, ἣ οὗ πάντη ἐναντία. 
erit qublem. Haque malam ejus quod est, privatio 


ιδ΄. MAN. Eka οὐχ ὁρᾶται xaxia ἐν τοῖς οὖσιν; 
OF. Ἡ παντελὴς καχία ! οὐχ ὁρᾶται ἐν τοῖς oSatv 
οὔτε γὰρ Θεὸς ὁ ὄντως ὧν, xal τοῦ εἶναι αἴτιος, κα- 
κία, οὔτε τι τῶν γεγονότων, χαθὸ γέγονε, xaxhv, 
ἀλλὰ τό τε τῶν πάντων αἴτιον, ἀγαθὸν ͵, καὶ πάντα 
τὰ γενόμενα ὑπ᾽ αὐτοῦ ἀγαθά. Πάντα δὲ τὰ ὄντα, 
ὑπ᾽ αὐτοῦ, ix τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι “παρήχθη, 
καὶ πάντα χαλὰ, xoi λίαν καλά" τὸ δὲ χαχὸν οὐδὲν 
ἕτερόν ἐστι, εἰ μὴ ἀποδολὴ xal στέρησις ἐχούσιος 


est, φυῶ malum nominatur. 
εἶα e»t, malum proinde essentia caret: alioquin ex omni parte non adversantur. 


tur. Adeoque, si malum bono sit prorsus contra- 
rium, cum bono soli esse conveniat, malum nec 
Quiu si bonum. essen- 

14. MAN. Verum, nunquid malum in rebus non 
perspicitur. ORTII. Malum undique perfectum in 
rebus non cernitur. Nam nec Deus, qui vere est, 
aliisque rebus prestat ut sint, malum est; nec 
quidquam eorum qui abipso condita sunt, qua 
conditum est ratione, malum est. Quinimo tum 
rerum universarum causa, tum qua eo auctore 
exsistunt, bona sunt. Porro res omnes ab eo ex 
nihilo sunt edite : atque omnia bona, fuerunt, et 


τῶν ὑπὸ Θεοῦ τῇ Aoytx f, φύσει δεδωρημένων * ὥσπερ D quidem bonatalde *. Malum. autem nihil aliud. est, 


πενία, πλούτον ἀποδολὴ * πλοῦτος μὲν γάρ ἔστιν, 
ὄντων χτῆσις, χρυσοῦ, χαὶ ἀργύρου, καὶ λίθων διαυ- 
γῶν καὶ ἐσθῆτος διαφόρου, παίδων, καὶ παιδισχῶν, 
ἀλόγων, καὶ ἀρουφῶν, xel φῶν τοιούτων, ὧν Íxa- 
€xov. οὐεία ἐστί. Διὰ καὶ. κλούσιοφ λέγεται ὁ ταῦτα 
κτησάμενος " οἷόν τις πολυπεριούαιος, πολλὴν ἔχων 
περὶ αὐτὸν οὐσίαν. Ἢ δὲ πενία, μερικὴ μὲν, μερικὴ 
τούτων ἀποδολὴ, παντελὴς δὲ, παντελὴς στέρησις * 
xal ὥσπερ ἡ ὁλοχληρία τοῦ σώματος καλὸν, ἡ δὲ τοῦ 
ἑνὸς μέρους ἀποδολὴ, μερικὸν χαχὸν, οὐχ ὑπάρχον k, 
ἀλλ᾽ ὑπάρχοντος στέρησις. ᾿θρᾶται δὲ, ἤτοι νοεῖται 
ἐν τῷ ὄντι, οὐχ ὡς ὄν, ἀλλ᾽ ὡς ἀπογενόμενον * οἷον 
ὀφθαλμὸς καὶ ὅρασις, ὑπάρχει xol ἔστιν, ἡ δὲ τύ- 
φλωσις, οὐχ ἔστιν οὐσία, ἀλλὰ τοῦ ὑπάρξαντο; 
ὀφθαλμοῦ ἀπώλεια. θεωρεῖται δὲ ἐν τῷ συνισταμένῳ 
xai ὄντι σώματι, οὐχ ὡς ὃν, ἀλλ᾽ ὡς ὑπάρξαντος 
ὀφθαλμοῖ στέρησις " xav οὕτως χατὰ μέρος ἡ προσ- 
θήκη τῆς τῶν μολῶν στερήσεως, προσθήχη χαχοῦ 
λέγεται" οὐ γὰρ ἔστι τὸ χαχὸν, ἀλλὰ λέγεται, xa 
θεωρεῖται ἐν τῷ ὑπολελειμένῳ σώματι dj τῶν ἀπο- 
Θληθέντων ἀνυπαρξία, οὐχ ὡς ὄν, ἀλλ᾽ ὡς μὴ ἄν" 
οὐχ ὡς ἕξις, ἀλλ᾽ ὡς στέρησις * οὕτω χαὶ ἡ xaxía, 
ἤτοι ἁμαρτία, ἑκούσιός ἐστι τῶν ἐχ Θεοῦ δεδωρη- 
μένων τῇ λογιχῇ φύσει ἀγαθῶν ἀποδολή 1" ἐπὶ μὲν 
γὰρ τῶν ἀλόγων xaX ἀψύχων, οὐχ ἔστιν εἰπεῖν ἐχού- 
σιον, ἀλλ᾽ ἐπὶ λογιχῶν. Ἔστιν οὖν ἡ χαχία ἡ τῶν 
φυσικῶν δυνάμεων παράχρησις. Εἰ γὰρ ᾽'χρησόμεθα 
ταῖς παρὰ Θεοῦ δεδωρημέναις τῇ ψυχῇ δυνάμεσιν, 


ἐφ᾽ ᾧ ἐλάδομεν, τοντέστι χατὰ τὸν νόμον τοῦ δεδωχό- D 


τος, χαλόν. Εἰ δὲ οὐχ ἐφ᾽ ᾧ ἐλάδομεν, ἀλλὰ παρὰ τὸν 
νόμον τοῦ δεδωχότος χρησόμεθα, xaxóv* xal οὐχ ad» 
ταὶ αἱ δυνάμεις, οὐδὲ ἡ χρῆσις αὐτῶν ἐστι καχὴ, 
ἀλλ᾽ ὁ χαχὸς τρόπος τῆς χρήσεως, ὁ παρὰ τὸν νόμον 
τοῦ δεδωχότος θεοῦ. El. γὰρ ἀγαθὸς ὁ Θεὸς, ἀγαθὸς 
xai ὁ νόμος αὐτοῦ, φυσιχὸς, xal ὧν ἐξ ὄντος. Ἡ δὲ 
τούτου παραχοὴ, στέρησις τοῦ ὑπάρξαντος ἡμῖν νό- 
μου * οἷον ἡ ἐπιθυμία, καὶ ὁ θυμὸς, καὶ ἡ πρᾶξις, 
xa^ ἡ ἐνέργεια, xal πρὸ πούτων ὁ λογισμὸς, oüt&axá, 
ἀλλὰ χαλὰ, ἐὰν ἐφ᾽ ᾧ ἐλάδομεν χρησώμεθα, χατὰ 
* Gen. 1, δ. | 


nisi amissio voluntaria ac privatio eorum qux na- 
turie rationabili a Deo concessa sunt: uti paupertas 
est opum aumissio, Nam opulentia ^»t rerum ipsa- 
rum possessio, puta, auri, argenti, pellucidorum, 
varise vestis, servorum, ancillarum, jumentorum, 
agrorum, atque id genus aliorum, quorum, unum 
quodque substantia est. Quo etiam (& ut Grace 
πλούσιος, opwlentus appelletur, qui ista compara- 
verit ; veluti πολυπεριούσιος qnispiaimn, seu substan- 
tiam 3B multam obtinens. Contra egestas, si 
aliqua ex parte contingat, alicujus illorum partis 
amissio erit : si autem omnimoda, omnimoda quo- 
que spoliatio erit : non secus videlicet ac corporis 
integritas bonum est ; unius autem partis amissio, 
particulare malum ; quod quidem non est aliquid 
exsistens, sed ejus quod erat privatio. Cernitur vero, 
lioc est consideratur in eo quod est,non tanquam eng, — 
sedtanquam id quod abest. Ex. gr. oculus et visus re- 
vera sunt: at caecitas non est aliquid exsistens, sed 
ejus quod erat, oculi scilicet amissio : atque ia 
£orpore quod consistit et est, consideratur, non 
tanquam ens,sed tanquam oculi, qui (uerat, 
orbitas. Quo fit ut repetita membrornm amissio, 
mali incrementum dicitur : quanquam malam noa 
est, sed dicitur; atque in reliquo corpore amisso- 
rum membrorum interitus consideratur, non tan- 
quam ens, sed ut non ens; nec tanquam habitus, 
sed ut privatio. Ad eumdem etiam modum mali- 
tia, sive peccatum, est voluntaria bonorum eorum, 
qua nature ratione przditz a Deo concessa sunt 
amissio, Nam in iis qus ratione atque anima ca- 
rent, voluntarium dici non potest, sed in illis qua 
ratione utuptur. Quocirca malitia nihil aliud est, 
quam naturalium facultatum abusus. Etenim si 
viribus illis que anim: a Dco tributse sunt. ad 
illa utamur, propter qux ipsas accepimus, hoc 
est, secundum legem illius qui eas concessit, bo- 
num est: sin autem non ad id, cujus causa eas ac- 
cepimus, sed contra quam sanxit ille qui dedit, 
t 


VARLE LECTIONES. 
h Emend. Leunclavius, ὅτι τὸ, ut assignetur ratio cur malum ΟΣ iis non sit, quibus convenit ut sint, 


sed sit privatio ac defcctus. 
in Basil, ^ * R. ὑπάρχει. 


i Leuncl. legendum monet in marg. παντελῶς ἡ καχία. | Deest, &va0?v, 
|! Abest ἀποθδολὴ in. Basil, 


1519 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1539 


malum. Non quod facultates ips, aut earum usus A τὸν νόμον τοῦ δεδωκότος. Κακὰ δὲ οὐχ αὐτὰ, ἀλλὲ 


malus sit, sed quod malus utendi modus et cum 
largientis Dei lege pugnans. Nam si Deus bonus 
est, bona quoque est lex ipsius; naturalis scilicet, 
et qua ens est ex ente : ejus autem transgressio, 
exstantis in nobis legis privatio est. V. gr. appeti- 
tus, el ira, et actio, et operatio, et qux his omnibus 
préeit ratio, hec non mala. sunt, sed bona, si ad 
eum finem, ob quem accepimus, ea adhibeamus, 
lioc est secundum Dei, qui dedit, legem. Ipsa porro 
mala non sunt, sed eorum usus, secus ac lege con- 
cedentís praescribitur. Etenim 8i cibo, et potu, el 
somno, aliisque id generis, servande vita causa 
utimur, quodvis horum bonum est. Eodem modo si 
erga Deum qui solus natura expetendus est, atque 
erga proximum , quemadmodum lege Dei fertur, 
appelitu et amore utamur, bonum est. Si insuper 
procreandorum liberorum causa , uti fert lex na- 
ture? ἃ Deo lata, maritali copula cum uxoribus 
nostris utamur, bonum est. Sin vero, contra Dei 
legem , erga aliena appetitum applicemus, ma- 
lum est. Dixit enim Deus :-« Non concupisces 
agrem proximi tui ; non uxorem ejus, nec quzs- 
cunque ipsius sunt *. » Et quidem ut. fornicatio 
malum sit, non concubitus facit, sed quia cum 
aliena fit conjunctio. Sic inanis gloria, non in 
eo mala est, quod gloria ametur ; scd quod ea 
$loria non ametur, que ex Deo est *. Odium 
item et. ira, si quidem adversus ees qui animarum 
nostrarum saluti impedimento sunt, et ne cum 
Deo per obsequentiam copulemur, nosque ab eo 
abstrahunt; hoc est adversus diabolum, ejusque 
ministros exerceatur, bonum est. Áit enim : « Non- 
ne qui oderunt te, Domine, oderam, et super ini- 
micos tuos tabescebam ? perfecto odio oderam illos, 
436 et inimici facti sunt mihi *. » Sancti quoque 
martyres justa adversus tyrannos iracundia inar- 
descebant. Ác si adversus meam ipsius cogitatio- 
nem ἃ Deo me abducentem succenseam, bonum est. 
δὲ quis mihi salutem auferre moliatur, in eum irasci, 
et hunc odisse bonum est. Sin mundanis in rebus 
molestiam mibi afferat, cum utilitatis auctor mihi 
sit, terrenorum scilicet exspoliatione, benevolentia 


τὸ μὴ χατὰ τὸν νόμον τοῦ δεδωχότος χρήσασθαι. Εἰ 
γὰρ πρὸς σύστασιν τῆς ζωῆς χρησώμεθα βρώσει, 
πόσει, ὕπνῳ, καὶ τοῖς τοιούτοις, καλὸν τούτων ἦχο. 
στον χαὶ εἰ τῇ ἐπιθυμίᾳ καὶ τῇ ἀγάπῃ χρηϑσώμεϑε 
πρὸς τὸν Θεὸν, τὸν νόμον φύσει ἐπιθυμητὸν, xal 
πρὸς τὸν πλησίον χατὰ τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ, χαλόν" 
χαὶ εἰ τῇ μίξει χρησώμεθα ταῖς ἑαυτῶν γυναιξὶ πρὸς 
τεχνογονίαν χατὰ τὸν νόμον τὸν δοθέντα τῇ ςύσει 
παρὰ τοῦ Θεοῦ, xaXóv* εἰ δὲ χρηαώμεθα τῇ ἐπιθυμΐς 
πρὸς τὰ ἀλλότρια παρὰ τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ͵ χαχόν. 
Εἶπε γὰρ ὁ Θεός" « Οὐκ ἐπιθυμήσεις τὸν ἀγρὸν τῷ 
πλτισίον σου, οὐδὲ τὴν γυναῖχα αὐτοῦ, οὐδὲ ὅσα αὐτῷ 
ἐστιν. » Ἦ πορνεία οὐ διὰ τὴν συνάφειάν ἔστι χαχὶ, 
ἀλλὰ διὰ τὸ τὴν ἀλλοτρίαν συναφθῆναι. Ἢ ra. 


B δοξία, οὐ διὰ τὸ ἀγαπᾷν τὴν δόξαν. xaxh, ἀλλὰ διὰ 


τὸ μὴ τὴν ix Θεοῦ δόξαν ἀγαπᾷν " τὸ plow ml ὁ ὃν. 
μὸς, εἰ μὲν κατὰ τῶν κωλυόντων τὴν δωσηρίαν τῆς 
ψυχῆς, καὶ τὴν πρὸς Θεὸν δι᾽ ὑπαποῖῆς eim ον. 
ἀφειαν, χαὶ ἀφιστώντων ἐκ Θεοῦ, τουτέστι ani τῷὸἪἩ 
διαβδόλου xal τῶν θεραπόντων αὐνοῦ, καλόν. hà 
γάρ" « Οὐχὶ τοὺς μισοῦντάς σε, ἸΚύριε, ἐμίσησα, ni 
ἐπὶ τοὺς ἐχθρούς σου ἐξετηχόμην ; τέλειον plow ἐμ 
σουν αὐτοὺς, εἰς ἐχθροὺς ἐγένοντό μοι.» Καὶ οδπ 
μάρτυρες ἐθυμοῦντο χατὰ τῶν τυράννων, ὅπως 
θυμούμενοι" xai ἐὰν χατὰ τοῦ olxslov λογισρα t 
μωθῶ, χωρίζοντός με àx «oU , καλόν " ἐάν vci 
στερῇ με τῆς σωτηρίας, καλὸν θυμωθῆναε xal pus. 
σαι" ἐὰν δὲ λυπῇ χατὰ χόσμον, xal ὠφελεία; γίν:- 
ται πρόξενος, ἀποστερῶν τῶν ὑλιχῶν, ἀγαπήσω 
μᾶλλον, ἧπερ μισήσω. Ὃ φόνος wei μόνου γὰρ 
Θεοῦ τὸ χωρίζειν τὴν ψυχὴν Ex τοῦ Guyaste, ooo xol 
συνδήσαντοζ᾽ εἰ δὲ φωνεύσω ὑπὸ Θεοῦ χελευόμενς, 
καλόν" πᾶν γὰρ ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ, ἀγαθόν. Καχὸν οὖν 
τὸ ἐπιθυμεῖν ἁρπάζειν, ὃ οὐκ ἔστιν ἡμέτερον, ἐλλὲ 
τοῦ Θεοῦ. Ἢ κατάχρισις κακή * Θεοῦ γὰρ μόνη τὸ 
xplvttv , χαὶ xaxbv ἁρπάζειν τὸ &x Θεοῦ ἐξίωρι 
οἷς μὴ δέδοται παρὰ Θεοῦ τὸ χρένειν. Ἕ uelis 
xai ἡ ὑπερηφανεία xaxfj^ Θεῷ γὰρ μόνῳ tins 
ἕπαρμα xai dj δόξα" ὥστε οὐδὲν ἕτερόν ἐν ἡ 
χαχία, εἰ μὴ τὸ παρὰ φύσιν καὶ τὸν vópeu 
σθαι ταῖς φυσιχαῖς δυνάμεσιν - ὃ οὐχ ἔστιν dh. 


ἀλλ᾽ ἡμέτερον ἐπιτήδευμα. 


potius, quam odio in eum affüiciar. Hominis cedes malum est. Unius enim Dei est animam 3 cone 
»e disjungere, ut qui ea simul conetrinxerit. Ceterum si Dei jussu cadem  admittam,  besum esi 
Etenim bonum est, quidquid est ex bono. Malum itaque est, usurpare velle quod nostrum — non e* 
sed Dei. Proximum condemnare maium est; Dei enim solius est judicare. Ac proinde malum est ii 
quibas judicandi munus a Deo concessum non fuit, Dei auctoritatem sibi arrogare. Inanis gloria. et τῦ- 
perbia mala est; nam Deum solum decet celsitas et gloria. Malum itaque nibil aliud est quam viri- 
bus naturalibus contra quam natura et lex ferat, uti : quod quidem substantia non est, sed nostrum 
quoddam inventum. 


15. Nosse etenim opere pretium est, duplici D ιε΄. Χρὴ yàp εἰδέναι, ὡς διττῶς λέγεται τό π 


modo, tam bonum, quam malum sundi. Bonum 
enim proprie dicitur id quod donatum est a Deo, 
qui natura sua bonus est. Quemadmodum lumen 


one ἃ sole vel igne oritur, ita bonum omne ah* 


infüaito illo incomprehensibilique pelago habet 


' Kxod. xx, 17. 


ἀγαθθν, καὶ «b καχόν ἀγαθὸν γὰρ χυρίως λέγεται, 
τὸ ix τοῦ φύσει ἀγαθοῦ Θεοῦ δεδωργ, μένον. Ὥσπερ 
πᾶν φῶς ἐξ ἡλίου, ἦτοι πυρὸς φωτέζεται, οὕτω πᾶν 
ἀγαθὸν Ex τοῦ ἀορίστου xal ἀκαταλήπτου πελάγους 
τῆς ἀγαθότητος τὴν ὕπαρξιν ἔχει, xal ὅσα “ἀρὰ 


* Joan. v, 4}. ἔβρη), cxxxvitr, 91, 22, 


wr ur ww. € £u. uuo ὦ "- 


- —--o— 


--- 
"- 


1521 


οὗ χυρίως, ἀλλὰ καταχρηστιχῶς, καὶ καθ᾽ ἡμετέ- 
ραν συνήθειαν, τὸ τῇ αἰσθήσει ἡμῶν xal τῇ ἐφέσει 
φαινόμενον ἡδύ * ὃ τρὸς χσιρὸν μὲν τέρπει, ὕστε- 
pov δὲ πιχρὸν χαρπὸν ἀποδίδωσι, παρὰ τὸν νόμον 
«τοῦ Κτίσαντος γινόμενον, xaX δοκοῦν ἀγαθὸν εἷ- 
vat, ὅπερ οὐχ ἔστιν ἀγαθὸν, ἀλλὰ χυρίως xaxóv. 
Καὶ τὸ χαχὸν ὁμοίως " χυρίως μὲν χαχὸν ἔστι xol 
λέγεται, τὸ παρὰ τὸν νόμον τοῦ Κτίσαντος γινόμε- 
νον. Λέγεται χαὶ xaxbv, οὐ χυρίως, ἀλλὰ χατὰ τὴν 
ἡμετέραν συνήθειαν, τὸ χαθ᾽ ἡμετέραν αἴσθησιν 
ἐπίπονον xal ἀληθινόν α * ὅπερ, πρὸς μὲν τὸ παρὸν 
ὀδύνας, ὕστερον δὲ χαρπὸν σωτηρίας xai ἀεννάου 
εὐφροσύνης ἀποδίδωσιν. 

tc^. Εἰπὲ δὲ, ἀρχὴ παντὸς πράγματος μία, ἣ δύο: 
οἷον ἡ ἀρχὴ xaX αἰτία τῆς ψυχῆς, μία ἣ δύο : 
MAN. Mía. Εἰ γὰρ δύο, πῶς ἐχ δύο ἐναντίων ἕν χαὶ τὸ 
αὐτὸ προέρχεται ; τὰ γὰρ παντελῶς ἐναντία ἀκοινώνη- 
τον ἔχουσι παντελῶς τὴν ἐνέργειαν " πῶς γὰρ ἡ ἄῦλος 
ψυχὴ ἐξ ἀῦλου καὶ ὕλης ἔσται; ἣ πῶς τῷ αὐτῷ τὰ 
ἐγαντία παρήχϑησαν, μὴ ὁμονοήσαντα : Παντελῶς 
γὰρ ἀχοινώνητα, τὰ κατὰ φύσιν ἐναντία. ΟΡΘ. Κα- 
λῶς ἔφης * ἑχάστου τῶν ὄντων πάντων μία ἀρχή. 
MAN. Παντὶ τρόπῳ. ΟΡΘ. Τὸ εἶναι, ἀρχὴ τῶν δύο 
ἀρχῶν, τῶν χατὰ ck, ἐστὶν, f| αἱ δύο ἀρχαὶ, ἀρχαὶ 
τοῦ εἶναι ; MAN. Πρὸς τί γὰρ συντείνει τοῦτο ; 
ΟΡΘ. Εἰ μὲν τὸ εἶναι ἀρχὴ τῶν κατὰ σὲ δύο ἀρχῶν, 
ἰδοὺ μία ἀρχὴ, καὶ οὐ δύο. Εἰ γὰρ τὸ εἶναι ἀρχὴ τοῦ 
εἶναι ἕν, μία οὖν ἀρχῆ. Οὐ γὰρ τὸ τοιῶσδε εἶναι, 


DIALOGUS CONTRA MANIC€H.EOS. 
, θεοῦ, ἀγαϑὰ χυρίως xaX ἀληθῶς. Λέγεται δὲ ἀγαθὸν, A esse, ac quidquid a Deo proffciscitur, bonum pro- 


1522 


prie et vere est. ltursus bonum non propre, sed. 
ex abusione, et nostra consuetudine, id dicitur, 
quod nostro sensui et appetitui suave videtur : quod 
quidem ad tempus aliquod delectat, posthac au- 
tem acerbum fructum edit, co quod adversus 
Creotoris legem flat : ac bonum quidem esse vide- 
tur, cum non fit, sed proprie malum. Similiter 
malum proprie illud est et dicitur, quod adversus 
Creatoris legem  perpetratur. Improprie. autem, . 


ac nostro more, quod sensui grave est ac molestum; 


quod quidem licet in prasenti dolorem afferat, 
attamen postea salutis ac sempiternze latitize fru- 
ctum prabet. 

16. Dic porro, unumne cujusque rei principium 
est, an duo? v. gr. unumne est anima principium 
et causa, an duo? MAN. Unum. Nam si duo 
sint, qui tandem ex duobus contrariis unum et 
idem oriatur? Etenim quae omnino contraria 
sunt, nullam inter se prorsus actionem commu- 
nem babent. Quonam enim modo anima quz a 
maleria remota est, ex eo erit quod a materia alíc- 
num est, simulque ex materia? aut quonam pacto 
quie contraria sunt, rem eamdem produxerunt 
cum inter se dissentirent ? Etenim quz suapte na- 
tura contraria sunt, id habent ut nihil inter ipsa 
commune esse possit. ORTH. Recte dixisti. Cujus- 
libet ex iis rebus qu: sunt, unicum est principium. 
MAN. Omnino. ORTH. Ipsum esse, principiumne 


φημὶ, τουτέστι xaxbv εἶναι ἣ χαλὸν, ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ C est tuorum duorum principiorum; an contra ex 


ἁπλῶς εἶναι" ἀρχὴ οὖν τῶν κατὰ σὲ δύο ἀρχῶν, 
μία ἀρχὴ, καὶ οὐ δύφ" εἰ δὲ αἱ κατὰ σὲ ἀρχαὶ, &p- 
χαὶ τοῦ εἶναι, ἔσονται δύο ἐναντία τοῦ αὐτοῦ πράγ- 
ματος. Ὥσπερ γὰρ ἡ ἀπλῶς οὐσία, μία οὐσία, δε- 
χτιχή ἐστι διαφόρων ποιοτήτων, xal κατὰ τοῦτο 
λέγονται πολλαὶ οὐσίαι, οὕτω χαὶ τὸ ἁπλῶς εἶναι ἕν 
ἔστι, εἰ χαὶ ἐν διαφόροις θεωρούμενον, πολλὰ τὰ 
ὄντα παρωνύμως ποιεῖ χατονομάζεσθαι. "Oplau οὖν 
ἀχοινώγηνον εἶναι παντελῶς φὴν τῶν ἐναντίων ἑνέρ- 
γειαν" οὐχ ἐκ δύο ἀρχῶν «b εἶναι, μάλιστα xal ἕναν- 
τίων, ἀλλ᾽ ix μιᾶς. Θὺ γάρ mou τὸ εἶναι αἴτιον τοῦ 
ὄντος * o0 γὰρ προῖῆν τὸ εἶναι τοῦ ὄντος. Ἐν τίνι γὰρ 
ἐθεωρεῖτο; ᾿Αλλ᾽ ἐν τῷ ἀνάρχῳ ὄντι τὸ εἶναι θεω- 
ρούμενον, ἐν αὐτῷ, καὶ ἐξ αὐτοῦ ὡς αἰτίου ὑφέστηχε" 


duobus principiis ortum habet? MAN. Quorsum 
istud tendit? ORTH. Si principia tua ex ipso esse 
orta sunt, en principium unum, non duo. Si nam- 
que esse, principium illis unum exsistendi est, 
(it sane unum principlum esse. Non enim quo- 
quomodo'f3'7esse, hocest bonum vel malum esse: 
sed ipsum esse simpliciter duplicis tui principii 
principium erit. Sin autem ex tuis principiis ipsum 
esse ortum habuit, duo contraria ejusdem rei prin- 
cipia erunt. Quemadmodum enim simplex essentia, 
una cum sit, diversarum qualitatum capax est, at- 
que hac ratione multe essentiz dicuntur : sic etiam 
esse simpliciter, licet unum sit, tamen cum in di- 
versis rebus consideretur, hoc eflicit, ut essentia 


μία οὖν ἀρχὴ τοῦ εἶναι, χαὶ τὸ ἐναντίον ταύτης οὐχ D multe ex. eo per denominationem nuncupentur. 
ἔστι. Statuo igitur eorum α΄ invicem contraria sint, ao- 
L.onem communem esse non posse: neque ex duobus, ac presertim contrariis, sed ex uno duntaxat 
principio ortum habere. Non enim esse eute antiquius erat (in quo siquidem consideraretur ?") 
verum esse in eo quod sine principio estconsideratum , in ipso, et ex ipso tanquam ex auctore 


eislitit. Ipsius igitur esse unum tantum principium est, cui nihil prorsus contrarium  ad- 
versatur. 


ιζ΄. Καὶ πάλιν: Ἢ ἀρχὴ τῆς ἑκάστου τῶν ὄντων 
κινήσεως, μία, ἣ δύο. Ὑπαρχετική τε, καὶ ἐνεργητι- 
xh, καὶ τοπιχὴ, xal χρονική. Ὑπαρχτικὴ μὲν, τῆς 


47. Ac rursus : Motus cujuslibet rel unumne 
principium habet, an duo? ( Principium autem bic. 
intelligo, tam substantiale, quam efficiens, ac 10-- 


VARLUE LECTIONES. 


* Leuncl. bene emendat ἀλγεινόν : sic interpr. Basil. quod molestum est. ^ Deest οὖν in Basil., et conc- 
fusa omnia sunt. 





1523 


'S. JOANNIS DAMASCENT. 


rale et temporale. Substantiale autem ad cujusque A ἑκάστου γενέσειυς * χρονιχὴ δὲ, ἀφ᾽ οὗ χρόνου ἢ 


ortum spectat; temporale autem, indicat a quo 
tempore inchoatum sit ; locale, a quo loco unum- 
quodque moveri inceperit ; efficiens denique, ex 
qua vi operetur, id quod agitur. Primum est ho- 
tinis exsistentia ; deinde ex quo exsistat tempore : 
tum a quo loco moveri ccpit : puta ambulare, at- 
que ambulandi facultate uti). MAN. Unum. 
ORTH. Optime vero, Neque enim fieri potest, ut 
duo exsistentiz rei unius principia sint. MAN. Non 
sane, ORTH. Istudne singulatim in rebus onmni- 


bus consideratur, necne? MAN. Singulatim in re-- 


bus omnibus. ORTH. Quod igitur singulatim in 
unaquaque re perspicitur, id in omnibus quoque 
communiter considerabitur : v. gr. quod quilibet 


homo habet, hoc tota quoque hominum natura ha- B 


bet, puta vivere, ratiocinari ; et quod quavis es- 
sentia habet, hoc et communis habet essentia : 
himirum ul per se exsislat , nec esse in alio ha- 
beat. Ergo eodem etiam modo, si res singula ex 
uno principio ortz sunt, universe quoque ex uno 
non duo priucipia erunt, sed unum. 

18. MAN. Quid est quamobrem Deus principio 
careat ? ORTH. Quia id quod non est, a seipso esse 
non liabet. Quod porro ;» seipso esse non babet, 
quomodo a seipso erit ? Necesse est igitur, ut quod 
hon est, ab aliquo quod sit, accipiat esse. Ita fit 
ut primum illud quod rebus aliis ut sint tribuit , 
δίᾳυσ a seipso babet ut sit, omnis expers sit prin- 
cipii. 

19. MAN. Eccur principium unum erit, non duo? 
ORTH. Quoniam binarius ab unitate tanquam uni- 
tatis fetus progreditur, el binarii origo unitas est, 
ac binarium prorsus antecedit unitas. Et quia 
unum rei cujusvis est principium , unum quoque 
totius universitatis principium erit. Nam quz pro 
singulis quibusque rebus ratio redditur, nihil est , 
cur pro universis non reddatur. 

90. Ad hac, si duo priucipia sunt, multorum 
est principatus. Si multa principatum habent, est 
seditio. 49 Si seditio rerum principium esL, ma- 
lum exsistit. principium rerum. Seditio enim ma- 
lum esl. Jam vero consentaneum est, Deum omni- 
bus qua dicuntur, aut cogitantur, majorem esse, 


τὰ ἀπὸ τούτου ἀρχόμενα" τοπικὴ δὲ, ἀφ᾽ οὗ. 
ἕχαστον ἤρξατο χινεῖσθαι " ἐνεργητικὴ δὲ ἐξ ἧς 
γείας ἐνεργεῖ τὸ ἐνεργούμενον * οἷον 1$ πρώτη 1 
ξις τοῦ ἀνθρώπου, xal ἀφ᾽ οὗ χρόνου ἐγένετ 
ἀφ᾽ οὗ τόπου ἤρξατο χινεῖσθαι, βαδίζειν τυχὸ 
τῆς βαδιστιχῆς ἐνεργείας. ΜΑΝ. Μία. ΟΡΘ. 
θῶς ἔφης " ἀδύνατον γὰρ δύο ἀρχὰς εἶναι τὶ 
ἑνὸς ὑπάρξεως. MAN. Οὕτως ἔχει. ΟΡΘ. Tou 
ἑχάστου τῶν ὄντων θεωρεῖται, f$ o5; MAN. 
ἑχάστου τῶν ὄντων ἁπάντων. ΟΡΘ. Ὅπερ 
ἑχάστου τῶν 9 ἁπάντων θεωρεῖται, xaX ἐπὶ x 
χοινῶς θεωρηθήσεται᾽ otov ὅπερ ἕκαστος τῶν à 
πων ἔχει, xal πᾶσα dj ἀνθρωπότης ἔχει" ὡς 
xai τὸ λογίζεσθαι " χαὶ ὅπερ ἑκάστη οὐσία ἔχει, 
χοινὴ οὐσία ἔχει" ὡς τὸ αὐθύπαρχτον, xal μὴ ἐ 
pp. ἔχειν τὸ εἷναι. Οὕτω τοίνυν καὶ εἰ ἔχαστο 
ὄντων ἐχ μιᾶς ἀρχῆς συνέστηκχε, καὶ πάντα ci 
ἐχ μιᾶς ἀρχῆς συνέστηχε, καὶ οὐκ ἐκ boe πὲ 
ἔσονται δύο ἀρχαὶ, ἀλλὰ μία. 


principio prodierunt, ac non ex duobus: 9 


ιη΄. MAN. Διὰ τί ἄναρχος ὁ Θεός  ; OP& &: 
μὴ ὃν, οὐκ ἔχει ἀφ᾽ ἑαυτοῦ τὸ εἶναι - τὸ οΔῈ Ξ 
τοῦ μὴ ἔχων τὸ εἶναι, πῶς ἀφ᾽ ἑαυτοῦ ἔσιΣ. 
χρὴ οὖν ἔχ τινος ὄντος τὸ jh ὃν τὸ sient afe 
δὲ πρῶτον μεταδοτιχὸν τοῦ εἶναι,  &E ἔχυτοῦ Ir 
εἶναι, ἄναρχον ἀεὶ ἔσται. 


ιθ΄. MAN. Διὰ τί μία ἀρχὴ, καὶ οὐ δύο: 9. 
δυὰς ἐκ μονάδος προέρχεται, ὡς μονάδος T" 
xal ἀρχὴ δνάδος μονὰς, χαὶ πρὸ τῆς δυάδος t7 
μονάς " καὶ ὅτι παντὸς πράγματος ἀρχὴ gi? 
ἑχάστον τῶν ὄντων ἀρχὴ μία, xaX τιάντων E22? 
μία" ὁ γὰρ ἐφ᾽ ἐχάστου τῶν ὄντων ἁποδιδέ295 
γος, χαὶ ἐπὶ πάντων ἀποδοθήσεται. 


x. Koi πάλιν" εἰ δύο ἀρχαὶ, πολυαρρ e?" 
λναρχία, στάσις, Εἰ δὲ στάσις ἀρχὴ τῶ ᾽ 
χία τῶν ὄντων ἀρχὴ στάσις γὰρ κακία ἐσὲ 2 
οὖν τῷ Θεῷ, ἁπάντων τῶν λεγομένων ἣ νεῖ 
μείζονα εἶναι καὶ ἔχειν. Ποῖον οὖν μεῖζον, τὸ; 
ὄντων θεωπρεπῶς ποῖας P οὐσέας, ἃ ἀνθρωξίνι 


ac potiores partes habere utrumnam majus et D δημιουργικῇ, μᾶλλον δὲ τεχτονιχῇ τέχνῃ 73! 


praestantius est, ex nibilo, ut Deo dignum est, res 
condere; an humano more per effectricem, vel po- 
tius fabrilem artem in materia versari ?* MAN. Pr:e- 


ὕλην χαταγίνεσθαι: MAN. Πάντως, ὅτι ἐχ ui! 
ΟΡΘ. Οὐκοῦν πρέπει θεῷ Ex μὴ ὄντων τοι εῖν € 
χαὶ οὐχ ἣν ὕλη, ἀλλ᾽ ὑπὸ Θεοῦ ἐγένετο. 


stantius omnino est ex nihilo res condere. ORTH. Ergo Deo naturas ex nihilo creare convenit : 


erat materia, sed a Deo producta est. 

21. MAN. Deus quovis modo principii expers est? 
an aliqua ratione expers est , aliqua non ? ORTH. Si 
non omni ratione principii est expers, simul et 
principii expers est, et non expers. Si vero omni 
ex parte sine principio est , vere et natura princi- 


xa'. MAN. ὋὉ θεὸς χατὰ πάντα ἐστὶν ἄνα; 
χατά τι μὲν, κατά τι δὲ 00; ΟΡΘ. El οὐ χατῖὸ 
ἄναρχος, χαὶ ἄναρχος, χαὶ οὐκ ἄναρχος. Εἰ 
πάντα ἄναρχος, ὄντως ἄναρχος, xal φύσει f 
τὸ δὲ ἄναρχον, χαὶ ἀπέραντον. "Ev γὰρ ἀρχῇ: 


VARLE LECTIONES. 


"Leunclav. legendum monct, τῶν ὄντων. 
Vorpr. Basil. posuit. essentias producere. 


P Emeudo cum Leuncl. ποιεῖσθαι, vel ποιεῖν. ἢ 


1595 


DIALOGUS CONTRA MANICIL£OS. 


1596 


xai τὸ τέλος. Πᾶν οὖν ἔχον ἀρχὴν, xa τέλος ἔχει A pii expers. exsistit. Quod autem principium nonu 


κατὰ thv ἑαυτοῦ φύσιν" xal πᾶν τέλος ἔχον, xal ἀρ- 
χὴν ἔχει" xal οἱ ἄγγελοι γοῦν ἀρχὴν ἔχοντες, καὶ 
Ξέλος ἔχουσι κατὰ τὴν ἑαυτῶν φύσιν, εἰ xai τῇ θείᾳ 
χάριτι πάλιν ἄρχονται τοῦ εἶναι, καὶ ἀναχαινίζονται. 
“Ὥσπερ γὰρ τὸ ἀχίνητον 4 σῶμα ἀρξάμενον τοῦ χι- 
νεῖσθαι, ἐχ τόπου ἤρξατο, τουτέστι τὸ χυχλιχὸν, 
φθάνον δὲ τὸν τόπον ὅθεν ἤρξατο, ἐπλήρωσε τὴν πε- 
διφέρειαν καὶ τὸ χυχλιχὸν, πάλιν δὲ ἄρχεται τῆς χι- 
νήσεως, xat νέαν ἀρχὴν χινήσεως ποιεῖται, xat οὕτω 
διαμένει χινούμενον, ἕως ἂν ὁ χελεύων αὐτὸ χινεῖ- 
αθαι θέλῃ * οὕτω καὶ οἱ ἄγγελοι χινούμενοι ξωτιχῶς, 
καὶ φθάνοντες τὸ φυσιχὸν τέλος τῆς ἑαυτῶν ὑπάρ- 
ξεως, ἄρχονται τῆς ζωτικῆς χινήσεως πάλιν, προστά- 
ξει τοῦ ποιήσαντος αὐτούς. ᾿Αεὶ γὰρ παρὰ Θεοῦ τὸ 
εἶναι, καὶ ζωτιχῶς καὶ νοερῶς κινεῖσθαι λαμδάνου- 
σιν, οὐχ ἐξ ἑαυτῶν ἔχοντες τοῦτο. Ὥσπερ τροχὸς 
χινηθεὶς, χινεῖται χαὶ παύεται" ἐὰν δὲ ἔχῃ τὸ ἀειχί-- 
vtov *, ἀεὶ χινεῖται, οὐχ ἐξ ἑαυτοῦ ἔχον τὴν χίνη- 
σιν * οὕτω χαὶ οἱ ἄγγελοι, obx ἐξ ἑχυτῶν ἔχοντες τὸ 
εἶναι, ὅτον χιγεῖ αὐτοὺς ὁ ποιήσας, χινοῦνται " ἂν 
μέντοι ἐχεῖνος μὴ χινήσῃ, παύονται τῆς χινήσεως. 
“Ὥστε τὸ ἀρχὴν ἔχον, πάντως xai τέλος" καὶ τὸ τέ- 
λος ἔχον πάντως xal ἀρχήν. Καὶ τὸ φύσει ἄναρχον 
κατὰ πάντα ἄναρχόν ἐστι, χατά τε αἰτίαν, xoi χρό- 
νον, χαὶ τόπον, καὶ ἐξουσίαν. 


liabuit, nec finem quidem habiturum est. Siquidem 
finis quoque unum principii genus est. Itaque quid- 
quid initium hahuit , suapte natura finem quoque 
habebit : ac rursus quidquid finem habet, et ini- 
tium habuit ; unde ipsi quoque angeli, cum ortum 
habuerint, finem etiam sua natura habent, tamcetsi 
divina gratia esse rursus incipiunt ac renovantur. 
Quemadmodum enim corpus semper mobile, hoc 
est sphericum, cum moveri capit, a loco incepit : 
cum autem ad locum pervenit , unde incepit, 
circeumductum suum et orbicum motum  absol- 
vit, ac rursus n»otum auspicatur, novumque 
motus initium facit ; atque ita moveri pergit, quoad 
is voluerit, qui ipsum moveri jussit. Eodem 
modo angeli quoque *, qui vitali motu agitantur, 
cum ad naturalem exstanti* sux metam pervene- 
runt, Creatoris jussu vitalem motum suum rursus 
inchoant. Semper enim a leo, tum ut sint, tum 
ut vitali et intellectuali modo moveantur, acci- 
piunt; cum id suapte natura minime labeaut. 
Velut enim trochus impulsus movetur, ac tandem 
desinit : quod si perpetuo impellatur, perpetuo 
quoque movetur, etiamsi a se motum non habeat : 
sic perinde angeli, cum a seipsis, ut sint non ha- 
beant, tantumdem moventur, quantum illos condi- 


lor movet : quod si ille movere desierit, moveri desinent. ftaque quod initium habet, omnino et 
finem habet : ac vicissim quod finem habet, id quoque habet initium. Quodque natura principii 
expers est, omni ex parteest principii expers ; hoc est, et causa, et temporis, et loci, et potentie ra. 


tione. 


xp'. Τὰ οὖν δύο, ἢ ἐν ἀλλήλοις ἔσονται, ἣ τόπῳ 5 22. Quocirca * duo principia, vel alterum in. al- 


περιγραφήσονται, xai οὐχ ἄναρχά εἶσι" πῶς γὰρ tv 
ἀλλήλοις τὸ φῶς καὶ τὸ σχότος - τὸ γὰρ φῶς, τοῦ 
σκότους ἀναιρετιχόν. Εἰ δὲ 5 μεθόριά εἶδι τοῦ φωτὸς, 
χαὶ μεθόρια τοῦ σχότους, οὐδὲ τὸ φῶς ἀπερίγραπτον, 
ὡς μὴ πανταχοῦ ὃν, οὐδὲ τὸ σχότος * χαὶ οὐ παντελῶς 
ἄναρχα, ἔχοντα τοπιχὴν ἀρχήν: ᾿Αμήχανον γὰρ, μὴ 
ὄντος τινὸς διατειχίσματος . xal τοίχου ἀνεπίμιχτον 
παντελῶς εἶναι τὸ φῶς xat τὸ σχότος. El γὰρ ἐν νυ- 
x* λύχνον ἀνάψωμεν, ὁ μὲν περὶ τὸν λύχνον τόπος 
φωτεινότερος ἔσται, κατὰ μικρὸν δὲ διάστημα ἔσται 
σχοτεινότερον, μέχρις ἂν τελείως ἐχλείπῃ τὸ φῶς, 
xai χαθαρὸν σχότοης γένηται, φωτὸς ἀνεπίμιχτον. Ἥ 
γὰρ ἐξ ἀρχῆς ἐμίγνυτο τῷ φωτὶ τὸ σχότος, xat οὐχ 
ἐναντία παντελῶς ταῦτα, χαὶ ἀκοινώνητα * f| ἕτερόν 
τι μεσότοιχον ἣν ἀπ᾽ ἀργῆς τὸ ταῦτα χωρίζον " xai 
οὐχέτι δύο ἀρχαὶ, ἀλλὰ τρεῖς. Τὸ φύσει πεφυχὸς oj 
μεθίσταται" τὸ δὲ μεταδαλλόμενον, οὐ φύσει. El οὖν 
φύσει ἀχοινώνητα τὸ φῶς xal τὸ σχότος, πῶς ἔχοι- 
νώνησε μετὰ ταῦτα; Πῶς ἐξ ἀγαθοῦ καὶ πονηροῦ, 
ἕν ζῶον ἀπετελέσθη, ὁ ἄνθρωπος ; Εἰ γὰρ συνεθδιθά. 
οἼησαν, ἐχοινώνησαν ἀλλήλοις. Ὁ γὰρ συμδιδασμὸς 
κοινωνία γνώμης Ecl xal οὔτε ὁ ἀγαθὸς καθαρῶς, 


tero erunt, vel loco circeumscribentur, nec care- 
bunt principio. Qui porro lux et tenebre , alterum 
in altero. esse queant? Lux enim tenebras tollit. 
Quod si fines suos lux, fines item suostenebre ha- 
bent, jam nec lux circumscriptionis expers est , ut 
que ubique non sit : nec etiam tenebre. [ta nec 
omniex parte principio carebunt, ut quz locale 
principium habeant. Fieri vero non potest, ut lux 
et tenebre, nisi sit aliquis veluti murus interje-- 
ctus, mistionis prorsus expertes sint. Etenim si 
noctu lucernam accendamus, locus ille, qui lucer- 
ne propinquus est, splendidior erit : obscu- 
rior vero, qui paulo remotior, quoad lux omnino 
deficiat , ac pure 439 sb omni luce tenebre fiant. 


D Aut enim a principio tenebrze luci admiscebantnr, 


sicque hsc prorsus inter se contreria, et ab 
omni fcedere et commercio aliena non erant : aut 
aliud quiddam interjectum ab initio erat, quod ea 
secerneret : atque ita non duo duntaxat, sed 
tria principia erunt. Jam vero quod natura com- 
paratum est, mutari nequit : quod autem mutatur, 
natura non est. Quocirca δὶ hoc natura ferebat , ut 


* Damasc. lib. 1, cap. 8; lib. ui. cap. ὅ et 6: 7 ld. lib. iv, cap. 4. 


VARILE LECTIONES. 
3 Combef. legit ἀεικίνητον, ut infra, ubi de motu trochi, consentieniibus mss. et Leunclavii editione.- 


* Dasil. τὸ ἀχίνητον. 5 


asil. εἰ οὖν, Reg. εἰ οὐ, ut librarius omiserit litteram v. 


(527 S. JOANNIS DAMASCENI 1533 
Wer lucem οἱ tenebras nihil commune esset'; qui A οὔτε τελείως ἔμεινεν ἀγαθὸς, οὔτε ὁ πονηρὸς, ἀλλ᾽ 
postea factum est ut' commercium inter se habue- ἀμφότεροι ἐτράπησαν. Τὸ δὲ τρεπόμενον, οὐχ ἄναρ- 
rint? Quonam modo ex bono et malo animal unum, — yov, οὐδὲ Θεός. * Ὁ γὰρ Θεὸς πάντα προειδὼς τὸ 
homo nempe, effectum fuit? Nam si convenerunt, ἐφ᾽ ἡμῖν, πάντα τὰ οὐχ ἐφ᾽ ἡμῖν ὁρίζει. 
sane commercium inter se habuerunt. Concursus mutuo enim sententie communicatio est. Sicque 
nec bonus pure ac plene bonus permansit, nec malus, malus : sed uterque inutatus est. Quod porre 
mutatur, id nec principii est expers, nec Deus. Deus enim, cum pravideat ompia qua in nosira pote- 


state sunt, quidquid in ea positum non est, id demum prsie(init. 


Ác rursus : ld quod est, eine quod est, an 
ei quod non est, adversatur? MAN. Ei quod non 
est. ORTI. Ergo e duobus principiis, qus tua 
ratione atque sententia prorsus inter se contraria 
sunt, alterum erit, alterum non erit. 


25. Insuper : ld quod est, eine quod est. adver- g 


satur ? MAN. Malum esse, et bonum esse, hzc sibi 
adversantur. ORTH. Igitur uni et eidem contraria 
simul insunt, ac simul essentiam habent. Quomo- 
do igitnr contraria sunt. MAN. Non ens ne nomi- 
nari quidem potest. Prius enim aliquid esse opor- 
tet, Δ. deinde nominari. Quonam itaque pacto, 
id quod non est, cum eo quod est, pugnat? Nam 
qua inter se pugnant, primum ut sint necesse est, 
ac deinde ut pugnent, tumque pugnantia nominen- 
tur. Quod autem nequidem est, cur etiam nominari 
queat? ORTH. Cum non ens dixisti, nominastine, 
agnon? MAN. Nominavi, sed per negationem, non 
per affirmationem. .ORTH. Affirmatio habitumne 
significat, atque negatio privationem? MAN. Certe. 


Kai πάλιν" Τὸ εἶναι τοῦ εἶναι &vavelov, à d 
εἶναι τῷ μὴ εἶναι; MAN. Τὸ εἶναι, τῷ μὴ εἶναι. OP, 
Οὐκοῦν τῶν χατὰ σὲ δύο παντελῶς ἐναντίων ἀρχῶν, 
ἡ μία ἔσται, ἡ δὲ δευτέρα οὖχ ἕσται. 


χγ΄. Καὶ πάλιν" τὸ εἶναι τῷ εἶναι ἐναντίον; MAX 
Τὸ εἶναι xaxbv, τῷ εἶναι ἀγαθὸν, ἕναντίον. OP6, 
Οὐχοῦν ἑνὶ xal τῷ αὐτῷ συνυπάρχουσι xal cow 
σίωνται τὰ ἐναντία. Καὶ πῶς ἐναντία » ; MAN. Τὸ jj 
ὃν ἀχατωνόμαστον. Δεῖ γὰρ elvat, καὶ οὕτως ὀνορό. 
ζεσθαι. Πῶς οὖν τὸ μὴ ὃν ἐναντίον τῷ ὄντι; Ti τῷ 
ἐναντία ἀλλήλοις, δεῖ πρῶτον elvat, καὶ τότε ἕναν ε 
εἶναι, xal τότε ὀνομάζεσθαι ἐναντία" ὅπερ rip vx 
ἔστι, τί καὶ ὀνομάζεται; ΟΡΘΟΔ. Μὴ ὃν εἰκὼν, iy. 
μασας, ἣ o0; MAN. ὩὨνόμασα κατὰ ἀπόξες: - 
χατὰ χατάφασιν. ΟΡΘ. Ἢ κατάφασις ἕξιν ka πὶ 
ἀπόφασις στέρησιν: MAN. Ναί. ΟΡΘ. Τὸ πεν τοῦ 
ἕξιν λέγεται, ἣ χατὰ στέρησιν; MAN. Ys 5g. 
ΟΡΘ. Τὸ χαλὸν χαθ᾽ ἕξιν λέγεται, ἣ χατὰ aigu; 
MAN. Ka0' ἕξιν. ΟΡΘ. Οὐκοῦν οὗ πάντῃ ἐναντίον À 


ORTH. Malum habitusne ratione dicitur, an pri- C χαχὺν τῷ ἀγαθῷ. Ἕξις γὰρ ἔξει οὐχ ἐναντίον. 


vationis? MAN. Habitus ratione. ORTH. Bo- 
num item habitusne, an privationis ratione dici- 
tur? MAN. Habitus ratione. ORTH. Ergo malum 
bono non prorsus adversatur. jNeque enim babitus 
babitui eontrarius est ? MAN. Quid. Annon morbus 
^ eumsanitate pugnat ? ORTH. Ita quidem ; sed ut pri- 
vatio cum babitu, et defectus cum integritate. 
MAN. Εἰ quid ais ? ORTH. Pari modo ipsum etiam 


MAN. Καὶ οὐχ ἔστι νόσος ὕγεία: ἐναντίον: OP8. 
Ναί" ἀλλ᾽ ὡς ἕξει στέρησις, καὶ Boso ϑαχληρίᾳ. 
MAN. Καὶ τί φής; ΟΡΘ. Οὕὔτω xal τὸ χαχὸν στέρτον 
μᾶλλον ἔσται, καὶ οὕτως ἐναντίον τῷ ἀγαθῷ, ὡς Ux 
στερήσει" τὸ γὰρ χαχὸν οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν, εἰ μὴ τῷ 
ἀγαθοῦ στέρησις * xal καντελὰς κακὸν, tavalk τῷ 
ἀγαθοῦ στέρησις. Διὸ τὸ xaxéóv φαμεν, μὴ ὃν μῶν 

ὡς στέρησιν τῆς φυσιχῆς ἕξεως, εἴπερ ὄν", 


malum privatio potius erit, sicque bono contrarium, veluti privationi babitus. Malum emis sw 
nihil est, quam boni privatio, et omnimodum malum, omnimodi boni privátio. Ac proind mh», 
non ens potius , veluti naturalis habitus privationem, quam ens dicimus. 


$94. Quidnam igitur esse materiam dicis; vi- 
tamne an corruptionem ae mortem? Num motum , 


x5. Τί οὖν φής τὴν ὕλην ; ζωὴν, f] qOopnü 
νατον ; Κίνησιν xal χινουμένην, 3) ἀκινησίαν à 


et in motu positam? an ommi destitutam motu, ἢ) νητόν * ; φῶς, ἣ σχότος ; MAN. Φθορὰν xai Kw. 


AA sitque immobilem ? lucem, an tenebras? 
MAN. Corruptionem et mortem, motus absentiam 
atque immobilem, tenebras, nonlucem. ORTH. Si 
igitur corruptio est, quonam pacto fructus produxit ; 
quonam pacto vixit? corruptio enim non vivit, 
nec vitam habet, aut impertit. Nam quod quis 
nen habet qui tandem hoc aliis dare possit? quo 


ἀχινησίαν xai ἀχίνητον,σχότος, καὶ οὗ φῶς. 0P8.V 

οὖν φθορὰ, πῶς χαρποὺς προσήγαγε; πῶς ἔζησεν; 
ἡ γὰρ φθορὰ οὐ ζῇ, οὐδὲ ζωὴν ἔχει, οὐδὲ ξζωῆς pit» 
δίδωσιν. Ὃ γάρ τις ox ἔχει, πῶς μεταδίδωσι; πῶς 
δὲ χαὶ ἀκίνητος οὖσα ἐχινήθη, καὶ μέχρι τῶν ὁρίων 
τοῦ φωτὸς ἔφθασε; τίς ὁ ταύτῃ δοὺς τὴν ζωὴν, χαὶ τὸ 
κινητόν ; εἰ μὲν ὁ ἀγαθὸς, οὐκ ἀγαθὸς, οὐδὲ σοφός᾽ 


VARLE LECTIONES. 


* Non vacant hze, inquit Combefisius, ut visum est Billio: sed suat ratio divine immutabilitatis, not 
obstante contingentia voluntatis humanz, quam Deus sibi relinquit, ut motus suos agat libere, prevr 


dens quid factura sit. Dam. lib. i, v. 29. Hzc vir doctus. Quibus addam simile 
currere lib. 1 De fide, cap. 17 initio, ubi de divina immutabilitate disputat. — " 


rOF3US ratiocinium ot 
illius, baec in person 


dicta vult Orthodoxi invitis codicibus. Ego Manichzi existimo qui contraria principia sua, ambo enti 


esse contendit, eaque benum et malum esse ; 
Orihodoxus evincit, privatio boni et entis. 
ut sensus postulat. 


ut οἱ malum ens sit, perinde ac bonum ; non vero, q 
sc Combef. τ 


Leg. ἥπερ. * Leuncl. in marg. ἀκίνητοι 


1539 


οὗ σοφὸς δὲ, οὐδὲ γνωστιχὸς, ἑαυτῷ παρεσχηχὼς 
φολέμους xal πράγματα, xal χαθ᾽ ἑαυτοῦ χινήσας 
«τὴν καχίαν ἠρεμοῦσαν xai ἧἡσυχάζουσαν. Στάσεως 
γὰρ καὶ κακῶν ἐγένετο πρόξενος. Εἰ δὲ οὐχ ὁ Θεὸς, 
ἕτερος, xal οὐχέτι δύο, ἀλλὰ τρεῖς. Ὃ γάρ τις οὐκ 
ἔχει, οὗ δύναται ἀφ᾽ ἑαυτοῦ χεήσασθαι. MAN. ᾿Αλλὰ 
δυνάμει ἔχει τὸ ζῇν χαὶ τὴν κίνησιν. ΟΡΘ. Εἰ δυνά- 
μει εἶχε ζωὴν καὶ χίνησιν, δυνάμει ἣν ἀγαθὴ, εἴπερ 
ζωὴ καὶ χίνησις, ἀγαθή. MAN. Ἡ τῆς xaxlac ζωὴ 
καὶ κίνησις, οὐχ ἀγαθὸν, ἀλλὰ χαχόν. ΟΡΘ. Τὸ ἐχ 
δυνάμεως ἐρχόμενον εἰς ἐνέργειαν, τρεπτὸν χαὶ ἀρχό- 
μένον, καὶ οὐκ ἄναρχον" καὶ εἰ δυνάμει εἶχε ζωὴν 
xal χίνησιν, ἐνέργειαν ἔσχεν ὕστερον" εἰ δὲ χαχὴ ἡ 
ταύτης ζωή τε xal χίνησις, δυνάμει ἦν xaxh, xal 
οὐχ ἐνεργείᾳ xa ἔσται ἡ χαχία οὐχ ἄναρχος. Εἰ δὲ 
ἀγαθὸν ἢ ταύτης ζωὴ τε xal χίνησις, Ex καχίας $5- 
θεν εἰς ἀγαθόν. MAN. Τί δέ; οὐχ fj φθορὰ ἑτέρον γέ- 
νεσις ; ΟΡΘ. Οὐχ ἣ φθορὰ γίνεται γένεσις, ἀλλ᾽ 7 ὑπὸ 
Θεοῦ ἐχ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι προστάξει Θεοῦ 
δημιουργηθεῖσα, τρεπτὴ οὖσα, ὡς ἀπὸ τροπῆς ἀρχο- 
μένη. Τροπὴ γάρ ἐστι, τὸ ἐκ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι 
ἐλθεῖν. Ὧν δὲ τὸ εἶναι ἀπὸ τροπῆς ἤρξατο, τρεπτὰ 
πάντως, καὶ ἀλλοιωτά * τρεπτὴ οὖσα fj ὕλη, τῷ θείῳ 
προστάγματι ζωοῦται, καὶ φθείρεται, καὶ πάλιν 
ζωοῦται : ὥστε οὐχ fj φθορὰ δημιουργεῖ τὴν γέννη- 
σιν 5, ἀλλὰ τὸ θεῖον πρόσταγμα Quol καὶ γενεσιουρ- 
vet. 


DIALOGUS CONTRA MANICH.EOS. 
o)x ἀγαθὸς μὲν, τὴν χαχίαν ζωώσας, καὶ χινήσας" A item modo, qus motu carebat , 


1530 
impulsa fuit, ut 
ad lucis (ines pervenerit ? Quis dedit ei vitam et 
motum? si bonus : at hic certe nec bonus , nec sa- 
piens fuerit. Non bonus, qui malo vitam et motum 
dedit, non sapiens οἱ prudens fuerit, qui sibi bella 
et inolestias facessiverit, malum, quod tranquil- 
lum et quietum erat, adversum se concitando. 
Dissidiorum enim ipse ac malorum auctor exstitit. 
Sin autem bonus non dedit, alter dederit necesse 
est. lta non jam duo, sed tres erunt. Nam quod 
quis non habet, boc a se consequi non potest. 
MAN. At potentia vitam habebat et motum. ORTH. Si 
potentia vitam et motum habebat; ergo potentia 
quoque bona erat : siquidem vita el motus inter 
boua sint. censenda. MAN. Mali vita et motus, non 
bonum, sed malum est. ORTI. Quod a potentia ad 
actum transiit, mutationi subest, ortumque habet, 
nec initio caret, Ut cum potentia vitam et motum 
haberet, actum posthac habuerit. Si autem ipsius 
vita ac motio mala est, potentia utique, non actu, 
mala erat : sicque malum principii expers non erit. 
Sin autem ipsius vita et motio bona est : ex malo 
igitur in bonum transit. MAN. Quid vero? annon 
unius corruptio, alterius generatio est. ORTH. Cor- 
ruptio haudquaquam generatio (it*, sed [ mate- 
ria ] a Deo jussu ipsius, ex nibilo condita, muta- 
tioni obnoxia est, ut qux ἃ mutatione initium 
sumpserit ( Mutalio enim est, a non esse ad esse 


prodire). Ea porro quorum essea mutatione initium babuit, mutationi prorsus, atque alterationi 


obnoxía sunt. Cum itaque materia mutari possit , divino imperio vitam accipit, 


corruptionem admit- 


Lit, rursusque reviviscit. Ac proinde non corruptio generationem efficit, sed divinum imperium vitam 


dat εἰ producit. 


κε΄. Εἰπὲ δὲ xa τοῦτο“ τὰ τοῦ φωτὸς ὅρια, quib; C 25. Dicas vero εἰ istud quoque : lucis fines, 


φεπλήρωται, ἣ o0; MAN. Παντέ που δῆλον, ὡς φω- 
«ὃς πεπλήρωται. ΘΡΘ. Τὸ φῶς xai τὸ σχότος δεκτι» 
xà ἀλλήλων εἰσὶν, ἢ ἀνεπίδεχτα: MAN. Δεχτιχά. 
ΟΡΘ. Οὐχοῦν οὔχ εἰσι φύσει, ὅ εἰσι" τὸ γὰρ φύσει 
πεφυχὸς, οὐ μεθίσταται" xal ἡ φύσει ζωὴ ἀνεπίδε- 
x30; θανάτου. Πῶς οὖν ὡμίλησε φωτὶ τὸ σχότος, καὶ 
và διελύθη; Εἶτα ὁ τόπος τοῦ φωτὸς ἐπληροῦτο τοῦ 
ἀγαθοῦ χαὶ τοῦ φωτὸς, ἣ οὔ; MAN. Ἐπληροῦτο. 
ΟΥ̓Θ. Πῶς οὖν ἐχωρήθη τὸ σχότος ; οὐ γὰρ μεδι- 
pvalov ἀγγεῖον, χωρήσει διμέδιμνον " τουτέστιν, 
ἀγγεῖον ἑνὸς μοδίου χωρητικὸν, οὐχ ἂν χωρήσει δύο 
μοδίους. 


κς΄. Εἶτα εἰσελθόντες οἱ τοῦ σχότους χαρποὶ εἰς 


τὰ ὅρια τοῦ φωτὸς, τί πεποιήχασιν ; ἣ τί πεπόνθα- D 


σιν; MAN. Εἶδον τὸ φῶς, καὶ προσεχύνησαν * αὐτῷ, 
καὶ εἰς ἔρωτα αὐτοῦ ἦλθον. ΟΡΘ. Ὃ σχοτεινοὶ καὶ 
ἀνόητοι " τυφλὸν τὸ σχότος, ἣ φωτεινόν; MAN. Τυ- 
φλόν. ΟΡΘ. Καὶ πῶς ὁρᾷν δύναται τὸ τυφλόν ; f) κῶς 
τὸ παντελῶς xaxbv θαυμάσει, fj ἐρασθήσεται τοῦ 
ἀγαθοῦ - 


* Lib. : Physic. cap. 8. 


suntne luce pleni, necne? MAN. Cuivis perspi- 
cuum est, luce plenos esse. ORTH. Nunquid, lux 
et tenebra sese invicem admittere possunt, nec ne? 
MAN. Admittere se invicem possunt. ORTH. Ergo 
non matura sunt, id quod sunt. Etenim quod natura 
comparatum est, non mutatur. Nam et quas natura 
vita est, mortem admittere nequit. Quonam igitur 
modo tenebris sic cum luce versat sunt, quin dis- 
sipata fuerint? Illud item qusro, locus lucis be- 
none ac lumine plenus erat, annon? MAN. Ple- 
nus erat. ORTH. Qui igitur capi atque contineri 
tenebre potuerunt? neque enim vas unius modii, 
1uos modios capere queat. 

26. Deinde tenebrarum fructus lucis fines in- 
gressi, quid egerunt, aut quid passi sunt? MAN. Lu- 
cem viderunt, ipsiusque admiratione capti, hane 
adoraverunt, copperuntque deperire. ORTH. O vos 
tenebrosos et stolidos! Tenebrse c»cs sunt, 
an lucis capaces. MAN. κοῦ ORTH. Quinam er- 
go id quod excum est, videre possit? quove pacto 
4.1 qued 9mnino malum est, boni admiratione 
afficietur, et illud appetet ? 


* Lib. 1 De gen. tit. 17 et 20. 


VARLE LECTIONES. 


Y Deesse viderit ὕλη, vel subaudiri. 
tius appctierunt. 


* L.euncl. emendat, γένεσιν. 


ὁ Basil. προσεχίσσησαν,. vehemen- 


1531 


vicem corrumpunt? MAN. Maxime. ORTH. Ergo 
non malum solum corruptio est, sed etiam bonus. 
MAN. Malum:corruptio est, bonus autem vita. 
ÜRTH. igitur malam qnidem bonum corrumpit, 
nec vim ei ullam subsistendi tribuit : bonus antem 
malo vitam impertit, Sicque malum exsistet, ac 
contra bonus interibit, Materia itaque, ut ἃ te su- 
perius dictum est, malum, et corruptio, et mors 
est. Malum vero, si aliis est malum, sibi vero ipsi 
bonum, seipsum quidem conservat, nec proinde 
«mni ex parte malum est, nec in totum corruptio. 
Nam qua ratione sese tuetur; hac certe molum 
nom erit. Sin prorsus malum ac corruptio pror- 


3$. JOANNIS DAMASCENI 
27.-Tum vero; hxc duo principia sesene in- A 


1532 

xD. Ὁμῶς, αὖται αἱ δύο ἀρχαὶ φθαρτικχαὶ ἀλλή“ 
λων εἰσί: ΜΑΝ. Ναί. ΟΡΘ. Οὐκοῦν οὐ μόνη ἡ 
καχία ἐστὶ φθορὰ, ἀλλὰ καὶ ὁ ἀγαθός. ΜΑΝ. Ἡ 
μὲν κακία, φθορά. Ὁ δὲ ἀγαθὸς,, ζωή. ΟΡΘ. Οὐχ- 
οὖν ἢ μὲν xax(a φθείρει τὸν ἀγαθὸ», καὶ οὐχ ὑφίστα- 
ται" 6 δὲ ἀγαθὸς ζωοῖ τὴν κακίαν " xat ὁποατήσεται 
μὲν ἡ xaxla, ἀπωλεῖχαι δὲ ὁ ἀγαθός. Ὡς οὖν ἔφης, 
ἡ ὕλη, κακὸν, xaX φθορὰ, καὶ θάνατος. Τὸ οὖν xax», 
εἰ μὲν ἄλλοις καχὸν, ἑαυτῷ δὲ ἀγαθὸν, συνίσταται 
μὲν ἑαντὸ, καὶ οὐ παντελῶς xaxbu, οὐ παντελῶς 
φθορά συνιστῶν γὰρ ἑαυτὸ, κατὰ τοῦτο οὐχ ἔσται 
xaxév * εἰ δὲ παντελῶς xaxbv, καὶ παντελῶς φϑορὰ͵ 
xai ἑαυτοῦ ἔσται ἀναιρετιχὸν καὶ ἀνύπαρκχτον."χ- 
θου δὲ ἡμῖν καὶ ὃν ἔφης συγκράσεως λόγον. 


$us est, sibi eliam exitium affert, atque in nihilum cedet. Sed jam permistionis illius, de qua le 


quebaris, sermonem nobis explica. 


28. MAN. Erant, ut aiebam, Deus et materia, Β χη. MAN. "Hy, ὡς ἔφην, Θεὸς xaX ὕλη, ἔχαστον 


uterque in suis finibus; Deus nimirum, vita, lux, 
motus, cognitio, intelligentia, atque omne bonum: 
materia autem, maium, corruptio, tenebrz, mors, 
pacata et quieta, motusque omnimode vacua. Mul- 
tis deinde s:zculis elapsis, materia tum secum 
ipsa, tum fructus ipsius, mutuis dissidiis inter 
se pugnarunt. Quo factum est ut, dum alii inse- 
ctarentur, fugerent alii, ad lucis fines pervene- 
Fint, Atque, ut dixi, Deus et materia, hoc est duo 
principia, erant: ac lucis quidem portio anima 
est, tenebrarum autem οἱ materiz opus, corpus. 
Porro commistio, ad hunc modum contigit. 
Utrumque horum seorsim erat; bonus in una 
parte, malus vero in tribus. Postea malus. inor- 
dinato quodam impulsu commotus, finibus suis 
excedens, ad boni fines accessit. Quod ubi benus 
aguovit, virtutem quamdat, quam vite matrem 
vocant, ex se protulit: heecque vite mater prímum 
ho:winem produxit. Hinc porro primum hominem 
'ppeHo, quinque elementa, nimirum: serém, ven- 
tm, lnmen, aquam. et ignem: quz enm ille in- 
duissel, abiit, bellumque cum tenebris gessit. At 
vero tenebrarum principes armatur: ejus partem, 
hoc est animam, deglutierunt. Quin et primum 
hoininem detinuerunt : qui cum ab ipsis in tene- 
bras detrusus, excruciaretur, boni ope implorata, 
virtutem ille alteram edidit, «quis Spiritus vivens 
dicebatur : atque ita descendens, ipsum porrecta 
dexira in altum vexit. Interim tamen portionem 


ἐν τοῖς οἰκείοις ὅροις * ὁ μὲν Θεὸς, ξωὴ, φῶς, xi; 
γνῶσις, νόησις, χαὶ πᾶν ἀγαθόν * ἣ δὲ ὕλη, xni, 
φθορὰ, σχότος, θάνατος, ἐν hpspla καὶ ἢσνχί: xa 
ἀκινησίᾳ παντελεῖ, Εἶτα μετὰ πολλοὺς αἰῶνες ἐστ. 
σίασεν ἡ ὕλη πρὸς ἑαυτὴν, καὶ οἱ ταύτης xapr zo; 
ἀλλήλους, [καὶ οὕτω] τῶν μὲν διωχόντων, τῶν ἐ 

διωχομένων * καὶ ἦν, ὡς ἔφην, Θεὸς xal Dis m. 

ἐστι δύο ἀρχαί " xai τοῦ μὲν φωτὸς μέρας ἐστὶν ἱὶ 

Ψυχὴ, τοῦ δὲ σχότους καὶ τῆς ὕλης δημιούργι, ὃ 
σῶμα" ἢ δὲ μίξις οὕτως ἐγένετο * Exastov αὑτῶν τ. 
τὰ μέρος ἦν. Ὃ μὲν ἀγαθὸς ἐν ἑνὶ μέρει ἦν, ὁ δὲ το 
vnpb; ἂν τρισίν, Εἴτα ἐχινήθη ὁ πονηρὸς ἀἁτάχτῳ 
ὁρμῇ ἐχ τῶν ὁρίων αὐτοῦ, καὶ ἦλθεν εἰς τὰ ὅρια τοῦ 
ἀγαθοῦ * καὶ γνοὺς ὁ ἀγαθὸς, προεδάλλετο Ve, ἴαυτοῦ 


G δύναμιν λεγομένην μητέρα ζωῆς. Καὶ ἣ μὲττρ τὸς 


ζωῆς προεδάλλετο τὸν πρῶτον ἄνθρωπον᾽ τοῦτον ὃ 
«τὸν πρῶτον ἄνθρωπον λέγω, τὰ πέντε στοιχεῖα, bci 
ἔστιν, ἀὴρ, ἄνεμος, φῶς, ὕδωρ, καὶ πῦρ. Τακε ὧν 
ἐνδυσάμενος ἀπῆλθε, καὶ ἑστολέμησε τῷ oxia d 
δὲ τοῦ exótou; ἄρχοντες ἔφαγον kx τῆς wave; 
αὐτοῦ μέρος, ὅ ἐστι ψυχή  χατέσχον δὲ χαὶ owe 
τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἐδασανίξετο ὑπ᾽ αὐτῶν riw 
σχότει" xat ἐδόησε πρὸς τὸν ἀγαθὸν, xal quid 
λετο ἄλλην δύναμιν, λεγομένην ζῶν πνεῦμα᾽ 9EX- 
ἦλθε, χαὶ ἔδωχς δεξιὰν τῷ πρώτῳ ἀνθρώπω, Tei» 
ἤγαγεν αὐτόν" ἀφῆχε δὲ κάτω τὸ μέρος, ὃ ἔγεῖ» 
οἱ ἄρχοντες, τουτέστι τὴν ψυχήν “ &x γὰρ τῆς μοίρα; 
τοῦ ἀγαθοῦ, ἐγένοντο αἱ ψυχαί *. &x δὲ τῆς οὐσίλς τῆς 
χαχίας, τὰ σώματα 


quam voraverant principes, aninram scilicet, in terra reliquit. Nam ex boni portione, auimz, ei 


ex mali su*stantia, corpora producta sunt. 


29. ORTII. Si, ut divinus Apostolus ait !*, nulla D x6'. OP8. El κατὰ τὸν θεῖον 'A πόστολον, οὐχ Ic 


cuin tenebris est luci societas, qui fleri potult, 
uL anima et corpus inter se miscerentur? ld enim 
esse impossibile, vel ipsa experientia, qux» vanis 
sermonibus valentior est, edocet. Qui enim tene- 
bre in lucis fines ingressze sunt, quin prorsus dis- 
solute fuerint? 


19 [i Cor. vi, 44. 


χοινωνία φωτὶ πρὸς oxétoc, πῶς iyéveto σύὐγκρασ': 
ψυχῆς καὶ σώματος ; Καὶ αὐτὴ δὲ ἡ πεῖρα, ἥτις 657 
τῶν ματαίων λόγων ἰσχυροτέρα, διδάσκει. Εἰσῆλθε, 
τὸ σχότος εἰς τὰ ὅρια τοῦ φωτὸς, καὶ obx ἐλύθη. 


VARLE LECTIONES. 
* Sic Uilius emendat ; Leuncl. xai τὸ μέρο;. Dasil. κατὰ τό. 


1533 


DIALOGUS CONTRA MANICILEOS. 


1534 


Καὶ «dv: Πῶς ἐχωρήθη τὸ oxóvoc ἐν τοῖς τοῦ A — Ac rursus: Quonam pacto in lucis regione lo- 


φωτὸς ὁρίοις ; 

Καὶ κάλιν᾽ Εἰ μὲν σοφὸς ἣν ὁ ἀγαθὸς, πῶς οὐ προ- 
ἐγνὼ τὴν ἐπιδρομὴν τοῦ πονηροῦ, xat προωχύρωσεν 
ξΣαυτὸν xal τὸν τόπον αὐτοῦ ; εἰ γὰρ μὴ ἦν σοφὸς» 
pb προγνώστης, μωρός τὸν δὲ μωρὸν, πῶς λέγεις 
ἀγαθόν; 

Καὶ κάλιν" Εἰ ὅλον τὸ σχότος εἰσῆλθεν εἰς τὰ ὅρια 
τοῦ φωτὸς, χενὸς ἔμεινεν ὁ τόπος αὑτοῦ " εἰ δὲ μέρος 
αὑτοῦ, πῶς μέρος ἐνίχησε τὸν ὑπὸ τοῦ ἀγαθοῦ ἀπο- 
σ-:αλέντα πολεμῆσαι αὐτῷ"; ἄσοφος γὰρ ὁ ἀποστέλλων 
ἀσθενέστερον πρὸς ἰσχυρότερον ^ * ἣ ἀσθενὴς ὁ ἀγα- 
θὸς, ὁ δὲ πονηρὸς ἰσχυρότερος. 


Καὶ πάλιν" Εἰ μὲν ἑχουσίοις προέδωχεν ὁ ἀγαθὸς 
μέρος αὐτοῦ, τουτέστι τὴν ψυχὴν, οὐχ ἀγαθὸς, ἀγα- 
θὸν καχῷ ἐχδιδούς. Πῶς δὲ αὐτὸς, ὃς ἔχδοτον δέδωχε 
τὴν ψυχὴν τῷ πονηρῷ, χρίνει τοὺς δουλεύοντας τῷ 
πονηρῷ; ἐροῦσι γὰρ αὐτῷ" Σὺ παρέδιυχας ἡμᾶς. 
᾿Ανήρηται ἢ χρίσις. Εἰ δὲ αὐτοῦ μὴ θέλοντος ἀφήρ- 
«ασδαν μέρος αὐτοῦ οἱ ἄρχοντες τῆς χαχίας, ἀσθενέ- 
στιρός ἐστι, καὶ ἁμαθέστερος" εἰ πρῶτον μὲν ἀποὸ-- 
λέσας μέρος αὐτοῦ, δεύτερον μὴ δυνηθεὶς ἀφαρπάσαι 
«τὸ ἐξ αὐτοῦ ἁρπαγέν. Εἰ γὰρ ἐξ ἀρχῆς οὐχ ἠδυνήθη, 
οὐδὲ μετὰ ταῦτα δυνηθήσεται. 


Πῶς ὃὲ παραλαδὼν τοὺς ἄρχοντα; τῆς χαχίας 
ἐσταύρωσε, xa ἐχ τῶν σαρχῶν αὐτοῦ ἐποίησε τοὺς 


eus fuit, qui tenebrarum capax esset. 

AA Ac preterea: Si solers sagaxque bonus 
crat, cur mali incursum anie nou sensit, locum- 
que suum preimunivit? Nam si nec sagáx, nec 
prascius fuit, stultus profecto erat. Stultum porro 
quonam modo bonum dixeris? 

Insuper, si tenebrz; universe in lucis regionem 
ingressz sunt; ergo ipsarum locus vacuus man- 
sit, Sin autein. earum quxdam duntaxat portio, 
qua ratione portio euim vicit, qui a bono adversus 
eam pugnaturus missus fuerat? imprudens enim 
fuerit, qui imbecilliorem contra fortiorem mise- 
rit : aut cerle bonus, infirmus ; malus vero, ille 
fortior. ' 

Ad hec, si bonus ultro sui portionem, sive ani- 
mam prodidit, honus utique non est, qui bonum 
malo prostituerit, Quanam autem ratione, cum 
animam ipse malo dediderit, eos postea damnare 
queat, qui. malo se manciparint? omnino quippe 
diceluri sunl ; Tu nos ipse tradidisti. Sic ju-licium 
omne sublatum est. Siu autem. ipso nolente ma?i 
principes partem ipsius corripuerunt, üimbecillior 
atque imperitior est; tum, quia sui parlein ami- 
sit, tum quia id quod raptum sibi fuerat, recu- 
perare non valuit. Nam si ab initio non potuit, hoc 
profecto nunquam poterit. 

jam vero, quonam modo apprehensos walitiz 
principes in crucem egit, exque eorum carnibus 


ἀνθρώπους ; bx δὲ τῶν ὀστῶν αὐτοῦ τὰ ὄρη, τὸ δὲ C homines, et ex ossibus, montes condidit ; cum in- 


μέρος αὐτοῦ τὸ ἁρπαγὲν οὐ mapé£AaÓs ; xal οὕτως δὲ 
ἀναιρεῖται d χρίσις. ᾿Αναίτιοι γὰρ οἱ ἁμαρτάνοντες " 
εἰ γὰρ αὑτὸς οὐχ ἐδυνήθη τὸ μέρος αὐτοῦ ἀπολαθεῖν, 
πῶς ἡ ψυχὴ χαταχυριευθεῖσα δυνηθήσεται μὴ ἀμαρ- 
τάνειν, χαὶ ἀναίτιος ἔσται ; Καὶ εἰ τελευταῖον δεσμή- 
σει ὁ ἀγαθὸς τὴν χαχίαν, ἀπολήψεται τελείως τὴν 
Ψυχὴν, καὶ οὐ χολασθήσεται ἄνθρωπος. 


Καὶ πάλιν" El ix τοῦ σώματος τῇ ψυχῇ ἡ καχία, 
ἀναίτιος ἢ ψυχή. 

Καὶ πάλιν" Τὸ σῶμα νεχρὸν χείμενον, οὗὖχ ἁμαρ- 
κάνει. Οὐχοῦν οὐχ Ex τοῦ σώματος ἡ ἁμαρτία, ἀλλ᾽ 
ἐχ τῆς Ψυχῆς. B 

X. Περὶ ÜAnc, εἰ ἀσώματος. — Ἐΐπατε δὲ ἡμῖν, 
ὦ Μανιχαῖοι, ἡ παρ᾽ ὑμῖν ἄναρχος καχία, ἣν ὕλην 
ὀνομλάζετε, ἀσώματός ἐστιν, ? σῶμα, ἣ σύνθετον ; 
χαὶ εἰ μὲν ἀσώματος, πῶς ὕλη ; ἡ γὰρ ὕλη οὐχ ἀσώ- 
ματος. ᾿Αλλ᾽ ἴσως ἐρεῖτε, ὅτι ἀσώματος μέν ἔστιν, 
ἐποίησε δὲ τὸ σῶμα. Εΐπατε οὖν ἡμῖν, &x τῆς οὐσίας 
αὐτῆς, fj ἐχ τοῦ μὴ ὄντος : Καὶ εἰ μὲν ἐχ τῆς ἑαυτῆς 
οὐσίας εἴπητε, ψεύδεσθε. 'Ἐχ γὰρ ἀσωμάτου οὐσίας 
σῶμα οὐ προέρχεται" τὸ γὰρ φύσει πεφυχὸς, οὐ μεῦ- 
ἔσταται" οὔτε ἐξ ἀσωμάτου εἰς σῶμα οὐσία τραπὴσε- 
ται, οὐδὲ Ex σώματος slg ἀσώματον, οὐδὲ Ex λογιχοῦ, 
εἰς ἄλογον, οὐδὲ ἐξ ἀλόγου εἰς λογικόν. Ἡ γὰρ οὐσιώδης 


terim abreptam sui portionem ipso non receperit? 
in quo etiam judicium tollitur. Sic enim qui pec- 
cant, extra culpam sunt. Nam cum ipsemet sui 
portionem recuperare nequiverit, quinam anima, 
qu:e tyrannide oppressa est, poterit qvin peccet ? 
ac proinde insons erit. Quod si postremo tandem 
honus malum tanquam catenis devincturus est, 
jwprsus quoque animam recepturus est, nec poenis 
allicietur homo. | 

Rursus : Si corpus in causa est, cur an' in: pec- 
cet, anima ipsa culpa vacat. 

Deinde : Corpus morle exstinctum non peccat : 
ergo non a corpore, sed ab anima peccatum pro- 
ficiscitur. 

90. De maleria, sitne corporis expers? — 1115] 
porro nobis, o Manichzi, dicite: Malum illud, 
quoi principii expers esse censetis, ac materiam 
appelatis, corporene vacat, et compositione ; an 
corpus, ac coinpositum est? Ac sr quidem corpore 
vacat, qui materia esse queat: cum materia non 
sit incorporea? Án fvriassis dicturi estis, corpo- 
ream quidem illam non esse, czeterum corpus con. 
fecisse. Quzrimus itaque ex vobis, ex suauc sub- 
stantia, an ex nihilo? Si ex sua substantia dixeri- 
lis, a vero sermo vester abhorrebit. Si quidein ex 
ea substantia qux? corpore vacat, corpus minime 


VARLE LECTIONES. 
* Basil. πρὸς ἰσχυρότερα. At Latina translatio bobet fortiori, 


1530 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1936 


progredictur. Nam quod natura insitum est, in Α ποιότης, ἀχίνητος * τὰ δὲ μεταδάλλοντα καὶ τρεπόμενα, 


aliud non migrat : nec ulla substantia ex incorpo- 
reo in corpus vertitur, nec ex corpore in incorpo- 
reum, nec ex rationali in. rationis expers, nec ex 
ralionis experte, in ratiouis particeps. Neque 
enim essentialis qualitas submoveri potest. Quz 
autem mutantur, accidentis ;ratione mutantur : 
que quidem accidentia adsunt et absunt citra 
subjecti. corruptionem. Quod si ex 4/53) nihilo 
dixeritis ; illud rursusa vobis quxram, quidnam 
caus» sit, quare cuin incorporeus et malus esset, 
de malis co nmistionem illam non fecerit? cur 
non animas quoque natura malas fecit, quemad- 
modum et corpus, quod natura malum esse as- 
seritis ? Quidnam causa est, quamobrem nequitiz 


su* partem boni admiscuerit ? Neque enim bonus B 


hoc fecit. Ex quo conficitur, ut non plene, nec 
prorsus malus, sed quadam ex parte bonus sit. 
Atque hzc a vobis afferri queant, si eum corpore 
vacare dixeritis. Sin autem corpus est, quonam 
pacto motus fuit? Omne siquidem corpus secum- 
dum se consilii expers et mortuum est? Quinam 


κατὰ συμδεδηχὸς τρέπεται, ἅ τινα γίνονται, xal ἀπο- 
γίνονται δίχα τῆς τοῦ ὑποχειμένου φθορᾶς. Εἰ δὲ εἴ- 
πῆτε ix τοῦ μὴ ὄντος, εἴπατε ἡμῖν, διὰ τί ἀσώματος 
οὖσα καὶ πονηρὰ, μὴ ἐποίησε τὴν σύμμιξιν ἀπὸ πο- 
vnpiv; διὰ τί μὴ ἐποίησε καὶ ψυχὰς φύσει πονηρὰς, 
ὡς xal τὸ σῶμα, ὡς λέγετε, φύσει xaxóv; διὰ τί 
συνέκρασε τῇ ἑαυτοῦ xaxíq μέρος τοῦ ἀγαθοῦ; ὁ vip 
ἀγαθὸς τοῦτο οὐχ ἐποίησεν’ ὥς τε οὗ τελέως ἐστὶ 
πονηρὰ, ἀλλ᾽ ἔχει μέρος ἀγαθόν. Καὶ ταῦτα μὲν, εἰ 
ἀσώματον λέγετε. Εἰ δὲ σῶμα, πῶς ἐχινήθη ; Πᾶ" γὰρ 
σῶμα χαθ' ἑαυτὸ ἀπροαίρετον ἃ καὶ νεχρόν" πῶς οὖν 
ἐχινήθη; τίς αὐτῷ δέδωχε τὴν χένησιν ; 'O ἀγαθός; 
οὐχ οὖν οὐχ ἀγαθὸς, ἣ οὐ σοφὸς, οὐδὲ προνοητιχὸς, ὁ 
κινήσας τὴν χαχίαν. El δὲ σύνθετον εἴπητε, γνῶτε ὅτι 
πᾶν τὸ σύνθετον, εὐδιάλυτον * καὶ ἀνάγκη πρῶτον εἷ- 
ναι τὰ ἀπλᾶ, ἐξ ὧν ἡ σύνθεσις γέγονεν᾽ ὡς ἀνάγχη 
πρῶτον εἶναι τὴν πίσσαν καθ᾽ ἑαυτὴν, καὶ τὸν χτρὸν 
xa0' ἑαυτὸν, xa τότε γενέσθάι «ἣν τοῦ xfnpocz», 

σύνθεσιν. Ἕσονται οὖν τῆς καχέας ἀρχαὶ δύο, χεὶ οὐ 

μία. 

ergo motus est? Quis ipsi motum dedit? Nus 


' bonus? Atqui nec bonus, nec sapiens, nec providus sit, qui malo motum indiderit. Quod si v 
positum dicatis, illud animadvertite, quidquid compositum est, id facile dissolvi posse (wa, 


simplicia quoque prius esse necessum est, quam compositio exsistat : 
seorsim, ac ceram item seorsim esse oportet, ut ita demum ceropicis compositio fat. 


mali principia duo, non unum. 
51. Dicite itaque, o Manichzi, num duo princi- 
pia vestra nibil omnino commune habeant, an | in 


quemadmodum prie yen 
Erum iw 


λβ΄, Εἴπατε οὖν, ὦ Μανιχαῖοι" al παρ᾽ ὑμῖν $5 
ἀρχαὶ παντελῶς εἶσιν ἀκοινώνητοι, ἣ ἕν τισε χοινω- 


quibusdam conveniant, εἰ in quibusdam  dissi- c, νοῦσι, xaX ἕν τισι διαφέρουσι ; καὶ εἰ μὲν ταντελῶς 


deant ? Etenim δὲ nihil prorsus commune habent, 
unum erit, et alterum non erit. Sin autem quatenus 
sunt, eatenus inter se conveniunt, tum alterum in 
altero exsistent ; uti substantia et accidens, siqui- 
dem accidens per se non subsistit: sic eolor abs- 
que corpore exsistere nequit. Corpus porro sub- 
stantia est, color, aecidens. Áecideng autem abs- 
que subjecti corruptione accedit atque decedit : 
nimirum immutato colore, corpus idem manet. 
Utrumlibet igitur "vultis, substantiam dicite: 
utrumlibet rursus, accidens. Quod si utrumque 
substantia est, illud scitote, substantiam a sub- 
stantia non dissidere, nec substantiam substantize 
adversari, nisi accidentis ratione. Quocirca si et 


εἰσιν ἀχοινώνητοι, ἡ μία ἔσται, καὶ fj μία cox ἵτται" 
εἰ δὲ χοινωνοῦσι κατὰ τὸ εἶναι, ὡς οὗσία καὶ συμδε. 
δηχὸς, τὸ ἕν ἐν ἑτέρῳ ἔχει τὴν ὕπαρξιν" τὸ γὰρ συρ- 
δεδηχὺς, xa0' ἑαυτὸ οὐχ ὑφίσταται - ὡς τὸ γρῶμε οὐ 
δύναται συστῆναι ἄνευ σώματος. Ἔστι δὲ τὸ phe 
μα, οὐσία, τὸ δὲ χρῶμα, συμδεδηκός " τὸ δὲ συμδεδι. 
κὃς γίνεται xal ἀπογίνεται χωρὶς τῆς φθορὲς m 
ὑποχειμένου, τοῦ χρώματος ἀλλασσομένου, d 4 
σῶμα τὸ αὐτὸ μένει. Οἷον θέλετε, εἴπατε oli εἰ 
οἷον θέλετε *, συμδεδηχός" εἰ δὲ ἀμφότεραι δε. 
Ὑνῶτε ὅτι οὐ διαφέρει οὐσία οὐσίας, καὶ οὐχ ἘΞ 
ἐναντία οὐσία οὐσίας, εἰ μὴ χατὰ συμδεδηχό. Ὦ 
ξότιν ὁ πονηρὸς, χαὶ ἔστιν ὁ ἀγαθὸς, καὶ οὐσία ἐσὴν 
ἀΐδιος, ἄτρεπτος, ἐνεργητιχὴ, δη μιουργιχὴ, ἐχάτε- 


malus οἱ bonus sunt, et ambo substantia sunt, D pov αὐτῶν, ἕν εἰσι τῇ οὐσίᾳ ἀμφότεροι, «οιότητι δὲ 


immutabilis, efficax, creatrix ; ambo certe substan- 
tig ratione unum sunt, et qualitate sola diffe- 
runt. 

Rursumque : elementa, annique tempestates, et 
celum, et terram, mareque eodem se modo sem- 
per habere cernimus ; noctemque ac diem, solis 
ac stellarum motus, et imbres, quaque terra pro- 
ducit, certa ratione ac serie constituta atque gt- 
bernata: Proinde si duo inter se contraria princi- 
pia sunt, quonammodo omnia rite gubernantur, si 
non amicitie feedus intercessit ? 


διαφέρουσι. 


Καὶ πάλιν" ὁρῶμεν τὰ στοιχεῖα, καὶ τοὺς χαιροὺς, 
οὐρανόν τε, χαὶ γῆν, xoi θάλασσαν, ἀεὶ ὡσαύτως 
ἔχοντα, καὶ νύχτα, καὶ ἡμέραν, ἡλίου τε καὶ ἀστέ- 
pov κινήσεις, καὶ δμὄρους, καὶ τὰ τῆς γῆς ἐχφόρια, 
χατὰ λόγον καὶ χαθ᾽ εἱρμὸν τεταγμένα, καὶ ῥυϑμι- 
ζόμενα. Εἰ οὖν δύο ἀρχαὶ ἀλλήλοις ἐναντίαι, πῶς εὑ- 
θέτως τὰ πάντα διεξάγεται, εἰ μὴ συνεδιδάσθησαν 


φιλικῷ τρόπῳ. 


VARLE LECTIONES. 


4 Dillius subrogandum cemnsel ἀχίνητον. contra mss. fidem. 


* 


ὁ Basil. et R. θέλητε. 


159] 


DIALOGUS CONTRA MANICH.EOS. 


1538 


Εἰ ἑαυτὴν ἀνήλισχεν ἡ ὕλη, πῶς ἐκινεῖτο ; εἰ δ  Α Deinde: si materia seipsam consumebat, αυληῆσηι 


πρὸς τὴν ἑαυτῆς ἀνάλωσιν ἐχινεῖτο, πῶς ἦλθεν ἐπὶ 
τὰ τοῦ φωτὸς ὅρια; 


El κατωφερὴς ἡ ὕλη, xal φυσικὸς τόπος αὑτῆς 
«ὰ χατώτερα xal σχοτεινότερα, πῶς ἐλθοῦσα ἐπὶ 
τὰ τοῦ φωτὸς ὅρια, ἐξῆλθεν ἐκ τῆς ἑαυτῆς φύ- 
σεως; . 

Τὸ σχότος τυφλόν" πῶς οὖν εἶδε τὸ φῶς; 


El ἄτακτος καὶ ἄνους dj ὕλη, πῶς ἔχει ἄρχοντας ; 
πῶς δὲ xal πολεμῆσαι δύναται τῷ λόγον xal τάξιν 
ἔχοντι; ἣ χαὶ πολεμοῦσα ἐπιχρατεστέρα γενήσεται, 
ὥστε ἁρπάσαι τι καρὰ τοῦ σοφοῦ, χαὶ μὴ ἀρπαγῆ- 
ναι; Εἰ δὲ ὁ ἀγαθὸς συνεχώρησε μέρο; αὐτοῦ ápxa- 
qvac, διὰ τὸ ἐπισχεῖν αὐτὴν τοῦ μὴ προδῆναι εἰς τὰ 
ἑαντοῦ ὅρια, οὐ δυνηθείς " ἀλλ᾽ ἰσχυρότερος ὁ πο- 
νηρὸς, καὶ δολοπλόχος ὁ &vafó;. Καὶ πῶς ἀγαθὸς ὁ 
Θεὸς f, δόλῳ, χαὶ μὴ δυνάμει χρώμενος; 


To ἀεὶ ὡσαύτως ἔχον, ἀλήθειά ἐστιν * ἡ δὲ ἀλή- 
θεια ἀγαθόν" τὸ δὲ ἄναρχον, ἄτρεκτον. Εἰ οὖν ἄν- 
apxog 1j ὕλη, xal ἄτρεπτο; ἔσται εἰ δὲ ἄτρεπτος, 
ἀεὶ ὡσαύτως; ἔχουσα" εἰ δὲ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχουσα, 
ἀλήθειά ἐστιν" εἰ δὲ ἀλήθειά ἐστιν, ἀγαθὸν ἔσται. 


Εἰ δὲ τρέπεται ἢ ὕλη, ἐξ ἀγαθοῦ τρέπεται εἰς χα- 
κὸν, xal πρότερον οὖσα ἀγαθὴ, ὕστερον ἐγένετο χα- 
xfj: ἢ ix χαχοῦ εἰς ἀγαθὸν, καὶ πρότερον οὖσα χα- 
xh, ὕστερον ἐγένετο ἀγαθή * ἡ γὰρ τροπὴ εἰς τὸ ἐν- 
αντίον ἄγει. 

Ἢ ἀΐδιο; οὐσία, ἄτρεπτός ἐστιν" οὐ γὰρ ix. μὴ 
ὄντος ἦλθεν εἰ; τὸ εἶναι " οὐδὲ fj ὕπαρξις ἐχ προχο- 
πῆς ἄτρεπτος γὰρ ἡ οὐσία" ἀγαθὸς ὸὗν ὁ Θεὸς καὶ 
ἀΐδιος, οὐχ ὑπέμεινε τροπὴν, ἀλλ᾽ ἀεὶ ἀγαθός ἐστι" 
καὶ ἃ δὲ ποιεῖ ἀγαθά ἐστιν" ἐχ γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ οὐχ 
ἐγχωρεῖ xaxà γίνεσθαι" ὅμως δὲ τρεπτὰ, ἐπειδὴ ἐκ 
τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παράγει. Τὰ οὖν λογιχὰ, 
δεχτιχὰ μέν ἐστι τροπῆς, διὰ τὴν ἐχ τοῦ μὴ ὄντος 
εἰς τὸ εἶναι καραγωγὴν, ἀλλ᾽ αὐτεξούσια, διὰ τὸ λο- 
υἱχὰ εἶναι. Αὐτεξούσια δὲ μένειν, χαθὼς γέγονε, 
τουτέστιν ἀγαθὰ, δοῦλα, xal ἐπιγνώμονα, xal ὑπ- 


ratione movebatur? si autem δὰ sui ipsius con- 
sumptionem impellebatur, quonammodo ad lucis 
fines se contulit ? 

Quin etiam, si deorsum fertur materia, natura- 
lisque ipsius locus, inferiores ae tenebrosiores par- 
tes sunt, quonam pacto, cum ad lucis regionem 
pervenit, ἃ susmet natura excessit ἢ 

Preterea: eum tenebre ceca sint, qui fleri po- 
tuit, ut lucem cernerent ? 

Ad hzc : si ordinis ac mentis expers est malte- 
ria, quomodo principes habet ? quomodo pugnare 
potest &&A& cum illo quod ratione atque or.'ine 
preditum est? Aut etiam pugnando usque adeo 
superior est, ut sapienti aliquid eripiat, nec ipsi 
interim quidquam adimatur. Quod si bonus Deus 
ea ratione partem sibi auferri passus est, ut eain 
regionis sua: aditu prohiberet, imbecillis profecto 
fuit: quinimo malus quidem robore prestat, bo- 
nes autem dolos nectit. Qui porro vel bonus, vel 
Deus esse quest, qui dolo, non viribus utitur? 

Jam, quod semper eodem modo se habet, hoc 
veritas est : veritas autem bonum est. Quod autem 
principii expers est, nullam recipit mutationem. 
Quocirca δὶ materia principio caret, mutationis 
quoque expers erít. Si est mutationis expers, sem. 
per eodem modo se habet. Si semper eodem modo 
se habet, veritas est. Si veritas, ergo bonum. 

Contra, si mutatio in materiam cadit, vel ex 
bono in malum vertitur, eumque prius bona esset, 
mala posthac effecta est ; vel ex mala in bonam ; 
et eum ante mala esset, postea bopa facta est. 
Mutatio enim in contrarium ducit. 

Sempiterna substantia mutari nequit. Haud enim 
ex nibilo ad hoc ut exstet perducta est. Cujus 
porro rei exsistentia ex progressu non esl, sul 
stantia est immutabilis. Quocirca Deus, cum bonus 
et sempiternus sit, mutabilis non est : verum sem- 
per bonus est, et ea qua facit, bona sunt. Neque 
eniia feri potest, ut ex bono mala exsistant, tam- 
elsi ea efficiat, quae mutationi subsint : eo quod 
videlieet res ex nihilo ad id ut exstent producat. 
Quo fit ut ea, qua ratione utuntur, mutationi qui- 
dem subjaceant, quia ex nihilo condita sunt ; cz- 


ἦχοα τοῦ πεποιηχότος, ὅπερ ἐστὶ τῇ χτιστῇ φύσει p) terum. arbitrii sui sint, quia ratione utuntur. 


ἀρετὴ " ἀρετὴ γάρ ἐστι, τὸ μένειν ἐν τοῖς ὄροις τῆς 
οἰκείας φύσεως. Αὐτεξουσίως οὖν ἐτράπη ὁ διάδολος, 
μεγάλου ἐπιθυμήσας, οὐ καλῶς δέ" μέγα γὰρ τὸ 
εἶναι Θεὸν, ἀλλὰ χαχὲν τῷ μὴ ὄντι Θεῷ, ἀγνωμονεῖν 
τὸν ποιήσαντα, χαὶ ὑπερδαίνειν τὴν οἰχείαν φύσιν, 
χαὶ θέλειν εἶναι, ὃ γενέσθαι ἀδύνατον" ἀδύνατον γὰρ 
τὸν μὴ ἄναρχον, εἶναι Θεὸν, f| τὸν ἠργμένον, εἶναι 
ἄναρχον" ἄγει οὖν τῶν ὄντων τὴν στέρησιν, ἡ τοῦ μὴ 
μροσήχοντος στέῤῥησις δ, 


Porro quod ea quz sunt arbitrii libertate prxdita, 
sic maneant, quemadinodum creata fuere, hoc est 
bona, serva, grati animi, 3c ei subjecta ἃ quo con- 
dita sunt, hoc demum create naturz virius exsistit. 
Virtus namque est, nature sus fünibus se conti 
nere. Ác proinde libera voluntate diabolus muta. 
tus est, dum magnam quidem rem, sed nom recte 
concupivit. Magnum enim est Deum esse: sed 
malum ei, qui Deus non sit, ingratum se ac per- 


fidum factori suo prebere, naturamque suam excedere, volendo id esse quod fieri nequit, Nequo 
VARI/E LECTIONES. 

f in Basil. legitur, ἢ Θεός. Leunclavius emendandum arbitratur ὁ Θεὸς, nisi forte scriptum fuerit, εἴη 

Θεός. € In Basil. habetur ἐπιθύμησις, στέῤῥησις. In Reg. et apud Leuucl. deest ἐπιθύμησις : sed Leuncl. 

in margine legendum monet, στέρησις, qua genuina lectio est, alludens aJ nomen στέρησις, quod proe 


cesserat : onines interpretes appetitum posuerunt. 


4529 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1510 


enim fleri potest, ut qui ortu non carcat, Deus git : aut qui initiuni habuit, inidi expers fiat. At- 
qui hoc affert appetitio rei, qux minime conveniat, ut iis etiam quibus przditi sumus, spoliemur. 


53. MAN. Qusnam est diaboli 
ORTI. Ipsius in creatorem perduellio. Deus enim 
ipsi dedit, ut esset, tum neservi defeclionem timere 
videretur, tum ut nos docerel malos etiam bene- 
ficiis alficere. Non solum enim ipsum condidit, 
sed etiam mundi principem fecit. Quin ipsum *', 
$i bonua esse vellet, excepturus, beueficiisque au- 
cturus esset. Quocirca nec eum, cum e medio tol- 
lerc posset, sustulit ; sed ejus dementiam tolerat, 
benigne et largiter ei praebens ul sit ; quod quidem 
ipse solus przstare potest, Ut autem is bonus fiat, 
non l'ci solius est, sed ipsius queque operam de- 
siderat, Nam quod per vim efficitur, nec boni, neo 
virtutis nomen obtinuerit. 

ὅλ 55. Quod si quaras, quid causz sit. cur 


malitia? A λδ΄. MAN. Τίς ἡ xaxía τοῦ 01266100; ΟΡΘ. Ἢ 


χατὰ τοῦ ποιήσαντος ἐπανάστασις. Aébuxsv οὖν αὑτῷ 
ὁ Θεὸς τὸ εἶναι, ἵνα τε μὴ δόξῃ φοδεζσθαι τὴν τοῦ δού- 
ou ἐπανάστασιν, καὶ ἵνα διδάξῃ ἡμᾶς xa πρὸς τοὺς 
καχοὺς εὐεργετιχῶς διακεῖσθαι. ()ὺ μόνον γὰρ ἐποίη- 
σεν αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ ἄρχοντα τοῦ κόσμου ἐ ποΐησεν αὖ- 
τὸν, χαὶ εἴπερ θελήσῃ ἀγαθὸς γενέσθαι, δέχεται xx: 
εὐτργετεῖ. Διὸ καὶ δυνάμενος ἀνελεῖν αὑτὸν, οὐχ ἀνεξ- 
λεν " ἀλλ᾽ ἀνέχεται εἴς ἀφροσύνης αὐτοῦ, εϑεργετι- 
χῶς καὶ ἀφθόνως τὸ εἶναι παρέχων αὐτῷ, ὅπερ ἐστὶν 
αὐτοῦ" τὸ δὲ καλὸν γενέσθαι αὐτὸν, οὗ τοῦ Θεοῦ μό- 
vou, ἀλλὰ xat αὐτοῦ. Τὸ γὰρ Bla γινόμενον, οὐ χαλὸν, 
οὐδὲ ἀρετή. 


X". Εἰ δὲ λέγεις, ὅτι διὰ τέ εἴασεν αὐτὸν πολεμεῖν 


Deus illi permiserit homines impugnare ; hoc re- D τοῖς ἀνθρώποις ; φημὶ, ὅτι πρὸς τὸ συμφέρον. Πηλλὰ 


spondeo : quia id utilitati ipsorum conducebat.. 
Multi quippe ejus opera coronantur. Qued si multos 
quoque perire dixeris; hoc rursum dicam, qued 
sicut diabolus ipse, sine alterius cujuspiam im- 
pulsu, suopte consilio malus fieri potuit ; id quod 
ipsius quoque erimen atrocius reddit : sic etiam 
homo, tametsi nullus fuisset, qui scelus suggcre- 
ret, per seipsum malus fieri poterat : ex quo ipsius 
peccato cumulus accessisset. Majori enim excusa- 
tione el venia dignus habetur, qui alterius suasu, 
quam qui suopte nutu. peccat. Nam qui suopte 
consilio peccat, huic nullus excusationi locus est : 
quemadinodum qui virtutem a se colit, majorem 
laudem consequitur. Ac proinde diabolus, qui 
&8uopte nutu pcccavit, omnis peeniteuLiae exsors 
mansit : liomo autem, quia non ipse ultro, sed ex 
diaboli insultu peccavit, poenitentiam bxbuit, do- 
numque renovalionis οἱ remissionis peccatorum 
Dei inunus. 

94. MAN. At vero, cur Deus, cum diabolum 
malum fore pranossel, euim creavit? ORTII. Exi- 
mia ac singularis bonitas in causa fuit, cur ipsum 
crearet. Sic euim &ecum locutas est !* : Quande 
quidem iste malus futurus est, omnisque, quibus 
eum alficio, bona perditurus ; egone quoque ipsum 
bono prorsus spoliabo ac delebo? Minime: Ye- 
rum, quamvis ipse improbus sit futurus, ego ta- 
men a mei participatione non excludam : sed bo- 


γὰρ bi αὐτοῦ στεφανοῦνται. El δὲ λέγεις, ὅτι χοὶ 
πολλοὶ ἀπόλλυνται" φημὶ, ὅτι ὥσπερ ἠδυνήθη αὐτὶς 
ὁ διάδολος ἐχτὸς προσδολῆῇς ἄλλου γενέσθαι xaxk, 
ἐξ οἰχείας γνώμης, ὅπερ χαὶ χεῖρον αὑτῷ ἐστι, 
ἔγχλημα, οὕτω: ἠδύνατο "καὶ ὁ ἄνθρωπος ἐξ Exc 
xai μὴ ἔχων τὸν προσδάλλοντα b, γενέσθαι rnt 
καὶ ἐγίνετο ἂν αὐτῷ ἡ ἁμαρτία χεῖρων" isa; 
γὰρ ἀπολογίας καὶ συγγνώμης ἀξιοῦται, ὁ Ei. 
θολῆς ἄλλου ἁμαρτάνων, ἤπερ Ó ἐξ ἑαυτοῦ. Ὁ γ᾿» 
ἐξ ἑαυτοῦ ἁμαρτάνων, ἀναπολόγτητός ἔστιν, ooa) 
xaY ὁ ἐξ ἑαυτοῦ μετερχόμενος τὴν ἀρετὴν, πλέον 
ἐπαινεῖται. Διὸ ὁ διάδολος EE ἕαυτοῦ ἁμαρτέσζς, 
ἀμετανόητος ἔμεινεν" ὁ δὲ ἄνθρωπος ovk ἐξ ἑαυτοῦ 
ἀμαρτῆσας, ἀλλ᾽ Ex τῆς τὰ διαδόλου πκριυσδξε, tv 
μετανοίᾳ γέγονε, xaX ἠξιώθη τῆς ἀναχαινίεεως xi 
ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν. Τὸ οὖν εἶναι, ἀγαθόν ἐστι, 
xa δῶρον θεοῦ. 


accepit. Hoc itaque ipsum quod est, bonum es, x 


Ab. MAN. Καὶ διὰ τί προγνοὺς ὁ Θεὸς δέδια 
πονηρὸν ἐσόμενον, ἐποίησεν αὖτόν ; ΟΡΘ. Δι᾽ ἐπ» 
60v ἀγαθότητος ἐποίησεν αὑτόν" ἔφη γάἱπῶ 
οὗτος μέλλει ἔσεσθαι πονηρὸς, καὶ ἀπολλύεν ἐπι 
τὰ διδόμενα αὐτῷ ἀγαθὰ, στερήσω αὑτὸν xis 
λείως τοῦ ἀγαθοῦ, xal ἀνύπαρκτον αὑτὸν ταί" 
Οὐδαμῶς" ἀλλ᾽ εἰ xal αὐτὸς πονηρὸς ἔσται, ἐγὼ τἶξ 
μετουσίας μου μὴ στερήσω αὐτὸν, ἀλλὰ δώσω αὑτῷ 
ἕν ἀγαθὸν, τὴν διὰ τοῦ εἶναι μετουσέαν μου, ἵνα x3 


num unum ei largiar, ut mei per hoc ipsum par- D μὴ θέλῃ, μετέχῃ μου τοῦ ἀγαθοῦ διὰ τοῦ εἶναι. O5- 


(0605 sit, quod exsistat, hocque nomine quod 
sit, in mei, qui bonus sum, partem veniat. Neque 
enim praeler Deum ullus est, qui res ad hoc ut sint 
conlineat et conservet. Ipsum namque esse, bonum 
est, Deique beneficium. 

ὅδ. MAN. Quod sint ea quz sunt, ez Deo bone 
csee ais : igitur si rebus omnibus esse bonumr- 


!' Lib. it De fide, cap. 4. 


δεὶς γάρ ἐστιν ὁ συγκρατῶν καὶ συνέχων τὰ ὄντα ἐν 
τῷ εἶναι, εἰ μὴ ὁ Θεός" τὸ γὰρ εἶναι ἀγαθόν ἔστι, 
καὶ δῶρον Θεοῦ. 


λε΄. MAN. Τὸ εἶναι τοῖς οὖσιν, ix Θεοῦ τὸῦ 
ἀγαθοῦ " εἰ οὖν πᾶσι τοῖς οὖσι», ἀγαθὸν τὸ ste 


"Lib. iv De fide, cap. 49. 


VARIA LECTIONES. 


b Reg. προσδαλόντα, cum accentu in antepenultima, 


- di 


1541 


DIALOGUS CONTRA MANICH Ets, 


iMa 


ὡς ἐχ Θεοῦ τοῦ ἀγαθοῦ δεδομένον, x3X τῷ Oa- A cM, ub a Deo. Ὀθ concessum ,— diahola. quaque 


δόλῳ ἀγαθὸν τὸ εἶναι. OPO. Πάντα τὰ ὄντα dx 
τοῦ Θεοῦ ἔσχε τὸ εἶναι" πάντὰ τὰ δοθέντα ἑχάστῳ 
ὑπὸ Θεοῦ, καὶ ἀγαθά ἐστι. Τὰ vàp ix τοῦ ἀγαθοῦ 
διδόμενλ, ἀγαθά" χαχὸν Ob, οὐδὲν ἕτερόν ἔστιν, εἰ μὴ 
ἡ τῶν. ἀγαθῶν, τουτέστι τῶν ὑπὸ Θεοὺ δοδέντων, 
ἀποξολή αἱ οὖν ἐκ Θεοῦ xi» τὸ slvat ἔχοντες. ἐν 
μετουσίᾳ μεριχἧ sou ἀγαθοῦ εἰσ: x17 ἔσχατον ázi- 
χημα. Καλὸν οὖν ἐστιν εἶναι τὸν διλξολονὶ, χαὶ διὰ 
«τοῦ εἶναι μετέχειν τοῦ ἀγαθοῦ. Τὸ οὖν εἶναι, χαλὸν, 
τὸ δὲ εὖ εἶναι, χάλλιον. Tosca yàp ὕπαρξις, τὸ 
ὑγιαίνειν" τὸ δὲ νοσεῖν xal εἶναι, μεριχὸν xaxhv xal 
φθορά. Οὐ γὰρ τελεία ἀνυπαρξία. ἀλλὰ μεριχὴ ὕπαρ- 
ξις, xai μεριχὴ ἀνυπαρξία. Τὸ δὲ μὴ εἶνα:, τέλειον 
xaxóv* τελεία γὰρ ἀνυπαρξία, τὸ τελείως pi ὄν. Τὸ 
οὖν εἶναι, χαὶ τὸ εὖ εἶναι, χαλὰ παρὰ Θεοῦ. Τὸ δὲ 
καχὸν ἐξ ἀγαθοῦ γενέσθαι, τῆς τοῦ γινομένου γνώ- 
pine. Ὁ οὖν Θεὸς, δι᾽ ὑπερδολὴν ἀγαθότητος, xal τῷ 
πονηρῷ τὰ ἀγαθὰ δέδωχε, τὸ εἶναι, χαὶ τὸ εὖ εἶναι. 


esse. bonum est. ORTI. Ouiia quie sunt, a en 
ub essent, acceperunt, (πο ἃ θα (ὁ quie unteut- 
que à leo concessa sunt, bona. aunt, [Nam qua 
à bono dantur, utique bona eunt, Malum autem 
nibil aliud est, quam honorum, hoc ext eorutu, 
qux ἃ Deo datà suut, abjectio. Quamobrem li, qui 
ἃ Deo vel. boe ipsum duntaxat quod sint, liabent, 
boni aliqua ex parte atque evtrema salteii condis 
tione et linea. participes. fiunt : quo fit ut. diabolo 
bonum sit qued exsistat, ae per. hoc. ipsum quod 
sit, boni particeps fiat, Esse itaque bonum est: αἱ 
bene esse, melius ac praestantius, Perfecpus. eniti 
exsistendi status est. sanum esse : ab. in. morbo 
versari et esse aliqua ex parte, malum et corruptio 
est. Non enim omni ex parte iutevitus accidit, sed 
ex parie quadam exstantia, et ex. parte interitus, 
Contra nou esse, absolutum malum est. Prorsus 
euiin non esse, penitus interiisse est. Quocirca es- 


86, et bene bealeque esse, bona sunt, a Deo auctore provenientia, At malum ex bono fieri, ab. consilio 
proüciscitur illius, qui talis evadit. Quz cum ita sint, Deus pro singulari $ua bonitate, malo quoque, 


qua bona erant, nimirum esse, 

Ac". Ἐγχαλεῖτε ἡμῖν, ὦ Μανιχαῖοι, διὰ τί —po- 
γινώσχων ὁ Θεὸς τὸν διάδολον χαχὸν ἐσόμενον, ἐπ- 
οἴησεν αὐτόν; xal ἀπεδείξαμεν διὰ πλειόνων, ὅτι 
χατὰ τὸν φυτιχὸν τοῦ διχαίου λόγον, χαλῶς ἐποίτσεν 
αὐτόν " χρεΐῖσσον γὰρ χατὰ τὸν φυσιχὸν λόγον, xiv 
εἶναι ἰ, καὶ χατὰ τοῦτο μετέχειν τοῦ ἀγαθοῦ. "Ex 
Θεοῦ γὰρ, τοῦ μόνου ἀεὶ ὄντος, αὐτὸ τὸ εἶνα!, ἀγαθοῦ 
καὶ ἀγαθῶν παρεχτιχοῦ " τὸ δὲ Ex τοῦ ἀγαΊοῦ, ἀγα- 
θὸν πάντως ἐστίν. El Ck λέγετε, ὅτι συνέφερεν αὐτῷ 
μὴ γενέσθαι, ἤπερ γενέσθαι, xai χολασθῖιναι ἀτελευ- 
τήτως " φαμὲν, ὅτι ἡ χόλασις ἐχείνη οὐδὲν ἕτερόν 
ἐστιν, εἰ μὴ πῦρ ἐπιθυμίας τῆς χαχίας xai ἀμαρ- 
τίας, xai πῦρ ἀστοχίας τῆς ἐπιθυμίας. Οὐ γὰρ ἔπι- 
θυμοῦσι θεοῦ, οἱ ἐν τῇ χαχίᾳ τὸ ἄτρεπτον ἐσχτιχότες, 
ἀλλὰ τῆς xaxlac * ἐκεῖ δὲ ἐνέργεια χαχίας χαὶ àaap- 
τίας οὐχ ἔσται, Οὐδὲ γὰρ ἐσθίομεν, οὐδὲ πίνομεν, 
οὐδὲ ἐνδυόμεθα, οὐδὲ γαμοῦμεν, οὐδὲ πλουτοῦμεν, 
οὐδὲ φθόνος ἰσχύει, οὐδέ τι τῶν τῆς χαχίας εἰδῶν. 


Soo Ἐπιθυμοῦντες οὖν, xaX μὴ μετέχοντες τῶν τῆς ἐπι- 


θυμίας πυρὸς δίχην, ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας χαταφλέ- 
γονται" οἱ δὲ τοῦ ἀγαθοῦ, τουτέστι μόνου τοῦ Θεοῦ 


ἐπιθυμοῦντες, τοῦ ὄντος, χαὶ ἀεὶ ὄντος, χαὶ τυγχά- D 


νοντες, εὐφραίνονται χατὰ τὴν ἐπιθυμίαν ἀναλόγως 
αὑτῶν, xa0' ἣν xal τυγχάνουσι τοῦ ἐπιθυμουμένου. 
Τὸ μὲν οὖν ὄντως ἀγαθὸν, τὸ φύσει ἀγαθόν ἐστι, xlv 
ποσῶς μετέχει xaz' αὐτὸ τὸ εἶναι τοῦ ἀγαθοῦ. Τὸ δὲ 
δοχοῦν ἀγαθὸν, οὐ φύσει ἀγαθόν ἐστι, ἀλλὰ χαχόν. 
Τὸ οὖν προχρίνειν τὴν τῶν χτισμάτων ἀπόλαυσιν 
τῆς τοῦ χτίστου ἀπολαύσεως, xat τὸ οἰκεῖον θέλημα, 
τοῦ θελήματος τοῦ δημιουργοῦ, οὐχ ἔστι δικαίου, οὐδὲ 
ἀγαθοῦ, προχρένειν τὸ ἡμῖν δοχοῦν ἀγαθὸν, ὅπερ 
μᾶλλον xaxbw ἐδείχθη, τοῦ ὄντος φύσει ἀγαθοῦ" 


necnon bene esse concessit. 


90. Crimini nobis, o Manichzi, vertitis, ac 
ἄξμ quxrilis, eccur Deus cum diabolum malum 
fore prospiceret, eu:n fecerit. At. pluribus osten- 
di 15, si naturalis juris ratio spectetur, reete. eum 
conditum fuisse. Secuudum enim. nature seriem 
praestat, vel tantuma odo esse, atque liac ratione 
boni participem esse, quam non esse. Siqui-iem ip- 
suiD esse, a Deo proliciscitur, qui solus esL semper 
ac bonorum largitor. Porro quod ex bono prolicisci - 
tur, id prorsus bopum est. Quod si satius futurum 
fuissc dicitis, ut non exsisteret, quam factum qui- 
dem esse, at sempiternis pomis multari; hoc a 
Bobis responsi feretis; ponam illam nihil aliud 
esse, quam nequitie cupiditalem, εἰ peccati 
ignem, flammamque frustratz libidinis. Non cuim 
Dei, sed vitii affectu ardent, qui ita affecti sunt, 
ut eorum perversitas nullam admittat, metatio- 
nem. lilic enim nulla malitiz ac peccati actiofutura 
est. Neque enim edemus, neque bibemus, nec ve- 
stiemur, nec matrimonia contrahemus, nec opibus 
affüuuemus, nec invidia vigebit, aut aliud ullum 
vitii genus. Quocirca dum concupiscunt, nec ta- 
men eo quod cupiunt, frui possunt, cupiditatis suu 
tanquam flammze cujusdam ardore flagrant. Contra, 
qui boni, boc est solius Dei, qui vere ac sempi- 
terne est, desiderio tenentur, eoque potiuntur, 
pro desiderii sui modo, quo re cupita fruuntur, 
voluptatem sentiunt. Ας quidem vere bonum illud 
est, quod naturse bonum cst : etiamsi aliquanta- 
lum, nimirum secundum quod est, boni particeps 
sit. Bonum autem apparens, non natura bonum, 
sed malum est. Non est viri justi, rerum condita 


ἐδ Lib. 4 De fide. cap. 22. Vid. Hieron. lib. 111, Cont. Pelag.cap. 2. 
VARLE LECTIONES. 


, 1 Leuncl. in marg. emendat τῷ διαδόλῳ. 
sistendi ralione. 


| Leuncl. in marg. τὸν τοῦ εἶναι λόγον δηλονότι, hoc cst, ez- 


1543 


S. JOANNIS DAMASCENI 


154 


rum frvitionem conditoris fruitioni, suamque vo- A ἀλλὰ γενέσθαι μὲν αὐτὸν, xoi ἔχειν μοῖράν τινὰ 


luntatem conditoris anteferre voluntati ; nec boni, 
id quod bonitatis tantum speciem habet, quodque 
malum potius esse probaviwus, eo quod natura 
bonum est, antiquius habere. Deus igitur eum po- 
tius esse, ac vel minimam boni partem habere 
maluit, quam ut ob malum, hoc est ob iniquam 
ejus cupiditatem, animique cruciatum, hac quoque 
exigua boni parie privaretur. Neque enim Deus 


σμιχροτάτην τοῦ ὄντος k ἀγαθοῦ, ἧπερ διᾶ τὸ xaxiv, 
τουτέστι, διὰ τὴν ἄδιχον ἔφεσιν καὶ λύπην, στερη- 
θῆναι xat αὐτῆς μιχρᾶς μοίρας τοῦ ἀγαθοῦ. Ὃ γὰρ 
Θεὸς οὗ κατὰ τὴν ἡμετέραν χρίσιν τὴν ἄλογον χρί- 
vtt, ἀλλὰ χατὰ τὸ ὄντως ἀγαθὸν καὶ δίκαιον " οὐδὲ 
τοῖς πάθεσιν ἡμῶν ἐξακολουθεῖ, οὐδὲ διὰ νομιζομέ- 
νὴν συμπάθειαν, τὴν ὄντως ἐμπάθειαν, τὸν τόῦ δι- 
xalou λόγον προδίδωσι. 


instar nostri, quorum stolidum est judicium, judicat : sed ut vere justitie ac bonitati consentaneum 
est : nec nostris obsecundat affectibus, nec propter commiserationem, ut existimatur (cum tamen 
vere prapostera quaedam indulgentia sit) jus et quum prodit. 


ΟἽ. Inftiper : Deus ea quz nondum sunt, vocat; 


Ap. Καὶ πάλιν" ὁ Θεὸς τὰ μήπω ὄντα καλεῖ, xal 


et que futura sunt, velut jam facta perspicit ac p τὰ ἐσόμενα, ὡς ἤδη γεγενημένα θεωρεῖ, καὶ χρένει" 


judicat. Quemadmodum judex '*, in eum qui scelus 
aliquod admisit, merito animadvertit : ac nisi anim- 
advertat, iniquus est; neque ipse in causa est 
cur ille peccarit, aut puniatur; verum ejus qui 
peccavit, voluntas: sic Deus eum, qui futurus 
erat, tanquam jam ortum intueng , ut exstaret, 
decrevit, utque si malus evaderet, ipse sibi poesa- 
rum auctor fleret. Unde etiam eum condidit, et 
bonum condidit. Verum ille propria electione 
malus factus est, sibique ipsi supplicium accersi- 
vit : imo, ipse seipsum excruciat, dum ea qus non 
sunt, expetit. Quod autem Dei przscientia diabolo 
" causa non fuerit, ut malus fleret, hinc constat. 
Nam nec medicus, dum futurum morbum prz- 


ὥσπερ οὖν τὸν ἤδη ἁμαρτήσαντα ὅ κριτὴς δικαίως 
κολάζει, κἂν μὴ χολάσῃ, ἄδικός ἔστι" καὶ οὐχ ἔστιν 
αὐτὸς αἴτιος τῆς τοῦ χολαζομένου ἁμαρτίας ἣ τιμω- 
ρίας, ἀλλ᾽ ἡ τοῦ ἁμαρτήσαντος προαίρεσις" οὕτως ὁ 
Θεὸς, ὡς ἤδη γεγενημένον, τὸ ἐσόμενον βλέκων͵ 
ἔχρινεν αὐτὸν γενέσθαι, καὶ εἰ xaxbo γένοιτο, 
ἐξ αὐτοῦ χολασθῆναι " διὸ καὶ ἕποΐησεν anb, ᾿ 
χαὶ ἀγαθὸν ἐποίησεν αὗτόν αὐτὸς δὲ ἐξ oxi 
προαιρέσεως γέγονε χαχὸς, καὶ ἑξαυτῷ γέγονε τὸ 
τιμωρίας αἴτιος " μᾶλλον δὲ ξαυτὸν τιμωρεῖτει ai 

μὴ ὄντων ἐφιέμενος. Ὅτι δὲ οὖχ f) πρόγνωκ ἡ 

Θεοῦ γέγονεν αἰτία αὐτῷ τῷ διαθόλῳ τοῦ 155 
ἔσεσθαι, δῆλον " οὐδὲ γὰρ ὁ προγινώσχων ἰατρὸς τὰν 
ἐσομένην νόσον, αἴτιός ἔστι τῆς νόσου, ἀλλ᾽ altem 


noscit, nrbi causa est : quin potius morbi causa, c μὲν τῆς νόσου, ἡ ἀταξία, ἢ δὲ πρόγνωσις, τῆς τῶ 


in immoderate vitz ratione consistit : medici vero 
pr*cognitio , eruditionis ipsius argumentum est ; 
prienotionisque causa hzc est, 4/47 quod ita fu- 
turum erat. Quod autem se ita res habeat, Apo- 
stolus declarat inquiens : « Qui vocat ea qux non 
sunt, tanquam ea que sunt !*. » Quin illud scire 
necessum est, animam, ut e corpore excedit, ea 
jam conditione esse, ut mutari non possit, sive 
boni desiderio, sive mali affecta sit'*. 

98. Przeter hz» c autem omnia, bonum dicimus id 
quod Deus vult. Ut enim lumen a sole oritur, ita 
bonum ex Deo. Quare quidquid bonus vult, bonum 
est : idque demum bonum est, quod ipse vult. Ju- 
dex Deus est, non nos Dei judices. Quid igitur 
censoríam in eum virgam arripimus? Deus motu 
percellitur, trepidat ac timet? Deus ille non fuerit, 
quam metus exagitat. 

$9. Si sol οἱ luna tanquam navigia qusiedam sunt, 
quz partem, quam materia Deo eripuit, evehant : 
ergo nec 50], nec luna prius erant, atque homo in 
tenebris versabatur. 

40. Si afflietio opinione vesa mala est, volu- 
ptas et oblectatio bona sit necesse est. Quod si 
ita est, bona igitur fornicatio , ingluvies, czetera- 
que qui perpetrantem voluptate afficiunt : contra 
ea omnia quz molestiam afferunt, ut continentia, 
inedia, vigilie, aliaque id genus, mala sunt. 


ἱχτροῦ ἐπιστήμης γνώρισμα, καὶ αἴτιον τῆς xpo- 
γνώσεως τὸ οὕτως μέλλειν ἔσεσθαι. CO δὲ οὕτως 
ἐστὶ, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ὃ καλῶν τὰ νὴ νι ὡς 
ὄντα. » Καὶ τοῦτο δὲ εἰδέναι χρὴ, ὅτι καθὼς ἰξἔιδη 
ἡ ψυχὴ ix τοῦ σώματος, οὕτως διαμένει ἄτρεξτο; 
τοῦ λοιποῦ, εἴτε τὸ ἀγαθὸν ποθϑῦσα,, εἴτε τὸ 20- 
vnpóv. 


Aw. Ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις, τοῦτό φαμεν ἐπῆν, 
ὅπερ θέλει ὁ Θεός. “Ὥσπερ γὰρ τὸ φῶς irm fio 
ὁρίζεται, οὕτω καὶ τὸ ἀγαθὸν Ex τοῦ Θεοῦ Ἰὼ ἐν, 
ὃ θέλει ἀγαθὸς, ἀγαθόν ἐστι" καὶ τοῦτό ἔστιν tri. 
ὃ θέλει. Κριτής ἐστιν ὁ Θεὸς, οὐχ ἡμεῖς κριταὶ m 


D Θεοῦ. Τί οὖν αὐτὸν ἀναχρίνομεν ; Θεὸς ὁῤῥωδεῖ, τὰ 


δειλιᾷ, xal δέδοιχε; Θεὸς φοδούμενο;, μὴ εἴη 
Θεός. 

λθ΄. Εἰ ὁ ἥλιος καὶ fj σελήνη Aot γεγόνασι, διὰ 
τὸ ἀγαγεῖν τὴν μοῖραν, fiv ἥρπασεν fj ὕλη ἀπὸ θεοῦ, 
οὐχ tv πρὸ τούτον ἥλιος, οὐδὲ σελήνη, χαὶ ἐν 
σχότῳ ἦν ὁ ἄνθρωπος. 

p'. Εἰ χαθ᾽ ὑμᾶς ἡ θλῖψις καχὴ, πάντων ἡ ἡδονὴ 
χαὶ ἡ ἀπόλαυσις ἀγαθή" καὶ εἰ τοῦτο, ἀγαθὸν ἡ 
πορνεία, καὶ ἢ γαστριμαργία, καὶ ὅσα τέρκει xo 
ἥδει τὸν πράττοντα " ὅσα δὲ λυπεῖ, ἐγχράτεια,͵ νὴ" 
στεία, ἀγρυπνία, xai τὰ τοιαῦτα, xaxá. 


** Lib. n De fide, cap. 20. "5 Rom. iv, 17, 16. Lib. i De. fide, cap. 9. 
VARI.E LECTIONES. 


r Lego cum Leunclavio τοῦ ὄντως. 


1546 


ολεθρίαν, xai τῶν Σοδομιτῶν τὴν ἐχφλόγωσιν, χαὶ 
τοῦ Φαραὼ τὸν ποντισμὸν πρὸς τὸ συμφέρον παι- 
δεύοντι, ἐγχαλέσατε μᾶλλον αἰωνίως χολάζοντι. 

pf. Τὸ ix τῆς ἑαυτοῦ οὐσίας προφέρειν, οὗ δη- 
μιούργημα * τὸ δὲ ἐκ μὴ ὄντων, δημιούργημα. Ei οὖν 
δημιουργεῖ ἡ χαχία, ἐκ μὴ ὄντων παράγει, xal οὐχ- 
ἐτι ἐκ τῆς ὕλης τὸ σῶμα. El δὲ kx τῆς ὕλης, τουτ- 
ἐστιν ἐκ τῆς οὐσίας τῆς καχίας, εἰ μὲν ἄναρχος d 
καχία, ἀθάνατος πάντως xai ἄτρεπτος. Τὸ γὰρ μὴ 
ἀρξάμενον, οὐ παύεται, οὐδὲ τρέπεται" εἰ δὲ τρέπεται 
καὶ φθείρεται, οὐκ ἄναρχον. Εἰ δὲ ἡ χαχία ἄτρεπτος, 
καὶ τὸ ἐχ τῆς οὐσίας αὐτῆς σῶμα ἄφθαρτον ἔσται 
καὶ ἄτρεπτον. Τίνος οὖν ἦν ἡ φθορὰ xal ἡ καχία; 
ἡ Ὑὰρ φθορὰ πάντως φθείρει τι, ἣ οὐχ ἔστι φθορά. 
Εἰ μὲν τὸ ἀγαθὸν παθητὸν, παθητὸς καὶ ὁ ἀγαθός " 
καὶ πῶς οὖν τελείως ἀγαθός ; φθειρόμενος δὲ ἀγαθὸς 
ὑπ᾽ αὑτῆς, εἰς ἀνυπαρξίαν χωρήσει. Εἰ δὲ ἑαυτὴν 
ἔφθειρεν, ἐφθάρη, καὶ ἀπώλετο, xal οὐκ ἔστιν. Εἰ 
. δὲ μέρος τοῦ ἀγ αϑοῦ, ἣ μέρος ἑαντῆς ἔφθειρεν, ἧς 
δὴ φύσεως τὸ μέβος φθαρτὸν, καὶ πᾶσα φθαρτὴ" 
ἀδύνατον γὰρ τὴν αὐτὴν φύσιν καὶ φθαρτὴν εἶναι 
xo ἄφθαρτον. El γὰρ λέγομεν τὸ σῶμα τοῦ ἀνθρώπου 
φθαρτὸν μέρος ὃν τοῦ ἀνθρώπου, τὴν δὲ ψυχὴν &- 
φθαρτον, ἀλλ᾽ οὐχ εἰσὶ μιᾶς φύσεως. Ἢ γὰρ ψυχὴ, εἰ 
xai ἐν σώματι πολιτεύεται, ἀλλ᾽ οὐχ ἔστι σῶμα, 
ἀλλ' ἀσώματος" ὥστε ἄλλης φύσεώς ἐστιν ἡ ψυχὴ, 
xai ἄλλης τὸ σῶμα * χαὶ οὐ τὸ μὲν μέρος τῆς αὐτῆς 
φύσεως φθαρτὸν, τὸ δὲ ἄφθαρτον " ἀλλ᾽ ἡ μὲν μία 


DIALOGUS CONTRA MANICILEOS. 
μα. El ἐγχαλεῖτε Θεῷ τὴν τοῦ χαταχλυσμοῦ παν- À 


1516 

41. Qui Deo diluvii excidium, et Sodomitarem 
conflagrationem, Pharaonisque emersionem cri- 
mini datis, cum erudiendi causa bzc illata siut, 
hunc potius aceusate quod aeterne puniat. 

49. Quod ex sua quis substantia producit, noa 
est creatura, secus autem quod ex nibilo. Itaque 
si malum vim babet creandi, ex nihilo producit, 
nec jam ex materia corpus ertum trabet. Si autem 
ex materia, hoc est ex mali substantia, st quidem 
initio malum careat, immortale prorsus et immu- 
tabile est. Quéd enim non incepit esse, ne &nem 
quidem, aut mutationem babiturum est. Sin vero 
mutationi et corruptioni obnoxium est, initio mi- 
nime caret. Porro si malum nutari nequit, corpus 
quoque, quod ex ejus substantia ortum est, cor- 
ruptionis et mutationis expers erit. Cujus igitur 
erat corruptio οἱ malitia? Non enim est dubium 
quin corruptio aliquid corrumpat, aut corruptio 
non erit. Porro si bonum perpessieni obnoxium 
est, perpessioni quoque bonas obnoxius erit. 
Quod si ita est, quinam velim perfecte bonus esse 
queat. Quia si. bonus a materia corrumpitur, ad 
nihilum tandem redigetar. Quod si corruptio ipsa 
sese labefactabat, corrupta est igitur atque inter- 
jit. Sin boni duntaxat partem, aut sui ipsius par- 
tem corrumpebat, sane cujus nature pars cor- 
ruptioni subjacebat, tota quoque natura corruptio- 
ni obnoxia erat, Neque enim fleri potest ut ἴῃ 
unam eamdemque naturam partim cadat corruptio, 


φύσις τοῦ ἀνθρώπου φθαρτὴ, ἣ δὲ ἄφθαρτος " xaX C partim non cadat. Nam licet corpus, quod hominis 


οὔτε ἡ ψυχὴ ἐξ ἀνάρχον οὐσίας" τρεπτὴ γάρ" οὔτε 
«b σῶμα καὶ αὐτὸ γὰρ τρεπτὸν καὶ φθαρτόν" μιᾶς 
δὲ φύσεως λέγεται ὁ ἄνθρωπος, οὐχ ὅτι ἡ ψυχὴ xai 
τὸ σῶμα μιᾶς ἐστι φύσεως, ἀλλ᾽ ὅτι κάντες οἱ ἄν- 
θρωποι ὁμοίως; ἕχαστος ψυχὴν ἔχει καὶ σῶμα, xal 
ἕχαστος δύο φύσεις ἔχει. 


pars est, corruptioni obnoxium , animam autem a 
corruptione liberam esse dicamus: at ejusdem 
tamen nature non sunt. Quamvis enim anima in 
corpore versetur, non tamen corpus est, sed cor- 
poris expers. Itaque "' alterius naturz corpus est, 
alterius anima : nec unius ejosdemque nature pars 


altera corrumpi potest, altera non potest; verum altera hominis natura corruptioni obnoxia, altera a 
corruptione immunis : ac neque anima er substantia principii experte orta est, cum sit muta- 
bilis; nec corpus, in 4:8 quod etiam mutatio cadat et corruptio. Verum unius naturz esse liomo 
dicitur, non quod corpus et anima wnius naturz sint, sed quod quisque hominum animam et corpus 


perzeque habeat, duasque adeo naturas. 

vr. Ἢ τροπὴ, ix τοῦ ἐναντίου εἰς τὸ kvavctoy 
μεταδολῇ, &x μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι, J| ἐξ ὄντων εἰς 
.*b μὴ εἶναι, ἢ ἐξ ἀρετῆς εἰς καχίαν, ὅπερ ἐστὶν, 


ix τῶν φυσιχῶν ἕξεων εἰς τὴν τούτων στέρησιν. D 


Ἡ ἀρετὴ πλήρωσίς ἐστι τοῦ νόμου τοῦ Θεοῦ" ὁ δὲ 
νόμος τοῦ Θεοῦ θέλημα αὐτοῦ ἐστιν" οὐδεὶς γὰρ 
ἐντέλλεται ὃ οὐ θέλει" τὸ δὲ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἀγαθόν 
ἐστιν, ἄτρεπτον, ἀεὶ ὡσαύτως ἔχον" ὥστε τὸ ἀγαθὸν, 
5v ἐστιν, ὁμοίως καὶ ἀρετή" ἀγαθὸν γὰρ ἡ ἀρετή " 
ἢ δὲ χαχία, οὐχ ὄν, ἀλλὰ τοῦ ὄντος, τουτέστι τοῦ 
νόμου τοῦ Θεοῦ ἑχούσιος παραχοὴ xal ἀναίρεσις, 
χατὰ σύμθασιν ἐν τῷ πράττεσθαι παρυφισταμένη * 
καὶ ἅμα τῷ παύσασθαι τῆς πράξεως παυομένη. 


μδ΄. Kal τοῦτο δὲ εἰδέναι δεῖ, ὅτι ὁ Θεὸς οὐ χο- 
λάζει τινὰ ἐν τῷ μέλλοντι, ἀλλ᾽ ἔχαστος ἑαντὸν δε- 


"' Lib. in De fide, cap. 5. 
PaTwot. Gg. XCIV. 


45. Conversio est de contrario in contrarium 
mutatio, ut de nibilo ad exsistentiam, vel de exsi- 
stentia in nibilum, vel ex virtute in vitium, hoc est 
ex habitibus naturalibus in privationes ipsorum 
mutatio. Virtus est divinse legis impletio. Dei au- 
tem lex, voluntas ipsius est. Nemo quippe ea prz- 
cipit, a quibus abhorreat. Dei porro voluntas bona 
est, immutabilis, semper eodem. modo se babens. 
Itaque bonum vere est, ac similiter virtus : virtus 
enim res bona est. Contra malum nibil est, sed 
ejus quod est, sive divine legis, libera infractlo 
et eversio : quod quidem ex accidenti, dum com- 
mittitur, velut exsistit, ac protinus ut desiit actio, 
desinit. 


44. Quin illud quoque scire convenit, Deum ne- 


minem in futuro punire, sed unumquemque se- 


4g 


1547 


S. JOANNIS DAMASCENI ἦν 


1518 


ipsum ità comparare, ut Dei particeps fiat, aul A χτιχὸν ποιεῖ τῆς μετοχῇς τοῦ Θεοῦ. "Ἔστι δὲ ἢ μὲ" 


centra. Est autem Dei participatio voluptas ; anim- 
adversio Dei, ipsius patientia. In bac autem vila 
Deus aon supplicii causa tentationes infert, sed ul 
nos crudiat.ac viuo medeatur : quo videlicet ipsum 
agnoscentes, ad ipsum revertamur, sanctitatisque 
ipsius consortes evadamus : « Domini enim disci- 
plina aperuit aures meas !*. » 

45. MAN. Si bonus est, cur in futuro zvo flagi- 
tiosum hominem cruciatibus afficit, ac non potius 
eum e medio tollit? ORTH. Deus, uti bonus, sic 
quoque justus est. Ut igitur bonus, bona omnia 
fecit, «uzcunque fecit. Quemadmodum ilaque 
equum erat, ut qui ab ipso boni futuri, ac bonum 
sibi datum non modo servaturi , sed eliam opera- 
turi essent, perfectum bonum sempiternasque de- 
licias gustarent et consequereniur : sic eliam 
equum erat ul qui ab eo boni futuri, nec tamen 
datum sibi bonum servaturi, sed per bonorum ab- 
jectionem in vitium deflexuri essent, sempiternis 
deliciis carerent. 

46. Longius a Deo distant. Seraphim, quam 
diabolus ἃ Seraphim. Quocirca nisi diabolus ex- 
slitisset, is qui eum proxime antecedebat, omnium 
deterior, imo etiam eorum qui ipsum antecessis- 
sent, coniparatione, malus visus esset : sicque di- 
ceremus : Cur Deus, cum talem eum fore pro- 
spiceret, ipsum tamen fecit? Eodem modo in omni 
quoque alia re proposita, usque dum ascendamus 
ad ipsa Seraphim. Etenim sspe (t ut rem mise- 
ratione dignissimam cernamus, qua alteram fingi 
non posse miseriorem existimemus ; tum vero 
postea deteriorem aliam videamus. Siquidem ma- 
lum illud, quod postremum vidimus, ejusmodi esse 
suspicemur. 

47. Deus itaque omnia valde bona fecit, secun- 
dum cujusque naturam, ut ipsius veluntas dispo- 
suit. Non enim legi subjectus est ; verum id demum 
bonum est quod ipse vult, non quod nos judiga- 
mus: non enim nos Dei judices sumus. Verum 
sicut ex sole et igne lux omnis splendet, sic Dei 
voluntate bonum omne definitur. Nam si Deum 
in hoc bene, in hoc male fecisse dixeris, aul sci- 
scitatua 4/49 fueris, cur hoc fecerit, illud non 


μετοχὴ Θεοῦ τρυφὴ. fj δὲ ἀνεξικαχία αὑτοῦ, χόλασ:ς" 
ἐνταῦθα δὲ οὐ χολάζων ἐπιφέρει τοὺς πειρασμοὺς 
ὁ Θεὸς, ἀλλὰ παιδεύων xo ἰώμενος τὴν καχέαν, ἵνα 
ἐπιγνῶμεν αὐτὸν, καὶ ἐπιστρέφωμεν, χαὶ τύχωμεν 
τίς ἁγιότητος αὐτοῦ’ « Ἢ γὰρ παιδεία Κυρίου 
ἀνοίγει μου τὰ ὦτα. » 


μδ΄. MAN. Εἰ ἀγαθὸς, διὰ τί ἐν τῷ μέλλοντι 
αἰῶνι χολάζει τὸν πονηρὸν, xal οὐ μᾶλλον ἀναιρεῖ 
αὐτόν; ΟΡΘ. Ὁ Θεὸς ἀγαθός ἐστιν, ἀλλὰ χαὶ δί- 
xatog* ὡς ἀγαθὸς οὖν ἐποίησεν, ὅσα ἐποίησεν, ἀγα- 
θά - ὥσπερ οὖν δίχαιον ἣν τοὺς ὑπ᾽ αὑτοῦ ἐσομένους 
ἀγαθοὺς, χαὶ μέλλοντας, οὐ μόνον φυλάττειν τὸ δοθὲν 
αὐτοῖς ἀγαθὸν, ἀλλὰ χαὶ ἐπεργάζεσθαι αὑτὸ, γενέ- 


B σθαι 1 xai ἀξιωθῆναι τοῦ τελεέου ἀγαθοῦ, xai τῆς 


αἰωνίον τρυφῆς, οὕτως καὶ δίκαιον ἦν, τοὺς ὑπ᾽ a;- 
toU ἐσομένους ἀγαθοὺς, xai μέλλοντας οὐ c» 
λάττειν τὸ δοθὲν αὐτοῖς ἀγαθὸν, ἀλλ᾽ ἑκουσίως ἔχχλί- 
νεῖν διὰ τῆς ἀποδολῆς τῶν ἀγαθῶν ἐπὶ τὴν xaxa, 
xai στερηθῆναι τῆς ἀϊδίου τρυφῆς. Y 

μς΄. Πλέον ἀπέχει τὰ Σεραφὶμ ἀπὸ Θεοῦ, ἔπερὸ 
πονηρὸς ἀπὸ τῶν Σεραφίμ. El οὖν μὴ ἐγένετος δώ 
θολος, ὁ πρὸ αὐτοῦ, ἐφαίνετο χεῖρονν πάντων p 
χαχὸς, ἐν συγχρίσει τῇ πρὸς τοὺς πρὸ αὐτὸ ud 
ἐλέγομεν * Διὰ τί προειδὼς ὁ Θεὸς, ὅτι τοιοῦτος iux. 
ἔσεσθαι, ἐποίησεν αὐτόν ; ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοὺ zp- 
κειμένου, ἕως ἂν ἔλθωμεν xai εἰς αὐτὰ τὰ Σερατίμ, 
Καὶ γὰρ πολλάχις θεωροῦμεν πρᾶγμα ἐλεεινότατον, 
καὶ δηχοῦμεν μὴ εἶναι ἐλεεινότερον αὐτοῦ ἄλλο, xal 
μετὰ ταῦτα ὁρῶμεν ἕτερον χεῖρον. “Ὅπερ γὰρ ἔσχα- 
τον χαχὸν ὃν εἴδωμεν, fj λογισώμεθα, Grows μὴ 
εἶναι αὐτοῦ χεῖρον. 


censemus, ut nullum eo gravius ac molesuus esie 


μζ΄. Ἐποίησεν οὖν ὁ Θεὸς τὰ πάντα χλὲ λίαν 
χατὰ m τὴν ἰδίαν φύσιν, καθὼς ἠθέλησεν" ὦ yi 
ὑπόχειται νόμῳ, ἀλλ᾽ ὅπερ θέλει, τοῦτό ἔστιν ἀγεϑὶν͵ 
οὐχ ὅπερ ἡμεῖς χρίνομεν" οὗ γάρ ἔἕσμεν ful; χκαὶ 
τοῦ Θέοῦ. '422' ὥσπερ Ex τοῦ ἡλίου, ἧτοι “3 κρῖ, 
πᾶν φῶς φωτίζεται, οὕτως x τοῦ θελήματος a 
πᾶν ἀγαθὸν ὁρίζεται. Εἰ γὰρ λέγεις, ὅτι Καλῶς vx; 
σεν ὁ Θεὸς ἐν τούτῳ, χαὶ χαχῶς ἐν τούτῳ, xal ἐλ" 
ἐποίησε τοῦτο ; xal, διὰ τί οὐχ ἐποίησε τοῦτο; 6 


fccerit, te Dei judicem, eoque majorem et sapien- p χριτὴς 5 εἴ τοῦ Θεοῦ, xal μείζων αὐτοῦ, χεὶ σοφώ- 


tiorem constituis. Quocirca Deus, quod libuerit, 
facieudi potestatem babet, atque illud bonum est : 
ac potestatem item habet eorum quz facit, quas 
vult causas nobis declarandi, et quas vult, occul- 
tandi. Unumquodque porro bonorum creatorum, 
que rationem acceperunt, aul libere iu bono per- 
stitit, ut conditum fuit; aut. libere immutatum 
est, atque a bono recessit, illudque perdidit. Bo- 
num est pracclarus ordo, unicuique id quod natura 


1? |s3, Lx, scc. LXX. 


*&poc. Ἐξουσίαν οὖν ἔχει, ὡς; Θεὸς, ποιῆσαι ὅπερ 
θέλει, xal τοῦτό ἐστιν ἀγαθόν * καὶ ἐξουσίαν ἔχει ὧν 
ποιεῖ, ἃ; θέλει αἰτίας ἀποχαλύψαι ἡμῖν, xa ἃς θέ- 
λει ἀποχρύψαι. Ἕκαστον δὲ τῶν γενομένων λογιχῶν 
ἑἐχουσίως, ἣ ἕμεινεν ἐν τῷ ἀγαθῷ, ὡς ἐχτίσθη, 1) 
ἐχουσίως ἐτράπη, xai ἀπεφοίτησε τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ 
ἀπώλεσεν αὐτὸ. ᾿Αγαθοῦ μὲν γάρ ἔστι τάξις ἀρίστη, 
ἑκάστῳ τὸ χατὰ φύσιν οἰχεῖον διασώῴώζουσα" ταυτὸν 
δέ ἐστι xai ἀρετή. Καχία δὲ, ἡ τῆς τάξεως 20210 


VARLE LECTIONES. 


! Leuncl. emendat γεύεσθαι, gustare. Basil. οἱ Reg. ἔχαστον xazá. 5 Basil. συγχρίτης. 


1549 


DIALOGUS CONTRA MANICILEOS. 


1550 


εἴτουν ἀταξία. Τὰ ὄντα πάντα, χαθόσον ἔστι, καὶ Ex A ipsius fert, conservans : atque idem quoque virtus 


τοῦ ἀγαθοῦ * καθόσον δὲ ἐστέρηται τοῦ ἀγαθοῦ, οὔτε 
ἀγαθὰ, εὖτε ὄντα εἰσί. Τὰ γὰρ ἄζωα, καθόσον οὐχ 
ἔσχεν lx τοῦ ἀγαθοῦ ζωὴν, ἄζωά ἐστιν, ὡς ἔστερη- 
μένα ζωῆς, ὁμοίως καὶ τὰ ἀναίσθητα, xal τὰ ἄλογα, 
καθόσον ἔσχεν, ἀγαθά ἐστιν. 


viventia sunt, quia vits expertia. Similiter qui sensu et ratione carent , 


runt, bactenus bona sunt. 

μη΄. Οἷδεν ὁ Θεὸς τὸ κακὸν, ὡς ἀγαθόν ὥσπερ 
τὴν πορνείαν οἶδεν, ὡς ἔφεσιν χαὶ φιλίαν καὶ ἕνωσιν, 
Καὶ παρ᾽ αὐτῷ καὶ αἱ αἰτίαι τῶν χαχῶν, δυνάμεις 
ἀγαθοποιοί" πολλάχις ix πορνείας γεγένηνται σχεύη 
ἐχλογῆ:;. 


μθ΄. El καχὸν ἢ κακία, καλὸν ἡ κόλασις, τοῦτο Β 


ὀξοοίζουσα. Καχὸν γὰρ ἢ πορνεία, οὐχ ὁ cwpo- 
νισμός * οὗ τὰρ ἡ κόλασις κακὴ, ἀλλὰ τὸ ἄξιον ἑαυ- 
τὸν ποιῆσαι κολάσεως. 

ν. Εἰ τὸ κακὸν ἀΐδιον, καὶ δημιουργεῖ, καὶ δύναται, 
καὶ ἔστι καὶ δρᾷ, πόθεν αὐτῷ ταῦτα; 1| ἔκ τοῦ ἀγα- 
θοῦ, ἣ τῷ ἀγαθῷ &x τοῦ χαχοῦ, 1| ἀμφοῖν ἐξ ἄλλης 
αἰτίας, ὅτι xal τὸ χαχὸν ἐν τῷ ἀγαθῷ παρυφίσταται, 
καὶ ὅτι ἀγαθύνει καὶ τὰ xaxà, καὶ τὴν ἑαυτοῦ 9 
στέρησιν; Ἢ γὰρ φιλία ἀγαθὴ οὖσα, ἀγαϑὸν ποιεῖ 
φανῆναι τὴν πορνείαν, ὅτι ἐν τῷ ἀγαθῷ quovnxst, 
κῶς καὶ μὴ ὃν ἔστι; μὴ εἶναι γὰρ λέγεται ὁ Θεὸς. 
χατὰ τὴν κάντων ὑπεροχικὴν ἀψαίρεσιν (1).᾿ 


est. Malum contra est ordinis dissipatio, sivc per- 
turbatio. Omnia quie sunt, qua ratione sunt, bona 
(quoque sunt, atque ex bono : quatenus autem bono 
carent, nec bona, nec entia sunt. Etenim quz vita 
carent, quatenus vitam a bono non acceperunt, non 
quatenus aliquid accepe- 


48. Deus malum noscit ut bonum ; v. gr. scor- 
tationem , ut appetitionem, et amicitiam, ac conjun- 
ctionem. Quin apud ipsum facultates quoque illz, 
qua malorum caus sant, boni effectrices fiunt. 
S:epe enim evenit ut ex fornicatione vasa electio- 
nis nata sint. 

49. 51 malum est vitium, bona utique poena 
est , que ipsum propellit et fugat. Non enim pena 
inalum est, sed quod quis seipsum pena diznum 
reddiderit. 

50. Si malum zternum est , ac creat, et potest , 
et est, et agit , ἃ quonam hzc habet ἢ An a bono? 
Án Contra bonum a malo? an potius utrumque ab 
alia causa ᾽ quandoquidem malum quidem in bopo 
quasi consistit, et quia bonum malum quoque, ac 
sui privationem , bonitate afficit. Elenim amicitia, 
Vt quz bona sit, hoc prestat, ut scortatio boni- 
tatis speciem habeat , quoniam cum bono counten- 
dil; quo pacto sit illud quod non est ens? ceterum 
non 6886 dicitur Deus , quia propter eximiam ejus 
preecellentiam cuncta ab ipso removentur. 


να΄. "Ott δὲ ἢ φύσις αὐτὴ τὴν ἀρχὴν μίαν προ- (C. 91. Quod ipsa queque natufa unum duntaxat 


βάλλεται, δηλοῖ αὐτὸς ὁ ἀριθμὸς, οὐχ ἀπὸ δύο ἀρχό- 
μενος, ἀλλ᾽ ἀπὸ μιᾶς. El οὖν ἀρχὴ ἀριθμοῦ μονὰς, 
καὶ ἀρχὴ τῶν ὄντων μία. 


νβ΄. Εἰ πάντη P ἀχοινώνητον τὸ ἀγαθὸν τῷ καχῷ, 
τὸ δὴ ἀγαθὸν ὃν, τὸ χαχὸν οὐκ ὄν. Δύο γὰρ ὄντα 
κατὰ τὸ εἶναι χοινωνοῦσιν. Bl οὐσία τὸ ἀγαϑὺν, ἀνού- 
σιον τὸ καχόν * δύο γὰρ οὐσίαι, κατὰ τὸ εἶναι οὐσίας 
κοινωνοῦσιν. 


νγ΄. Κι ἀκίνητον ἐξ ἀρχῆς τὸ χαχὸν, χαλὸν ἡ χίνη- 
σις, καὶ ἡ ἀχινησία xaxóv. Πόθεν οὖν ἔσχε τὸ χαχὸν 
τὴν κίνησιν ; ἡ ζωὴ, ἀγαθὸν, καὶ χίνησις, καὶ ἣν ἀεὶ, 
χαὶ ἔστιν ἐν τῷ ἀγαθῷ᾽ xal ζῶν ἐστι, καὶ ἣν ἀγαθός. 


principiuni astruat, ex ipso nuinero constat. Ne- 
que enim ἃ daobus , sed ab uno auspicamur. Cum 
igitur unitas sit numeri principium , rerum quo- 
que unum tantum erit principium. 

52. Si bono nihil prorsus cum malo commune 
est, cum bonum sit ens, malum proinde nihil erit. 
Duo enim qus sunt, eo inter 86 communicant, 
quod sunt. Si substantia bonum est, malum sub- 
stanti? est expers. Du: enim substantie, quate- 
nus substantiz sunt , inter se conveniunt. 

53. Si Immobile ab initio malum crat, motus 
ergo bonum est, ejusque privatio malum. Quis 
ergo malo sibtis auctor fuerit ? vita ac motus bo- 
num est, atque in bono, et erat semper, et esl: 


Ὃ θάνατος, ὥς φατε, xaxbv, xal ἀχινησία, xai ἢ) bonus, et est, et erat vivus. Mors contra, ut ips 


φθορὰ, xal νέχρωσις, xai οὐδὲν ἧττον ἀνυπαρξία. 
Θάνατος δὲ ἣν ἡ καχία, ὡς ὑμεῖς λέγετε " ὥσπερ οὖν 
4$ ζωῇ, καὶ ζῶν ὁ ἀγαθὸς, θάνατος, καὶ γέκρωσις, 
καὶ νενεχρωμένον, τὸ καχόν" πόθεν οὖν ἀνέζησε, 
χαὶ ἐχινήθη ; El μὲν ἐξ ἑαυτοῦ, ἐχ τοῦ χαχοῦ ζωὴ, 
ὅπερ ἀμήχανον. Ἧ φθορὰ γὰρ οὐ ζωοποιεῖ. Ei δὲ ἐκ 
τοῦ ἀγαθοῦ, οὐχ ἀγαθὸν τὸ ἀγαθὸν, τῷ xaxd ζωῆς 


dicitis , malum est , et immobifitas , et οογγυριίο.. 
et interemptio, imo et ipsa in nibilum redactio. Mors 
autem , ut asseritig, malum erat. Uti igitur vita et 
vivens, bonus erát : sic mors, exstinctio, et inter- 
emptum, malum erat. Unde ergo revixit ac mo- 
urm accepit? si a seipso, vita ergo ex malo orta 
est, quod fleri minime 480 potest. Non cnim 


VARIE LECTIONES. 


* Basil. ἑαντῆς. 


P Basil. εἰ μή" et paulo post, τὸ δὲ ἀγαθὸν fiv, eic. 


NOT4E. 


(1) Textus hic subobscurus et luxatus videtur. 


1551 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1552 


corruptio vitam affert. Si ex bono, bonum ergo A καὶ xuvfjatex γεγονὸς αἴςιον. Καὶ διὰ τί προειδὸς «à 


bonum non erit, ut quod malo tam vite, quam 
molus causa exstiterit. Eccur autem cum mala 
prenosset ex eo oritura , vitam ipsi prabuit ? 

δὲ. Malum quatenus est malum, nibil babet 
cum bono commune , eique contrarium est el ini- 
micum : boni autem appcetitio bona est. (Quonam 
ergo modo id quod summe malum est , boni desi- 
derio flagravit ? 

55. Malum motu caret , et corruptio potius quam 
generatio est : qui ergo malum fetus suos emisit? 
vite et sensus expers est : quomodo fleri potuit ut 
bonum et boni fetus senserit ἢ 


56. Quod er :eterni et increati substantia ortum 


ἐξ αὐτοῦ ἐσόμενα χαχὰ, ἐζωοποίῃσεν αὐτό ; 


wy. Τὸ xaxbv, χαθό ἐστε καχὸν, τῷ ἀγαθῷ ἄχοι- 
νώνητον, xat ἐναντίον, xai ἐχθρόν" ἡ δὲ ἐπιθυμία τοῦ 
ἀγαθοῦ, ἀγαθόν. Πῶς οὖν τὸ ἄκρως χαχὸν ἐπεθύμησε 
«οὔ ἀγαθοῦ; 


γε. Ἧ κακία, ἀχίνητος, xa φθορὰ μᾶλλον ὃ γέν- 
vot; 4, Πῶς οὖν προεδάλλετο τὰ ἑαυτῆς προδλή- 
ματα ἡ xaxía, ἄζωος καὶ ἀναίσθητος ; «ὡς oDy 
αἰσθάνεται τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ τῶν τοῦ ἀγαθοῦ προθλη- 
μάτων ; 

vc". Τὸ ἐχ τῆς οὐσίας τοῦ ἀνάρχον καὶ ἄχτίετωυ, 


est , ipsum quoq ue seternum est οἱ increatum : quo- B ἄναρχον καὶ ἄχτιστόν ἔστε’ πῶς οὖν τὰ πάντα ix 


nam pactio igitur omnia ex vestrorum principiorum 
substantia orta esse dicuntur ? Nam si ex eorum 
substantia omnia enata sunt, principia perinde 
sine principio sunt ; et sic plane nibil creatum est. 
Sin autem creaturs sunt, profecto non ex eorum 
substantia ortum omnia traxerunt. 

δ᾽. Malum corruptio et mors est. Malum autem, 
siquidem aliis malum , sibi autem bonum est , se- 
ipsum tuetur, atque hac ratione non prorsus malum 
est : nam quatenus se tuetur, malum non est. Sin 
autem prorsus malum est, sibi quoque est malum, 
seque interimit , atque in nihilum cedit. Quanquam 
autem in alterius quoque corruptione alterius ge- 
. neratio est, non tamen corruptio causa generalio- 
uis est: verum Deus pro singulari sua bonitate ex 
alterius etiam corruptione alterius generationem 
facit. Materia enim qua a bono ita creata est , ut 
ipsi subjecta sit, bona est : siquidem a principio 
cuncta ex nibilo ad hoc ut sint , produzit. 

58. Idem secundum rationem eamdem non est 
bonum et malum : neque ejusdem rei corruptio et 
generatio secundum eamdem rationem ipsa virtus 
est el potestas ; nec ipsa virtus corruptio ipsa esse 
potest. Malum nec est, nec bonum est, nec re- 
rum opifex est, nec boni aliquid valet efficere. At 
bonum, in quibus plene et perfecte insitum fuerit, 
perfecta quoque bona efficit : in quibus aliqua ex 
parte, aliqualia ; in quibus üenique mallatenus in- 
sit, nec ipsa sunt ; et mala prorsus dicuntur. 

$9. Fornicatio qua ratione appetitio, et amicitia 
et copula est, bonum est: quatenus autem cupidi- 
tas est illius, quod minime congruat , quodque lex 
«ivina vetet, malum eut. Nam illud non est quod 


non imperatum , sed prohibitum est , ut quod esse. 


non debeat. Quo fit, ut ejus quod non sit, nec 
fieri debeat, cupiditas malum sit. 

60. Malum duplex est : alterum vere malum , ut 
8 naturali habitu et statu prolapsio : « Deus enim 


τῆς οὐσίας τῶν xa0' ὑμᾶς ἀρχῶν λέγετε ; Ei lv γὰρ 
üx τῆς οὐσίας αὐτῶν εἰσι τὰ πάντα, ἀρχαὶ kvapysl 
εἰσι, χαὶ οὐδέν. El δὲ χείσματά slav, οὐχ ix ci 
οὐσίας αὐτῶν εἶσι. 


vC. Τὸ xaxbv, φθορὰ καὶ θάνατος " τὸ οὖν xni, 
εἰ μὲν ἄλλοις καχὸν, ἑαυτῷ δὲ ἀγαθῶν, gvvurd μὲ 
ἑαυτὸ τ, οὐ παντελῶς δὲ χαχόν * συνιστᾷ γὰρ ἱκὴ͵ 
καὶ κατὰ τοῦτο οὐχ ἔστι κακόν. Ei δὲ παντίὰς 
χαχὸν, καὶ ἑαυτῷ καχὸνν δαυτοῦ ἀναιρετιχὸν, χὰ 
ἀνύπαρχτον. Εἰ δὲ καὶ ἐν τῇ ἑτέρου φϑορᾷ ἑτέρω 
γένεσις γίνεται, οὐχ ἣ φθορὰ γενέσεώς ἐστιν αἴτιον, 
ἀλλὰ δι' ὑπερδολὴν ἀγαθότητος, "αὶ a τῆς ἑτέρου 
φϑορᾶς, ἑτέρου κατεργάζεται γένεσιν. Ἃ τὰρ ὕλη 
ὑποχείριος τῷ ἀγαθῷ, ὑπ᾽ αὑτοῦ γενομένη ku 
xai γὰρ kx τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι ἐν ἀρχῇ τὸ 
πάντα παρήγαγεν. 


vy. Οὐχ ἔστε τὸ αὐτὸ κατὰ τὸ αὐνὸ, ἀγαδὸν τεὶ 
κακόν " οὐδὲ τοῦ αὐτοῦ φϑαρὰ καὶ γένεσις, ἡ αὐτὴ 
κακὰ τὸ αὐτὸ δύναμις, οὔτε τὸ αὐτὸ δύναρις 
αὐτοφθορά. Τὸ μὲν οὖν xaxbv, οὔτε ὃν, οὔτι ἐπα, 
οὔτε γενεσιουργὸν, οὔτε ὄντων, οὔτε ἀγαθῶν 
χόν 1" τὸ δὲ ἀγαθὸν, ἐν οἷς μὲν ἂν τελείων» 
νῆται, τέλεια ἀγαθὰ ἀποδείκνωσεν, ἐν οἷς δὲ pups, 
μερικά" ἐν οἷς δὲ μηδόλως, οὔτε εἰσὶ, xa καλὰ i 
γονται παντελῶς (3). 


v. Ἡ πορνεία, καθὸ μὲν ἔφεσις, καὶ φιλία, xài 
ἕνωσις, ἀγαθόν καθὸ δὲ τοῦ μὴ óq s Devas xal τοῦ 
ἀπηγορενμένου ἔφεσις, xaxóv* τὸ γὰρ μὴ ἐντεταλ- 
μένον, ἀλλ᾽ ἀπηγορενμένον, οὐκ ὄν, ὡς μὴ ὀφεΐλον" 
διὸ καὶ ἡ τοῦ μὴ ὄντος, μηδὲ ὀφείλοντος γενέσθαι 
ἔφεσις, xaxóv. 


P. Τὸ χακὸν, διττόν" τὸ μὲν τῇ ἀληθείᾳ καχὸν, 
ὡς ἡ τῶν φυσιχῶν ἕξεων ἀπόπτωσις. « Ὁ τὰρ θεὺς 


VARLE LECTIONES. 


4 Basil. xai ἡ γέννησις. 


* Edit. ἑυατό, * Basil. et Leuncl. αὐτοδύναμος. 


1 Basil. ἀγαθοποιητιχ: 


NOT. 


(3) Textus hic subobscurus est. 


1553 


DIALOGUS GONTRA ΜΑΝΙΟ ΔΙ ΝΟΣ. 


177 1 


ἐποίησε τὸν ἄνθρωξον eil, αὐτοὶ δὲ ἐζέτεταν 3o- A Fecit heminem rectum ; lpsl voro quaaierun eogi 


τισμοὺς πολλούς " ἕτερον δὲ καχὸν λέγεται, τὸ κατ᾽ 
αἴσθησιν, ὡς el δλίξεις, αἱ κατὰ τοὺς πειρασμούς" τὸ 
γὰρ τῆς κακίας ὄνομα ὁλώνυμόν ἐστι. Ade γὰρ expal- 
vtt * ποτὲ μὲν γὰρ σημαίνει ckv τῇς ἀρετῆς στέρεσιν" 
ποτὲ δὲ τὴν τῆς χαρᾶς, τουτέστι τοῦ ἐτιθυμουμένου * 
ἡ μὲν γὰρ πορνεία οὐδὲν ἕτερόν ἔστιν, εἰ μὴ σωφρυτύ- 
νης στέρησις, χαὶλ κακὴ χρῆσις. "Avo γὰρ τοῦ ἀγα- 
πῆσαι καὶ μιγῆναι εἰς τὸ ἴδιον ακεῦος, τουτέστι τὴν 
ἰδίαν γυναῖκα, ἀγαπᾷ καὶ μέγνυται τὰ ἀλλοτρίᾳ. Ἡ 
ἀπιστία, ἀντὶ τοῦ πιστεῦσαι καὶ ἀγαπῆσαι τὸν φύσει 
Θεὸν, πιστεύει τῷ μὴ ὄντι Θεῷ. Τοῦτο οὖν ἐστι 
χαχία, τὸ τῷ μὴ ὄντι ὡς ὄντι χρήσασθαι" τὸ μὴ 
παρέχειν ἑχάστῳ τὰ ἴδια " ἴδια ἐχάστῳ τὰ ὑπὸ Θεοῦ 
ὁριζόμενα. Ἴδιον μὲν Θεοῦ, ἡ δόξα χαὶ ἡ τιμὴ, ὡς 


tationes multas !5; » alterum sensua noslri (aus 
ita appellatur, ut calamitnten. quibus in. teniatia: 
nibus afficimur. Mell enim vocabulum anceps est , 
«qu«od deas significationes habet, Interdum: enim 
virtutis, interdum gaudii, hoc ost rel. expetiie, 
privationem indicat, Foralcatio enim niliil aliud 
est , quam pudicitise privatio οἱ flagitionus unt, 
Nam pro 451 eo quod quiaplam vas. auum, fioc 
est wxorem suam amare, eique misceri dehant, 
alienam deperit, atque ad enm accedit, Eodem 
mode infidelitas tum contrahitur, cum quis. pro 
eo atque ei qui natura Deus est , credere, ipsum- 
quo amare debeat , illi qui Deus non est , credit. 
ἴδ hec ergo malum situm est, cum quía 60 quod 


Δημιουργῷ πρέπουσα“ ἴδιον δὲ τῶν χτισμάτων, τὸ B- nea est, tanquam sit utitur : cum non unlculque , 


μέτρον, ὃ ἑκάστῳ ὥρισεν ὁ τὸ εἶναι δούς. Ἔφ᾽ ἡμῖν 
δέ ἐσειν ἢ χρήσασθαι τοῖς δοθεῖσεν ἡμῖν ὑπὸ Θεοῦ͵ 
ἐφ᾽ ᾧ δέδωχεν, ἢ μὴ οἷον, ἔδικπεν ἐμὴν τὸ ἐπιθυ- 
μητιχὸν, ἵνα ἐπιθυμῶμεν αὐτοῦ μόνου ἀγαθοῦ. Ἐὰν 
ἐπὶ τούτῳ χρησώμεθα τῇ ἐπιθυμίᾳ, ἀρετὴ καὶ χαλόν" 
εἰ δὲ ἕτερόν τι παρ᾽ αὐτὸν ἀγαπήσωμεν, cix ἔστι 
χρῆσις, ἀλλὰ παράχρησις. Ei; αὐτὸ γὰρ τοῦτο 
ἐποίησεν ἡμᾶς, ἵνα μετέχωμεν αὑτοῦ ἐπιθυμοὺν- 


τες. 


quod suum est, tribuit. Uniuscujusque proprium 
illud est, quod a Deo decernitur. Ac Deo quldem 
proprium est gloria et honor. Nam hsec el , ut Cren- 
tori, conveniunt. Proprium autem creaturarum 
est, meneura illa, quam cuique rei Deus con«ti ’ 
(wit , qui etiam ipsummel esae dedit. Atqui in nobis 
situm est his, qux nobis a Deo €oncessa sunt , ad 
Mum fnem uti, ad quem concessa sunt. Exempli 
geetia, appetendi facultatem. nobis idcirco dedit , 


utipsum, qui solus bones est, coacwpiscamus. laque si appetitu ad eum fmem utamur, virtus 


est et bonum; sin sliod-quidpiam prater eum amamos, jam non est usus, sed abusus. In boc enim 
nos condidit , ut ipsum expolames, eoque impletis vetis frvamur. 


ξα΄. Ἦν, φησὶν, ἢ ὕλη ἄναρχος, ἀγέννητος, ἐν ἰδίοις 


61. Erat, ἱβαυίΐαηϊ, materia principii expers, 


δρὸις, ἀεὶ ἀτάκτως κινουμένη, ἀεὶ ἑαυτῇ μαχομένη, C ingenita, in suis &inibus inordinate semper agitata, 


καὶ δαυτὴν ἀναλίαχουσα. "Mv δὲ, φησὶ, xoi ὁ Geb; 
kv ἰδίοις ὅροις, ἄναρχος, ἀγέννητος, ἀΐδιος, ἀσώμα- 
τος, ὅλος φῶς" ἀλλ᾽ ἢ ὅλη, φησὶν, ἀτάχτως καὶ 
ἀλόγως χινουμένη, ἐπὶ τὰ τοῦ Θεοῦ ὅρια ἦλθε. Καὶ 
θαυμάσασα τὸ τοῦ Θεοῦ φῶς, τῆς μὲν πρὸς ἑαυτὴν 
μάχης ἐπαύσατο - τῷ δὲ φωτὶ ἐπέθετο μαχομένη, 
ὡς καὶ μέρος αὐτοῦ ἀρκᾶσαι εἰς ἑαυτήν" χαὶ γὰρ 
ἄρχοντας, ὡς ἐπὶ χεχρυμμένου βασιλείου τὴν ὕλην 
ἔχειν διαδεδαιοῦνται, οὃς καὶ κοσμοκράτορας τοῦ 
σκότους, καὶ «7’7πεύμωεα τῆς πονηρίας εἶναι 
φάσχουσι. Συνεχώρησε δὲ, φησὶν, ὁ ἀγαθὸς Θεὸς, 
pipe, ἑαυτοῦ ὑπ᾽ αὐτῆς ἀρπασθὲν αἰχμάλωτον γενέ- 
σθαι, ὅπως αὐτὴν περιγράψῃ καὶ περιορίσῃ τοῦ 
μὴ περαιτέρω προδαίνεον εἰς τὰ ἑαυτοῦ ὅρια. 


Εἰ ἄναρχος, ἀγέννητος, ἀσώματος, ἄποιος, ἀόρα- D 


99; ὕλη, ὁμοίως xal ὁ ἀγαθὸς Θεὸς, ἐκ δὲ τῆς οὐσίας 
αὐτῶν τὰ πάντα, πῶς ὁρῶνται τὰ ἐξ αὐτῶν γενό- 
μενα ; τὸ γὰρ ἐξ ἀσωμάτου xal ἀοράτου οὐσίας 
προερχόμενον, ἀσώματον πάντως ἔσται καὶ ἀόρα- 
τον. Καὶ πρὸ τούτου " εἰ καὶ αἱ δύο οὐσίαι͵ ἄναρχοι, 
καὶ ἀγέννητοι, καὶ ἀΐδιοι, ἐξ αὐτῶν δέ ἐσμεν ἡμεῖς, 
οὐχ ix τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι ὑπ᾽ αὐτῶν παρ- 
αχθέντες, ἀλλ᾽ ix εἧς οὐσίας αὑτῶν, ἄναρχοι xai 
ἀϊδιοί ἐσμεν ἡμεῖς, Ἕκάστης γὰρ οὐσίας γέννημα, 
Φμεούσιον τῇ γεννησάσῃ οὐσίᾳ " ἀϊδίου, ἀΐδιον " ἀγεν- 
νήτον, ἀγέννητον - ἀνάρχου, ἄναρχον. 


οἱ secum pugnans, seipsanque absumens. Erat 
etiam Deus in suis finibus, principio carens, in- 
genitus, sempiternus, incorporeus, totus lux. At 
materia temere et inordinate agitata, ad. Dei fiaes 
perrexit; lucisque admiratione commota, secum 
pegnare desiit, lucemque pugna lacessivit, adeo 
ut ipsius quoque partem ad se rapuerit. Nam ctiam 
prefectos suos velut in obscura quadam regia 
materiam babere affirmant, quos et mundi rectores 
tenebrarum ac spiritualia nequitie ** esse aiunt. 
Passus est, inquiunt, bonus Deus sui portionem 
abs se abreptam captivam teneri, quo eam cireum- 
scriberet ac definiret, no. 6a ulterius ad (nes suos 
progrederetur. 

Si principii expers, ingenita, incerporea, qua- 
litate vacans, invisibilis est materia, itemque bo- 
nus Deus, atque ex eorum substantia omnia enata 
sunt; quonam modo es qua ex bis prodierunt, 
oculis spectabilia sunt? nam quod ex incorporea 
substantia prodiit, incorporeum quoque ipsum 
atque invisibile sit oportet. Ac in primis, si du:e 
hz substantie principii expertes, ingenite et 
sewpitersese sunt , nos. autem ex eis sumus ; non 
3b eis ex nibilo, sed ex substantia earum pro- 
ducti simus. Cujusque etiam substantie proles 
parenti sus consuwbstantialis est ; hoc est seternae 


δίογνα, ingenitm ingenita, principio carenti illa qu:e principio caret. 


'" Eccle. vit, 90. ** Ephes, vi, f2. 


1555 


S. JOANNIS DAMASCENI 


^ 


1556 


Deinde, si ex mali bonique substantia concreti A Καὶ πάλιν cl ἐχ τῆς οὐσίας τοῦ dya600. xal τοῦ 


sumus, non creature, sed filii sumus ; nec ulla 
' in mundo creatura erit. 

Rursus: si fleri nequit αὐ boni natura in ma- 
lum vertatur, omninoque malum cogitet, vel per- 
petret; fleri item nequit, ut malus mutetur, bo- 
numque aliquid vel cogitatione complectatur, aut 
faciat: profecto cum anima nostra boni, corpus 
autem mali sit pars ; possibile qwoque non erit, 
ut anima nostra mali quidquam cogitet, aut cor- 
pus nostrum boni quidquam efficiat, Atqui mul- 
tas animas mala cogitantes cernimus, ui animas 
59 Manichzorum ; rursusque multa corpora bo- 
nis operibus addicta, uti sanctorum corpora. 

Quod $i malus ex incorporeo et corpore coa- 
cretus est, et bonus similiter; sane cum anima 
nostra ex boni substantia, corpus autem ex mali 
substantia sit, anima quoque- nostra ex incorpo- 
reo et corpore composita eril, corpusque item, 
nostrum. 

Praterea : si materia principio caret, siquidem 
incorporea sit : quonam modo ex incorporea sub- 
stantia corpus prodiit? nam quod principio caret, 
ab omni mutatione alienum est. Ea certe quse na- 
tura simplicia sunt, copulari non possunt. Qua 
igitur ratione permistio facta est? 

Ad hzc : si materia composita est ex incorpo- 
yeO et corpore, cum corpus contrarium incorpo- 
reo sit, quis contraria simul copulavit? neque 


πονηροῦ ἡ σύστασις ἡμῶν, οὐ κτίσματα, ἀλλὰ *éxva 
ἐσμέν * καὶ οὖν ἔστι κείσις ἐν χόσμῳ. 

Καὶ πάλιν εἰ ἀδύνατον τραπῆναι τὴν οὐσίαν τοῦ 
ἀγαθοῦ εἰς τὸ πονηρὸν, καὶ ὅλως λογίσασθαι f) πρᾶ- 
ξαι πονηρόν * καὶ ἀδύνατον τὸν ποντ ρὸν τραπῆναι, 
xai λογίσασθαι, ἣ πρᾶξαί τι ἀγαθόν" ἢ δὲ φυχὴ 
ἡμῶν, τοῦ ἀγαθοῦ μέρος ἐστὶ, τὸ δὲ σῶμα, τοῦ χαχοῦ" 
ἀδύνατόν ἐστι τὴν ψυχὴν ἡμῶν. λογίσασθαι φαῦλόν 
τι, καὶ τὸ σῶμα ἡμῶν πρᾶξαι ἀγαθόν. ᾿Αλλ᾽ ἐρῶμεν - 
πολλὰς ψυχὰς λογιζομένας πονηρὰ, ὡς τὰς τῶν Ms- 
νιχαίων * καὶ πολλὰ σώματα κοιοῦντα ἀγαθὰ, ὡς «i 
τῶν ἁγίων. 


Εἰ καὶ ὁ πονηρὸς σύνθετός ἔστιν ἐξ ἀσωμάτου 
xai σώματος, καὶ ὁ ἀγαθὸς ὁμοέως, καὶ ἣ μὲν φυχὴ 
ἡμῶν, τῆς οὐσίας τοῦ ἀγαθοῦ ἐστι, τὸ δὲ σῶμα, τοῦ 
πονηροῦ" χαὶ ἡ ψυχὴ ἡμῶν σόνθετος ἕστάι ἐξ ἀσω- 
μάτου καὶ σώματος, xat τὸ σῶμα ἡμῶν. 


Καὶ πάλιν * εἰ ἄναρχος ἣ ὕλη. εἰ μὲν ἀσώματος 
πῶς ἐξ ἀσωμάτου οὐσίας προΐ)λθε ; τὸ γὰρ ἄναρμγν, 
πάντως ἄτρεπτον. Τὰ φύσεε ἀπλᾶ oU πέραν 
ἑνοῦσθαι: πῶς οὖν ἐγένετο ἡ σύγχρασις * 


Καὶ πάλιν’ εἰ σύνθετον ἢ ὕλη ἐξ ἀσωμάτου xs 
σώματος, τὸ δὲ σῶμα ἑναντέον τῷ ἀσωμάτῳ, τίς ὁ 
ἐνώσας τὰ ἐναντία ; οὐκ ἂν γὰρ τὰ ἐναντία τοῖς; ἐναν- 


enim contraria cum contrariis versarenlur, ami- (; τίοις ὁμιλεῖ, φιλιχῶς συναπτόμενα εἰς ἦν ὕφυς καὶ 


eeque in unam veluti texturam, unamque substan- 
tiam conjungerentur, nisi Creatoris potentia bsec 
in ununf compegisset. Αἱ vero maleria, ut. que 
compositioni inserviat, a Verbo divino, ut esset, 
accepit. 

Insuper : materia vel corruptio est, vel corru- 
ptloni obnoxia. Porro corruptio non corrumpi- 
tur, sed corrunipit; quod autem corruptioni oh- 
noxium egt, a corruptione corrumpitur. 

62. Deinde : quidnam est materia ἢ corrumpens, 
an corruptio, an res corruplioni subjecta? Cor- 
yuptio est compositarum rerum dissolutio : cor- 
rumpens, id quod corruptionem affert : res cor- 
ruptioni subjecta, compositum illud quod dis- 


μίαν ὑπόστασιν, εἰ μὴ ἡ τοῦ Δημιθυργῶι Verus 
εἰς &v αὐτὰ συνεδίδασεν" ἡ ὕλη παρασύνθετος 9, 
ὑπὸ θείον Aóvou τὸ εἶναι εἴληφε. 


Καὶ πάλιν ἡ ὕλη φθορά στιν, ἢ φθαρτὴ " "Hg 
γὰρ φθορὰ, φθείρει, καὶ οὐ φθεέρεται * «ὃ δὲ γϑε- 
τὸν, φθείρεται ὑπὸ τῆς φθορᾶς " καὶ τὸ μὲν φϑηκὸν 
«ουτέστι τὸ φθειρόμενον. 

ξβ΄. Ἢ ὕλη τί ἐστι; φθεῖρον, ἢ φθορὰ, ἣ ders; 
Φθορὰ μὲν γάρ ἔστιν, ἢ τῶν συνθέτων bon, 
Φθείρει δὲ, ὁ τὴν φθορὰν ἐπάγων “ φθεέρεται ἃ, * 
διαλυόμενον σύνθετον" xal τὸ μὲν φθεῖρον, καὶ ce 
ρόμενον, οὐσίαι εἰσὶν, ἢ δὲ φθορὰ, aup cesa, ἐν 


solvitur. Atqui tum illud quod corrumpit, tum id D τῷ λύεσθαι τὰ συντεθέντα θεωρουμένη" καὶ εὖτε 


quod corrumpitur, substantize sunt : corruptio au- 
tem est accidens, ut quae in compositi dissolutione 
so'utionem manet. 

63. Quidnam igitur est materia? corrumpens, 
an corruptio, an corruptioni subjecta ? Si cor- 
rumpentem dixeritis, quaram, quidnam illa cor- 
rumpat, nisi forte bonum? nihil enim aliud esse 
dicitis, nisi materiam et bonum. Si duo erant, 
materiaque corrumpit, οἱ bonus vilam largitur , 
materia quidem incolumis est, bonus autem cor- 
rumpitur et interit. Quod si hoc dixeritis, mate- 
riam seipsam corrumpere, illud velim sciatis, ni- 
hil esse quod a seipso corrumpatur. Et certe, si 
seipsam corrumpebat, jam seipsam consumpsissct, 


προῦπάρχουσα, οὔτε μετὰ «b λυθῆναι διαμένουσα. 


consideretur : ac neque anie est, neque post dis- 


£y. Τί οὖν ἐστιν ἡ ὕλη; φθείρουσα, ἣ φθορὰ, ἣ 
φθαρτῆ ; Καὶ εἰ μὲν εἴπητε, ὅτι φθεέρουσα, εἴπατε, 
τί φθείρει, εἰ μὴ τὸ ἀγαθόν ; οὐδὲν γὰρ λέγετε ἕτερον, 
εἰ μὴ τὴν ὕλην, καὶ τὸν ἀγαθόν. Ki οὖν δύο ἦσαν, 
φθείρει ἡ ὕλη, γενεσιουργεῖ δὲ ὁ ἀγαθός " ἡ μὲν 
ὕλη συνίσταται, φθείρεται δὲ καὶ ἀπόλλυται ὁ ἀγά- 
0ó;* εἰ δὲ ἑχυτὴν φθείρει, γνῶτε, ὅτι οὖδέν ἐστιν 
ἑαυτοῦ φθαρτιχόν᾽ εἰδὲ καὶ ἑαντὴν ἔφθειρεν, &víi)a- 
σὲν ἂν ἑαυτὴν, καὶ εἰς ἀνυκαρξίαν ἤλασε. Wex δὲ 
xal τὸ φθειρόμενον, ἄναρχον ; εἰ δὲ φθαρτὴ, ὑπὸ τίνος 
φθείρεται, εἰ μὴ ὑπὸ τοῦ ἀγαθοῦ ; καὶ ἔσται ὁ ἀγα- 


1351 


DIALOGUS CONTRA MANICH;EOS. 


1558 


0c, φθορεύς. El δὲ φθορά ἐστιν, ὑπὸ τένος ἐνεργεῖ- A atque ad nihilum rcdegisset. Quin etiam id prin- 


eat, καὶ ἔστιν: fj γὰρ φθορὰ, διάλυσίς ἐστιν, ὡς εἴ- 
πομεν. Τίς οὖν ὁ διαλύων; χαὶ τί τὸ διαλυόμενον ; 
Ὅτι δὲ οὐ δύναται ἡ ὕλη φθορὰ εἶναι, χαὶ φθαρτὴ 
οὐσία, ἐντεῦθεν γνωστόν᾽ ἡ μὲν γὰρ φθαρτὴ οὐσία 
προηγεῖται χαὶ προῦφίσταται, ὡς συντεθεῖσα ὑπόστα- 
σις. Ἧ δὲ φθορὰ, ἐπιγίνεται μετὰ τὴν σύνθετον, 
λύουσα τὰ συντεθειμένα. Πῶς δὲ χαὶ ἦν οὐσία τῆς 
ὕλης, σύνδρομον χαὶ συνουσιωμένην ἔχουσα τὴν 


φθοράν ; 


dit, et prius exsistit, velut composita substantia : 


cipii expers esse nequit, quod corrumpitur. Sin 
sutem res est corruptíoni subjecta, a quo tandem 
corrumpitur, nisi a bono? lta honus corruptor 
erit. Sin denique corruptio est, à quonam effici- 
tur, et est? corruptio enim, ut diximus, dissolu- 
tio est. Quisnam est igitur qui dissolvit, et quid 
quod dissolvitur? quod autem materia corruptio 
non sit, nec corruptibilis substantia, hinc perspici 
potest. Siquidem corruptibilis substantia precc- 
corruptio autem post compositionem accedit, 


dissolvens ea qui sunt composita. Quin et hoc quiro, quonam pacto erat materie substantia, si- 


quidem comitem ac sibi concretam corruptionem habebat ? 


Ἀλλ᾽ ἴσως ἐρεῖτε, ὅτι ἦν ποτε οὐχ ἐνεργείᾳ B. At fortasse reponetis, fuisse aliquando, cum 


᾿φθορὰ, ἀλλὰ δυνάμει" ὁμοίως καὶ φθαρτόν. ᾿Αλλὰ 
Υὐῶτε, ἔτι τὸ μὲν εἶναι φθαρτικὸν, ἢ δημιουργιχὸν, 
piro δὲ ἐνεργεῖν τὴν φθορὰν, fj τὴν δημιουργίαν, 
διὰ τὸ μὴ δύνασθαι τὰ φθειρόμενα, ἣ δημιουργού- 
μένα συναῖδια εἶναι τῷ φθεέροντι, f| δημιουργοῦντι, 
ἀληθές. ᾿Αλλ᾽ ὑμεῖς οὐδὲν Ex τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ 
εἶναι παραχθῆναι λέγετε, ἀλλ᾽ αὐτὴν ἑαυτῆς εἶναι 
τὴν καχίαν φθαρτιχὴν καὶ ἀναλωτιχήν. Ὥστε αὐτὴν 
δυνάμει ἔχουσαν τό τε φθεέρειν χαὶ φθείρεσϑαι, 
xal οὐκ ἐνεργείᾳ “ ἀτελὴς οὖν. Τὸ δὲ ἐξ ἀτελοῦς, 
προχόπτον εἰς τελειότητα, οὐχ ἄναρχον" εἰ γὰρ τὸ 
ἄτρεπτον, ἄναρχον, τὸ τρεπόμενον, οὐχ ἄναρχον. 


corrumpatur, imperfecta esset. lllud porro quod ex imperfecto ad perfectum proficit, 


corruptio esset, non actu, sed potentia duntaxat : 
A533 itemque quod corrumpi natum erat. Verum 
illud scire vos volo, a vero quidem illud non ab- 
horrere, ut aliquid corrumpendi et procreandi 
vim habeat, necdum tamen ut reipsa semper cor- 
rumpat aut creet : quod videlicet ea quz corrum- 
puntur et creantur, ejusdem cum ipso qui corrum- 
pit et creat, sternitatis esse non possint. At vos 
nihil nibilo productum esse dicitis; verum malum 
ipsum ejusmodi esse, ut seipsum corrumpat et ab- 
sumat. Quo fit ut materia quandoque id habens, 
ut potentia tantum, non actu corrumpat, atque 
principii ef- 


pers non est. Nam si quod mutationem nullam admittit, principio caret, ejus certe expers non est 


id in quod mutatio cadit. 


Καὶ πάλιν τί πρῶτον τῆς ὕλης ; fj οὐσία αὐτῆς, (ἡ 


ἣ ἢ φθορά ; Καὶ εἰ μὲν fj φθορὰ, ἀδύνατον αὐτὴν 
ὑπάρξαι πρὸ τοῦ εἶναι ἀναλισχομένην. Εἰ δὲ ἡ οὐσία 
αὐτῆς προῦπηρξε τῆς φθορᾶς, οὐσία μᾶλλον xa 
ὕπαρξίς ἐστι, χαὶ οὗ φθορά " χαὶ fjv ἀφθηρσία ποτὲ, 
μὴ ἔχουσα ἐναντίαν τὴν φθορὰν, καὶ οὐχ ἄναρχος ἧ 
φθορά. Εἰ δὲ ἀεὶ ἦν ἡ οὐσία αὐτῆς ἀναλίσχουσα ἕασυ- 
τὴν, πῶς προήγαγε τοὺς χαρπούς ; El μεριχῶς ἀν- 
fiwxtv, οὐ παντελῶς φθαρτιχὴ, οὐδὲ παντελῶς 
φθαρτὴ, οὐ τελέῳωφ χαχή. El δὲ φθαρτὴ οὖσα, ἐπαύ- 
σατο τοῦ ἑαυτὴν φθείρειν, ἣ χαχὺν τὸ φθείρειν καὶ 
Ex χαχοῦ sl; ἀγαθὸν ἐτράπη - f] ἀγαθὸν τὸ φθείρειν, 
καὶ ἐξ ἀγαθοῦ γέγονε xaxf. Eli ὕλη χαχία, ἑαυτὴν δὲ 
ἔφθειρεν, ἀγαθή " τὸ γὰρ φθεῖρον τὸ χαχὸν, ἀγαθόν. 


Α΄ rursum : quid primum est in materia? ejusne 
substantia, an corruptio? Si corruptio, exsistere 
eam impossibile est, ut qus antequam sit cor- 
ruinpatur. Sin autem ipsius substantia corruptio- 


^nem antecessit, substantia potius et exsistentia 


est, quam corruptio : atque ita incorruptibilitas 
quondam erat, contrariam corruptionem non ha- 
bens, nec proinde principii expers est corruptio. 
Sin autem materia substantia, cum semper esset, 
se consumebat, quonam pacto fructus produxit ? 
si aliqua tantum ex parte consumebat; ergo cot- 
rumpendi vim non omni ex parte habebat, nec ín 
eam omni ex parte corruptio eadebat, nec deni- 
que omni parte mala erat. Sin autem cum in eam 


corruptio caderet, ipsa sese corrumpere desiit, aut malum est corrumpere, atque ita ex malo in bo- 


num mutata est : aut. bonum est corrugpere, atque ita ex mala bona facta est. 


lum est, cur, si seipsam corrumpebat, 
plane bonum est. 


Si materia ma- 


minime bona sit? illud enim quo malum corrumpitur, 


Καὶ πάλιν εἴπατε" ἡ ὕλη φῶς ἦν, ἢ σχότος: xaX D — Ac rursus illud : materia luxne erat, an tene- 


εἰ μὲν φῶς, τῆς οὐσίας τοῦ ἀγαθοῦ * xa ἰδοὺ μία 
ἀρχὴ, καὶ οὐ δύο, Εἰ δὲ σχότος, πῶς τὸ σχότος θεωρεῖ ; 
Εἰ γὰρ θεωρεῖ, φῶς ἔχει" εἰ δὲ οὐχ ἔχει φῶς, τυ- 
φλόν ἐστι. Καὶ πῶς εἶδε τὸ φῶς ; πῶς δὲ καὶ σχότος 
ἔσται ἐν τῷ φωτεινῷ, xax οὐ λυθήσεται ; 4| «mola 
χοινωνία φωτὶ πρὸς σχότος ; » 


Καὶ πάλιν * ἡ ὕλη ἕξις, ἣ οὔ : χαὶ εἰ μὲν οὐχ ἕξις, 
«ὧς ἐκινήθη ; Πᾶν γὰρ τὸ μὴ ἔχον ζωὴν, ἀχίνητον. 
Di δὲ ἕξις, ἢ ἐξ αὐτῆς ἔχει τῆν ζωὴν, ἢ ἀλλαχόθεν ἔσχε 

! |! Cor, vi, 4. 


bre? si lux, ex boni igitur substantia erat : sicque 
non duo principia sunt, sed unum. Sin autem 
tenebre, quonam pacto vident tenebre? nam si 
vident, lucem habent ; si luce carent, cs»cs sunt. 
Quinam lucem viderunt? quanam item ratione 
tenebrz in lucido erunt, nec solventur? aut « qua 
societas luci ad tenebras *! ? » 

Preterea, materia vel habitus est, vel non. Si 
non est babitus, quo pacto motum habuit? Quid- 
quid enim vita caret, nequidem potest se movere. 


1559 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1560 


Si autem habitus aut ex se vitam habet, aul A τὴν ζωὴν, ἣ ἐχ τοῦ ἀγαθοῦ. Kal πῶς ἀγαθὺς ὁ ζωώ- 


abunde, vel etiam a bono. Qui porro bonus esse 
queat, qui malo vitam dederit? sin vero ab alio, 
jam non duo, sed tria principia erunt. 

Ad hzc, materia vel ex se habet ut principio 
careat, vel ab alio facia est. Siquidem ab alio facta 
est, principii expers non est. Sin autem principii 
expers erat, semper habuit ut essei, nec unquam 
fuit cum non esset. Quid igitur est, quamobrem 
eam corruptelam mortemque appellatis ? Corru- 
ptio enin hoc affert, ut aliquid non sit: materia 
autem nunquam habuit, ut non esset ; semper 
queat, quo ipsa caret? 

Insuper, ortus et corruptio inter se pugnant. 
Ortus quidem est ejus quod non erat, ad hoc ut 
vssistat productio: corruptio autem exsistentis 
rei ΔΙΑ, in nihilum dissolutio. Quocirca si ma- 
teria, ut vobis videtur, corruptela est, quonam 
pacto fructus edit ac gignit ? 

Denique: corruptio que omnímoda sit, seipsam 
corrumpit, Etenim si seipsam incolumem servat, 
omnigena corruptio non est. Quod si seipsam quo- 
que corrumpit, jam non erit. 

64. 'Aya0bv (id est, bonum) dicitur, quasi 
ἄγαν θέειν πάντα πρὸς αὐτό ( id est, quod ad ipsum 
ompia cilius currant), ut quod natura amabile et 
expetendum, sit, et quod naturaliter omnia appe- 
tant. Malum autem nihil est aliud, quam nature 
repugaans appetitio : hoc est, cum aliud quidpiam 
quem quod natura expetendum dictat, appetimus. 
Uinnium porro, etiam malorum, principium et 


gag τὴν xaxíav ; εἰ δὲ ἐξ ἄλλου, οὖκ ἔσονται δύο͵ 
ἀλλὰ τρεῖς. 


Καὶ πάλιν * ἡ ὕλη ἀφ᾽ ἑαυτῆς Ἦν ἄναρχος, ἣ 
ἄλλου ἐγένετο. Καὶ εἰ μὲν ἐξ ἄλλου ἐγένετο, οὐχ &- 
αρχος. Εἰ δὲ ἄναρχος ἦν, πάντοτε εἶχε τὸ εἶναι, xai 
οὐδέποτε ἔσχε τὸ μὴ εἶναι, Πῶς δὲ λέγετε αὑτὴν gie 
ρὰν καὶ θάνατον ; ἡ γὰρ φθορὰ τὸ μὴ εἶναι Ξαρ- 
ἐχει * ἡ δὲ ὕλη οὐχ ἔσχε ποτὲ τὸ μὴ; εἶναι “ ἀεὶ γὰρ 
ἦν, ὡς λέγετε. Πῶς οὖν ὃ οὐχ ἔχει, δύναται δοῦναι: 


enim erat, ut asseritis. Qui flt ergo, et hoc dar, 


Καὶ πάλιν" ἡ γένεσις καὶ dj φθορὰ, bvavis, 
Ἢ μὲν γὰρ γένεσις, ix τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι 
παραγωγὴ * dj δὲ φθορὰ, τοῦ ὄντος εἰς τὸ μὴ εἶνε 
διάλυσις. Εἰ οὖν ὕλη xaü' ὑμᾶς φθορὰ, κῶς mud 
χαρποὺς, καὶ γεννᾷ ; 


Καὶ πάλιν * ἡ φθορὰ ἡ παντελὴς, xal ἑαυτὴν «κε 
ρει. Εἰ γὰρ ἑαυτὴν συνιστᾷ, o0 παντελὴς φϑορά ὦ 
δὲ ἑαυτὴν φθείρει, oüx ἔσται. 


ξδ΄. ᾿Αγαθὸν λέγεται, παρὰ τὸ ἄγαν θεῖον zer 
πρὸς αὑτό * ὃ xal φύσει ἐστὶν ἐραστὸν, καὶ iv 
οὗ φυσιχῶς πάντα ἐφίεται. Kaxbv δέ ἐστιν, ἡ πῷ 
φύσιν ἔφεσις, τουτέστιν, ὅταν ἕτερόν τι παρὰ d 
σει ἐφετὸν ἐφιέμεθα. Πάντων, xal τῶν χαχῶὼν ἀρὰ 
xai τέλος, ἐστὶ τὸ ἀγαθόν * τοῦ γὰρ ἀγαθοῦ ἕνεχ 
πάντα, καὶ ὅσα ἀγαθὰ, καὶ ὅσα ἐνταίι. Καὶ yp 
χαὶ ταῦτα πράττομεν, τὸ ἀγαθὸν ποθοῦντες οὐδεὶς 


(inis est bonum. Boni enim causa tam bona, quam ( γὰρ εἰς τὸ καχὸν ἀποδλέπων, ποιεῖ ἅπερ wu. 


horum contraria flunt. Nam et liec boni amore 
facimus. Nullus quíppe malum sibi ob oculos po- 
nens, ea qua facit facit: ac proinde ne subsistit 
quidem malum, sed cum alio: quod nimirum non 


Διὸ οὐδὲ ὑπόστασιν ἔχει τὸ xaxbw, ἀλλὰ περυτύ- 
στασιν, τοῦ ἀγαθοῦ ἕνεχα, καὶ οὖχ ἑαντοῦ γινόμεεν" 
πᾶν γὰρ γινόμενον, ἣ δι᾽ ἀγαθὸν γίνεται, ἢ δίλτομι- 
ζόμενον ἀγαθόν. 


sui causa, sed boni perpetretur. Quidquid enim fit, aut boni causa fit, aut ejus quod bouem oe 


opinamur **, 

65. In. errorem a Deo agitur propheta **, vel 
Deo ipsum pro cupiditatis ejus merito aberrare si- 
nente : vel cum aliquid przdicit, ac Deus alia fa. 
cit, quam quse praedixerat, tunc in errorem a Deo 
actus esse dicitur, boc est imposturs convincitur. 

66. Jamvero hoc velim uobis expediatis, o 
Manichzei, materia, quam malum, et tenebras, et 
corruptelam, οἱ mortem appellatis, quamque sine 
principio et zernam esse contendilis, substan- 
tiane erat, an accidens? Si substantia : vel corpus 
erat, ut terra, aqua, aer, ignis; aut corpore va- 
cabat, ut Deus, angelus, anima : aut denique ex 
corpore et incorporea natura composita erat. Ac 
siquidem corpus erat, immota manebat. Corpus 


ξε΄. Πλανᾶται ὑπὸ Θεοῦ προφήτης, f] cou zm 
χωροῦντος αὐτὸν πλανηθῆναι, κατὰ τὴν Xi 
θυμίας ἀξίαν αὑτοῦ, ἣ προλέγων, καὶ τοῦ Gm Vs 
ποιοῦντος παρ᾽ ἃ προεῖπε, πεπλανῆσθαι My 
ὑπὸ Θεοῦ, τουτέστι πλάνος ἀποδειχθῆναι. 

ξς΄. Εἴπατε οὖν fjatv, ὦ Μανιχαῖοι * ἡ Us, ἣν λέ- 
{ετε χαχίαν, καὶ σχότος, xai φθορὰν, xat θάνατον, 
ἄναρχον, καὶ ἀΐδιον, οὐσία ἦν, ἣ συμδεδηχό; Καὶ 
εἰ μὲν οὐσία, ἣ σῶμα ἦν, οἷον γῆ, ὕδωρ, ἀξ. ap. 
à ἀσώματον, οἷον Θεὸς, ἄγγελος, ψυχή" ἢ Ux ov 
ματος καὶ ἀσωμάτου σύνθετος Καὶ εἰ μὲν σῶμα, 
ἀχίνητοςφ ἦν. Πᾶν γὰρ σῶμα, ἄψυχον καὶ ἀχένητον. 
Καὶ πῶς μὴ κινουμένη, ἦλθεν εἰς τὰ ὅρια τοῦ φωτός ;. 
ἣ πῶς ἔσχε χίνησιν ; ἣ ὁ ἀγαθὸς, καὶ οὐκ ἀγαθὸς, ὁ ὅε- 


enim omne inaDimum est, ae motu caret. Porro — 6uxüàx τῇ καχίᾳ χίνησιν * ἣ ἄλλος ἔδωχεν αὐτῇ τὴν χ'- 


** Dionys. cap. &. De div. nom. ὃ δὶ. 


*5 Ezech. xiv, 9. 


VARLE LECTIONES. 


* Leunclavius legit θέειν πάντα, et in Sirleti codicis ora, post θεῖον, quemdam scripsi 


ait partice 


lam ἢ sive, vel. Quam quidem lectionem commodam existimat Billius: sed Leunclavii emendatio maps 
placet. Bonum enim definiunt philosophi, quod omnia appetunt, quod ounia cilato cursu prosequuntur ; 


δίφυο id ipsum series indicat. 


1561 


DIALOGUS CONTRA MANICH.EOS. 


1562 


νησιν παρὰ τὸν ἀγαθόν * xal ἔσονται τρεῖς ἀρχαὶ, xal A si immota erat, quonam modo ad lucis fines agita- 


οὐ δύο. Εἰ δὲ λέγετε, ὅτι ἀσώματος ἣν ἡ ὕλη, πόθεν 
σῶμα ; fj γὰρ ἀσώματος χαὶ ἄναρχος οὐσία, οὐ δύ- 
ναται εἰς σῶμα τραπῆναι, Πόθεν οὖν ἡ ἀναρίθμητος 
τῶν σωμάτων πληθύς ; Εἰ ὃὲ σύνθετον εἴπητε τὴν 
ὕλην ἐξ ἀσωμάτου xal σώματος, γνῶτε, ὅτι ἀδύνα- 
«ον σύνθετον γενέσθαι ἄνθρωπον, εἰ μὴ ἐχ ψυχῆς χαὶ 
σώματος. Καὶ ἀδύνατον γενέσθαι σῶμα, εἰ μὴ ἐχ 
τῶν ἁπλῶν στοιχείων, τῆς γῆς, καὶ τοῦ ὕδατος, καὶ 
τοῦ ἀέρος, xal τοῦ πυρός. Χρὴ οὖν πρῶτον εἶναι τὰ 
ἀπλᾶ, xci τότε γενέσθαι ἐχ τῶν ἁπλῶν σύνθετον. 
ἜἜ σονται οὖν οὐ δύο ἀρχαὶ, ἀλλὰ τρεῖς. Οὕτως ἀδύ- 
νατον ἄναρχον εἶναι τὴν ὕλην " xol εἰ σύνθετος ἐξ 
ἀσωμάτου xal σώματος, διὰ τί οὐχ ἐποίησε τὸν ἄν- 
θρωπον ix τῇς ἀσωμάτου αὐτοῦ φύσεως καὶ τοῦ 
σώματος ; 


tione pervenit? aut quonam pacto motum habuit ? 
aut onim a bono motum accepit ; atque adeo ille 
bonus non erit , qui malo motum dederit : aut pre- 
ter bonum alius &t qui ipsi motum indidit ; sic- 
que tria principia sunt, non d&o. Si autem hic 
dicitis quod materia incorporea erat ; unde igitur 
fit eorpus ?*'neque enim incorporea ac principio ca- 
rens substantia in corpus verti potest. Unde ergo 
innumerabilis hzc corporum multitudo fluxit? 
Sin autem materiam ex incorporeo et corpore con- 
cretam fuisse dixeritis, illud nosse vos convenit, 
fleri non posse, ut homo, nisi ex anima οἱ corpore 
compositus sit; nec rursus fleri posse, ut corpus, 
nisi ex simplicibus elementis, hoc est terra, aqua, 


B aere et igne, confletur. Quocirca prius simplicia 


esse necessum est, 1c tum denique ea fleri; qua ex simplicibus constant. Proindeque non duo, sed 
tria principia futura suat. Ex quo intelligitur &eri non posse, ut materia principio careat. Quin si 
bsec ex incorporeo δὲ corpore constat, quid causs est ; quamobrem hominem ex incorporea sua na- 


tura et ex corpore suo non fecerit? 
EC. « "Axout, οὐρανὲ, xat ἐνωτίζου, ἡ γῆ». » — 


«Πρόσεχε, οὐρανὲ, καὶ λαλήσω" καὶ ἀκουέτω, γῆ, ῥή- 


ματα ἐχ στόματός μου. » Λαλήσω γὰρ ῥήματα, οὐχ 
ἐμῆς χαρδίας, ἀλλὰ τῶν ἐσχοτισμένων xal μεμια- 
φαμένων Μανιχαίων ἀχούσατε, λαοὶ, φυλαὶ, γλῶσσαι, 
ἀκούσατε. "Ev θέατρον γενέσθω σήμερον ὁ οὐρανὸς 
xai ἡ γή. ᾿᾿Αχούσατε, τί λέγουσιν οἱ ἐπιχατάρατοι 
Μανιχαῖοι, οἱ ἐσχοτιαμένοι περὶ τὸ φῶς, τὸ στόμα 
«οὐ διαδόλου. Λέγουσιν, ὅτι ἡ ὕλη ἐπολέμησε μετὰ 
«τοῦ 8600, xaX ἀνέσπασς μέρος ἀπ᾽ αὐτοῦ. Περιγρα- 
“κτὸν λέγουσι τὸν Θεὸν, πολεμοῦντα, καὶ πολεμούμε- 
νον, xai λυκούμενον, ttal ἀποτεμνόμενον. Πολεμεῖται 
ὁ Θεός ; ᾿Αποχόπτεται ὁ Θεός ; Οἴμοι, οἴμοι οὐκ ἀπο- 
κτενοῦμεν αὐτούς ; οὐ πυρὶ καταναλώσομεν ; τούτοις 
ὀμιλήσομεν; τούτους εἰς χοινωνίαν δεξόμεθα ; ὁ χοινω- 
νῶν αὐτοῖς͵ ὅμοιος αὐτῶν ἐστι, χαὶ τῆς μερίδος αὐτῶν 
ἔσται, καὶ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. ᾿Αδελ» 
qoi, κοινωνία λέγεται ; ἀποθάνωμεν, xal μὴ δεξώ- 
μεθα εἰς κοινωνίαν τοὺς Μανιχαίους * ἀποθάνωμεν, ἵνα 
ζήσωμεν " ὁδεχόμενος αὐτοὺς εἰς χοινωνίαν, Μανιχαϊός 
ἔστιν, ὅμοιος αὐτῶν. Κρεῖττόν ἐστιν Ἰουδαῖσαι, καὶ 
Ἰουδαῖον ἀποθανεῖν, ἥπερ χοινωνῆῇσαι τοῖς Μανι- 
χαίοις. Ὧ ἀπὸ τῶν * Μανιχαίων  ἀχούσατε δὴ πρὸς 
Θεοῦ, ὦ ἄνδρες, ἀχούσατε τἰ φησιν ὁ θεόλεστος 
Μάνης. Οὐχ ἔστι, φησὶν, ὁ κόσμος τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ 


61. « Audi, collum, et auribus percipe, terra **.» 
ἅδ᾽ «Attende, colum, ei loquar; audiat terra 
verba oris mei**, » Loquear enim verba, non cor- 
dis mei, sed temebris obsitorum οἱ impurorum 
Manichsorum. Audite, populi, tribus, lipgusm, 
audite. Coelum et terra unum hodie theatrum fiant. 
Audite quid exseerabiles Manichsei dicant, in ipsa 
luee caligantes, osque vere diaboll. Aiunt ma- 
teriam eum Deo conflixisse, partemque ab eo abs- 
traxisse. Cireumscriptum — Deum dicunt, qui 
oppugnet, et oppugnetur, moerore item afficiatur, 
et amputetur. Quid, Deus bello lacessitur? Deus 
abscinditar ?* O me miserum ! non eos interflcie- 
mus ? non flammis absumemus ? cum his sermonem 
miscebimus ? Hoc ad communionem recipiemus? 
Quisquis cum bis communicat, horum similis est, 
eonsorsque eerum erit tum i» boc s*vo, tum ín 
futuro. Fratres, communio eum illis indicitur ? 
mortem prius oppetamus, quam ut Manichszos ad 
communioaem admittamus. Moriamur, ut vivamus. 
Qui eos ad communionem excipit, Manichseus est, 
ipsorumque similis. Judaismum profiteri preesta- 
ret, aut in Judaismo mori, quam communionem 
eum Manichsis babere. Proeul este a Manichsis. 
Audite per Deum, vos obtestor, viri, quid perditis- 


toU διαδόλου. ᾿Απαλλοτριῶσαι x ἡμᾶς βούλεται τοῦ p simus iste Manes dicat. Mundus, ait, non est Dei, 


Θεοῦ ἡμῶν. Καὶ ἑλυπήθη, φησὶν, ὁ Θεὸς, ὅτι ἀπ- 
Ἔχόπη μέρος ἀπ᾽ αὐτοῦ, χαὶ ἑπόνεσεν. Ἐὰν ἀπεχόπη 
μέρος ἀπ᾽ αὐτοῦ, καὶ φθαρτός ἐστι. Πᾶν γὰρ τὸ τε- 
μνόμενον, φθαρτόν ἐστιν. Ἐσύλησε xal ἥρπαξε, 
φησὶν, ἡ καχία μέρος ἀπὴ τοῦ Θεοῦ, χαὶ διὰ τοῦτο 


| πέμπει ὁ Θεὸς, ναὶ συλᾷ, xal ἀρπάζει τὸ μέρος τὸ 


συληθὲν ἀπ᾽ αὐτοῦ. Λῃστὰς Θεοῦ εἰσάγεις, ὦ θεό- 
λεστε; ἀλλὰ xal μηχανὰς, φῆσιν, ἐποίησεν ὁ Θεὸ;, 
* 


* [sa. :, 3. "δ Deut. xxxii, 4. 


sed diaboli. Nimirum nos a Deo nóstro alienare 
studet. Indoluit Deus, inquit, quod portio abs se 
esset abscissa. Atqui si pars ab eo decisa est, in 
ipso quoque corruptio locum habet. Nam quod 
amputatur, corruptioni obnoxium est. Malum, ait, 
partem Deo przdatus est, et abstulit : ob eamque 
causam mittit Deus, quo partem ereptam sibi prze- 
detur et auferat. Dei przdatores introducis, o pcr- 


VARUE LECTIONES., 
Y Nisi me prorsus fallit judicium, inquit Billius, ἀτόπων, legendum est. χ Basil. βούλονται ἡμᾶς ἀπ- 


αλλ)τριῶσαι τοῦ. 


1563 
ditissime ? at etiam, inquit, machinas exstruxit 
Deus; nimirum duodecim cados, et solem, et lu- 
nam, ut quod suum erat, reciperet, Qua tandem 
de causa ? ut bonus immisso igne mundum exurat, 
cunctaque deleat, ac materiam imferne in suo loco 
reponat, animasque illas qu& Manem non susce- 
perint **. Audite quid Dei adversarius dicat, quan- 
tumque materiz vim tribuat : Dei altissimi poten- 
tiam dejicit. Primum enim ait spoliatum fuisse 
Deum. O imbecillitatem 1 Deumne meum imbecil- 
lem dicis? at ultro forsan libensque id passus est. 
Cur ergo moerore affectus fwit, si vis ipsi illata 
non esi? Nemo enim sponte $ua perdit, ac dolet. 
Quod si, ne locus ipsius occuparetur, cum alioqui 
materiam superare non posset, diripi se passus 


* 


S, JOANNIS DAMASCENI b 


δώδεχα xáboug, xal τὸν ἥλιον, χαὶ τὴν σελήνην, 
λάθῃ τὸ ἴδιον. "Iva τί τελευταῖον γένηται ; Ἵνα τί 
dp πῦρ ὁ ἀγαθὸς, xaX χαύσῃ τὸν κόσμον, χαὶ 
αλώσῃ πάντα, xal ἀποχαταστήσῃ τὴν ὕλην xátw: 
τὸν τόπον τῆς αὐτῆς, καὶ τὰς ψυχὰς τὰς μὴ! 
ξαμένα; τὸν Μάνεντα. ᾿Αχούσατε, οἷα λέγει ὁ ἀν 
διχος τοῦ Θεοῦ, πόσην δύναμιν δίδωσι τῇ ὕλῃ" xr 
θάλλει τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου τὴν δύναμιν. Tipi 
μὲν φησιν, ὅτι ἐσυλήθη χαὶ ἐκλάπη. "D ἀδυνερία 
τὸν Θεόν μου λέγεις ἀδύνατον ; 'AXX ἐχὼν τὸ 
ἐχώρησε. Πῶς οὖν ἐλυπήθη, et μὴ ἐδιάσθη - Οὐδ 
προδίδωσι τὰ ἑαυτοῦ ἐχουσίως, xal λυπεῖται. El 
ἵνα μὴ χαταχυριευθῇ ὁ τόκος αὐτοῦ, μὴ δυντῇ 
ἄλλως περιγενέσθαι τῆς ὕλης, ἐλυπήθη, πῶς. 
ἀδύναμος ; εἶτα λυπεῖται καὶ κολάζεται τὸ μέρος 


est, qui afferri possit, quin imbecillitate laboret. B ἀπ᾽ αὐτοῦ * xal τεχνάζεται. καὶ μηχανὰς ποιεῖς 


Postea in moerore versatur, ac pars quz ah. eo 
avulsa cruciatur. Itaque technas adhibet, et machi- 
nas struit, ut quod suuim est, capiat : δὶ ne id qui- 
dem integrum recipit. Etenim anima ill: que 
Manem sequi recusarunt, sternum puniuntaer. 
Extremum hoc est, quod materia iterum gost- 
quam adversus bonum insurrexerit, eumque afflixe- 
ri!, nullo tandem accepto inde detrimento, suum.ad 


ἵνα λάδῃ τὸ ἴδιον, xal οὐδὲ ὅλον ἀπολαμθάνει: 
ἴδιον * αἱ γὰρ ψυχαὶ, αἱ μὴ ἀχολουθήσασαι τῷ Ν 
γεντι εἷς αἰῶνα χολάζονται * καὶ «ελευταῖον͵ ἡ ἢ 
πάλιν ἐν τοῖς ἰδίοις τόποις στασιάσα 1:2 τὸν ἑτεῖι 
xai θλίψασα, αὐτὴ δὲ μὴ θλιδεῖσα, ἀλλὰ τὸ Ens 
πρὸς τὸ ἴδιον παλινδρομήσασα μετὰ καὶ τῶν ὑηὰ 
τῶν μὴ πιστευσασῶν Υ τῷ Mávevet. ᾿Αλλὰ «vir 

πάλιν ἀν ἀστήσεταει. 


locum recurrerit, ung cum animabus illis, quas. Mani minime credideront. At fortasse rorsem 8 


quoque hinc emerget. 

68. Dicite nobis, o Manichzmi : materia eum 
prius quieta esset, bonane, an mala erat? Si mala, 
postea igitar excitata seditione bona 456 facta 
est. Sin prius bona, poet igitur mals reddita est. 

Deinde, eum intestina seditione laborans, amen- 
tique motu agitata ad lucis fines pervasit, siquidem 
expertem materie lucem aspexerit, quonam modo 
czxeca sit? Qui lieri etiam potest ut materia lucem 
a maleria remotam cernat ? Si autem intellexit, 
quonam pacto ratione δὲ mente caret, lucemque, 
ut existimatis, adamavit. Quomodo sine anima? 
quomodo mala? neque enim illud malum est, quod 
boni amore rapitur. Quonam item modo mente 
et sapientia caret, qua ex finibus suis, non bruti 
cujusdam animantis, sed praestantissimi cujusdam 
ac bene ordinati imperatoris instar excessit, lu- 
cisque haud contemnenda arrepta preda, ad sua 


Gn. Εἴπατε ἡμῖν, ὦ Mavtyatos, ἢ ὕλη ὁ τυχάζεει 
τὸ πρότερον χαλὴ ἣν, ἢ χαχή ; El μὲν xexi, ὕσερ 
στασιάσασα χαλὴ ἐγένετο. El δὲ πρῶτον καλή, ὅστε 
ρὸν χαχῆ. 

Εἴτα στασιάσασα πρὸς ἑαυτὴν, καὶ ἀτάτχαις τινὶ 
θεῖσα, xal ἐλθοῦσα εἰς τὰ τοῦ φωτὸς ips, ἡ καὶ 
ἐθεάσατο τὸ ἄῦλον φῶς, πῶς τυφλή: lu; ὃ α 
ὕλη ἄῦλον φῶς θεάσηται; El δὲ ἐνόησε, κῶς br 
xal ἄνους ; xai ράσθη x&6' ὑμᾶς. Πὼς ber: 
πῶς δὲ xaxíj; τὸ γὰρ ἐρῶν τοῦ ἀγαθοῦ, e rut" 
πῶς δὲ ἄνους xal ἄσοφος, ἡ ἐχόδῖισα àx τῶν rds 
ὥσπερ ζῶον οὐχ ἄλογον, ἀλλ᾽ ὥσπερ pum E 
τηγὸς xal εὔταχτος, xat λαδοῦσα ἀξιόλον 
«τοῦ φωτὸς, xal εἰς τὰ ἑαυτῆς ὑποστρέμαι δα 
δὲ xai φαύλην λέγετε, τὴν τὸ ἀγσθὸν Gstssr 
χωρήσασαν ; τὰ γὰρ δεχτικὰ ἀγαθοῦ, οὐκ ie 
οὐδὲ πολέμια. 


subinde regressa est? Quo, inquam, modo malam dicis, quz: bonum suscepit aec conmtisat! ᾧ 
enim ejusmodi sunt, ut bopum suscipere queant, ea nec illi contraria sunt, nec pugnacis. 
Àc rursum : si Dei pars a materia abrepta est, D Καὶ πάλιν’ εἰ ὕλη ἀφήρπασε μέρος τοῦ Θεοῦ, δ 


sequitur uL *nateria agendi vim et industriam ba- 
beat; contra boni natura patibilis et fluxa sit. 
Quod si illa boni cupiditate effecta est, bonus au- 
tem sui partem malo dedit, utrumque mutationem 
suscepit. Nam et malui& eo bonum effectum est, 
quod boni desiderio flagravit : et bonum eo ma- 
im evasit, quod malo misceri noi recusavit. 
Preterea, bonum ex isto raptu et mistione, vel 


** Vide Epiphan. in hzres, Manich. 


στήριον μὲν καὶ ποιητιχὸν ἢ ὕλη, καθττὶ, δὲ 
ῥευστὴ ἡ φύσις τοῦ ἀγαθοῦ. Εὶ δὲ ἐκείνη μὲν 
ἀγαθοῦ ἐπεθύμησεν, ὁ δὲ ἀγαθὸς μέρος αὐτοῦ Ub 
τῷ χαχῷ, ἀμφότερα ἐτράπησαν " xal τὸ χαχὸν 
ἐπεθύμησε τοῦ ἀγαθοῦ, xal ἀγαθὸν ἐγένετο" 
τὸ ἀγαθὸν δεξάμενον μιγῆναι τῷ χαχῷ, xaxbv | 
veto. 

Καὶ πάλιν * ἐδλάδη τὸ ἀγαθὸν ὑπὸ «rc kp 


YARLE LECTIONES. 


Y Ὦ. πιστευσάντων. 


DIALOGUS CONTRA MANICHJEOS 


1566 


μίξεως, 1| ξόλαψεν * ἣ ὠφέλησεν, ἢ ὠφελήθη. A detrimentum accepit, vel attulit; vel utilitatem ac- 


νφελήθῃ, ἐνεργὸν xal ἀγαθὸν «b ὠφελῆσαν, 
v τὸ ὠφεληθὲν xal παθητόν * εἰ δὲ ἑδλάδη, 
o παθητὸν τὸ βλαδὲν, καὶ ἐπικρατέστερον 
av* εἰ δὲ ἔδλαψε, xaxóv ἐστι" εἰ δὲ ὠφέ- 
evepüc ὁ ἀγαθὸς, λυπηθεὶς, xal μνησίχαχος, 
ραδοὺς τὴν ὕλην, xal τῇ ὑπερδολῇ τῆς μνη- 
* xai τὸ ἑαυτοῦ μέρος σὺν αὐτῇ. Et δὲ οὐδὲ 
, οὐδὲ ἐδλάδη, οὐδὲ ὠφέλησεν, οὐδὲ ὠφε- 
ρῶτον μὲν, ἀνενέργητον " τὸ γὰρ ἀγαθὸν 
γένηται, ὠφελεῖ, ἐὰν ὄχῃ ἀγαθὴν ἐνέργειαν " 
' 66, ἄδιχον, ὅτι μὴ ὠφεληθὲν, μηδὲ βλαδὲν, 
τὴν μηδὲν ἀδικήσασαν ὕλην * εἰ δὲ διὰ τὸ 
εἰ αὐτοῦ τὴν ὕλην, . xal μετασχεῖν αὐτοῦ 
t καὶ λυπεῖται, χαθ᾽ ὑμᾶς, μηδεὶς ἐρασθῇ 


cepit, vel dedit. Si utilitatem accepit, efficax ergo et 
bonum illud est quod alteri utile fuit, inferiusque et 
patibile, cui utilitas accessit. Sin detrimentum ac- 
cepit, sic quoque patibile sit. oportet illud quod 
hesum fuit, et valentius id quod lzsit. Sia vero 
kesit ipse, malus ergo est. Si profuit, jinvi-' 
dentia igitur bonus laborat, qui idcirco mo 
sius sit, et injurie memor, ut materiam igni 
tradat, unaque sui partem, incredibili ultionis stu- 
dio. Quod si nec lzsum est, nec δὲ, commodum- 
que item nec prestitit, nec percepit : primum 
quidem omnis actionis est. expers ; cum tamen ea 
boni natura sit, ut ubicunque sdfuerit, prosit, 
modo proba efíficacitate polleat. Deinde injustus 


D est, qui nec beneflcio, nec incommodo affectus, 


a nihil commeritam puniat. Sin, vestra quidem opinlone, propterea irascitur et. dolet, qnod 
amore sui capta, seque tandem potita sit, non est quod quisquam ipsius amore ardeat. 


ὥς φατε, γνοὺς ὁ Θεὸς τὴν ὕλην ἐπερχο- 
τῷ, ἐχὼν συνεχώρησεν ἀρπαγῆναί τι αὐτοῦ 
je, ἵνα αὑτῆς τὴν χίνησιν περιγράψας τιμω-» 
ὥσπερ βόλον: ἐμπήξας τῇ γεέννῃ" πρῶτον 
; ἕνεχεν οὐχ εὐθέως ἔπηξε, xal παρέδωχεν 
γεέννῃ ; εἰ δὲ οὐκ ἠδύνατο, εἰ μὴ τρόπῳ 
ἡμῖν τέ μέμφεται, μὴ ἀνθιστωμένοις τῷ 
αὐτὸς προδοὺς τὰς ψυχὰς ἡμῶν δι᾽ ἀδυνα- 


γεέννην λέγοντες, ἢ ὁμρούσιον τοῦ ἀγαθοῦ 
peis& , 4 ὁμοούσιον τοῦ πονηροῦ, f) ἄλχην 
καὶ οὐκέτι δύο, ἀλλὰ τρεῖς. El γὰρ 900 


πῶς κολάζει; οὐκ ἀγαθὴ « γὰρ ἢ γέεννα. C 


ὁ πονηροῦ, 598δ᾽ χολάξει τὸ χακόν οὐδὲν 
b χολάζει. El δὲ ἕτερόν τι πάρὰ τὰ δύο, 
(at, καὶ οὐ δύο" ἣ Ex μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι 
. Καὶ εἰ τοῦτο, διὰ τί μὴ πρὸς τὴν εὐθεῖαν 
t εἴπομεν, "Ex μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρ- 
πάντα; 


Quod si, ut dicitis, Deus invadentem se mate- 
riam prospiciens ulWo sibi ab ea eripi partem 
passu« est, ut ejus mota compresso ultionem post- 
hao ex es sumeret, ac velut careerem  gebennse 
figeret : primum illud quaero, cur non statim fixe- 
rit, gehennsque eam tradiderit? Quod si nonnisi 
boc medo id poterat, quid tandem est quod sobis 
malo nen resistentibus succenseat, cum ipse prse 
virium Unbecillitate anImas prediderit? 

Insuper, gehennam dicentes, aut esm ejasdem 
eum bono, aut ejusdem cum malo substantiz esse 
dicis, aut alterius eujusdam substantie : et ita 
non duse, sed tres future. sunt. Si ejusdem cum 
bono A557 substantie est, quonam modo cruciat? 
non enim bona est gehenna. Si autem ejusdem 
est cum malo substantiz», nequaquam malum ex- 
cruciat. Nihil enim seipsum punit. Sin denique 
aliud quiddam preter hzc duo; tria. ergo princi- 
pia erunt, non duo. Num vero ex nihilo producta 


lsi ita est ; quidni ergo recta via incedentes, omnia ex nihilo ad hoc ut essent condita 


erimus. 

tpyov , ἄτρεπτον. Τροπὴ γάρ ἔστι, τὸ μὴ 
ὃν, ὕστερον γενέσθαι. Ὧν δὲ τὸ εἶναι ἀπὸ 
Ἰρξατο, καὶ τρεπτὰ, ἀλλ᾽ ἄναρχα, ἄτρεπτα 
ὥς οὖν ix τῶν ἀνάρχων οὐσιῶν ἐγενόμεθα : 
τὶ αὐταὶ τοιαῦταί εἰσιν, οἷοι ἡμεῖς, ἄνθρω- 
iotal. Εἰ δὲ μὴ τοιαῦται, πῶς ἐτράπησαν ; 
ov ἀνάρχιον τοίνυν οὐσιῶν ἡμεῖς, ἀλλ᾽ ἐχ 
ντος. 


Quod sine principio est, id quoque est. immuta- 
bile. Mutatio enim est, cum id quod príus non erat, 
pestmedum exsistit. Quorum porro esse ἃ mula- 
tione coppit, ea quoque suapte natura mutari pos- 
Sunt ; vicissim ea nalura eua mutari nequeunt, 
quorum esse principio caret. Quonam igitur modo 
nos ex substantiis principii expertibua orti sumus? 


D Si enim ee tales sunt, quales nos ipsi ; ipse quo- 


homines. Sin autem tales non sunt, quonam pacto mutatz sunt? Non ergo ex principii ex- 


substantiis, sed ex nihilo orti sumus. 

ὄὅχος ἀρχὴ χαὶ ἀΐδιος ἡ ὕλη xa ἡ xaxa, 
; ἔχουσα τὸ εἶναι, χαὶ ὅσα ἔχει, τουτέστι 
γνίδα, καὶ τὴν ἰσχὺν, xai τὴν xaxíav, 
ταῦτα ἕξει. Πῶς οὖν ὁ τοσοῦτον αὐτὴν φο- 
στε παραχωρῆσαι μέρος αὐτοῦ αἰχμάλωτον 
; γενέσθαι, ἐσχάτως αὐτῆς περιγενέσθαι 


Si prineipii expers ae zternum principium est 
materia οἱ malum quod ex. ipsa ortum ducit, quid- 
quid habet, hoc est tyrannidem, robur. el malitiam ; 
baec, inquam, omnia perpetua et immutabilia ba- 
bebit. Qua igitur ratione is, qui usque adeo eam 
pertimuit, ut partem etiam sui ab ea rapi permi- 
serit, hanc ad extremum superare poterit? 


VARLE LECTIONES, 


elavius bene? emendat ὡς περίθολον. 


ἃ ]ta Basil. οἱ R. Leuncl. οὐ xaxf, contra seusume 


1563 
ditissine ? at etiam, inquit, machinas exstruxit 
Deus; nimirum duodecim cados, et solem, et lu- 
nam, ut quod suum erat, reciperet. Qua tandem 
de causa ? ut bonus immisso igne mundum exurat, 


cunctaque deleat, ac materiam imferne in suo loco , 


reponat, animasque illas qux& Manem non susce- 
perint **. Audite quid Dei adversarius dicat, quan- 
tuique materie vim tribuat : Dei altissimi poten- 
tiam dejicit. Primum enim ait spoliatum fuisse 
Deum. O imbecillitatem ! Deumne meum imbecil- 
lem dicis? at ultro forsan libensque id passus est. 
Cur ergo morore affectus fwit, si vis ipsi illata 
non est? Nemo enim sponte $ua perdit, ac dolet. 
Quod si, ne locus ipsius occuparetar, cum alioqui 
materiam superare non posset, diripi se passus 


S. JOANNIS DAMASCENI 


1564 
δώδεχα χάδους, xa τὸν ἥλιον, xaX τὴν σελήνην, ἵνα 
λάδῃ τὸ ἴδιον, Ἵνα τί τελευταῖον γένηται ; "Iva xig. 
dp πῦρ ὁ ἀγαθὸς, xaX χαύσῃ τὸν κόσμον, χαὶ ἀν. 
αλώσῃ πάντα, καὶ ἀποκαταστήσῃ τὴν ὕλην κάτω ci; 
τὸν τόπον τῆς αὐτῆς, καὶ τὰς ψυχὰς τὰς μὴ δε- 
ξαμένα; τὸν Μάνεντα. ᾿Αχούσατε, οἷα λέγει ὁ ἀντί- 
διχος τοῦ Θεοῦ, πόσην δύναμιν δίδιοσι τῇ ὕλῃ" χατε- 
θάλλει τοῦ Θεοῦ τοῦ ὀψίστου τὴν δύναμιν. Πρῶτον 
μὲν φησιν, ὅτι ἐσυλήθη xal. ἐχλάπη. ἋὭ ἀδυναμίας ! 
τὸν Θεόν μου λέγεις ἀδύνατον ; ᾿Αλλ᾽ ἐχὼν καρ- 
ἐχώρησε. Πῶς οὖν ἐλυπήθη, εἰ μὴ ἐδιάσθη ; Οὐδεὶς 
προδίδωσι τὰ ἑαυτοῦ ἑκονσίως, καὶ λυπεῖται. EL & 
ἵνα μὴ καταχυριευθῇ ὁ τόπος αὐτοῦ, μὴ δυνηθέ, 
ἄλλως περιγενέσθαι τῆς ὕλης, ἐλυπήθη, πῶς οὐχ 
ἀδύναμος ; εἶτα λυπεῖται καὶ κολάζεται: τὸ μέρος di 


est, qui afferri possit, quin imbecillitate laboret, B ἀπ᾽ αὐτοῦ * xai τεχνάζεται, καὶ μηχανὰς ποιεῖται 


Postea in m«erore versatur, ac pars qua ah eo 
avulsa cruciatur. Itaque techbnas adhibet, et machi- 
nas struit, ut quod suum est, capiat : δὲ ne id qui- 
dem integrum recipit. Etenim anima illz qua 
Manem sequi recusarunt, zsiernum puniunter. 
Extremum hoc est, quod meieria iterum post- 
quam adversus bonum insurrexerit, eumque afflixe- 
rit, nullo tandem accepto inde detrimento, suum ad 


ἵνα λάδῃ τὸ ἴδιον, xal οὐδὲ ὅλον ἀπολαμθάνει «h 
ἴδιον " αἱ γὰρ ψυχαὶ, αἱ μὴ ἀκολουϑήσασαι τῷ M 
νεντι εἷς αἰῶνα χολάζονται * xa τελευταῦον͵ ἡ t» 
πάλιν ἐν τοῖς ἰδίοις τόποις στασιάσασα τὸν kyefn, 
xai θλίψασα, αὐτὴ δὲ μὴ θλεδεῖσα, ἀλλὰ τὸ Eye, 
πρὸς τὸ ἴδιον παλινδρομήσασα μετὰ καὶ τῶν dpa 
τῶν μὴ πιστευσασῶν Υ τῷ Μάνεντι. ᾿Αλλὰ τιγύν αἱ 
πάλιν ἀν ἀστήσεταε, 


locum recurrerit, ung cum animabus illis, qua Maui minime crediderunt. At fortasse rema w, 


quoque hinc emerget. 

68. Dicite nobis, o Manichsi : materia eum 
prius quieta esset, bonane, an mala erat? Si mala, 
postea igitur excitata seditione bona 456 facta 
est, Sin prius bona, peet igitur mal» reddita est. 

Deinde, cum intestina seditione laborans, amen- 
tique motu agitata ad lucis fines pervasit, siquidem 
experilem materie lucem aspexerit, quonam modo 
cseca sit! Qui fieri etiam potest ut materia lucem 
ἃ materia remotam cernat ? Si autem intellexit, 
quonam paeto ratione δὲ mente caret, lucemque, 
ut existimatis, adamavit. Quomodo sine anima? 
quomodo mala? neque enim illud malum est, quod 
boni amore rapitur. Quonam item modo mente 
el sapientia caret, qua ex finibus suis, non bruti 
cujusdam animantis, sed praestantissimi cujusdam 
ac bene ordinati imperatoris instar excessit, lu- 
«isque haud contemnenda arrepta preda, ad sua 


Ex. Κίπατε ἡμῖν, ὦ Mavtyalot, ἢ ὕλη fovykies 
τὸ πρότερον καλὴ ἦν, ἢ κακή ; El μὲν χαχὴ, ὕστερη 
στασιάσασα χαλὴ ἐγένετο. El δὲ πρῶτον καλὴ, ὅστι» 
pov καχή. 

Εἴτα στασιάσασα πρὸς ἁαυτὴν, καὶ ἀτάχτως χινη- 
θεῖσα, καὶ ἐλθοῦσα εἰς cX τοῦ φωτὸς ὅρια, γὴν 
ἐθεάσατο τὸ ἄῦλον φῷς, πῶς τυφλή : Πῶς & χοὶ 
ὕλη ἄῦλον φῶς θεάσηται : EL δὲ ἐνόησε, κῶς Bey; 
xai ἄνους ; xal ἠράσθη καθ᾽ ὑμᾶς. Πῶς Epp; 
πῶς δὲ χαχή ; τὸ γὰρ ἐρῶν τοῦ ἀγαθοῦ, οὐ xmi 
πῶς δὲ ἄνους xal ἄσοφος, ἡ kx6daa ἐκ τῶν εἰκῇ; 
ὥσπερ ζῶον οὐκ ἄλογον, ἀλλ᾽ ὥσπερ ἄριεαι e- 
τηγὸς χαὶ εὔταχτος, xal λαδοῦσα &Etólem ique 
«οὔ φωτὸς, xal εἰς τὰ ἑαντῆς ὑποστράπα. ἃς 
δὲ xal φαύλην λέγετε, τὴν τὸ ἀγσθὸν Gcrm o 
χωρήσασαν ; τὰ γὰρ δεχκτικὰ ἀγαθοῦ, οὐχ ἐπεί, 
οὐδὲ πολέμια. 


subinde regressa est? Quo, inquam, modo malam dicitis, qu:z:e bonum suscepit ae eoatimek! ee 
enim ejusmodi suni, ut bonum suscipere queant, ea nec illi contraria sunt, nec pugnacis. 
Ac rursum : si Dei pars a materia abrepta est, D Καὶ πάλιν' el ὕλη ἀφήρπασε μέρος τοῦ Θεοῦ, δρα- 


sequitur ut *nateria agendi vim el industriam ha- 
beat; contra boni natura patibilis et fluxa sit. 
Quod si illa boni cupiditate effecta est, bonus au- 
tem sui partem malo dedit, utrumque mutationem 
suscepit. Nam et malum eo bonum effectum est, 
quod boni desiderio flagravit : et bonum eo ma- 
im evasit, quod malo miseeri not recusavit. 
Priaterea, bonum ex isto raptu et mistiene, vel 


** Vide Epiphan. in hzeres. Manich. 


στήριον μὲν xal ποιητικὸν d) ὕλη, καθητὴ δὲ vot 
ῥευστὴ ἡ φύσις τοῦ ἀγαθοῦ. EL δὲ ἐκείνη μὲν τοῦ 
ἀγαθοῦ ἐπεθύμησεν, ὁ δὲ ἀγαθὸς μέρος αὐτοῦ ἔδωκε 
τῷ xax, ἀμφότερα ἐτράπησαν - καὶ τὸ χαχὸν τὺ 
ἐπεθύμησε τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ ἀγαθὸν ἐγένετο" χεὶ 
τὸ ἀγαθὸν δεξάμενον μιγῆνας ἐῷ καχῷ, xaxiv ἐγέν 
vtto. 

Kel πάλιν“ ἐδλάδη τὸ ἀγαθὸν ὑπὸ τῆς ἀρπαγῖς | 


YARLE LECTIONES. 


? ἢ. πιστευσάντων. 





DIALOGUS CONTRA ΜΑΝΙΟΗΖΕΟΒ 


1566 


ie μίξεως, ἣ ξόλαψεν * ἣ ὠφέλησεν, ἢ ὠφελήθη. A detrimentum accepit, vel attulit; vel utilitatem ac- 


| ὠφελήθῃ, ἐνεργὸν xal ἀγαθὸν τὸ ὠφελῆσαν, 
τὸν τὸ ὠφεληθὲν xal παθητόν" εἰ δὲ ἐδλάδη, 
τω παθητὸν τὸ βλαδὲν, xal ἐπικρατέστερον 
ἄψαν" εἰ δὲ ἔδλαψε, xaxóv ἐστι" εἰ δὲ ὠφέ- 
φθονερὸς ὁ ἀγαθὸς, λυπηθεὶς, xal μνησίχαχος, 
παραδοὺς τὴν ὕλην, xai τῇ ὑπερόδολῇ τῆς μνη- 
(ac, καὶ τὸ ἑαυτοῦ μέρος σὺν αὐτῇ. Εἰ δὲ οὐδὲ 
tv , οὐδὲ ἐδλάδη, οὐδὲ ὠφέλησεν, οὐδὲ ὠφε- 

πρῶτον μὲν, ἀνενέργητον * τὸ γὰρ ἀγαθὸν 
lv γένηται, ὠφελεῖ, ἐὰν Ern ἀγαθὴν ἐνέργειαν " 
9v δὲ, ἄδιχον, ὅτι μὴ ὠφεληθὲν, μηδὲ βλαδὲν, 
t& τὴν μηδὲν ἀδιχήσασαν ὕλην * εἰ δὲ διὰ τὸ 
ἦναι αὐτοῦ τὴν ὕλην,. xal μετασχεῖν αὐτοῦ 
ται xal λνπεῖται, χαθ᾽ ὑμᾶς, μηδεὶς ἐρασθῇ 


cepit, vel dedit. Si utilitatem accepit, efficax ergo et 
bonum illud est quod alteri utile fuit, inferiusque et 
patibile, cui utilitas accessit. Sin detrimentum ac- 
cepit, sic quoque patibile sit. oportet iliud quod 
lesum fuit, et valentius id quod laesit. Sin vero 
lesit ipse, malus ergo est. Si profuit,  invi-- 
dentia igitur bonus laborat, qui idcirco moe- 
sius sit, et injurie memor, ut materiam igni 
tradat, unaque sui partem, incredibili ultionis stu- 
dio. Quod si nec lzsum est, nec lesit, commodum- 
que item nec prestitit, nec percepit : primum 
quidem omnis actionis est. expers ; cum tamen ea 
boni natura sit, ut ebicunque adfuerit, prosit, 
modo proba efífiacitate polleat. Deinde injustus 


D est, qui nec beneficio, nec incommodo affectus, 


iam nibil commeritam paniat. Sin, vestra quidem opinione, propterea irascitur et. dolet, quod 
ia amore sui capta, seque tandem potita sit, non est quod quisquam ipsius amore ardeat. 


&, ὥς φατε, γνοὺς ὁ Θεὸς τὴν ὕλην ἐπερχο- 
αὐτῷ, ἑχὼν συνεχώρησεν ἀρπαγῆναί τι αὑτοῦ 
τῆς, (va αὐτῆς τὴν χίνησιν περιγράψας τιμω- 
at, ὥσπερ βόλον ἐμπήξας τῇ γεέννῃ" πρῶτον 
νος ἕνεχεν οὐχ εὐθέως ἔπηξε, καὶ παρέδωχεν 
τῇ γεέννῃ ; εἰ δὲ οὐκ ἠδύνατο, εἰ μὴ τρόπῳ 
ἢ, ἡμῖν τί μέμφεται, μὴ ἀνθιστωμένοις τῷ 
p, αὐτὸς προδοὺς τὰς ψυχὰς ἡμῶν δι' ἀδυνα- 


t, γεέννην λέγοντες, ἢ ὁμοούσιον τοῦ ἀγαθοῦ 
» ἐρεῖτε, ἢ ὁμοούσιον τοῦ πονηροῦ, f) ἄλλην 
, καὶ οὐκέτι δύο, ἀλλὰ τρεῖς. El γὰρ τοῦ 


Quod si, ut dicitis, Deus invadentem se mate- 
riam prospiciens ulWo sibi ab ea eripi partem 
passu« est, ut ejus motu compresso ultionem post- 
hac exea sumeret, ac velut careerem gehennae 
figeret : primum | illud qusero, cur non statim fixe- 
rit, gehennsque eam tradiderit ?* Quod si nonnisi 
boc medo id poterat, quid tandem est quod sobis 
malo nen resistentibus succenseat, cam ipse pre 
virium linbecillitste anlmas prodiderit? 

insuper, gehennam dicentes, aut esm ejusdem 
cum bono, aut ejusdem cum malo substantie esse 
dicitis, aut alterius eujusdam substantte : et ita 


|j, πῶς κολάζει; οὖκ ἀγαθὴ * γὰρ fj γέεννα. C non duse, sed tres future. sunt. Si ejusdem. cam 


ποῦ πονηροῦ, eb χολάξει τὸ χακόν" οὐδὲν 
tu*b χολάζει. ΕἸ δὲ ἕτερόν τι πάρὰ «à δύο, 
ἀρχαὶ, xat οὐ δύο" f| ἐχ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι 
θη. Καὶ εἰ τοῦτο, διὰ τί μὴ πρὸς τὴν εὐθεῖαν 
vot εἴπομεν, "Ex μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρ- 
ἃ πάντα ; 


bono 4.57 substantie est, quonam modo crueiat 
non enim bona est gehenna. Si sutem ejusdem 
est cum malo substantie, nequaquam malum ex- 
cruciat. Nihil enim seipsum punit. Sin denlque 
aliud quiddam prseter hzc duo; tria. ergo princi- 
pia erunt, non duo. Num vero ex nihilo producta 


10d si ita est; quidni ergo recta via incedentes, omnia ex nihilo ad hoc ut essent condita 


dixerimus. 

iva pyov , ἄτρεπτον. Τροπὴ γάρ ἐστι, τὸ μὴ 
ὧν ὃν, ὕστερον γενέσθαι. "Qv δὲ τὸ εἶναι ἀπὸ 
; ἤρξατο, καὶ τρεπτὰ, ἀλλ᾽ ἄναρχα, ἄτρεπτα 
Πῶς οὖν Ex τῶν ἀνάρχων οὐσιῶν ἐγενόμεθα ; 
xa αὐταὶ τοιαῦταί εἰσιν, οἷοι ἡμεῖς, ἄνθρω- 
t αὐταί. El δὲ μὴ τοιαῦται, πῶς ἐτράπησαν ; 
« τῶν dvápytov τοίνυν οὐσιῶν ἡμεῖς, ἀλλ᾽ ἐχ 
|, ὄντος. 


Quod sine principio est, id quoque est. immuta- 
bile. Mutatio enim est, cum id quod prius non erat, 
pestmedum exsistit. Quorum porro esse ἃ mula- 
tione ccepit, ea quoque suapte natura mutari pos- 
sunt; vicissim ea natura sua mutari nequeunt, 
quorura esse principio caret. Quonam igitur modo 
bos ez substantiis principii expertibus orti sumus? 


D Si enim es tales sunt, quales nos ipsi ; ipsse quo- 


nt homines. Sin autem tales non sunt, quonam pacto mutatz sunt? Non ergo ex principii e£- 


IS substantiis, sed ex nihilo orti sumus. 

ναρχος ἀρχὴ καὶ ἀΐδιος ἡ ὕλη xal ἢ xaxa, 
ἧς ἔχουσα τὸ εἶναι, xa ὅσα ἔχει, τουτέστι 
Ιραννίδα, καὶ τὴν ἰσχὺν, καὶ τὴν καχίαν, 
α ταῦτα ἕξει. Πῶς οὖν ὁ τοσοῦτον αὐτὴν φο- 
, ὥστε παραχωρῆσαι μέρος αὐτοῦ αἰχμάλωτον 
ἧς γενέσθαι, ἐσχάτως αὐτῆς περιγενέσθαι 


ται" 


Si prineipii expers ae δίϑγηιπὶ principium est 
meteria et malum quod ex. ipsa ortum ducit, quid- 
quid babet, hoc est tyrannidem, robur εἰ malitiam ; 
haec, inquam, omnia perpetua et immutabilia ha- 
bebit. Qua igitur ratione is, qui usque adeo eam 
pertimuit, ut partem etiam sui ab ea rapi permi- 
serit, hanc ad extremum superare poterit? 


VARLE LECTIONES. 


'unclavius 


1 bene: emendat ὡς περίδολον. 


ὁ |ta Basil. οἱ R. Leuncl. οὐ xax?, contra seusum 


1561. 


S JOANNIS DAMASCENI 


68'. MAN. Eecur Deus, cum prznosset. fore A — 6x". MAN. Διὰ «( προγινώσχων ὁ Θεὸς τὸν 


αἱ diabolus ex bono in malum metaretar, factaque 
boni jactura, boni exsors, sive malus evaderet, 
hunc tamen creavit? ORTH. Si eum prienoscebat, 
certe ut. omnino futurum prznoscebat. Etenim 
cjus quod omnino futurum non sit, prescientia 
mon est, sed ignoratio et error. MAN. Volensne 
Deus eum fecit ? ORTH. Certe volens. MAN. Quare 
vero, cum bonus sit Deus, facere illum voluit qui 
malus futurus esset? ORTH. Deus eum bonum fe- 
cit : verum ipse sponte mutatus, bonum abjecit, 
quippe qui liberi arbitrii compos creatus erat. 
MAN. Quidnam autem causes est, cur eum arbitrii 
libertate praeditum ae mutabilem effecerit? ORTH. 
Quidquid creatum est, a natura babet, ut mutari 


6oXov, ὅτι ἤμελλε τρέπεσθαι Ex. τοῦ ἀγαθοῦ αὶ 
κακὸν, καὶ ἀποδάλλεσθαι τὸ ἀγαθὸν. καξ ἐν kw 
ξίᾳ τοῦ ἀγαθοῦ εἶναι, ὅπερ ἐστὶ χαχὸν, bmi 
αὐτόν : ΟΡΘ. Εἰ προεγίνωσκεν αὐτὸν, ὥς mí 
ἐσόμενον προεγίνωσαιν αὑτόν - ἢ γὰρ ph πανιὶ 
ἐσομένου ^ πρόγνωσις, οὐ πρόγνωσίς ἔστιν, 
ἀγνωσία xai πλάνη. MAN. Θέλων ἐποέησεν ἐ 
ὁ Θεός : ΟΡΘ. Ναὶ θέλων. MAN. Καὶ διὰ τί 4M 
ποιῆσαι αὑτὸν, ἀγαθὸς ὧν, τὸῦν κακὸν ἐσύμι 
ΟΡΘ. Ἐποίησεν αὐτὸν ὁ θεὸς καλόν " αὐτὸὺς Bi 
σίως ἐτράπη, xa ἀπεδάλετο τὸ ἀγαθὸν, im | 
εξούσιος ἐγένετο. MAN. Καὶ διὰ τί ἑποίηξεν ε 
αὐτεξούσιον xai τρεπτόν ; ΟΡΘ. Τρεπτὸν μὲν! 
κτίσμα xatà φύσιν. ὧν γὰρ ἣ γένεσις ἀπὸ τρ 


possit, Quorum enim ortus ἃ mutatione coepit, ea B ἤρξατο, ταῦτα ἀνάγχη κατὰ φύσιν τρεκτὰ εἶνε 


quoque suapte natura mutabilia esse oportet. Àn- 
non enim ** mutatio est, cum quid ab eo quod non 
erat, ad hoc ut sit. producitur? Quo fit ut Deus 
solus natura immutabilis sit, utpote increatus et 
zteruug. Ex rebus autem conditis, oinnes illae quse 
rationales sunt, sponte mutantur, pro voluntatis 
arbitrio : relique autem, ratione corporis. 

69. At vero, idcirco liberum eum condidit, quia 
quidquid ratione utitur, sui juris est. Quorsum 
enim ratioge utatur, si arbitrii libertate eareat ? 
nam quod aut vi, aut naturse necessitate fit, vir- 
tutis nomen nequaquam obtinet. Ex quo. effcitur 
ut ne virtus quidem brutis insit. Porro bonorum 
virtutem ob nonnullorum inertiam tollere equum 
non est. MAN. Igitur eos tontum condere debebat, 
qui probi futuri essent, ut benum solum eseet, 
solaque virtus vigeret. ORTH. Perfectum bonum 
Deus solus est , cunctaque, si cum eo conferentur, 
imperfecta sunt, et eatenus duntaxat, et sunt, et 
dicuntur 456 bona, quatenus ipsum participant, et 
ex mutua eorum inter se comparatione. Nam quod 
boni magis est particeps, magis quoque bonum est, 
et dicitur.Quod autem minus, minusetiam est. Quod 
Porro nulla ratione bonum est, id ne quidem est. 
Quod denique nullo modo bonum est, prorsus 
malum est. Atque ipsum hoc esse, benum est. Ex 
cum diabolus sit, hac ratione quod est, beaus est. 

70. MAN. Quid caus: est, eur Dominus dicat : 
« Bonum erat homini illi, si nop fuisset natus homo 
ille**? ORTH. Q«oniam bono quidem bena dare 
convenit : ast accipienti probrum et dedecus est, 
accepta dona minime sgervase : quod non donanitis, 
sed illius culpa et socordia accidit, Deus autem ** 
quia bonus est, bora non largiri non potest, hec est 
non vult non largiri ; qui vero accipere recusat, 
ipse sibi detrimentum  sccersit, dum satius ducit 
nean accipere, quam accipere. Quocirca sequum 


o) τροπὴ, ἡ x τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παραγν 
Μόνον οὖν φύσει ἄτρεπτον τὸ Θεῖον, ὡς ἔχεν 
καὶ ἀεὶ ὄν. Τὰ δὲ χτίσματα, ὅσα μὲν ληγιαὶ͵ i 
τρεπτα, τῷ θελήματι τρεπόμενα " τὰ δὲ led κα 
σῶμα. 


ξθ΄. Αὐτεξούσιον δὲ, ὅ τε μὴ ἐξ Avere ὦ τὴ 
λογικὸν, αὐτεξούσιον. Elo τέ γὰρ Tp ih τὰ 
σηται, μὴ ὧν αὐτεξούσιος ; τὸ γὰρ βίᾳ uan 
ἢ ἀνάγκῃ φύσεως, οὖκ ἀρετή " ὅθεν οὐδὲ ἔχει ἐκ 
τὰ ἄλογα " τὸ διά τινῶν ῥᾳθυμίαν ἀνελεῖν cin 
ἀγαθῶν ἀρετὴν, οὐ δικαίου. MAN. "Ὥφελεν eov: 
μέλλοντας ἐναρέτους ἔσεσθαι γόνως ποιῆσαι, 
μόνον fj τὸ ἀγαθὸν, καὶ μόνη ἡ ἀρετὴ πριτεύη 
ΟΡΘ. Τέλειον ἀγαθὸν ὁ Θεὸς μόνος" τῇ ὃ πρὸς 
τὸν συγχρίσει πάντα ἀτελῆ, κατὰ τοῦτο Uvus, 
λεγόμενα ἀγαθὰ, καθ’ ὅσον αὑτοῦ peciymm, 
τῇ πρὸς ἄλληλα συγχρίσει. Ὅπερ γὰρ siiw | 
ἐχει τοῦ ἀγαθοῦ, πλέον ἔστι τε καὶ Mum à 
δὲ ἔλαττον, ἔλαττον, ὅπερ οὐδόλως ἀγοθὰν, diía 
Τὸ δὲ οὐδόλως ἀγαθὸν, παντελῶς χανν᾽ πὲ εἰ 
δὲ τὸ εἶναι, ἀγαθόν " ἐκ Θεοῦ yàpm ipins 
εἶναι" ὥστε ὧν ὁ διάδολος, xac' αὐτὸ og ἢν 
θός ἐσει. 


Deo quippe qui bonus est, pro&ciseitur. Qumin 


o. MAN. Διὰ τί λέγει ὁ Κύριος, « Καδν ἧ! 
ἀνθρώπῳ ἐκείνῳ, εἰ οὐκ ἐγεννήθη ὁ ἄνδρωπος i 
νος; »ΡΘ. Ἐπειδὴ τῷ μὲν ἀγαϑῷ πρέκει, τὶ 
δόναι τὰ ἀγαθὰ, τῷ δὲ λάμδάνοντι, αἰσχύνι 
ὄνειδος, τὸ μὴ φυλάξαι, ἃ ἔλαθεν ἀγαθὰ, οὗ δι 
διδοῦντα, ἀλλὰ δι’ ἑαυτὸν, καὶ τὴν ἑαυτοῦ joi 
Καὶ ὁ Θεὸς οὐ δύναται μὴ παρέχειν τὰ ἀγαθὰ, 
θὸς ὧν, τουτέστιν οὐ θέλει - ὁ δὲ μὴ θέλων X 
αὐτὸς ἑαυτοῦ * αἴτιος, ἑαυτῷ τὸ μὴ λαδεῖν xp 
«ποιῶν τοῦ λαδεῖν. Οὐ δίκαιον οὖν, οὐδὲ χαλὺν 


" Lib. m, De fide, cap.21, 23, ** Lib. u δὲ fide, cap. 31. " Mauh. xxvi. 58. ?* Lib. iv, 1 


cap. 23. 


VARUE LECTIONES, 
P Edit, παντό;. Reg. πάντως, longe melius. * Leunclavius emendat ἑαυτῷ. 


DIALOGUS CONTRA MANICH.EOS. 


1570 


ἔλειν τοῦτον λαθεῖν, χωλυθῆναι τὸν ἀγαθὸν A non est, nec bonum, ob eam caussam, quia hic ac- 


ποιεῖν, xai διδόναι τὰ ἀγαθά. Οὕτω γὰρ ἂν 

ἐνίχα τὸ ἀγαθὸν, εἰ ὁ Θεὸς ἀγαθότητι ix 
ὄντος εἰς τὸ εἶναι παράγει τὸ δὲ χαχὸν 
, ἐξ ἀγαθοῦ ἐχουσίως τρεπόμενον, ἐχώλυσε 


θὴν τοῦ ἀγαθοῦ δημιο:ργίαν. Διὸ οὐκ εἶπεν 


e, Συνέφερεν εἰ οὐχ ἐγεννήθη ὁ ἄνθρωπος 
, ἀλλὰ, « Συνέφερε τῷ ἀνθρώπῳ ἐχείνῳ. » 
ιὲν χατὰ φύσιν, xal κατὰ τὸ δίχαιον τὸ ἀγα- 
οιἰεῖν, xal διδόναι τὰ ἀγαθά. δὲ λαδὼν, 
φυλάξας, ἐπονείδιστον ἑαυτῷ τὸ λαδεῖν 
4. Αὐτὸς γὰρ ὁ μὴ θέλων τὸ ἀγαθὸν, καὶ ὃ 
ἰθὸν οὐ θέλει, οὐδὲ ἥδεται. Τὸ μὲν γὰρ εἶναι, 
ἡμῶν, ἀλλ᾽ ix Θεοῦ μόνον" τὸ δὲ ἀγαθὸν 
κ Θεοῦ, χαὶ ἐξ ἡμῶν. Ὁ Θεὸς οὖν, ὅπερ 
στι, δίδωσι τὸ εὖ εἶναι, ἡμεῖς δὲ, ὅπερ ἐφ᾽ 
τι, τὸ φυλάξαι τὰ δοθέντα ἀγαθὰ, ἣ ποιοῦ- 
j0. “Ὅπερ δὲ μόνου Θεοῦ ἐστι, χαὶ θελόντων 
θελόντων ἡμῶν αὑτὸς δίδωσιν, ὡς ἀγαθὸς, 
ποσῶς ἢ ἐν ἡμῖν τὸ ἀγαθόν. 


c vel facimus, vel negligimus. Quod porro solius Dei est, sive Ipsi velimus, 


cipere nolit, bonum prohiberi, quominus beneáücus 
sit, ac bona largiatur. Nam alioqui bonum a malo 
vinceretur, siquidem, cum Deus ex mera bonitate 
res ex nihilo producat, contra, ideo quia malus 
aliquis futurus esset, sponte videlicet a bonó di- 
vertens, bona boni creatio impediretur. Eam ob 
rem non dixit Dominus : bonum erat, si natus non 
fuisset homo ille ; sed : « bonum erat bomini illi. » 
Bonum quidem est, quantum ad naturam, et ad 
jus attinet, ut bonus benefaciat, et bona largiatur. 
Verum qui accepit, nec conservavit, hoc ipsum 
turpe sibi εἰ probrosum fecit, quod acceperit.: 
l]pse enim, qui bonum non vult, ne boc quidem 
vult bonum, quod habet, neque eo delectatur. Et 


B quidem ut simus, nostri arbitrii non est, sed Dei 


solius : ut. autem boni simus, tum ex Deo, tum 
ex nobis est. Deus itaque quod suarum partium 
est, bene esse largitur; nos vero id quod in pote- 
state nostra situm est, nempe ut data bona seive- 
sive nolimusg 


) sua bonitate tribuit ; quo bonum vel aliqua saliem parte in nobis sit. 


O Θεὸς καὶ τῷ διαδόλῳ ἀεὶ παρέχει τὰ 
ἰλλ᾽ ἐχεῖνος οὐ θέλει λαδεῖν " χαὶ ἐν τῷ μέλ- 
ὕνι πᾶσι δίδωσιν ὁ Θεὸς τὰ ἀγαθά" πηγὴ 
v τῶν ἀγαθῶν βρύουσα τὴν ἀγαθότητα" 
δὲ, χαθὼς ἑαυτὸν χατεσχεύασε δεχτιχὸν, 
τοῦ ἀγαθοῦ, Ἐνταῦθα μὲν οὖν περὶ ἄλλα 
ἐϊνν ἔχοντες, xa ἐπιτυγχάνοντες, xÀv ποσῶς, 
* ἐχεῖσε δὲ, ὅταν « εἴη ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν 
μὴ βρώσεως οὔδης, μὴ πόσεως, μηδέ τινος 
$ ἡδονῆς, μηδέ τινος ἀδιχίας, οἱ μηδὲ τὰς 
; ἡδονὰς ἔχοντες, μηδὲ τῶν Ex Θεοῦ δεκχτι- 
€, ὀδυνῶνται ἀνηχέστω; ἃ οὐ τοῦ Θεοῦ χό- 
Ἰιήσαντος, ἀλλ᾽ ἡμῶν ἑαυτοῖς τὴν χόλασιν 
"άντων. Ἐπεὶ οὐδὲ ὁ Θεὸς ἐποίησε θάνατον, 
ἴς ἑαυτοῖς τοῦτον ἑπεσπασάμεθα. Φύσει μὲν 
' σύνθετον διαλύεται " ἀλλ᾽ ὅσον Θεῷ διὰ 
ἥνωτο ὁ ᾿Αδὰμ, ἐν ἑαυτῷ εἶχε τὴν ζωὴν, 
i3tv ζωοποιοῦσαν τὴν θνητὴν αὐτοῦ φύσιν. 
ἀπέστη τῆς πρὸς τὴν ζωὴν, ἤγουν τὸν Θεὸν, 
5» ἦλθεν ix τῆς ὑπὲρ φύσιν ἀφθαρσίας εἰς 
ἰὰ φύσιν τοῦ συνθέτον διάλυσιν, ὅπερ ἐστὶ 


74. Quin diabolo Deus semper bona largitur 
sed ipse recusat accipere. Atque in futuro evo 
Deus bona cuuctis tribuit ( bonorum quippe fons 
est, universis bonitatem infundens); at unusquis- 
que, prout sese capacem reddidit, boni particeps 
redditur. ÀAc quidem hic dum aliud quidpiam ap- 
petimus, eoque potimur, voluptatem capimus. lilie 
autem, quando « Deus erit eumnia in omnibus *!, 2 
nec cibus, mec potus, nec ulla carnis voluptas, nec 
iniquitas ulla futura est : tum ii qui in hac condi« 
tioue erunt, ut nec consuetas voluptates habeant, 
nec earum, qus ex Deo proficiscuntur, sipt capa- 
ces, ingravissimo quoque dolore versabuniur ἃ 
non quod Deus supplicium fecerit; sed quod nos 
ponam nobis ipse paraverimus. Nam neque Deus 
mortem fecit, sed illam nobis accersivimus **, 
Quanquam enin ea corporis omni composili natura 
esl, ut dissolvatur aliquando; attamen quandiu 
Adumus per contemplationem cum Deo conjunctus 
A89 crat, in se vitam babebat, qua mortalis ip- 
sius caro supra naturse leges vivificaretur. Postea- 
quam vero recessit ἃ conjunctione, quze illi cum 


e cum Deo erat, ab ea subinde incorruptione quz nature vires excedebat, in compositi 
ionem natura consentaneam, hoc est in mortem, incidit. 


ὑπειδῇ δέ τινές φασιν, ὡς ἔδει τὸν Θεὸν D 


α τοὺς ἁμαρτήσοντας, χαὶ μὴ μετανοήσον- 
χριθησομένους, μὴ παράγειν αὐτοὺς Ex τοῦ 
; εἰς τὸ εἶναι" οὐ γὰρ ἀγαθοποιῇσαι, xal 
' φαμὲν mph; αὐτοὺς, πρῶτον μὲν τὸ τοῦ 
λου " « Μενοῦνγε, ὦ ἄνθρωπε, σὺ τίς εἶ, ὁ 
ρινόμενος τῷ tp; τῷ γὰρ θελήματι αὐτοῦ 
JUX£V ; 2 ὃ γὰρ θέλει, τοῦτό ἐστιν ἀγαθόν " 


or. xv, 98. 


*! Sap. 1, 15. ** Rom. ix, 80. 


72. Quoniam autem quidam dicant non de- 
buisse Deum, quos jam ante préenosceret peccatu- 
TOS, Dec poenitentiam acturos, adeoque damnandos, 
eos in rerum naturam ex nibilo producere; nedum 
beneficiis . afficere, ac deinde punire : bis primum 
quidem cum Apostolo reponemus : « O homo, tu 
quis es, qui respondeas Deo? Voluntati enim ipsius 
quis resistit **? » Quod enim vult, hoc bonum est! 


VARLE LECTIONES. 


l. et Reg. ἀνειχεστῶς, male. 


1511 


S. JOANNIS DAMASCENT 


Ist 


« Qam et figulus potestatem habet faciendi vas, A « Καὶ ἐξουσίαν ἔχει ὁ χεραμεὺς ποιῆσαι, ὃ μὲν d 


aliud quidem in honorem, aliud autem in contu- 
meliam **. » Ipae siquidem est qui justos et in- 
justos, tum honore, tum ignominia afficit. Idem 
quippe Apostolus in Epistola ad Timotheum, 
enumeratis prius villis, subjungit : « Si quis 
igitur emundaverit se ab ístis, vas electionis fa- 
ctus est ". » Cum enim liberi arbitrii conditi 
simus, penes nos est, ut a feedissimis affectibus 
nos ipsos expurgemus, vel iisdem inquinenius **. 
Ceterum Deus omnes pariter bonos condidit. 
Ipse namque tam esse, quam bene esse largitur, 
bonitatis sus radios in universa opera sua solis 
instar expandens. Átque in nostra quidem pote- 
state non cst accipere ut simus : ut vero boni 


τιμὴν σχεῦος, ὃ δὲ εἰς ἀτιμίαν. » Αὐτὸς γάρ bm 
ὁ ποιῶν τούς τε δικαίους καὶ τοὺς ἁμαρτωλοὺς, 
τιμίους, ἣ ἀτίμους. Ὃ αὐτὸς γὰρ ᾿Απόστολος ἐν - 
πρὸς Τιμόθεον Ἐπιστολῇ, προαριθμῆσας τὰς xax; 
ἐπάγει λέγων" « Ὅστις οὖν ἔχχαθάρῃ ἕαυτὶνὶ 
τούτων, γέγονε σχεῦος ἔχλογῆ)ς. » Αὐτεξούσιοι yi 
γενόμενοι, ἐξουσίαν ἔχομεν ἐχκχαθᾶραι ἑαυτοὶς ὶ 
τῶν αἰσχίστων παθῶν, καὶ μολῦναι ἑξαντούς. "Ops 
πάντας ὁ Θεὸς ἀγαθοὺς ἐποίησεν. Αὐτὸς μὲν οὖν ,; 
τὸ εἶναι, xal τὸ εὖ εἶναι πᾶσι παρέχει, ὥσπερ ἔλα 
ἐφαπλῶν τὰς ἀχτῖνας τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ t 
πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ. Καὶ τὸ μὲν εἶναι οὐχ ἐ 
ἡμῖν λαδεῖν " τὸ δὲ εὖ εἶναι, ἐφ᾽ ἡμῖν ἔστιν ἂν εἰ 
νυν θελήσωμεν καὶ ποθήσωμεν, μετέχομεν τῆς ἐν; 


beative simus, hoc penes nos est. Quocirca si B ρότητος αὑτοῦ, xai kv φωτὶ εἰς αἰῶνα Lak. 


velimus οἱ cupiamus, bonitatis ipsius participes 
erimus, ac in sempiterna luce versabimur. Sin 
vero socordia torpescamus, nosque ipsos obes- 
cantes eum non expelamus, ab ejus fruitione ex- 
cludemur. Haud igitur congruebat, ut ob igna- 
viam nostram bonitatis sux munera nulli conce- 
deret ; inter qu:e primum illud est, ut simus. 
Neque decebat ut malitia nostra bonitatem ejus 
superaret, aut inertem redderet. Nam alioqui 
nulla prorsus res exstitisset : quia nihil est eo- 
yum quae sunt, quod , prout ipsius bonitate 


Ἐὰν δὲ ῥᾳθυμήσωμεν, καὶ ξαυτοὺς τυφλώσυκν, 
καὶ μὴ ποθήσωμεν αὐτὸν, ἂμέτοχοε αὐτοῦ Exige 
Οὐκ ἔδει οὖν διὰ τὴν ἡμετέραν ῥᾳθυμίαν, ixi. 
δοτον γενέσθαι τῶν τῆς ἀγαθότητος αὑτοῦ Gin, 
ὧν πρώτη ἐστὶ τὸ εἶναι“ οὐδὲ ἔδει τὴν fori 
χαχίαν νιχῆσαι, xal ἀνενέργητον modes sb ἐπ 
ϑότητα αὐτοῦ. El γὰρ τοῦτο ἦν, οὐδὲν ἂν τῷ fo. 
ἐγένετο οὐδὲν γὰρ τῶν ὄντων ἀξίως, sizes 
thc ἀγαθότητος αὐτοῦ. Διχαΐως γὰρ, εἰ οἷς cin 
σνγκρίνομεν τὰ πάντα, ἀνάξια τοῦ εἶναί ἐπι. 
condignum est, munere suo perfaüngaur. Xa 


universa, si cum eo comparantur, indigna prorsus ex jure sunt, ut exsistiant. 


T5. Neque tamen bonus duntaxat Deus est, 
sed etiam justus, atque ea quz nondum ezxstant, 


oY. Ὅμως οὐ μόνον ἀγεϑός ἐστιν ὁ Θεὸς, Un 
xai δίχαιος, χαὶ ὁρᾷ τὰ πᾶντα μήπω γενόμενα, ἃ 


perinde ac si essent, intuetur: « Vocat enim, C ὄντα, « Ὁ καλῶν γὰρ, φησῖ, τὰ μὴ ora ὡς ὄντα. 


inquit Apostolus, ea qu;e non sunt, tanquan! ea 
que sunt ". » Quod si eos qui puniendi erant , 
creare non debuit : pro sua prscellenti bonitate 
eos potius creare, nec supplicio afficere debebat, 
sed peccantibus ignoscere (horum enim utrumque 
in ejus potestate est, nempe producere et condo- 
nare). Quod si rquum est, de iis qui peccant, 
supplicium sumi, :equum quoque erat, ut et ipsi 
crearentur. Deus enim ea qua non sunt, per- 
inde atque ea qu: sunt! perspicit, ncc ex rerum 
eventu judicat, sed ex futurorum prenotione. 
Nam ex eorum qua fiunt eventu, res non novit, 
sed quse futura sunt, prescit, et pro sua pre- 
scientia ea prafinit. Qui enim przsciret, quod 
futurum non est? nam si quem peccaturum ypre- 
nosset, hunc non condidisset, prescientia non 
'foret, sed error. Sicut. enlm cognitio est rerum 
illarum quz sunt, sic et prescientia earum est, 
qua certo futurz sunt. 

&G0 74. Non ergo Deum judicemus. Consilium 
siquidem ejus nobis exploratum non est : « Quis 
enim novit sensum Domini ? aut quís consiliarius 
ejus fuit **? » Consilia quippe sua omnia non pate- 


El μὲν ὥφειλε δι᾽ ἀγαθότητα ph toss -ὡὺς 5 
λαζομένους, μᾶλλον δι᾽ ὑπερδάλλουσαν ἀτγεβότ: 
ὥφειλε xal ποιῆζῆσαι αὐτοὺς, καὶ μὴ κολάσει, dii 
συγχωρῆσαι αὐτοῖς ἁμαρτάνουσιν. Αὐτὸὰς γέρ τ; 
ριος ἀμφοτέρων ἐστὶ, καὶ τοῦ Tort aat, xil τῷὁ: 2. 
χωρῆσαι. Εἰ δὲ δίχαιόν ἔστι τὸ κολλ᾽ς s; 
ἁμαρτάνοντας, δίχαιον ἦν καὶ γενέσβει es θεῖ 
γὰρ τὰ μὴ ὄντα, ὡς ὄντα 6 Θεὸς, κἱ εἰ ἃ τ; 
&vobácto τῶν πραγμάτων χρίνει, Elta; e 
γνώσεως τῶν ἐσομένων. Ἐπεὶ οὐδὲ bà; vd 
σεως τῶν γινομένων γινώσχει, ἀλλὰ Ξρτιέκτα 
τὰ ἐσόμενα, xal χατὰ τὴν πρόγνωσιν αὑτῷ τῶν 
ορίξει, Πῶς δὲ xal προγινώσχεε τὸ μὴ ἐσόμενν, ἡ 
γὰρ προέγνω τὸν ἁμαρτάνοντα, xal ph iron 
αὐτὸν, οὗ πρόγνωσις ἦν, ἀλλὰ πλάνη. Ὥσπερ τὰ 
ἢ γνῶσις τῶν ὄντων ἐστὶν, οὔτω καὶ πρόγνωσις τῷ 
πάντων ἐσομένων kac[ e, 


οδ΄, Μὴ οὖν χρίνωμεν τὸν Θεόν. Οὐ γὰρ oap 
τὴν βουλὴν αὐτοῦ" « Τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίω; 
le σύμδουλος αὑτοῦ ἐγένετο ; » Οὐ γὰρ πᾶσαν τ 
βουλὴν αὐτοῦ ἀπεχάλυψεν ἡμῖν, ἀλλ᾽ ὅπερ cua 


* Rom. χ, 3]. 8511 Tim. 11], 20. δὲ Lib. iv, De fide, cap. 30. 37 Rom. 1v, 17. ** Rom. n, 56. 


VARLE LECTIONES. 


9 Legendum cum  Billio πάντως ἐσομένων, eorum que omnino [utra sunt, 


1513 IUIS CGOANTRA MANICN NU uM 
ρεν ἡμῖν γνῶκει. Wa Eon fa-clzg&" Ἐδὴν τῷ. ἢ νὰ δ. Ὁ δὰ Gua QUE] APA Ace 
ναι, ἀτέκρυφε. Νὴ e» τ. ὅτ τορισον τὸ» Qur»c mati] υμκοι δὶ. QNRJS ΔΌΔΩΝ πρὸς δεῖς NAR RÀ, bic 
yáp ἔστιν à πρετὴς. παὶ πίπος ἔττι Y τῖτῷὶ νῶλ — eel A. νὸς pest TEpaRO ἃ Ne Nace. 
ἀγαθῶν" πεὶ οὐκ Ert» a-zKa, x ztlaurAD ὃν. — pee δἰ Gà GudÁ&cA, ἢ oeerQeu chm ἡ Hum) 
λεται. ὥσεερ ecx ἔσ-. SD. 8: £X τὶ ba τῶι Tofí'a — 04: δὸς Dose BER (GCSRDÀ QUÉ Qut velà, 
πηγαζόμενοα. ace at lame ἐὐὉ (€. An- Che δ νθὰς dic 
Vida. 

οε΄. Αὐτὸς ai» t2» ὃ GwkL ψυδει iRajel x. ng TR Ac qme Fue, cuSR 3bACA Deushy :6 3Pclaf- 
παθὴς ὧν, «ὁ θέἕλει τὴν Aaacennm. wi (kan τὸ» ἥδ. — fers nA, ABC PcoboaeR veh, RN ματα, NRGC- 
νάτον τοῦ épzgcaami . wh Utr€Ita- DX πιστῷ μα. RM die GN AGNK GRO senem uisus ἢ. 
ζώντων, οὐδὲ wawa ἀρτ ἢ; xetigCXGS. d ce um. — ww Kur νυ isd)ygcw« qwe DurtadR  3hÓCN 
ἀλλὰ tia δρύε: τὰ τοῖα. Ὃ whom, ura PO quim ΩΝ 79 fées N'AG QORiunRJL qui umi. 
γὰρ éyal kc, ἀγαθῶν τυ χάσει" xh b» ai» xp ios — amtcgb: mae qué Ium Beas suc. ímquur Aa 
woóty eixovepis cic ἔστε, καὶ wai ee A. x ns τοῦ — cemequiPer. Acxne m der qunduus win axRifHAD 
ce, πρὸς ἔπισεροψὰγν ταὶ μαπίνακει xa- , qmd c. A puberMDA. ACcMEMKU MOSCA R- 

λοῦσα τοὺς ἀμαρτάνοντες. Mavà Eb ἄσνανοι. ebait 7 83. que i qué partant, xd muàerem furem d 
&poxh, eóxit: μετάνοια, epi wi Quas mk Eruae- φασίν weecaar Feat meuA Cerdo aex 
vou μετάνοιαν" αὑτὸς γὰφ bxsc ágssnréu. x; εαδνεξειεῦαι, πὲς puamíldb £NCRS Du. ue quat 
δύναται, οὐδὲ ἀΞοδάλλετ:: ti» τυχτδε σε RA d δαὶ penmlewzcaag C^ 3e uacQuM mar cuim 
Ψυχὴ οὐκέτι τρέπεται. Axb mk» c mcis  máxx sna Büglee pori uo BELNMEURUEMES S 
τὰς δικαιοσύνας, καὶ ἐπεαστρέφα: àpaptirg. xa — absch. snb come amr «UA, qu comer m 
ἐξέλθῃ ποδῶν τὴν kpagcum ἐπ τοῦ fan ἐν τ ἀμαρ- quest Lade d quas. emahbes positum aewciws 
tí« αὐτοῦ àxelewitan Ὁμεΐίως πεὶ ὁ kangcedkl. — Peegeter. hübe watate semet. QUURM. C CR 
ἐὰν μετανοήσῃ, καὶ ἐν τῇ prureia αἰτοῦ irmberg, peexam emgedüime e wh ἐνοιάδε. σὲ μοι 390 
meretur. bebe νὰν peceabat. δ quss puse 


| 


' ei ἄγγελοι vuv ἄμαρτάνουα:, ἀλλ᾽ ἀξ γότεροι ἔσχον — culparem cjus mamebiA meuaerua. Sock emm dut- 
οὐ ἄτρεπτον, οὕτω xs eb ἄνθρισαιιε μετὰ ὕδατα» — wmaemes pest bpsues wem ϑεεϊιραμκαδα. Dub CUN 
«τὸ ἄτρεπτον ἔχουσι. Καὶ οἱ pho xxm zberv-x;  iegeh memc pececasi, seà euregee be« babeoi, ok 
«ὃν Θεὸν, καὶ ἔχοντες αὐτὸν» ἀεὶ, εὐφραΐνουςε." ei d ὦ mulla im ipese eutalie Cada abc beubct ouk 
ἁμαρτωλοὶ ποδοῦντες τὴν ἀμαρείκι, mà pk ἔχοντες οὐδνσαυ comvwerisemem nehm abmitus. Ac juu 


| τὰς ὅλας τῆς ἁμαρτίας, ὡς br xag; mah embum- 
3 χοὸς κατεσθιόμενοι, χολάζονται, μηδεμίαν cage 
W ρίαν ἔχοντες. Τί γάρ ἔστι κόλαοις, αἱ μὴ τοῦ πο- 
4| θουμένου στέρησις ; Κατὰ τὰν ἀτναλονίαν οὖν ww 
ἐξ πόθου, οὗ τε τὸν Θοὺν ποϑοῦνεες εἰφραΐνονται, πεὶ 
i* οἱ τὴν ἁμαρτίαν ποθοῦντες xcd ovem: " xxi γὰρ αἱ 
:: ἐπιτυγχάνοντες τοῦ κοθουμένου, παπὰ τὸ μάτρον τὸῦ 
τὸ πόθου εὐφραίνονται xal οἱ ἀεκοευγχάνον-ες, καυὰ 
& τὸ μέτρον τοῦ πόθου ὀδυνῶντα:. 


νεαδὲ ebitetaster: pecesberes Coaba peecolegt 
unquim iqee εἰ verme corres, cruciontur, onmi 
prorses solatio destitati. Quid enim aliod suppli- 
piditstis rxdene à qui Deom exeplant, ia. deliciis 
spuat: qui vero peccale indulgent, puniublur. 
Nam οἱ illi qui rem quam copierunt, 339equuntut, 


Ὡς 9tcendum desideri mememam  oblecianter : comtra dli qui re desiderata exciderunt, pro. cupi- 


i: M sus modo discrueciantur. 


πάντως ὁ πάντα κρακῶν. 993233 yàp ὃ ᾿Ατόστολος - 
« Ὃ δὲ πάντα χατασχενάσας Θεός. » αὶ κῶς -αν- 
τοχράτωρ ὁ Θεὸς, ph πρατῶν τῆς ὕλης xai τῆς χα- 


2" Eua wu dg 


δύναμιν; Διὰ τί γὰρ οὐκ ἀνεῖλα καὶ ὑπέταξε τὴν 
ὅλην, ἀλλ’ εἴασεν αὐτὴν στασιάζουσαν, χαὶ μέχρι 
καιροῦ ῥοπῆς ; Εἰ μὲν μὴ βουληθεὶς, οὐκ ἀγαθός. 
p, OUx ἀγαθοῦ γὰρ, οὐδὲ διπαίου, τὸ ἐφησυχάζειν τοῖς 
τ, ἀρβαρτάνουσιν. Εἰ δὲ μὴ δυνηθεὶς, Θεὸς ἀδύνατος μὴ 
j δἴη Θεός" οὐ γὰρ δύνασθε εἰπεῖν, καθὼς ἡμεῖς ἔφη- 
a Bev περὶ vou γενέσθαι καὶ εἶναι τὸν δεάδολον, ὅτι 
λὺτὸ τὸ εἶναι αὑτὸν ἀγαθόν ἐστιν. Ἡμεῖς γὰρ ix 
jo τοῦ ἀγαθοῦ διδόντες αὑτῷ τὸ εἶναι, ἀγαθὸν τὸ εἶνκι 
9* Sap. 1, 13. 


** Lib. 1 De fide, cap. 4. 


oc'. "Y psi; δὲ εἴπατε pie, τί ἐστι παντακράτωρ: D 19. Ves setem " mihi respendeatis : quida3m 


emnipoientis vocabele cignilcetar ἢ annea qui 
sniversa imperio continet? A. enim Apostolus : 
ε Qui omnia creavit, Deus est. ". » At quomodo 
emnaipetens Deus est, si aihil ia materiam οἱ ia 
mslum pessit? aet quemede creator, qui mae 
viam mea condiderk? aut cur denique Deas, qui 
perfectus non est, cujas etiam virtus delcieng eut ἢ 
Eccur emim meteriam aet aom sustuli, aut uen 
subjecit, sed esm ad mementum seditieaem me- 
vere permisit? si quidom, quia nolui; prokecte 
benuws nen es. Neque enim benum, nec juttum 
decet, ut. peccantibus acquiescat. Si vero Bàn po- 
tuit, imbecillis ergo est Deus, nec proinde Deus, 
Nequaquam emim idem afforre webis liat, qued 


δι᾽ flebr. μι, 4. « 


1515 


S. JOANNIS DAMASCENI 


nos de diaboli creatione et exsistentia dicebamus, A αὐτὸν διχαίως εἴποιμεν. Ὑμεῖς δὲ kx τοῦ 


eiiam hoc ipsum esse bonum, quod exsistat. Nam 
nos cum ei tribuamus, quod a bono factus sit, 
jure dixerimus bonum esse quod ille sit. At vos 
cum materiam ex bono regetis habere ut exsistat ; 
jmo eam natura nalam, omnisque boni exsortem 


esse contendatis, 461 nullatenus esse bonum dicere possitis, quod 


μὴ διδόντες τῇ ὕλῃ ὕπαρξιν, ἀλλὰ xaX χαχὴν 
λέγοντες, xal φύσει χαχὴν, xal παντελῶς à 
ἀγαθοῦ, οὐχ ἀγαθὸν δυνήσεσθε εἰπεῖν τὸ εἰ 
τήν" οὐχοῦν, ἣ οὐχ ἀγαθὸς, Ὦ οὐ δυνατὸς 
xa0' ὑμᾶς, μὴ ἐξ ἀρχῆς ταύτην ἀνελών " 

ipsa sit. Deus igitur, 


quidem opinione, nec bonus, nec potens sit, qui eam ab initio nom sustulerit. 


Praterea , δὶ ex boni et mali substantia cuncta 
ortum babent, certe nec bonus nec malus, rerum 
creatores sunt, scd patres. 


Et rursus : si malum bono adversatur, ut ens 
enti, principium principio , substantia substantiis, 
et, ut more vestro loquar, Deus Deo; sane cum in 
nostra potestate sit, bonum aut malum facere, in 
nostra quoque potestate situm erit, bono vel malo 
palmam dare, nosque in causa erimus, ut alter 
alterum superet. 

11. Nos itaque unum Deum, bonum, justum, 
omnium opificem, cuncta iaperio tenentem, ouni- 
potentem, parem yoluptati vim habentem coaáite- 
mur, ab ipsoque universa tam visibilia quama im- 
visibilia condita fuisse , atque non ex ipsius sub- 
Siantia, sed ex nibilo in rerum maturam produ- 
eia. « Omnia enim quascunque voluit Dominus 
lecit *, » idque esse bonum affrmamus, quod ipee 
vult. Absit enim ut de factore opera judiceat : quin 
nec Providentie rationes nobis explorete sunt ! 
« Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis 
consiliarius ejus fuit ** ? » Si consilium et voluntas 
ipsius cognosci posset, nec Deus foret, nec admi- 
ratione dignus. Quemadmodum enim incompreben- 
sibilis est ejus essenlia , sic et ejus voluntas ac 
providentia. Nam si ea qua: sunt bominum, neme 
&cit, nisi uniuscujusque spiritus, qui in ipso est **; 
quin ne omnia quidem sua quisque cognoscit (ne- 
que enim exploratum habet, quid sibi sit eventu- 
rum; quin szpe ignorat, quid modo velit, quidve 
eras volet) : quonam igitur pacto Dei voluntatem, 


Καὶ πάλιν’ εἰ ix τῆς οὐσίας τοῦ ἄγαθου 
σίας τοῦ χαχοῦ τὰ πάντα, οὐδὲ ὁ ἀγαθὸς 
μιουργὸς, οὐδὲ ὁ κονηρὸς, ἀλλὰ πατέρες ᾿ 
των. 

Καὶ πάλιν" εἰ f) χαχία ἐναντία τῷ àvatk 
ὄντι, xal ἀρχὴ ἀρχῇ, καὶ οὐσέα οὐσίᾳ t, x 
ὑμᾶς εἰπεῖν, Θεὸς Θεῷ, ἐν piv δέ ἔστι ποι 


B ἀγαθὸν καὶ καχὸν, ἐν ἡμῖν δέ ἐστι δοῦναι τὰ 


ρια τῷ ἀγαθῷ xal τῷ πονηρῷ, xaX ἡμεῖς i 
«tot τῆς ἐπιχρατείας ἑχατέρου. 


οζ΄. Ἡμεῖς γὰρ ἕνα Θεόν φαμεν ἀγαθὸν, 
κάντων δημιουργὸν, πάντων χρατοῦντα , v 
ναμον, ὅσα θέλει δυνάμενον * καὶ ὃπ᾽ αὑτοῦ i 
τὰ πάνϊζα, τά τε ὁρατὰ x«i τὰ ἀόρατα, εἰς 
οὐσίας αὑτοῦ, ἀλλ' ἐκ τοῦ μιὴ ὄντος εἰς 9 
« Πάντα γὰρ ὅσα ἠθέλησεν, ἐποίησεν ὁ La 
καὶ τοῦτο ἀγαθόν φαμεν, ὃ θέλει. Οὐ rà 
ματα χρίνει τὸν ποιήσαντα * ἀλλ᾽ οὐδὲ Ἐῇ 
λόγον τῆς προνοίας αὐτοῦ. ε Τίς γὰρ ἔγνων 
Κυρίου ; ἣ τίς σύμδουλος αὐτοῦ ἃ γένετο; » ] 
exo ἡ βουλὴ αὐτοῦ, χαὶ τὸ θέλημα αὐτοῦ, 
Θεὸς, οὐδὲ θαυμαστός. Ὥσπερ γὰρ ἡ οὐσία 
ἀκατάληπτος, οὕτω xat 4j θέλησις, , x 8: 
αὐτοῦ. El γὰρ τὰ τῶν ἀνθρώπων οὐδεὶς irit: 
μὴ τὸ πνεῦμα ἑχάστου τὸ ἐν αὐτῷ, ἀλλ᾽ cli 
«τὰ ἑαυτοῦ ἕκαστος τῶν ἀνθρώποευν ixi 
γὰρ τὸ μέλλον γινώσχει, οὐδὰ τί βούλεχι: 
θελήσει xal βουληθῇ αὔριον, ἐἂπίστατει 9 
τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα, xaX τὴν αὐτοῦ festr" 
ται; καὶ πολλάχις ὧν ἑδονλεύσατο, ti; 8" 
χεται. 


ipsiusque comsilium perspectum habebit ? quin etiam eorum 4028 constituerat , igs ve '** 


datur. 
18. Quamobrem Deus pro sua prsescientia omni- 
bus providet, Et quailibel nobis , qui nec futura, 


οη΄. Προνοεῖται ὁ Θεὸς κατὰ αὐτοῦ πρό 
ἁπάντων. Καὶ δοκεῖ μὲν ἡ μὲν τοῖς μὴ diis. 


nec praterita, jmo nec presentia omnia Rovimus, p τὰ μέλλοντα, μηδὲ τὰ προγεγονότα, μηδὲ τὰ 


prapostera ipsius gubernatio videatur, plana tamen 
et zquabilis, bonaque et justa est. Nam cwm ea, 
que in nostro arbitrio consistunt, perinde prz- 
noscat, ac si jam essent; futura, prout ipse vult 
et statuit, juste decernit. Neque enim Deus homi- 
nis instar prospicit. « Homo quippe videt in fa- 
ciem : Deus autem intuetur cor**. » Ac nos non 
raro, id quod ab omnibus justum judicatur, inju- 
stum esse censemus ; vel quia animus noster vitio 
occupatus est, vel quia nou eadem res oinnibus 


** Psal, cxxxiv, 6. 


*3 ]ga, xL, 43. Rom. τι, 24. 


ἐνεστῶτα, ἀνώμαλος ἡ χυδέρνησις αὐτοῦ : 6p. 
ἐστι, καὶ ἀγαθὴ, xai δικαία τῷ ὄντι. Προγιν 
γὰρ τὰ ἐφ᾽ ἡμῖν ὡς ὄντα, «à ἐσόμενα διχαίι 
αὐτὸς θέλει xat βούλεται, xpívcr* οὐ γὰρ ὡς ὁ 
θρωπος, ὄψεται Θεός. « “Ανθρωπὸος γὰρ εἰς 
ωπον ὁρᾷ, Θεὸς δὲ εἰς χαρδίαν. » Ἡμεῖς καὶ 
πάντων χρινόμενον δίχαιον πολλάκις, ἄδικον. 
διὰ πρόληψιν χαχίας, καὶ διὰ τὸ μὴ αὐτὸ πᾶσ 
στὸν, ἀλλ᾽ ἕτερον ἑτέρῳ. Κρίνει δὲ ὁ Θεὸς 
μεταμελείας ἣ ἐπιγνώσεως, ἀλλ᾽ ἐχ spon: 


^ [ Cor. n, 11.. " IReg. xvi, 7; Psal. vv, 


VARIJE LECTIONES. 
4 Billius vertit justus, ceu Yegerw Uwe. € Basil. εἰ R.. ἀρχὴ ἀρχῆς, xat οὐσία οὐσίας. 


1511 


DIALOGUS CONTRA MANICH.EOS. 


IS"8 


Προεγνωχὼς γὰρ ὁ θεὸ: τὰ πάντα πρὶν γενέσεως A placet, sed aliis alia. At Deus non ex penitentia. 


αὐτῶν, προώρισεν ἐχάστῳ διχαίως. xal προνοητι- 

€, καὶ συμφερόντως, κατάλληλα τοῖς ἐφ᾽ ἡμῖν, τὰ 
οὐκ ἐφ ἡμῖν. "AXI γάρ ἔστι γνῶσις, xai ἄλλο πρό- 
γνωσις, καὶ ἄλλο ἐπίγνωσις, xa ἄλλο ὁρισμὸς, xal 
ἄλλο προορισμός * γνῶσις μὲν γάρ ἐστι, τὸ εἰδέναι τὰ 
ὄντα, ἣ τὰ γινόμενα. Πρόγνωσις δὲ, τὸ εἰδέναι τὰ 
ἐσόμενα, πρὶν γενέσεως αὐτῶν. ᾿Επίγνωσις δέ ἔστιν, 
ἡ μετὰ ψευδῆ ἐπιγινομένη ἀληθὴς γνῶσις " xal ὁρι- 
σμὸς μὲν ἔστι χρίσις καὶ ἀπόφασις ἐπὶ τοῖς γεγενή - 
μένοις * προορισμὸς δὲ, χρίσις καὶ ἀκόφασις ἐπὶ τοῖς 
ἐσομένοις. 


οθ΄. Προειδὼς οὖν ὁ Θεὸς τὰ ἐσόμενα ὑφ᾽ ἡμῶν 
ἐχουσίως, ἤγουν τὰ ἐφ᾽ ἡμῖν, ἀρετήν φημι, xa xa- 
κίαν, προορίζει τὰ οὐχ ἐφ᾽ ἡμῖν. Καὶ ἡ μὲν προ- 
γνωστιχὴ δυνατοῦ Θεοῦ, οὐχ ἐξ ἡμῶν ἔχει τὴν αἱ- 
τίαν " τὸ δὲ προγνῶναι ἃ μέλλομεν ποιεῖν, ἐξ ἡμῶν " 
εἰ γὰρ μὴ ἐμέλλομεν ποιεῖν,. οὐδὲ αὐτὸς προεγίνω- 
cxt, xai μὴ ἐσόμενον. Καὶ ἡ μὲν πρόγνωσις τοῦ 
Θεοῦ ἀληθής ἐστι xal ἀπαράδατος, ἀλλ᾽ οὐχ αὐτή 
ἐστιν ἡ αἰτία τοῦ γενέσθαι πάντως τὸ ἐσόμενον * ἀλλ᾽ 
ὅτι μέλλομεν ποιεῖν τόδε ἣ τόδε, προγινώσχε!:. Προ» 
γὙινώσχει δὲ πολλὰ, ἃ οὐχ ἔστιν αὐτῷ ἀρεστά" xal 
οὐχ αὐτὸς αἵτιος τούτων. Ὡς οὐδὲ ἰατρὸς αἴτιος τῆς 
νόσου, εἰ προέγνω, ὅτι μέλλει τις νοσεῖν, ἀλλὰ τὸ 
piv νοσῆσαι ἄλλης αἰτίας, τῆς ποιούσης τὴν νόσον. 
Ἧ δὲ πρόγνωσις τοῦ ἰατροῦ, τῆς ἐν αὐτῷ τέχνης " 
οὕτω xai τὸ ἐσόμενον ὑφ᾽ ἡμῶν, οὐχ Ex τοῦ Θεοῦ 
hy» αἰτίαν ἔχει, ἀλλὰ τὸ αὐτεξούσιον ἡμῶν θέλημα" 
οὗ xaxbv δὲ τὸ αὐτεξούσιον, εἰ ὡς ἐδόθη ἡμῖν, xat 
ἐφ᾽ ᾧ ἐδόθη, χρησώμεθα αὐτῷ. Τὸ δὲ, προγνῶναι 
τὸν Θεὸν, τῆς προγνωστιχῇς αὐτοῦ δυνάμεως. ᾿Αλλ᾽ 
οὐδὲ αἱ τιμωρίαι ἡμῶν τὸν Θεὸν ἔχουσιν αἴτιον. Οὐ 
γὰρ ὁ χριτῆς ἔστι τῆς τιμωρίας τοῦ πονηροῦ αἵ- 
τιος, εἰ καὶ αὐτὸς θέλων χρίνει" ἀλλ᾽ αἴτιος μὲν 
ἔστιν ὁ πταίσας τῆς ἑαυτοῦ τιμωρίας, ὁ δὲ χριτὴς 
τῆς διχαιοσύνης αἴτιος " ἀγαθὸν δὲ f) διχαιοσύνη. Εἰ 
γὰρ θέλων χρίνει, ἀλλ᾽ οὗ χατὰ προηγούμενον θέ- 
λημα, ἀλλὰ χατὰ τὸ ἑπόμενον. Προηγούμενον μέν 
ἔστι θέλημα, ὅπερ Ὁ τις ἀφ᾽ ἑαυτοῦ θέλει" ἑπόμενον 
δὲ, ὅπερ ἐχ τῆς τῶν γινομένων αἰτίας " προηγουμέ- 
νως γὰρ ἐξ ἑαυτοῦ « θέλει ὁ Θεὸς πάντας ἀνθρώπους 
σωθῆναι,» xal εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, ᾿Αμαρ- 
τανόντων δὲ ἡμῶν, θέλει παιδεύεσθαι ἡμᾶς πρὸς τὸ 
συμφέρον " xai τὸ μὲν προηγούμενον θέλημα τοῦ 
Θεοῦ, τῆς ἀγαθότητός ἐστι, τὸ δὲ ἑπόμενον, τῆς 
διχαιοσύνης αὐτοῦ. 
seipso « vult omnes homines salvos (fleri, et ad 
"u$, ulilitatis nostr: causa vult nos castigari.. 
consequens vero, justitizx*!, 
π΄. Ὅτι δὲ προώρισεν ὁ Θεὸς τὰ πάντα xaxà τὴν 
πρόγνωσιν αὐτοῦ, οὕτως γνωσόμεθα. “Ατρεπτον τὸ 


^ Dan. xin, 492. 


^* pil * Lip. it, De fide, cap. 50. 


non ex postera cognitione, sed ex pr:noetione ju- 
dicat. Cum enim cuncta antequam flant, praeno- 
scat ^, juste, et provide, el utiliter unicuique pr:ze- 
$&nit ;ut qua in nostra potestate sita sunt, iis qux: 
penes nos non sunt, respondeant. Aliud siquidem 
est cognitio , aliud prenotio, aliud agnitio, aliud 
item decretum, et aliud pr*efinitio. Cognitio siqui- 
dem est, ea quie sunt ac fiunt scire. Prznotio, est 
futura nosse antequam flant. Agnitio, vera cogni- 
tio est, quz? post falsam accedit. Decretum vero, 
est judicium ac sententia de iis qu» jam facia 
sunt. Prelinitio tandem, est judicium et sententia 
Je futuris. 

ὅδ 719. Prsscit" itaque Deus, ea quie sponte ac 


B libere acturi sumus, hoc est qua in nostra pote- 


state sila sunt, puta virtutem et vilium : ea vero 
przinit, quse in arbitrio nostro minime consistunt. 
Ac vis quidem Dei przesciens causam ex nobis 
nequaquam habet : verum ut qua facturi sumus 
presciat, hoc a nobis proficiscitur. Nisi enim fa- 
cturi essemus, ne ipse quidem, quod futurum nonu 
esset, prz:cognosceret. Porro Dei przscientia certa 
et inviolabilis est : sed ipsa non est causa , cur 
omnino flat, id quod futurum est : quin polius, 
quia hoc vel illud acturi sumus, idcirco prsenoscit. 
Multa autem prenoscit, qux ipsi minime grata 
sunt, quorumque propterea minime auctor est. 
Sicut nec medicus idcirco morbi causa est, quia 
futurum prznovit, ut quis in morbum incidat : 
ged zgrotatio quidem ab alia causa proficiscitur, 
que morbum parit; medici vero przscientia ex 
ipsius arte oritur : ita pariter id quoque quod a 
nobis futurum est, Deum causam non habet, sed 
liberam nostram voluntatem. Atque libertas haud - 
quaquam mala est , si, veluti nobis, et ad quem 
usum concessa est, ea utamur. Quod autem pre- 
noscat Deus, id przscienti ejus potenti:e ascriben- 
dum est. Quin ne poenarum quidem quz nob's 
infüiguntur, Deus auctor non est**. Neque enim 
cur improbus poenas luat, aucior est judex, tametsi 
ipse libens sententiam ferat: verum is, qui faci- 
nuà admisit, poenam sibi ipse accersivit : justiLi:e 
autem (qua bona res est) causa est judex. Quan- 
tumvis enim volens judicet, non tamen antecedenti 
voluntate, sed consequenti id facit. Itaque volun- 
tas antecedens est, illud quod quis a seipso vult : 
consequens vero, id quod ex eorum que flunt 
causa proficiscitur *. Antecedenti enim Deus ex 


agnitionem veritatis venire "δ. » Cum autem pecca- 
là antecedens Dei voluntas, bonitatis ipsius est ; 


80. Quod autem omnia, pro sua praescientia, prae- 
ünierit Deus, hinc colligemus. Deus miutationi 


*5 Basil. hom. Quod Deus non sit causa malorem,. 
. H De fide, cap. 29. 51 Tim. n, 4. 5 Vid. S. Thom. 1 en quasi. 19, a. 7. 


VARLE LECTIONES. 


b Basil. προηγούμενα μέν ἔστι θελήματα, ὅπερ. 


ParBoL. Gn. ΧΟΙΥ. 


90 


1519 


S. JOANNIS DAMASCENI 


I2 


obnoxius non est, atque ex prsenotione , non ex A Θεῖον, καὶ οὐκ ἐξ ἐπιγνώσεως κρῖνον, ἀλλ᾽ ix ap- 


postera agnitione judicat. Si igitur in diem judicat 
et definit, in diem quoque id quod fit, cognoscit : 
quin etiam, ut quidam aiunt, nescientes quid di- 
cant, poenitentia ducitur; imo vite annos adjicit. 
Si enim poenitentia ducitur, ut annos addat, pro- 
feclo οἱ voluntatem et cognitionem variabilem 
habet; quod tamen Deo indignum est. Quod si 
annos Ezechiz adjectos ex Scriptura ** objiciatis ; 
hoc scitote, non sic eos adjecisse Deum, quasi id 
jgnorasset, aut non przfinisset : quin potius ipse 
ea qus ad Ezechiam spectabant, et préscierat, et 
pralnierat : verum pro sua providentia, ut saluti 
nostr:e consuleret , sermonem ita composuit, quo 
quanta esset poenitentie vis, declararet. Nam 


γνώσεως. El οὖν καθ᾿ ἡμέραν κρίνει καὶ ὁρίζει, 
χαθ᾽ ἡμέραν γινώσχει τὸ γινόμενον, καὶ, ὥς τινές 
φᾶσι, καὶ μεταμελεῖται, καὶ προστίθησιν ἔτη ζωῆς, 
μὴ εἰδότες τί φασιν, El γὰρ μεταμελεῖται, xa προῦ- 
τίθησι, τρεπτὸν ἔχει καὶ τὸ θέλημα, καὶ τὴν γνὼ- 
σιν" καὶ τοῦτο ἀνάξιον Θεοῦ. Εἰ δὲ λέγετε Ἐροῦ- 
πεϑεικέναι τῷ Ἐζεχίᾳ, κατὰ τὴν Γραφῆὴν, ἀλλ᾽ οὐχ 
ἀγνοῶν, οὐδὲ μὴ προορίσας, κροσέθηχεν, ἀλλ᾽ αὐτὸς 
μὲν καὶ προέγνω, καὶ προώρισε τὰ κατὰ τὸν "E;:- 
xlav* προνοητιχῶς δὲ ἐσχηματίζετο t, οἰχονομῶν τὴν 
σωτηρίαν ἡμῶν, ἵνα δείξῃ, πόξον δύναται μετάνοια. 
Μεταμελεῖσθαι δὲ λέγετα!, ἐκ τῶν χαθ᾽ ἡμᾶς. Ἢ 
γὰρ Γραφὴ ἀνθρωπιχώτερον περὶ Θεοῦ διαλέγεται 
πρὸς τὴν νηπιότητα τῶν ἀχονόντων. “Ὥσπερ vip 


quod posnitentia adductus dicitur, id ex. nobis as- B λέγεται, « Ἵνα τί ὑπνοῖς, Κύριε ; » οὐχ ὑπνοῖ δὲ ὁ 


sumptum est. Scriptura siquidem ad pueriletn 
audientium imbecillitatem sese accommodans, hu- 
mono more de Deo loquitur. Sicut enim dicitur : 
« Quare obdormis, Domine**? » non quod Deus 
dormiat; sed quod patientiam ejus ac lenitatem, 
auxiliique dilationem, somnum appellet (apud nos 
enim ii qui somno tenentur , nulli opem ferunt), 
eodein 463 modo penitentie vocabulum usur- 
pavit. Sicul enim nos poenitet , cum quis opibus, 
quibus eum auximus, male utitur : sic Deus, cum 
hominem condidisset, Saulque in regem unxisset, 
lique postea in peccatum lapsi essent, poenitentia 
Affectus dicitur : non quod Deum vere poenituerit 


Θεὸς, ἀλλὰ τὴν ἀνοχὴν xat τὴν μακχροθυμέαν αὑτοῦ, 
xa τὴν ὑπέρϑεσιν τῆς βοηθείας αὐτοῦ, ὕπνον ixi- 
λεσε map' ἡμῖν γὰρ οἱ ὑπνοῦντες, οὐ βοηθοῦσιν' 
οὕτω καὶ μεταμέλεια, Ἡμεῖς Ὑὰρ . ὅταν topi τι 
πλοῦτον, xaX χαχῶς ἐχεῖνος χρήσηται, petaprio- 
μεθα. Οὕτως τοῦ Θεοῦ τὸν ἄνθρωπον ποιήσαντος, 
xai τὸν Σαοὺλ χρίσαντος εἷς βασιλέα, xii 
τησάντων αὐτῶν, μεταμελεῖσθαι λέγεται" οὐ τ 
Θεοῦ μεταμεληθέντος " προΐδει γὰρ *b isgoe 
ἀλλὰ τούτων ἄξια μεταμελείας πραξάντων. "cw- 
γισώμεθα οὖν ποιῇσαι τὸ ἀγαθὸν, καὶ ἀγαθοὶ γεῤ- 
σθαι, ἵνα ὦμεν τῶν προεγνωσμένων ἀγαθῶν, xà 
προωρισμένων εἰς ζωὴν αἰώνιον. 


(quod eniin futurum esset, hoc jam ante noverat), sed quod illi ea perpetrassent, quz wenilentia di- 
gna eraut, Quapropter, et bona agere, et boni esse contendamus , ut in eorum numero simus, quos 
bones fore przxscivit, atque ad vitam sternam przordinavit. 


81. lllud autem sciendum est, quod bonum pre- (1 


stontissimus ordo sit, unicuique quod natura suum 
est, conservang. iliud porro est virtus. Contra, 
malum ordinis dissolutio est, seu perturbatio. 
Porro bifariam bonum dicitur, vel id quod revera 
bonum est, ut ordo ille de quo diximus, vel id 
quod boni tantummodo speciem habet, uti vola- 
ptas, qua preter eum ordinem sensus titillatur ; 
quod quidem bonum non est, sed potius malum. 
Sic malum duplici quoque modo dicitur, nempe, 
vel id quod vere malum est, sive quod preter ordi- 
nem nature congruentem, atque adversus Crea- 
toris legem ex proprio consilio et voluntate fit 
(naturalis quippe ordo in hoc situs est, ut Creatori 
obediatur , perturbatio vero in contumacia) , vel 
quod opinione duntaxat malum est : ut quod sen- 
sibus acerbum est, nobisque molestum, uti casti- 


πα΄. Ἰστέον δὲ, ὡς ἀγαθὸν μὲν ἐστι τάξις ἀρίστη, 
ἑχάστῳ τὸ χατὰ φύσιν οἰχεῖαν διαπσώζουτα᾽ ταυτὸν 
δέ ἐστι xal ἀρετὴ χαχία δὲ, fj τῆς τάξεως λύσις, 
ἥγουν ἀταξία. Δισσῶς δὲ τὸ ἀγαθὸν λέγεται, ὃ τὸ b 
τως ἀγαθὸν, ὡς ἡ ῥηθεῖσα -τάξις, ἣ καὶ τὸ
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Patrologiæ cursus completus [Series Græca] : ... omnium ss. patrum, doctorum, scriptorumque ecclasiasticorum sive Latinorum sive Græcorum ..."

See other formats
